■ ■ .

' j :;:r

/fo, -

KATALOG

WYSTAWY PODHALAŃSKIEJ

LWÓW, MCMXI.

WYDANIE DRUGIE, UZUPEŁNIONE.

/a'

ff

«l&ÜlH «• - '

Xc'KO'N#

///

V.-'

W’

Biblioteka Politechniki Krakowskie,

AŁ«. Nr.

O SZTUCE PODHALAŃSKIEJ.

I. Wstęp.

Kiedy w latach siedemdziesiątych ubiegłego wieku zaczęto się żywiej zajmować Tatrami, i „goście“ coraz liczniej napływali do Zakopanego, głównej stacyi wychodnej tatrzańskich wycieczek, nastąpiło tu niezwykłe w innych warunkach zbliżenie „inteligenta“ z dolin i chłopa. Mieszkając w chacie chłopskiej, obcując wciąż z gazdą, woźnicą i przewodnikiem, trudno było i ślepemu nie zauważyć pewnych właściwości tego ludu, jego obyczaju, domostwa i sprzętu. To jednak co przeciętny „inteligent“ zauważył, było zrazu bardzo niewiele ; niewiele ponad to, że chata jest drewnianą, podczas kiedy w dołach ma wapno na ścianach a słomę na dachu, — że góral ma inny sposób mówienia jak mazur i inaczej się odziewa. Niezwykłe jednak zalety tego ludu przyniosły ze sobą większe zbliżenie i zainteresowanie tern wszystkiem co go dotyczy. Góralowi nie imponował wcale „dólski pan“ ; stawał on z nim odrazu na stopie równości. Natomiast „dólskiemu panu“ zaczynał w niejednem imponować góral. Wywiązał się pewien charakterystyczny stosunek, niemal sentymentalny. Ale te miodowe miesiące trwały tylko tak długo, jak długiem było krótkie podhalańskie lato i jeszcze krótsze szkolne wakacye. Nawiązane stosunki były sezonową sielanką. Dopiero kiedy za wpływem dra Chałubińskiego Zakopane zaczęło się zamieniać na uzdrowisko, zaczęli tam też przybywać ludzie na dłuższy pobyt; w dodatku byli to ludzie chorzy lub przynajmniej niemocni, których uwagi od wsi i jej mieszkańców nie odwracała włóczęga po głuchych lasach i skalnych postaciach. Stosunek ich do chaty, sprzętu i obyczaju góralskiego stał się bliższy i stalszy. Za obzieraniem się i smakowaniem idzie wnet czynna miłość ku podhalańszczyźnie, najprzód w postaci kollekcyonerstwa. Zanim jeszcze Muzeum Tatrzańskie w Zakopanem zaczęło gromadzić niknące już zabytki ludowej sztuki, występują zamiłowani zbieracze; w pośród nich przedewszystkiem Br. Dembowscy i Z. Gnatowski.

Z pomiędzy takich to właśnie ludzi wyszli rewelatorowie podhalańszczyzny i twórcy odrodzonego „stylu podhalańskiego“, albo, jak go nazywano zrazu, „zakopiańskiego“. Stygnącą ręką kreśli Władysław Matlakowski dwa swoje kapitalne dzieła — o „budownictwie ludowem na Podhalu“ (1892) i o „sprzęcie i zdobieniu“ podhalskiego ludu (1894). Kreśli je z tym nieporównanym zapałem i wytrwałością, które właściwe są ludziom, co wiedzą, że na pozostawienie śladu po swym żywocie, niewiele zostaje im czasu. Dembowski w tymże czasie pisze słownik gwary podhalańskiej. Te dzieła to jakby inwentaryzacya źródeł piękna, bijących dotąd skrycie na Podhalu, źródeł, z których miał wyniknąć strumień nowej, żyznej sztuki. Żywa sztuka powstaje jednak tylko na gruncie przez Boga sprawionym. To szczęście

było znaczone podhalańszczyźnie. Duchem twórczym, który ziarna w niej złożone w kwiat rozwinął, był Stanisław Witkiewicz.

Dwoma słupami granicznemi, od których zaczyna się życie nowej sztuki, jest książka i dom. Książka nosi tytuł „Na przełęczy“ a jest rewelacyą piękna góralskiego życia i góralskiego języka. Znali to piękno już przedtem i inni, ale skarb ten należał do nich samych. Wiedział dobrze Chałubiński, dlaczego wodził ze sobą klasycznego bajarza, Sabałę, tygodniami całemi po Tatrach. Ale Witkiewicz dopiero podarował Sabałę literaturze i przyszłości. „Na przełęczy“ jest niejako pasowaniem na rycerza gwary podhalańskiej ; odtąd zaczyna ona wsiąkać jako czynnik ożywczy w język piśmiennictwa.

Drugim słupem granicznym dla nowego, płynącego z Podhala prądu sztuki, tym razem dla „stylu zakopiańskiego“, jest »Koleba“, pierwszy dom skomponowany przez Witkiewicza (1890), w myśli rozwinięcia i powołania do wyższego życia, ludowego podhalskiego budownictwa. Już na dwa czy trzy lata przedtem zaczął Witkiewicz rozwijać elementy stylowe ludowych sprzętów, przystosowując je do potrzeb bardziej wybrednego, kulturalnego życia.

W ten sposób powstał „styl podhalański“.

Takie były zewnętrzne warunki jego powstania tj. te, które zależą od zbiegu szczęśliwych okoliczności. Oczywiście sam szczęśliwy przypadek nie byłby wystarczył ; musiał on natrafić na szczególne warunki wewnętrzne, na wartości tkwiące w samejże sztuce ludowej Podhala. Czy wartości te wynikły tylko ze szczególnych uzdolnień tego ludu, czy może, jak sądzili niektórzy, odległe, odcięte od świata położenie tej ziemi, pozwoliło jej wierniej przechować zabytki wielkiego niegdyś, ogólno polskiego stylu : dość że wartości te istniały. Istniały pierwiastki prawdziwego piękna w budowli i sprzęcie, istniały co więcej w świadomości ludowej tradycyjne modły form, kierujące czy to siekierę budarza wiążącego węgieł, czy to nóż juhasa cyfrującego łyżnik, zawsze ku zestrojeniu kształtu i linii w jeden zespół z innemi kształtami otoczenia, co właśnie stanowi istotę „stylu“.

Całe Podhale w rzeźbie swej powierzchni, w kolorycie roślinności i skał, w postaci i charakterze swego ludu, w woni nawet swojego powietrza tak właściwy sobie mające wyraz, odrębną właściwość tego wyrazu zachowuje także w budynku i sprzęcie. Kto ma oczy otwarte dla objęcia wielkich harmonij, a nie zdolne tylko widzieć na odległość ścian własnej zadusznej izby, ten w takich właśnie zestrojach, urabiających, niby siły geologiczne lico ziemi, w stylu, ujrzy najwyższy objaw sztuki. Taki charakter „geologiczny“ ma także ludowa sztuka Podhala. Pozatem, nadzwyczajna naprawdę sprawność ludu, wydającego niezrównanych cieśli, sprawność wodząca prosty kozik po gołej desce, niby najdoskonalsze dłuto, idące śladem wytwornego i subtelnego rysunku : to dalszy ważny moment w powstaniu na tym gruncie rozwiniętego stylu.

Po „Kolebie“, po pierwszych sprzętach stylowych skomponowanych przez Witkiewicza, dalsze etapy rozwoju stylu podhalańskiego znaczą coraz to nowe, projektowane przez niego domy w Zakopanem: „Pepita“ 1894, „Oksza“ 1895, „Zofijówka“ 1896, zakład dr. Hawranka 1897, „pod Jedlami“ 1897. Prócz tego projektował Witkiewicz inne domy; jeździli zakopiańscy budarze wykonywać jego projekty do Królestwa i prowincyj zabranych; projektował i w murze dom dla p. Steckiego w gubernii lubelskiej. Obok niego, ale pod jego wpływem i często przy jego pomocy, budują i inni, tak w Zakopanem jak po całej Polsce, nawet za jej granicami. Wymieniać tych wszystkich działaczy i dzieł nie będziemy, z obawy abyśmy, wymieniając znanych nam, nie pominęli nieznanych a niemniej godnych pamięci ; nie jest zresztą naszem zadaniem pisać historyę stylu podhalańskiego. Jedno przecież trzeba podnieść. Jakiekolwiek jest rozprzestrzenienie stylu, ile w nim czy lepszych czy gorszych powstaje dzieł, to w rozproszeniu, pomimo wspólnych cech, mają te dzieła znaczenie raczej indywidualne. Natomiast na Podhalu, „styl podhalański“, odrodzony przez Witkiewicza, dokonuje rzeczywiście stylowego odrodzenia całej krainy. A pomiędzy budowniczymi, którzy tu działają, zgoła nie najgorsi są ci budarze chłopscy, którzy styl rozwinięty zrozumieli odrazu jako ciągłość tradycyi, jako kość z kości odwiecznej chaty podhalańskiej. A czas to już był ostatni... Ze strony tych samych czynników, od których szczęśliwym przypadkiem wyszło odrodzenie, od przybyszów z doliny, groziła właśnie podhalańszczyźnie zupełna zagłada: zalanie szablonem filisterskiego domu miejskiego, lub co jeszcze gorzej, tandetą indywidualnych konceptów, to znaczy zlepkiem nieorganicznym reminiscencyj stylów całego świata. Kto przypatrzy się zabytkom tego, na szczęście krótkiego, okresu, „szwajcarskim“ i „fantazyjnym“ willom w Zakopanem, ten może mieć przedsmak tego, coby się było stało z Podhala, gdyby nie byli tu zabłądzili tacy ludzie jak Matlakowski i Witkiewicz. Niestety Zakopanemu zagraża nowy najazd — ze strony „kamienicy“; jest to zjawisko smutne, ale, jak dotąd, tylko lokalne, wynikające ze szczególnych warunków uzdrowiska. — Jeśli ktoś spodziewa się po stylu podhalańskim stylowego odrodzenia budownictwa całej Polski, to jest to rzecz pragnień, przewidywań albo złudzeń, ale stylowe odrodzenie Podhala jest faktem pozytywnym. A jest to rzecz wielkiej wagi. Boć jest to kawał kraju i nie mały, i ze względu na swoją wyjątkową piękność, ważny. Gdyby podobnego dzieła mogły dokonać na podstawie swojej własnej tradycyi także i inne krainy Polski, to zapewne mielibyśmy i „styl polski“, którego jedność odbiłaby się w cechach wspólnych, i zarazem wielką rozmaitość jego przejawów.

W drugiej dziedzinie stylu podhalańskiego, sprzętarstwie i zdobnictwie, początki odrodzenia są nieco dawniejsze. Jak podaje dr. Eljasz Radzikowski w swojej książce o stylu zakopiańskim, pierwsze stylowe meble projektowane były podług starych wzorów w zbiorach pp. Dembowskich w r. 1886 przez p. Andrzeykowiczównę, i wtedy też były wykonane. Ważnem dla technicznego rozwoju sprzętarstwa było istnienie Szkoły przemysłu drzewnego w Zakopanem, jakkolwiek z początku szkoła ta zajęła wobec usiłowań odrodzenia stylu, podejmowanych przez Witkiewicza i innych, stanowisko odporne. Sprzęty stylowe zapełniały nietylko domy stylowe w Zakopanem, ale zaczęły się też dość szybko dalej rozchodzić. Robili je nietylko zakopiańscy stolarze i rzeźbiarze, ale także rzemieślnicy po miastach, chociaż niezawsze podług najlepszych wzorów. Okazała się potrzeba wydania takich wzorów dla powszechnego użytku, i w roku 1904 wyszedł pierwszy zeszyt „Stylu zakopiańskiego“ pod redakcyą Witkiewicza. Zawiera on wzory mebli pokoju jadalnego, kompozycyi Witkiewicza, Brzegi, Gosienieckiego i Barabasza, dyrektora Szkoły przemysłu drzewnego w Zakopanem. Ten udział reprezentanta Szkoły w wydawnictwie Witkiewicza, jest godnym zaznaczenia szczęśliwym momentem w historyi stylu. Drugim momentem ważnym, jest założenie w r. 1909 w Zakopanem Towarzystwa „Sztuka podhalańska“, w którem grupują się miejscowi działacze.

Znaczenie stylu podhalańskiego jest artystyczne i społeczne. Artystyczne — bo stworzył on nowe a wysokie artystyczne wartości, społeczne — przez to właśnie, że jest „stylem“, to znaczy powszechnym językiem formy, wspólnym, tak jak język, dla pewnej społecznej gromady. Ten zaś język formy jest swojskim, naszym, z żywej duszy ludu dobytym. Czy jest on językiem ogólno polskim, jak tuszyli niektórzy, czy da się porównać raczej do gwary jednej tylko gałęzi plemienia, jak twierdzą inni, to jest rzecz dość obojętna. Bo jak te gwary odrębne nie są rozbiciem jedności, ale raczej bogactwem narodowem, a w mnóstwie swoich odcieni są tą samą mową polską, w każdym odcieniu każącą się kochać na nowo, tak samo i styl podhalański. Nie potrzebuje on być ogólno — czy jedyno — polskim, dość że jest polskim.

II. Budownictwo.

(Charakterystyczne cechy chaty podhalańskiej i ich zastosowanie i ukształcenie w rozwiniętym

„stylu zakopiańskim“).

A. ZRĄB.

Chata podhalańska zbudowaną jest z drzewa nieosłoniętego żadną polepą ani wapnem. Cała jej konstrukcya leży na wierzchu. Zasadnicze motywy konstrukcyjne, a nie drugorzędne

Üäi!

motywy zdobnicze, stanowią o jej stylowym charakterze. Ten zasadniczy rys przenosi się z budownictwa na sprzęt i jest znamiennym i wysoko wartościowym rysem całego stylu zakopiań-

ski ego.

tyk

Ściany chaty zbudowane są z prze-iiplm, połowionych, okrągłych bali, czyli qfjEÏ z płaz, obróconych stroną płaską do —wnętrza, okrągłą na zewnątrz; wierzch jednakże zaokrąglenia bywa płasko zebrany przez odcięcie okrajki, a w roz-winiętem budownictwie jest to regułą. Więźba ścian jest węgłowa. Powstająca w ten sposób rzeźba, poziomemi bruzdami podzielonego tła ściany, jak i profil narożnika o wystających czołach płaz skrzyżowanych na węgle, dają obraz bardzo charakterystyczny. Charakterystykę tę podnoszą długie i pięknie zaciosane, sterczące poza węgieł wypusty płaz, zwane rysiami.

Na każdym węgle są dwie pary rysiów: pierwszą stanowią rysie ocapowe, będące zakończeniami płaz leżących bezpośrednio nad otworami okiennemi i drzwiowemi (tudzież odpowiadających im płaz ścian ślepych) ; druga para, dłuższa, to rysie podstrzeszne płaz górnych.

To wszystko zatrzymało rozwinięte budownictwo stylowe; ustawiło tylko zrąb na Wysokiem podmurowaniu kamiennem, szkarpowatem, o łukowych arkadach, — podniosło ściany i rozszerzyło otwory okien.

fi?

Daleko istotniejszą zmianą jest odmienne rozwinięcie rzutu poziomego. Chata podhalańska ma kształt wydłużonego prostokąta. Składa się ona w zasadniczym swoim typie z dwóch izb, będących niejako odrębnemi budowlami, nakrytemi wspólnym dachem. Pomiędzy niemi leży sień, zabudowana od ściany plecowej krótkiemi płazami (su-mikami), od ściany licowej zamknięta dźwierzami osa-dzonemi w szerokich Słupcach. — Rozwinięte budownictwo odstąpiło mniej lub więcej od tego pierwotnego zarysu poziomego ; oczywista, że z rozszerzeniem budynku i plan wewnętrzny się zmienił, ale zmienił się i zarys poziomy; stał się niekiedy, jak np. w „Kolebie“, wprost asymetryczny. Natomiast późniejsze domy

zbliżają się znowu przeważnie do formy prostokąta, z tą często modyfikacyą, że część środkowa ściany licowej na szerokości dwóch lub trzech otworów okiennych, względnie drzwiowych' (podniesiona w piętro i nakryta dachem poprzecznym), wysuniętą jest nieco naprzód. Pozatem modyfikują zasadniczy zarys rzutu poziomego występy mieszczące sionki, klatki schodowe i t. p. (n. p. w domu „Pod jedlami“), znajdujące się od tylu, lub również z tylu dostawione w podkowę skrzydła (np. „Zofiówka“). Chata pierwotna ma też zresztą, acz skromne, dostawki, nakryte zwykle wydłużonym okapem głównego dachu i zwane izbami n i ż n i e m i.

........

------^

Main ii

1'lW'

Bardzo ważną i charakterystyczną częścią podhalańskiej chaty są d ź w i e-r z e, umieszczone w pośrodku ściany licowej. Jak wspomniano, każda z dwu izb chaty stanowi odrębną całość ; góral nazywa dlatego dom swój liczbą mnogą: „izby“. Z tego wynika, że ściany odsienne odpowiadają zupełnie ścianom szczytowym chaty ; związane są one tak samo ze ścianami wzdłużnemi w węgły, z których sterczą rysie ocapowe i podstrzeszne ; rysie ścian wzdłużnych musiały się oczywiście ustąpić Słupcom dźwierzy zamykających sień. (W domu rozwiniętego stylu spotykamy zresztą te same węgłowe występy wszystkich ścian wewnętrznych i te same wypusty rysi w pośrodku ściany; ale właśnie przez ich pomnożenie znikło pole centralne ściany i owa wyjątkowość uwydatnienia miejsca przeznaczonego dla dźwierzy). Przez takie swoje położenie dźwierze chaty góralskiej nabierają szczególniejszej powagi i znaczenia ; one ściągają na siebie przedewszystkiem oczy jako najważniejszy punkt lica domu. Odpowiednio do podkreślonego w ten sposób, przez takie umieszczenie, swego znaczenia, są one też częścią domu najozdobniejszą. Ponieważ wraz ze Słupcami swemi zastępują całą ścianę zamykającą sień od pola, są przeto względnie bardzo szerokie.

:[J=5=

=ż=0E,

==€N

Ponieważ są i ciężkie, wymagają bardzo silnej konstrukcyi. Taką jest konstrukcya łukowa odrzwi. Powstanie jej można sobie wyobrazić tak, że pierwotnie pionowy słupiec z poziomym leżuchem naddrzwiowym połączone były, dla wzmocnienia, jeszcze ukośną beleczką czyli zastrzałem, umocowanym w każdym końcu dwoma drewnianemi kołkami o formie ośmiokątnej, ściętej piramidki. (Takie zastrzały widzimy często w bramach). Aby

jednak ten zastrzał nie zawadzał, wycięto ........

go od spodu łukowato. Przez łukowate wycięcie części ieżucha po-między obu zastrzałami, otrzymano jeden łuk zasklepiający odrzwia.

Zastrzał zaś tak potem rozszerzono, że nietylko zakrył trójkątną dziurę zostającą między nim a słupem i leżuchem, ale wszedł nadto głęboko w sam słup i leżuch, odpowiednio na jego pomieszczenie wycięte. W ten sposób z zastrzałów powstały bardzo charakterystyczne części konstrukcyjne łuku drzwiowego, tak zwane „psy“. Zarys ich przybrał dość różne, a bardzo oryginalne i ozdobne formy ;

w miarę rozszerzenia powierzchni zetknięcia pierwotnego zastrzału ze Słupcem i leżu-chem, cztery kołki, służące pierwotnie do jego umocowania, pomnożyły się i rozmieściły odmiennie a wreszcie otoczyły cały łuk, już jako motyw czysto dekoracyjny. Same dźwierze albo są zbite poprostu z desek pionowo ustawionych, albo też szalowane bywają deszczułkami, tworzącemi bądźto koncentryczne romby, bądź rysunek kątów o wierzchołkach zwróconych w górę, leżących na linii środkowej drzwi, bądź też podzielone są na dwa pola, z których górne nosi motyw „słońca“, z którym spotkamy się również na szalunku szczytu dachowego. Motywy konstrukcyjne i zdobnicze odrzwia i dźwierzy, łuk czyli obłąk, psy, kołkowanie, sposób szalunku, znalazły wielokrotne zastosowania w stylu zakopiańskim. Zastosowano je nietylko do okien w ich upostaciowaniu łukowem, ale także bardzo obficie w meblach, zwłaszcza w rozmaitego rodzaju drzwiach szaf i sza-feczek. — W przeciwstawieniu jednak do tego rozszerzenia się motywu dźwierzy, one same niestety w rozwiniętem budownictwie straciły z konieczności z różnych powodów na znaczeniu. Najprzód sień, o ile została zachowaną w tern samem położeniu, musiała zostać rozszerzoną, skutkiem czego węgły i rysie ścian odsiennych oddaliły się od dźwierzy i przestały stanowić z niemi jedną zwartą, a tak malowniczą całość. Ale co więcej, wymogi komfortu usunęły najczęściej sień od ściany licowej i przeniosły ją na tył domu, dla uniknięcia między pokojami przestrzeni otwierającej się wprost na dwór i źle oświetlonej. Wreszcie, jeśli już nawet i zostały dźwierze w licu, to osłonięto je gankiem. Ganek pojawia się wprawdzie od dość dawna przy chacie góralskiej, jest jednak bądź co bądź intruzem, zaprowadzonym prawdopodobnie przez „gości“. Znajduje przecież i on swoje zastosowanie w budownictwie stylowem; niekiedy przemienia się w długą, oszkloną werandę („pajtę“) o szeregu okien łukowych, umieszczoną wzdłuż jednej, z reguły zachodniej, ściany szczytowej.

Pokrewną gankom i pajtom ze względu na swe przeznaczenie, ale daleko ważniejszą od nich stylowo, jest wprowadzona przez Witkiewicza w budowę zrębu nowość, nieznana dotąd w chacie góralskiej, a jednak zupełnie z jej charakterem zgodna, bo też na Podhalu urodzona, a przeniesiona na dom ze szopy. Plan szopy odpowiada planowi chaty; tu sień pośród dwu izb, tam pośród dwu stajen, (czasem zresztą poprzedzielanych), boisko, tylko że znacznie od sieni szersze. Otóż prawie zawsze ściana jednej ze stajen, czasem obu, ale

zwykle tej tylko, która leży bliżej domu, cofniętą zostaje w tył, bez naruszenia jednak prostej linii strzechy. W ten sposób pozostaje w tern miejscu wgłębione podstrzesze, “¹ umożliwiające załatwianie różnych robót gospodarskich bez narażania się na deszcz; można też stąd wchodzić na boisko przez małe drzwi, umieszczone tu w jego bocznej ścianie bez otwierania wrót. Podstrzesze to nazwano „przyłapem\ Taki przyłap zastosowany został do domu mieszkalnego. Jest on nadzwyczajnie wygodny jako rodzaj wielkiej, otwartej, a z góry i z boku osłoniętej werandy, ale poza tern podnosi niesłychanie malowniczość domu, wprowadzając urozmaicenie w płaszczyznę ściany licowej, bez naruszenia jednakże prostej linii, otrzymanej przez okap strzechy. Przytem szczególny urok ma taki dach potężny, niepodparty żadnym słupem a umocniony tylko u nasady rysiem węgła, nakrywający, niby samowolnym ruchem opiekuńczego skrzydła, zacieniony wnęk przyłapu.

a.......

to-

B. DACH.

Dach chaty podhalańskiej charakteryzuje się stromością i wysokością. Stosunek szerokości zrębu, a zatem i dolnego oddalenia krokwi, wczopowanych końcami w płatew, do wysokości dachu, jest jak 4 : 5. W zewnętrznym jednak wyglądzie dach nie jest tak stromy, jakby z tego stosunku wynikało. Dolna jego część bowiem nie jest łacona i kryta na krokwiach; od krokwi, nieco poniżej połowy ich długości, odchodzą krokiewki (sztychy, przepuśnice), dolnym końcem oparte o belkę położoną na końcach rysiów podstrzesznych, „obsajtę“ czyli „strześnicę“.

W ten sposób strzecha sięga daleko poza linię ścian, a płaszczyzna dachu jest załamana ; u dołu jest on rozłożystszy, u góry stromszy. Te stosunki zachowane są ze ścisłością i w rozwiniętem budownictwie stylowem.

Niemniej charakterystyczną w dachu podhalańskim jest jego część szczytowa. Krokwie skrajne nie stoją na linii ścian szczytowych zrębu, ale są nieco w tył cofnięte. Przepuśnice biegnące od nich do strześnicy ściany szczytowej dźwigają

na sobie strzeszkę ; ponad nią przestrzeń między krokwiami jest zaszalowana i tworzy prostopadły szczyt. Dzieli on się jednak często na dwie części: w dolnej umieszczone są okienka od komórki strychowej, zwanej „wyżką“, osłonięte z góry wązkim pasem małej strze-szki. Nad nią dopiero jest właściwe tło szczytu, na którego szalunku widnieje najczęściej motyw słońca o promieniach z nabitych listewek, rozchodzących się od tarczy, widnej tylko w połowie u dołu szczytowego trójkąta. Używane są zresztą i odmienne szalunki. — Na końcach szczytów sterczą „pazdury“, które widzimy stosowane w rozwiniętym stylu, wzmo- ]S[ dyfikowanych mniej lub więcej formach, także jako głowice słupów balko- gg nowych i t. p., a niemniej przeniesione jako motyw zdobniczy na szafy, pljj kredense i półki. Gonty okapu są ostro zacięte. Podobnież na wierzchu strze- (|!| chy, t. j. na kalenicy, sterczą zaciętemi końcami jako „grzebień“ lub „koronka“.

W rozwiniętem budownictwie stylowem, z rozszerzeniem się zrębu także i dach rozszerzył się, a zatem i podniósł. Zamiast „wyżki“ można w nim było teraz pobudować izby

na półczwarta metra wysokie. W dolnej części szczytu ukazał się wtedy czworobok ściany płazowej, obramionej czołami węgłów. Miejsce okienek wyżkowych zajęły pomieszczone w tej ścianie okna; najpiękniej zdobią one szczyt rozwinięte w zwarty szereg ważkich okien łukowych, zdobionych kołkowaniem. Wielokrotnie pomieszczono tu teraz balkon, który oparty na belkach rysiowato zakończonych, schodzi oczywiście aż ponad górną płazę zrębu, przerywając ^ w pośrodku strzeszkę szczytową.

Na płaszczyźnie dachu pomieszczane bywają znane powszechnie dymniki. I tu, obok nich, wprowadzono nową formę pod postacią „wyglądów“. „Wygląd“ jest motywem przejętym, tak jak przyłap, ze szopy; przy nowem zastosowaniu jednak uległ on znacznej przemianie. Na szopie był płatem dachu dającym się podnosić dla dogodniejszego niż przez

Z2

'/

__A—'

//

-G

-K

zwykły dymnik ładowania siana na strych. W nowem zastosowaniu ten płat podniesiony (porównano go trafnie do otwartej powieki) podparty został i obudowany z boku trójką-tnemi ściankami z desek, ozdobionemi zwykle znanym motywem słońca. Otwór wyglądu ma u dołu koronkową galeryjkę, a zamknięty jest szerokiemi oknami. W domu „na Jan-tołówce“ jeden wygląd bardzo długi przecina dach i mieści w pośrodku pod sobą balkon, wrzynający się w ostrzesze. Z rozbudowaniem się zrębu w rozmaite przystawki i występy, z zastosowaniem niesymetrycznego rzutu poziomego, i podniesieniem środka ścian wzdłużnych w piętro nakryte dachem poprzecznym, dach domu doznał nadzwyczajnego urozmaicenia; zamienił on się poniekąd w system dachów, których grzebienie przecinają się, a powierzchnie łączą w malowniczych załomach. Powstał stąd nowy motyw architektonicznego piękna, obcy pierwotnej prostocie chaty, choć organicznie z niej wyrosły.

C. WNĘTRZE.

Izba chaty podhalańskiej zamkniętą jest drewnianemi ścianami, utworzonemi z płaskiej powierzchni płaz. Taką samą została izba w rozwiniętem budownictwie stylowem, tylko że płazy zbiegły się ściślej, tak że nie widać od wewnątrz szpar omszonych. W chacie płaza, po jednej stronie okrągła, zwracała tę okrągłą powierzchnię na ścianach wewnętrznych do sieni ; w domu rozwiniętym okrągłe powierzchnie, które teraz i w izbach przypaść musiały, poszalowano poziomo szerokiemi deskami, tak że ściany wszędzie wewnątrz domu mają jednaką powierzchnię. Oczywiście rozszerzyła a przedewszystkiem podniosła się izba znacznie.

Częścią najcharakterystyczniejszą pozostał pułap, wiernie zachowany na tradycyjną modłę. Składa on się z powały i belkowania, czyli wedle starego, (nie góralskiego) terminu, „bierzmowania“. Deski powały spoczywają na „t raga rc zykach“, beleczkach biegnących równolegle do ściany szczytowej. W pośrodku swej długości tragarczyki podparte

-ï|-—w--są biegnącą równolegle do ściany licowej potężną belką, o przekroju

1 (§§§) I    prostokąta wysokiego. Belka ta zowie się „sosrębem“. Zarówno

sosrąb jak i tragarczyki są na kantach stażowane, z wyjątkiem końców i środka. Zwłaszcza na sosrębie, jest to widoczne i, nadając mu wyraz lekkości i mocy, ustala zarazem punkt środkowy dla ornamentu, którym bywa sosrąb bogato pokryty techniką ryzowaną.

Płazy, w które wprawione są końce sosrębu i tragarczyków, t. zw. „warsolki“, występują nieco ku środkowi izby, a kanty ich są podobnie fazowane jak kanty bierzmowania. Cały pułap stanowi w ten sposób harmonijną całość. Deski powały ułożone są albo prosto obok siebie, albo zachodzą jedna na drugą fazowanemi kantami, albo też tworzą „powałę łama- || ną“, biegnąc skośnie, a w każdem co drugiem polu, utworzo-nem przez tragarczyki, w skosie przeciwnym.

rm

h*-

Oprawę drzwi i okien charakteryzuje wiązanie słupów z le-żuchem czyli ocapkiem „na rać“, przy którem leżuch wpuszczony między słupy i podtrzymany przez wycięte w nich kąty („racie“), ma górę któtszą od spodka. Na Słupcach i leżuchu spotykamy fazę, w oknach straconą

przez potrzebę okien podwójnych i zniknięcie framugi okiennej, — na pośród leżucha ryzowaną w otoku gwiazdę i gałązki, krzyżyk i t. p. Czasem bogatsze ryzowanie zwiesza się (w formie gałązek) aż na

słupy. Tło drzwi dzieli się z reguły na dwa pola, których filunki naśladują tradycyjne formy szalowania. Pole spodnie często nosi motyw szaru gontów, na wzór wrót od szopy.

Drzwi łukowe stosowane bywają i wewnątrz; pole ich bywa rzeźbione. W tej formie występują też zwykle drzwi oszklone; tutaj w górnem polu widzimy motyw słońca z listewek, między któremi wprawione są szyby.

Nowością doskonale stylowo dostrojoną są okna łukowe (obłąkowe), na podobę takichże dźwierzy urobione.

Staroświecka forma pieca nie mogła być utrzymaną, znikła ona zresztą i z chaty. Usiłuje się natomiast przenieść na piec pewne motywy konstrukcyjne i zdobnicze z budynku i sprzętów. Ze starej tradycyi zastosowano wgłębienie w kancie pieca, opatrzone w górze wylotem przeciągowym do wnętrza; w takiej framużce palono dawniej „kierkoski“ (łuczywo); dziś służy ona do postawienia lampki lub lichtarza. — Do bardzo urozmaiconego rozwinięcia motywów stylowych nadają się schody; zwłaszcza rysie i wsporniki znajdują tu wdzięczne zastosowanie. Podstawą osiąganych pięknych efektów jest i tu jawność kon-strukcyi drzewnej.

D. INNE ZASTOSOWANIA STYLU W BUDOWNICTWIE.

Elementy budownicze domu przeniosły się na inne budowle, jak bramy, studnie, altany i t. p. Znalazły tu w szczególności zastosowanie charakterystyczny dach, rysiowe wypusty, belkowania, obłąki, często w formie przejściowej podciętych łukowo zastrzałów. Zwłaszcza ustaliła się postać bramy. Pierwowzór swój znalazła w rozpowszechnionej po Polsce szeroko bramie strzeszkowej. (Takie bramy widzieć można np. we Lwowie przy końcu ulicy Łyczakowskiej).

Ta forma zasadnicza rozwinęła się stylowo a przytem rozbudowała, wsparłszy na słupach podwójnych i przyjąwszy po bokach mniejsze podobne bramki dla pieszych.

Ważnym bardzo dla rozwoju stylu podhalańskiego problemem, jest zastosowanie go do domów murowanych. Drzewo staje się zbyt dro-giem, ustawy budowlane i taryfy towarzystw asekuracyjnych nie sprzyjają też drewnianemu budownictwu. Jeśli stylowy dom drewniany, rozbudowany z chaty, był tylko jej rozwinięciem, to dom murowany w stosunku do drewnianego musi być niejako jego przetłómaczeniem z języka form właściwych drzewu, na język kamienia i cegły. Przy tern „przetłómaczeniu“ zrąb musi stracić swe cechy dotychczasowe; utrzymanie modły tradycyjnej stylu należeć będzie do dachu. Co do zrębu, zadaniem twórczej myśli budowniczego będzie dostrojenie go w odmiennych niż dotąd sposobach wyrazu, do charakteru dachu. Próby stosowania stylu podhalańskiego do budownictwa murowanego istnieją już w projektach i w wykonaniu. Bez względu na ich indywidualną mniejszą lub większą artystyczną wartość, stwierdzić należy, że zrąb dotąd swoistych cech stylowych nie przybrał. Co w tych murowanych domach jest stylem podhalańskim, trzyma się dotąd wciąż tylko jeszcze drzewa.

'am

'i;

_ __ 'Si.

ï:

all

liefe

III. Sprzęt i zdobienie.

Cechą podhalańskiego sprzętu drewnianego, jest artystyczne spożytkowanie samychże elementów konstrukcyjnych, w szczególności spojeń, dokonanych „na nakładkę¹⁴, (który to termin wyraża wogóle przeciwstawienie do czopowania). Drugą cechą jest wielka wytwor-ność linii ; taki bok półki, czerpak, albo oparcie w saniach, są tak doskonałe w kształcie, jak dzieła najwyższej kultury artystycznej. Logicznym tych cech wynikiem jest, że zdobienie powierzchni ustępuje na drugi plan. Tam gdzie kształt mówi za siebie, jest ono nadzwyczaj dyskretne. Obcem jest zgoła podhalańszczyźnie barbarzyńskie nasiekiwanie gęstem ryzowaniem całych powierzchni. Jest też znamiennem, że najbardziej zdobnym — w znaczeniu orna-mentacyi powierzchniowej — sprzętem, jest łyżnik, sprzęt mały i o bardzo prostym zarysie. Jest to bowiem właściwie tylko krótka na kilkadziesiąt centymetrów listwa, szerokości dłoni; wisząc poziomo na ścianie licem ku izbie, ukrywa za sobą wązką podziurawioną listewkę służącą do zatykania łyżek ; niekiedy, choć nie zawsze, znajduje się jeszcze trzecia część składowa, wieszak, w formie zdobnie wykrojonej, pionowej deszczułki. Łyżniki pokryte są całe ornamentem ryzowanym, t. j. wcinanym nożem lub dłutem, (po góralsku : „cyfrowanej. Brzegi wycinane bywają w galeryjkę à jour lub w ząbce. Bogactwo pomysłów i dobry smak w użyciu form ornamentacyjnych, bywają tu nadzwyczajne. Łyżniki są to jakby próbki zdobniczych wzorów; zdaje się że robione były często raczej tylko dla zaspokojenia potrzeby artystycznej, niż dla użytku. Taką krótką deszczułkę można było sobie strugać w chwilach wolnych zimą na ławie przy okienku, w lecie pasając owce na hali.

Styl jest społeczną stroną sztuki. Jest to obyczajowa forma piękna. Toteż jest charak-terystycznem dla stylowego charakteru podhalańszczyzny, że wszystkie niemal formy ornamentów mają tu swoją konwencyonalną nazwę. Niepodobna tutaj opisywać

_6

tych wszystkich postaci zdobniczych, ani wymieniać choćby z nazwiska tych wszystkich recie, mirw, ząbców, obłęków, gadzików, ók, lub roślinnych leluj, kłósków, gajów, etc. Wspomnieć chyba wypada o dwóch formach więcej rozwiniętych a bardzo powszechnych ornamentów — gwieździe i parzenicy. W obu jest wielka rozmaitość ; zasadniczym zarysem pierwszej jest gwiazda (zwykle sześcioramienna) wpisana w otok koła, drugiej — serce. Nietyle ornamentem, co znakiem symbolicznym, jest krzyżyk w różnej postaci. Umieszczony na węgle, na pazdurze, lub w miejscu często ukrytem jakiego sprzętu, ma znaczenie amuletu odganiającego złe i nosi wtedy nazwę „krzyżyka niespodzianego“.

Oprócz ryzowania używane bywają, choć rzadziej, i inne rodzaje techniki zdobniczej: nakładanie t. zw. kukiełek, romboidalnych („koziatych“), skośnie na kantach ściętych de* szczułek, — inkrustowanie drzewem odmiennej barwy, zwyczajnie cisowem, wylewanie cyną lub wybijanie drutem, wypalanie czyli wyżeganie. Niektóre z tych technik przeszły już w zapomnienie ; dlatego dobrze jest, że Szkoła przemysłu drzewnego w Zakopanem, w ostatnich czasach niemi się zajęła. Bywają też nieliczne sprzęty, na których znajduje się rzeźba wypukła lub figuralna, np. główki aniołków; to są jednak naleciałości, niemające prawdopodobnie nic wspólnego z rodzimą sztuką ludową, co objawia się zwykle i w formach barokowych tych rzeźb. Nie wynika jednak z tego, ażeby rozwinięta z podhalańskich motywów sztuka zdobnicza, nie miała się posługiwać wypukłorzeźbą, harmonizując ją z rodzimemi stylowemi ornamentami. Odpowiedniem to będzie zwłaszcza w kościele, i tak się też stało na ołtarzach pomysłu Witkiewicza w kościele zakopiańskim.

Motywa ornamentyki podhalańskiej są przeważnie geometryczne; po tych idą roślinne; tutaj rozwinięty styl wprowadził szczęśliwie kilka nowych postaci, jak np. kwiat złotogłowiu i dziewięciornik (rodzaj ostu). Zdobnictwo podhalańskie polega prawie wyłącznie na rysunku ; zamiłowanie w barwie jest tu daleko mniejsze niż u ludu polskiego z dolin. W stroju kobiecym pojawiały się w dawniejszych czasach bogate hafty kolorowe, trudno jednakże orzec, czy są pochodzenia miejscowego. Dzisiaj kolory widać prawie tylko na serdaku, obszywanym skórkami kolorowemi, lub haftowanym jedwabiem; niektóre motywy tego zdobienia noszą tu własne nazwy; np. charakterystyczny czerwony ornament na plecach poniżej kołnierza z naszywanej skóry, nazywa się „rakiem“. Kolorowe są lampasy (niebiesko-czerwone) i wyszycia na przodzie portek; te ostatnie nazywają się „parzenicami“, i ztąd prawdopodobnie przeszły na rzeźbę. Ze sprzętów bywają malowane, (zielono z ornamentami innej barwy, głównie czerwonemi), skrzynie ; skrzynie te („truchlice“) niemają żadnych cech stylowych w budowie, są takie same jak np. w Krakowskiem. Malowany ornament ma jednak niekiedy pewne cechy właściwe. Czasem bywają malowane i inne sprzęty, jak listwa, stół lub krzesło; przeważa zawsze kolor ciemno-zielony. Zwyczajnie jednak jedyną barwną płaszczyznę w izbach, stanowi szereg malowanych na szkle obrazów świętych, ustawionych na „listwie“ lub zawieszonych pod nią, naprzeciw drzwi. Obrazy te, podobnie jak wiszący w ich sąsiedztwie wizerunek Janosika z towarzyszami, są niekiedy bardzo ciekawe; ze „stylem“ podhalańskim niemają jednak nic wspólnego.

Właściwem tedy źródłem stylowej ornamentyki podhalańskiej jest ornament ryzowany na drzewie. Stylowe hafty i wzory na kilimach są przeniesieniem w barwach jego rysunku na inny materyał. Oczywiście, odrębna technika z danym materyałem związana, powoduje przy tern przeniesieniu rozmaite przekształcenia pierwotnej postaci zdobniczej.

Stosunek sprzętu drzewnego w rozwiniętym stylu podhalańskim do pierwotnego sprzętu chłopskiego jest dwojaki: jest to albo kopia pierwotnego sprzętu z pewnemi tylko modyfikacyami i poprawkami i w poprawniejszem technicznem wykonaniu, albo jest to stosowanie pierwotnych motywów w odmiennym związku i kombinacyi, przy tworzeniu sprzętów obcych jako takie pierwotnemu sprzętarstwu. W drugim wypadku chodzi o to, ażeby ten nowy związek pozostał związkiem logicznym i ażeby w ten sposób wytworzony sprzęt, dostrajał się w ogólnym charakterze do ogólnego typu stylowego ; ażeby wyrósł niejako organicznie z tego samego gruntu. Tutaj grożą stylowej kompozycyi rozmaite niebezpieczeństwa, tu leżą źródła nieporozumień, co jest przedmiotem „stylowym“, a gdzie można mówić tylko o „zastosowaniu motywów“ podhalańszczyzny, a już nie o „podhalańskim stylu“. Utrzymanie stylowego charakteru było łatwiejszem, dopóki rozwijający się styl stosowanym bywał do sprzętów przeznaczonych do stylowego domu ; tutaj komponując sprzęt, miało się zawsze na oku nietylko zastosowanie motywów tradycyjnych, ale zharmonizowanie go z otoczeniem, zrobienie go w tern otoczeniu logicznym i — jeśli tak można powiedzieć — prawdopodobnym. Z chwilą kiedy podhalańszczyzna zaczęła wychodzić poza tę granicę, kiedy zaczęto komponować meble lub inne sprzęty i sprzęciki na wywóz, coraz to bardziej bierze górę „motyw podhalański“ nad „stylem podhalańskim“. Stwierdzenie tego objawu nie jest sądem ujemnym ; — z motywów podhalańskich można bowiem komponować doskonałe sprzęty, o ile te sprzęty mają logiczną konstrukcyę, a motywa logiczne zastosowanie. Inna rzecz, czy nie należałoby ściślej określić i ograniczyć miana „stylu“...

W każdym razie obserwator wyrobów t. zw. stylu podhalańskiego, winien sobie zdać sprawę z tych różnic, z tej linii rozwojowej i z wynikającego ztąd bardzo interesującego artystycznego problemu. Dodać należy, że podobny problem, jeśli już nie wystąpił, to wystąpić musi także w budownictwie.

Sprzętami izby podhalańskiej, które znalazły bezpośrednie zastosowanie w rozwiniętym stylu są: stół, krzesła, półka, listwa i sąsiek.

Stół. — Typowy stół podhalański stoi na srogach. Srogi (raczej srâgi) są to w pier-wotnem znaczeniu dwa skrzyżowane koły, służące do oparcia drzewa przeznaczonego do

'z

rżnięcia. To też najpierwotniejszą formą srogów stołowych są srogi krzyżowe złożone z dwóch skrzyżowanych desek. Miejsce skrzyżowania obu srogów połączone jest beleczką (poprzeczką, sosrąbikiem) przepuszczoną na wylot przez srogi i na końcach zaklinowaną wielkim, płaskim klinem („zastrzałem“). U dołu znajdują się nieco cieńsze dwie takież poprzeczki, łączące odpowiadające sobie nogi srogów. Ta prymitywna forma nabiera cech stylowych przez nakrycie srogu ocapikiem; powstały w ten sposób trójkątny otwór, urabia się w formę parzenicy. Kanty zostają zfazowane. Ta postać stołu jest dość rzadką. Zwyczajnie srogi stołowe przedstawiają się w formie nóg rozkraczonych, zrobionych z desek charakterystycznie wyciętych, obróconych licem do krótszego boku. Nogi te połączone są u góry i u dołu poprzeczkami przechodzącemi przez nie na wylot i zaklinowanemi na każdej nodze wspólnym „zastrzałem“. Blat, czyli stolnica, jest krótki i szeroki; bywa niekiedy wykładany odmiennego koloru drzewem. Stolnica albo leży bezpośrednio na srogach (tak z reguły jest w formie pierwszej), albo też stół ma boki i szufladę. — Odmienną formą stołu jest stół brzuchaty. Jest to właściwie skrzynka postawiona na srogach i nakryta stolnicą. Skrzynka otwiera się przez odsuwanie stolnicy ; pod skrzynką wisi jeszcze szuflada. — Stoły na srogach nie są wygodne o ile ma się przy nich siadać

z każdego boku; srogi nie dają dostatecznego miejsca dla ‘ nóg osób siedzących od czoła, końce poprzeczek i ich zaklinowania trącają w kolana. Forma też taka w rozwiniętym stylu stosowaną bywa głównie do stołów służących do pisania, względnie do powstałych z nich biurek, przy których się siada tylko u jednego boku. Tutaj rozwinięty styl wprowadził nawet srogi pełne, wycinane po brzegach i à jour. Srogi zastosowane bywają zresztą do ław i zydli, a nawet do bardzo udatnej formy szafek nocnych o bokach z jednej deski, ukośnie rozstawionych. Stoły brzuchate stanowią bardzo dogodny mebel ze względu na znajdujący się w nich schowek; o ile są w większych rozmiarach, przedstawiają się ciężko i poważnie. Tutaj znajdują odpowiednie zastosowanie ozdobne okucia żelazne na skrzynce. Ta sama forma nadaje się jednak równie bardzo dobrze do małych stoliczków, których szuflada służy do chowania fotografij, cygar i t. p.

Ponieważ stoły na srogach nie odpowiadają wszystkim użytkom, w rozwiniętym stylu komponuje się stoły odmienne, ze spożytkowaniem tylko niektórych motywów. Dla zachowania stylowej charakterystyki zatrzymuje się przedewszystkiem rozstawienie nóg, a często także ich połączenie poprzeczkami. Nogi robi się o kwadratowym przekroju, ale też o przekroju podłużnym, wycięte z wązkich desek, których lica zwrócone są jednak z reguły do dłuższego boku. Na takich nogach i na bokach stołu stosuje się ornamentykę stylową ; o ile używa się motywu kołkowania, to kołeczki są albo naśladowane przez wcinanie w deskę, albo główki ich zamienione są na zaokrąglone guziki. Dla połączenia boków z nogami wprawiane też bywają łukowato podcięte zastrzałki; motywu konstrukcyjnego użyto tu w celach zdobniczych.

0}

1

U.,

Krzesło. — Zwykłe krzesło podhalańskie ma nogi rozstawione i zapiecek wyrżnięty z deski w formie sercowatej lub jajowatej, — z brzegiem rozmaicie a tłem często à jour wyrzynanym, z reguły zaś z otworem sercowatego kształtu, przystosowanym do założenia dwu palców przy podnoszeniu. Górny kant zdobią niekiedy uszy. Krzesła te przypominają

formą niemieckie „Bauernstühle“.

Bywa jeszcze inny typ krzeseł o nogach prostych i oparciu nie wyrzynanem z deski, ale ramowo spajanem, z charakterystycznem szczeblowaniem w otworze ramy i wyrzynanym górnym brzegiem.

Hi i

Z tych dwóch zasadniczych typów rozwinięto wielką ilość postaci.

/ZZF

Półka. — Półka składa się z kilku, zazwyczaj czterech polie, z których górna stanowi powałę półki, — z zapiecka, z boków i z gzemsu wieńczącego naczółek. Kanty polie, a czasem i boków, obite są listwami ryzo-wanemi i wycinanemi od spodu. Najprostsza półka ma boki równe, a wtedy charakterystyka polega głównie na gzemsie, często nader bogatym i uwieńczonym nadto galeryjką. W najbardziej rozwiniętej formie półka ma bok wycięty w górnej części okrągło w róg zagięty ku dołowi i w rodzaj pazdura u spodu wycięcia; u dołu zapiecek i boki scho-

dzą poniżej dolnej policy, przyczem boki zbiegają skosem ku ścianie, przybierając postać wsporników. Boki bywają ryzowane, czasem wycinane à jour.

Charakterystyczną częścią półki jest zasuwa, zamykająca przedziałkę umieszczoną między dwoma, zwykle dolnemi, policami. Tło tej zasuwy stanowi kratka niby ze szczebli drewnianych o trójkątnym przekroju. Siatkę szczeblowania wycina się à jour w desce. Sprzęt ten ma postać tak doskonałą, że została wprost przejętą przez styl rozwinięty. Wielkie i ciężkie półki ozdobiono niekiedy na bokach parą okuć żelaznych, w postaci listew zakończonych parzenicowato ; w okuciu tkwią uszy do zaczepienia esowato wygiętych haków służących do powieszenia półki na ścianie.

Wielce poszukiwanym sprzętem stały się małe półeczki, wyrabiane wedle typowego wzoru. — Postać półki znalazła zastosowanie i dalsze rozwinięcie przy budowie kredensu, który jest właściwie półką stojącą na szerokiej, skrzyniowatej podstawie. Należy on do sprzętów najbogaciej rozwiniętych. W jego górnej, półkowatej części, pomnożyły i urozmaiciły się kondygnacye, przedziałki, zasuwy i drzwiczki. Część dolna zamykaną bywa drzwiami urobionemi na podobieństwo łukowych dźwierzy. — Z półki pierwotnej powstała też półka stojąca, a to przez przedłużenie boków aż do ziemi, przy okrągłem ich wycięciu u dołu. Półkę taką robi się krótszą a głębszą, o przekroju prawie kwadratowym, a z czoła usuwa się gzems, zastępując go galeryjką od boków i tyłu, dla umożliwienia użytkowania górnej policy, leżącej w wysokości około półtora metra.

« m»i

777y/ssZ/777j>

Listwa. — W izbie góralskiej listwa biegnie przez całą długość ściany szczytowej, pod sosrębem. Składa się ona z deski plecowej i policy wprawionej u jej górnego kantu. Brzeg policy zdobi gzems a wieńczy ją wysoka, ku przodowi wychylona galeryjka, wsparta zwy-2 kle na wyciętych z deski słupkach lub na „gadziku“. Listwa galeryjki jest ozdobnie wycinana. Tutaj stawiane bywają obrazy świętych. Na desce plecowej umieszczone są co kilkadziesiąt centymetrów wsporniki (krok-sztynki) podpierające policę. Jako motyw dekoracyjny spotykamy tu pospolicie „kukiełkę“. W kukiełki wczopowane bywają kołki do wieszania. Spód deski plecowej jest wyrzynany. — Listwa znalazła zastosowanie w domach stylowych, w formie swojej pierwotnej ; motywy jej (galeryjki, wsporniki) zużytkowanemi zostały także na naczółkach szaf i kredensów. Robi się też w formie listwy małe, ozdobne półeczki.

■jte

Sąsiek. — Jest to skrzynia nie zbijana z desek ale „budowana“, tj. spojona z ram drewnianych, których filunki, z wyjątkiem zazwyczaj wieka, składają się z pionowego ffr%^ szaru gontów. Słupce tworzą u dołu krótkie nogi, zaś ich fazowane głowice występują ponad wieko. Ramy górne, tudzież wieko są ryzowane. Sąsiek służy za schowek na zboże.— W stylu rozwiniętym stosowanym bywa w nieco zmniejszonych rozmiarach, jako sprzęt w domach stylowych; poza tern wyrabia się jego miniaturowe imitacye, z drzewa a także z metalu, jako cukierniczki, skrzyneczki na cygara, biżuterye, itp. Natomiast motywy sąsieka przechodzą na inne meble ; w szczególności wzorują się na nich często boki łóżek. Postać łóżka podhalańskiego nie przyjęła się w stylu rozwiniętym. Jest ono bardzo wązkie, stoi na

nogach nieco podsiebnie skośnych, boki naczółkowe zwężają się ku dołowi. Byłaby to forma może odpowiednia dla łóżeczek dziecinnych. Łóżka w stylu rozwiniętym są większe, mają nogi proste, filunki boków długich, jak powiedziano, naśladują gontowe filunki sąsieka ; także słupce boków naczółkowych występują często podobnie jak u sąsieka ponad kant górny. Również szafy nie są przejęte z jakichś istniejących wzorów pierwotnych, ale tylko zbudowane z użyciem stylowych motywów. 1 tak do drzwi bywają stosowane motywa dźwierzy wchodowych albo drzwi izbowych ; gzernsy naśladowane bywają z listew i łyżników. Drzwi oszklone noszą zwykle motyw „słońca“ L listewek. Umywalnia, o formie skrzynkowej, ma w licu szafkę zamykaną na drzwiczki ukształcone wedle znanych wzorów, obok zaś otwór w formie t. zw. „kapliczki“, gdzie stawia się dzbanek. Mogą też być stosowane motywy sąsieka.

Większe trudności kompozycyjne przedstawiają meble, którym podobnych nie znała izba chłopska, jak np. fotele i kanapy. Znajduje się jednak w pierwotnej podhalańszczyźnie sprzęt, który wybornie się nadaje jako wzór dla foteli. Tym sprzętem są sanie. W saniach

góralskich siedzi się na dnie, z wyciągniętemi nogami, oparłszy plecy o zapiecek. Ten to zapiecek właśnie jest J|)    wybornym wzorem na oparcie we fotelu. Boki jego

'fe J/ biegną skośnie ku dołowi, profii tworzy linię bardzo hzzäd wdzięcznie wygiętą, naczółek uwieńczony jest galeryjką. — ÜEShSf"" Kanapy w domach stylowych komponuje się na wzór —    )) ław z poręczami. W oparciu, zamiast wyścielania, obkłada

"“n    I się je zwykle poduszkami. Ramę górną oparcia wycina

U ~~~-•'* się i ryzuje, spodowi nadaje się niekiedy też formę

skrzynkową o motywach sąsieka. — Trzeba zauważyć, że przy kompozycyi sprzętów salonowych potknąć się najłatwiej. W stylowym domu podhalańskim znajdować się winna „świetlica“, a nie „salon“, i odpowiednie do tego winny też być sprzęty. Kiedy te sprzęty chcą być meblami salonowemi, przybierają charakter zgoła obcy naturze podhalańszczyzny, której motywa wypadają wtedy zupełnie z nastroju i jak gdyby zmieniają swą naturę. Do buduarów i salonów podhalańszczyzna zupełnie się nie nadaje ; natomiast wyborną być może i po za domem stylowym w zastosowaniu do jadalni, sypialni i męzkiego pokoju. Nie wynika z tego, aby się musiało „twardo“ siedzieć na „stylu“, i obijać sobie kolana i łokcie o sterczące kamy. Styl podhalański ma ten rys wspólny prawie ze wszystkiemi stylami, że można w nim komponować sprzęty zarówno dobre jak złe we względzie użytkowym. Natomiast ma nad wieloma tę wyższość, że jego elementa konstrukcyjne odznaczają się wielką logiką. Dlatego też jest on doskonałym wychowawcą, i okoliczność, że podhalańszczyzna stała się u nas, dzięki Witkiewiczowi, punktem wyjścia i dotychczas ośrodkiem całego ruchu w dziedzinie sztuki stosowanej, jest wypadkiem badzo szczęśliwym.

Omówiliśmy te sprzęty podhalańskie, które zaważyły w utworzeniu form rozwiniętego stylu. Nie naszą rzeczą przewidywać, a tern mniej ukazywać, nowe możliwości. Sztuka ludowa Podhala wytworzyła niejeden jeszcze przedmiot codziennego użytku o doskonałym kształcie a ozdobiła niemal wszystkie. Nie wszystkie jednak te przedmioty mogą znaleźć odpowiednie zastosowanie. Piękna łyżka góralska, nie może służyć za model codziennej łyżki użytkowej ; zastosowano ją jako łyżkę do sałaty. Wykonana ze srebra mogłaby służyć za łyżkę do kompotu lub podziurkowana,

do miałkiego cukru. Tak zwany zbójnicki nóż o niezwykle pięknej linii, naśladuje się w gorszym materyale jako nóż do papieru : zastosowany znowu jako kordelas małą przedstawia użyteczność. Co prawda mógłby szerokie i najodpowiedniejsze pono znaleźć zastosowanie, jako nóż do chleba. Najlepszym przykładem wprost klasycznego w swoim kształcie sprzętu, z którym niewiadomo co począć, jest czerpak. Oryginalny, drewniany

czerpak, służący do czerpania i picia żętycy i doskonale do użytku przystosowany, w dziedzinie wyższych kulturalnych potrzeb nie znajduje odpowiedniego użycia. Robiono wedle niego filiżanki w Sèvres ; ale w czerepie wygląda w ogóle źle, a na pomniejszeniu traci ; śliczny jest w srebrze jako filiżaneczka do czarnej kawy, ale (pomijając niepraktyczność metalowych filiżanek) wygląda wyraźnie na miniaturową imitacyę, ponieważ logika jego kształtu wymaga większych rozmiarów. Ucho ma dziury na ujmujące je palce ; w pomniejszeniu są one tylko szczątkowym zabytkiem czysto dekoracyjnym, a ucho zmniejszone jest w użyciu niewygodne. Tragedya tego kształtu, który chce się ostać a nie może, znaczy swoje ślady i w meblarstwie, gdzie motyw ucha spożytkowano w poręczach i głowicach słupów u foteli i kanap. — O ile zresztą chodzi o kształt samych uszu, to ten da się doskonale zastosować do mis srebrnych i platerowanych, lub jeszcze inaczej, ale podwojenie ucha zmienia charakter naczynia, a uchu odejmuje właściwą mu logikę.

Wyroby metalowe o stylowym charakterze w podhalańszczyźnie są nieliczne. Na ich czele położyć wypada spinkę, wyciętą w kształty oryginalne z blachy mosiężnej i zdobioną ryzowaniem i wycinaniem à jour, tudzież frendzlą z łańcuszków.

-J-lL.

i rśy

Dziś znachodzi spinka zastosowanie przeważnie tylko jako motyw dekoracyjny, choć także w pewnych modyfikacyach jako przedmiot użytkowy, w broszkach i sprzączkach. O nożu już była mowa.

7.

Pięknym także jest kształt żelezca ciupagi w pierwotnej swej postaci, szerszej, toporowatej „juhaskiej“ i węższej „rąbanicy“.

Bywa ono też zdobione nasiekiwanym ornamentem. Zdarzają się, choć nieczęsto, oryginalne okucia drzwi, dyszlów i i. Okucia, i bez wzorów pierwotnych, mogą być doskonale w stylu utrzymane, bo motywy ornamentacyjne ryzowania, zwłaszcza w ażurowem wykonaniu, doskonale się do kutego żelaza nadają. A okucia przystoją bardzo poważnemu charakterowi podhalańszczyzny, np. drzwiom, półkom, skrzyniom, stołowi brzuchatemu. Dom stylowy potrzebuje rozmaitego żelaziwa dostosowanego do stylu; więc — prócz okuć sprzętów i drzwi — zamków przybijanych u dźwierzy na wierzchu, poręczy, wsporników do słupów balkonowych, latarń i lamp tudzież łańcuchów do nich ; leizny drzwiczek i podstawek pod piece, etc. Dość tedy pola do rozwinięcia stylowego ślusarstwa artystycznego. — Stylowe motywa zdobnicze, tak samo jak żelazu, odpowiadają także doskonale koronce i haftowi i są też w nich już wybornie, nie od dziś stosowane. Natomiast nie tak prosto przedstawia się rzecz ta w dwóch budzących się dopiero na Podhalu gałęziach artystycznego przemysłu, w kilimkarstwie i garncarstwie. Kilimy technicznych wzorów w pierwotnej podhalańszczyźnie nie mają ; co najwyżej możnaby za takie

w pewnej mierze uważać „skrzela“ wełnianych torb juhaskich. Jeśli jednak to jest wzór, to na nim charakterystycznych dla stylu a do drzewa pierwotnie przywiązanych ornamentów nie znachodzimy. Tak samo masie rzecz z garncarstwem. Na starych garnkach i dzbankach, prymitywnie, ale nie bez smaku i charakteru lepionych, niema tej ornamentyki ani malowanej, ani tern mniej wgłębianej. Zachodzi tedy pytanie, które te techniki rozwiązać powinny, czy wypada im, i w jakiej mierze, organicznego przystosowania do stylu szukać w naśladowaniu ornamentu stylowego, czy też nie trzeba im raczej do stylowej harmonii wprowadzić ton nowy i znaleźć go w elementach lepiej do ich własnej technicznej natury przystosowanych. Na przykład haftu kilimkarstwo powoływać się nie może, bo techniki tych sztuk są zgoła różne. Haft jest więcej kolorowym rysunkiem, kilim sposobem raczej malarskim tworzy barwne powierzchnie, a nadto zarysy tych powierzchni winny przystosowywać się do osnowy: niezacieranie tego związku jest ich techniczną logiką. Jest przecież znamiennem, że nawet w hafcie i naszywkach skórzanych na serdakach nie spotykamy wcale ornamentyki właściwej ryzowaniu. Widocznem jest, że znamię jednolitego pochodzenia nie leży w tożsamości motywów ornamentacyjnych we wszystkich technikach. Nieznana tu przedtem w rodzimej sztuce technika kilimowa, musi wytworzyć właściwe naturze swojej wzory, przystosowane w nastroju raczej tylko do innych objawów stylu. Ważne zadanie wzbogacenia stylu barwą, w którą jest ubogi, winno kilimkarstwo spełnić, szukając sobie dróg właściwych.

Interesującym przykładem szukania odpowiednich dla danego materyału technik i modyfikowania w ich duchu charakterów stylowych — są wyroby skórzane — na razie tylko paski damskie — wprowadzane przez p. Biechońską. O ile chodzi o wzory, to mogłyby ich takie wyroby szukać w pasach bacowskich, w torbkach, w uprzęży, w zdobnych kierpcach. Ornamentyki konwencyonalnej, stosowanej w ryzowaniu drzewa, na tych pierwotnych przedmiotach niema, co jest tembardziej zastanawiające, że na skórze bywa wytłaczany deseń zdobniczy; (trzeba wspomnieć, że wytłaczanie znachodzi się też niekiedy na starych łyżnikach). Elementami zdobniczemi wynikającemi już ściśle z materyału i z techniki, są tu ściegi szyte (raczej nawlekane) rzemykami i nabijanie gwoździkami i guzikami mosiężnemi. Poza tern wzorów mogłoby szukać paskarstwo w wyszywaniach jedwabiem i obszywaniach skórkami barwnemi stosowanych na serdakach. Z poniechaniem takich wyszywań zastosowano do pasków rysunek zdobniczy wykonany sposobem wytłaczania sztancą. Jako drugiego środka zdobniczego użyto nabijania gwoździkami mosiężnemi i stalowemi, tudzież innemi, które w główkach mają wprawione kamienie, głównie ametysty i opale. Te dwa środki zdobnicze są wyłączne. Ale motyw zdobniczy powstający z nawlekania rzemykiem, naśladowany jest przez nabite skośno w ścisłym rządku gwoździki czworoboczne. Rysunek ornamentów tłoczonych i nabijanych odpowiada wogóle konwencyonalnej stylowej ornamentyce, ale przybywają motywa naśladowane (przez nabijanie) z techniki właściwej skórze. Sprzączki pasków naśladują sprzączki na pasach pierwotnych, są jednak znacznie drobniejsze i subtelniejsze.

Pod względem handlowo-przemysłowym ważną rolę odgrywają drobne przedmioty — przeważnie z drzewa - które w takich miejscowościach klimatycznych jak Zakopane, i innych letniskach Podhala, kupowane bywają masami przez „gości“, jako t. zw. „pamiątki“! One to u ogółu reprezentują „zakopiańszczyznę“. — Oczywiście, że te rzeczy o naturalistycznych kształtach, jakieś kałamarze w formie kapeluszy, kierpce jako piórniki, szarotki na końcach rączek do piór, juhasi, rzeźbione kozice na skale itp., ze stylem nie mają nic wspólnego. W znacznej części nie są też robione na Podhalu, ale zamawiane w Tyrolu, gdzie je robią tanio i źle. Nie wynika jednak z tego, aby nie było pożądanem nadanie temu przemysłowi kierunku, odpowiadającego pewnym artystycznym wymogom. I dziś są między temi drobiazgami

rzeczy dobre. Niektóre — jak ramki, sąsieczki, półeczki, są prawdziwie stylowe. Są i takie, do których wzory podali wytrawni artyści z Witkiewiczem na czele ; i to jest droga, którą ten przemysł iść powinien. Trzeba wszakże kształcić gust zarówno publiczności jak wytwórców, aby złe nie brało góry nad dobrem. Dla zadowolenia pewnych gustów i potrzeb byłoby ważnem wprowadzenie jakiejś techniki reprodukcyjnej; niemożna przecież wymagać prawdziwie artystycznej ręcznej rzeźby figuralnej za kilkadziesiąt centów! Z drugiej strony trzeba pamiętać i o tern, jak ważną rolę w podniesieniu artystycznej wartości prostego nawet przedmiotu, odgrywa materyał. Dla bardziej wyrafinowanych wymagań należałoby do wyrobu tych rzeczy, które dziś już w kształcie i zdobieniu są dobre (np. ramki, nożyki, ciupagi drewniane i t. p.), użyć szlachetniejszego materyału i techniki. W ostatnich czasach zaczęła Szkoła zawodowa wyrabiać te przedmioty ze szlachetniejszego drzewa, przy zastosowaniu nabijania drutem mosiężnym i zalewania metalem.

Rzecz naszą zamykamy uwagą, że rozwój stylu podhalańskiego i opartego o ten styl artystycznego przemysłu, zawisł nietylko od jego wewnętrznej artystycznej wartości, ale od warunków ekonomicznej natury.

Do stworzenia tych warunków przyczynić się musi zarówno inicyatywa prywatna, oparta na zasadzie zrzeszenia, jak rozumne, a celowe współdziałanie organów publicznych. Nie jest jednakże naszem zadaniem wkraczać na pole tych roztrząsań; musimy pozostać na tern jakie zakreślił cel Wystawy. Jest nim pokazanie stylu podhalańskiego, jego obecnego stanu, i źródeł, z których się począł.

LITERATURA.

DR. WŁAD. MATLAKOWSKI: Budownictwo ludowe na Podhalu. — 1902. Wyd. Akad. Urn.

— Zdobienie i sprzęt ludu polskiego na Podhalu. — 1901. Warszawa.

STYL ZAKOPIAŃSKI. Zeszyt L: Pokój jadalny. Pod redakcyą St. Witkiewicza. — 1904. Lwów.

Zeszyt II.: Ciesielstwo. Pod redakcyą St. Witkiewicza. — 1911. Lwów.

HAMMEL i POYNAR: Urządzenie domu mieszkalnego w zakopiańskim stylu ludowym (Tabele), Lwów. KAZIMIERZ MOKŁOWSK1: Sztuka ludowa w Polsce. 1903. Lwów.

DR. ST. ELJASZ RADZIKOWSKI: Styl zakopiański. — Wyd. II. 1901. Lwów.

KATALOG

ROZKŁAD WYSTAWY.

SALA I.

SALA VIL

ROZKŁAD WYSTAWY.

(BUDOWNICTWO)

(BUDOWNICTWO WEWNĘTRZNE I MEBLE) (SZKOŁA ZAW. PRZEM. DRZEW. W ZAKOPANEM)

SALA I SALA II SALA III

SALA IV (TOW. „SZTUKA PODHALAŃSKA“) SALA V (SPRZĘT STARY ORYGINALNY) SALA VI przejście (DROBNY PRZEMYSŁ) SALA VII (IZBA)

SALA VIII (OBRAZY I RZEŹBY)

KOMITET WYSTAWY.

PREZYDYUM:

Prof. Dr. JAN GW. PAWLIKOWSKI; Dr. TADEUSZ RUTOWSKl, wiceprez. miasta; Prof. Dr. JAN KASPROWICZ; Red. BOLESŁAW WYSŁOUCH; Dr. ALEKSANDER LISIEWICZ.

CZŁONEK HONOROWY KOMITETU:

KAZIMIERZ PRZERWA-TETMAJER.

SEKRETARYAT :

STANISŁAW SOKOŁOWSKI, sekr. Tow. Przyj. Sz. Pięk.; Red. ARTUR SCHRÖDER.

CZŁONKOWIE KOMITETU:

TADEUSZ RYBKO WSKI, art. mal.; ZOFIA MOGIŁA STANKIEWICZOWA;

Redaktor ZYGMUNT WASILEWSKI; Dr. LESŁAW WĘGRZYNOWSKI; Dr. JAN WILUSZ.

ALFRED ALTENBERG; Dr. STANISŁAW BACHOWSKI; WOJCIECH BRZEGA; Dr. ALEKSANDER CZOŁOWSKI; Red. GUSTAW DANIŁOWSKI ; Red. ZYGMUNT FRYLING; J. GERMAN; WŁADYSŁAW JAROCKI, art. mal.; WALERY KRYCINSKI, art. mal.; Dr. WŁADYSŁAW KOZICKI; Red. BRONISŁAW LASKOWNICKI; ROMAN MACH; Red. KORNEL MAKUSZYŃSKI; architekt TADEUSZ MOKŁOWSKI; MARYAN OLSZEWSKI; MICHAŁ PAWLIKOWSKI; FRYDERYK PAUTSCH, art. mal.; STANISŁAW REYCHAN, art. mal., prezes Tow. Przyj. Sztuk Pięknych; Red. MICHAŁ ROLLE; ZYGMUNT ROZWADOWSKI, art. mal.;

Dr. ADOLF STERNSCHUSS; Dr. MIECZYSŁAW TRETER;

SALA I.

W. MATLAKOWSKI: Budownictwo ludowe na Podhalu (tablice z dzieła

pod tymże tytułem).

Domy, szopy i dachy

Rysie i sosręby

Drzwi i okna

WITKIEWICZ STANISŁAW:

Villa „Koleba“ w Zakopanem. Zbud. dla Zyg. Gnatowskiego w r. 1891 (3 oryg. rysunki i 3 fotografie)

Villa „Pepita“ w Zakopanem zbud. dla Dra Chrostowskiego w r. 1894 (?) 3 fotografie

Villa „Oksza“ w Zakop., zbud. dla p. Kossakowskiego w r. 1895 (1 fot.)

Villa „Zofiówka“ w Zakop., zbud. dla p. Dolińskiego w r. 1896 (2 fot.)

Zakład leczniczy Dra Hawranka w Zakopanem, zbud. w r. 1897

10 i 11

Dom „Pod Jedlami“ na Kozieńcu w Zakop., zbud. dla prof. Dra J. G. 10 i 11 Pawlikowskiego w r. 1897; (6 rysunków: w tern 2 widoki frontowe, —

2 przekroje, — 3 rzuty poziome, — 5 fotografii przedstawiających cztery strony domu, studnię i bramę)

DOBROWOLSKI Z.

12

Villa „Ukrainka“ w Zakopanem (r. 1898). Fotografia

12

OBROCHTA JAN:

13

Villa „Obrochtówka“ w Zakopanem (r. 1898). Fotografia

13

SALA I.

SALA I.

14 i 15

ROJ WOJCIECH:

Villa „Władysławka“ w Zakopanem (r. 1902). 2 fotografie

14 i 15

WITKIEWICZ JAN:

16 i 17

Villa na Antołówce w Zakopanem (r. 1904). Rysunek i 2 fotografie

16 i 17

WESOŁOWSKI E.:

18

Projekt villi dla hr. Grudzińskiego (r. 1909). 4 fotografie

18

19

Hotel „Stamary“ w Zakopanem (wykonany). Fotografie

19

20

Projekt Sokolni w Zakopanem. Rysunek

20

21

Teatr letni w Okocimiu (wykonany) Rysunek

21

JANKOWSKI & MOKŁOWSKI:

22

Koleba myśliwska. Projekt idealny (akwarela)

22

23

Schronisko dla narciarzy. Projekt idealny (akwarela)

23

24

Zamek łowiecki. Projekt idealny (akwarela)

24

25

Villa w Szeszorach na Pokuciu dla p. Kaweckiego. (Projekty nagrodzone na wystawie łowieckiej we Wiedniu). (Akwarela)

25

ROJ WOJCIECH:

26

Dom zdrowia Towarzystwa Bratniej Pomocy w Zakopanem. Fotografia w ramie stylowej

26

PORCZYŃSKI ANTONI z Warszawy:

27

28

29

Projekt mauzoleum. Rysunek Projekt kościoła Rysunek

CHATA GÓRALSKA. Model wykonany przez Jana Obrochtę w Zakopanem

27

28

29

101

102

103

104

105

106

107

108

109

110

111

112

113

114

SALA n

WITKIEWICZ STANISLAW: PROJEKTA NA MEBLE (z dzieła: „Styl zakopiański“

101

zeszyt I-szy

BRZEGA WOJCIECH: PROJEKTA NA MEBLE (z dzieła: „Styl zakopiański“

102

zeszyt I-szy

GOSIENIECKI WIKTOR: PROJEKTA NA MEBLE (z dzieła: zakopiański" — zeszyt I-szy

WITKIEWICZ STANISŁAW: PROJEKTA DO WNĘTRZA KOŚCIOŁA ZAKOPIAŃSKIEGO (fotografie)

GOSIENIECKI WIKTOR: PROJEKTA DEKORACYJNE

WESOŁOWSKI E.: PROJEKT NA OŁTARZ

KŁOSOWSKI KAROL: PROJEKTA DEKORACYJNE PORCZYŃSKI A.: RÓŻNE PROJEKTA

„Styl

103

104

105

106

107

108

NEUZIL (b. dyr. Szkoły w Zakopanem): PROJEKTA NA MEBLE (fotografie)

KOVATS (były dyr. szkoły w Zakopanem): PROJEKTA NA MEBLE (fotografie)

BARABASZ STANISŁAW (dyr. szkoły w Zakopanem): PROJEKTA NA MEBLE (fotografie)

SKOCZYLAS WŁADYSŁAW: PROJEKT NA KREDENS

SANATORYUM DR. DŁUSKICH w ZAKOPANEM (fotografie)

WZORY STARYCH SOSRĘBÓW, ŁYŻNIKÓW I BRAM (według rysunków St. Barabasza)

109

110

111

112

113

114

115

116

117

WZORY STARYCH SPRZĘTÓW (z dzieła Matlakowskiego : Zdobnictwo ludowe na Podhalu)

PÓŁKA (według projektu Witkiewicza, wykonana w pracowni W. Brzegi)

BIURKO (na wzór amerykańskich, wykonane w Szkole w Zakopanem). Wystawca: Szkota zaw. przem. drzew, w Zakopanem

115

116

117

118

BRZEGA WOJCIECH: KREDENS

118

119

BRZEGA WOJCIECH: 2 KRZESŁA

119

120

121

122

123

124

125

126

BRZEGA WOJCIECH: ŁAWKA BRZEGA WOJCIECH: PÓŁECZKA BRZEGA WOJCIECH: STÓŁ BRZEGA WOJCIECH: PÓŁECZKA BRZEGA WOJCIECH: JARDINIERE BRZEGA WOJCIECH: BIURKO BRZEGA WOJCIECH : STOŁEK

120

121

122

123

124

125

126

127

BRZEGA WOJCIECH : KOSZ NA PAPIERY

127

128—130

131

KŁOSOWSKI KAROL: SZKICE (olejne) GŁOWA GÓRALA (fotografia)

128—130

131

132

KRZESŁO. Wystawca: Szkota zaw. przem. drzew, w Zakopanem

132

133

BRZEGA WOJCIECH: BUDARZ (cieśla) (rzeźba w gipsie)

133

134

135

STÓŁ. Wystawca: Ludwik Szafrański, Lwów

KILIM (proj. Jana Rembowskiego). Pracownia „Kilim“ w Zakopanem

134

135

136

KILIM (proj. T. Niesiołowskiego). Pracownia „Kilim“ w Zakopanem

136

137

KILIM (proj. K. Brzozowskiego). Pracownia „Kilim“ w Zakopanem

137

138

139

KILIM (proj. S. Gałka). Pracownia „Kilim“ w Zakopanem NALBORCZYK JAN: GÓRAL (rzeźba w drzewie)

138

139

140

BRZEGA WOJCIECH: CHŁOPAK (rzeźba w drzewie)

140

141

SKOCZYLAS WŁADYSŁAW: MORSKIE OKO (olejny)

141

142

143

144

SABAŁA (według rysunku W. Ełjasza Radzikowskiego) RAMY wykonania firmy L. Szafrańskiego PÓŁKA wykonania firmy L. Szafrańskiego

142

143

144

145

146

PŁONOWSKA MARYA: W KOŚCIELE (pastel) KŁOSOWSKI KAROL: DZIEWCZYNA (pastel)

145

146

147

CERAMIKA wykonana w fabryce dębnickiej

147

148

DZBANEK (od Jana Portasa z Witowa), ze zbiorów swoszowickich

148

149

GARNEK (od Franc. Orawca z Poronina), ze zbiorów swoszowickich

149

150

DZBANEK (od J. Długopolskiego z Dzianisza), ze zbiorów swoszowickich

150

151

DZBANEK (od Bacy Józefa Zeglina z Upłazu), ze zbiorów swoszowickich

151

152

DZBANEK (od Jana Portasa z Witowa), ze zbiorów swoszowickich

152

153

DZBANEK (od Franciszka Małkucha z Zubsuchego), ze zbiorów swoszowickich

153

154—155

CERAMIKA, ze zbiorów dr. Węgrzynowskiego

154—155

156—160 CERAMIKA

156—160

161

DZBANEK (od Katarzyny Hyc z Zubsuchego, Rafacówki), ze zbiorów swoszowickich

161

162

DZBANEK

162

163

164—165

166

167

168

DĄBROWSKI STEFAN: SZKIC (olejny)

ŁYŻNIKI, wystawca Kolanowski Wiktor, Lwów ŚWIECZNIK, wystawca Kolanowski Wiktor, Lwów BEŁTOWSKI : ŚPIĄCY RYCERZ (plakieta mosiężna) DĄBROWSKI STEFAN : SZKIC (ol.)

163

164-165

166

167

188

1-3

10

11

12

13

14

15

16

SALA III.

RZEŹBY UCZNIÓW PROF. WÓJCIKA (w drzewie, z natury). Szkoła zaw. przem. drzew, w Zakopanem

GARNITUR JADALNY (proj. dyr. Barabasza). Szkoła zaw. przem. drzew, w Zakopanem

SKOCZYLAS WŁADYSŁAW : KOŚCIÓŁEK (akwarela)

SKOCZYLAS WŁADYSŁAW : MOTYW Z PORONINA (akwarela) SKOCZYLAS WŁADYSŁAW : GIEWONT JESIENIĄ (olejny)

SKOCZYLAS WŁADYSŁAW: MORSKIE OKO (olejny)

SKOCZYLAS WŁADYSŁAW: STARY KOŚCIÓŁ WZAKOPANEM (akwarela) ĆWIKLIŃSKI ZEFIR : POWRÓT Z HAL (olejny)

PÓŁECZKA (projekt dyrektora Barabasza). Szkoła zaw. przem. drzewn. w Zakopanem

GARNITUR DO POKOJU PANIEŃSKIEGO (proj. dyr. Barabasza). Szkoła zaw. przem drzewn. w Zakopanem

SZAFKA NOCNA i 3 KRZESŁA (projekt ś p. dyr. Neużila). Szkoła zaw. przem. drzewn. w Zakopanem

STÓŁ i 2 KRZESŁA (kopia ze starych z Chochołowa). Szkoła zaw. przem. drzewn. w Zakopanem

SZAFKA NOCNA (proj. dyr. Kovàtsa). Szkoła zaw. przem. drzewn. w Zakopanem

KRZESŁO (proj. ś. p. dyr. Neużila). Szkoła zaw. przem. drzewn. w Zakopanem

1-3

10

11

12

13

14

15

16

17

KRZESŁO (kopia starego). Szkota zaw. przem. drzewa, w Zakopanem

17

18

KRZESŁO (proj. ś. p. dyr. Neużila). Szkota zaw. przem. drzewa, w Zakopanem

18

19

KRZESŁO (proj. dyr. Barabasza). Szkota zaw. przem. drzewa, w Zakopanem

19

20

21

22

23

24

25

TALERZE (proj. dyr. Barabasza, oddział prof. Laski). Szkota zaw. przem. drzewa, w Zakopanem

LASKI 1 NOŻE WYKŁADANE BIZMUTEM (proj. dyr. Barabasza). Szkoła zaw. przem. drzewa, w Zakopanem

RAMY, LASKI, NOŻE WYKŁADANE BIZMUTEM (proj. dyr. Barabasza) Szkoła zaw. przem. drzewa, w Zakopanem

NOŻE, TALERZ, KASETKA, DROBIAZGI (z czasów ś. p. dyr. Neużila) Szkota zaw. przem. drzewa, w Zakopanem

TALERZE, KASETKI, ŁYŻKI, NOŻE (proj. dyr. Kovàtsa)

LASKI i WYPEŁNIENIA WYKŁADANE METALEM, SPOSOBEM, TARKA - SCHI (proj. dyr. Barabasza i prof. Laski). Szkoła zaw. przem. drzewa, w Zakopanem

20

21

22

23

24

25

26

27

GAŁEK STANISŁAW : CHATA (olejny). ĆWIKLIŃSKI ZEFIR : NA HALI (olejny)

26

27

28

KILIM (proj. K. Brzozowskiego). Pracownia „Kilim“ w Zakopanem

28

29

KILIM (proj. St. Gałka, z motywów polichromii kościoła w Dębnie). Pracownia „Kilim" w Zakopanem

29

30

31

KILIM (proj. B. Tretera „Jarzębina“). Pracownia „Kilim“ w Zakopanem KILIM (proj. K. Brzozowskiego „Paw“) Pracownia „Kilim“ w Zakopanem

30

31

32—33

LAMBREKINY (proj. K. Brzozowskiego). Pracownia „Kilim“ w Zakopanem

32—33

34

MOSZ JAN : KROKSZTYN NA LAMPĘ (żelazo)

34

35

MOSZ JAN : SĄSIEK (żelazo)

35

36

MOSZ JAN : ZEGAR (żelazo)

36

37

DZBANEK (od Józ. Chramca Głąbika z Zakopanego). Ze zbiorów Swoszowic kich.

37

SALA III.

SALA III.

38

39

DZBANEK (od Tomasza Króla z Zakopanego) ze zbiorów swoszowickich. DZBANEK (od Woje. Furtala z Biał. Dunajca) ze zbiorów swoszowickich.

38

39

40

DZBANEK (od Jak. Guta z Zakopanego) ze zbiorów swoszowickich.

40

41—42 TOKARSKI GARNCARZ Z CHOCHOŁOWA: CERAMIKA

41—42

43

DZBAN ze zbiorów Dr. Dłuskiej.

43

44

DZBANEK ze zbiorów Dra Węgrzynowskiego.

44

45

REYZNER MIECZYSŁAW : CHATA (rysunek)

45

46

JANOWSKI STANISŁAW: WIOSNA (olejny)

46

47

SEMKOWICZ ALEKSANDER: OPRAWY DO LITERATURY PODHALAŃSKIEJ (część w sali IV.).

47

SALA IV.

„Wnętrze" urządzone staraniem Towarzystwa Sztuki Podhalańskiej w Zakopanem podług

projektu W. Skoczylasa.

SALA IV.

SALA IV.

81    SKOTNICKI JAN: SMRECZKI (akwaforta)

82    SKOTNICKI JAN: PIEŚNIARZ (akwaforta)

83    SKOTNICKI JAN : GŁOWA PIEŚNIARZA I. (akwaforta)

84    SKOTNICKI JAN: GANEK DWORKU (akwaforta kolorowa)

85    SKOTNICKI JAN: GŁOWA PIEŚNIARZA II (akwaforta)

86    SKOTNICKI JAN: STARY SMREK (akwaforta kolorowa)

87    SKOCZYLAS WŁADYSŁAW: GŁOWA GÓRALA (akwaforta)

88    SKOCZYLAS WŁADYSŁAW: GŁOWA STARCA (akwaforta)

81

82

83

84

85

86

87

88

89

ZEGAR (proj. W. Brzegi) Pracownia W. Brzegi w Zakopanem.

89

90

91

STOLIK (proj. W. Brzegi) Pracownia W. Brzegi w Zakopanem STÓŁ (proj. W Brzegi) Pracownia W. Brzegi w Zakopanem

90

91

92

93

94

2 FOTELE (proj. W. Brzegi) Pracownia W. Brzegi w Zakopanem PÓŁKA (proj. W. Skoczylasa) Pracownia W. Brzegi w Zakopanem ŁAWA (proj. W. Skoczylasa) Pracownia W. Brzegi w Zakopanem

92

93

94

95

BRZEGA WOJCIECH: JEWIN TOMEK (rzeźba w drzewie)

95

96

KILIM (proj. W. Skoczylasa „Zbójniki“) Pracownia „Kilim“ w Zakopanem

96

SALA IV.

SALA IV.

97

KILIM (proj. W. Skoczylasa) Pracownia „Kilim“ w Zakopanem

97

98

PORTYERY (proj. W. Skoczylasa) Pracownia „Kilim“, f. Mosz w Zakopanem

98

99

CERAMIKA (ze zbiorów Dr. Dłuskiej w Zakopanem)

99

100

PODUSZKA (proj. Jan Skotnicki) Pracownia „Kilim“ w Zakopanem

100

101

KILIM (proj. W. Skoczylasa) Pracownia „Kilim“ w Zakopanem

101

102

KILIMEK (proj. K. Brzozowski) Pracownia „Kilim“ w Zakopanem

102

103

KILIM (na podłodze, proj. W. Skoczylasa) Pracown. „Kilim“ w Zakopanem

103

SALA V.

10

12

13

14

15

16

17

SALA V.

SALA V

ŁYŻNIK (od Agnieszki Zwijacz Bąk z Zakopanego) Ze zbiorów swoszowickich.

ŁYŻNIK (od Macieja Samka z Chramcówek) Ze zbiorów swoszowickich.

ŁYŻNIK (od Jakóba Zubka z Zubsuchego) Ze zbiorów swoszowickich.

ŁYŻNIK (od Zofii Stopka na Hackowskiem) Ze zbiorów swoszowickich

ŁYŻNIK (od Jędrzeja Topora z Hrubego) Ze zbiorów swoszowickich.

ŁYŻNIK (od Maryanny Dzierżęga (roboty Czernika z Białego Dunajca) Ze zbiorów swoszowickich.

ŁYŻNIK Ze zbioru dra Węgrzynowskiego.

ŁYŻNIK (od Pawła Zwijacza z Zakopanego) Ze zbiorów swoszowickich.

ŁYŻNIK (od Jędrzeja Słodyczki z Zubsuchego) Ze zbiorów swoszowickich.

ŁYŻNIK (od Piotra Zwolenia z Dzianisza) Ze zbiorów szoszowickich.

ŁYŻNIK (od Jana Skubisza z Ratułowa) Ze zbiorów swoszowickich.

ŁYŻNIK (od Jędrzeja Zubka z Małego Bystrego) Ze zbiorów swoszowickich.

ŁYŻNIK (od Jadzarza z Zakopanego) Ze zbiorów swoszowickich

ŁYŻNIK (od Wojciecha Topora Jecego z Hrubego) Ze zbiorów swoszowickich.

ŁYŻNIK (od Wawrzyńca Galicy z Białego Dunajca) Ze zbiorów swoszowickich.

ŁYŻNIK (od Teresy wdowy po Macieju Sieczce, przewodniku w Zakopanem) Ze zbiorów swoszowickich.

ŁYŻNIK (od Agnieszki Samek Bułkotowej z Polany na Gubałówce) Ze zbiorów swoszowickich.

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

ŁYŻNIK Ze zbioru dra Węgrzynowskiego.

ŁYŻNIK Ze zbioru dra Węgrzynowskiego.

ŁYŻNIK (od Jana Dziobonia z Furmanowej) Ze zbiorów swoszowickich. ŁYŻNIK (od Jakóba Guta z Zakopanego) Ze zbiorów swoszowickich. ŁYŻNIK (od Józefa Gandery z Białego Dunajca) Ze zbiorów swoszowickich. ŁYŻNIK Ze zbioru dra Węgrzynowskiego.

ŁYŻNIK (od Jana Długopolskiego z Dzianisza) Ze zbiorów swoszowickich. ŁYŻNIK Ze zbiorów swoszowickich.

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

SPINKI i FAJKI Ze zbioru prof. Laski w Zakopanem. KLAMRY DO TORB I PASÓW Ze zbiorów swoszowickich.

26

27

28 SPINKI Z PRZEKOLACZAMI Ze zbiorów swoszowickich.

28

29 SPINKI BEZ PRZEKOLACZY Ze zbiorów swoszowickich.

29

30—32 OBRAZY ŚWIĘTE NA SZKLE Z* zbioru dra Węgrzynowskiego.

ŚWIĘTA RODZINA (obraz na szkle, od Agnieszki Michniny z Furmanowej) Ze zbiorów swoszowickich.

33

34

35

36

37

38

39

40

30—32

33

MATKA BOSKA BOLESNA (obraz na szkle, od Franc. Orawca z Poronina) Ze zbiorów swoszowickich.

ZDJĘCIE Z KRZYŻA (obraz na szkle, od Woje. Zarydzkiego z Zubsuchego) Ze zbiorów swoszowickich.

ADORACYA GROBU ŚWIĘTEGO (obraz na szkle, od Ustupskiego) Ze zbiorów swoszowickich.

MATKA BOSKA Z DZIECIĄTKIEM (obraz na szkle, od Franciszka Małkucha z Zubsuchego) Ze zbiorów swoszowickich.

DOBRY PASTERZ W STROJU GÓRALSKIM (obraz na szkle, od Franciszka Małkucha z Zubsuchego) Ze zbiorów swoszowickich.

MATKA BOSKA (obraz na szkle, od Ustupskiego) Ze zbiorów swoszowickich.

TRÓJCA ŚWIĘTA (obraz na szkle, od Jana Portasa z Witowa) Ze zbiorów swoszowickich.

34

35

36

37

38

39

40

41

42

43

44

45

46

47

ŚWIĘTY FLORYAN (obraz na szkle, od Agnieszki Samek Bułkotowej z Polany na Gubałówce) Ze zbiorów swoszowickich.

Ś, MAGDALENA (Obraz na szkle z Witowa, od Wojciecha Górki) Ze zbiorów swoszowickich.

UKRZYŻOWANIE (Obraz na szkle, od Franciska Małkucha z Zubsuchego) Ze zbiorów swoszowickich.

ZAŚLUBINY N. PANNY (Obraz na szkle, od Franc. Małkucha z Zubsuchego) Ze zbiorów swoszowickich.

Ś. PIOTR (polichromowany) Ze zbioru dr. Węgrzynowskiego.

PAN JEZUS (z drzewa polichromowanego) Ze zbioru dr. Węgrzynowskiego.

PAS BACOWSKI (od Stanisława Gąsienicy Jankowego z pod Gubałówki) Ze zbiorów swoszowickich.

41

42

43

44

45

46

47

48

FUJARA Ze zbioru dr. Węgrzynowskiego.

48

49

SĄSIEK (kopia ze starego W. Brzegi)

49

50

SABAŁA (według fotografii) Własn. P. M. Witkiewiczów ej.

50

51

KOŁNIERZE (oryginalne stare) Ze zbioru dr. Węgrzynowskiego.

51

52

53

54

55

SABAŁA (podług fotografii) Ze zbioru p. M. Wolskiej.

SABAŁA (reprod. z rys. Witkiewicza) Ze zbioru p. B. Wysłoucha.

GÓRALE, PRZEWODNICY (fotografia) Ze zbioru p. B. Wysłoucha.

PORTRET W. MATLAKOWSKIEGO (rama ze starych spin układu p. S. Bie-chońskiej)

52

53

54

55

SALA VI.

(PRZEJŚCIE).

DROBNE WYROBY DREWNIANE Wystawca : Spółka handlowa w Zakopanem.

102—105 SZCZYGIELSKA KAŹMIERA: HAFTY. Wystawca : Rada'Szkolna okręgowa we Lwowie.

106-109 SZCZYGIELSKA KAŹMIERA: WZORY NA HAFTY. Wystawca: Rada Szkolna okręgowa we Lwowie.

110—112 BRZEGA WOJCIECH : WNĘTRZA (fotografia) Wystawca : Rada Szkol-na okręgowa we Lwowie.

113-114 SZCZYGIELSKA KAŹMIERA: HAFTY (fotografie) Wystawca: Rada Szkolna okręgowa we Lwowie.

115—116 KŁOSOWSKI KAROL: DEKORACYA ŚCIENNA (fotografie) Wystawca: Rada Szkolna okręgowa we Lwowie.

WITKIEWICZ STANISŁAW: KORONKI. (Wykonanie Walentowej Staszlowej — fotografia) Wystawca : Rada Szkolna okręgowa we Lwowie.

101

101

102—105

106-109

110-112

113-114

115-116

117

117

118—126 WYROBY DREWNIANE. Wystawca: Andrzej Góraś, pracownia rzeźb, w Zakopanem

BITTMARÓWNA KLEMENTYNA: KORONKI

118—126

127

127

128

WITKIEWICZ STANISŁAW: KOŁNIERZ KORONKOWY. Wykonanie Walentowej Staszlowej

128

129

BIELICKI ALFONS: WAZY I FLAKONY (rzeźba ceramiczna)

129

130

RAMKI, MISECZKA i CZERPACZEK. Wystawca: Spółka handlowa w Zakopanem.

130

SALA VI.

SALA VI.

MOTYWY ORNAMENTACYJNE (kartki proj. T Zwoliński) Wystawca-. Księgarnia Zwolińskiego w Zakopanem.

132- 136 KŁOSOWSKI KAROL: WYCINANKI

KŁOSOWSKI KAROL: ŁYŻNIK

MOSZ JAN: WYROBY ŻELAZNE

ROSENBEIGER (rymarz w Zakopanem): PASKI SKÓRZANE (wytłaczane z klamrami)

131

131

132—136

137

138

139

140

WITKIEWICZOWA MARYA: PORTYERY

Przybyć mają jeszcze wyroby srebrne. Będą miały osobne napisy na przedmiotach.

yą

bV

*r

137

138

139

140

SALA VIL

Izba góralska.

Na ścianie naprzeciw drzwi pod sosrębem LISTWA oryginalna (własność Ciułacza, gazdy z Zakopanego). Nad nią 10 staroświeckich, OBRAZÓW ŚWIĘTYCH malowanych na szkle (własność dra Węgrzynowskiego i W. Brzegi). Pod nią obraz staroświecki olejny na płótnie : CHRYSTUS, z Chochołowa (iwłasność W. Brzegi). Pod listwą na kołkach wiszą : TORBA GÓRALSKA od Jana Skubisza z Ratułowa {ze zbiorów swoszo-wickicfi), GORSET jedwabny, KOSZULA I CZEPEK ze Żdżaru na Podhalu węgierskiem (ze zbiorów P. M. Wolskiej), 1-szy CZERPAK od bacy Józefa Zeglina z Upłazu, 2-gi CZERPAK, 3 ci CZERPAK od Józefa Chramca Głąbika z Zakopanego, 4-y CZERPAK (warzecha) od Agnieszki Gutowej z Zakopanego, 5-y CZERPAK od Agnieszki Zubek z Małego Bystrego, 6 y CZERPAK od Franciszka Orawca z Poronina i 7-y CZERPAK (2-gi i 7-y ze zbioru dra Węgrzynowskiego, inne ze zbiorów swoszowickich). Pod listwą wisi jeszcze TORBA JUHASKA kilimowa (iwłasność W. Brzegi). — W kącie PAMIĄTKI Z POWSTANIA Chochołowskiego (vide : St. Eljasz Radzikowski : „Powstanie chochołowskie“) : FLINTA, Portrety Jana K. Andrusikiewicza, późniejszego organisty chochołowskiego, przywódcy chochołowian w r. 1846, w gablocie dokumenta tyczące się tegoż powstania etc. (ze zbiorów PP. B. Wysłoucha i Romana Andrusikiewicza).

Wzdłuż ściany naprzeciw okna wisi u pułapu ŻERDŹ, na niej wiszą od prawej ku lewej : 3 GORSETY od Agnieszki Michniny z Furmanowej, GORSET I SPÓDNICA od Antoniny Lasak z Furmanowej, 4 GORSETY od Teresy, wdowy po przewodniku Macieju Sieczce z Zakopanego (wszystko ze zbiorów swoszowickich). — Na tej samej ścianie PÓŁKA oryginalna (własność Ciułacza gazdy z Zakopanego); na niej oryginalna CERAMIKA (własność dra Węgrzynowskiego i W. Brzegi), DZWONEK owczy i mała OBOŃKA (własność W. Brzegi). — Pod półką, SKRZYNIA staroświecka malowana (własność Walczaka gazdy ze Zakopanego). Na skrzyni PAS BACOWSKI od Jędrzeja Gąsienicy Ciaptaka z Gładkiego (ze zbiorów swoszowickich) i forma na oszczypki (własn. dra Węgrzynowskiego). Po obu stronach półki ŁYŻNIKI (własność dra Węgrzynowskiego). Pod jednym SOLNICZKA oryg., (malowana przez K. Kłosowskiego.)

Po drugiej stronie drzwi PÓŁECZKA (kopia z oryginalnej W. Brzegi). Na niej CERAMIKA (własn. dra Węgrzynowskiego).

Pod oknem ŁAWA. Na niej STĘPKA (wlasn. dra. Węgrzynowskiego). STÓŁ, (rzadziej spotykany), wierna kopia stołu z Muzeum tatrzańskiego, (przez W. Brzegę). Na nim gablotka z DOKUMENTAMI. Nadanie dziedzicznego sołtystwa etc., Klusce Chochołowskiemu za wyprawę moskiewską za Batorego przez Zygmunta III, potwierdzenia przywilejów Kalatom ze Szaflar na halę „Giewont“ etc. (własność sołtysów chochołowskich). Na ścianie okiennej ŚWIĄTEK, od Gadeji, roboty zbójnika Kuby z Bukowiny (własność W. Brzegi).

inne nadania temuż sołtystwu,

Na sosrębie OBRAZ ZBÓJNICKI na szkle {ze zbioru dra Węgrzynowskiego).

SALA VIII.

SALA VIII.

SALA VIII.

1    ĆWIKLIŃSKI ZEFIR : Z DOLINY KOŚCIELISKIEJ (ol. na kartonie)

2    ĆWIKLIŃSKI ZEFIR : JUHASIK (ol. na kartonie)

3    ZIELIŃSKI JAN KANTY : DZIEWCZYNA (ol. na płótnie)

4    ZIELIŃSKI JAN KANTY : BACA (ol. na płótnie)

5    STANKIEWICZÓWNA ZOFIA : MGŁY W GÓRACH (ol. na płótnie)

6    ĆWIKLIŃSKI ZEFIR: STAW ZIELONY (ol. na płótnie)

7    ZIELIŃSKI JAN KANTY :    SZYMON    TATAR    (ol. na płótnie)

8    PŁONOWSKA MARYA :    PEJZAŻ    IV (ol.    na kartonie)

9    PŁONOWSKA MARYA : PEJZAŻ VII (ol. na kartonie)

10    PŁONOWSKA MARYA :    PEJZAŻ    VI (ol.    na kartonie)

11    POPIEL TADEUSZ : Z    GÓR (ol.    na płótnie)

12    FAŁAT JULJAN : W GÓRACH (akwarela) własność P. Pieleckiego

13    WYWIÓRSKI MICHAŁ: LAS NA WIERCHACH (rysunek)

14    WYWIÓRSKI MICHAŁ: CZORSZTYN (ol. na płótnie)

15    GOSIENIECKI WIKTOR: PORANEK POD NOSALEM (ol. na płótnie)

16    REMBOWSKI JAN : DZIEWCZYNKA (ol. na płótnie) wł. P. M. Wierzbowskiej    16

17    POPIEL TADEUSZ: KRAJOBRAZ ZIMOWY (ol. na płótnie)

18    WYWIÓRSKI MICHAŁ: NASZE MIESZKANIE (rysunek)

10

11

12

13

14

15

17

19

REMBOWSKI JAN: DZIEWCZYNA (ol. na płótnie) wł. P. M Wierzbowskiej

19

20

KŁOSOWSKI KAROL : DZIEWECZKA (rysunek)

20

21

JANOWSKI STANISŁAW : KRAJOBRAZ (ol. na płótnie)

21

22

PŁONOWSKA MARYA : KASIA (pastel)

22

23

24

WITKIEWICZ STANISŁAW : OWCE WE MGLE (ol. na płótnie). Rama podług rysunku Witkiewicza. Własność Dra J. Gw. Pawlikowskiego

WYWIÓRSKI MICHAŁ: KOLEBA KARPACKA (rysunek)

23

24

25

GAŁEK STANISŁAW : WIOSNA W TATRACH

25

26

SKOCZYLAS WŁADYSŁAW : ZIMA (akwarela)

26

27

REMBOWSKI JAN : STUDYUM I (rysunek) własność Dr. Dłuskiej

27

28

29

GAŁEK STANISŁAW : ŻABIE (ol. na płótnie)

GAŁEK STANISŁAW : MGŁY NAD MORSKIEM OKIEM (ol. na płótnie) własność hr. Chłapowskiego

28

29

30

REMBOWSKI JAN : STUDYUM II (rysunek) własność Dr. Dłuskiej

30

31

32

33

34

ŚLEWINSKI WŁADYSŁAW: ZIMA (ol. na płótnie) wł. PP. J. Gw. Pawlikowskich

FAŁAT JULIAN : ZACHÓD W PORONINIE (akwarele) ze zbiorów p. Micha-łowej Pawlikowskiej

MALCZEWSKI JACEK : PORTRET WITKIEWICZA (ol. na płótnie) własność P. M. Witkiewicz

WYCZÓŁKOWSKI LEON : MORSKIE OKO (pastel) własność Dra Ruffa

31

32

33

34

35

36

37

GAŁEK STANISŁAW : POTOK (ol. na płótnie)

KŁOSOWSKI KAROL : GŁOWA GÓRALKI (rysunek) REMBOWSKI JAN : STUDYUM III (rysunek) własn. Dr. Dłuskiej

35

36

37

38

REMBOWSKI JAN : KRAJOBRAZ (ol. na płótnie) własn. Dr. Dłuskiej

38

39

WYCZÓŁKOWSKI LEON: LAS W ZIMIE (szkic ol.) ze zbiorów P. Michałowej Pawlikowskiej

39

40

41

GROSS EUGENIUSZ: WNĘTRZE LASU (ol. na kartonie) GROSS EUGENIUSZ : MORSKIE OKO (ol. na kartonie)

40

41

42

REMBOWSKI JAN : STUDYUM IV (rysunek) własność Dr. Dłuskiej

42

43

44

45

46

47

48

49

50

51

RYKAŁA JAN : POTOK (pastel)

GAŁEK STANISŁAW : MNICH (ol. na płótnie)

KŁOSOWSKI K. : SZRON (ol. na kartonie)

GAŁEK STANISŁAW : KOŚCIÓŁ W DĘBNIE (ol. na płótnie)

GRABIŃSKI H. : WIDOK Z TATR (ol. na płótnie)

BIESZCZAD SEWERYN : KOŚCIÓŁ W NOWYM TARGU (ol. na płótnie)

SCHUPPE ALFRED : SIKLAWA (ol. na płótnie) ze zbiorów swoszowickich

JAROSZYŃSKI JÓZEF : WYCIECZKA (ol. na płótnie)

MROCZKOWSKI STANISŁAW : RYSY NAD CZARNYM STAWEM (ol. na płót.) własność P. B. Szopińskiego

43

44

45

46

47

48

49

50

51

52

53

54

55

56

57

58

59

60

61

62

REYZNER MIECZYSŁAW : JUHAS (rysunek)

KOTSIS ALEKSANDER : KOSISTA (akwarela) ze zbiorów swoszowickich

KOTSIS ALEKSANDER: W ŚWIĘTO MATKI BOSKIEJ ZIELNEJ (ol. na płótnie) własność P. B. Szopińskiego

DĄBROWSKI : PRZEDWIOŚNIE (ol. na płótnie)

KOTSIS ALEKSANDER : JUHASIK NA TURNI (oi. na płótnie) własność To w. Sztuk Pięknych w Krakowie

SOBCZAK STANISŁAW : ZBÓJNIK (rzeźba w gipsie)

SOBCZAK STANISŁAW : GADEJA (rzeźba w gipsie)

SOBCZAK STANISŁAW : ŚLEPIEC (rzeźba w gipsie)

SOBCZAK STANISŁAW : PUDRAS (maska w gipsie)

BRZEGA WOJCIECH : ŚLEPIEC (rzeźba w gipsie)

RYKAŁA JAN : DO KOŚCIOŁA (rzeźba w gipsie)

52

53

54

55

56

57

58

59

60

61

62

SALA VIH.

SALA VIII.

63

BRZEGA WOJCIECH : GÓRAL (rzeźba w gipsie)

63

64

65

66

67

NALBORCZYK JAN : GÓRALKA (rzeźba w drzewie lipowem) własność Muzeum przemysłowego we Lwowie

GÓRALCZYK JAN : WÓZEK GÓRALSKI (rzeźba w gipsie)

GÓRALCZYK JAN : BODĄCE SIĘ KOZY (rzeźba w gipsie)

BRZEGA WOJCIECH : PODHALANIE (rzeźba w gipsie)

64

65

66

67

68-73

RYBKOWSK1 TADEUSZ : KARTY Z MEGO SZKICOWNIKA - ZAKOPANE (akwarela i rysunki)

68—73

74

KOTSIS ALEKSANDER : LAS KARPACKI (ol. na kartonie) ze zbiorów swoszowickich

74

WYTŁOCZONO CZCIONKAMI DRUKARNI „SŁOWA POLSKIEGO“ POD ZARZĄDEM JÓZEFA ZIEMBIŃSKIEGO.

fse^ s/V,

fë/Jf

POLITECHNIKA KRAKOWSKA BIBLIOTEKA GŁÓWNA

-et

s*

CO

r4^

Kdn. Zam. 480/55 20.000

Biblioteka Politechniki Krakowskiej

100000297941    ^

mm

mm

Biblioteka Politechniki Krakowskiej

100000297941

lü-34174