.• ,.ч

ii

ШВ

Шк\шш

pP '

ш#

Hf Ч

$Жл

ш*ИВ

ЛшЯЬв ШГ

li f

ННННН

täm

*> Уж 'Л

"ё

гч

Ml

Ж*Жр

Ё$.

кч

%

i*.

* 4 X. v"f *4

#a

i£^

#? i

« t- «I

'il

.X

I.

xl

>4.2

I ^aIÄt⁴!

%■

JF

4-~

g <уТ«

®Й*К

■äJ

MiŁ ,. ₄.*4jr//

ЦТ I

-!»

ЧЖ|

I v>

~ жвВвк⁴ I ■>

^1ÉI#

? fvV!

i'i

■;

•\Ч4Г

|4s^J >

г*

Я» «*

* J»

6Ä|§

⁴ '

л

ч\Г

шшщ

V;

*•*

ilp

ШМ? с

T Ą

Г- ■ ■ ‘

ilîrfe;

мЁйМ

Üi

4ИР^Ё| ч⁴«

4Zi^F^Ji

Rwy

■m

«a*

4i

2c?o

>----- -

-V (f.

-, -ssss»’

jS£g|§ ё^ШЁ

’-ЧСЧ

£ШйЯ

*0Ęf ^ ^

^|щй|Ны ,; ЧЧ

Ч;Ч§

ut*,ж.

184

ЧуЧ j?4y

ШШж

•j

ÉÊImÊ

Mi

«

• -7Ж*

?ж>

Й1

^',-

/\

L-.

II

ïfeia. **

<v-

..... >..

**

-¥щ

1,

4

i \

.»

L. С

L '•

а*

V«

^wWtê

а ^ fi-,

;|É|

V .1

Ч'Ч-ч

ли*

■*

8‘

‘ÄJ Щ

|Чл ■<}

% ïl

м>;т

н.

fi

/\

■■

Ü»

'У

Ф Ч'Ч

н*

17 *ч

' iż

IV/ '-

II

гг

* Л18Г.    ;;

I /

у

—

Яч. \ .Jr

ЩШ&* ж Â

■:л

Vfc-: ,-

■

I Jk

H. Altenberg we Lwowie

"Jom

IL

\r • ••    "'Ulll J.W**

wm

P-:

.tv ,

^    *9*^ —.•<•■■ ;**

л

■ф

ч/

Włochy

^biór 2ÖÖÖ artystycznych zdjęć włoskich widoków, typów ludowych

oraz włoskich skarbów sztuki.

pod redakcyą JWichała potleqo.

SC

Tom U

Nak4adem Księgarni H. Altenberga we Lwowie.

V/ydzib -,    ч :’urÿ

*atùdra Histop^rnhit^lN^I

r'ÜLi ■ t

Vw

- SK A

Polskie!

OJ

«мчи»

im *1

я-

^ Rt&kôwie , тЧ^

,§•

S mw«

¹га

^';7>ТоЫ

штм

y Ml

Щ

m \b.

ImX*

ÎÇ;;î|b' é I lj

ggi> ' < MJ « *Lv~l

(P*®

M- : ?

тЗШШК

Ж?'.-

- V.-:

§Ш⁴

. ■ «*

гц т

». *»а4    , Jadl

Pi

w

ae^»,^s

i'V

ЩЁ*

i.

r.

.■ (

зслЧ|

*K.

s&i m “

*-

,' i«"" . ~*

Lr-Â»i y/m,

-s»

sj

f: 4

■ ikr

«!?[*

tes

'JATjWt

ГЧ

w:';?

r~r-

«и» »

»■

У|Й:

.

• i.....    ..

’’ли f

Ш:<А

Sir"

» —!» ~ *- ,

\    .-г «bdr

я:,

•..a-'

-*

fi

. • /    --’if 'V P

шёёШШ

■’ss.V-i"- -*gjB

:    .i,««* _    1

is-'W-' -*■    '-=

/ T'-äÄiäv^ p? ям

-4.'i. «iÿ . .    '    '    /?/

"i:

■j,

;|

..

•г.

2л]

Äj

Stary pałac Podestów (13 w.).

Volterra: Pałac dei Priori (3 w.).

Nowy pałac podestów. Il grand Arco sopra sui Riposa.

гт

f P’

*4 •

Яжк

ж ■■

:•    .'.г:

t; I

ЯМ

./г

j:

là

1!!

-у.    .

il

/Ж

I /«j

$§CLà$ ’

Î4

Ш.

■MS

i », - j : . PJ

Ef* ■

r..

in

щат

я. Г

11

жщ

N»f.

i* !

AM".....■ I J.'

Щ !^СЗ I

I öi

I ni

PiC £ У' .

ÄS

Wl

\£2!

lïi

14 • 1

!• if

fi *

pf ii'i

iMl^i

Ш'

Gimignano.

Brama S. Matteo.

Ulica S. Matteo. Pałac Pesciolini e le due torri (14 w.).

r'f

mm

i,! f,

ИИ

AST

.V⁴^

i шшт

i

i N."

ШШЯЁЯЯшШ!

ШЙЩ

■>

Kościół S. Agostino. Kaplica św. Bartolmieja.

Ег'Ч

j.

ttó-1.

г;

RÉ

Pałac del Podesta III. Starożytna brama dei Becci e Gugnanesi.

,i

te

WÊâ

-

SL'u

SB»

«s

OBOK BRAMY OMONIMA.

Pałac podestów II Cortile (15 w.). Volterra : Starożytna twierdza.

Źródła

SS

в*

Шш

Г-:™ î

HPè- ■

Шаен*.

ттШмттяЩцлшш

'ft

i?;

ii;¹

Is

'Uri

jSK.

'Г

",

"'W,/

irJ.’Ü'*

ШЯ

ч\ -

Gimignano.

1.

-

L %■ *■    "

i У!|

%w'

m

;, ■.

% i

“Л⁻, .it :

- .

IaaP-a-P- ггйа.^г^^Йг -»/-

-•“ii— *

%käß$.

тШш*

8fiâa~ -- .    .

Ш . "Ï&éi

«Й:Й

IP

i,;

K:

tkjoât

i»

r~r

-(

t:

F2

!»

SS «

ЙЯ

ES

es;

»Л

ff

23

ssftó

уш I

ШЗ

t2. ?|

S:

kJ«

ЖжЕ

шш

Si

r=

■ ^

§

тя

<1

Panorama z bramy S. Matteo. Brama S. Matteo. Orvieto: Widok ogólny.

Î ⁴ fi.

/#

ti

ik-

ГЧ

ж?*

.?¥$

ii'

Ł'¹

[W

** «

‘ \

* \

Kr‘

H'i-Ï

iff

*1

mm

mm

-ż ^ ■*'%r T'*•>?•*

-1Г- > .

'r;

ÄäKSi

Ш.2

*г

'S

IPPPI

Si

Jpw“

:i]

>'..

l*

•H

s®

.

L -

л Ч‘‘

l £-*■* .

■'! Wc*Æ • §£

âm

î_- > ‘i * - |l ^L. '-к-

im

1ЙШ

. fr

JW

•f

ąSgP

iïSsïrefei

S3.

JT*

■R5

f-

t

i\\

ii-

й:

-J-fî

ПШНШжШ

PMI

P ж

liii • I Щш

I Łwil!

m

/. - ’I

/EfT É";L«.<

■ ',v ' ■ ' 1 Л

jar ■

Ш- ■ ГЧ .....

»; ■

.    ■ j ' ’

; ■■***-    ’    ;V

K»rłb

4“

-,

jw*

•ЙзР^

ni

я ai «я

j ifi ł)

bAé •■ i

i;⁴* <*

fit 8 ' ?

*Ж ¹

ii

brr’i ■■

' ftf. i,--; jb

fr- Щ к ,.: '

pP;,\ ■ -да

V,HR :г^;

s® ■

<*»

,łHp.

ftp.

ГМ

r:4

.i'

we. i

ff

'Л-

- i ■*&***<• g '

ЦтьАъ

tł*

i'¹

ЯЕ53Э

Ę*J )И1НИ

.i ,,.i

■ V.. /

Ц*,й’

Orvieto.

Katedra.

Panorama Miasta.

ft,

Г-^т

PS3

Fot. Alinari, Florencya.

Orvieto.

Fasada Katedry.

For. Alinari, Florencya.

11

*1

•.

'

ir^iasagg

ÄU

“3

s

ifi

■

Г _

:k- »ssr^

- 4 :t к

t

РГ,

Р^]5аЯЩ|

'4&ÜÏ

♦ !

:

*,

r

к

♦ ♦♦■

I ♦

P:

*....^5-, ♦

ййажг

»-T4,

t>.

5fte

'r“1.

fc:K

[ Jÿfl

лН[

«/I

f

-^•r—»

te

EfeÄS

♦ ♦ ♦ Д >••»*'♦*

mz

i <-».

10,\

ЗЙ*&РТ' -L_

'f?y

iwBftâüv

ЯЗС

I

a

№

W

rj*

Wâ

Zi’Â

- . Jü

■ ?

»

ЙЙ9Р|Ч •■'/«wte''

'    £L

%

'щ

Ло:о:о:о:о:о:с-'

ff* v» *'«№•' * <* мят»- *

__* ЦШуОЯМ

33g;

Ш У

\

ÉH

►л-!

ч-'-fl

ï

-ZTV1

w.>

Г

-J

te

джйаа

ж|?

"

я»

g

Ig

ЩШШ&

JM

iE“

kW

slÏ** ••

I

'.-•'J

śjgjtójjy^

ЦШ

J{$s

im,

M

vm.

M

ig

19,

5.

м

Е

|C'4'W4'v^44.-

«2С г.

5sL.-

rÆ?

•Л?

г

&

TA ,

i»

s£-

IpÂâi

Ж

ЩЩгжя&!

m

'•• Il

. ;/

:

i

,

fffi *?■

«

* ■

* и .

»

r ,

.

*•

------«3

i

a

<jâ

F<> /

' <• /

/i

Ni&srg

fi

I

• Ш":

i

ш

)вШЩ

•> -..'Гг;.

w

r m .

SI

I

r.

f/i

f/iopyrr'jF’

F

г,

- £

f * /

' 8

r *

*'te

к- Atî-d

.Ä-

Г

•so*».    IK

jrvte L”

и>«ям» ***■*<»    **tm*^' il

%«► « i*

lt£2

ВЙК    ,

rj

:fa

T-V

щ

ilT* J '

iłi

Щ1Я*Ё<Ё*ЁМЗЯ*Ш£ШШЬ

ürJffti

T3f

ВШР№|'

m

~t&.

IЯ

i

W

t&

Я

im

* j

>}

m&Łji*

fffeîVr-шп I * ^r..-d.    ■

■ : i.-    :.    .. -.. T*'*-

Pi

.Л

'‘L.

te

fi

i*

v.^ar»--'

. sS

i\

;4'TT|l!

loTi

mtä

M

*чт

V -'S.

-*

i* :,

'•V;'';-‘ ■; V Hf

i,.

,Xh-

». ‘i*..

r.#m

-;V%j

"w

*$■' '«g-

\X -ĄS

fc

sä*.

Г.

- •;■

j

Im

m.

m

Л

rf

All

■Щ-

KSÇ^

^2!

Ü»~

И^эдгда?

.1

I ’•

;.Ж

p

щ

^„»»gsü" WÎ >rде-~»»onr::

ff

'

У

sUbfe

i

14.4*4

• ii'p4l. ’ . ■ . łnsss

\\\

\

V

V

Ш

Mf

X

Ш

t

4

!

t

h,

/

i¹ /

[U

■<'

iiaSSfc

Й

Ш

H

:■

У:. «

jWÄÜ

w

Ч”’

I :

*)

< . '

Id

'

il

Щ h)

№,

A

h

il >

à !

*

■

ii

f/m

im

&

-

ЙИ

•. i

' /'*'■

"i-

V

к '/Л

WÊÊk

;

л i

1

i,

JkJi

i

Шшшшшк

ÊT

,v

L

I Ш

..-YV

n

ш

I

ijj

ЦР

3

tel

BK

'

«

1

W

Щ

2

\

ч

r 'p 1

W

1

7TT

I

H

С\Л

N

1 *

mi

X

L

m

Ir

//A

\

*

W

J

a~"

1

I

iS?i

5

IЩШ

Mtt i

r j I Î

l i

to

ir:

} .:

Шш

M.

; ¥

p

¹

fol

i)

»

,. "t

V

..

?

ЙЗî&fA

- ' 1

i Ш:

Fot. Alinari, Florencya.

Iii

L

J

â

PS

!

Й*

: j i »’

, $ В-Г, т.    m mi 1, л -.-fersïSf?®®

__    ■ *v**» г»**.т

=:r

- ■*w*Jw4fr4V\ - .V

• ... ..

iü-É и m >• л-i.:, ее ж-

П

i.

fi

ГЗ

j

V

ШМ

м,^щ

a

шм

a

~ ”

m

i :« :pi a * • * %

ШИН

m

#

ja

m

f

■--Jm

-Шл

I

I

f

;

ч

V 3

•* Ł

f

Ęi

■

/

L

«• V

■ź\'<

Ж

ses

¹

#5

•s

Ш

ШШ

явнШИ

<h

i

/

i

T.\

b

Si ~щ

>

,

iV

as

r

ÏÊ

*

.-s<2

.

....

*•

P

V

'/il

*

I

?p

ЯГ . . *Л

?.. »у .

Jp

Sc.-

K.

■

.'V    *

\.T

£

ш

■w

/ ■

ч

I

Цй№4

i W

i

,

o

; '■*

J«

У

"TT-fC- t|

к m

Щ.

ч*--

i-

%    StendamowySw/parf (p*

Orvieto.

Wnętrze Katedry.

Katedra : Chrzcielnica.

Skala zwana S. Martino. Brama 1364.

Freski w Katedrze (Luca Signorelli).

Błyskawice. Fragment lewej strony fresku : «Skończenie świata». Adam i Ewa. Fragment fresku: «Powołanie wybranych do nieba».

—

r'.

...

■ .*■-

Fot. D. Anderson, Rzym

l№

im.

-r' >*c'* •*/; w⁷-' .a __

' ' 4' fl «    .... ^_

^ * 3»    *•'w' s

ШЭЕ. _

йййэа

(w?

y^gj

:i

ii

■у

; ‘t '

-,

I¹

;ч

ц*ш

:Nv

■A

4è

: •>

C-.

:<7

Г’

El

V*;

!?>.

*.v

FP>

Lz

’f

a#

ÎÂJ

b¹ r>

my

iM

* ' Щк

ix?TMr'

i-j JPł

Mi

й.

IV

S'

’Vf*;;

уф

•Д

VÈ

T 'f «•

; ч₍

r*

:ш

wy

алз

:j

\ps<

V.. 3

54a

S¥

UiA

щи:

Orvieto.

Katedra: Skazanie na wieczne potępienie. Fresk L. Signorelli. Katedra : Zmartwychwstanie zmarłych. Fresk L. Signorelli.

7*n

jt

im

' vV*y •

£7S

; —Зь

Hip

---------

HfÖ¹

; Ń L -

■►"f

№/

V,

JÄ

*“д/>

**L_=

Al

“f.

y\

и«

...

Igy» %

ШШ&

TÄ.

i*

Ł\t

L»V • **

fc •

5»i£

У&/4

wï

рй

ци

@as#

Ш⁴

»4,

'(Ш

ÉÜg''

К’л*

À]

t~~i.

ib *^*У58

ч fir*

>*v

; i*

ЩЦ;

/М

■*ф« j

•\

, jv*

1ЙЯР

ÏA

Ъ:

№м

Em

X.

i#

Щй

ч«

hi

TV

I'

- * j'

'****’&.' ..,'

Li

fi

W SJ

Aś

PU ¹

y/.\vV:V<-V

|yvf|

fcc¹

Äg*!pifc

■&b*4pjfe:

**“ 2жШ|^

m

jr«®

’    ■-»    * шг~^^>т

J? W*»

i*

W A kàâ'

Jw*

gr

Щ.г

II

ç»

*w

fi

4N

Щ0

ЯЯ

11

.'

' ;r

* •*

ft,**

li¹

su

>/i

■v r r

>л;‘ -'L

f S#

*» c

*4

•*>

«U

V JA

p-

fV

-2

t\A

üK. *

Г“ ;—

1    "' ³    XÄ -    «

H*

еШг$

д5в.л'" • К«И

E ,

«fe'>K5Ä.>? .Л- , -^'4—-~-'

■M|i:l

5.jçw

e- S

**•?'

Eô,

11

fié m

:K".

Ü4 few

..,«3    .

*    -«»%*.    ,.й5.

Lia

чпъЛШ

■f

Pî

tf ' »

**•> 3

9-MT

Śreudusnour, Smb,prt& (§:

ИГ/

/i

*VV

Жг:<:4

IC

.~rRk

,л

'I

if

/-a

■y

W * +% <$*. i

vy*

S.T

r. . .-W

. — . ‘iB&te»

ffc-

’fi

* **,yZZ

Jh

I ;: é\ \ęf \

F -2°°ARf-

UWSHî

«g?.¹"

-« —air

... J

4m

IL#

»Ш

iJ*.

fT- ЬШУ

.Я* .lÏK

j£

à.

чик**

at- ’ 1: '■• ■

Л '    ...

«a

^.'■Щ

-N .en^ к /:.-.|0^

>-■ Я> .:■

■?*

яш

4-: 4

Pî

fe-’

il

,‘v i

|УО

:т

i'tfp

с!Г<Д

*ç

;tî

■é

mm

Г-Ж

&3F'

’ «î

vil

•:й

*T

a.

'i

mjr,/,/ &/%

wmmM

- risU.«

mu

«Ии

i, • Г7,

»M

Xfâ

feJÎ

e*¹¹

Zä

* y.

У fj

v<f

£>■. •

sari

I ■'

Itß-

«* \

г- M

IP

-t.

■.

P|

ą^-ll

ум

ç.g

SgggSSife-J fev-‘

Mfc~h:-5Łi

•ш

:-    -I- -ô;

IJ

ai

H-

^sł^;

i vÄ't

■Д5Я

te*

i. Ö5

Ш⁷ж&-

Orvieto.

Katedra : Powołanie wybranych. Fresk L. Signorelli. Katedra: Strącenie Antychrysta. Fresk L. Signorelli.

'Æ

RP

fcï

Г%.

ï»

.■ ■;

"vl

L'

ЧЙ

*S

r-

ас

feafc

ùÆ

vo

.y

W\

.. 'tv»

■w.

P?

fffe

l't

-*P

àA*

fV

'im

r.vŒ

f’

• :*• .‘уЦ

àSjSùjàg#

;•

1Ш

т;ШЯ

Hv

•i f

‘Ф

•■i!*-.?*    ■-•

Fot. D. Anderson, Rzym.

vo

w

КЯабь'

'Фф

Г..

ЬГ

Todi (Okoi.ice): Kościół S. Maria della Consolazione (XVI. w.). Tödi (Okolice): Luk, zwany Porta Lirera, koło miejskich murów. Todi (Okolice): Kościół S. Furtunato, fasada i dzwonica (XV. w.).

IMKj

Fot. Alixari, Florencya.

anssM?- >*

ршй

ЁШШШШ ■

■I

НряШг

- . i

■ Ai

7л

Ł/M

■гШтт

te û

т:.

ft¹!

II

pilïlSiSlïa

и im!

■гу

ł!

ЦЬ'Щ

Il Тд^д^д|

:.Щ

у* т

5.,

(•

31

■з|

ЖТ:'

МШ-А

tel

?■

Êmâ

У'i .

te

5”

te.

'г .;.;

...................i •дД

:Jgg§

I \ «вйидДК

Ьку~гй1

lîi

SÄJ

I —! ЩИи)/

I J • :"с? ...

"

ïVmm

ni

■i

SÄU»!

tejl

àS,

i-лА .

Р-

*tel

fC' !•

>) Д

h;i

:у

te te «tel t

>te,44

р;\ 4 к

й$^‘ь

":;ï !' ; tó

i SO Щ|Ш

1йр1Ш

"аУ.¹

ЦЩЩрЦк '“*&>•

- Y^r

t]

il Tzü

mi_J

ур»»*.....f <■-

te,’

ss

.;

pte

W\

hjss

Spoleto: Katedra (XII. w.).

Todi: Panorama Miasta.

katedra: Zbudowana w XI. w., a w XIV. 1 XV. w. odnowiona.

IbULU;

LL nasss^t^ ^ jéJ

■BpK*

да

-I

■■>.)

.. ...4 es

Г/

MM

ШГ ||И|

■Щ

ftJJ

I,    _

I *^^tTltr.-.nr

1' I ■■. ';,! . .rte. r^îfâiM.

1 ¹

b

â' *

rate;:

BV

J*»

* м

'••■ /IL

t v/k

m>*

’S

Ro

■’ЗГ -

■■дзу

|k: мммммиммВЭШ

«ймншннтпшш

Sb,

'л.Л1

■«I vr г * 2

11

It i

mJ    1

l|te

i -г* - ■    ■ '

; . ' r*

:te:-,:-|

“Ш

Tf

жй¹

ЩШ

^SÊÊÊm'

smm

‘**^2 À

та

r ■ r;

te*

\

ann

•ÄJ

'te. “i

i£z

V tvte

L1

|f

ji Щ

жк

■■ у|™»ИшВ

’•••• |ггй

'â-Æy

ft.

Ш

igKS5

LJ

г

I I 1-5

z3 -Г,

s?    *—te

U*'

ï :';ш

iS J

RI

"a 1

i ■ I WP

1 J*

45

jfeij

'l

-2ч

A 5!

y '■

P pi

%жв»

rÿ w

rm : ■.

■    ’    ■/i'.:.,

y * ' * •■'

‘ ' ’Г/' "~Г:

i

.'y, y' r 1

Si

-1 ’ ■■

*

fe töfj

h- 1 fc ;

: i :^î

fmU

S1ÜÈ

«r

'(3

4>

pi'

îfc

I? V Ht

■ Ék Щ

a ШМи:~ -,

:

'»sa

P*J

>. ,y|

#*

ii*

Pr

гзН

4M"

[I B

Ê. #

el

•*4«

- ЁШ

JyViî

^йЕЬш

Г , F‘v

3HW

Spoleto (okolice): Świątynia Clitumnusa, obecnie kościół S. Salvatore (\. w-).

Spoleto (okolice): La Rocca (zbudowany r. 1364).

Narni (okolice': Most na rzece Nera (XIII. w).

M f

BR

т!

S.-P

5. «

ra

il

‘f :

. J •.....y-

SZLilï*.

fi

BfS

j-

.-ЗшаГ

'⁴":

* ".

-, ijp*

F'

• Ji

v>

[S

iTï

1 • Ji5.

' ‘ri :

!ь

е£

Spoleto : Panorama Miasta. Spoleto: Most i Aquäducie. Narni: Część panoramy miasta.

---f

rn

»Г

жж

iK-Г

{«угОМУГ^Т

■*a

Fot. Alinari, Fi.oke.ncya.

1*3

ggggyi

Fot. Alinari, Florencya.

шк

%

щ

щ

щ

фI

%

ЭЕ*

' <;>

¥

Çijs

- 2 V; **!&

т-

ii

i

£1

АЙ

У\

g

»и?

VJ

S"*v

МррЯММтщ. 4н.^,

“ I А ’ ’

Nfé*s • ;

«в»

^<фК «ч

SfeStv,

Я&\

V-

%

т'фШШ-<

Terni.

Wodospad marmurowy.

^к% *s>

л>

B5#

ЖЙГ

г⁽ "

Ж* .

#

/

n

'<

■20!

rlf

2р*

Ç'

у

Ш

U

*2»'

*9

4#

jp^' , /

ж<

Jr'

к

Ш

т

■м :г

■■« -

I

:*у    ,

«*•*'

/

Г

i

.

*/•

Г;' j

•у

P»-

'Ш\

'♦Ж 0 -\

✓4\

г*

Wr

;■,?■

Ат.

*

f#

ï *|S • Ж

к

Л

V,

^4

4'J

ff

J

I

W

i i

Ш1

*V

s

yl

. ~ * :> ■ V-. Ш

■Л

îÉtè-

%;

34>

WfÉl

/Г' **

»

-i

4 df Jtt

ï

«t

$

i

»,

Ri

». Âifÿ*. j.

id

If

f f M

■

' I

к*

I

;vj

4»-

f

—g

4;V

i

m

R

B

аки

«w«

щ

щшшШ

5:

Is

4.5

ш

l_

\..

к

г

;t

щ

f

У4Л,

I4Ç

? «eS»

Ж

“-3?

va и, fi

т

"И"

/

-V/ f

Hi ,

г* I

V. ...    %

! •

:Гр;

м;

ii., rf^i

**

ШШ

»>■

:v4;

■а,

1^.

! щ

И

««#    —-

L

=*—SJ MW*

'

:3Tr‘

Ж" ' "

SS

i

ß

‘Ш-⁵

.

Ł

y

b

1Ш

m»

Е,Ул.<3...

*5*1

¹ -У 1

I

4

.1

1

1»

4:

"у.

k> ¹

t*-

* -

.•j.

я

Щ

Vf⁴'*

t- V- *

LS*

■

/'. Î

ii

».

N

»

-

mmm

V

иц

i

. Î

.

"* >'« Ul -I l.| -t ł » ,-|    HI ,,к    , и I • »* I I •.#    *» ' * ht

Ił

.

.

fâ

Г”

к

* f K

- Jiü; - •'■•

,V'-

:

i

-*:!

:Ш

Ér

■

kmt

ШИ

t'uWf

iÿ 4 S.

• .;-: • ' ж

1жШ

s».-

mm

- .

p.

J%

М

а-

ШР

'«STD i;

:“łi

Ж

№

А

f

ж

тт

ж

■>.

-У

щ

гт

Sb

Шл

■

W

К*'S.*’' -■••’• ' •-«»“••"•Я»-»

ш

*ии

А

gv';"

I

У

№

В

--Ч ягт

<

в

к

ш

в!

i

:i

я

->3

i

I

I

JJ*’*

и

к*

ЙШИ1

IP

я

il

I»

-

m

Й

1

И

■ I

S

i à

i

£Э

1

то

ч

. ■

t\

;

M

tea

1

I

1

-at

'ii

Й

liR

%

.

JL

V

- *.•■■ :j

7/1

-,

И

Ив

И

- j

«ГЗ

.

Л

- • ' <*** *

• - -" «**¹

t]

¹

\

\]

r%

il

ж

II

P

¹ *

>*Jn

Г/

ц ii

Г*

i

L ,

» ?

j

SBS-

*чУгаг

... wt V__-y.

m

Narni (okolice): Resztki mostu Augusta na rzece Nera.

Katedra. Kaplica Przenajśw. Sakramentu (XV. w.).

Narni :

Narni: Katedra (XV. w.). Narni : Katedra (XV. w.).

я

-~r '

\

i \

kv

—'‘STrr

4

tli

I

5й^»ч1 i>?A^

Fot. Alinart, Florencya.

■>

‘м»вм<Е5Г‘ '

fm

jfekJIĄIpP*

u<

It,

......

BR*ü

■ i à:.

“Л- £ *< -w,

««(H

XII

i. и

мяк

r\\\

к\л /;

«F

!|Ия

Л>

tu

JLï£2É*

ЮР

Kl

ri.|

Ixii

ftssag

Tl à

çV-V^

I

/t 'I

’«a⁴.-    _ ■;,

St/

■»/fi

»!

V'- Ł

8fe...

,i:

■K'm: -

É£ *

‘--ЯП

*1^ш1Н8Ыи1

AS

ijfei

X-.:._

Н--

4iF«rto

«йаг:

Э fe

kï

id

Ша

[A

ii.

I-

ч-

Г'

f----------------

(Пятша)' Il T

#..... b^tf’

i в ЮТ I—Blit -- *

»É

ЁЯ

й. кШ

Ш ТЯШИШШ

«ta

JL

«r^'Xgl

gjfl

РШГ

1ШЙ

I)

«№

-

УжаР    :    *»,â    ,„•* " ' ъЗл

Wd&mm

V;

*Г£

fer

• \\

•j

.. <10

/ kf4s

fl

0ß^T‘> i

'H

id

ЛН-т

г тт

r 'Утт¹

Pt

ïr ;i %m

SL

L;

PR

For. Alinari, Florencya.

т-ш

! : Л*«а

/ rend amour, £i/nfiar( & (oU

ЧВВтшщняШШ

Narni: Frac Garibaldiego. Boczny front Katedry.

Viterbo: Kolumnada klasztorna. Kościół Madonny della Quercia. (Bramante).

Viterbo: Ulica Melangolo. Pałac z XIII. w. Viterbo: Wieża pięknej Gali.ijki.

Narni: Katedra. Kolumnada fasady.

Viterbo: Kościół Madonny Korkowego dębu.

Madonna z Dzieckiem i świętymi. Luneta fasady. (A della Robbia).

•:

sm

tl

Lf-V

v:

l»v

Vl

Щ f

щШ$ a

tew f®?

Ш

fes

Pk

•i

jSo

«л»

if

Ux1j

pl'i

ЧВСТК1

(Ж

Yi lu

Hf Щ1рч

Г'..... i i

t . 1 m

Sä

L;-’-

îi-

II

Щм

|,H. '■ Up'

«»Ж,

т

■M ûjm

л«

,v

IM

«J

Г->ч

tif;l

■Щ

'V'

ft

I;'. ' I '*£

fi :~t ^ '

,|л .. -

• Ш щ-ł щ

-4 ;i«

, i. ^Г'™.. V.¹ *- с

•. «ЯУ Зйз® W *3« I

•’Sfer ‘ЩШ-

*fw

SQP ' xr-

«S*

•4К*

F¹'."

«V

îjj

V.

[1

М*"“ W

Мй?

■Ьк

'^J

Ш

г.ч*й!

|1 кн 1

t£3$

ÈÊâïiû/

'X.

Pałac Arcybiskupa (13 w.).

Katedra i dzwonica (XIII. w.). Fasada z XV. w. Pałac Arcybiskupa. Tył. (w. XIII).

\\

RJ№

Ж

нр

4{xv^j

■ • Йм

fcltV-li. > Ж

!г:

к'”'.' j

•r.

-■V-»    ’

3SÎ\aV11

I _ .: ЩШ

шя

f -.А

... j

ШЩт

-у ЛЯ

mM Ч

•S

г.

111:1

: ;v .Г-

Л-;

'3S1

Viterbo.

f-

ЁЖ

Г- м

ШЕ

■■

0?щХ’

II

P&Ń,

pv

tvV.

;Ч

iKi

tfi

'•Щ

Sfffi

ffr

Л»

«È

lül

ЗА

Ч .г

te

щт^

ш

■-

|Щё|

- l'nfr'

Гр

H» V

•Щ,

15

Г il

•J

■: _________

mg/m *'

margasz*.

,V

-i

I ЖЯЁЁЪ.

PI I ¹

'i-.

«•.

Mi.4

Pałac ludowy (XIII. w.).

Brama prawdy i mury miejskie. Wodotrysk i widok z ogrodu Ratusza.

Mir*'

i»

*• «

тй

.....

Гг*

i'⁴' ЧуЧ

’• ■( > ■ - I . * : ?• ■

Ж:    ■ ЗШ

Я{ ГштшЛ

I?

«3

Fot. Alinari, Fi.orencya.

L..

i ni

ht

«

иШ

ш£

*ï/'

A

e

2S

г.

0

F

4

%

--

k -

ft

s?

\x

V

4_ Tj

f >*■

Or .

i

I

Aj V

i/

/y^

¹

I

»

i*

fc

r:

Гг

г/

'

fo

0

r

wf

/j

ill

П

a

r

i

*

z*by

Щ

S

¹

i

» i

V

1Л

J

Ä ••

-»

И

'

A

Л

\г‘у? /М

Щ/АЩ

/ Æfa / ШМ

4

:

\

Xi

/I

i

i

Sfci

■л

вд

• j

‘y

kl

*4 —-----—X ",

3

2fr

lii

//.

'.. _ -,

№

pf

еГ-:

s

/ У H»

1%

II:

I

. m

V

-*a

H

7j

’

■ ~^Ы STiîli» к ii»il£ni > i — '

h

?•:

!»

1

I

I

•’V

f

ЙВ

jW M

>?

УМ

4

!

gi IVA

m Vr/X A

«П

3

4

L

\

m

V

К

m

W

1

.....

tr~

* «çf***l 0Щ* '

, ^

\

’<.!

I

m

v%

\

7L

's.

Ш

ïi :

л

!хч.

•    -' Y‘- —

Ł n*

*

1

Й

*

I

|M

1

is.

/

m

m

h

â

4

«

Ц и

?

il

• :

«

&

R

r:

P«

S

•<

;

If I/

Si

Tr t

111

?

*

«

4

•-А

<

Л

&

II

^5

. li*f ^ ч

s

Z

il?

•Ж

r

J

1M

s

XĄ.

i

m

■a

%

f

К

s

МП

*.

1

л

ft

«i

я

t/' I

•<**; 11

J/ V

+

i+

i*

as

ÏI

S

II

У

Iм

b-V

ara

fflî-i-i

!

»

fc

8ЮРДИР*Я*Г-

LV

%£

Ш

E

Л

1

i

•*

-■ ' ; .,

I

-4

i

\

‘

1

I

i

и

V 1

Cl

I

£

,

,r^f

•. • ,

M

$ rend amour, s)\p£

,

9-

Ш

gp

'J

\

iffi

i

Fot. Alinari, Florencya.

Viterbo.

Kościół S. Francesco: Pomnik IIakdiana V. (XIII. w.).

Kościół Madonny della Querce. Kaplica marmurowa. (A. Bregno).

Ö^Vl€Cö

Widolc ogólny potężnego grodu najlepiej poznać moż

Skorośmy się już do pewnego stopnia w Rzymie zorye

pienia powoli się zacierają i w niektórych jeszcze

Przez most Fabrycyusza, obecnie najzupełniej zbyte

strony pierwszego planu. Plan drugi działa przygni

greckich dramaturgów Poseidippcsa Menandra, zaś w

z tego, że na niej rozłożył się obozem lud rzymski

Następuje Caserta, sławna przez swój pałac królews

go potrafią naturalnie tylko ci, którzy choćby nie

który ciekawe życie ludu neapolitańskiego przedsta

Obejmuje ona 67 m. długości i 251/â m. szerokości

Gdy przebywamy powrotną drogę z Sorrento do Neapol

rakuzy, długo jednak jeszcze bronić musieli swych

W pobliżu wznosi się kościół Santa Maria della Consola-zionę (str. 264). Zasadniczy jego kształt stanowi grecki krzyż, którego ramiona wieńczą kopuły, podczas gdy w środku piętrzy się na czterech potężnych doryckich filarach okrągły budynek, przykryty olbrzymią główną kopułą. W kołach historyków sztuki trwa spór, czy plan ten budowli pochodzi od Bra-manta, czy też nie. Wszelkie prawdopodobieństwo przemawia za tern, zwłaszcza, gdy się weźmie pod uwagę, że plan jego wykonywano dokładnie tylko z początku, później zaś, szczególniej przy budowie wewnętrznych arkad kopuły zaniechano go w zupełności.

Znowu na pagórku, ale już nie sterczącym samotnie wśród równiny, lecz wznoszącym się na wyżynie i otoczonym

Ö^Vl€Cö

rzucone na odrzynającym się ostro na równinie pagórku wulkanicznego pochodzenia (str. 258 i 259), zawdzięcza sławę swoją nietyle malowniczemu położeniu, ile raczej dwóm rzeczom, stojącym względem siebie w żywej sprzeczności : katedrze, która jest widomym wyrazem podniesienia ducha i umysłu ku najwyższym sferom i winnicom, stanowiącym środek do osiągnięcia najwyższego stopnia ludzkiego dobrobytu. Nie chcąc narazić się na zarzut braku -galanteryi, dodajemy, że i urocze mieszkanki Orvieta słyną z urody i to zupełnie zasłużenie. Po Canovie należy katedra miejscowa (str. 259) do czterech najpiękniejszych okazów architektury kościelnej włoskiej wieków średnich ; obok niej stoją jeszcze kościół św. Marka w Wene-cyi, oraz katedra i cmentarz w Pizie Powstanie swoje zawdzięcza ona cudownemu krwawieniu Hostyi. Podanie niesie, że gdy pewnemu niemieckiemu księdzu, podróżującemu do Rzymu, w pobliskiej Bolsenie nasunęła się wątpliwość co do prawdziwości nauki o transsubstancyacyi, wytrysnęła krew tak obficie z Hostyi, że aż obryzgała korporał. Korporał ten przywiózł tutaj papież Urban IV, który przebywał często w należącem do państwa kościelnego Orvieto. Najczynniejszym był przy budowie katedry Wawrzyniec Maitani ze Sieny i to stało się powodem, że szczególniej przy budowie fasady służyła katedra sieneńska za pierwowzór, naturalnie znacznie udoskonalony. Podczas gdy ostatnia w swym przepychu wywołuje zbyt łatwo wrażenie przeładowania, w katedrze w Orvieto występuje potężnie na plan pierwszy zasadniczy pomysł gotyku. Jest to, rzecz prosta, specyalnie włoski gotyk, odbiegający daleko od poważniejszego i czystszego północnego, dzięki swoim świetnym dekoracyom, ale mimo to harmonizuje on tak dalece z włoskiem niebem, krajobrazem, duchem i pojęciem życia, że staje się przez to samo niemniej uprawniony do bytu, jak północny.

Surowe i systematyczne przeprowadzenie stylu widnieje już w rozczłonkowaniu fasady (str. 260) na trzy główne portale, odpowiednie trzem nawom. Mocno występujące, wysmukłe a jednak silne szkarpy, oddzielają od siebie portale, ńad którymi, oraz pod bocznymi szczytami i przez rozettą ozdobione środkowe pole budowli biegnie galerya (spostrzegamy ją raz drugi ponad rozettą), wprowadzająca pewną rozmaitość do jednostajnie rozczłonkowanej fasady. Tej prawdziwie włoskiej idei odpowiada także bogactwo ornamentacyi, a jeszcze bardziej drobiazgowa staranność w wykonaniu najmniejszych nawet szczegółów. Chociaż jednak jest ta staranność wszędzie tak subtelną i pełną artyzmu, aczkolwiek pojedyńcze rzeźby i mozajki wielką posiadają wartość, mimo to jedno drugiemu w drogę nie wchodzi, nie ściąga specyalnie na siebie uwagi widza i na tern właśnie podporządkowaniu się najsubtelniej wykonanych szczegółów potężnej zasadniczej idei, polega wielka artystyczna wartość katedralnej fasady. — Frontową stronę dolnych części szkarpów pokrywają w płaskorzeźbie wykonane, zaliczone do arcydzieł sceny z historyi biblijnej, dłuta sieneńskich mistrzów. Brak tu jeszcze postaciom, zwłaszcza w obrazach, gdzie artysta pragnął podkreślić żywszy ruch, anatomicznej dokładności, całość jednak owiana jest takim wdziękiem i zarazem odzwierciedla tak wiernie naturę, że zaiste pierwszy raz — w znaczeniu historycznem — spotykamy te cechy, występujące tak wyraźnie. Plan całości pochodzi prawdopodobnie od samego

Maitani’ego ; pewnem jest, że jego dziełem są ponad płaskorzeźbami umieszczone bronzowe posągi Ewangielistów. Piękna skromna Madonna pod baldachinem nad środkowym portalem jest dłuta Andrzeja Pisano; mozajki na górnych polach — w części niestety zniszczone pod wpływem powietrza i zastąpione nowymi mniejszej daleko wartości — zawdzięczają swe powstanie rozmaitym mistrzom (Orcagna i inni).

Wnętrze (str. 261) wzbudza podziw, dzięki swej szlachetnej prostocie, zbliżonej do greckich świątyń z ich najlepszego okresu. Wysmukłe okrągłe słupy z krągło-łukowemi arkadami oddzielają boczne nawy ; przed każdym takim słupem stoi posąg na zupełnie prawie ozdób pozbawionym postumencie. W środkowej nawie bazyliki (bez sufitu) spostrzegamy odkryte ozdobne wiązanie dachu.

Gotyckiej zewnętrznej stronie odpowiadają jeno ostrołu-kowe okna. Najwybitniejsze miejsce wśród nagromadzonych tu dzieł sztuki zajmuje cykl fresków „Sąd ostateczny“ (str. 261, 262, 263) Łukasza Signorelli w kaplicy Madonny di San Brizio. Freski te, zestawione bezpośrednio z dwoma obrazami Fra Angelica da Fiesole, wykazują ogromną różnicę między ostatnim mistrzem ze szkoły, która myśl o religii miała za jedyną gwiazdę przewodnią, a zapalonym apostołem nowej epoki, która cel sztuki widziała w pięknie i prawdzie.

Chronologicznie biorąc, pół wieku dzieli te dwa, tak bezpośrednio obok siebie umieszczone dzieła. Rozpoczyna ich szereg „Panowanie i upadek Antychrysta“ (str. 263). Na pierwszym planie z lewej strony spostrzegamy Signorelli’ego i Fra Angelica, dalej kata ścinającego niewinnych i wreszcie Antychrysta a wśród jego słuchaczów także Dantego. Poza nimi ugrupowani bogobojni, dalej na lewo Antychryst wskrzeszający umarłego, a po lewej stronie środkowego planu wojsko Antychrysta, rażone piorunami z nieba, z którego on sam zostaje strącony. Potem następuje „Powołanie wybranych“ (str. 263). Na lewo na pierwszym planie Adam i Ewa (Detail str. 2Gl); w środku inni wybrani ; z prawej strony młodzieniec i dziewczyna wskazują drogę do nieba tuż za nimi stojącemu aniołowi. W górnej części obrazu grający i sypiący kwiaty aniołowie, ostatni zwłaszcza ugrupowani bardzo wdzięcznie. Następuje : pochód wybrańców do nieba, piekło i „potęp;eni¹⁴ (str. 262j. Na pierwszym planie dyabły, aż zanadto po ludzku pojęte, dręczą potępieńców, przedstawionych w tak niezwykłych pozycyach, do jakich uprawniać jedynie mogą wielka umiejętność skróceń i studya anatomiczne. Po nad nimi opancerzeni aniołowie pilnuią wykonania kary.

Oto mamy znowu „Zmartwychwstanie umarłych¹¹ (str. 262). Na samym pierwszym planie wydostają się z ziemi postaci, wśród nich pozbawione ciała szkielety; niektóre grupy doszedł szy do świadomości swego zmartwychwstania, radują się niem, jak również oglądaniem istot, niegdyś przez siebie ukochanych; inne znowu wsłuchują się w dźwięk trąb, na których grają stojący nad ich głowami na obłokach aniołowie. Wśród obłoków spostrzegamy małe aniołki, które reprezentują zapewne dusze niewinnych dziatek. Cykl zamyka „Skończenie światau : trzęsienie ziemi, zburzone pałace, słońca w kształcie pierścieni na krwawem niebie, ziemia płonie od piorunów, zrozpaczeni ludzie chronią się w ucieczce (Detail str. 261). Jeśli nawet tu i ówdzie, szczególniej przy odtwarzaniu kar piekielnych i dla wywołania uczucia grozy zrobione zostało pewne ustępstwo na rzecz naturalizmu, to jednak z drugiei strony, zasadnicza potężna myśl przeprowadzoną została prawdziwie po mistrzowsku. Wykonanie to naigrąwa się z wszelkich technicznych trudności, powstających np. prży nagromadzeniu podobnej mnogości postaci, którym po największej części nadano świetne indywidualne i charakterystyczne cechy ; naiwność zaś pojedyńczych

scen tak ożywczo działa na serce, że odrazu rozbraja krytykę i pozostaje tylko zadowolenie na widok uduchowionej piękności szczegółów i potężne wrażenie wspaniałej całości. Wspomniane wyżej freski Fra Angelica przedstawiają Chrystusa w roli sędziego świata i chór proroków. Dzieło to pojęte głęboko, pod wieloma jednak względami nie dorównywa kreacyom Signo-relh’go. Tego mistrza znajdujemy jeszcze tuż obok obrazów Fra Angelica : Maryę z apostołami, Aniołów sądu ostatecznego, Chór męczenników, Patryarchów, Dziewice i Ojców Kościoła oraz Pietę. Wewnątrz kościoła na uwagę zasługuje Chrzcielnica (str. 260 i 261), nad którą pracowali rozmaici mistrze, a między nimi dwaj Niemcy, Łukasz i Piotr, synowie Jana z Fryburga. Na wewnętrznej stronie ośmiokątnej miednicy widnieje chrzest Chrystusa Pana ; zewnętrzną jej stronę pokrywają z cudowną subtelnością wykonane obrazy z historyi biblijnej, wdzięcznie otoczone zwojami roślin i kwiatów. Chrzcielnicę dźwiga ośm lwów; gotyckie wieko wieńczy posąg św: Jana Chrzciciela. — Bardzo piękny widok na okolicę oglądamy z zachowanych jeszcze w części starych miejskich murów, szczególniej koło bramy do byłej cytadeli, la Восса di San Martino (str. 261).

Todi odznacza się również pięknem położeniem. Так, jak Orvieto, wieńczy ono szczyt pagórka, wychylając się z pomiędzy oliwnych gajów i winnic, wśród których przepływa Tybt (str. 264 ). Założone przez Umbrów, przeszło z czasem w posiadanie Rzymian i z owej to epoki pochodzą stare, w części jeszcze dobrze utrzymane mury z Porta Libera (str. 264). Znajdują się tam również jeszcze -esztki rzymskiego Amfiteatru i rzym skich łaźni (w pałacu Cicchitelli), których średniowieczne piętno zachowują wiernie dzisiejsi mieszkańcy miasta. Katedra (str. 264) ze swą mięszaniną gotyckiego i romańskiego stylu, nie przedstawia dla architektury większego interesu, wyjąwszy może tylko dzwonicy, pomyślanej śmiało, przeważnie gotyckiego stylu. Główną ozdobę fasady stanowią, obok wykonanych z prostotą, lecz zajmujących całą szerokość frontu, wysokich odkrytych schodów, bogato ozdobiony główny portal wraz z umieszczoną ponad nim, artystycznie rzeźbioną rozettą. We wnątrz znajduje się kilka godnych uwagi fresków Spagny. Wy-bitnem dziełem włoskiego świeckiego gotyku jest wzniesiony naprzeciwko Palazzo Communale, również z imponującymi odkrytymi schodami, wewnątrz zaś z „Koronacyą N. P. Maryi“, pędzla Spagny. — Roku 1292 jeszcze sięga kościół San Fortu-nato (str. 264), którego frontowe wspaniałe główne wejście w dziwnem pozostaje przeciwieństwie do pozbawionego wszelkich ozdób górnego piętra fasady. Prawdopodobnie zamierzano pierwotnie zastosować i tu tę bogatą ornamentacyę, czego jasno dowodzi szerokie łukowe sklepienie z zupełnie nieodpo-wiedniemi małemi oknami, ale zbrakło na to pieniędzy. Jest też możliwe, że pierwotne bardziej ozdobne górne piętro uległo zniszczeniu i z konieczności zastąpiono je tą skromniejszą budowlą; nie ma na to jednak pewnych historycznych dowodów.

innemi wzgórzami — prawdopodobnie w kraterze jakiegoś dawno wygasłego wulkanu — leży Spoleto.

Miasto, dziwnie malowniczo zabudowane, posiada przecudne widoki (str. 265), głównie ze wzniesionego na szczycie pagórka starego zamczyska la Rocca (str. 265K Obecnie służy ono za więzienie, więc zwiedzanie go wymaga specyalnego pozwolenia.

Powstanie Spoletanów przeciwko Fryderykowi Rudobrodemu w 1155 r. spowodowało w następstwie zburzenie zamku; odbudował go w pięknym i szlachetnym stylu odrodzenia kardynał Albornozzo w 1356 roku. Jeszcze w 1860 r. służył on powstańcom jako obronna placówka przeciwko wojskom Wiktora Emanuela i dotąd zachował resztki najstarszych, przez Umbrów wzniesionych murów. Stąd też sięgnąć można wzrokiem daleko ponad złotodajne niwy prastarej Umbryi, doliny Tybru hen aż do niknących w sinej mgle Apeninów. Katedra’ (str. 264) sięga jeszcze w części najstarszych epok włoskiej kościelnej architektury ; rozszerzono ją w r. 1067 i dodano środkowy portal; w r. 1115 nastąpiło odrestaurowanie całego gmachu, który niemało ucierpiał podczas oblężenia Fryderyka Bar-barossy. Ciężki styl wieży każe jej powstanie odnieść do epoki lombardzkiej ;    1519 r. wykończono jej część górną W samym

kościele wpada najpierw w oko przedsionek, wykonany w r. 1491 w czystym renesansowym stylu, według projektu Florent-czyka Pippo d’ Antonio. We wnętrzu świątyni, odrestaurowa-nem przez Bernini’ego na uwagę zasługują freski Filipa Lippi, którego grobowiec znajduje się tu również. Bezsprzecznie jednak najciekawszą budowlą Spoleta jest Most wieź (str. 265), służący jednocześnie jako wodociąg, który przeprowadza wodę ze źródeł lesistej góry Monteluco przez dolinę do miasta. Most ten zbudowali Longobardowie, prawdopodobnie w pierwszej połowie VII. stulecia; odnawiano go w r. 1277 jak również w 1355. Z jego środka rozlega się znowu cudowny widok. W pobliżu Spoleta, w kierunku do Trevi znajdujemy w dolinie rzeki tejże samej nazwy. Świątynię Klitumnusa (str. 265), zamienioną w V. stuleciu na kościół św. Salwatora. Już Pliniusz wzmiankuje o niej, gdy tymczasem kształt i ustawienie słupów, głównie na stronie frontowej bardzo dobrze zachowanych, dowodzą, iż nie mamy tu już do czynienia z ową starą świątynią, lecz z postawioną na jej miejscu późniejszą budowlą. Z świątyni mamy bardzo piękny widok na bogato zadrzewioną, przez malarzy chętnie nawiedzaną dolinę Nery, która dostarczała Poussin’owi niejednokrotnie motywów do jego „rzymskich krajobrazów“. Często też przez malarzy odwiedzane i szkicowane bywają niedaleko od Terni rzucone Marmurowe wodospady (str. 266), jedne z najciekawszych w Europie. Zawdzięczają one sławę swoją nietylko czarownemu widokowi, jaki wywołuje spadająca nagle z łoskotem grzmotu i w myriady mlecznych pereł z piany rozpryskująca się woda, nad którą, gdy promienie słońca z ukosa na nią padają, tworzy się barwny łuk świetlny, ale też i dziko-romantycznemu otoczeniu. Niemal prostopadle spuszczają się posępne masy skał ku kotlinie, która pochłania grzmiące fale wody, aby im następnie pozwolić wązkim skalistym parowem popłynąć w świat daleki. Rozrzucone miejscami po złomach skalnych dęby, potęgują jeszcze w wysokim stopniu martwą nagość tych gładkich ścian, a wrażenie, jakiego się przy wspomnianych wodospadach doznaje, jest tern większe, że schodząc do nich ma się jeszcze przed oczami tylko co opuszczony, oblany słońcem, bujną wegetacyą pokryty krajobraz z pod cudnego włoskiego nieba. — Stąd dostajemy się przez stare skalne gniazdo Cesi do również na wyniosłej skale królującego:

Narni. Wzięło ono swą nazwę od rzeki Nery, starożytnego Naru, która wypłynąwszy w tern miejscu z żyznej doliny, rusza wązkim parowem Apeninów w dalszą drogę. Miasteczko, skupione na szczycie skały, na ograniczonym przez brak miejsca terenie, jest nadzwyczaj ciasno pobudowane (str. 265), dostarcza jednak natomiast całą pełnię wspaniałych wido-ków, szczególniej z zamku. Jest to miasto rodzinne cesarza Nervy. Katedra pochodzi z XII. stulecia ; zewnętrzna jej strona, z wyjątkiem wdzięcznego, w stylu odrodzenia zbudowanego przedsionku (str. 268), nie przedstawia nic nadzwyczajnego. Front boczny (str. 268) wychodzi na plac Garibaldiego, gdzie się koncentruje część miejskiego życia i ruchu. Wnętrze cztero-nawowej świątyni zdobią bogate ornamentacye, głównie zaś krzyżowe sklepienie (str. 267). Niektóre słupy — jak na to wska-4 żują ich kapitele — pochodzą jeszcze z pierwotnego gmachu, wzniesionego w IX. stuleciu. Zbytek przepychu znajdujemy w kaplicy Przenajświętszego Sakramentu z XV. stulecia, szczególniej w tworzącym wejście do niej tryumfalnym łuku (str. 207). Bogatą ornamentacyą olśniewają także kazalnice (str. 26Y), jedną z nich po stronie prawej, pokrywają ciekawe, prawdopodobnie końca XV. wieku sięgające rzeźby w drzewie. Chociaż figury charakteryzuje jeszcze pewna sztywność i martwota, umieszczone tuż obok arabeski zdradzają już śmielszy polot, niezbyt często napotykany w tym okresie sztuki. Bardziej zaj-mującemi od kościołów Narni, są jego starożytne pozostałości, wśród nich zaś najciekawszą tak zwany Most Augusta (str. 267). Przypuszczalnie jest on jeszcze dawniejszego pochodzenia niż na to wskazuje jego nazwa, i że go August tylko odbudować musiał. Prócz filarów zachował się do dni naszych jeden tylko łuk, mimo to stanowi on odpowiednie ramy dla widzialnego stąd na przeciwnym brzegu Nery rozciągającego się, pełnego powabu krajobrazu

Z mostu (str. 267), zbudowanego na Nerze w wiekach średnich, oglądać można również całą masę widoków. I tak znaleźliśmy się niedaleko Rzymu. Zanim atoli wkroczymy do „Wiecznego miasta“, musimy zboczyć jeszcze do Viterbo, posiadającego ciekawą historyczną przeszłość, którą zajmiemy się o tyle tylko, o ile widoczny będzie jej wpływ na zachowane tu dotychczas budowle i resztki gmachów.

Otóż pod koniec XI. stulecia przybyli w znacznej liczbie zbiegowie lombardzcy do Virtebo i zwabieni okolicą, pokrytą bujną roślinnością, osiedlili się tu na stałe. Lombardom tym udało się nietylko przez całe wieki — aż do czasów pierwszych prób reformacyi w katolickim kościele, które porównać można do wstrząśnień, poprzedzających trzęsienie ziemi — zachować swą odrębność narodową, dziedzictwo po ich przodkach germańskich, ale nadto zdołali oni uzyskać wpływ decydujący na rządy tego drobnego społeczeństwa, jak też i na architekturę owej epoki. Wpływ ten uwydatnia się nietylko na wielkich publicznych gmachach, ale też na znacznej liczbie dobrze zachowanych prywatnych domów, powstałych między połową XII. a końcem XV. stulecia. Podczas gdy w innych małych włoskich miasteczkach, o ile one naturalnie dla historyka sztuki jakiekolwiek zajęcie budzić mogą, napotykamy przeważnie — nieraz wprawdzie w znacznej obfitości — pomniki architektury jednej epoki, w Viterbo znajdujemy zabytki tak z okresu ro-manizmu, jak i stopniowego rozwoju gotyku w tak wielkiej ilości i tak subtelnie wykonane, że możemy na nich śledzić wszystkie fazy rozkwitu owych stylów, zwłaszcza tego ostatniego.

Jako przykład względnego przystosowania się obcych przybyszów do lokalnego charakteru sztuki posłużyć może Puttana di Viterbo, mały, w najwdzięczniejszej formie projektowany pałacyk, którego nadzwyczaj lekko skonstruowane odkryte schody na wyjątkowe zasługują uznanie. Lekkie i pełne wdzięku kształty tego pałacyku znalazły się upamiętnione w tekach szkiców niezliczonych malarzy, zwiedzających Viterbo.

W nowszych czasach otrzymało Viterbo miano „miasta, peł nego pięknych studni i pięknych dziewic“. W wojennem życiu wieków średnich uchodziło ono za ważny punkt strategiczny. To znaczenie straciło obecnie, przybrane jednak w sięgające w znacznej części owych czasów wieże i bujne ogrody, otaczające miasto, wywiera jeszcze w obecnej dobie bardzo malownicze wrażenie. Główna wartość Viterba spoczywa jednak zawsze w jego świeckich i kościelnych budowlach.

W pierwszym rzędzie wymienić tu wypada Pałac ludowy (str. 269) z piękną loggią, zbudowany dopiero w XV. stuleciu przy placu Plebiscytu. W podwórzu pałacowem znajduje się chybiony nieco w wyborze tematu dekoracyjnego — lwy usiłują niby wdrapać się na drzewo — niemniej przeto bardzo dobrze wykonany wodotrysk (str. 269); na tym w ogród zamienionym dziedzińcu stoją nadto w cieniu palm i cyprysów sarkofagi, przeważnie etruskiego pochodzenia.

Znajdujemy je również na placu przed pałacem ; na jednym z nich umieszczono napis na cześć pięknej Galiany, z przyczyny której Rzymianie obiegli Viterbo i cofnęli się dopiero wówczas z pod jego murów, gdy owa Galiana, ukazała wojownikom rzymskim swą niezwykle piękną postać z wieży (str. 268), ochrzczonej po dziś dzień jej właśnie imieniem. W pałacu samym znajduje się Muzeum ze sławną „Pietą“ Sebastyana del Piombo. Katedra (str. 269), poświęcona św. Wawrzyńcowi, zbudowana z początkiem XII. stulecia w stylu romańskim, z gotycką wieżą, odznacza się przedewszystkiem artystycznem wykonaniem wewnętrznych słupów. Obok niej stoi pałac biskupi (str. 269), odnowiony wprawdzie, zawierający jednak jeszcze wiele pozostałości ze starej gotyckiej budowli XIII. stulecia ; przedewszystkiem znakomicie wykonane krągłołukowe okna. Na wielu prywatnych budynkach, głównie na ulicy Me-langolo (str. 268), odnajdujemy także piękne szczegóły w stylu włoskiego gotyku. Dla historyi sztuki niezmiernie również są ciekawe resztki miejskich murów ze strażniczemi wieżami i bramami (str. 269). Na kościele św. Franciszka odbiła się nader ujemnie nieumiejętna restauracya; na zewnętrznej jego stronie zasługuje na uwagę kazalnica św. Bernarda (str. 273), wewnątrz świątyni znowu stylowy grobowiec papieèa Adryana V. (str. 270), z oryginalnie nadzwyczaj skręconymi słupami. Po za obwodem murów miejskich, przed bramą florencką, rozłożyło się często przez pielgrzymów odwiedzane opactwo Benedyktynów Madonny della Quercia albo korkowego dębu, wzniesione prawdopodobnie według planów Bramanta, z piękną fasadą, freskami Andrzeja della Robbia (str. 268) i ciekawemi ozdobami ornamentacyjnemi bramy (str. 273). Wnętrze jest również hojnie wyposażone we wszelkiego rodzaju ozdoby dekoracyjne (str. 270)- a przepyszna podwójna loggia krużganka (str. 268) zaprasza do dłuższego wypoczynku i studyów nad bardzo zręcznie zastosowaną, imponującą a jednocześnie wdzięczną pro-porcyą kształtów tego gmachu.

„Kto całe życie spędził w Rzymie — zna Rzym zaledwie w połowie“, powiada przysłowie włoskie, któremu nie można odmówić słuszności. Jako dowód na stwierdzenie słów powyższych przytoczyćby można całe masy ludzi w Rzymie urodzonych, co częstokroć — chociaż nawet należą do wyższych klas społecżeństwa — mniej o nim umieliby powiedzieć od obcych, przebywających w jego murach przez kilka tygodni

v:

шв

[taj

*ł '

.У

*74

Kk

Г. i ■

На

<4

-шр.

(> • у*?ЛЖШ #

m&ß-

•«**»&*■ ZMSmJ&a*.

■г*

:. c\vY'T I •Л^сГ-с

: - f-U

^    ''wv.'c'. ,

-Xv

ИКШ

•4;! :^V

gpl

II

h.

Щ":

"P

Fi

h *>

« «S

Ш

ь\Шу

«I

Г/

/Л

pr.

(ßfr

У,y

“Sfj

ii.

% ï ;.fe‘

Л.

i ■b

rMP

,.'⁴Л

JL

rrsJ

«r

vv^

là

Si

i ?—

■V

(Si

ц—ягчЬ - :,

Ip

Î^S

u-

.

ILl

ЯШ г

*

Ж}'!- Ó;'

■r'<-

•*

j|4

;5 f t

si*

•*ЦГГ; ’■ •fe."

PS

У‘

ШфЩ

-    'Y'—    :

( li¹

fÂJ

Kg*. '

чч

Юг.

.dà-.i

kfV

mmmm

;;

т.

. • v -

• •' Ar; 4

ni

- aV3-------'- M «

i»

|ж

АШ

*ч -

fc

)h m

I-

f.j

- I/

ш i .täP

^В^еМр^'-Йи'зУ*;..;

t.

(R|

PJ^y¥№>-^ JMb'l » NMtW ,'M> ^

- ■•‘Ч>мййаи1мшмм1ми*»»' ■ *

,_v%-- .•>    - -    ...    -. . -. ::■■■.. .    -    .»A    '«M-

•TOW

4*7 " V

'■'V^

4.

л- :v . y f-vv:4'

U4:,*!»..ЭДк

I ■M*» *" «*—M ”'*'**»

mm & ■

■

:?

'Л

Sa

ш.

- - :‘f-    <* »4«4\»4 J4T» (Ж

'    (: ■ ; . .

^мг&(тя0Ш#шт

____>1,___ _ ._

Чч* ’ Vt'“*«-':

-•--■■'■v?⁴    ’

ьх

р§р

ti«

li

■ .-w

'1Й

.4.

lîv

4 -J %?Ч

#:

,f jt л?*-

• * *

4»

>11

<0

-f

:'L

, j.

■4

.--г--    •    •

I !ёф*шШ$

шнпрамвМОИЯН|

лА

i (l ^v”¹’

fc- ■

VT/-vöv,:■" .7.: „.-V».„--Ą-д

’■'/г-;-'⁷-7 •■-

iï!

\е*т .

'm:Vr

; ? ę.

,aV

••"r~' 3JF

’    Д'.’УГ ■ ;*У

|»<Ш

r. «W

■ *■>

*;■ ■•*' v-зРтЗйгаг

ЬвИЙ5С}! " £~-f '. S    -XJ-' -

feaRfl

у%

k^S-4

• r<

P'ÎSé

ЗИ

*'4

r->•

*Sr

*Г Л

■‘.т

xmssiF?-

■Г'*.’ «

(#2

Гч

LÈbfajL&mûUC-Simbdrfi

Fut. Ai.inaki, Florkncva.

Viterbo.

Kościół S. Francesco: Kazalnica S. Bernardo, na rogu fasady.

Zewnętrzna strona bramy florenckiej; Kościół Madonny della Querce Małe drzwi na prawo.

Ém

sjÉÉ

SЁГЗГГ 1

? a*

te v . p

j...

• я

U~

bfl

• - -f-    _______

ашр«

gQpf, ••t-''?<L'^'f^^t^-iwir-Tmi '* -rf " '■*

sô

m-.'

i .

,    w    *    ..

LyTIj.^—j__*V '..a«*,;

- ni___чЛ -

ашй

:, :

it

т££5^3

'

łj.yjj

■ ' 'Jt,-*.'“ i*

шие***!-mw

vx:

1S

цЯ ,.

MS

iiij

'I >j

ГгжЙ?®¹!¹.'

«

' -_

щ

Шт

ЛН1

......;i .. • I »    ⁴

VV£

ляй2

ы

■ TfAff3^É

[S

ä<&

pp«

ТЛч

[■t

' *•

йрш^Дяг;*

ЯГ*

г~~'

Çïj

i

N|Ä^3

ПйЯ

[ ?tł

я» ';jâiii, , '

МЫШ*;

Mit л

'

•    X..

*    <« M« . Я

ÉÊH ..I « л, *

!

lii.

■■ -ят$

- Щт*^

ÂÏÏÏÏ!

ж®

^ il

[ 8

и

U

г "

м

( » I I li

Ssrg*.

SÂfî#^

Ш

A-₍

*4 .

jffi

* J

fi

’ j

- -.• i

_.•

I I i u

I « «

■nr*

Ж

Ш.

PMr' , v*eŁ!^

Jr

лг»

«мМКИЛ^ ‘ »P

;

■ i «

Tw

«i

ii

ьввг

f

rrr S

F£J

- ■,

' iin"\j.,4

?P

" 4M >>

8«ДКШР

#Г: ~—

i.

1 щ

ш

у 1Щ~%>

Ш?

■:ж.

, 1#|Мй

u* 2L

ifflr

i

. V

Ж

И

Щ’

• ■

là*}

fl^r-

'т

i;

JLi ’

rgf 'I J9L,

f

PM

^ •- ■'■ ^ ₍

«. ».    " г У' • . ”

.Lx

к i

? ^

Ä.

ąrf

ii

;

2,

шкш

|йМкЙ1№ьяик

If **Я5£~2К>-

ШКШ'

"Ч''":-

'-3

j

W

X

%

SêÊ.

./.'■/а .

W

Xi.;

S^ T г ^

i

Л7.

i

,*»** И⁴ */ j

- л ‘i"№

и

,1

gi.1

m

98

pp

i

Wfr¹

/

L-

Li

Pj

rtft'

r i

w

>

L4

/ i.

'

.

; i W-

, <'л

Й

J JL

i;

r . i

».

IЩ Щ

■нЗЯ

.'•r

.

■' -.:

5"

; .

.'■■■- <ffgg

&

i

X.;

s

îf

•’ .’• ■ f

Ш ■ Ш

I

........

4j

Ш

(\Сг[?Л

?V f?4

' ■ f' .

r j0ii

SU

>;,i;;i Щ

gg*;

,‘ЯЙГ ”

/ X; ’ !    /! /

VI//

Й

г V

■■

1-

■

ч î

ite'i

^⁸- j

к я

;.<■

i*" *

>

- -г

i

i

.

1

Ł

at».î.-w«»M.wé

....,,s

я

.. -t'Lj

ш

»'»'“С

f

ËÉ

LJ

\ \

у N

Äf*

шЯШ

WBÊSËËmÊ

.

■ Л.^ШЯ^’-^ай

i '.

" "Г:-"ЛГ‘

Fot. Alinari, Florencya.

Rzym.

Panorama miasta z kopuły kościoła św. Piotra.

I

F25

Же

|Ш

Ш i л

ш

SS

fi

==“к"—*

ШЬ—*

jÜÊEst--------Т-—ТИ»

■» 4\

■    ■ v$

K™“'

лр

|8

■3=ЯШ.

fy

[.ПЗ

-•a»

b=

YJr""" i

&S1:

|e|b

Щ II--¹................■■■—■■*

ПГГ

Il

•:я

Pli

i.

ifl

iff!!

■1

, Д) __■

tismm

ifiiillilll

SSSSISSHil

»mvJ'b* IłstułHiuHi Min 'VIV> ’

fi- ,1,-B Д "

n,i I

innnn

f li

■}>

;j

”• BWIffl, зизи ягош и чинг

K*

: ..

/И

Fot. Alinari, Flokencya.

Ш*?Ь

S2T4

) > j

'fs#!

î ft f

A' fl ü

f-* L

âà

Fot. Alinari, г lorencya.

*»*

•iL

шршмиишш^-

y.

i,': -1

-,

Hî

Ч ЙЮ1

i«;

i if-r

\J

i-ULJJUI

i u на

LJk

II

к*

»UJ

l>|

*«

'•ч

н.

'ü

Sfijjd

SR¹

ii

- i 7?

■4

i* V

Tm

Hm

'j

■4L..

iv

!'•!

tnwi

irüTr

i H WM J ■. li

■ п-^ЪИГ

• if»

'“i    : “jyj. * ^

iV

■;

- V.

54*h

$r£ndamour, (Si/n,

Fot. Alinari, Florencya.

Fot. Alinari, Florencya.

Fot. Alinari, Florencya.

Piazza Colonna.

Piazza del Popolo.

Rzym.

Kościół śś. Apostołów.

Pałac Odescalchi.

Corso.

У* :‘x

Fot. Alinari, Florencya.

■V

’■'s

■Чф..

-5Г

TL***

fk

ft

; JĘm

'ih№*

Tt

ii

is*

;«

fJŁ

'/di i

dk

Гч5

№В

Ń)

II

‘' Ь'ЧЬэдбЯР

«имду I«

• --**> ~

*ш

»?

VÏ

'ż я

Vf

1-1

B&î

iMt

!/’

Ш'

ipf?

ГЛ ‘

!- 3j/A*W*    *Й>0

.....““

Шф

ЩЙ ï

Gi

Fot. Alinari, Florencya.

i тч. I

|Г

il

•;

PietA. Marmurowa grupa w kaplicy Corsinich w Bazylice S. Jana Laterańskiego. (Montanti).

Rzym.

tf

4J

m; ,

Л.'

,,-Ш

fé

•4»

ЯК

CJ» *3

» мгтейгя*

*я*ГххШ!Жш!$*$т ¥

--------

v. ЯК^:

^Y/à

■1

%

vA

п1|р

“1/    ^ Ж ^ШШИЬ

р

*Щр£ЁВ£&ъ„ъ::

^A'wi",

auœtà

IV

■~~"

\ш

-т

...

L—âs

fc

\*Я

ar

l\

и*»«*-.. ,t .чЦ

i*.'.~i^ Sv Г/- ’ ¹

Ł* .

4‘

fivŁ

4j

£'®a

N5

53

HN

AKJvtUW'«

Va <! vie a ;*J

,i*s!

li

igiisfej

'-mmm

Ж: te., MLM. u «1 •> I>. Ц*1Ь»М1ЙЬ|»|ЖЯ>

ъьтштттг-

f O Toi

ЛДЧЛМО >1 \lî! Vfl.'. u li Oli¹ г

: «Mliv»us i rtV*'« 1л«р

.....м

м* Î

ММ. VII

•r

<7

4C

i.:-

мыт»шж ШМШг¹

w ■» te."

É : йп

i '■* Ms r>4#f

S3»bć-±i.i

9S ”    ’

ffÇ . ⁴"    '

Srendamour, £imbat{& (0.

Pomnik Kardynała Ascania Sforzy, Sansoyina w kościele S. Maria del Popolo.

\M

Km

n~

&ф\.    :V:t|

i)~ jçi *

• .‘V.....

'■-C'.v iż:

” 1 v-л

ää 4

î_2

fil.

Лй

ЛГ U

H».

§HP|£: -

it

'.SB.

«WIIIIHIMWKK

ПТТ

f^Tf трт hfer ffcf

IrfpiS ;•«

■£4? i-rM гт

1ЯЩ

i.. wßj> _ jr' ; j

гя~

I |WÆ| ! ‘- ■ >:: : ...

iST an:

", *    1

• .....1

Zs#x?£

V,

Æ

jgg|

t0gG?

•Ä

«*j«

r*

4 \

*ы)

.,. yr -,

§§

IS3!

r ii'4 ⁵

jp*Л ?

P»

■•V

Wa

i,L.

тмШШВ*

frara®

-т*мнвг i

tu u im

Fot. Brogi, Florencya.

Rzym.

Panorama z Monte Pincio.

>\

•a . . a

*'    - '*■    «S- bV

iK

*■

ЧГ

V’

Ml

H:

2^®**** [*• щщ i

•4i

fr

-“чвви

‘**Щ£

'■ЩнЯй

Ik ' JLû

t¹

k_,

s

ii,!

%*ч»

si

Ж' V ~

AtUur ‘

- •:

Vя

SS«

■.

ST:

-'j

¥м

B#F

te>:- -SłTl

SFj

r>tfa ifi

Staw z wieżą zegarową na Pincio.

ГГ

m-'

fl?

ppfPregi P j

ш S;

fi

Ł-уЧ J

(il

-i

Fot. Alinari, Florencya.

i*

Tl

I»

#>

Я»!

ffi;!

Ill

■p Pi

|j|Â

HK^

•1

Za

"a

..fr Ь

'i L;,

te-'-

CS

.4

h r- - I

iw.'!

BBLu. •. !

КЯнМ

Hghnimmtmit

f'-i

в/! *шшт JJ

Irlli

pf—» "//

/I umm i

'—"'M:. -»-/Ят

r-1

Г-Y

r#

*5~2лч

Kfz

-JTF3*

S33.,

Пч

Л1

Fot. Brogi, Florencya.

4P

«2-

>.-x

"⁴ r'XhT^*¹'

>. 'n'jfti

p лк П~Сзц

. .„ху/ . ■ " Vffrjy

,.*;•>). ,X.- ^    ^

feC4!

^rè»-

-И

i-ISS«

frm

*f j

iP

•Hu

JW

«?

f-

« i' ■

-4śd. . 4

V X»'.

V,-

.i

i'

sr

r>.

__    "-fi*'

г-ж

-41

, if- :

iK-M

■fife

STigl

1*4—,

■r- -■•,

kV'"

L.

Fot. Alinari, Florencya.

Podwórze w Palazzo Mattei (C. Maderny).

Kwirynal i Obelisk.

Dom N. Crescencyusza, Niegdyś mieszkanie Coli Bienzi. (XI. w.).

Rzym.

Palazzo Piombino : Gall zabijający siebie i swoją żonę. Palazzo Piombino : Mars Odpoczywający i Cupido.

-Дp*

ГГ*

[I

.4:

*/

.Jf> '•.

• МЖт HPf

" ~'—----

is

Ml

mi

Ш,

t-JS -

if-ate

>

»у -- -    -    - • ТЕГ

if

yr

Fot. Alinari, Florencya.

^£'i'y-------

i i

*■ : ; :

I 25 G

34

PY

■ rcf9§

>*

йРЧ’

Fot. Brogi, Florencya

тщш Ш

ШШяШШ

Fot. Alinari, Florencya.

te

I щ;у

ii

g,v*'3

Łuk Giana Quadrifonte na Forum Boarium. Thermy Dioclktiana na Piazza di Termini. Świątynia Fortuna Virile.

•y

Fot. Ai.inari, Florencya.

-Г"

да „да

AS|

I. Ш

"⁴j

ill ilii

».

Г

да яйк,;

/£

да г# J да

да л*

Ь£г£к *

, /да

дар

A'Vł*P

•я;    - i

■u г.

йдаё

да,..дада\

«•да yłS

Ш

,^да^Л:да.^да

Ä :

,-* /-* V" Ч

В]

V, /

к' да--*"

к,

Лй

IS

г/

......

I-

ft!

V;'w '

:W]-| '•

t/g

ÉÉ

-i i i ii

Maàteflhjiii

'> 1- S

'

да

IS

RP

ïï>

<\

§P§j

iglS ■

*.

■л

Sil

Ś: J

5%:

fï

да

'Ф*

111

е»а

да J

■P’’

да

gmmSimparC&

Rzym.

Tarppejska Skała.

CVPRYSY W PODWÓRZU KLASZTORNEM SADZONE PRZEZ MICHAŁA ANIOŁA. (MUZEUM NARODOWE).

Rzym.

Porta Asinaria.

Łuk Drususa na Via Appia.

Fot Alinari. Florencya.

ШНЙ!

L\

Fot. Alinari, Florencya.

it

& 1

su

II

vJ

fu;*ï

'.Ш

4,r

il

vM

' . ■Л'Г*

: U

jt

,э

s™„

И I 's

SF*

te

i »

л j^ML,

Sk

*4. ^r% 1

>W- 4%

■    . ï’uSSIs

41

Sy- -ДЧЕ

W:

té.

vJ

•Ш

А .ШЗ

. ■• :

квщж1Гж';

rfP

«I

mm

5P

s?

^яг-л

Ib

ilr

•я

■i

PÜ

uu ^аг

‘

HR

*>’

тт

|H‘f\

Г-

|Ä

ü;

ас

:Л

lü

»? -

■g

• .1

mgm

шЛ

s%#

•Л.'

№ ÊV

jÆSlIÆ

L5£E

ЩЦШ

ВййЯ

is

, - ■ PfS '" ;

'■

г-

2*“ *x

Ь'

'4

ШЩ

Гм

5 Ж

& ■!

ftW

идач

;ü

/я

É -Ш^г

г.*

>• ' М ЩЖ • \&шХ!РжкЧа

ш

ftv %%.уд

I#

IM!

ШЖ

'«tr-

вйязйяй

SV

жтьШЁЁзШШШ*

Ш: - Ч8&?

&. •**«**"

L~X*s£.

!&!

ШТГ^'

.    ‘W»

ь. ’ islps

■ШрйИЫЖР

miïs?    ' “

г,4

?-*

жж

4-1

В.

im

teüi

.feiKÆ::

I£re" •

1ЙЯЯГ—rs

wm

Ш

,^r

mL±. J

:1л

г* чШШ

\

IbO- -~ h, _x!p

.» -

■4-

13

ig§g

p-.

PS

if*

[Щ,

*

ÏÏS

jT||fv. tjAv у?;у ц ^ JL

\Ù

Г⁸

тят

«JR

i « г. Г ’ ш

Jk^-,

‘le -, -,-т

- «

ЁЖ

gSy У

k:Ł*iTC:idfcF-

fi

%/

à:

§**■

Éô

fer

к.

if

mi

i-

.1

L \ 1 ijWtaaà

:'1

ikL jlär

вв

:«е=

c ; fi

1!

Fot. Brogi, Florencya.

«.

!..

nr

" ‘ЩГ

Fot. Brogi, Florencya.

у,1Ш

«Ser

iĘiK:

jgB

L.

Fot. Ai.inari, Florencya.

;-t*ö

•i

SSÜsS^

, ł.

ж!

j£r*

ш±\

1Ш

кй

ujs

m*

t?

T"

FT '

S.WÎÏÏ

y]

'V

■ £***$& m

3 i ::? 3

.!* ai *Vv‘ * .4    ' *

mi,

di

I ■■ .

'—I

rf

Wî

ffi

A«*.

•" <a

ОЖЗИ

nW

i

Y

■ ', 1йЙ

■Чг».?Э

wm

-JA*-

te

.»

.■

' Y*

j,

~ ми»

\/

♦•»u

>v

?k

JL

m>

i ¹

гМ

NŚBfcaj*

:>>v

x>

LL.

'••=äf*l • ~ïf**wr >:

⁴ A> L ?

\ ; • :-•*• -Лу⁽ -

'jJk

' '#. m

m imim

„ i

ШШ

™ ■"    " ■> -~i

,*

^%JLn

'•г?!

22Ś5«k^!s^

Ц."

‘ * * '■ЯЯ5В

ifirèn d'cunoaE^yt^aH^-^o^

Fot. Alinari, Florencya.

Fot. Brogi, Florencya.

-l, -'‘Л- ' j

Ьот. Brogi, Florencya.

Kościół Trinita de Monte Pałac Barberini (C. Maderno)

Rzym.

Venus Aphrodite. (Palazzo Piombino.)

>Theseusz i I-Ietära«, zw. zwykle »Orest i Electrac. (Palazzo Piombino.)

Klasztor S. Onofrio, strona zewnętrzna. (XV. w.). Łuk złotników na Forum Boarium.

к

к

f

⁷

Г- -

щ

К:

■l'ig} s'

S3ÊT

mW*

W-

г-

Г/

Г

Г*0£

- Ш g*    ~

n

L

1

u

■1

ML

к

J;

[

Ł .-»...„Д ..

И

i

1

ш

:

Я

ш

к

У

г 14

'Ш''

W-

Md

*

F

■

W

ш

, ■ i

ms

's»..

а„,,.

^Щ\

» Ш 3

. ;,f

#1

sf*f:

.2...

■&?

ЩЩ

т

Efe:

"13&

Ш;

i.

&

si

Si*

щ

*p

Ji m:

I

ii

II

11

w*

Ц

- / ir

w

'

ß

s

%

Яйк.

L

U

.

1 i

:

Ü

:

Fi

fi,

il#j

Ш

Ł.. v. 4

Ш

- .

, J

1Й

Ł,

i?

■

И

г

••    , stó

.

te ? -

Av

■ш

Rafael: Portret Fornariny w Galeryi Barberini.

Rzym.

Guido Reni: Beatrice Cenci w Galeryi Barberini.

! ■ '■■ ! -,

1

ш

1

v> ч>

Ib

cLlr

éX

‘А

-WMksŚŁ

A'¹

ii

i.

. %•

Ж '" i

■ЦёГ

4/.

•-Л:*!

ÿ-

ГяЛИ

ИЖ ' 4--^

* V* »T ^ * ■-* * • >•>

L* ‘Л *

4»

v|

Ji

y\

^ Nrjjfr

Li

Г?]

&*<

pi

ЗЛФ-Ч

_.....

*!%$ \ Д ^

Г?

IK

Lr

mt:

i jj№

"""läP’Sfc

r.

Ж.

TT

ini

^гт7г- йет*

.......- -

.а

8Ж

Ь'.зя

Гк'

î!

- 23 f

L_T

■rf

ттщвк

Sili?

Г¹ \ ;

*»y

L *;VT'

А-'

Г?

•L-

ii

i® *

ill

TH

if

«ЯР

MT

И 1Ш|

ЯП i

Lll1l

..u

> " * f

y§l

;ir

Éà'⁴V

WSÿÊ

te ш .

4§fe

ÎT

--- ¹ --ДЕ

1 в

[4L

i»!

ЯЕ

r-

sl

1И^ Я ■ ч • щВШ| I

IMMlafei

ад»

шшшм

Fot. Brogi, Florencya.

Fot. Alinari, Florencya.

ln

WF

te

'•'fi?

ЖГ

‘ïï'Jtküî

•1

F « Рад

ШШ

^*г ' -Yb

mm

E5TW

r~z

v*- SS kV

'»Fssb

$■T v1.

Шт i i Ч¹

-W V л':-,; *;    k

#. • •» * A* »**••>' * • vT *'

-«    »♦»- *» f ‘ ^ ' Л' ii *ч

2Bggg3fi**Mr~.....

...

•a

'PB

■Vi

1»#

li tsL-

C-

§

Ci

■f

■Sc

Fot. Alinari, Florencya.

Fot. Alinari, Fi.orencya.

Bazylika di S. Maria Maggiore.

Widok z Palazzo Farnese na Gianicolo i Fontana Paolina.

Rzym.

Ogród willi Medici (dziś franc. Akademia) z wielkim wodotryskiem.

Fot. Alinari, Florencya.

Świątynia Pallas Minerwy na Forum Transitorio.

Piramida Cajusa Cestio.

Bazylika di S. Maria Maggiore: Grobowiec Sykstusa V. (Fontana).

Fot. Alinari, Florencya.

ft

Ii

■A

кШВШ

-    ***    *» n

j - . - * * ■

⁴

уУгрц- i

! friś

'ssbmæ

IR

Ife

ь «• ;

«ЛГ.

,-i, ’3

pç,

ЖС~ >

Ç.

ÿ?Kv* l-

lä'l

■ cif

Г-

I •>»

“Ы0 '

гтйч

га

Шй

U к'-У i

⁴III

Вг

Jpg?

C"

5 «‘‘ęr r^r

1*3

.4

’ .*

/’

КЗ

! « i 1:,в

■<

З&Я-

вдн

cm

! Щт

fell

V.

-V

■V

Щ.

ГОД1

* *«•.-

■ ЯИЁЯ

Bazylika di S. Maria Maggiore.

il

śpi*

#Ш7

«1

Rzym.

HKAife^

Pfey.1

Tï

■i

Ji

"A

>*

F:

TźlMm

■s, - ; ' -' •

Р|1|Г1

Г Uri

'i I# М

±\

Podwórze Klasztorne w S. Paolo.

,J

К'

Il I

■ДО

«I «к.

i«w

as

L1--

, В!* Я

Щ1/

л*.

/А

4 i)'а

\А J

УYlVï

jjjl if

life f

ripи

».

I |:fi

i' :' 'S >Ti

wmz.

fass

IV

mrjf i L

W:f ¹

iw: ^rw4.j;

J5g4

1.

ЙЕН

СЮ

4-

/■%

■ "M

SmW

il

O;

S J

I"

°a

S

IP

**

‘л,

/ri

1 й'.

. > ffi

K;

m.

ÎNc

«■

ill

i?

j i- y :

'I я

РЩ*

t:

, l]

itf :

is.

5i

if_“ i

wm

m*

„    ,«:“3Le

;;

ЙШ

wm

f:

... ^2

'

:::, *, :C *

■ * -

»ЯВДя

•* •!* -I- -!4

'    :3

~Шт

\1

PP

b*

'41

Я2

P'

Г .Ï2>‘£ï£»4 jéÊÊÈÊbfÊp*"* ' J fKL ЗИ

Ci”! !*§^ -J

ri г

0Ш.

rwi;

fei

k>

ii

ÉË1

щШШа

;;

WWf

5 **•

: ■    •: ,-ïd

Rzym.

Bazylika S. Lorenzo: Strona zewnętrzna. Bazylika S. Lorenzo:' Wnętrze.

«_

*1

ts

.JS

«PS* ■ :

s'

w/\

r**F,

<Г"1

r«i l f

P⁴ 7*³

Л

si

'jà

Г.:,

-ff

I » Г1 f '

<**> '

Г-l * |    .:

r L

I»

• I I |-»l'.....'.y»« •

«1 I i;

«I Г?

HS.

C i,

pass

...

Fot. P.rogi, г lorenc va.

■?

For. Alinaki, I'lokencya.

I? f4

ft

\y]

ад

fl

îi

ir

«t*

f. 'Щ

ii

*■

-,

J %1UM

J Ф

■m

' i]

I.

..

/l

f....... TT'-J

— 0 ■ -f— • — “* f ’**’"** л щ

mm mm mm mm mm m» Ш* * m

„ *    ê ~ ;•«* # «►#*.#

*#

дум

piH

?TS

Il I Ш

itll «

ÏH

an

1Г

ai;

lit№i

Щ-

S^l

#1

i-t

lin

fl1*!

jfc* ~ Ï» t J* m*fA ÎlT» Г Г-Г* Г -v*U|

'I ; 4?^ » j

"■ si

Ł! ⁵

E2ij !

Iï*l

i'-Ы-

; ;-î"vf

J J <"*J TV -    ■*

v:A

ffl*

/<

Fjj

*2

fiMÈ

:

ÏÏ

•;

»-»f 4

4!

.jL

'    / J,

Й.

Rzym.

Bazylika S. Lorenzo: Presbiterium. Główny wodotrysk na Piazza Navona (Bernini).

l.

r~-r^

,7

P v>-.

tKL

if

Srs

?/

lii

WM

î>Î

LjL

TT

JJ

j.:

lAj

f

Sk

.....

•«,

ГЖ

SU

il

ЖЖЩ.Щ :';;:

■JâiâsM

if

tanfciw

Âffiïâ;

12

a«

amp

A ,

VA..

•£

JĘ, V \

1. %

-Л

•A,

Wmk

F#"

JftR

JiaÉV£

V'

"-vź

‘fl?

•gô.

ii

II

⁼*Ш

: '

.S«*ïlbï»*ïÂiiJs

ААЩШ

JKS»à

VI

./-À

Ш.

a.

L—

sy

Ą*4

КЖГ* v%

«i

1* i

éci

Tjjp

M.

яв

■■mç

fe

km

■I

?    1*    ; *w ■    •

ш

_____

ШШ

W rzeczywistości posiada jednak Rzym tyle pozostałości po obejmującym ponad 2000 lat okresie tak rozwiniętej kultury, że równej sobie nie znajduje chyba nigdzie; przy tern ma on, jako odwieczna stolica półwyspu Apenińskiego — który w swych artystycznych dążeniach i artystycznych zdolnościach zaledwie tylko przez Greków i to w krótkiej epoce zamierzchłej starożytności prześcignięty został (chociaż do dzisiaj spostrzedz się tam dają ślady greckich wpływów) -- taką niezmierną ilość pierwszorzędnych arcydzieł sztuki, że aby się z niemi choć w części zapoznać, me starczyłoby w istocie ludzkiego życia. Niemożliwem też jest wtłoczenie opisu tych wszystkich osobliwości w ograniczone ramy naszego dzieła. Musimy więc poprzestać na przedstawieniu czytelnikowi w słowach i obrazach z rzeczy cennych tylko najcenniejsze, z ciekawych najciekawsze.

Widolc ogólny potężnego grodu najlepiej poznać można z kopuły kościoła św. Piotra (str. 274), z tamtąd bowiem obejmujemy wzrokiem całą panoramę miasta i jego okolicy. Wymienianie szczegółów znajdzie wówczas miejsce, gdy się z nimi bliżej obznajomimy, nierozsądkiem najwyższym jest przecie obciążać pamięć samemi suchemi nazwami, nie znając wewnętrznej ich treści.

W mniejszych miejscowościach, w których zwykliśmy pobyt nasz możliwie skracać, pomijaliśmy wszelką systematyczność w zwiedzaniu ich osobliwości. Co do Rzymu zastosować się to nie da, gdyż i owe ograniczenie czasu pobytu nie może mieć tu miejsca. Rozpoczynamy tedy naszą wędrówkę po wiecznem mieście pozornie bez zakreślonego kierunku, a jednak z pewnym planem. Aby od niego nie odstąpić, uważać należy za miarodajne dwa względy : oto nie powinniśmy nużyć umysłu oglądaniem zbyt długiego szeregu dzieł jednego i tego samego rodzaju oraz rozpraszać uwagi na niepotrzebne, podrzędne dodatki.

Przed zaprowadzeniem kolei żelaznych była Brama ludowa głównym punktem wejścia do miasta dla podróżnych, nadciągających z północy, z krainy toskańskiej. Zewnętrzną jej część zbudował Vignola, wewnętrzną w sto lat prawie później Bernini ; rozszerzona z czasem wychodzi wspomniana brama na plac ludowy (str. 275), który zdobi obelisk, postawiony tu za papieża Sykstusa V. w r. 1589. na postumencie, utworzonym z czterech wodą ziejących lwów. Obelisk ten, pokryty hieroglifami, odnoszącymi się do królów egipskich Meneftesa i Ramzesa III. przywiózł August, w 10 roku przed nar. Chr., po podbiciu Egiptu, do Rzymu i polecił go ustawić w Circus Maximus. Plac ludowy zamykają z trzech stron przybrane w posągi mury, na południe rozbiegają się zeń trzy ulice. Wchodzącemu przez bramę turyście przedstawi się z lewej strony Kościół Santa Maria del Popolo (str. 275), wzniesiony przez papieża Paschalisa II. w 1099 r., odnowiony gruntownie w drugiej połowie XV. stulecia. Dla architekty mniej ciekawa, z wnętrzem przez Bernini’ego ogromnie przeładowanem ozdobami — co zresztą stało się typową właściwością wspomnianego mistrza — świątynia ta kryje w swych murach niespotykaną w żadnym innym rzymskim kościele ilość cennych pomników. Tutaj to można doskonale obserwować ich styl, przyniesiony z Florencyi do Rzymu przez Mina da Fiesole i wiernie zachowany przez jego następców. Zasadniczy charakter jest niemal wszędzie jednaki : na podstawie, zdobnej w geniusze lub girlandy, wznosi się sarkofag z posągiem (tego, komu pomnik jest poświęcony) ustawionym przed ścianą albo nyżą, wypełnioną reprodukcyami scen treści religijnej. Pomnik wieńczy medalion z podobizną Madonny. Wśród grobowców, ustawionych w Santa Maria del Popolo, zasługuje na uwagę pomnik Agostina Chigi, z tego względu, że spowodował wzniesienie kaplicy Chigi, budowanej pod kierunkiem Rafaela, ozdobionej na sklepieniu kopuły mo-zajkami, wykonanemi przez Al. della Pace, według szkiców Rafaela. Przedstawiają one Boga Ojca, otoczonego planetami pod postacią bóstw starożytnych, którym towarzyszą wielbiący Boga aniołowie: jest to pomysł równie oryginalny jak i znakomicie wykonany. Godnym poznania jest między innemi gro bowiec Ascania Sforzy (str. 276), dzieło Andrzeja Sansovina, który po Michale Aniele uchodzić może za największego rzeźbiarza Włoch, a w każdym razie za jednego z najszlachetniejszych po nim przedstawicieli odrodzenia.

Wypocząwszy chwilę przy fontannie w prowadzącej do willi Medici alei, skąd głównie podczas księżycowych nocy — niezrównany mamy widok na kościół św. Piotra, puszczamy się na krótką wędrówkę po okalających willę ogrodach (str. 283). Szczególniej z Boschetto, górnej ich części, której najwyższe wzniesienie tworzy Belweder, rozlega się cudowny widok na Rzym. W dolnej części ogrodów znajduje się bardzo ciekawy starożytny posąg. Głowa i korpus nie należą tu do siebie; podczas gdy ten ostatni wykonany jest nieszczególnie, pierwsza jest wprost idealną kreacyą, podobną do Meleagra w Muzeum watykańskiem, ale o znacznie charakterystyczniej-szem piętnie i o tak wyjątkowo doskonałych i czystych liniach, że nie bez słuszności przypisują ją Skopasowi, z połowy IV. stulecia.

Niedaleko stąd leży Kościół S. Trinita de Monti (str. 281), również bez znaczenia pod względem architektonicznym, zawiera atoli główne dzieło Daniela da Volterra: „Zdjęcie z krzyża“, którego wspaniała koncepcya zdradza wyraźnie wpływ Michała Anioła.

Zwracamy się z kolei ku nowej części miasta, powstałej na gruntach dawnej willi Ludovisi.

Znaczna część bardzo ciekawych i cennych zbiorów kardynała Ludwika Ludovisi, siostrzeńca papieża Grzegorza V, które drogą spadku przeszły w dom książąt Piombino, znalazła pomieszczenie w nowo wzniesionym pałacu Piombino. Niegdyś rozciągały się na tern miejscu sławne ogrody rzymskiego historyka Salustyusza, a nawet wcale niepoślednia część arcydzieł sztuki zbiorów Ludovica Ludovisi tutaj znalezioną została, że wspomnimy tylko „Afrodytę“ (str. 281), jedno z najdoskonalszych dzieł epoki archaicznej. Na podstawie w kształcie tronu widzimy kolosalną postać tylko-co z piany morskiej wyszłej nagiej bogini, skurczonej wstydliwie, na którą chce narzucić szaty zbliżająca się z tyłu służąca. W rysunku całej postaci, głównie w liniach grzbietu i prawego uda, robiącego wrażenie nadto ściśniętego, skutkiem zbyt silnego zgięcia prawego kolana i oparcia ciężaru ciała na temże udzie, spostrzedz się daje pewna surowość, pozbawiona poczucia piękna i wdzięku. Cechy te występują ostrzej jeszcze w postaci służącej z szatą i zanadto niezgrabnym delfinie. Jednakże przebija się tu już wyraźna dążność do swobodniejszego ugrupowania figur, niż to ma miejsce w innych rzeźbach archaicznej epoki. Ręce i nogi pozostawiają bardzo wiele do życzenia, lepsze są już ramiona i piersi, twarz zdradza dłuto mistrza. Przepiękne i czyste jej rysy pełne są łagodnego wdzięku; co najwyżej za gruba nieco dolna warga odstępuje od tego, cośmy zwykli w tym kierunku uważać za wzorowe. Za to kształt nosa i lekko wysuniętej brody, oraz rysunek czoła nad brwiami są tego rodzaju, iż dzięki im dzieło to słusznie uchodzić może za uosobienie idealnego typu piękna, posiadającego przytem pewien niezaprzeczony charakter boskości (bóstwa.) Przewodnicy dodają zwykle, że wspomniane dzieło znajdowało się w świątyni Wenery, w pochodzącym z czasów Salustyusza, kopułą pokrytym budynku ; wskazówki te są mylne, gdyż budynek — jak z jego konstrukcyi wnosić można— był domem mieszkalnym,

prawdopodobnie Nymphaeum starożytnego historyka. „ Wypoczywający Mars“ (str. 278) z tych samych zbiorów, miał byc znaleziony również w tern mieiscu. Doskonale modelowany bóg wojny, objął swobodnie swojemi rękoma podniesione lewe kolano i zagłębił się w marzeniach, których przyczyny domyślać się nam każe umieszczony u stóp jego i spoglądający nań figlarnie Amorek.

I to dzieło sztuki należy do znaczniejszych tworów atty-ckiej rzeźby, pod względem wartości jednak przewyższa je o wiele „Junona“ Ludovisich, o której Goethe mówi, że „sło • wami jej określić niepodobna — jest jak pieśń Homera“. Należąca do nowej szkoły attyckiej „Junona“, obok majestatycznego wyrazu wszechwładnej bogini — co według nieco niedyskretnej mitologii greckiej, dawała uczuć swoią władzę w niezbyt miły sposób, nawet szanownemu swemu małżonkowi Zeusowi — tworzy w pierwszej linii idealny typ kobiecej piękności. Skutkiem poważniejszego wyrazu twarzy, silniej rozwiniętego czoła, głównie w okolicy brwi, oraz silniej zarysowanej brody występuje ostro różnica między nią a łagodniejszym typem We-nery, — „Orestem i Elektrą% albo także „Tezeuszem i Heterą“ (str. 281) nazwano grupę, którą według napisu wykonał Mene-laos ze szkoły Pasitelesa. Nosi ona również nazwę „Penelopy i Telemaka“ i prawdopodobnie należała, bez żadnej zasadniczej mitologicznej idei, do jakiegoś grobowca. Dla historyi sztuki jest ona z tego względu ciekawą, że nosi na sobie wyraźne cechy szkoły Pasitelesa, po którym nic nie pozostało, coby można było uznać napewne za jego dzieło. — Wykończoną pod względem formy i pełną głębokiego wyrazu jest grupa „Umierający в all“ (str. 278), który zabiwszy własną żonę, aby nie wpadła żywa w ręce zwycięzkiego wroga, teraz ze znakomicie oddanym wyrazem niezłomnego uporu, z głową ku przeciwnikowi zwróconą, sam sobie odbiera życie.

Z pałacu Piombini niedaleko do Palazzo Barberini (str. 281). Rozpoczętą w r. 1624 przez Madernę budowę jego, prowadzi dalej Bernini i wykańcza naturalnie w stylu barokko-wym. Pałac nosi też wszystkie cechy tego stylu, który w Rzymie rozwielmożnił się jak w żadnem innem mieście i panował tam przez cały wiek XVII. Miejsce spokojnej, przez zharmonizowanie rozmiarów imponującej wielkości, zajęło dążenie do ostrego zestawienia kontrastów, z pominięciem drogi pośredniej, oraz rozmyślne sprzeciwianie się dotychczasowym przepisom, wywołane poprzedniem drobiazgowem, prawie pedantycznem obserwowaniem tychże. Ale w tej słusznej zresztą opozycyi przekroczyli przedstawiciele barocca dałego zakreślone granice. Być może, iż w poczuciu własnej niedoskonałości, do czego przyznać się nie chcieli, powstała w nich potrzeba pokrycia braku wewnętrznej wartości zewnętrznym przepychem i rozrzutną obfitością najkosztowniejszych materyałów, jak złoto, marmur, pietra dura itd. Brak wielkiej głównej idei zastąpiła cała masa szczegółów, wykonanych niejednokrotnie z największym artyzmem, z pomocą których poszczególne części wywoływały malowniczy efekt, ale całość nie imponowała wcale.

W sali rzeźb znajduje się wielkiej wartości dzieło sztuki starożytnej: „Błagająca przed ołtarzem o opiekę“; w galeryi obrazów sławne dzieło Rafaela „ Fornarina“ (str. 282). Czy na obrazie tym przedstawił mistrz w istocie swą ukochaną, wedle podania córkę rzymskiego piekarza, jest to pytanie sporne, którem zajmowali się szczególniej z wrodzoną im drobiazgowo-ścią krytycy niemieccy, uważający nawet spis bielizny sławnego męża za cenny historyczny dokument. Pomijając wszystkie pro i contra, zwracamy na obraz ten dlatego głównie uwagę, że pokazuje on nam w zupełnie odmiennem świetle mistrza, który w swoich Madonnach hołduje najczystszemu, co prawda tylko przez niego tak doskonale wyrażanemu idealizmowi. Że myśli,

Docieramy w naszej wędrówce do placu kwirynalskiego, z obeliskiem z Mauzoleum Augusta i dwoma kolosalnymi po-skramiaczami koni, którzy stali niegdyś przed thermami Konstantyna i zaliczają się do najlepszych dzieł z epoki cezarów. Należący pierwotnie do papieżow pałac Kwirynalski (str. 278), dzisiaj rezydencya królów włoskich, został z polecenia papieża Grzegorza XIII. w r. 1574 zbudowany przez Flaminia Ponzi, później jednak ulegał kilkakrotnym restauracyom i przebudowom pod kierunkiem Fontany, Bernini’ego, Fugi i innych. W tych warunkach nie mógł on naturalnie zachować jedności stylu i charakteru, cierpi w dodatku na zbytnie przeładowanie. Znajdujące się w nim dzieła sztuki nie zawierają nic bardziej wybitnego.

trybunę z bogatem mozajkowaniem, Grzegorz XI. kazał odnowić dzwonicę w dzisiejszej jej postaci. W końcu XV. stulecia rozpoczęto znowu restauracyę i przebudowanie świątyni, której — częściowo przez usunięcie, częściowo przez zamaskowanie zbytecznych przybudówek — nadano pewien jednolity całokształt

florenckim charakterze

Nad brzegiem Tybru wznosi się zachowany jeszcze do dzisiaj filar emiliańskiego mostu, a niedaleko od niego świątynia Fortuny (str. 278),    — chociaż brak na to dowodów, że była ona

poświęconą tej bogini — z jońskimi słupami, wmurowanymi częściowo w ściany budowli. Również blisko znajdujemy dom Mikołaja Crescentiusa (str. 278). Wprawdzie według napisu ma on pochodzić od wspomnianego wyżej obywatela, a Crescen-cyusze należeli rzeczywiście z końcem X. stulecia do najbardziej poważanych rzymskich patrycyuszów, mimo to zdaje się, że dom ten, zbudowany z dobranych zręcznie starożytnych od łamków, jest jednak wcześniejszego pochodzenia.

Trochę dziwne wywołuje wrażenie, gdy po tych tryumfalnych łukach i starorzymskich ruinach natkniemy się nagle na grobowiec egipski : piramidę Cestiusa (str. 283), wzniesioną dla pretoryanina i trybuna ludu Gajusa Cestiusa Epulo, zmarłego w 12 r. przed nar. Chr.

Dla sztuki nie posiada ona bynajmniej zbyt wielkiego znaczenia. Inaczej rzecz się ma z tak zwanym łukiem Drususa (str. 280), którego zachowany główny portal posiada jeszcze piękne resztki marmurowych ozdób i marmurowe słupy. Drususowi nie był on bynajmniej poświęcony i pochodzi bezsprzecznie z późniejszych czasów.

Na razie oglądniemy jeszcze krużganki sławnego kościoła św. Pawła (str. 284), odkładając zwiedzanie samej świątyni na później. Z układu i wykonania należy ten krużganek do najlepszych okazów swego rodzaju, tak cierpiącego na przeładowanie szczegółami i zmanierowanie. Jest on dziełem Piotra Vassallettu (ХГН. w.) jak i krużganek Lateranu. Słupy o zmieniających się nieustannie kształtach są bardzo wdzięczne, ale dążenie do czegoś nowego, coby od dotychczasowych form odstępowało, występuje tu nadto rażąco.

któ^e tu pod tern czołem przebywają, nie nawykły wznosić się do wyższych sfer, że zdrowa wesoła zmysłowość stanowi rys zasadniczy tej Rzymianki, daje się to spostrzedz na pierwszy rzut oka i z tego właśnie usiłowanp stworzyć argument przeciwko przypuszczeniu, iż jest to portret Fornariny, kochanki subtelnego mistrza. Jakiem prawem ? Rafael i Tasso były to dwie bardzo różne natury i jak ten ostatni szukał podniety u wykształconych kobiet wyższych i najwyższych sfer towarzyskich, tak znowu Rafael — o czem świadczą liczne listy — czerpał ją w obcowaniu z męskimi przedstawicielami najwyższych stopni kultury. Ze jednak Rafael uczuł się pociągniętym ku Fornarinie bez szukania duchowego z nią porozumienia, nie powinno nas wcale dziwić ; jest to taki sam stosunek, jaki łączył Krystynę Vulpius z Goethem, który mimoto jest autorem słów : „jeśli pragniesz na pewne wiedzieć, co przystoi — to pytaj o to tylko szlachetne kobiety“.

Przeciwieństwo do „Fornariny“ stanowi Quido Reni’cgo ,,Beatrice Cenci“ (str 282), której autorstwo wzbudzało również pewne wątpliwości, chociaż los biednej dzieweczki, której piękność wywołała takie prześladowanie ze strony własnego ojca, że tylko mordując go, za zgodą braci, uwolnić się mogła od rozpustnika, za co została w r. 1599 ściętą — musiał się właśnie takiemu Guido Reni’emu wydać wdzięcznym tematem do malarskiej reprodukcyi. Wprawdzie należał on do najznamienitszych reprezentantów bolońskiej szkoły eklektyków, występującej tak ostro przeciwko naturalistom z Caravaggią na czele, był jednak (wraz z kolegami Domenichino i Carracci) najznakomitszym jej przywódcą, dość przy tern mądrym, aby przyswoić sobie od przeciwników prawdę w przedstawianiu przedmiotów i siłę kolorytu, co przebija się mocno w jego „Bea-tricy Cenci“, a jeszcze więcej w „Aurorze“ Casina Rospi-gliosi.

Natomiast, jako godny uwagi, wymienić należy kościół Santa Maria Maggiore (str. 283 i 284). Jest to największa z rzymskich świątyń poświęconych imieniu N P. Maryi i należy do pięciu kościołów patryarchalnych, t. j. takich, w których sam papież jako kapłan urzęduje.

Podług legendy ukazała się w nocy Madonna papieżowi Liberyuszowi i bogobojnemu kapłanowi Janowi, polecając im tam zbudować kościół, gdzie dnia następnego śnieg znajdą. Stało się to też mimo upału — w nocy z 4. na 5. sierpnia — w tern miejscu, gdzie obecnie wznosi się kościół. Pierwotna Basilica Liberiana podupadła jednak wkrótce, a na jej miejscu zbudował Sykstus V. nowy dom Boży, nazwany przezeń S. Maria Mater Dei. Z niego to przetrwała do dziś dnia nawa środkowa, do której użyto wiele starożytnych marmurowych słupów i mozajków. Zabytki starożytne kościoła S. Maria Maggiore pochodzą przeważnie z V. stulecia i zdradzają już znaczny postęp w porównaniu z starszymi o jedno stulecie zabytkami kościoła S. Pudenziana. W wiekach średnich dodał kościołowi Eugeniusz III. nowy przedsionek, Mikołaj IV. nową

Sykstus V. i Paweł V.wznieśli wielkie, kopułami przykryte boczne kaplice; z polecenia Benedykta XIV. zbudował Fuga, po rozmaitych zmianach nową fasadę ; mozajki ze starej umieszczono w loggii przedsionka. Wnętrze zachowało pierwotny swój charakter trzynawowej bazyliki, w której główne budzi zainteresowanie posadzka środkowej nawy, jako wzór wyspecyali-zowanego w średnich wiekach w Rzymie mozajkowego kunsztu. Używano na to przedewszystkiem fragmentów marmurowych, w jakie Rzym wówczas tak obfitował, przyczem, naturalnie, niejedno cenne arcydzieło uległo zniszczeniu. Wśród kaplic najbogatszą w ozdoby jest Sykstyńska, której nie należy identyfikować z kaplicą tej samej nazwy w Watykanie ; w niej znajduje się grobowiec papieża Sykstusa V. (str. 284), który aczkolwiek odstępuje nieco od znanego typu, pod względem dekoracyjnym ogromne wywiera wrażenie. Posąg papieża wykonał Valsoldo. I inne kaplice — np. kaplica Borghesów — odznaczają się wspaniałą, harmonizującą z ogólną charakterystyką wnętrza architekturą.

Bez znaczenia dla architekty jest kościół S Onofrio (str. 281), zbudowany około 1430 r. ku uczczeniu egipskiego pustelnika Onufrego, z ładnym, na słupach wspartym przedsionkiem, z freskami Domenichina. W klasztorze godnym widzenia jest, prawdopodobnie Boltraffia, w każdym jednak razie ze szkoły Leonarda da Vinci pochodzący freskowy obraz Madonny, niestety po części zepsuty przez nieumiejętne przemalowanie. Obok klasztoru stoi dąb Tassa, pod którym sławny poeta chętnie i często przebywał; niestety drzewo bardzo ucierpiało od burz i piorunów. — Ogromne za to zainteresowanie budzi kościół S. Lorenzo za murami (str. 285 i 286). Twierdzenie, iż budowę jego do czasów Konstantyna odnieść należy, nie wytrzymuje krytyki : obecny kościół wzniesiony został na miejscu dawniejszego, zbudowanego przez Konstantyna na grobie św. Wawrzyńca ; przerabiał go papież Hono-ryusz III czynili to samo jego następcy. I on jest również kościołem patryarchalnym i celem pielgrzymek. We wspartym na słupach przedsionku spostrzegamy piękny mozajkowy ar-chitraw ; trzynawowa bazylika słynie głównie z kazalnic, z których ta po stronie lewej XII. sięga stulecia, a nadto z bogato ozdobionego presbyteryum.

Jednym z najpiękniejszych i najbardziej ożywionych placów rzymskich jest plac Colonna (str. 275). W jego środku wznosi się kolumna Marka Aureliusza z płaskorzeźbami, przed-stawiającemi sceny z wypraw wojennych cesarza. W pobliżu znajdujemy Fontannę di Trevi (str. 298), prawie tak sławną z dobroci swej wody, jak z bogatych ornamentacyi, wykonanych według projektu Ńiccola Salvi. Pełen siły Neptun w środkowej nyży jest dziełem Pietra Bracci; odpowiadają mu dobrze dwie umieszczone po jego bokach allegoryczne postacie Zdrowia i Urodzaju, które wodzie zawdzięczają swe istnienie. Na poznanie zasługują również Fontann; Paohna (str 283) z dobrze wykonanemi płaskorzeźbami, oraz Fontana Pr ncipale (str. 286) na placu Navona. Ostatnia, roboty Bernini’ego, nie jest tak przeładowaną jak inne jego architektoniczne dzieła i zdradza przy tern zadziwiającą u tego mistrza siłę.

Rzuciwszy okiem na Palazzo Sciarra Colonna, należący do najpiękniejszych świeckich budowli Rzymu, jak również na Palazzo Doria z fasadą z końca XVII. stulecia, z pięknemi arkadami i podwórzem, i Palazzo Odescalóhi (str. 275) o czysto docieramy do kościoła Apostołów (str. 275), zbudowanego przez Pelagiusza I. ku czci Apostołów Filipa i Jakóba, a odrestaurowanego przez Fontanę z polecenia Klemensa XI. Fasadę wykonał Amadeo del Caprino, najwybitniejszy budowniczy rzymski z czasów Sykstusa IV., przywódca tych Nowszych, którzy zrywali ze średniowiecznemi formami, i jeden z pierwszych mistrzów rozpoczynającej się w połowie XV. wieku nowej epoki rzymskiej sztuki. Wnętrze kościoła mało zawiera rzeczy godnych widzenia, a i pobliski pałac Co-lonna zasługuje jedynie na wzmiankę dla swej galeryi obrazów. Bardziej natomiast ciekawym jest pałac Borghese (str. 287), głównie ze względu na piękny dziedziniec, ozdobiony trzema staroźytnemi statuami oraz kolumnadą, której łuki spoczywają na podwójnych granitowych słupach. Pałac ten został z polecenia kardynała Dezzy w r. 1590 przez Marcina Lunghi Starszego rozpoczęty, a wykończony przez papieża Pawła V., który go zostawił w spadku swej rodzinie. Wyjątkowo cenna galerya, mieszcząca się pierwotnie w murach tego pałacu, znajduje się obecnie w willi Borghese. Na zwiedzenie również dla swego dziedzińca zasługuje pałac Mattei (str. 278); znajdujemy tam masę starożytnych płaskorzeźb, pochodzących przeważnie z sarkofagów. Sam pałac, którego pojedyńcze części pochodzą z rozmaitych epok, przez rozmaitych wzniesione mistrzów, wzbudza dla architekty ciekawość tylko tam, gdzie nad jego budową pracował Carlo Maderna.

Zwracamy się jeszcze ku starożytnym ruinom. Obok koś cioła S. Giorgio in Velabro spostrzegamy bramę wekslarzy i złotników (str. 281), wzniesioną przez ten cech Septimiusowi Sewerowi, w szczegółach mocno uszkodzoną. W pobliżu stoi Łuk tryumfalny Quadrifontc (str. 278) ze zrujnowanem górnem piątrem ; wnosząc z architektury pochodzi on z późniejszej epoki cesarzów i poświęcony był prawdopodobnie Konstantynowi.

ft

г-1

тШ

!!

id»?

Wj

i i ijj

éi

•ii

в. 0 E

c *1

-------——

' :

iS

UÜ

лттц

fi

WiÉÈ&iLJsf ■>

ht

•fi

ЬГ

-, Ж

ГеЧ

.. я

,.л.

JL-JL

УЛ

-JIW " y

i\v

r*

Fot. Alinari, Florencya.

e;!

L~<-

For. Alinari. Florkncya.

??•

ŁMggP

..i

?a

’ej

U’.

Łr*

'МШ...... -• >

ZZTa

;v

• ••■ *

r - .«ind

штжш

.....■ d

-%

...7

LT

e.;

CA

1Ш|$р

» ‘

ШШг

КиЧ

: *• r- •

■t

...Jj.e?-'.,-

i,, , .    .*

«""HS

■ • :.ä r ;.    7

17 7 '    .

^ W&ap-r кф ■ . e •

Fot. Alinari, Florencya.

ipi:

*

BF

..æ-4

■jY

is

|>7

¹1.TFI

Lvv;

II

'■1 : -~

!Lt

Se.

■j.

i .! j -

s™

'    ш~ u* ■ -7’«-'г-"

4*5

fi№

--

-Щт.

ГЩ - r~\ ç 7 Л

[ щ-t r%\ *'■ if ’ '' ■

:Jæ

M»!

F-

il

[-’ot. Alinari, Florencya.

1 sp

Fot. Alinari, [-i.orencya.

ЦМ' !!

f#

SU!

4Г¹ ’

,>!

P/it Ж1

/ . A П !

•МЙ--

•i

i*

2.

dS

r’

ff|

1кЩ

i ià

тч

шШт

ithfinùrihîiiii

Ł>

m.

I ---

т^я

Ł^ilłu*

-life:

KfJ

ГД

j.;..

j, ■

■i^awbn

WÜWMWiUj Ц .......'

Süfew2: -T4,1 :L___ ,

Srenda/nounSimparfji

Fot. Alinari, Florencya.

Fot. Alinari, Florencya.

Fot. Brogi, Florencya.

Pałac Borghese.

Porta Maggiore.

Plac św. Jana Laterańskiego i pałac Lateranu.

Rzym.

Kościół św. Joanny i św. Pawła na Celio (w. XII.) Główne wejście kościoła S. Clemente (w. XII).

Podwórze pałacu Borghese. Bazylika di St. Croce in Gerusalemme. Kościół S. Clemente.

Sm*T!

, « -«« .. - - -,. .

***** I Uli

•m

25 т

fïiT.tJ ЧЧ ni Ш1М1НШН

II ’

PCs

% ^ <$..

- > *■ ;

LM

ЯВИШ

™FA i

'$p⁴'x 1

; Я

V* K-Ły’

Щу

2 ,w„j

kJ⁴ «î

>r*

'•A-

е~~ .

**

jfcśjró:

*#-

-в¹.

IK f*'

^ t/jfn

П&ъШ"

!>, '

1Ж5

ar

\'

Sy

b>

I⁴*"

là

l-J .

утр

i {y*.

Ił

Т>я

£4* if

V‘

i»¹

•s

ГГМ

-••'/ V ^ y I

: -Am

1 <>

- .L_..! -~.

ь*тттж j

53?

FTfl¹

>%'

-%

'Г*

Pjj jJę

Ï er

*•

/а

4.1

Т/

111

шк

с,.

XfJ

II

r>". - .

«*...

f.

V'

;Л». :

>MU

'л:

W

Al

y,

t'4

'yW- w

8.И

îi

11

■‘L*

ШдШь

L\

гор

•*р

[ятям

ф-#,

Iff!

.1

I!

Y.«

là

A?

Ач,.,

mm

•;

4ni

A - .ii

"i

Fot. Ai.inari, Fi.orencya.

For. Alinari, Florencya.

|Mpi

(S

i;

• -

* *y*t ?

г.

Г«!

Vs 1

psi

4*

V-

Hf

ÉS

f-щ

'T

ба

'(

%;r<: ;

-к?—

§

Pï/ir

1!

Vf N

if

nu

Ar ?

v.

tjSSfï A

71

m*

"*'*!*■

4-|j|

jC

V,

£-

&z\

li

.ЗИЯт

.Ш

ууШт

:Э|Э

u

f Я1

V 41

ч~ ч

T⁷

•Aj

fen

i?

. -MM) T

.frr=r'

mm

жя

■•i

« l-ï!

«!>

t'Fr"

Ht

II

II

:•

/I

Щ:

li

§

R:

*■ 3

■s?

'à

For. Alinari, Florencya.

Fот.Alinari, Florencya.

Rzym.

Dolna część pomnika patieża Juliusza II. w kościele S. Pietro in Vinculis (Michał Anioł''.

Kościół S. Francesca Romana. (IX. w., Fassada Lombardiego).

Porta Pia, według rysunku Michała Anioła.

Fot. Alinari, Florencya.

Gumo Reni : S. Michał Archanioł w kościele S. Maria della Concepzione Pomnik Giordana Bruno na Campo di Fiori (C. Ferrari).

Ш

'Î©.

■

i

m

■■■ j

:

ШШ

m

k

.

t \

RS

%

44

I

fi \

I

Щ

il

• -*Й**4-1-'.■ '. '

* I /

? f

I

■ *

. JL>-

-J

f

№

щ

■

щ

гг

À**

I *tn

Ä

::

li

i ff:

1

1

I

?

щ

.s

■

L

-~viü

%

m

1

à

Sf-

mäs

f

ч.

:

г. ■ ' ^jà

ш æL

I i '

ШЩ VfÇE*

>>feraj

fM

■я

EVi i

:? ï

S

i

[ '■

^1

.

1

uni

or

mm: il

Ъ

■

?. Ц

ri

.

■

I!

3

■Bf"!;4 ,ч -' ^4^

' -w

ü2

I

Ш

a

*îSÂj

iscpil

:

” ¹ Й5

Г i:

If

Нет

Ш

Шк

r^riS

\Ш

Rzym.

•з

;

jpsw«

I

Æ

- Л\

• ..

к-

'

• 1

■

Г- ' '    '■•*■'

• .

Л-

Correggio : Danae i złoty deszcz w Galeryi Borghese.

Villa Borghese, obecnie Muzeum (G. Vansanzio).

з

л

V

я

Sti

r i

г

ш

г

'4

Canova: Paulina Bonaparte tako Venus Vincitrice \v Muzeum Villa Borghese.

■

.

.■

i. ■’

•V-

к т

т-ч -

:

Шт

For. Alinari, Fi.orencya.

№SS

y;

fill

r:

ЛЧ

Ci

Pïl

'.i

УВ

ÜL -

Ir

Wo.a чья;

Г Sg

..—'■

i;Tr

Al

mą

V-*

1104)!

ЦК

\tdÉ

oP

- F    I.

s?'

1

iL.

'ШИШ*.

лташлщ <

m iévp

¹ !? A ■ I

^1ЯкШШШЯК

3!

•Ä

. vj

F'ot. Alinari, F’i.orencya

Fot. Alinari, Florencya.

51

'M

T -rifl

:...

SŁ Mwk

г5Г|

,_■»

Ч:

зж

?»

Г

Шт

'Щ*.v'.. .у

or*- 'ч

ШЙ

Ж||

и

f--'i

Ii

r>-

•J5s

ł .whi

.4

•j

*4

g.

kV.

r‘

•1

itj

•V

ж<\

0

\bkï; ~à*r

ft-’

g?

•₍

. ~**Г:

‘>4

fee

«i

îi ■- ‘i

#&*

”>4*r

Чс* ‘

tUm

gSjfy'’ . •-

Fot. Ai.inari, Florencya.

V***

■■PPRiPPf v

"ЙИ

f.

^л?лd'amour. Smiharf. <y (£

for Alinari, Florencya.

Fot. Brogi, Florencya.

Kolosy na Monte Cavallo. Fontanny w ogrodzie Willi Borghese.

Rzym.

Kościół S. Pietro w Montokio; Świątynia Bramanta w podwórzu klasztornem. Mały wodotrysk w ogrodzie Willi Borghese koło pałacu.

Ogród franc. Akademii (Villa Medici). Widok z ogrodu Willi Borghese.

ÈA/ .

Fot. Brogi, Fi.orencya.

Г ‘

u

!

Г

%

/ i

« '

i

■ :

!

d

:

/#,

ВИ

н

«

isifSü

ШЗШ

r

Ą

Sr /

For. Alinari, Fi.orencya.

ii

,

ЙЙК

hi

[**

к:

■

m

#

V

,p

jl

fi

Seëqt

О

•ж

■ ■Л

V

ę

\

Z

гг

>4,

ЛГ-*

JÉs

;

'4* -л ^

/

/

i

*Ф

кЫ

Ш.

i

%

r

ßm

4

я

щ

I i

I

2

J

A’

es

г*.

i

1

iss

aIS.

■

21

mm-

Ш

•Я»

411

* füs

.*-! Łs-sii

;VJ;\

Sala dell’ Arrione w Willi Borghese.

Èb -«fl.

ДИдд| ь<

..

Г

■ÜITlflIlMi H

Rzym.

1’ycyan: Święta i ziemska

i

'

51

1КГ»

щи и

frj ^ > /» ** ^

,

\

L-

*Л|

Ш: 4

м

Я

щ

i

i

!' ib

ш

ii

■

■

fiwir

itt*

*

а$з!

«

6»й

%

£

i

■ *

ffi

bèr?:

ГМ

i ■ ii

miłość (Villa Borghese'.

A

V

4r li

Ш

V

К

i.

gap

ill

«bi

I ЯНН

Л

I

«W^ÖsT'⁴

ЩЩ i :

MS4

1

м

i

К г

4J

ж

а

! л V’

О

Ч

ш

lii

о

1

й

V

fJk

rJ|i

4У Яй1

МЪ

W

Ш

I 11

ЙШ ■'".a^..i.r

i

i 1 ’

i и; .

г!

Ш

*А

i

j

Salon w Willi Borghese.

Ж1

I t

НЙ

;•/

%

t I

IЯI ‘!МЙ®    *

®b ¹⁰

ш

if чИ

nL*3

ill IK Щ

1±

У

Il Si

л- ■

* ren damo ur. £imSait&(o7

г*

' w*

it

/V

WÀ

w

к \

»г

т ж а

& • » .ондг ~"i

fs

rep

тШ

MVNIHCfeNTI/ DH SHtTI

Fot. Alinari, Fi.orkncva.

‘a

!SSj

ii

?fvâl

s’i

У/

’Лч

Ti

If

■tj

f A.

. V

*    4

VJ

У4

,4

fV'

l:

;!t

*K|G

‘N

‘ 4L

%- ЧЛ

5* jÆÈjW

fi

ÄW

fj0/m

Isw. ™

«gs

vm

For. Brogi, Florencya.

Fot. Alinari, Florencya.

Dawid z procą (Bernini) w muzeum Willi Borghese.

Rzym.

Tryton (starożytna statua) w Muzeum watykańskiem.

Apollo i Dafne (Bernini) w muzeum Willi Borghese.

4"..

mZF

<r

C

/1

r (

,n

У

• ut

к

a' ■ -

v“ Я

iff

•vi* a

V

iai'<

*

Ąd

г

'

Stół

__

г;

Г !

¹

il

«s«

Rsa«

:

ZS# -

II

^ ШЯЛ m

ЯЫ

^ ükf

«' . :

Ä

■Г» '

f -F*

il

21%

f

***

»

m

.-•V

g

:,л

■.

« ÿ

4P

4

F

XJkM

7 i w 5*' ^ ■

/^.

;

M*,

?

<(V

A

V

T

y

i

ж •

1Г

; A

f

■r

t

Z

V/

y

Ж-

*v.

P

щ

r

f

4

Ж1

SK

9

f

Г>

tôt»

/

y

гc

4

b.

’

f

i,Âfc'

'TT

f

V,

■i

•é

Й*"

Я^йЦИРЦ

У

%

K

-

ę

I

t

*m

1

.

r

W

%.

«0^10

>v

• ■ - >

ft

0Ę^ f

F

ł

Srcnd'amcmr^mhart& (d.

Fot. D. Anderson, Rzym.

Fot. D. Anderson, Rzym.

*r;

( ■. гт.

^ ■

12

is

sa

b,

li

4f:. «■}>; . >»

;• »

ЩШ

ss:_ï .

i^ÉlS

TJ ^

¹

•fi

f.rispi;

V:

jy-Щ

Jr tm

Щк*

**>w

.V

"Ч

is

ML

Р⁴

JM?

lg

£?

fei

й*

f.Mi

ÂÎ

..r?

|Л

kS

o.

»>"

¹ . ■ ■;

ii

**e*ś*s*¹*¹

7^"

jTi

■ SS

rTTjj

1.

ïrnfra

S4

mm

ft

»!

i*

w,________...._ffch"* -

&4jl

'S»

тщ

■ч

Л':

чг

%ГА

łi

|U

>*>

I*]

4*

-4^!

w;-

li

<§

* ...

w\ v¹ fe

5*5SÏfi,

::i

»«V

;i

i*

i тж

Ëte

|:

Ш;'.

'i

Я sy

as

P# L

[( !

i »i

jf

; 4 i

I^S

r«£

~~~ : - . —

*x

if

"У

щ*

i

1 *ё

Глк.

i ' . ti®

к»

li

isgy

E3L

fi

ii

I

_ ...Y.—=-' i-

**#

f    r|

VI

'ii

ш

Ш* У

w.

<k*mm 1

ï'H

Ui

\i

ИШ^Ш»ИЙ«ИЯ

■s

\t

■ I-i

ШЩЩВ W'"r"

СП!- Ł,4

Шк

цЦ

:l ï.

³i>

9J!|

Ë..

rl

%■

il

'4 ■

Kl

Uvi

■r^

fty Ж

R !ШвИ*

ri

T,

il

J*

Яр

US

Го

■ j*-

il

i'

;

§м~'

и!

•>" MjtJ

ШГ 11

fet Ms

|É|* ;j

*■

r.'-

If

♦w

KL,

i, -

Х'С.^: ♦'»i

» • r»»-,

|№

Т'

ÜP2

is..

ükii

#■

i...

s,

f ”-L-î Ш;'

W? ’Л

i¹

jsau—-sas

Ш0%Г A

Mto-

U|» ; ' ■

VY ■

-1-41

•:

ЯШ

■v~*"

si

"4%

V?

i'

,4v4-

ET

^ i’X \ ж V

'4

.ЩШ 1 J^-    '"l'-

Ш*I

£L

ч'-

fer-

- >.

f5- *: J

pP4H**4te:

**"• ^

IJr

5F j

F i

«Й

-.32

:.. '

:*л

ЩШЬьЗ

är

r

!Kâ*

V. ='    - ...

.'-i«. üMiâa^BSrlwMiSMBiÉ

___’

-ft;

Fot. Ai.inari, Fi.orencya.

Rzym.

",

l'

|Л1

%b.

m;Ą

,т

Sa

ШЛ

/i

iwyv

|r

'I

£b.

jjggp¹

vî

È3

41

(S?

feâj

jjCu

L» . "tim»

VN

Ff

Г/

Ff

. л • гргаяь ;t.

.

.

Г-■

(l

Si¹

Ш ;< вЯТ"

Fot. D. Anderson, Rzym.

Fot. D. Anderson, Rzym.

L<

. li

Шь

W- V*

dtfüv

p>

T>'

In

Pla

J£*r

TQ

• #t'

Rzym

Domenechino: św. Cecylia i św. Waleryan w kościele Św. Clycyll

Botticelli: Madonna z dzieciątkiem Jezus i z aniołkami w Muzeum Willi Borghese.

n

.

ч

тз

«

■ Sgffe

i

3

Ш

i

.

■

i

M.

Ą

&

w

,

ï

AJ

.V

!?4k

i,

■z*

1 л V

v'

’.^йдаваяй*

Ä6«

hi ' »r,fe

m

11

ł-

Эй

s

|j^Ä

ж

i

I

: -ft

Я

I»

%

i

г

„ЛЧ ; - v*—g

i!

\

¥

я

л

i

ii

- 'Г*^Л5

Л

‘

/V

ÉÜÜéi

••fei:..

i

k-

'

f

(Р-

щ

щ

*

с

.а

^•4»'

I

a;

li

-

H.: >.. -.

HHtl

144

Ш

-Wf"

Г'

Z

;'à

H

i

К

i

■

г

li

,,л;.,;„.,«^—g-

...................

I

I

:

Г

ÎI

1

■■.....!|Ш|,И!........

•шШтйшт

*»*l*»f****f*,**F,,*FM?

МНИИЯМММН

g*

-

рнм

i

—m

ł| Tr ■

¥

‘

ГУ

;~л

Е

м

1

F/Ł

1

II'

III¹

-/Я

i-

Ш*

Я

'

г    ’ПНР¹

}f ••'• t '•. -t■ •■'>

у ,!

I I

'

Г/«

ж

Ï я

[ ' V

г

I

шт;

--

".Xsbn

И '“•

Î.V

г

,JMI

и.if Л

Г>|

р,

S

Wferg^

Aj j

щ1

h-ł-.

«**

JĄ

? IWM

Г,

(•г»/ r

w«

Ш

if »y

I .Ib

«

~ .

Ш

1,-T

>1

V⁴

|йрг «Г¹'

*

*

,

• Ł

?

WP

I

VI

■; Ц

мй(ЯР*

ШшШ™

«a

Щш0тшшЁт

1

ж5

5rJ

r

' *r

Ш

BieE£A3fe-

^ ■

: » « :

IfBISd

■h*

*    " K'fttiâtelii **r-

Sfei

4#

ЙШ?г

.

'••Z :?sÊ*à

‘_

%«

§

O

U

b

"NS*

S

4i

Rzym.

Р(<

Щ&й

шаш

кет

ШЖРГ*.

" >4№> <i

ш!чЛ

>1

'хШл

f-:. ;:жЯ

X^Ism

vu

WÏ

/-f;

111

Г7Я

<•

Той

о

.... ,

Iй < н

J‘*1:

%‘Яа>* ' .    ------------

& -3

■ -<: ;

ft

Epi

''■л'/'"

■яз*

ÏÏ&A

“г •

Н|Н

ЦП -.л

шж

¹    - V;

‘V $?

*

s;

. !    /Ш

: ж " ■

-’;•*/ ;$oj

¹ ' . Х

' Ж ' Ш

;    -, J-Æ

=18

:\

:fP

bi

„г.. , «

>-'Ą

'"■ Я

v. » &|й

■ »Ж* Jfe ЙЖ ■Ж- 'f- T i, V"

ЙРЯ? T'.i

ii

Ï3

!

i

'mm

!V

' .*1

^Ü!

ilwf

;*

»,

Fot. Brogi, Florencya.

■ Xх

гт~-

Silił®

ï\

КМ

l\

ll

ifci

--

Ж.:

!ilj

...

^ "“аия

b:

Ж.

l>: ■

■ ■■ .

iivW

I y]

li!

2ï=rr^~Tffpr|

Ä j

*i€J

J -4

-.^5Г.ТЗ

"S,    : .4    ’

BJeseeigJ-

! T fc—

fci

ЧЖ*

r£

-r

[ty

,4

ЙйИЖКЮ

Rzym.

......

i

• T.,

ж:

• - -ж'

üL^

шш»

pi*TÏù,y

Panteon Agryppy na zewnątrz. Panteon Agryppy wewnątrz.

"i

if i

ш

\ KÊÊIÊÊÊÊËmLM<W$g H 4 fl

#i:i

r#j

■7,

TT"

S3

Kl

// i

<1

-r

«P»

lia

II

»Tÿ

Я- !

Fot. D. Anderson, Rzym.

Ш

ił

Ż

■

KM

- 1

Чк

r*^

aj

IfJ

i j и 1

5»1 >4 -

L. '

fié*

l| 1

m

çpl

4

t V

bxU r-Â‘

-    ■.....71

«ЯММ-

!..

V--

!•»

ГЛ

;

Ш

%

lit

.Si

¹

T

••

1

H

4

"S*

s w

’

h

il

U

!Ü

.

. "

№

fil

$p«

f

! -

ii-

E

I Â

tm

:

_

M

и

L ’—Ц

1

il

r*

■

.. -r

;f

■£.

r

■

; «

&

m

îi

*

?•• I

,v

■ * : .

!

ЩК

*3L

Uü

¹ $

- $

*

n

-f

ï-

HfjffP

Ц* ’

J

fif'd

№

UÊnÜ

N

ь

,*4

Fi

i

i .__ _

Sg--~-

Z

SË

M

K ?

S

!

31

pi

Ï-*

ia

B«

i

4«!5&-TÂ> 'cèâüd

i

s

■

5

\

p-fszrsr^

'

If

f:

•4 «к.

i

c:

=

« T

TORSS5

NC a

T»

m

Si

mi

......

■

b^iTîT

1 ru M.-.\

3T

I liï

«

Fot. Alinari, Fi.orencya.

j*dts.

t

*Ł**1

'*'•?!,1

i

♦

I

S

S

1

*

Щ

!•

?

-j

■

»t

«*

ш

4..-.

7

/ I

f?

*

Fot. Ai.inari, Ki.orencya

:-V:%C?r J-S-OCN^

Z

г

mes

вя^т! i-и

■-t

«

i*-

■

ШШШ_ I

m

' -s

I4_

ÓÓ»-

L

4 r

,■

,-| ■.Ш||>||' - ^

17.

'№

'

B

b

r

|P

я

i:ШтЫ

H*

i»

P

: c:.

B?ł

ii

‘

J

ШВШШВт

W_

1

ip

*3jb~

iw

h?

H

U

■

iï*

- -

■,=. .i

ï f —    ' ■*

a

m.

.** «»I .Ljf

.

• I

Ч*

Щ

TviSïï

Z

Я

,

i»

- ;

1 '

I?.. J

m *■'!*

É-.; 7-

m

ae* •

щmm

ШЁЖ

m

HS

: ЩМ m

Sten d’amour, Simtyarf&    ■

Fot. Brogi, Fi.orencya

Fot. Alinari, Fi.orencya.

Fot. Alinari, Florencya.

Rzym

Piazza Navona z kościołem S. Agnese. Kościół S. Maria sopra Minerva.

Podwórze uniwersyteckie.

Palazzo Madama (P. Marucelli).

Kościół S. Luigi de Francesi (G. della Porta).

I?

ff

4’

; :

1/12

¹

1

л “ .    - .......i

2/fJi

7

W^sm-

7

ИЗ

Г

7

X щ

!

ïï

i

*4

Ш J

Ж

■

■

j

->• â*

<

<

»2

Ä

rV'R

F

Ы Qä

H

£

W--..

1

llliilli

_

J<

■" V . |4HHK^

: $ï ;

5|j

I

■■■

m

Ш:

|$É §ШМУ®У|

1 «;ïi

m

F'

t

r

*■ ■

A,

A

m

riî2S

|«aj

/‘JT i

J™ I

r<y

r

•a

/

>

Шш

;l-J

.

>,7^

та

/■

/ •

я?

■

j'

1; l ■ ,

s:

I

ifc£'v

f %)

J

Kościół S. Andrea della Valle (Olivieri e Maderno).

:

i\

•д.

üiK

»

r

-

#y

\

î '

Г)

i

,

ï

%

Ш

№

I

<•

i

■ '

щ

ii

à

.--■ ;

T n

m

SU * n

Uüy

^.i 4 f

J

r

fc

Fot. Alinari, Plorencya.

—

m

i

✓

«ri

WTT#

%

Щ

M

t>

i '

Ä:

#1^

I

Rzym.

/i

4?r

a

m---

5».

и

s

*Щ

711

V

Ш

\:

Sybille w kościele S. Maria della Pace.

Podwórze pałacu della Cancelleria (Bramante).

■V,»:

\

i;

w

\

V

1ЯИ

\

L 1

\щ

/

¹

i

Rafael : Cztery

Posąg Chrystusa Michała Anioła w kościele

Sopra Minerva.

?

\к

■

Łj- ;

s?

jj

I

W

:

Ą

m

i

»1

№

У

:

Ф*зЛ

ji*g% v-|

f*S

I

1

)

i

Щ

*

Ааь.Г'. Л, ;

\

à,-. ,г,|. J

м

,

s§

Г

ft

ш

1

K.

i

1

m

îs

ÿ|f

1

Éj^rtwg

мимм^

паи

Uü-ïï.......V

ш \

2 *,    • у ' ' , ». '■ \

RFC' ■

\V

Шк

;

■

1 »

'У '

V

Л

■

1

ЖУ

7УН

.

,

ш

śE

...

3

p ■ *î^j

^ - *дй>

B

'

Si

'ą: -ï ..

: .....3 :    - _    *

«ME

Éil

Fot. D. Anderson, Rzym.

,|^rt|l

■*-<4p]

Щ

17

9 ;

B Ш

-

■ =à =

.. . :-

'*

щ

чзс

I

i

СЖ*Р

Г

■>

Fot. Ai.inari Fi.orencya

>

fa

-Ł

w.-

I

—

mjs ... у .--v~

^WST****. Ч^Гттп ~V

i

V

!\,

i \ >ч\щ

[

SR

__

Fot. Alinari, Plokencya.

i.

!F !

le.:

-i

-

Kościół S. Maria della Pace (odrest. przez Pietra da Cortona).

Pałac Cancri.i.hria. (Montecavallo, Bramante etc.).

C- fr?'

if-

s#;

s*1

—<

йййй

14 L

rf

ЦГ| » i

rr;

ж:

'»I

га

Ц sir

łr

эзвга

!?

; we « Щ|

I*

V W ,W?

■ I„ W ■ ; HA

___

IŁ.

ri

'h

ГГТ'Ч

h!

fc

-V ;

H1î;V'

ÎIiei

'.-t-

Гг*:

kiN

' ! ;

, -

Ł ■ :ek . i

i:

.дш?

'<

’• *-ä

-«Üp

ïmïï

Д'

#:r

For. Alinari, Florencya*

Fot. Alinari, florencya.

CMto

s li

0Ê.

-T

te

•кч.

• i;

j5

F'.

U'

Lässa

•хЛ

1.

4r

“■

J.

JJlR

JŃr'

ii

Il

т-

II. I

II

Z

ISk

Я1|

¹

■ML 4

iBfewg

R*

~§.

Ум

Äg

F“

Jj

-u

jr-T

, -ÿ—•'yJ

Lt" i

Ыаш

шЯ

Fot. Ai.inari, Fi.orhncya

Fot. Alinari, Florencya.

Wnętrze kościoła S. Stefano Rotondo (V. w.).

Pałac Farnese (A. d. Sangallo, Michelangelo e della Porta).

Rzym

Podwórze pałacu papieża Juliusza III. (Vignola). Tył pałacu Farnese.

od cza-

Skorośmy się już do pewnego stopnia w Rzymie zoryen-towali, warto wczesnym rankiem, nim się w ciągu dnia porwać damy natłokowi doznawanych wrażeń, udać się na Monte Pincio, gdzie się niegdyś rozciągały ogrody największego z rzj^mskich żarłoków Lucullusa, rozszerzone za rządów napoleońskich. Rozlega się stąd cudowny widok na Bzym (str. 277). Potężnie piętrzy się z tamtej strony Tybru kopuła kościoła św. Piotra, na prawo od niego Watykan, za nim Monte Mario ; na lewo Zamek anioła i Janiculum. Bardziej na pierwszym planie Panteon, na prawo od niego S. Giacomo przy Corso, na lewo S. Carlo przy Corso, dalej Santa Maria w Aracoeli na Kapitolu, poniżej część kolumny Marka Aureliusza, a zupełnie na lewo Kwirynał. Ogrody te ozdabiają popiersia sławnych Włochów ; w środku stoi obelisk, wzniesiony przez Hadryana, a odkopany w jednej z winnic. Wieża zegarowa (str. 277) za wzór dobrego smaku służyć nie może.

Zeszedłszy z Monte Pincio, przechadzamy się jeszcze trochę po Corso Vittorio Emanaele (str. 275), które zostało założone dopiero w r. 1876 jako połączenie między śródmieściem a Watykanem, a obecnie stanowi .jedną z głównych arteryi ruchu. Minąwszy piętrzące się dumnie pałace, docieramy do kościoła S. Andrea della Valle (str. 301), gmachu powstałego z połączenia kilku starszych mniejszych domów Bożych, którego przeładowana nieco fasada wykonaną została w r. 1665 według planów Carla Rainaldi. Wewnątrz świątyni godni są zaznaczenia czterej Ewangeliści, jedna z najlepszyeh prac Do-menichina, jak również jego freski na absydzie, odznaczające się nietylko ogromną techniką, ale i idealną siłą w ukształtowaniu postaci i wielkim wdziękiem kolorytu. Za to kościół S. Pietro in Montorio budzi zainteresowanie głównie dzięki małej Świątyni (str. 292), wzniesionej z końcem XV. wieku — według projektu Bramanta — w podwórzu klasztornem na miejscu, gdzie stał krzyż św. Piotra. Mały ten budynek, wsparty na 16 doryckich granitowych słupach, uwieńczony kopułą o niezmiernie szlachetnych liniach, słusznie uchodzić może za klejnot architektury.

Przy placu kanclerskim wpada nam w oko jeden z najpiękniejszych świeckich gmachów Rzymu, były papieski pałac della Cancclleria (str. 301), zbudowany również według planu Bramanta. Możnaby go uważać za najwyższy rozkwit renesansu, gdyby się i tutaj nie wmięszał styl barokkowy (główne wejście do pałacu). Zamach ten popełnił Domenico Fontana. Jakże korzystnie odbija od tego przeładowania szlachetnie piękny portal Vignoli, prowadzący do połączonego z pałacem kościoła S. Lorenzo, albo wzorowy w swej prostocie i harmonii propor-cyi piękny dziedziniec pałacowy (str. 301), znowu dzieło Bramanta ! — Tylko-co wymieniony kościół, wzniesiony około r. 370 przez Damazego I., uległ przy budowie pałacu zburzeniu ; na nowo odbudowany według planu Bramanta jako trzynawowa bazylika. Stylowej zewnętrznej stronie świątyni nie odpowiadają niestety pochodzące z czasów późniejszych, dopiero za Piusa IX. w 1873 r. wykończone wewnętrzne dekoracye, nadto zmodernizowane. Słupy starej bazyliki użyto do podwójnych arkad pałacowego podwórza.

Zwróciwszy się stąd ku południowi, dostaniemy się na targ kwiatów i jarzyn (str 321). Kwiaty najrozmaitszych barw i kształtów, sprzedawane przez malowniczo przystrojone okoliczne kobiety i dziewczęta, zalewają plac, gdzie niegdyś karano śmiercią zbrodniarzy i kacerzów i gdzie też na stos wejść musiał filozof i reformator Giordano Bruno. Tutaj też wzniesiono mu według modelu Ettore’a Ferrari, pomnik (str. 290), którego piedestał pokrywają płaskorzeźby, przedstawiające sceny z życia tego mnicha zakonu św. Dominika, na medalionach zaś widnieją portrety innych bojowników iego zasad, jak Hussa,

Servedy, Wycliffa itd. — Z placu kwiatowego mamy już niedaleko do pałacu Farnese (str. 302). Plan jego narysował dla kardynała Aleksandra Farnese, późniejszego papieża Pawła III. Antonio da Sangallo (młodszy), po którego śmierci wykonania pierwotnego projektu dozorował Michał Anioł. Plan ten powstały pod wpływem panującego wówczas (pierwsza połowa XVI. w.) w rzymskiej architekturze wszechwładnie prawie Bramanta, wykazuje w całości pełnej prostoty doskonałość dzieł tego wielkiego mistrza, nie trudno więc było Michałowi Aniołowi wniknąć w myśl Sangalla i uzupełnić ją. Niestety i jego śmierć zaskoczyła nim zdołał budowę pałacu doprowadzić do końca; nastąpiło to pod kierownictwem Giacoma della Porta. Zarzucono niestety śmiały pomysł Michała Anioła założenia od strony rzeki drugiego podwórza, ozdobionego sławnemi fame zyjskiemi starożytnościami i połączenia go za pośrednictwem mostu, przerzuconego przez Tybr, z położoną na przeciwnym brzegu willą Farnesina. Zamiast tego zakończono pałac od strony rzeki loggią. Mimo to jednak kolumnady przedsionka i podwórza — pomysłu Sangalla — wywołują uczucie takiego samego zadowolenia artystycznego, jak i znakomicie wykonane gzemsy Michała Anioła. Pałac przeszedł później drogą spadku na neapolitańskich Bourbonów a obecnie wynajęto go na francuską ambasadę i francuski archeologiczny instytut. W głównej sali pierwszego piętra znajdują się znakomite freski obu Car-raccich.

Z kolei wędrujemy do kościoła S. Clemente. Przedsięwzięte w tern miejscu odkopywania doprowadziły do ciekawych rezultatów : znaleziono tu trzy warstwy leżących na sobie budowli, z których górna pochodzi z epoki starochrześcijańskiej, średnia z czasów cesarstwa, najniższa zaś z czasów starorzymskiej rzeczpospolitej. Starochrześcijański kościół został podczas opanowania Rzymu przez Normandów zburzony; na jego miejscu zbudował papież Paschalis II. dzisiejszy górny kościół, z ciekawe m wnętrzem (str. 289) i portalem (str. 289).

Wchodzimy do trzynawowej bazyliki, pozbawionej — jak wszystkie inne z jej epoki — nawy poprzecznej. Szesnaście starożytnych, po części bardzo cennych słupów dzieli nawy boczne od środkowej z godnym widzenia chórem. Warto również oglądnąć w jednej z kaplic sceny z życia sw. Katarzyny.

Kościół dolny, uwolniony już w znacznej części od gruzów, któremi zasypano go przy budowie górnego kościoła, jest daleko obszerniejszy od ostatniego. Należy on pod każdym względem do bardzo ciekawych zabytków ; nawet jego freski, z siódmego stulecia pochodzące, zachowały się w części doskonale.

Dotarłszy do placu laterańskiego, zwracamy się najpierw do Baptisterium laterańskiego (str. 316), którego zasadniczy oś-miokąt służył później za wzór budynkom tego samego rodzaju. Już Konstantyn miał w tym, prawdopodobnie przez Sykstusa III. założonym budynku otrzymać chrzest święty.

Później dodano kościółkowi wiele oratoryów. Ośm starożytnych porfirowych słupów rozdziela wnętrze ; ciekawsze od innych jego ozdób są mozajki absydy, sięgające IV. stulecia.

Ale oto i Lateran (str. 316 i 317), a właściwie św. Jan Laterański, zwany „matką i głową wszystkich kościołów“, sów cesarza Konstantyna najznamienitszy kościół Rzymu ; nazwę swą otrzymał od rodziny Laterani, których pałac stał dawniej na miejscu, gdzie Konstantyn tę świątynię wznieść kazał. Padłszy w r. 896 pastwą trzęsienia ziemi, została na początku X. stulecia przez Sergiusza III. odbudowaną i poświęconą św. Janowi Chrzcicielowi. Później niejednokrotnie stawała się pastwą płomieni, odbudowywana ponownie. Zupełnie zmodernizowany kształt nadał kościołowi temu przy jego przebudowie Borromini w r. 1650; obecną fasadę wzniesiono w r. 1734. Jeżeli wyjdziemy z tego, często i w architekturze zostosowy-wanego założenia, iż to, „co istnieje, ma racyę bytu“ — wtedy można uważać Lateran za jedną z najlepszych w swoim rodzaju budowli. Fasada zwrócona ku placowi, dzieło Al. Galilei, jest wprawdzie nieco przeładowaną, ale mimo to wywiera przez swój rozległy przedsionek z umieszczoną na nim loggią, z której dawniej, w dzień Wniebowstąpienia Pańskiego, udzielał papież błogosławieństwa, prawdziwie imponujące wrażenie. Szczegóły ornamentyki wykonane są nader subtelnie i wdzięcznie; wnętrze tworzy pięcionawową bazylikę. Dwanaście filarów nawy środkowej, które w części obejmują ustawione tu dawniej słupy, wykonał Borromini. W zagłębieniach filarów posągi dwunastu apostołów, nad głównym ołtarzem piękne gotyckie tabernaculum z 1367 r, z wieloma relikwiami; wśród nich głowy św. Apostołów Piotra i Pawła. W nawach bocznych nie brak również rzeczy ciekawych ; jest tu Giotta „Bonifacy VIII. z dwoma kardynałami“, a w grobowcu rodziny Corsinich udała Pietà Mont'inti’ego (str. 276). Szlachetna harmonia linii ciała, idealny, a jednak nigdzie granic rzeczyw stości nieprzekraczający wyraz oblicza zmarłego Chrystusa, jak też i zbolałej Jego Matki, oraz znakomite ułożenie fałdów szat Madonny sprawiają, iż grupa ta uchodzić może za wybitny utwór prawdziwego artysty. — Nowy chór (str. 317) posiada bogate i gustowne dekoracye z polerowanych płyt marmurowych; mozajki absydy, wysuniętej naprzód podczas rozszerzenia kościoła, wykonał Jakób Torriti. Odnowione w r. 1295, •wykazują one jakiemu przeobrażeniu uległo wówczas mozaj-kowe malarstwo.

Doskonałem w swoim rodzaju dziełem jest sławny Krużganek, zbudowany przez Vassallettusa, z nieprzeliczoną ilością ładnych słupków (str. 317). W stronie wschodniej placu wznosi się pałac Lateranu (str 289), który służył za mieszkanie papieżom od czasów Konstantyna aż do przeniesienia się ich do Avinionu. Po wielkim pożarze w r. 1308 leżał pałac długo w ruinie i dopiero odbudował go na nowo z rozkazu Sykstusa V. Domenico Fontana, w znacznie jednak zmniejszonych niż dawniej rozmiarach: w r. 1843 przeznaczył go Grzegorz XVI. na pomieszczenie Muzeum gregoryańskiego, powstałego z połączenia Zbiorów archeologicznych, Muzeum chrześcijańskiego i Galeryi obrazów.

Dzieła znaczniejszej wartości należą tu głównie do zbiorów starożytnych, i tamże zwraca najwięcej wagi — obok znalezionego w Terracinie Sofoklesa — Marsy as, nazywany zwy kle „tańczącym satyrem“ (str. 316). Posąg ten, znaleziony na Esquilinie, jest w każdym razie kopią dzieła Myrona, który dotychczas, niestety, nie jest ceniony odpow.ednio do swej rzeczywistej wartości, chociaż on to właśnie z genialną odwagą zerwał więzy skostniałej i pedantycznej sumienności, krępujące przed nim sztukę. — Zwykle miano Przekupnia teatralnych masek (str. 316) nosi płaskorzeźba, która przedstawia raczej poetę w chwili, gdy go odwiedza muza; całość pomyślaną jest bardzo charakterystycznie. — Posąg lezącego Attisa (str. 316) zdradza wyraźnie obce wpływy, przedewszystkiem w traktowaniu włosów i środkowej części oblicza. Okolona wijącymi się puklami i gęstą brodą głowa, na której wsparte lewe ramię leżącego młodzieńca, odznacza się poważnym i myślącym wyrazem twarzy. — Oznaczony mianem Wenus (str. 316) posąg tańczącej dziewczynki, nasuwa pewne wątpliwości co do słuszności tej nazwy. — W grupie Pan i Bacchus (str. 316), jest pierwszy prawie skarykaturowany, ale za to traktowanie fałdów szaty wykazuje ogromną techniczną zręczność, a i Bacchus — jako chłopię — jest modelowany znakomicie. — Z sarkofagów

3<>3

zrobionej przez Aureliana z jednego łuku tak zwanej

Gdy cesarz Constans II. zabrał z sobą do Konstantynopola pozłacane bronzowe dachówki, wystarał się Grzegorz III. o nowe ołowiane pokrycie świątyni. Później otrzymał kościół nazwę S. Maria Rotonda. Przedsionek, którego dach wspiera się na szesnastu korynckich słupach z granitu, mierzy 33¹/a m. szerokości, 13. m. głębokości i 12¹/, m. wysokości. Jego wiązanie dachu było pierwotnie ze spiżu, z którego kazał później Urban VIII. ulać słupy wielkiego ołtarza, kościoła św. Piotra i działa obronne dla zamku św. Anioła. Średnica jak również i wysokość kopuły mierzą 43⁴/₁₀ m. Bernini oszpecił ten przedsionek dwiema dzwonicami, które bardzo znacząco nazwano oślemi uszami Bernini’ego; na szczęście usunięto je w 1883 r. Podłoga zrobiona z granitu, porfiru i marmuru ; w ścianach znajduje się siedm wielkich zagłębień, w których stały niegdyś posągi bóstw płanet, z subtelnie żłobkowanymi słupami z Giallo antico albo Pavonazzetto. Nad nimi piętrzyły się przez karya-tydy podtrzymywane krągło-łuki, które padły później ofiarą niezliczonych poprawek. Niestety w r. 1747 miejsce pięknych i nietrudnych do odrestaurowania dekoracyi attyki, zajęły szpecące i chybione w kolorycie malatury. Piękne kassetony skle-

jest ciekawy głównie ten, na którym przedstawione sceny z życia Fcdry (str. 317), a to z tego względu, iż rysy jej były niewątpliwie portretowane z natury.

Dziedzinę Lateranu opuszczamy przez bramę św. Jana, dawniejszą Porta Arsinaria (str. 280), aby się zwrócić do drugiego pomnika papieskiego panowania, do zamku św. Anioła (str. 318), do którego dostajemy się przez most S. Angelo (str. 318). Zamek ten był pierwotnie grobowcem cesarza Hadryana, rozpoczętym przez tegoż dla siebie i swoich następców, z których jeden Antonius Pius dokończył jego budowę w 139 r. Na kwadratowem podmurowaniu wznosił się potężny, niegdyś marmurami zdobny okrągły gmach, po nad nim drugi o mniejszej średnicy, uwieńczony statuą Hadryana Odkryte miejsca dolnego budynku zdobiły również posągi. Podczas oblężenia Gotów służył grobowiec jako jeden z głównych punktów obronnych i prawdopodobnie już wówczas uległ zniszczeniu mniejszy budynek górny. Na jego miejscu postawił papież Bonifacy IV. kaplicę poświęconą św. Michałowi Archaniołowi. Od X. stulecia począwszy, po przejściu w posiadanie papieży, którzy połączyli go podziemnym kurytarzem z Watykanem, używany był zamek św. Anioła stale jako twierdza. Urban VIII. wzmocnił jego siłę obronną przez dodanie zewnętrznych obwarowań. — Komnaty służące niegdyś papieżom za mieszkanie, zachowały dotąd pewną część dawnych bogatych ozdób ; w grobowcu Hadryana oglądać można jeszcze nisze, w których stały niegdyś urny z popiołami.

Chętnie zwiedzamy raz jeszcze wspaniałe, wodotryskami przyozdobione ogrody (str. 292) willi Borghese (str. 291), by z kolei wstąpić w jej mury. Zbudował ją na nowo w 1782 r. M. Ant. Borghese, na miejscu dawnego budynku, znanego dzisiaj jedynie z obrazu. Wartość jej — pominąwszy nawet rozległe ogrody, zawierające znaczną liczbę prastarych zabytków — polega nie na architektonicznej piękności, nie na wspaniałych widokach, lecz na przeniesionych tu z pałacu Borghese zbiorach dzieł sztuki. Rzeźby zajęły dolne salony willi ; obrazy znalazły pomieszczenie na górnem jej piętrze. Wstępujemy pod dobrem wrażeniem do wnętrza (str. 293), które odznacza się także pod względem dekoracyjnym, jak np. sala Ariona (str. 293). Bernini’ego „Dawid z procą“ (str. 294) w czwartej sali rzeźb (str. 296) jest jednem z przedniejszych dzieł tych zbiorów. Wykazuje ono w całej pełni stylowe właściwości tego początkowo do niezasłużonych wyżyn chwały podniesionego, dziś często niesprawiedliwie niedocenianego Neapolitańczyka. Bo też w istocie łatwiej pogodzić się można z Berninim-rzeźbiarzem, niż z Berninim-budowniczym, którego ręka tak często zaciężyła na arcydziełach o wznioślejszym charakterze. Aczkolwiek rzeźbom tego artysty braknie często porywającej potęgi w pojęciu przedmiotu i wyrazie, byłoby niesprawiedliwością nie przyznać mu ujmującego wdzięku oraz osiągnięcia najwyższego stopnia rozwoju techniki. Ów wdzięk da się co prawda mniej zastosować do „Dawida“, który —jak na młodzieńczy wiek bohatera — posiada prawie nienaturalnie rozwinięte muskuły i nadto męski wyraz twarzy, niż do innego wystawionego tu dzieła Bernini’ego „Apollo i Dafne“ (str. 294), które artysta wykończył w ośmnastym zaledwie roku życia. Obie figury są nieco wątłe, zwłaszcza Dafne, przedstawiona w chwili przemiany w drzewo laurowe. — Wyżej znacznie pod artystycznym względem stoi Canovg „ Venus Vincitrice“ (str. 291), do której pozowała księżna Paulina Borghese, siostra Napoleona I. Kształty bogini nie ustępują prawie najwspanialszym kobiecym postaciom starożytnego klasycyzmu, rysy twarzy posiadają atoli, mimo wyidealizowania, typ nadto modernistyczny, co występuje głównie w nieodpowiadającem zupełnie pojęciu Wenery bardzo energicznem wysunięciu brody. — W Galeryi obrazów znajduje się Rafaela „Złożenie do grobu1,1 (str. 295).

Dzieło to pod względem koncepcyi jak i wykonania nie stoi na wysokości innych kreacyi tego księcia malarzów, jest jednak charakterystycznem dla epoki twórczej Rafaela, gdy tenże ulegał jeszcze w pełni wpływom Florentczyków.

Pamiętać też należy, że on dzieło to tylko naszkicował, polecając wykonanie jego jednemu z swoich uczniów. Oblicze Chrystusa ma szlachetne linie i doskonale uwydatniony wyraz bólu; głowa stojącego za Zbawicielem Apostoła odznacza się silną charakterystyką, za to głowy kobiece są szablonowo jednostajne i po części za zupełnie chybione uważać je należy. Pod wielu względami dzieło to ustąpić musi pierwszeństwa Carla Dolci „Madonniez dzieckiem1,1 (str. 295); przedewszystkiem ruch zabierającegc się do pierwszej próby chodzenia malutkiego Jezusa, jest tak naturalny i niewymuszony, a wyraz twarzy Madonny tak słodki, że obraz ten słusznie uchodzić może za jeden z najlepszych w całej galeryi, zwłaśzcza, gdy go porównany z zawsze jednak sławną „Madonną“ (str. 297) Botticelli’ego, przy której oglądaniu — chcąc uznać zasługi jej twórcy — nie należy ani na chwilę zapominać, w jak wczesnej epoce dzieło ostatnie powstało.

Ciekawem jest umieszczone tu również arcydzieło Correg-gia: „Danae¹¹ (str. 291), głównie z tego powodu, że artysta nie przedstawił jej — jak to zwykle czyniono — w rodzaju Wenus, w postaci kobiety w pełnym rozkwicie wdzięków, ale raczej w rodzaju Dyany, jako młodą, wysmukłą dziewczynę.

Znakomicie są tu traktowani bogowie Miłości, którzy prawie plastycznie występują z tylnego tła obrazu. — Dziełem pierwszorzędnej wartości w tym zbiorze jest „Niebiańska i ziemska miłość“ (str. 293) Tycyana. Myśl przedstawienia różnicy, zachodzącej między tymi dwoma rodzajami uczuć, spotykamy często w owych czasach, nigdzie jednak nie została ona wyrażoną z podobną doskonałością. Obraz, malowany w 1508 r posiada cały wdzięk tego mistrza Wenecyan, z właściwym im, świetnym, a jednak subtelnie cieniowanym kolorytem, charakterystyka zaś obu postaci jest tak wymowną, tak od razu wpada w oko widzowi, że nic dziwnego, iż obraz wzbudza w równej mierze zachwyt w znawcach sztuki jak i profanach.

Nie Świątynią Minerwy (str. 283), lecz starożytnem Nym-phaeum jest ciekawy pod względem technicznym budynek, który napotykamy na końcu ulicy księżnej Małgorzaty. Mylna nazwa pochodzi prawdopodobnie stąd, że w pobliżu znaleziono watykańską Minerwę Giustiniani,

W dziesięciokątnym budynku widoczne są jeszcze wy raźnie zagłębienia ścienne, które niegdyś przybrane były u dołu w marmury, u góry stiukami. Budowla to z pierwszych lat epoki cesarstwa Położona w pobliżu Porta Maggiore (str. 289)

Aqua Claudia (kanału odprowadzającego wody „Nowego Anio“), a według brzmienia napisu rozszerzonej i odrestaurowanej przez Honoryusza — używaną ona była pierwotnie, przez tak potężny w wiekach średnich ród Colonnów, w celach obronnych. Korzystając ze sposobności zaznaczyć wypada, że do najpiękniejszych bram Rzymu należy Porta Pia (str. 290), zbudowana według szkicu Michała Anioła. Od porta Maggiore prowadzi droga do S. Croce in Gerusalemme (str. 289), jednego z siedmiu kościołów Rzymu, do których odbywają się pielgrzymki, wzniesionego przez Lucyana II. w 1144 r., odbudowanego, niestety, w zupełnie nowożytnym stylu przez Benedykta XIV. w 1743 r. Niesmaczną fasadę wykonał Gregorini ; wewnątrz świątyni znajduje się jeszcze kilka starożytnych granitowych słupów.

Także i kościół ŚŚ. Jana i Pawła (str. 289), zbudowany w r. 400, odnowiony w XII stuleciu, wewnątrz jedynie z początkiem ubiegłego wieku zmodernizowany, na zewnątrz pozostał na szczęście w dawnym niezmienionym stanie. Arkady absydy są pełne wdzięku; na uwagę zasługują słupy przedsionka i mozajki na podłodze.

Za to zbudowany jeszcze w 442 r. kościół S. Pietro in Vincoli został, niestety, całkowicie zmodernizowany i ciekawy jest jedynie dla tego, iż mieści w swych murach jedno z naj znakomitszych dzieł Michała Anioła : Grobowiec papieża Juliusza II. (str 290) z Mojżeszem uniesionym najwyższym gniewem na bałwochwalcze praktyki Izraelitów. Wrażenie ogólne tej postaci jest wprost olbrzymie, chociaż nie należy przeoczyć faktu, iż pojedyńcze części tego potężnego ciała nie zachowują należytych proporcyi. — Również sławny jest „Miclial Archanioł“ (str. 290) Guido Reni'ego w S. Maria della Concepzione, dzieło rzeczywiście pełne idealizmu, nawet nadmiernego idealizmu, gdyż potężny Archanioł ma tu wygląd prawie dziewczęcy. — Dobrze zachowany jest niezbyt pod względem architektonicznym zajmujący kościół S. Francesca Romana (str. 290) ; fasada jego świeższej już daty, jak i kościoła S. Agnese przy Piazza Navona (str. 300), dzieło Borromini’ego. Nie jest też jednym z gorszych ów dowcip rzymski, który powiada, że „Nil“ stojącego naprzeciw wodotrysku dla tego tylko zasłonił głowę, aby nie widzieć tej fasady. — Także S. Stefano Rotondo (str. 302) już w V. stuleciu przez papieża Symplicyusza poświęcony, w następnym wieku z ogromnym przepychem udekorowany, gdy później popadł w ruinę, nie uniknął również smutnego losu nieumiejętnej restauracyi. Środkowy rząd słupów tego kolosalnego, 65 m. w średnicy mieszczącego, okrągłego gmachu, został zamieniony na zewnętrzny obręb świątyni i zamurowany. Wewnątrz koła utworzonego ze słupów stoi Tabernaculum z wiszącym dachem. — Z kolei dążymy do Panteonu (str. 299), jedynego w całości dotąd zachowanego starożytnego budynku rzymskiego. Menenius Agryppa, zięć Augusta, zbudował go za panowania tegoż w 27. r. przed Nar. Chr. i poświęcił go prawdopodobnie siedmiu bóstwom siedmiu płanet, pod nazwą Pantheum (najświętszy).

Hadryan kazał gmach ten zburzony od pioruna za czasów Trajana, wznieść na nowo, nie zmieniając kształtu pozostałego przedsionka, oraz polecił odbudować potężną kopułę. Restau-racye następowały jedna po drugiej, nawet wówczas, gdy Panteon w r. 609 przeszedł w posiadanie papieżów i zamieniony został przez Bonifacego IV. na kościół, poświęcony wszystkim Świętym, pod nazwą Sa. Maria ad Martyres. Podobno przy tej sposobności sprowadzono tu 28 wozów z kośćmi męczenników.

mi

tp"

gw#w?

a*

.1

’»P

y. ; ï

ПШ

******* r >- $

Jpg |

il»

kl

«s

■T :

I*

ii

afe» J

Hgy

Xi

. w’"

■ I*

Rr

ЩЩЩШ»

......— ....

III

R^ÉÉ

гЗИ

Г*

!W.*1

; ST¹

’ L. I

TSf-

i « ;

j л

i < '

vi! J

k«#.i

⁸ if.

jUPÉ

• :,i

‘1

TV

„ “• 1’ ": .....■-; ■ П ~~    ! W

'Г^гщ

ЧВЙВКЕ? ЗЦ

HH

w___—.......... r*-»

*.;    ' - - î '~⁷^»7Ï^;

~r—rrr    —

***    f fm-*rnm —* —w»—» ____ •"*»*>*• rnm.

s-àâ^ÿ.*». __________________

ÄSLSLsÄSi;;    ___

i

Ш» ** »    * mm, mt» mm mm mm ,

Pifej

-: Êm

■'

jggSggg]

*P»|#

W*,;

bip

...

-

. ' ■ • '. - ■ . •

ШШШШ.

iii

gm

[ąV

ВЕН

Kl

Г-

аашйМ

ути

.таяв

■ S:

SU

ущ

r‘-

ИГ, jj

к, ;

Müfe

at

~Lü

....рташтй

: . SĄS&k;

"‘v ■ iP* *

. - .

r: "" "s" '

••Ls-

............

YSSP ‘ '

11

зет

рЗЖЗ ? '"

№Ш| P Sy Éts¥';â#|ii

■0È\

■«

зИ

Hi

Fot. Brogi Florencya.

%s '

Rzym.

Kapitol (Campidoglio).

^ rend amour. Simp art & (ê.

Fot. Alinari, Fi.orencya.

Na schodach Trinità dei Monti.

pl

K?-g

.f-да j

E&j

...

jp

|s§

нмвивтшамта^

у >, \V,Air 1 £'

1

I

i

S

\

V il

S^№*

-

gjâ

it;

№*

i*

.

t ‘

ii

fcj

. / <

■

m

^4sg

.

щ

Sm

Щ

\ л-

*

1

iii

ШШт,

i

i

Di

Ж.. ■' “

»

-M

FG

m£*m

Kik

СШь,

Pi

L • J

ш

i ' 1* .////;-

||| . Шш/h

é

* * ^

«fesfe

IR

1

L.

fe >A f . .isi

J

,

■

a

■'

H

Na’

wm

■:>

tM

■ Ц jtj

Æâf i

Й

-

»Se

r

.Xi

w

u

Щ

-

Ш

»«!*

ET;,

W

mmnm.

w¥

U

m

I

Ш M

I

■

■

У% Ш:

—

■ ,

Ш£

■ML

-z

ff

:

I

Hafi

Ш

Zû

- *J

w

i ,

■

su

r ■

w

V?-Ł

// fj

jP*- ■ ⁴

I i

■Щ

^ — 1

Г i

d

.

нш

'ШЁШЫ: ■

P

Ft

Ж

4

ifSSft

mmmL i

fiÊÊÊ

i

’

»■ _ _ “

i. -

*LêÊÊÉÈÊé- '

:-1

Кот. Brogi, Ki.orencya.

: >

h

Ï';|i

..

i

I

r H

: Bi

fTj

P?

s ■

швЯКЙт

я

m

,

%

ж

U

у

4

Id

■■■

j

pi

»...

H

j

ï |§ Ii

kitli

за

..

S

? к

mm

ш

P*y

• 11

:

Л

£

.

’¹ j

ä;>

ш

■"TT⁷

г.

—-—

i.

—-—

т*

ц

ii

г

i

Z’¹'"

I)

\

?

Ъ

.i

,Д

ы

1

Ы

Ш

f “Sjip

t

£

il

f

—

<_

I

Я üfcöi

:

Я»

i

К:

**■*■*' ^

<

03

*, - ‘

* -

r*i a

W É

Sr"

li

!М'-Л :»U?»V 4M№ШШ

щш

К ф|&

. J' V«£,

w •    ;    ....,

il

I ) ч ł -

•JJ i I"

^0ИО£Ё&    ■"" ■■■ *■■

^IHH

‘ДЧ.’Ч*

'

i

■J щ\

ül

i

5

* ti]

m

J

\

I    „ « ₄

n

■ '    - '*'» ■ ■ 4>«o-_.

s rend amour £impar(& (S.

Fot. Alinari, Florencya.

Rzym.

Aurora. Fresk Guido Reniego. (Pałac Rospigliosi.)

Pomnik Marka Aureliusza.

Muzeum w Kapitolu. Wnętrze wielkiej sali.

11

COLONNA FOCA.

«МНЦ

др

Яр, ■

Ml

mmà

Fot. D. Anderson, Rzym.

ир^г«

:rr

ri

fl

ДЕСВГ s

i?

l>v

i-i

JP

r X

3?

1л:

• j?

II

II

fi

i ■ лк

OS

Fi

iLU.

"H ’

Ж5-

i* *

gig

'JJ

II

' f f î|

rrn.mii

ljr > R

m\

E&gffl

Цч

«fli '1

*

jfcL IU

?4

Ш îJrZi

■я

il

È3

iii!

I Г »I *■

* I I ' 'i

111    5    11    ? ;    ¹ -j

>    ' ' ' '    з*#ь*г- ’ ’ ‘    ” ■ ftsr f ’ Г’"

f . ;    I - I Ш 1 f

Ь I

Ą\

mmm

Lis*

S*—

Jâ^T%k

ШЛ

im

I **

Ж?

R-

A» ! ïT

Al_ï_j

Ш'~ЖЁ î

iLjtlÉôA

II

* ’Ш*э

v: *$%Х- -i шЕ

■    ¹ ■ ш

i.

S»

il

P»îsp U»-—'•

ff*

li

•-j

la»

te*-

g Уß0*.

jg/jvÿ-»«

jtr'i

- #£}|Ж5

<*

t,.

".

r:

■ £3

;1§*

i?3

îft

F|j

V: $eHSdr

''

WF 4i^ *

Rzym.

«Êâr

iin^y

i'

*" • *

Ri

I Ą

,j>    *%

1<17    ' ** VI

• *9

".

Sfr]

7k

йр

►il *

ЙШ:

S#ï|

*3

**У • -"b-

_2

Г.

f>

±âfi

Umierający Zapaśnik. (Muzeum Capitolino.)

Forum.

Wilczyca Kapitolu. (Nowe Muzeum w Pałacu dei Conseryatori.)

Ч.

•г

-i..

iJ

■%

«Ü&

t\

im

it

шШЛЛт^й

Si

..

\4

Ulfi

Ü

•гг '

«■«•äSSSaKL-...., W

I

‘«3

л.

>чЧЙ

•••

la®*

аГ-

EL f

Еж ‘

s?

2feś'

4è

âf»

'7

'Y

а. -уЩ;

LJWt JP

:ад

g

A ..

. tî

'*Ж

ХЖ

I«-- Mj

IB Г Г

■î

15 1

fi

::

SI

ГА

/ш.

s J.-

ï'

•I

f5i1

il

Ж А* ’

Л".г    •’

чЯ,

Stù*

<$*

A.

il

11

■gfl

ГО

i--JÆ

'r.Æ.

тл)

^äSk&ü;

rw

t-jj]

I H

III

&¹' ■ ■:

t*

■ч,

Щ Sr?-, »

D-

g.V

:*Ц-

<u

«£3Tl

-^gù

gL«.

MPi. *

Щ. |3

«&Мг*    -»L

?T

няни

НИ

ДУ

fWf -

...

ЖЩ

I 1 85

BB

\ТЬ. 1

li':

,ь

:4r i

r*r.

!i

i iii

Kił

'fà

P*

V'

fc-.łj

'-У

CJ

■J

'Mm#¹

ÜlÜV-Ü

i—H»

.lY

ИЯ

C?|

•Ł

ff

''!⁴* / JtKb W •

Й

•l -

Я

&.r    - г -»-и

I .... •

At

Uàÿ

■.

i |S

|;ИВ

' ‘IH

111

&Ч

■à

SW,t

! /tó f

к il ÆSàh ■■¹ SH

ы л...

’>■. . -

; ' \ ,

■.

vE г

... **v 3

> *>

Щ«

ЛГ

/I

i\

Ш'

si

yy

■mX

JL.-.

Ali,

mit

Hub t

’-Су

'4C "':-

** V'££

Г5

Fot. Alinari, Florencya.

■m

ми,

arag:

fS

еЖ®5*1

Świątynia Saturna.

Odkopany Cokół: Ofiara (Suoyetauriłia).

Rzym.

Forum Romanum: z luku Trajana.

Część Forum Romanum.

l M:

.i

fei:

r%

ЩЦ

ft-£;S5p

^Ł.

I *    ‘ ■*—-■

firwiwiiiii ч iiMj. ,    . '»ip

<s“’a4f

T»

PM

nv

■ ......I I.

■-

•■nimmt.

. *

mÆ

ШЦй

•я;,:

,1

* i вааья^

I'M*

pil

L=

,•

W;i

Г-

rji*

и*

;ж

::

яг

iSSït,^

V:

;■

4Tł ..

; s ; ''

Я»:

ш**-Ж

1$пЩ

lit

aaLic-làfci

■Я

mmw

№ra

fes55

SP -;:p

mm

s-

fyf

SS:

k<

Si

НП:

iJfl

ШН

g f]jj

! : I

я. Hl

*

т..

***

li

î ’ • i*

<,-ч* » * e *. * S"

Жети

3.':    -    -

ткш-dh

ШЙг

5.

;iiik

Al-

~яЖ*ВД

4äfer >

F -я⁴" i

§ш

W*'

~*r-~

“⁴v^

8Я jy = --— --    _~

111Л1Й^ИИМ

ШЖ

Mß' ¹

ti.i

S3

**>

m

■'.лЛ

. -л

-V V.

•\9г

[/

in

~SldM*T~XS

...

■    ‘Ï?-:

шшш1М

щщш

gap |М1ашмшш1

P ■:-    Я-Л^;    -•••-•

§Г~", ^    дйг^г^§*««**

г $*z

I№h

. -

- ;Jp§| | Щ • '

I gilt    ,

^ -^... ..... ■

. тл.

Ä| g ■

мм

Ш5

|P

".да'®',;»,*4, -

Igg S'.ÆV;/

*;0W&JS§.

''.Ш

'■

■Чг>^44^И|

?*ar~!e

*?P W"

'4J

’ ■»‘St;

Safi

Щ&,

il

i#

Я WJ

i:Äi

ЯЯ

■- '

ШШ < .

иЖИМШИН^ИЯИ

Sren damour, Sirnàcafë (o.

Rzym.

Łuk tryumfalny Konstantyna

4h

А»

рзв

.

"i

Д*1

feSiPsa^;-

JL„

pp

wi

-. j> i

Й:>

f* I

11

III

Й'

r-' m

;:i

■i

хаамм

---~

1!

‘-,

-А.*'

р?

iii

iü

1 шаШ

J    '.■V-70 ,

•*** '***■ -■< а Шл *\ г,-'& аЫЁОЁ .    , ■ /-i*',,Ł ,

-*■- - ^    ______ ша^\ ą

, - —. —

DIVOT®

■S.% ■

i£

"™В

a «E^gtr: i.

ï2jiBPr- 4 4

ГЗ

ЬйШаййШ^iÄä

t'jpvLŁZZA. ■ , *f

Мпй

: - ^

sills!

щ;::

"р

ГМГ

■г

: /;'л:

'Ш.

/

śf

ть.ят.,»

р-

.4?

- -,    2 «Й - X V'.",

-L. ^-ян*л1

11

i:

. ;U,

pito

f'i

к

ifl\

?г

ii

:■* ^ 4 • 4

Г' ‘>1

!!

ir

'■

Ifi

ill

ii

г-

vzj

-4

'I

, .41

«V' 1

к w j j -    - -    - i Ь, L'.,L к

I Tl J .... [| f .■    »*• r. .

.....

£4

Jffl

x. „, V ,; ,kj -

■ •

р'--

t%

Ш»

%m? k

|£*|L '

dB

ĄŁ

«*Я1«Г :^a|ä»H    • *»* •****(■

-j-—|-    ; г;

Ą puiàlL,

ЕЯВ

гк' i gr

■f-..nt.., « i

,..., i , i

v-X "?i

2§

jv

•ł « ' i 4lf 'a

i ‘4

,гшш

a1

,4vś-r'-'“

SSP

X

V -*§Ш

i " "4'y“

"*îe^- ***_

-■Sv .. '

ifti

istgSpjP

«j

, °*    ‘ '4

ra‘a*

йУУж.^

4-

.4

Ж1

-jb

:-Sj

«P

ivls

fcSLLX.

itn-

(.■ÄPPP

шашЩ^ЯИИ

■44i.    ' Ш>Ш

-

Fot. AlINARI, FbORKNCYA.

«Г

p*

Kościół Św. Kośmy i Damiana (6 w.).

#'J

L^üfl

çÿ*."- '

g*%ii3ßg

•L

Rzym.

Świątynia Westy.

Wzgórze Wiktoryi z pałacem Caliguli.

Forum : Łuk tryumfalny Tytusa.

л

л, :

!

п

te?ü:

г * 4

*

«?

1

tel

èj

m

1

,

•”* ’ •

\

i I i

щ

:г......

7

pmrj,

'Mi r ÆL

шШ Я

Ш

Ш

Я

щт

M

Ша

; г:

' ff ^ Ti

pi

■SS

re:

У

•.

г

. fg в

:7*

te » Г

■ ,•

Я

. L# 4

у

' А

a

г z c I

•!

Т

i- ?

и

*

■N j

Г «ai

^7 te *

lifeaL У

H

Ш

к!

i

i

: J

1

л «*' ¹ Is

.J

m

f

J

i

'.'Vr‘ '

1 : ;

I

, ■ • ■ ‘,

ts ;

f =

■

?*

[U¹

fi

Ш

I

■

, г

гг

1

i

i

Л'

a

*лЦ

i, -f'X

[J

ii

I

Щ.

■Я

; 1

ш ;

-t .i

i. ;

ЙТ

•.

>«f

'

3;

4

; f

[hl

\

I

[!.«

■fL

t;

И

■

, л%с *

•.i.

[tv

Г а" '

» г,

Fte-s

LÄ

b«B£

31

'

ШШ

m

j

■ "-tSlj

>

V.

'I

te

tej

te

i

S.

•⁴

?’л

Щ'4

ч*

es

У

siîj

*ÂS«>

>

n

■-■■■

ж

V

ï

?

H

s

i

te

:e

f.c

M

:J

if

fl

cl

f.»

Й

>

ci

■i

*

r;

<

H

№

, ч

«r

»

I

Ц

;i

ж

‘ЭД*

\

?

¹

i

î

.

K

!'i:

î' 1

■'li ■

f

Ши

Sf

»

Sf.i

?

mm

t

чш

ш

ty

• li

ite

'VA-

.ft;

*

,â

г

I ; ïR

V • fete.

Ш

Mr

4

le

Щ!;    №

fn . г Ш:

■l I    11 ’î 4J4

4ÉÉ)V’,i|

mêkÆ

\ '

*

--

r

r ï .

te/

liwwirtiw

к»

г

Kr

I

I»

Л-

|gte|

■

Ш

■

I

*

:

’é

Г Я

Rzym.

Świątynia Wenery i Romy. Colosseum.

te

11

!

te

ЖУ

um

»

41

Щ&.

.

y M

11» :

К

U-,

V,

■

ш

Я

шт

шт

в

-te

m

ii

?t.

zz

К.1

’■.iSiat

►'г*

РИЧЯ

щМм

ШШ

рч

. ;; Ф

■ •*

ivf

3«

4 }J

ш”:

:mw

«ä» ».

*■» *

m®

ШШп

Ä?88l

л.

Г7ЩI

ÜpBÉ

J.    >    \    -

Ш.

jP*Sy!

12k

bSPtv

-■

Лает ,

Ifl

À>>

ż:

.1

■ni

Ьйчи

3»

«ЯI-

Йр!$$

г, 7V-■

Р^:;- .V    '1ж

..М Г.ШЬ

' л<? æЯг'.it.-

tr:' ,#i tbëL.    жй»;

'г

■ rr 1Ж£» -

[,*

« -ixj

«• ч

rf "

4-w#'

.....11 é

ËSfc Щ

■к ■

PÂÎ

r⁵

Ns

£»

V.¹

|л.;

4- л

*».*]

1>ч^

>!

/► ć i i

ч fer

■ à*

ш-

feî

!Ш

ÉM|

ШЖ,

f;    к

Ef&ks ■

ЫР

Г

*■»**

Р" !

S.K

•>

Щ*

äc*

щ.

"S

0Ш

LŁ '

■ш

I-

ОРТ*

‘■Ш

.'«й»г‘ 11

I.

;> Згл;

а*,

ту

#Г

гк%'ча

t*P" ',

-тс i

•г

Ща

рту

taHi

• ■*

". « ‘i

•(

'“-V

,.г ..».J

■ii-

W'

Чк

iwj

Ip

4#^:

ôfV

?:г

pHi

SI

Г!

1ч

‘с; -

шЖё?> 'f

к:

S1

ш:

Г?*

* <Jâi

k*~-

i¥

S5 '

ł-ч .4*

шш

.... . ■

g: -шШ-г j. . • Г. ®*й- ’:.

зя

4fe“

Т>1

III

,+ÈSFLi

»?

35hÂ-*T ' “ ■

ШюШШ

ÄC-ä⁵

<1

<^Г(?л d'ajnçur, $imÿart& (о.

Rzym.

Wnętrze Colosseum.

11

if

Щ

'

лт

>

к-

.

u/l

и!

ь*>31

j 1

¹

l

;

ИМ*

|J/I

,r}+

№â

/5

ëi

;

‘ J;

fctfw

щ

Г

* I

Г|

• I

[?

!

•*c

р|

i SL*

HHi

ШГ

> A

ëf 11

-¹MIŁ

5Й

"'!

, : j

lifâtii

u

1Й;

jjL

ä

i

/

Bj

;rrr

I

::::

*2м

1 “%

Uuiil

■ ÿ :

7

||1

; ij

-j3§

■

i

p

1

gisga

Ж

M

?»

A

Й

\

Ą

ë

*1

M

if

t

%

i

i y >

.....щ~

: ~T~ ;■; -

1Иип§1

*тт**я***

............-.........

Ж

Я

iii lii¹!

H)

m

P

il

[ -.1

iiaaai

r i

J

P

|1Ш IX

Ш

Им

ям

£3*

I pÇ*

•ini:

iTirm.i

V

Ш|

1^,1

Л

y

!

'Śjj

[S-

.

JP

Шй

У

**/• '7’У^^4к. —WU

I Й

’о

L',

...

\

V

»

№*■ ,

’

Ш

*»^6,

l:

i£j

i

r~'\

gÉj

U;.^

ш

fes»-

»

Ltft

Ше

%

.4

4?!

rj

ÏM

*£* ■ ■ «, m*®'

LJ

ii s.

ш{

• ■

L ■■ -i-.N#

.71

РЗШШ

I*

lë

■1Ш

t

!%У|

.i

л4 ..

1

ГЗ

t-

11

I    ;.. . JS

“SS :

л\

Il

llj

i

I

щ

I ’

■

........ J I A

-■

№Ш1 . ,*;fej£fl

• ■ .-.JSBJ,! ’'.u

i ■ -"• йМРВ' Л к ^§ж    J

•VJ

'jjg

Tffi

g

PH

‘

' I

an

1

-

'H

m

F =1

*

b

r

TgÊ|

f®

t

ЯП

’ #

\ ’ '; * ‘    • • . ‘ jKÜH»- ą *

^TW™lil£i S    *4

Së

IP*^    rfrfl ■

\

g||||g5|l

к4‘*й

1й

S5ÿ

■ .. %    -.!ł.!^aa«q

- ¹ ' Ihüf . . ' ’ ГЩЩ

bcT-* .Fi-''

ëv

.

H

pr.>s;.'-v

"'Jsfe

Pl~

iE».

T

СШ

'

■я

m

N

Ш Pi

Sk ii    ¹ -

- - : ■ 'Л~

J J

y

‘ Г

;

J7

:1

- I '"Y

к

t '*№

Г^ОТ. AlIN/CRI, FLORENCKA.

I

i

i

И

^У'Ч - ; ’

' i- ¹

«

'■§

s

fe

^5-

•S.

m

Kamienna trumna. Klasztor św. Jana. Laterano.

Rzym.

Bazylika sw. Jana Laterano. Nowy Chór. Wyspa św. Bartłomieja.

Ли-

V4

\V

f

r

CO

4»

4Pa

y

»

i

t-

IPmp Sm.

fffl

<r

¥Ę&wM

fhfluMBtofigE

мчтй

■ яЛ2

■ шшй ~    I

4 ч#

к»* aâj Г*-я

*Ж-

Ш

» в* Иг

^■riWWBwMwgaą..,^- л

шШХё; - -л-- . -

tftiî!

Mm

,г-*р~**

д,

.-aSZ

safe

■—:

Щ№ I

■■■'£ЗРГ^Я5

...    . . ’ " i*;!* i

ЙВч *ЯЙЯЁ§"

.

’■•'■'л'.'. .... - , -.

bäSB

tJ

ЩЩ}

Ы ,я%т ’*    ,    *    ifc

*.;■;' - У £/    Г*

er

■s.feapa

|tt w V

JW-^ä *•': • <tMw .    ■ » ,    .■«*• •*■

El:

■SSf

РЖ|

■ i

■y-rłi

»

Ä §'

Е-««

»Ïfi^ ï* JiS J® ₄

~тг    '

тш

HEi-

«Vio.

«i-.t

JuL

шкърМхжРШЯк

. «it

V* à

* « * • * » » . •    iC

. ... _

’ ,î.

Nfc

>*

ii

ШУЮг

l.

•*;

? 7*^ T*v-|-%«;

- - * -4

fc

f*r® -

ÆTI

«.

.-V

ГТ]

'"vSj

*+..ZS

L

Ту

••

яГ1

~~

д*

'AfMÉ

P’S»#

ÏSH

№3

lL

MMM

». ■ ii i

1 1. 1 !

ц- ' V*

łL;4^

ŁLtJiŁi

г::

7 I:

i; i

:i

wê jsi

-Î V ‘

yj

*£^*Ф£\

àæu

-Ч

Î”

J0S»?

-}|

<■1

им* »

È©

fl

Чег

i.

5%iŁr;c»4i

X-

--

fc- • Ł.

Л\

4

№11

JL

-ч~

•V-” ' ‘ ‘

||Ч'Ч .

Ià ЛуШ

b.    - .

Sp

yflfeV -i

шш

* ^xzTZI^r^Æm

Rzym.

Most Anioła i Zamek Anioła.

f'

iiX

W Panteonie spoczywają także zwłoki Rafaela Anioła.

Jako wzór

Z wymienionego

której typem jest związany Centaur po prawej

pienia powoli się zacierają i w niektórych jeszcze tylko miejscach widać dawniejszą ładną ornamentykę z pozłacanego bronzu. i króla Wiktora Emanuela.

Przy placu Minerwy, ciągnącym się w kierunku południowo-wschodnim od Panteonu, stoi kościół S. Maria sopra Minerva (str. 300), wzniesiony, jak to sama nazwa wskazuje, na ruinach — zbudowanej przez Domicyana — świątyni Minerwy. Jedyny kościół rzymski z czasów wczesnego gotyku, uległ dzięki temu bardzo mało wpływowi włoskiemu, który silniej oddziaływał na późniejszą jego epokę. Do rozpowszechnienia gotyku we Włoszech przyczynili się najbardziej Dominikanie ; surowa potęga wczesnego gotyku była dla poważniejszego kierunku ich ducha równie sympatyczną, jak dla mniej wyrzekających się świata i nie wykluczających umiarkowanego używania jego przyjemności Benedyktynów, albo nawet Jezuitów, którzy z mądrego wyrachowania drogi do serca przez zmysły szukali, wdzięczne formy renesansu albo przepych ba-rocca. Prawdopodobnie też dwaj Dominikanie Fra Ristoro i Fra Sisto, byli twórcami kościoła S. Maria Sopra Minerva. Świąty nia, odnowiona w połowie XIX. stulecia, posiada całe bogactwo skarbów sztuki, wśród których naczelne zajmuje miejsce iiPchała Anioła „Chrystus z krzyzem“ (str. 301). Pozbawiona szat postać Chrystusa, mimo bronzowej opaski na biodrach, dziwnie działa na pierwszy rzut oka ; okoliczność ta tern się tłumaczy, że koncepcya dzieła odnosi się do epoki po zmartwychpowstaniu. Pełen męzkiej powagi i idealnej godności Chrystus Michała Anioła, stoi o całe niebo wyżej od karykaturalnych nieraz utworów późniejszych okresów, tak zwanej od nazwiska rodziny Cosmów, kosmatycznej mo-zajki, wymienić należy „Madonnę u grobu biskupa Duranta“ ; nadto zwrócić też wypada uwagę na kaplicę Caraffa z freskami Filipa Lippi. — Niedaleko stąd znajduje sie Uniwersytet, częstokroć krótko Sapienza zwany, wzniesiony podług planów Gia-coma della Porty, z kościołem wykonanym według projektu Borromini’ego, oraz z ciekawem podwórzem (str. 300). Uniwersytet dosięgnął szczytu naukowego znaczenia za Leona X. Z kolei zapisać dla pamięci czytelnika musimy Pałac Madama (str. 300) wzniesiony przez Małgorzatę z Parmy, o niezbyt ciekawej architekturze, z bogatemi jednak ozdobami z czasów starożytnych, jak również z godnymi uwagi nowszymi freskami Maccari’ego. Naprzeciwko spostrzegamy narodowy francuski kościół S. Luigi de Fr ncesi (str. 300), prawdopodobnie również dzieło Porty, z dobrymi freskami Domnichina, przedsta-Miającymi sceny z życia św. Cecylii (str. 297).    — S. Maria

della Pare (str 301) wzniósł w 1484 r. Sykstus IV ; kościół ten, choćby dzięki tylko dodanemu przez Piotra da Cartona, przy podjętej przezeń restauracyi świątyni, przedsionkowi — oboję tnie przez architektów i znawców pomijany być nie powinien Główną jego atrakcyę stanowią sławne rafaelowskie „Sybille“ (str. 301), jest też najbardziej pouczającem zadaniem dla estetyki porównywać je z „Sybillami“ Michała Anioła. Bez zaprzeczenia te ostatnie bardziej imponują i silniej też występuje w nich pierwiastek boskości; a jednak „Sybille“ Rafaela, czysto po ludzku rzecz biorąc, nietylko są nam bliższe, ale prócz tego czarują nas one swym poważnym wdziękiem, który jeszcze bardziej na jaw występuje wobec umieszczonych obok nich aniołów. Posiadają oni obaj w równym stopniu umiejętność zwalczania trudności, które nasuwa ograniczoność przestrzeni, oraz nadawania wypływającemu ztąd przymusowi w układzie postaci pozorów wolnego wyboru, czegoś, co występuje raczej jako żywioł ułatwiający a nie utrudniający zadanie artysty ; ale za to sztukę stopniowania myśli zasadniczej doprowadza Rafael do wyższego stopnia doskonałości.

już wyżej kościoła S. Maria w Aracoeli prowadzi szerokie przejście na plac Kapitolu ; plan jego pochodzi od Michała

Prace około tego przejścia, rozpoczęte w połowie XVI. stulecia, ukończono dopiero w wieku XVII-tym. W środku placu wznosi się konny posąg cesarza Marka Aureliusza (str. 306), który pierwotnie stał obok Lateranu, przeniesiony tutaj w r. 1538. Pomnik ten zdradza już upadek rzymskiej sztuki, która za panowania dynastyi Flawiuszów największego doszła rozkwitu. Wznoszący się okazale pałac Senatu ucierpiał wskutek niejednego uszkodzenia i rozmaitych restauracyi ; fasadę jego według planu Michała Anioła zbudował Rainaldi w r. 1591 ; szerokie, poważne schody są dziełem samego Michała Anioła. Lewa strona pałacu — to Muzeum kapitolińskie, zbudowane w 1644 r. przez Girolama Rainaldi; z prawej strony — pałac konserwatorów.

Ostatni został około połowy XV. stulecia wzniesiony przez Mikołaja V, a w jakie sto lat później przebudowano go według planu Michała Anioła. Oba gmachy służą do pomieszczenia zbiorów starożytnych wykopalisk i zabytków, wśród których podnieść głównie wypada Nowe kapitolińskie zbiory (str. 309) w Pałacu konserwatorów. Jeszcze większą ich ilość znajdujemy w Muzeum kapitolińskiem gdzie sama wielka sala (str 306) zawiera ich więcej niż niejedno zagraniczne muzeum. Do najznakomitszych okazów należy „Umierający zapaśnik“, stosowniej daleko zwany „Umierającym Gallem“. Stanowiło to go dny uznania rys pergameńskiej sztuki, że za treść do swoich dzieł obierała nie tylko męstwo współplemieńców, ale i dziel ność swoich przeciwników. Bez wątpienia nie bez głębokiego romantyzmu jest widok owego „barbarzyńcy“, który nad hańbę * niewoli śmierć przekłada i wówczas dopiero ją sobie zadaje, gdy mu jej nie przyniosła wojenna wrzawa. Nietylko pogarda śmierci, ale i rycerskość postaci zwyciężonego przeciwnika została tu znakomicie uwydatnioną, jak też i charakterystyczne cechy budowy jego ciała i oblicze, różniące się od zwyczajnego helleńskiego typu, spostrzeganego w tych starożytnych rzeźbach. — Mars (str. 307) w postawie i wyrazie twarzy ma ów potężny spokój wodza, naturalnie takiego, jakim go sobie wyobrażała starożytność, to jest muszkularnego bohatera, który w każdej chwili rzuca się osobiście w wir walki, a nie jako rycerza typu Moltkego. Na przedstawienie szat zwrócono tu może nawet nazbyt wielką uwagę. — Znajdujemy też tu dwa wybitne okazy Amazonek. Raniona Amazonka (str. 308) jest przez to ciekawą, że zdradza pewne ustępstwo od tak często w Rzymie napotykanego typu Polykleta. Dawniejsze ranne Amazonki —ulubiony przez Greków motyw — przedstawiają postaci, które wspierając się z trudem na swym oszczepie, usiłują zejść z pola walki. Polyklet, sławny przewódca szkoły w Argos, w drugiej połowie V. stulecia, twórca Doryphorosa i Diadumenosa, mistrz, którego dzieła posiadają piękność pełną siły, ale za to pozbawioną miękkości i wdzięku a przytem w układzie (lekkie kroczenie naprzód) tak wszystkie do siebie podobne, jak opowiadania Marlitt, zmienił ów przyjęty przez siebie typ Amazonki, tworząc postać starożytnej bojowniczki z lekko pochyloną, głową, nad którą wzniosła ramię, jakby ku obronie przed natarciem. W danym wypadku tłómaczono myśl Polykleta jeszcze w inny sposób; w każdym jednak razie — nie biorąc nawet pod uwagę faktu kompletnego braku uzbrojenia — odpowiedniej-szem wydaje nam się twierdzenie, iż mamy tu uwidoczniony ruch wyrażający chęć obrony, aniżeli zamiar uderzenia. — Na-wpół ubrana Amazonka z łukiem nie dorównywa swej towarzyszce ; nieodpowiadająca swemu celowi postawa musi się wydać wymuszoną, przy czem zatracony też został cały wdzięk postaci.

Walka Amazonek na kamiennym sarkofagu skupia nadto wiele figur na zbyt małej powierzchni, co stanowi zresztą typowy błąd podobnego rodzaju artystycznych dzieł.

Za to „Spoczywający Faun“ (str. 308) jest niezwykle cie-kawem dziełem ze szkoły Praxytelesa, a jak niektórzy twierdzą, naturalnie bez pewnych dowodów, syna jego Kephisodota. Doszło do nas bardzo wiele naśladownictw dzieł tego mistrza, j. np. jego „Wenery z Knidos“ albo „thespijskiego Erosa“, ale w przeważnej części wypadków chęci naśladowców były większe od ich umiejętności. W „Faunie“ występują w całej pełni zalety wielkiego starożytnego mistrza: lekka swoboda w układzie korpusu, powab w ukształtowaniu ciała, nadzwyczajna czystość linii pięknej twarzy i skończenie staranne wykonanie całości. — Chociaż pod względem idealnego pojęcia przedmiotu niedaleko odeń odbiega „ Faunu (str. 307) znaleziony w willi Hadryana, rzuca się za to w tym ostatnim tak silnie w oczy dążenie do najwyższej prawdy w naśladowaniu natury, że słusznie uważać można te dwie postaci Satyrów jako przedstawicieli dwóch przeciwnych kierunków w starożytnej rzeźbie. Ale i ten ostatni nie jest nigdzie równie brzydki i odstręczający, jak naturalizm wielu nowoczesnych mistrzów Dozwolona granica nie została tu nigdzie przekroczoną, a nawet tak wyraziście podkreślona rozkosz użycia w obliczu Fauna, podnoszącego do ust winne grono, podoba się jeno i rozwesela Wykonanie, mimo niezupełnie stosownego materyału — Rosso antico — jest zupełnie udałe. — W willi Hadryana znaleziono również obu „Centaurów“ (str. 308), na grzbietach, których domyślać się należy Erosów. W obu tych postaciach, na których widnieją ślady przebytych anatomicznych studyów, ale też i niewolniczego stosowania się do nich, znajdujemy uosobienie idei, że młodość — reprezentowana przez Centaura z lewej strony — radośnie podąża za głosem Amora, podczas gdy starość

stronie — czyni to tylko niechętnie, z przymusem. — Sam Amor występuje tu pod rozmaitemi postaciami. Niezupełnie nas zadowala „Amor łamiący łu'cu (str. 307) o nieco zniewieściałych kształtach, nazywany często „Amorem naciągającym łuk“, chociaż ruch ciała przemawia więcej za pierwszem określeniem ; wyraz twarzy bezmyślny a i w rysach jego nie odnajdujemy owej przykrości, która była prawdopodobnie bodźcem jego czynu. — Znacznie charakterystyczniejszą jest znaleziona na Awentynie grupa „Amor i Psyche“ (str. 307); szczególniej mamy tu na myśli łagodnie pochyloną figurę ostatnie;. — Z Minerщ (str. 307) pogodzić się również w zupełności nie można ; wszak nawet wojownicza bogini mądrości pozostaje przede-wszystkiem zawsze kobietą, o czem przedstawiając ją nie powinno się zapominać ani na jedną chwilę. — Cechy kobiecości występują natomiast w całej pełni u „ Agryppinyu (str. 308), córki Agryppy i małżonki Germanica, w wybitnie kobiecym olbrzymim posągu. Szczególniej bardzo dodatnio działa tu ogromny spokój, harmonijnie łącząc się z świeżością całej postaci; traktowanie szat na największą zasługuje pochwałę — Rozpoczęliśmy przegląd Muzeum kapitolińskiego od arcydzieła i na arcydziele też zakończyć go musimy. Na podobne miano zasłużyła „ Wenus kapitolińskau (str. 307). W S Vitale naKwi-rynale znaleziony posąg jest jedną z najlepszych kopii „Wenery z Knidos“ Praxytelesa, o wybitnych cechach czystego artystycznego idealizmu tego mistrza zamierzchłej starożytności i posiada w całej pełni tę samą wartość co praxytelowski „Faun“. Opisać ją dokładnie niepodobna ; tylko ten, kto widział owe skończone arcydzieło, pojąć może zachwyt, jaki ono wzbudza u znawców sztuki i profanów.

Dla odmiany zmierzamy do miejsc, z których pochodzi większość oglądanych przez nas dotąd rzymskich dzieł sztuki.

i część celli, zachowały się dotychczas, reszta uległa wskutek tego zniszczeniu, iż wbudowano w nią kościół S. Lorenzo in Miranda. Z pałacu Galiguli (str. 312) pozostała również część zaledwie.

U południowej pochyłości Kapitolu znajduje się Skała Tarpejska (str. 280), z której -- jak wiadomo — strącano w starożytności przestępców politycznych. W kierunku ku Pa-latynowi i Esquilinowi przytyka do Kapitolu dolina, którą, wedle tradycyi, Tarquinius Priscus przez zbudowanie t. zw. Cloaca maxima (kanałów podziemnych) osuszył i jako Forum zmienił ją na centrum nowego miasta. Tutaj ześrodkowywał się w pierwszej linii handel i ruch miejski, podczas gdy w wyższej części doliny — Comitium — odbywały się zgromadzenia ludowe i ważniejsze obrady. Z tej przyczyny też założono na Forum halle targowe, głównie dla rzeźników i handlarzy ryb, sklepy dla przekupniów rozmaitego rodzaju a obok tego świątynie, z których świątynie Saturna, Castora i Concordii przechowały się do naszej doby bodaj w ruinach. Gdy Forum dla wzrastającego ruchu miejskiego okazało się zamałem, pobudowano po jego bokach bazyliki, czworoboczne, kolumnadami otoczone podwórza !

W kierunku tym najwięcej zdziałał Cezar, gorliwie naśladował go także August, jak też i następujący po nim cesarze; — ostatni z mniejszym już zapałem. Ostatnim pomnikiem, który zdobił stare, pięciu nowymi budynkami otoczone Forum, była ku czci wschodnio-rzymskiego tyrana Fokasa wzniesiona i jego imieniem nazwana, 17. m. wysoka kolumna (str. 309). Ustawiono ją w 608 r., a niestaranne jej wykonanie dowodzi jasno, iź sztuka rzymska chyliła się już wówczas szybko do upadku. Fakt powyższy w tern się najostrzej zarysowuje, że stare świątynie zamieniano wówczas — z zupełnem pominięciem wszelkiego pietyzmu dla artystycznych zabytków — w kościoły, lub je wprost w nie wbudowywano. Gdzie coś podobnego nie miało miejsca, burzono je bez namysłu, aby kamienie użyć jako materyał budowlany i w ten sposób niejedno cenne arcydzieło sztuki wędrowało najspokojniej do wapiennego pieca. Stosy gruzów pokryły wkrótce pełne historycznego znaczenia miejsca a na ruinach rosły trawy i trzcina. Plan Rafaela, dążący do odbudowania zwalisk, nie został wykonany, tylko gdzieniegdzie kopano trochę, aby jedno i drugie arcydzieło sztuki wydobyć na świat boży, czem prędzej jednak zasypywano napowrót powstałe doły. Dopiero z początkiem XIX stulecia rozpoczęło się racyonalniejsze odkopywanie starożytnego świata i przyznać trzeba, że dotychczas znaczna część robót ukończoną została (str. 309 i 310).    — Świątynia Saturna (str.

310) w r. 497 przed Chr. przez konsulów Semproniusza i Mi-nucyusza wzniesiona, służyła potem do przechowania skarbu państwa i po pożarze odbudowaną została z większym pospiechem niż zrozumieniem. Wysokie odkryte schody wiodą do jej przedsionka, z którego zaledwie trochę pozostało resztek, a wśród nich odłamki starorzymskiego bruku ulicznego. Niemniej jak 23 m. wysoki i 25 m. szeroki jest luk tryumfalny Sep-tima Severa (str. 315), zbudowany dla tegoż i dwóch jego synów: Caracalli i Gety, po odniesionych przez nich zwycięstwach nad Partami i Arabami. Zachowane do dni naszych ruiny dowodzą niezbicie, w jakim upadku była sztuka rzymska. Niedaleko od łuku Severa, znajduje się wielka, kwadratowa baza (cokół), zapewne z r. 305 po Chr. z czasów Dyoklecyana, pokryta płaskorzeźbami, przedstawiającemi „Składanie ofiar“ (str. 310), wykonanemi nader niedokładnie i surowo. Bardzo ciekawe są ruiny świątyni Westy (str. 312) i otaczających ją budynków, które po części służyły Westalkom za mieszkanie, po części zaś poświęcone były również kultowi bogini. Wzniesiono je w pierwszym lub drugim wieku po narodzeniu Chrystusa, z cegły, przybranej marmurowemi dekoracyami, które niestety zniknęły niemal bez śladu. W pobliżu świątyni Westy stała świątynia (str. 315), poświęcona przez Antonina żonie jego Faustynie. Przedsionek ozdobniony 10. słupami jak też

Dążąc dalej w górę Drogą świętą (Via Sacra), ciągnącą się między wzgórzami palatyńskiem i esquiiińskiem, docieramy wkrótce do kościoła śś. Koźmy i Damiana (str. 312). Feliks IV. kazał go przebudować z okrągłej świątyni, którą cesarz Maksen-cyusz wzniósł synowi swemu Romulusowi; ponieważ wilgoć gruntu występowała tu w nadto przykry sposób, polecił Urban VIII. w 1633 r. część kościoła zburzyć i postawił na pozostałej części nowy dom Boży.

Po drugiej stronie pagórka biegnie Via Sacra znowu ku dołowi i doprowadza nas do świątyni Wenery i Romy (str. 313). która należała do najpyszniej ozdobionych świątyń Rzymu. Pozłacane jej bronzowe dachówki użył Honoryusz I. w 626 r. przy budowie kościoła św. Piotra. Gmach ten zbudował Hadryan w 135 r. odnowił go zaś Maksencyusz w 307 r., gdy wskutek pożaru uległ w znacznej części zniszczeniu. Pierwotnie bogactwem marmurowych ozdób pokryte celle, stykały się z sobą stroną odwrotną, a wejście do świątyni znajdowało się i od strony Kapitolu i od strony Colosseum W świątynię, do której pierwsze z nich prowadziło, wbudowano niestety kość ół S. Francesca Romana. Pierwotnie tworzyła wzmiankowana świątynia prostokąt — z 20. słupami po stronach podłużnych i 10. słupami po stronach poprzecznych — otoczony portykiem, utworzonym z 150 słupów. Z ostatnich zachowały się liczne granitowe trzony.

Idąc dalej drogą Via Sacra, dostajemy się do Colosseum, (str. 313), największej z widowni całego świata. Gdy je Tytus w roku 80 po nar. Chr. wykończył, odbyły się dla uświęcenia tej uroczystości studniowe igrzyska. Odrestaurowane po spłonięciu od uderzenia pioruna w pierwszej połowie III. stulecia, służyło Colosseum podczas walk w wiekach średnich jako twierdza ; w XV. stuleciu zostało ono przez Pawła II. i kardynała Riario, a później przez Pawła III. i Klemensa XI. częściowo zburzone, a kamienie Colosseum użyto do wznoszonych przez nich podówczas budowli. Dalszemu szerzeniu tego zniszczenia położyli tamę późniejsi papierze, jak Benedykt XIV., Pius VII. i Leon XII. W r. 1871 odkopano arenę i otaczające ją mury. Bryły trawertynu, z którego wzniesiono mury Colosseum, były spojone na zewnątrz żelaznemi klamrami, usuniętemi w znacznej części w wiekach średnich ; do budowy wnętrza użyto także cegły i kamienia wapiennego. Według najnowszych pomiarów wynosi podłużna średnica tego potężnego budynku w kształcie elipsy 18777 m., oś poprzeczna 155’538 m., wysokość 48‘5 m., obwód 524 m. Cztery główne wejścia znajdowały się u kończyn osi. Do obecnej doby zachowała się część murów obwodowych od strony pół nocno-wschodniej ku Esquilinowi zwrócona i dozwala poznać dokładnie dawny porządek architektoniczny całego gmachu. A więc mamy cztery piętra, z nich trzy dolne składają się z arkad, których słupy od dołu ku górze rachując są kolejno doryckiego, jońskiego i korynckiego porządku, podczas gdy w murach czwartego piętra umieszczone są okna ; korynckie pilastry odpowiadają tutaj kolumnom spodnich arkad. Znajdujemy tu jeszcze resztki sztukatur, które musiały być wykonane nader artystycznie ; pod arkadami obu środkowych piąter znajdowały się posągi, z nich naturalnie nie przechował się ani jeden do naszych czasów. Wnętrze (str. 314) wypełniała w przeważnej części widownia, która według dokładnego obliczenia pomieścić mogła około 50.000 ludzi. Na najprzedniejszem miejscu, na podyum, znajdowały się siedzenia dla cesarza, senatorów i Westalek, pozostałe rzędy siedzeń zajmowali widzowie

z ludu, odpowiednio do swego stanowiska. Na arenę pozostawała jeszcze elipsa długości około 867 m., szerokości około 54 m. ; do niej przytykały klatki z dzikiemi zwierzętami, oraz pomieszczenie dla gladyatorów i aparatów dekoracyjnych. Arena mogła być zastosowana i do igrzysk na wodzie. Colosseum wywiera dotychczas wrażenie jednej z najwspanialszych ruin, a obok tego stanowi ono jakoby symbol owego Rzymu, rządzącego niegdyś całym światem, o którego istotnej wielkości pozostało już tylko wspomnienie. Ruiny nabierają nieskończonego poetycznego wdzięku, gdy księżyc rozleje swe srebrem lśniące światło na te potężne pamiątki zamierzchłej starożytności, lub gdy ogień bengalski rzuci na nie swe jaskrawe błyski.

Via Sacra prowadzi nas dalej do wcale dobrze zachowanego tryumfalnego łuku Konstantyna (str. 311). Wzniesiony w r. 311 po zwycięstwie, odniesionem przez Konstantyna nad Maksencyuszem pod Saxarubra, jest on pod tym względem ciekawy dla historyi sztuki, że jego dekoracye rozpadają się na dwie bardzo wyraźnie między sobą różniące się grupy. Jedne, wzięte ze starszych budowli, są po części wielkiej artystycznej wartości, drugie zaś, wykonane specyalnie dla tego tryumfalnego łuku, wskazują najdowodniej, jak nisko upadła wówczas rzymska sztuka. Pierwsze przedstawiają przeważnie sceny z życia Trajana, nie pochodząc mimo to — jak niejednokrotnie utrzymywano — z łuku Trajana, drugie przypominają znowu epizody z życia Konstantyna.

Zakładane przez cesarzów Fora nie budzą naturalnie takiego zainteresowania, jak właściwe Forum. Największym przepychem odznaczało się Forum Trajana, dzisiaj prawie zupełnie odkopane, tak, że z czterech rzędów słupów Bazyliki Ulpii, wydobytych z pod rumowisk, można dokładnie rozpoznać położenie i kształt tej z pięciu naw złożonej bazyliki W północnej jej stronie wznosi się 43 m. wysoka kolumna Trajana, pod którą snem wiecznym spoczywa cesarz Trajan. Właściwa kolumna, 27 m. długa, wykonana z marmuru, posiada na owijającej ją 200 m. długiej, a jeden metr szerokiej wstędze, znakomicie wykonane w płaskorzeźbie sceny z życia Trajana. Na szczycie kolumny stał dawniej posąg cesarza, który w 1587 r. nierozsądna pobożność zastąpiła figurą Apostola Piotra Hadryan przybudował tu świątynię, poświęconą Trajanowi.

Musimy jeszcze obejrzeć również bardzo ciekawą pozostałość z epoki starożytnej, a mianowicie zupełnie odosobnione, niedaleko dworca kolejowego, przy Piazza delle Terme położone Termy Dyolclecyana (str. 278), największe łaźnie starożytnego Rzymu, wykończone przez Dyoklecyana i Maksymiana, wespół z nim panującego cesarza na początku IV. stulecia po nar. Chr, ale niestety w znacznej części przykryte przez późniejsze budowle. W Muzeum narodowem dyoklecyańskich ter-mów znajduje się wiele wykopalisk starożytnych, znalezionych przeważnie na Palatynie ; na podwórzu klasztoru Kartuzów, wzniesionego według planu Michała Anioła, rosną cyprysy, za-, sadzone podobno ręką tego mistrza (str. 280).

Do najciekawszych starożytnych wykopalisk należą dalej w marmurze rzeźbione kolosalne figury poskramiaczy koni (str. 292), które pochodzą z czasów rzymskiego cesarstwa i ustawione były niegdyś przed termami Konstantyna. Od nich też dawny plac Monte Cavallo otrzymał miano „góry końskiej“. Napisy wskazujące, iż jedno z tych dwóch po mistrzowsku wykonanych dzieł jest dłuta Fidyasza, a drugie Praxytelesa, zostały prawdopodobnie dodane w czasach późniejszych. Charakterystyczną jest głowa poskramiaczy, robiąca w stosunku do potężnych kształtów reszty korpusu, wrażenie małej. Muskulatura tych olbrzymich ciał dowodzi niezwykle dokładnych anatomicznych studyów; zastosowanie jej do tak kolosalnych rozmiarów, przedstawiać musiało ogromne trudności.

Ł*’|

г*

i]

£;~Г '

r- > - г

iS;

ИЗ"⁴!

IT

~ ^«ймьНМ'-'

l.l

pl

Jj

■MJ

5?»

.-

fü

m m \ш

J Pf

J» i

T •> i i ■яёШЯЁ/*'*“

rT~~z

î    №.

f Jl" 7,

mm'

--

Efftid

r-i

sseï

11

te-

-^ü

vàv    *

SlÜ^.

ÉÉMife'

' Щ

**** f

ГГТТ

*н

HSîV “

в%яв

‘I

■i

W

\ Jà

«к

gg i

mù

8Ш

r-Vfx

Yr, '

шЯг-

₄\\i

KK W-k

TTjFjgJ’iT _ л 2...

4" .fÿv liv

^â-±±^r4#l

*    «    ■    •>    XV

W^gA

113

-Д.

92

**8

"НУ

" -.rM

. À ? «»

• * fr~ •-*-№-

RffJI

, •—Ш ****■• I

'Г'

44

tA~

-

-

.Ai» < *.<ï

••

йСЧ«Я

кЛ

Rzym.

Kościół św. Piotra i pałac Watykanu.

'Л

:t*ji

IV

; I ts Ш1

“*тг ■ ■

£ ЩЛ

‘ Флг

- ♦ 'I*

ft

-ZZtê,

.•

ШЛ

'•

• Ш

•jç|    ïj

V--    ■    -w .

&Î&»?

r-.

>?.s

§r

L£

-c.

•m

УШ

Й ’ I

ШШ

MJ

;,r "    ■> t;i

ИмИРчЯ

■Mmii

■&5Щ*

m*

litlf ;

Targ warzyw.

sie

(£ren.d‘cuno.ÜK£>iJïïhàrt:& Ш

P

4, ■ i

k.

1

»

_r b ;

III

;

ф

Г    Ifl

^ ■

rj

->

XU«

■

я ' ' ■' i

\1

|»

K.ŁJ

\VS

Кг

л>

га

m«à<mmm

K#    1ШМШМ

afar» ■ лг .... s ,**igfcsAi.>r‘ . „ m^. s ' ■ ■’ <

À%ÿS ,    < ". *Â « ' ■

r>

»

EL

ИИ

r =/

л

/

га

»Ж -г.'"

£

r*

f/e-

мтт

t

i

f

ШЁШ-

êtSÊÊ

i !

:r

. .

iipj-.ftw¹ ------

psKi: —m

P

:

ÿ,

г!

1

в

г'

II

%

К* i

:

vV

ш

i

■

•t

bi

•;!

m

"m

.4

ft

!

G

i*Ą

Ï4Î

il

«

у

■ го

'

ЙМ

«

b

Л

«fSTisJ

!

* J

I

'/■fèfî

: »

X

Л

ly

".

j*r

I

Z

I

i

b

дд-ддуу? j;

Щ

2

11

i '¥;■    -

Гг I

S

л

%

«

*

№

vs

А

к

■

J

■

■'

5

i

1

ii

V

Як

N

m

s

i¹ SI

i

;i

lir '

. ]

i

,***>«•••***1»

k\\

k

Л~*

й

* :

;.:

m

Ур

№1

Ш

ÎS

Э

ь

f Д

л*

m

ж

■4.

[i

ffl!

'il

»я

I

i

:

i

I) fi

Щ

Щ

A

w

r

л

s -

я

*

"I

г" - :^s.'

£ф

*,!»■■■

*

I

3*

ЙЕШ

¹ „-zTZF*'

F”    ,К ■ ^ ■ • i

-Г*-—

" . --. . г;-^

ж

si

il

ÿi

PI.

:—у

< Л

Ш-

m

i

i

it

-;; Ш

K#\-

H

Г ! Щ

■мЩ

“i !

ri

K

j

5

I «

щ.

i*

pi I

I! •* ' ; ’•

I m

I Я

1

Ы

m

И

ta

; i

’■

я

J9U

jSb]

tÆ ;

Z]    - - “ А ,

v“X|

Ж!

,*- ,

fm

m

i b.

il

*w

P

к

KggSe

:

:

i1

M

K i

ш?.

üf

i

:

:

Ш

Il J

i

г к

Д

.

Nf!

;i

i

I m

I

i§!

Fu

гЯД t

■ *в

:

-

:

■ щ

If

:

Ы

t-

•»V «Чмц

««i i

- -f !

i

J i

к

, JksXXtÈ

■

Fot. D. Anderson, Rzym.

Rzym.

Wnętrze kościoła św. Piotra.

i

ш] j j j

Æ

№

;

№

%

Ш

1

ni

?

I

f m

ййк=~.

I

. &> ■ J

щ/t

: • i

:

-

r

щ

yp

t-

К К '*ч

ЩЩЩ

й

’Srend'amour Sbnb arf& (3,

"

* i

m5

*

. ,

д

' с 4

Wé

!

ÿ.

*щт

РШШЖ

«laByi

■A

■fĘ*

V

• i

f/л

StbSPi

■у**

У .у

I

ÎÏ^nN

ч

ш

*&Sii

. ^

f j

:

L V

-’

fê

. У, * JŹ

//

/ /

/Л

//

u ;

r

W

л\

LjsJ

s.

?M &

I I

кл,

Éi\\ %

a

a*2®

< *4

Г 7s.

f

v"

Ш

À

Г*Е

fi* ,

f / f

m » ;

À

\\

k\\

U

i

\

X

;

U

v.

I*

1\

' i/

L?-,

л

fi4

fil

4

I

/

.

J

M

0

1

V

/

a-—

fi 1

л

ą

\

'••• ";

jA

pi

i

4

V

i

, ч

rl

y

# *

к Л

M.J‘L

!i

ШЩ

i :

?

4

L

¹

•S’

-----

=4з

i

p"

1

>1

." ‘

s*ć

Md

и

33

I fi

[I

t

f!il

4

«I

1

•i

*

V

. * ч\

u

1

'

1

Ml

'

la

5=y

i H!

1

»>. -

W.

w-i.fi

Г

“3

St' ; i‘ g

*

:v.

fit:

n

Л—.fjl:

Ш

Ш

ip

j

i

■ рк-^

1Я

I

If

Li

nijfc»i>fel

.

■ w TJ

M

ft I

«111(1

t

a

IS ill

liii

fil¹

I

i

i T

I

fi

i

s

fi

Àfil"'

ii.. Динин.......■Tli l-TT-Ti.........,-------

— fłwn

i

|р**

■i * m «пин

» afw

рй

fi,;.

a

;.4f*

.

u

Î-.

sn

■4

JfifiÄ .^fi« Ш ævj4;

Fot. D. Anderson, Rzym.

тл

tf£'

mQ - *

i

f

n

?чп

УЩ

' 1

\

1

sià

ĄjlM

m

#-s

У

*^3

■

в*

pis

1

*

s

sa?

Ej

il

i

Щ

Î.

: " ; >

* 5*

§

шшт

-V «*#**“'

*ex£S^Sâù£i,.кх....^ ;

Г 1

j

, .

Łjg*ęw<

4L,

'

/

/К

>

\

fi:,.

fi

fi ч

*

Si

0

fcÄä

fillittl

РПЦ

... Verl

I#;'

ES

/??w

Rzym. kościół św. piotra.

„La Pietà.“ (Michał Anioł.)

„Sprawiedliwość “ Z pomnika Pawła III. (G. della Porta.)

Grobowiec Grzegorza XVI. (L. Amici). Grobowiec Klemensa XIII. (A. Canova).

Fot. Brogi, Fi.orencya.

&УУ£

gi

р»щ5Я5?

.ЧзЧ

SE®

sht-

Oft

ÉS

l-W

li

4a

ii

’-«ч-М    I

'    , 't-~z£2ÊÊÊÊ&

;;

ś|

à

|!p

I ЧЩ

г ~~v

f32

fi

Fot. Ai.inari, Fi.orencya.

йт

If

mm m.

s«:

m

■ ш.т

il

2ita-

---------------------------

.....

ri

SL

gill

t**F

ив

W.â

ШМ,

WT?.

Sla

» ,,-гзт

I

Ж:

wm

ЗТГТ5ГГ”

йг-32

ШШ

■»

mm*»* i ,

w-~.‘

щзтч

Rzym. Kościół

SkÄl

" У’ш-

Жй

*a* -.i?

■e

:js

'' * _!

ы.%Щ

Ï.PT.......

,3

wm

1-\*Я

\

,' ТЫ

1Ш

«f-4

«->*1

Hi

..

Wnętrze małej prawej nawy.

Posąg Karola Wielkiego pod kolumnadą (Cornacchini).

św. Piotra.

Fot. Brogi, Florencya.

b!

■S

-f

Е?» ,•

Ik

/V

k „Aa

■

A,.

» **

Fot. Alinari, Fi.orencya.

■■■ -jb:

lb.!

Ek>#l

:■> 1

A *4

Jä

шшт

•зЭ

₍ ЩШШ'

<ай1Йй*аЛ

-,

Ä-

ip**;

;.i

, /1

шн

Ш жз

шш

ЮМШМШ1||

ржж

;W

pi

;:Щ

Аж

fi ■ Im

'S I föfc

,:i 1Ш

■\:ïm

Ш </

warw»*

■mm mmmmn

“    • ПИПТГ" ......гг ди

Wi

'■

***

.....j

. ттцт

J. À

шч

ra

AUL

fei

рияствпиж

s;

11 -,

tx Â

•:

;|Щ

IM

il

l'M

: Vl

чт

v-•

■;1-

isie

«fff

Ш

. ВЖ

i- ■■ .:::

ą ь. ««гя

» L * * у

£M

Zù

lï

ff

fnt

f T *|п

ff/f

-,

m£

ffi

ii * !

жг

IJffi

ж

•жЪ

Г:

•Fi

R fft

Vas

: r/

:.v>

'p<4

ЯЗ

§„■, « jt "    -'x^ _-~x

■)K

Ш1

ШВ8 i -f-    "'i

il :J

* i!

[S и

■fr

Згуг >

r-

Æfi

Ля» P

, %*

Щ- л

«JT-.KGZ.-

sê)

r*

^/Щр*

b-JL

4 î * ■*

^tess

C_,

Vii*

fi

3*

з|#£й

v£J

il Ij

4-

; 'S V'!

iü

ЙГ

|É

⁴ , *N

.ĘI

Î?J

U-

Ê-jS?.

■f

;fiw

Ш tà

if ïi

***•

•u ■ -r

1:

!«

.

•■y

r\

f!

f ï. tt

Ш1-

Ä

il

/■

Ipii

/■i

ffi;

f liii

•ilm

-;5;

"

.......il

'Ш #■ 1

’e-dsmm

f >Æ

’S

sßiij

Щ¹

Rzym,

уУ

fx

Ди

ßrJ

I

w* J

f£_.

lïid.

• -i

H

i

Vi

üé

х*Шщ

£ Jwëiâfc!

К4Г‘«Tl

4|    ............ Mi«d

H. c.

il

il

:i

»2 .

If

f>; Tf

ИЛ

I'

P. 'd'⁻

Panorama z pałacu Ponteficio z podwórzem Belwederu. — Ogród Pigna.

gk

VA

-X

•л. «

Ш*-

ЯЛ? ■

w7

W. •

Г ryy

>rn

iii

.

Fl

;-ч

I*?

®*s

9м

ï *? 'Jéjâ ■

H"v"

rtl

il

Fot. Alinari. Florencya.

У:

11»

H" ■

пеням

"■ 1

1Ł

'S

\u

te

дамами

'*ЛР*-*'жл *

Fot. Alinari, Florencya.

Ш'

Hi

Fot. Alinari, Florencya.

ша

V.

u-j

' - -.“-r-^    . \    -    .,-~y~y

À \

\ Д ■

ft\Y. % \ wvwvwww

ЖII

-31-

Д w\\-'Y>\

i    '    \

\\v4

Fot. Alinari, Florencya.

lit

i".U

Av

ШИ

Jf

4'

'bppvftm*!, I I

i it I

ÉSi

f.4

1'

?S

_    'V.4', 'Y

V -<*«- *<«*-łh»**- .4J

sife

ШЩ

|Ц|

S

!i.

1 j

« .д

L- N

! ~)l

»i <*■

‘ y#*+ •

'VI *

wmßßm

: M*"

MF¹

j»»

■;»

lŁI

Rzym.

Ogród Watykanu : Coffeao, Wejście do domku Piusa IV. Ogród Watykanu: Rotunda i domek Piusa IV.

1

ИР1 т

i V ,V-*wi **•

Vi

■кШГЖ I

L ' -Л

ш ЗБ

Жк ж .

IfÉ

Hà .

m II

•■;•: J-

TV* j

2:

та

Ml

ù ip

IS

l*!&

,.Ул

лТ|

rfĄhmf

•l j- i%, '    * /r '    -*'J

ib

Й&К»

•f/W. -*‘*'1

фшШС

m ssssy .. ■

#>.. *т*.ш ■    •А-'»- • ШъШк

■т улш, ■

у ".; ■•' -«JÜ

^W¥€?iß

ĆK‘*ię №’•.'■    -■■Х¹'Г'.:,'ЧУ/а,

>■

Xf

-и---„

'if—:    *9И*

• Mi

13

i i!

L i

ч|

|| Ą

;ä

xi

)g

-f

I ?ï

ir

«S^y ,V

ЩчДЗ^Г» V

|ÿ€54 u

!? *

fc

f^¹

W * :i Ï 4

г.

:%V.

il

•*» Й

if.

Mil ! {_.'!•

si Ш

i __.i

£<<i’

я.

j ¹

li:

S3

ff

■'5i

[:-Ü

r*j

'J

r*:

Wm

IP?

PM.fc rft

#^ 4 :    ж%

уЩи

м ' J

\*фгт ЬеШ;! *

:, i .♦. .iMfeJ яНг

I fl

Г-¹

My

ra

!..

ГЧ

V M

*► ÊÊh

V112

a il

МеУ’мж шЯк

11

II*

lippGal

Ś'¹

■Ш

Fi

.- »VV -'

Ûû

f; I

•л«.

6t

BJs

№*'

si

;i‘i

%K

.*.»., - i    %“Ц

Шш : h S m #iv k%№ • « Щ m

Slli У-

.. N

ii

ST

■■¹ '

»/i - ч

.4

•V...

:;a

ft

rkiï,

W,

'«■у

■ч.

jP

LESS

kt

[. 4L

1Ш|

аХ

’ip

Т^чшт⁴

I:

LI

É'„

Jr -^шрнкг

sy

-» • mir

0^... ^

16». P

шн

и

% ' -к

IF

Vîî.

Щ Ł

йш i/ i

*fVrw~

JÏ

>•

т* Ш- »>.—

J

тят'

|£»

■ V_____J

ЙШ:^

а -С' J

р?? '

; 4.:

\Г?

А*

II

i 1 ‘.«iii

V, '

01

SS

!‘

"    '■ ' 4йЦ

■■Й1

%/А

ËÊ

а*

■* , J

Jb^i

..kii

iw#a

1'Ш L

iźmĄę& н**

ik'k

-гл >

h\

¹ ■ «.i кг **

T; STi

•Ł

FT? г

SL

»к bti

I# , ■

Jr

jjSu!

kkfeLIł

ifaiMww уидя»^ Ънтш» \т/тт

’г?\

V il

.....Л)Д|

«ш

,    г к л Ш: к ‘ '

%    ■■    г! I

кшМИ^^-АДд    g* J

3ö1»Ä* - -i“b' V klu*Wi-

ИИ

JP

4J

f. ,

R* /«S

БУЖМ

-,r , r;r лг.

к-a

*:<%

’    ///Ц.

тт - -

Г.: ^    *-

::    Г 'к 'Г. ^

щМг ■

вг J

J7

:llsi

in

ш 111

uli

i'

i I.

<1

St

•*• S1 on

r.

/У;

ч

«ЛД?

л ,Щш1

U ;.р

т.

ш

ii|Ï

реЩ

ri

Юц

kV-¹

Li

a-V

11ШМ

à-

«VI

• 1L4

Р.Е'

ах

Yswmi

■fiu!

|i|

II

&й)

li-

1П

‘ ÏS

,0*5,

t.

Яд*

2Rp

Иг^и

к’ Ę </£<Шк. Vi

N " \i ; i' i mi!

1 § ЖгчВ М I

|;ЯХ"

Жк к v; : •; к соi.;:</ ох >■

iH-----

■“"r-JT-r

ms

УР

■Ж ul

ff/âi

тШ

Il У

id

ГУ

«* ;w ^:*ä«b«s$8Sjs®

s§§ 45 Щ/Ш

il IWP^fe

II гч?

и Bl р

\к

UP

ш#

-If*

Ш г

У<

11¥ ' ?

i г*?

ФЪ,

У

,S*

*ф

<#ж

ff# 4

& я.

V §,

V. *

V. &

4 i

■ ш И *

5»

✓łg

ИЙ*

i,f,f

&, W .И

■в - , -    . м

■ш:

pi*;

Щ&Р; \    \/\ '

|i/#k|LJ*S    |Г'Г:    г -, — ,

2в»^#ж V    ,;в

ki tà:i

Г-rtf -I «.»••* ł

тт,-

i%eS4s

Rzym.

Watykan : Wnetrze kaplicy Sykstyńskiei.

•’

âBwr 1\ - '%

iil vi v

i.

, •' - * -

rnstm

9ï'-

ЕГ“"

i+i-H-j

111__i j

□iiii

-Ш_Щ£

1*1

f-J Ш

i!

«]

Ш # '

S&aL •    ;

łi ' . . *

»,

yA'V i »"Д'

*a\    *,:Ä: ’Ä '• '*

:Йк'

щ

ж/ШШ ;!

11

' Ш! ' i

i-i.,

■и'Й

p.

' лй£|

if к:.*-!

ЕЯ

if^ijfesaajäw*

A.

F<

If

ii ' ' L a*'

; :§f-' . *-.. г. .. ,e,

У ,11 ч . '• '    ’

i-1 i ip® Ш i й ,i ?' wi

£*•'0

j]

■'■w

IJ“«-

М Ий!

IE

11    ’ ■* f

* S «jfAM

,• i*.    ■■

ш: “

Fot. Alinari, Florencya.

»■: !

L

Sm

0~s

Ł

>•

У:Ч^:!

т

г.

а

в

м

лЗ

га

L И

' .АЛ

Î .    :

а!1Г

Ife

Ш

\

ж

ж

J0+

в

L

гаЯрр* ,

. If

E

ж

i

1

Га

rßq

Ira

у

TS

7Â

i

Г£

Va

>«»«»*•«»

i

ïï.

ÿ

M

rjgg;

У

u"

I:

ж

ч%

11

X

ч i

Tu

.

г tel

f4 :

Ш

'

V

’4 Ą

i

щ

I

. -

JW

i №

i

я

ks^

5!

;

m

m

иШ

V¹

г-*ч

:

«JQS**â:

;

А

I

1? i

,

u ;

È£

J-

i

if'

b

У

isssa

r

ii;

i.

s

;,V.

R*

Ш

• Л

If'1

' jà»â

XÉ

я

А

KP

.

,M} к

ш

!

чр

Фт

тц\

r

»

«

m.

к /

3

ш

|Л

...

\i ш

oaSĘp

I

w

ж!

IГ

1

fej

m

Iff

Y

/MJ

'

r.J

V>

Vv

I

S

hr

te.

i

Ś

yÿ

:Äis«So*

■ '.л^

Ж»

Pil

hääf A

0\4 "

Ш

V/.

<* Jr ’% J

P5gö*Sejjjj

i.

: :

L

il

i

5gp$

!/, д

V

%jt

w

■

? ■

" л Û

Фщ*‘.

*~-£23<efc'**i i

LiTT ;Л

;:ï ,

i ł

i

т

3RB

F

0.1

i

ж

jf " FT*

i

I

Щщ

Ш

л

Й

.ш„,₁^.г^;|

il

r%?

к

jl

J

y.

■ Ягам

Sa^Ä

:w/3,

&ÆW

у/Ш

Шр' ВВ

Шк

щл

fv^lä

h

Ш

ЩА

'

ż

У

* и

ч

f

IL

кЧ4

Lkf

ИГ?

4

г,

т

щ

—

i

ШЁЁШШЩ

»;'1£££тт

•■ 4L;,

J

и

щ

ta

к

щ

ш

f

f :Y

i

a;/'-

т

1

■

ü»!

%щ

4 t \ *

fr*

\L

.

^ ¹

#

•ч

r

ff»-»

;

r

■

pp-<

РП

ЙЙ

i

m

g>~«w*rt~ pLI

ш

-

4ösS7

V

ii

~ ", HÜ

а

,    • «v

m

hm

1

У

!

я

’

^ :

■ -л

Ili

¹

У

!чр|

p*

te'⁴ ж/

.

Ы

в?.'

i

Ш

L

ч '“ ■ /

W -mm

i

•:

Ш:

в .

S "l s ',-«г

[

1

\

Bf

:.1а.

ж

5И

I

1*cS

А

e ü

Sx,

;

#

fm

»...

u

к

20ß j;

\

i

> \t

r

л.

m

Ł

■

3vV "

rfi-kl

••

/Л

л

mwj

¹Ш А ' ./■#-

зьн ^*

'-⁴Л"Ч'- ⁵ 'К':'

p

УЖ

а

/

>

/

Ä*»=

Ш

Ćft

IPL;

I.

ü

.V *МЛ» ' VN

,

в

f

ii

mm

PfiBuL

Г

■> :

Й

F. “

w

Al

•:=Z

Ш

P 1

у

я

»

£

•. :

Ар,

к

J;?.'. .;■■    •

*

Иг

щ

ÇS?

У

О. '1

i

I

щ

% в

“'л.

i*§ 1

% '-■

m

1У' I

uJ

К

mr

тж *

jj* tei>jn

si

ё

тя*:

bfc----

А~<

^ V

Ff¹

* ,:,,.

; Ч'-

л.

1 i

№

I

Ш10ГЯЯГГ :-жОШ

шш

' ' ' г- :

.

№

' iî?j|

T'>»*

>*»■*-

щ

.

Я

А,

■

i

■f

|№вша

» #

II ”>3

Л;и

‘■*М

щ

Bi -

.Y

. 1

m

y

Un

■

^4

Г'

*

* I³* ГУ

'Т^ЧЛ Р

'-Г

Ł«f-

ж

ш

JLm

y

. •

Г •

>

Ггш

⁴

llte

,

M

L«

-Л

я

i

Л

#1

Л

&Ë

7-3

«

Ьк

⁴

«E

::>к

ftë,ir

Ш

..C

■л : i ;

<0Ь

1

а

fl

aMÀ\

iS!

fei

~шж

ÊâÜjÂ.i,i

эмтавд

<i

Rzym.

5* w^#v

*

■ -M» . * .4

'A ^

U

r

»

rs

m

iii

m

W*

f

Ш

«SL:

fc>

æ

5

V3

jFssfc

%£

Mi

:-4ï

щ

r-

2

V

p,

r

. - i

21

7

Ш

%

T

t4

«ses »

№

HP

ü

I

t

t

T

№

L ■

-J

T

«*V'    .4

f-

Md

VA.

à

S

igü

A*r.

pat;

V%v

V

V

Rzym.

11П1Г,

Ш

*511»

П

•rjTf^fc, »ÄM3M

Ш<ШвйШВ|||;

** :V 4И

h

'

Ж.

L.

■M

-

Ж >*&э

b

L-

iÂ

ć

If

*v

*"•*•*!

&

i

I

IL

✓

*

0

*ÿ

S*

fi \

f

N

Ж

c:

f

i

щт

...

№

i

$

V

к \

;

№ ' A' ^

r-

b

J

i

t

ï *4 к t

Г

Г

V

»V

. V •

5"

Щ

/

\

■

► -i

*-

P

-Î4

ffli

b

V.

.i

sa

L ILS*

rtN, »

!

♦

II. Ж

b®

• -

«•TS** ' jfcj

РИЗ

i

■J

i'?'

5

[вс

\j

■

bä

jr*i.-г*« Ф

щ

.

л

,?

ÏÉÊÙ^A

Pf?

ri

A

V

Ш¹

fA?

Иг

i

'■ ■

~ 4» *

Çæfl

i

aæ

, , %v .

-Ш

«йй

-i'-f

f

fe*

-•

% ?

■ J

i

\

m

к

шшт

ml

Ж

Г

пи

fW' -■ Щ, > J

[

*.

i

.

f

IM

I

I¹

Ш

«

JL-*«

mm

WWljt?

(§£

Щ

■

ш

МйШШ

■,( •! •ТС’Л- -’ .f

■Ą ■i A*€ij0i'‘ “i^

'

т

\

TU*Æ

К: 'а

I

>1

il ^

'

■

ж

Ш

ж /

mj.

(vêt ł

щ

-J4

•J *

j i

I ;

,г ■••'• 'Ä«w

\r-

гаи

i J

iSilfe

¹.

SS И HE

■

'■in-'":

"Ä «ЦН

;

-4

/" 1

Л^у- -

i

&»*

ЖШШ1

(•At?:

f#Ü

Ж¹

£Л

'м*4

-

1-1

I

v^:

8Й

J

I

.*.

&

5

f

a

«

* L >f

ЮТШ К

1

*

'!ШМШй1ММй

Щ

ЙЙМИИВ^

,

d%:

f

f>-:

r

!

Л.

-•5J*

F

I

Г>>*г

r.

ГЗ

1

. i \

I

< a

À]

/w 1

Ma

/

1

■V, :

№

ß

ï

N

Гг

%

i i

ił“~s

\

s

V

s,j

»

WW*

3

^<1

-V

Й1

Jf

f!:;

łv»h

1

Si

v4t-

■; f

ш

_

*► •    ,’"    г-’*-    " -*

*Ч »■'-> r--.t«-4r-4.-rTSir4>

fSthfa

S

Fot. D. Anderson, Rzym.

ifflal

fl ä

fl

IM

'

х:.. ■ i

>У»а v-iMpg⁻*'    ■ -ч ».%А‘

«га -w -Ь?

fei

ow rgr,

Ж

!

f j.

к

(

¹

•'I

1

jt XA

Æ*é

Яг

I

Sg

ш

.

■

1#1

'

:

Ü

—гж~-

У i

ж

U

-

g ■■ ■

т

''Ч

шц

:

'

**я«*,

ж

г

!

H

O«

Ja

.

xft

Ł J

:

„а*

к

4

: i\

ii

HL

à

.....■

Ä

/

ч,

W

i*.

•н\%

W®

*»r

■ «нмшмнн

___ H.........._____

il

f.

ф.

l

1

г

Ib

щ

Ш

s.

fi$'

к

,

F

Ę\

Ш*

;

I

sà

':*4э

гг

I.

if

'М

1:

I-Ï

■■'-W&J**- '

r

Г

I

Ш

I

(С.

Ł

1

«чп

Ш/

'M

-

» 'i №

!

Jir

Ъ~Ц'!.

*

y

’Iw

[

fb ■

f:-

.

//

л> I

> i

\ è

IX

R

<#

;s, •' .

g

V--

№A

i. f. /

1

i

i

[

i ?

Słł 1

f

m

I

г ■,

.-

1

Ш

:J

il

i

f

r    •*'«

't

• ж

■    -Г...

:

:

i

BP*

?-< ■»•• -д.»у

'Ш

р’~ ,

Hi

lyij»«¹>i    -

ш

Ш

;rf.TлШЩх*

Ä notedai&br&’&irtàtâL

ÄS

RZYM. Kaplica Sykstyńska. Ukaranie ogniem niebieskim. (Botticelli.) Ofiara trędowatych. (Botticelli.)

1Г г *\

t?

vl]

s-

?ч

■:*t.

m

Fot. D. Anderson, Rzym.

S

’ГТ ‘ .|№ <>;■■>> 1.

t

КЗ

кщ. \    < '    ’

ç

i i

/4

у.

I

a

|€

iÆ

pi

Lt

r

F

Г

-,

iipJC

в

■ У

£3

ik

ШшШ

là

I

Ml

■

4

i

«fi

u

*

«ft

t

s

r

P

d

:

4

*

V W.

ф:

>-

s.

id ^

iv

ъ

si

№

Ч>4.‘

1

; z

•.f 4

m

ft-1

i

W?

■

i

T

**k-

%

i

'

s

щ

Я

i

t ■

ГУГ

»

/

$у к

«

!|

m

m

1

■■

;

1

mi

m

вэ

àto.-k’sl

ш

1 I ' ;'4

Ï

\

Ш1

fl

il :

,

Ч ’*

и

'

-

Ir.j

к?

щ

Sil

№

Щ) '

щш,

:

щ

ш

"ZfV'T- ■•

*

Щ ш

ш$ш

‘V .

н

я

\

. I.L

'

1

I

»

fe

v-l

'.i

I

I

4

4M*

i

r

i

m

W

'Æ

t

и

f

■

I

Щ

. Æi

ч*- 11,

IФ,

щ*|

К

I

I

1

:Лл

Г;

i"

Mi

il

*

к /

E|

ЛИ

I Bf

■

ii

:гл

!

•A

I

-

4

■à ■

lW

Kk

Pv

rp

h

I

|g]

Ш

!

.

à

&

i p

:

1

l p !*

4*1 *

II

■¹

Г

rig™

tr

vr?

, H

0

я

I

E-;

«

b*:

■

■f

*

il

T

:, ;

Éj

»

7*

tK

I;

Ш

life

• 4/

pu

‘"ÿ:

w,⁴ :.

ggP3

4

1

4

~ :# y*rr

VI

&

«

1

1

y

Ш

IrJ

■

Kl

V j

pę

*> >

*»

:

щ

À

y

S

■ .

A

г

jr A

Г Ж

Ą

-

S

” é

щ

m

г ,

v

'

ЩЯ

p-.

Y ’

*

,■ i w#ï

«■

МШ

1

У V i

■

IA

i

I

;

,

ÉSsïa

-

.

A

; 4f ; :

, ад

■

■И

K 1

ш

B< ~

.

f

11

ж

--■

—*

"

*

T

A

ЁЙ

ЩЩ

Tl

РУ*

52

I

a    »

Щ . Ł J

r;:

«s

■

f

f

4f

i

" ■ 'A

та

<*5

•iY3*

S. . ■ '

■*4?.

£

b. "

à

• .

:

:• ? f

: ;

U

Г

:

Y-V ^

⁵'1

-

ЩШШГ

1

К

\ V ум

W

4

i

ш

. i.

щт

i»;

J ¹

L

ft

-3

Ш

f ш ^

ад|

■

к

у

<,

■g¹*»-”

II

T!f

t

A

:

>я ,

\

р

I

' ч

w?

i P

'#^1

’: ’

'

S

■;

i

п

wpH^ -    ° '~-Щ>||11[|

;

4 Я

A

-V '”■ '4Я

c #

m

’4' Vrvi

V* 1

3S

z

■: .*A/t

гг1ТРг

■ R

Г 5

Ł

A

1

's

Щ

1

.

■м

m

V

m

/2* '

к, ‘

j:

L.i

:

s

jf

у

W

Ki

|Ш

f

.

чО

'• "A. ',.

A

яЧ

.u..

um*

^-*1»

H

/

/

Л;Ш»’

r^PS

р

■

!

\:Ą! / V А I

: i: \!

Ул

IА

■ M.

■

4

*î

:m

:A

Ж-.

K F-

щ/Шр, '

и

w

Q3l

’T*' ">^1Ь

£Sï?ww

V * ' '

4,

4

Y

I

4

iS

I

ад

I

«ад

V

■

м

Ьш

**%

m

W Â ; ' Y Y

w

,

, 1;

M'

■ ад

т. я*

t* ' “■à *

%^'lg

ТУ¹ s *s

a

№

F

Rzym.

Uwolnienie Piotra. (Watykan.)

Imperator Trajan wraz z orszakiem. (Muzeum Lateranu.)

£

Ж

>/

sæs

■

Sa

:

. f~~    j

laMRv’;

м

i ^

,:.

■~ ~

4 «

* ;

4

¹

?

Г

SSSp •’    ,

!*ч*5

«^.:

S!

/.

*jà

m

r

¹

m

ж Ш

ArJ^sKt

-'• - ^⁵

^-1

i

ш

L ,

2Я

Ш

1

li

II

_:

:

Ч

r I

Ä ШВЯШ: ^

cg

ЙЯ

/'-

к

*

i

«А1

I

Щ

II

'£***

I

-.

г

5H

- ..--4; ...

„v •'    -»

«■tf 4

.ftiàf

&

Im

С-

> /

■

4

i-

-'.- • \A

i-?

#

Ш

44

i

ъ

1",. »>■ f

U

E

Ш,

J

f

LW/

>!

: À"'

»

.

ffl

;--.-^4;::.i

1Ш

i#r ■■

%

L

m

-

i;

%r

.: : ’

мщц

w

>

■■/

IJtl

Й

*V i

ч

fj

•Г

*

<

w

: V

tig

л*

*iy». : - v< •» »« . •

л^_

L.

:

L

Ы

4

I

J,

Л

, V,

•л

*

sr

д

.    , Mr

i

л

feè

,< X#

1

• J

L I

JPd

„ *S»„

■; *ч>

""" *:;■

. ■ ' , .

\

ЧЙ

■

Игар*^

' 1.

/ • '

ой

■>

ь&Я|

1ЙЩ5»

À W    it,

i '

;v

г V

r*t;

' ^ -

ш

fm

ШМ

Lß

-

*

■

#1

!

. _ i

.

a

.

ill

Eft

ees;

'“■ * .

O

«M;

4: ,

fSL,

■Ж

\<Г \

Ł

:

ft

J

’S?

У

'Л

^ J*

.#^4^

'ГГ-

/

4

**rpP

•■a

I : . ;

V ' ,

■I

■ V

\

Щ

*■

|W •

<4.

"^r

Jr

WĘ^

» *. \ \

1

щ

ЯМммь. -

г i

^~ЛЛ

' ÏÏF⁵

m

......,.Y ⁴'. :.’\

" - ;>>-•*!,.

вам

*ć

Рот. D. Anderson, Rzym.

RZYM. Watykan.

Rafael : Cud Bolseny.

Rafael (Stancy) : Pogrom Saracenów vv Ostu.

Przez most Fabrycyusza, obecnie najzupełniej zbyteczny, ramię bowiem rzeki, przez które niegdyś był przerzucony, wskutek regulacyi Tybru doszczętnie wyschło, dostajemy się na wyspę San Bartolomeo (str. 317). Niegdyś otoczywszy ją kamiennym murem, nadano wyspie kształt okrętu, którego maszt zastępował obelisk. Poświęcona ona była Eskulapowi, a znalezione tu, wykonane z terrakoty rozmaite członki ciała, były najpewniej ofiarnymi darami, składanymi temu bożkowi za wyleczenie z przeróżnych dolegliwości. Ciekawym dla historyi cy-wilizacyi jest fakt, ze dotychczas w świecie katolickim zastoso-wywany często zwyczaj wyrażania w podobny sposób swej wdzięczności, zaczerpnięty został ze świata pogańskiego. Później około r. 1000 zbudował cesarz Otton III., prawdopodobnie na miejscu świątyni Eskulapa kościół, poświęcony czci św. Wojciecha z Gniezna. Odrestaurowywany niejednokrotnie, zachował on jeszcze w swem wnętrzu czternaście starożytnych słupów.

Musimy jeszcze odbyć przechadzkę przed bramę ludową i zakończyć naszą dzisiejszą czynność oglądnięciem wzniesionego przed nią pałacu papieża Juliusza III (str. 302). Obecnie Muzeum dla nierzymskich starożytności, wśród których najgodniejszemu uwagi są: posąg Apolla i „Wprowadzenie Heraklesa do Olimpu“, jest ten bardziej do willi podobny gmach, wzniesiony przez Vignolç, któremu dopomagali Vasari i Michał Anioł, jedną z najlepiej udałych tego rodzaju budowli.

Za ósmy cud świata w stylu nowożytnym uchodzi kościół św. Biotra (str, 321). Stałby się on też był rzeczywiście najznamienitszym wzorem kościelnej architektury, gdyby plan Bramanta został przeprowadzony w całej swej czystości. Niestety, stało się inaczej. Kościół św. Piotra zajmuje nie tylko ze względu na historyę sztuki, warto tedy przypatrzyć mu się bliżej.

Stary kościół św. Piotra, zbudowany przez cesarza Konstantyna, prawdopodobnie za przyczyną papieża Sylwestra I., wznosił się ponad złożonymi w spiżowej trumnie śmiertelnymi szczątkami Apostoła Piotra,⁻ na tern samem miejscu gdzie niegdyś stał cyrk, w którym Neron święcił swe wątpliwe tryumfy. Świątynię dzieliły na słupach wsparte arkady na pięć naw, do których wchodziło się przez podwórze otoczone również słupami. W około niej stały mniejsze kościoły i kaplice, psując w najwyższym stopniu ogólne wrażenie. Według udzielonych nam objaśnień, wnętrze jej było bogato ozdobione i zawierało przedewszystkiem liczne starożytne mozaiki. Tutaj to, w dzień Wielkiej Nocy 800 r. włożył papież Leon III rzymską koronę na głowę Karola Wielkiego, skąd wziął swój początek długo-utrzymujący się zwyczaj koronowania cesarzów niemieckich w Rzymie, oraz tytuł „świętego rzymskiego państwa niemieckiego narodu“. — Mikołaj V jeden z największych miłośników sztuki wśród papieży, mając u swego boku architektę Flo-rentczyka Bernarda Rosselino, pierwszy powziął myśl i do wykonania jej przystąpił aby, na miejscu nieregularnie zbudowanej watykańskiej dzielnicy miasta, wznieść rezydencyę godną papieży, oraz dźwignąć z ruiny chylący się do upadku kościół św. Piotra. Według planu Rosselina, miano nadać świątyni zasadniczy kształt łacińskiego krzyża, z okrągłym chórem, który tworzył na zewnątrz pół prostokąta; wszystko to zaś razem miało odpowiadać rozmiarom starego kościoła. Mury nowego budynku doprowadzono już na wysokość człowieka, gdy z powodu zgonu Mikołaja V nastąpiła w robocie przerwa, trwająca przez pół udeku. Papież Juljusz II zmienił później pierwotny plan budowy; zapragnął on jeszcze za życia wznieść sobie pomnik przez przybudowanie do kościoła kaplicy, do której budowy najpierw przystąpił. Po pewnem wahaniu zarzuca dawny plan Rosselina i poleca pewnej liczbie budowniczych wypracowanie projektu gmachu, zakrojonego na daleko większą skalę niż to było jego poprzednim zamiarem. Znaczna część tych projektów znajduje się jeszcze w Ufficyach we Florencyi. Mistrz Bramante odniósł zwycięstwo nad swymi współzawodnikami; myślą jego zasadniczą było połączenie wzniesionej przez Maksencyusza, a przez jego zwycięskiego przeciwnika Konstantyna przebudowanej i tegoż imieniem ochrzczonej Bazyliki z Panteonem. Pomysł to nadzwyczajny i, prócz Bramanta, nie dorósł do niego żaden z jego współczesnych. Na planie, który Bramante niestrudzenie uzupełniał i ulepszał, kościół ma za podstawę grecki krzyż; ramiona krzyża i chór, zaokrąglone na zewnątrz wieńczą mniejsze kopuły, w środku zaś wznosi się potężna kopuła główna. Dnia 18 kwietnia 1506 r. rozpoczęto budowę od założenia z wielką uroczystością węgielnego kamienia pod przyszłą świątynię. — Niestety, plan ten zaniechany został na krótko przed zgonem Bramanta, zmarłego 1514 r. Dalsze kierownictwo robót objął Giuliano da Sangallo, z pomocą Raffaela i Fra Giaconda da Verona. Sangallo i Fra Giacondo poumierali wkrótce, a za nimi poszedł niebawem i Raffael. Następcą ich był Baldassare Peruzzi Seneńczyk, który tak jak Sangallo odstąpił od planu Bramanta. Szkodliwe skutki tych zmian zdołał, po objęciu w r. 1546 budowy, w części tylko usunąć Michel-angelo głównie przez to, że, zwężonej na korzyść bocznych stron środkowej nawie, powrócił, chociaż w przybliżeniu, przepisane przez Bramanta rozmiary. Największą chwałę przynosi Michałowi Aniołowi wzniesienie głównej kopuły. Chociaż część jej tylko pod jego osobistem kierownictwem wykonaną została, jednak pozostawił on tak szczegółowe plany dalszej jej budowy, że kopuła ta, arcydzieło tak pod względem estetycznym jak technicznym, jemu przypisane być musi w całości. Wykończył ją według planów mistrza Giacomo della Porta, zaś resztą robót kierował Vignola. Na • nieszczęście wprowadził Paweł V nowe zmiany w projekcie Bramanta ; przez przedłużenie ramienia wstępnego zmienił on zasadniczy kształt gmachu znowu na krzyż łaciński i każe Karolowi Maderna dodać świątyni barokkową fasadę, która w wysokim stopniu zmniejszyła potęgę wrażenia wywołanego przez kopułę. Szereg budowniczych tej świątyni zamknął Bernini, który miał zamiar, na szczęście nie ziszczony, jeszcze bardziej przeistoczyć katedrę przez dodanie dwóch dzwonnic po obu stronach fasady. Dnia 18 listopada r. 1626, poświęcił papież Urban VIII nowy kościół, którego koszta budowy pochłonęły ponad 200 milionów koron, zaś roczne utrzymanie wynosi 150,000 koron. Kościół św. Piotra jest największym domem bożym na całym świecie; powierzchnia jego wynosi 15,160 m. kw., prawie dwa razy tyle co katedra medyolańska ; wewnętrzna długość środkowej nawy wynosi 187 m. szerokość od frontu 27^2 m., od tyłu 24 m., wysokość zaś 46 m. Kopuła ma prawie tę samą średnicę co w Panteonie, 42 m.; odległość od górnego szczytu krzyża aż do ziemi, mierzy 132¹/₂ m.

Fasada, przed którą rozłożyły się potężne odkryte schody, wspiera się na ośmiu korynckich słupach, czterech pilastrach i sześciu półsłupach i przybrana jest w bogatą ornamentacyę zakończoną u góry balustradą, na której wznoszą się, prawie 6 m. wysokie posągi Chrystusa i Apostołów. Z loggii, nad głó-wnem wejściem do świątyni umieszczonej, udzielał dawniej papież, bezpośrednio po swej koronacyi błogosławieństwa zgromadzonym na placu św. Piotra tłumom. -- Większą niż fasada jednolitością ornamentacyi odznacza się wsparty na sta rożytnych slupach przedsionek, jego stiukowany strop jest istnem arcydziełem. Z ogólnym charakterem otoczenia niezupełnie harmonizują dwa posągi konne : Cornacchini’ego Karol Wielki (str. 324), pojęty w sposób nieodpowiadający wcale naszym wyobrażeniom o starożytnych germańskich władcach, podobny raczej do starorzymskiego wodza i Bernini’ego : cesarz Konstantyn.

Wprawdzie strona zewnętrzna świątyni nie zadowoli krytyka, lecz za to wnętrze jej wywiera tak imponujące wrażenie, jak żaden inny kościół na świecie (str. 322). Tu wychodzi jeszcze na jaw zasadnicza myśl Bramanta ; tak potężne są te wymiary katedry i tak cudowną ich harmonijność, że, ani wszystkie zboczenia od pierwotnego planu, ani przepych dekoracyi, wykonanych głównie przez Berniniego, nie mogą usunąć, ani. zmniejszyć doniosłości wywołanego wrażenia

Ciekawą pod względem historycznym jest wmurowana w podłodze, tuż przy drzwiach środkowych, okrągła porfirowa płytka, na której byli stojąco koronowani cesarze ; cennym jako historyczny zabytek sztuki, jest między innymi bronzowy posąg św. Piotra, pochodzący z klasztoru San Martino a Vati-cano. Przeładowane ornamentacyami tabernaculum pod kopułą jest dziełem Berniniego; tworzy ono niemiły kontrast ze skro-mnemi ozdobami samej kopuły spoczywającej na czterech potężnych posągami przybranych filarach. W trybnie, zamykającej główną nawę, spostrzegamy znowu dzieło Berniniego ; jest to oryginalny tron bronzowy podtrzymywany przez czterech głównych ojców Kościoła, w którym się mieści stary, drewniany tron biskupi św. Piotra; za nim wznosi się główny ołtarz (str. 323). — Na lewo widzimy grobowiec Pawła III ; u stóp błogosławiącej postaci papieża znajdują się figury Mądrości i Sprawiedliwości (str. 323). Giacomo della Porta jest twórcą tego pomnika, który, nietylko w głównym zarysie zdradza szkołę Michała Anioła, ale też i wykonaniem zbliża się do niedoścignionych arcydzieł wielkiego mistrza. — Mistrzowską kreacyę Mi-chelangela znajdujemy w prawej bocznej nawie (str. 324) w pierwszej kaplicy, a jest nią jego „Pieta“ (str. 323). Na kolanach Madonny spoczywają zwłoki Chrystusa ; w Jego pięknych rysach widnieje zaledwie lekki ślad przebytych bólów, zwalczonych pewnością mającego nastąpić przemienienia; cudownie modelowane ciało przypomina żywo najwspanialsze rzeźby starożytne i tu naturalnie pamiętać musimy, że te posągi, symbolizujące cielesną siłę, nie były nigdy poświęcane bohaterom cierpiącym i pokornym. Fałdy szaty, okrywającej górną część postaci Madonny, za piękne uchodzić nie mogą, ale za to, co za głęboka tkliwość przebija się na obliczu Matki Bożej ! — Gregoryańska kaplica została również zbudowana według planów Michała Anioła ; zawiera ona grobowiec Grzegorza XVI (Str. 354) dłuta Amici’ego z dobrze wykonaną płaskorzeźbą przedstawiającą rozkrzewienie się wiary chrześcijańskiej. Postać siedząca papieża jest znakomicie pojęta i zwraca uwagę mądrym wyrazem delikatnych rysów twarzy. Do wręcz innego rodzaju należy grobowiec papieża Klemensa XIII (str. 324) Canovy. Tak w figurze papieża jak i w lwach występuje zasadnicza cecha twórczości tego mistrza : wdzięczne kształty połączone z posuniętą aż do drobiazgowości starannością i subtelnością w wykonaniu szczegółów; jednak nie należy go oglądać po dziełach Michała Anioła. Mniejszego znaczenia są inne papieskie grobowcy, zaś już zupełnie jest chybiony grobowiec Aleksandra VII dłuta Bernini’ego.

Jak już wspominaliśmy, dał papież Mikołaj V impuls nietylko do budowy kościoła św. Piotra, ale i Watykanu (str. 321) w jego obecnej postaci ; wprawdzie Symmachus około r. 500 urządził tam skromną papieską siedzibę, ta jednak, po zbudowaniu lateraneńskiego pałacu, nie była wcale zamieszkiwaną. Budynek ten rozszerzany był za czasów Eugeniusza III, Celestyna III i Inocentego III, ale dopiero gdy w r. 1309 uległ pałac lateraneński wskutek pożaru, w znacznej części zniszczeniu, wówczas zamieszkali papieże znowu na stałe w Watykanie. Mikołaj V rozpoczął przebudowanie jego na wielką skalę od wzniesienia części gmachu zwanej wieżą Borgiów ; papież Sykstus IV wzniósł kaplicę przezwaną od jego imienia Sykstyń-ską, zaś Inocenty VIII Belweder ; Paweł ii polecił Bramantemu zbudować wspaniałe podwórze i loggie otaczające dziedziniec Damazego. Paweł III zbudował kaplicę Paulińską, Sykstus V biblioteką i dzisiejsze mieszkanie papieskie, a Urban VU główne schody, według bardzo zręcznie obmyślanego planu Ber-niniego. Za Piusa VI powstała sala greckiego krzyża, sala okrągła i sala muz; za Piusa VII przybyło nowe skrzydło gmachu, a za Piusa IX zakończenie dziedzińca Damazego. Samo przez się rozumie się, że w obec tego iż poszczególne części Watykanu w tak rozmaitych powstawały czasach, o jakiejkolwiek jednolitości stylu mowy nie ma: jest on też zlepkiem najróżnorodniejszych, ważnych po części pod względem architektonicznym, budowli, pokrywających 55,000 m. kw., z których mniejsza ilość przypada na dziedzińce, większa zaś na budynki. Źe Watykan składa się z 11,000 pokojów jest twierdzeniem przesa-dnem ; jest ich może około 1000. Znaczniejszą część pałacu zajmują zbiory sztuk pięknych. Trudny jest bardzo dostęp do prywatnego mieszkania, jak też i do ogrodów (str. 326) papieża. Najgodniejszemi widzenia osobliwościami pałacu są: kaplica Sykstyńska i Stanze Raffaela.

Kaplicę Sykstyńską (str. 327) zbudował Giovanni de Dolci w ostatntej ćwierci piętnastego stulecia; sławę swą zawdzięcza ona wspaniałym freskom na stropie, wyłącznemu dziełu Michała Anioła (str. 328 i 329) utworzonemu między 10 Maja 1508 r. a październikiem 1512 r. Jest to stara sprzeczka między historykami i znawcami sztuki rozmaitych kierunków, czemu się należy palma pierwszeństwa, freskom, czy Stanzom Raffaela ? Cieszmy się, że jedne i drugie posiadamy ! — Początkowo miały służyć za dekoracyę stropu tylko postaci apostołów; z wielkiemi trudnościami przeforsował jednak Michał Anioł swój projekt umieszczenia na ich miejscu historyi stworzenia świata i scen z życia Noego, tego drugiego ojca rodzaju ludzkiego. W sposób prawdziwie genjalny rozwiązał mistrz kwestyę ugrupowania pojedyńczych części fresków ; naszkicował nader łudząco naśladowanie rusztowania z filarami i słupami z marmuru i bronzu, które wznosząc się ku górze, dzielą strop na dziewięć nierównych pól, ożywionych figurami, które nie dopuszczają do powstania wrażenia nieuniknionej je-dnostajności. Rusztowanie to odgrywa tu nietylko rolę ram dla obrazu, ale tworzy poniekąd organiczną podstawę dla całości, coś, jakby w rodzaju pnia, z którego gałęzi wyrastają owe kwiaty, stanowiące główny cel tej kreacyi. Na pierwszem polu spostrzegamy Boga Ojca, który, majestatycznym ruchem ręki oddziela świat od ciemności. Na drugiem polu powstaje na rozkaz boskiej prawicy słońce, a lewicy księżyc ; aniołowie otaczają Boga, a jeden z nich zakrył twarz, jakgdyby oczy jego nie mogły znieść blasku nowostworzonych gwiazd. Dalej, na temże samem polu widzimy stworzenie ziemi i jej roślinności. Na trzeciem polu przedstawione jest stworzenie zwierząt wodnych, na czwartem Adama, któremu Bóg daje życie przez dotknięcie go wskazującym palcem. Aniołowie przytuleni do boku Ojca przedwiecznego, przyglądają się Jego dziełu. Na piątem polu widzimy jak Ewa, wyszedłszy z boku Adama, po chylą się z nadzwyczajnym wdziękiem przed patrzącym na nią i błogosławiącym ją wzrokiem, Bogiem, jakby У u chciała wyrazić swą wdzięczność. Na szóstem polu przedstawił artysta szatana w nawpół ludzkiej postaci, nawpół węża, jak owinięty o drzewo podaje Ewie zakazane jabłko i następnie wygnanie z raju. Ze względu na charakterystykę rysów twarzy, a głównie na wyraz bólu wyrytego na obliczu wypędzonych przez anioła pierwszych naszych rodziców, należy ten obraz do najszczytniejszych kreacyi wielkiego mistrza. Na siódmem polu widzimy dziękczynną ofiarę Noego, na ósmem potop. Wśród nieprzejrzanych wód płynie arka Noego, której czepiają się rozpaczliwie pojedyńcze postaci; na pierwszym planie widnieje bliski zatonięcia, przeładowany ludźmi okręt. Dalej, na wystających szczytach skały, zbiła się gromada ludzi, szukających ucieczki przed niechybną zgubą. Świetną charakterystyką odznaczają się tu pojedyńcze postaci, przejęte rozpaczą, usiłujące nadaremnie uciec przed rozpasanymi żywiołami, bo nie tylko falami wody, ale i ogniem błyskawic zieje, szalejące u ich stóp, przez Boga zesłane zniszczenie. Dziewiąte pole ukazuje nam naigra-wanie się Chama z pijanego Noego, podczas gdy Sem i Jafet narzucają na obnażonego ojca zasłonę.

Dolną część sklepienia zajmują postaci proroków i Sy-bill ; wszystkie pogrążone w głębokiej zadumie, przeważnie nad rozłożonemi księgami lub zwojami pism, zdają się one być ożywione przeczuciem zbliżającej się chwili odkupienia. Trudne zadanie uniknięcia grożącej tu jednostajności kształtów, zostało tak świetnie rozwiązane, jak moźliwem to tylko było u tego genialnego, przez Boga natchnionego artysty. Również po mistrzowsku zwalczoną została druga trudność ; mianowicie chodziło o to, aby, nieuniknione w obec rodzaju sklepień, skrócenia postaci tak wykonać, żeby z jednej strony, ruchy i układ, koniecznością odpowiednio umotywowane były, z drugiej zaś strony należało owe skrócenia tak przeprowadzić, żeby anatomicznie wierne, nie obrażały w niczem uczuć estetycznych. W obu kierunkach wybrnął Michał Anioł zwycięsko z tych trudności, czego dowodem jest jego Jonasz siedzący pod krzewem dyni.

Godnym tych arcydzieł jest pokrywający ściany wielkiego ołtarza fresk także Michel-angela „Sąd ostateczny¹¹ (str. 330). Już prawie w 60 roku życia, w r. 1534 rozpoczął mistrz to kolosalne, bo 20 m. wysokie, a 10 m. szerokie ścienne malowidło i ukończył je na Wielkanoc w r. 1541. Niestety, potężne to dzieło sztuki, jest bardzo źle zachowane ; zczerniałe od dymu palonych w kaplicy kadzideł, uległo ono po części uszkodzeniu z tej przyczyny, że Papież Paweł IV, które je początkowo zupełnie dla przedstawionych na niem nagich figur zniszczyć zamierzał, kazał Danielowi da Voltera podomalowywać. tymże figurom szaty, co uczynił później również Stefan Pozzi z rozkazu papieża Klemensa VII. Oświetlenie jest również nader niekorzystne i dłuższych trzeba" studyów, aby objąć całość tego potężnego dzieła. U góry obrazu Chrystus, jako sędzia wskazuje zgromadzonym po stronie prawej wybranym drogę do nieba, na której towarzyszą im aniołowie, podczas gdy szatani usiłują ich zatrzymać, ale bezskutecznie. Po lewej stronie Zbawiciela, grupa potępionych dąży nadaremnie do tego samego celu. W niebie wita Chrystus z Madonną, w otoczeniu Świętych i Apostołów, dusze błogosławionych, którym grupy aniołów pokazują narzędzia męki pańskiej : krzyż i sznury do .biczowania. Przedstawienie przebudzenia umarłych w dolnej części malowidła jest naśladowane z poezyi Dantego. Sędziemu umarłych Minosowi nadał Michał Anioł, nieco złośliwie, rysy papieskiego mistrza ceremonii Borgii Cesena, który już wówczas, z powodu nagości figur — godny poprzednik pana von Mirbach ! — wyraził naganę obrazu.

Obrazy na bocznych ścianach Sykstyńskiej kaplicy wzbudzały wielkie zainteresowanie ze względu na historyę sztuki. Należą one do epoki, w której toskańscy mistrze jak Sandro Botticelli, Filippino Lippi, Domenico Ghirlandajo i ich umbryj-scy towarzysze jak Luca Signorelli z Kortony, poprzednik Michała Anioła, Pietro Vanucci zwykle dla swego długiego przebywania w Perugii Piotrem Perugino zwany i Bernardino Betti — inaczej Pinturicchio — wędrowali do Rzymu, gdzie miło-śnictwo sztuki papieży działalności ich artystycznej szerokie otwierało pole, dowodem czego są malowidła owe ścienne w kaplicy Sykstyńskiej. Próbowali oni nawet stworzyć rzymską

Akademię, ale istnienie jej trwało nader krótki czas. W kościelnych pojęciach owych czasów, w których Mojżesz daleko, zna-, czniejsze zajmował miejsce niż obecnie, szukać należy przyczyny, dla której, na jednej ze ścian kaplicy, przedstawili malarze : Botticelli, Pinturicchio, Signorelli i Rosselli, głównie tylko wypadki z życia tego patryarchy. Drugą ścianę pokryli : Botticelli, Perugino, Ghirlandajo i Rosselli scenami z życia Chrystusa. Żaden z tych mistrzów nie zatraca właściwości florentyńskiego stylu, za wielką bowiem stanowiło wówczas potęgę to główne środowisko włoskiej sztuki, a jednak, przed bystrem okiem znawcy, nie ujdzie wpływ, jaki już wówczas wywierać począł na kierunek artystyczny Rzym ze swemi ruinami i starożytnymi budynkami. Wpływ ten, potężniejąc wydał trzy błyszczące gwiazdy: Raffaela, Michała Anioła i Bramanta.

Oto przed nami: „Oddanie kluczów św. Piotrowi" (str. 331) Perugina, bez zaprzeczenia jednego z najznamienitszych mistrzów szkoły umbryjskiej, której braki on najbardziej odczuwał i zwalczyć je usiłował, podczas gdy te właśnie braki, najwidoczniejsze w zastosowaniu farb i perspektywy, spostrzegamy u jego poprzedników. Spotykamy je i w pierwszych pracach Perugina, który jednak nagle wzniósł się na daleko wyższy stopień twórczości artystycznej po odbyciu dłuższych stu-dyów w pracowni Verrochia we Florencyi. Aż do końca XV stulecia stoi on na wysokości swego talentu, późniejsze jednak jego kreacye noszą ślady zbyt wielkiego pośpiechu. „Oddanie kluczów św. Piotrowi“ odznacza się silnem zarysowaniem postaci, za to oblicze Zbawiciela nie posiada ani dość wyrazu ani owego wdzięku idealnej piękności Raffaelowskiej głowy Chrystusowej. Świetnie pojęty jest natomiast klęczący św. Piotr a i pozostałe figury obfitującego w nie obrazu, głównie po prawej stronie umieszczone, odznaczają się przeważnie dobrą charakterystyką postaci. Środkowy plan zdradza za mało umotywowane ożywienie, zaś budynki drugoplanowe wyglądają cośkolwiek za sztywnie. — Dalekim od tych wad jest obraz Botticellego ; Ogień niebieski karzący synów Aarona (str. 332). Dzieło to jest pełne życia chociaż nie wywołuje wcale wrażenia niepokoju Ogólny układ malowidła nie jest wszakże wolny od pedanteryi, każdy moment akcyi odgrywa się jakby na pewnem, z góry według programu naznaczonem miejscu, chociaż nie dostrzega się żadnego duchowego wybryku między pojedyńczemi postaciami. Wziąwszy atoli pod uwagę epokę powstania tego obrazu, wybaczymy mu chętnie te nieznaczne braki i nie oszczędzimy mu zarazem szczerych pochwał za odwagę, z jaką przełamał szranki panującej dotychczas męczącej regularności linii i stworzył dzieło, które się wyzwoliło z pod tych uciążliwych przepisów. Szczególniej godną uwagi jest charakterystyka twarzy przedstawionych postaci. Oblicze Mojżesza, wzywającego w świętem oburzeniu ognia z niebios na ukaranie występnych, okolone długiemi białemi włosarm i długą śnieżną brodą, jest kompozycyą pierwszego rzędu ; świetnem również jest stopniowanie wrażeń na twarzach zagrożonych karą boską, owe przejścia od zatwardziałości do przerażenia, oddane bez przesady, a jednak z wielką dramaty-tyczną siłą. Na wielką też zasługuje pochwałę staranne wykonanie szczegółów tak postaci umieszczonych na pierwszym planie jak i budynków drugoplanowych, między którymi widnieje w głębi ładnie obmyślany krajobraz. — Na mniejsze uznanie zasługuje inny obraz Botticellego „Ofiara trędowatego1,1 (str. 332) połączony z kuszeniem Chrystusa przez szatana. Tłum, cisnący się ku środkowi pierwszego planu, wywiera na widzu wrażenie zamięszania a i charakterystyka pojedyńczych postaci nie jest dość staranna, chociaż niektóre z nich odznaczają się dobrym wyrazem twarzy. Niektóre znowu mają ogólny typ, lub-> też są źle narysowane jak n. p. chłopiec z prawe;

i

,

i .

/ A

si

1

£ /•

Й»;

I te -.i

I-

p{J|f

te-

ii

igjI

V,

-"■ ;,

'

:>:f

да-;*хл<

R.

» %

• . -m

;    ? Л?

!й

ш

Ip 1

P

Sfÿ

ś*

w

■ ч

а

в

н

f

s

Wü

i

te

;> v

•: *

Ш

te ;

; j

ft

»

Ш

к-Site

щж

Вщ " '

Щщ

■ ii

:

"'1

В£

ш

Ш

-■щ ?

■%■

4

;

/

''Жш

■ r£\

А

,

щ*т.

т

Ж

Жж

ЗЕ

<ю

/

,

afrfn

■к-

T.;

yi

■;»

i

ш

к

-i

P

?

• ' & \

s

:

ï,

'

* jm "л

⁴-1|

2>j

:

s i Щ

4 Ą \Щ I

Ыт

1

-

sm

:

ш

т

Л

•■■«I

щ

.

i

J

. - /«•■

щ

Й

ВШ.

H

p- fi

F . V

5g3

г

Ч;

' i«. .1*

s

т

в* _feK.,..:

■

M

Щ

■ 1^1

■

i

i'

■

S 4

i

wm

i

Л

■

..

К Jrftjs

Hi

i*k-

,    ;■ R i

Й'Ц

■ff

'S

Г

Щ

К

.

W\

в' *<

«

- * ЙаГГ

ьча*г,^пв

■ ^тшятшттттттят

щ

S

...

i?

Âiï

рч

*>

te

i

► f3

Ш

fc-

24

,

1

vi

äfl

Ш

J* .

..

к

fj

'<r> ?

:■

,ш$ j

y

щЦг'’

\ y* ■ *

y

‘ ' â

г '4

à

^"mtrnSL

m

v-i

eg

> ' j

11

fc •—■ J

>V'. йЗ

1

:. i

*

!

*>W«*    '

' - ? -

■ i

If ■

;

¹

r\

j

"Vi

M

/

: .

,

^тШт

. Ш1

m.

*13

Ш

i

№p

.f

««JE

-“"ШщГ,

æ,L

Г9"? щтщщ

I

V

i    .

id ■■'

I

/

V    M

«

4

,’4.;]

гл;';

4

f

i.

-

Kl S

feïl

tef

* <

«

if?]

Li;

il

tes?

W..14

Ml ::

■

Rk ? •

pr

,.,да«^Й

If j

Ш-

w$

iJI

.*

r

Si '~*màтж

l

'

i

"

№

v

, -..i

H

.

I s' I

Fot. D. Anderson, Rzym.

жЩ

* *

■ч < Jn

,

w» >>щ

ms

щ

u

i

/

te³

gt,

Jf

Vif

Г j

ч

m

-: ■*

>r'

щ

Irift

A

, ц ~ - "Щ

¹

** i

L

i

VP

Rzym.

Watykan. Rafael (Stanze) : Szkoła Ateńska.

^ 1

1шмш1

ттткЁтя

If i.: :!f

■ ■■■■■ f. .p-у

Srendkyn&u,, w

pf

m

- .. •

шт. 77

ш

■

Ж5

■ «ЧУГ •

мЙ, ;

■

Ж

:уУ\Ш:

’/ШШ

"Хч7!

i

.

■

^ 4

\Ц

L>

r

:

r

i

Ш'

~ j

•.г

Ś;l«f

r,

m

g

¹ ’■ J J*

g^S^ê;y'i

'g**f ■

з2

.j

Jj

г i

à j

- m X

в.

г

€?2£Ł

Лил*

^.. _

I

i

'f:.#

v

/ * Й

⁴

4*.J

\ W

r

z

ш

j

# #

тМ

Ж Й

fi,

Щтк

[ *

gfl

Хй»>

i ц

ш

r ■■’■'

х?

. T

£

41

raNj£J

; Jr Ы

;ÏÏM

“'*&>

• 5.

PB* ł>v fVANûï IMA* Ili l«*v C VM ; Cl

fift!

' с^Ж77сР

VlMblb RI

s* rtüft*

ifiofp

i-VERft

p|tvi

i

N miic i h

\

V ^

p '■

Hfe

i, ■

•**

ч ш

^ isMv ■

#р

гА-\

É

У

: а

Г-А*

■ :

9Ш:»^

ш: _

w

il

ç

: Л

ä

IM

Ä

i

..

L.V i

!л.

K

Ш

* ?

щ

Ш

Х|%-

i

m

S**S

ж

I "S

4&

ш

Г,£-Щ

: -ч

•(i

И

"щ . : I

T l

fepj

fj

® ; -t

g"

i

rjjg

*.>    Т’> %

Wk

Вр«

mg й

wjStmL*£rz**^£

LjUj. у

-.'SI

'

Г-

*.' sr «

•1

Я

'

L

J

m

¥щ*

W:r, ' à

%

; À

m

.:/ä«

ЩУ*3

л

4 ^ •

mmw

■Ш{

-Л

К

^'.т.7«£ч- Г

i А :

,

f

/

ШМ

[У

I

fcl

;

. ;

łi-

Xj

a* *

А

s*«

■“

вЩ

! !

J

Щ

il

i <w4*

J!

к

■

ÊÈkïi.

шька

SS .^%г

.

f »

/r-|

Ш

М№Й

i* i

..

■» s-

,

: «<

.#*

«AiWMBIBi

m

w ,. .

ж

i

M

Г

•Rzym.

Watykan. Rafael (Stanze): »la disputa«.

/,

/Ж /у M ' àm g/f’ Ш?'** ^4pükm¥$ .у ^

t4

г%

..

is

ШёШ

yS

»НУ

W '

JRJŚ

z<

‘i

ft

:ł

■дшщ

дач

угЖЭ

s» J?

fi

.    *    4,

|Ч

*Ч¹ f*frr?k»b: ' 5v •    i

г!.. ’ 4*. ■

'">4-

ГЖ#ч>

С---“

aHs

fe-;i

cv

ИМШ

~‘Ч

's

%,é

P,

r-.

PF*4.

к ifrSKS?.hirk**s—

.i

ЕЧ

:Ш и.

»4 -,m

g fEl

il

ЧЧ

7' *

s ■; j •

I5w.*

fc

ХУ

r j/ «ftfë

rr- ■ тг'~’Т. «r

fife

Jap** ,

' -;

kO

\N

s-

|i

l fr)

; ..л

%Xx^2

л

„•

' :ti-M

l \l

4g|

Û? ;

4-f

\v

' Г ГО’ЗГР • T ; I !

-:-—.-

Шу

tefjq

МАЛ

* - *••>*•

I Kp

'i i

Y/Z

xm

\l

■Ai

t.

p.

■>

■à

■ »,

SI

ri

Г:

S7ÎP7

j j.ïv    „ .,,

; IS§|gÉr.'*¹

-frf- : ^    > dSÆ3L

^,ж

JM№

ЛШ

rCT'J W .

3f p

1н

ft

-4

*»•

"Й

.À

S44lŁ,

вш

-’Z: ' Z

'ЙЁ***-»*

j. ,

. яЛ*' 1

’Щ

r/J

S4.

Ki

fl

mißгт

Шк \ А

ж?

mm

*«

1|

М\. -

!«k

ffil

к * mà

4.

'ч».

...

а<,">

чТ

Ä.

PfT-

Гг

Щ-N Е P Н Л Ś

Ï .М.

2 1Хс'ГК

>:

а&.

шЗёьЪ "S*:

ч|ч»

-У- ч-'-.. -f4r v

Н;1ч. ч *

4;%-v

Гич!Ч‘;ч

шжтжтжятш

.

ШШШШШ

’sr.aaj

Fot. D. Andkrson, Rzym.

Rzym.

Watykan. Rafael : Pożar w Borgo.

Щт'-

, -л

nvmV-

■; NE л

/

h

dfekЗА

i

ЩЩ'

/1

..

éWr

г •

[ ] '

w

i ™

ж

%

%

i

tWkr я

'^Жш ■ ^

;ЬГ

rsSSiMSH

' 1

;

■

I41

4Ć

ы?

.

*

r-

A

,>

J®®®

.

ШШ

'«S*:

v>

v;

â^s

'

’4'?

*.]

!?

OtSMk »,v»*

... > *•■ -ç.: -i

iЩ0М

à

иЩ

st

i

Ы

/

►

I

ЭДдиХ*

'V,

ч

ж p*

ж

!2ЩЬ4-

^ ' . .

/. ;

r

&. rr-

i

*ьШ

*1

!i-!

к f.'

; ЯХ

•,

Щ

-L

j

г/

41 fŁ    ife

Ml

• T₄

ЗА, i

f

>>»

* j

...ц

L-

А у

- ar ч

1»

%

/гт

töH

b

к

щ

т

' '<

Ni

i

!М

№

; -*■

ж

X

■ "■

1

j

»

■

7

7

г- 1

Й

^ ШЙ

V#

\ J«PI

Г!

•гШ A3

s~- *

■ i

\

5Г

Л\1

\

m

\ \

гЛ \

'4|

Msj

.л

. М

\

> 4

>. \

1

Л

4

> #S*

Ż*

i

йЖ,,! J

¹J

ł

И||

к

А

'

<

Ч

F

i ■

ш

!

I

г 7

rü

g|f i

(iv

L

»V

**

M!

«

.•

•'

‘ ...

A3

_

,

ï

„•^srss

за

T’

Я

L

!

ÏA

:

IP

. -'•!

дайз*¹#.

E3

/3

' ■

•А

ей»

(

1

Ml

4 ji.

л.

у f

■i л*

ЗР -

щ

Щ

т

к- А

1

а

ш

гг..

W i

р'

К;

0

, ч

ГА

\

А

Я

j

ттщ

I

? Y^Al

Г-‘

я

■

* 1

14

тш;

ГР

Г.^А.

i

V-

i m

у.

ш

w

► i

F    *

%

щ

Lnfl|

г£

7 #

А

N

дЦ

в’■

Ą

Dil

к'

i

i

r

4"

A

Sfi

7 л

..Щ

w,.

pij

•Vj

m

Ш&ж^ _3-

m

Ш

Fot. Brogi, Fi.orencya.

Rzym.

Rafaela Stanze w Watykanie.

Poezya.

Teologia.

Parnas.

Sprawiedliwość.

Filozofia,

*

;•:    T

ч

рр

ш<л

К

Pi

Æ

mm

■Ш /

Æ »*

.

Й

Ш

У

'

£

. '

шт

Ж*

4 i 4

1 ь*

I-

i

•/ / / ШШШ

.

!

¹

I

h

Г

щ

■У

iШ

».

,

feie

/

/

• 4    '<

"" #

i :

■

tej

щ.

.

И

/■i

s

fi

si

»

v:

I ii

i wi

WJi

i :

lb

Ti

;'Й

i

i

« ii

f

S'iÂâ

,:

•/W* ^ k;

I

Là.-

-P

b-Й;

,

I

Wm

i

\ J

3

; :

V

!

i fz

ï Æ

W4

;

m

i

9 a

■

1

I

il

.

•-V

!

I*

•' *.

kk

► $..

• ! Я

i

j

j

щ

bjf

.

:

ж

]

j^ïWj

:

>;д.,

■

î il

i

[f

j

b

Щк\

Ъщ.

“ ff¹

:

I

ш

т

i

k

"M

b > >

xx\

ш

w

ш

BP

i

iSÎ

ш

*

»

■щ

:

J3

L tli

p

f

ł

m

ï

;

m

I < Л

I щ

§Й|

"Л

4.V

7 'Л z

Щ£

5 il

■

аи

i

W

1 •• ;

✓

щ

€

\\'-Ш

•'

¹

X: 'X

ж

» b

L 4

rrfr~r"Г r"^

Ш r.> ***4jś..

»

Ai

»

s

i

0

\t

.

\

Щ

н

♦

м

i

.

!

;

-

Rzym. Watykan.

Rafael : Wypędzenie Heliodora z świątyni. Пни то Rdmano : Walka Konstantyna.

i

F

8

vil

ï P

|*7

idM

Р

L4J

V

d ;

и !

"■

i >

fcoff

Ш

!R

I

b;P f*-K

т

Л

ЪУ'Ш

i '

’

у

i

!

j

i

;

к

V

г

L !

I

£TA

Г'Р

F !]

Nt

Il

i,

1

if

i

ÎT

M

r 1

t/Â.I'P

H

a

fl

1*4

g

'

ж

r

O

г

ШТШ

K

IP

k4

fi"

ь:Р

Й

H

S3

4

-■

ité I

ni

кМ

Г ;

ff/v^ V

i. 4?f

Æ

■oi

i

Fot. D. Anderson, Rzym.

jps

k>

!...

?д

та!

мр

ü,/ '• ;

' >

Л

I *

\

'

[ У

» 1

%

.

Ейг i

>

Ел

ж X

i, / i

I

г

~jn

h

tk

я

Lüg

W *

i *

J

,r

■

? ;

■4; .

-r > ÿf-

S5

£3

у

ч

К *< Y

I '

:

ш

■^5

ряв

ж : '

vife

PJpjS

РИ

Är

li

■i

»

I

mJM

ТЮГ

ш

'

»fcj

IE: '.

У&

11

V

щ

f»

I’

Ł,YMą>. i

m.

■

*м*

шт

ШвШ&

iß

’â

'!?

-

f ’

1

.

iK

1*.

¹ :

/«* i

___

Ч

я

Л

■

i

; *4

ж?* Щ

* щ

I

1

у

%

ы *

S.

'

fc»

«

;

'I

Rf i

à*

.- ..

i

• 4#i

1

î

4

•*

I

li

11

К

ÉV*

к

&

А

1

L

Д;

-г-

w

- Л' I+Ą&tit!?:

a»v

ш

я»

m

Я

*

ГГ

Ski

ч!

4

iV

Ц

-У ., iï    yAtf

r

В Г1

. I

i

У

\ À

L

вяжггтаг^

_а,._---

IĆ

■|

»Ä

îM

и

* Щ

Ml

•4

;

:<

u

1^* 'ft ь

^ -, Ï

:а

...

ъ

ЗДмЯ

а

■

•t

&

ш

к

rf

i

.....M

* ,4

Ж

11

м

V

/

г

': зт

'• /

■//

. < у+Л7<- /№/

.

Fot. D. Anderson, Rzym.

Rafael : Madonna di Foligno.

RZYM. Watykan.

Loverini : Śmierć męczeńska św. Aleksandra.

Ш-Ш

Ии

H¹

k

PÉJ

:' ' ,

■ ' '

Г Щ

*

f

■

Ж , f*.

. '

щ

ч

!

T

(Słrendamour Simóart Sr (o.

ШЁШШщ

ШЁШк- >

■ ä

f '    ' ■

§Ё

шг*

ж*

.

1

X

IC

V

J«»

4,

:Ш⁴‘:

щ

VTX

IV' ' Vv;. ! VI

Vi

Jfc.

ii

Ib

I

f: -,

0

»

Ш

щя&

f

j

?

i

L ^

:

h

■

V\

/

Pfł

lä

IBBf*

Jfe

к .

.

V

vjf;;

-

il

Ä

Rzym.

Ü

\

*

I

'A

®r

ïffl

KI

1

H

Watykan. Rafael: Przemienienie Pańskie.

щ

■щ

Г-'

* V

vm

к

*

шЯ

Pt.

►

у

i»

Ж

]

%

JMIÊ

&5

Ä

# ;

Щ-v

:

»

. ■ V

f

I

m

Ç:.j

r2bL

-ï*-‘

■j

Fot. D. Anderson, Rzym

-:

г/

щ

I#

i

" ЩШ i

- y I?

s*

%

f F

i

Ч Шв и

Ж 4 /*-

Ж

’ «ШЗ

11

Г

b 4

i ^

'■4.4#

y

£

„ i

?

U

П’я

r

Cü

ш

у

S3?

к

&

1

-

>1

ЩййбЗ

ü$é*> ■ *

⁵ЛШ

■ !&j*

•••

jä

fc,

c

T

è

>

Wi

’J

Е/<

ч

» j

Ш

Vfc*

ir

-

$ ₄ .w*

. !

¥Щ

Lv

й

••;

J*) i

%

Ж

1 У

1

1

i I

I

1

Й

P

Л t

‘1

■

«

‘ Ж!

% *

afc&JK

*г„ é - 'ж

Ë&,

w

r..'

ps

ж

Л'

ł

T-.j

•"PV-

i

л

i« **

agj

r ’

я

..

r

tv

l

.À

Mą-

/

i

ШЁ

‘\i

*?

Ш

>

U

f *

Щ)*/

m

!

л

Ä'W⁴¹

I

Vr V

I

:

I

I

К,,***"

/

/

Л¹

\

L\' <:-

f ; '

t-

■*g§t*

”/1 &

j

■ -C

iÊ l .

I

- n

Ш ;

SS

•fS''

iiL

er

El

â-'

1-'*

N,

ЛЛ

mL

i/fl

_i-:

g.*

fi.

Wij

f''

'Nr

че^ ■

îmn :

1

św

;ЩЯ

"J-TI ".4    •

xr

» Vfe

J

ffBHl

cą

X:

ш,

Г/

■ -li

k

JJL

яГ

гм

'Æ

â/î*

~/£А

Шт*

^1*323

tv

Jl :

да

Ö¹

■i

Bf

Æt

?»

JiJg i _

^12^*

Ff

4*

Fot. Alinari, Florencya.

üa->.

IDk

$r?w da wo urSiwpart8r(S.

Wenus knidyjska. (Staroż. Kopia Wenus Praksytei.esa.) Niobe.

Polyhymnia. (Star.)

RZYM. Watykan.

Silen z Bacchusem na rękach. (Star.) Talia. (Star.)

Juno Barberini. (Star.)

Biga. (Star, rzeźba.)

Fot. Bkogi, Florencya.

»4

îj-

sesmpös

Я- • V

"T

. Tg-

X4x

ч|

Jl-

'à

'К

ррн

\

■ l£äSs**

ppl r

f5

#v

ЯЕ

I*

гяи

«—as*-    ;

Л

Æ&rÀ

-ÄT^jäs* '

JT

’• 7^*

Rzym.

Wnętrze nowego skrzydła Muzeum watykańskiego. — Sala posągów. Sala zwierząt w Watykanie.

Ц liiiiiM

fôi

P^î

STi

:*i’

$ rend amour, Wkipartöc\

--

ч/

^11

Ъ-хиръ

'O

ШШ

Êër

тлт

ш

___

=*

, ..-J

4-

lai ; ' ■

Г:1

..................... .

? "łf:

|f !

:l

Л ■- R ШИ

» ш^шт

«MW

5- «N,

7 77"

§!

v£ï.

J IIP

-SS: F'? ■ f

,, «iŚS*3^

zZ&è? аг>2&    ~ ,

-■'ïi

,-'Т

%'⁴’

Jit

4âfc

ШМй

rv

lit

IBP

é*\

[a

h Ij

. »1    A ^....... ...;i»^-14

fÉPSS

jIH

мшит

ЛЗж*

Т,‘

м»Я

Г #

7Tr^-r~

ply ; / ■ / ч

F

'■/,

~рк T/J i-

>v4X

ppr

*'-Щ*

IgW*

VJ

4L**?

; г, ■ 4’s#f1

ИШ1

Й,

tgmi

: IHMfe

ï-;

ßr

Yv';4

W., \Ч 4<W

■ -f'-tV'--

, г* •

*йй.

&n

iw

¹ K-V / ;

v-

'\4V « " fi

к \ Ê

... ~

fj

pi

Ąi

*кщн§

wt

'Æ

i,.

:И,

'N

-i

*м«м

Fot. Ai.inari, Florencya.

(Я-

I-,

•п.

шт V.

»’

1«

Ж i’ в \‘fl

шщ

ib*iä

SŁ

t ■

5'-i

Я?

l8

fjl

%<L

I *

ЩШ

■ - ж

J3

fi

Jj

rr

' , •«£?.

^ jt Y '^ч.

-'p

Л

Hi

ЖШ

ItF

r.

JSgfc

*.

fi®

....

■>

J&S

|а

.SĄ

ii

•v1

иг

ШМ

)te

. _~*ÄÄjfci*gy||3j

Y.5/ •

~⁵

Hfc?

'Jl/

>$s

■

**Лш* r

'Л

J; s

i

Ml'.

w<

nui

“    “    '    0&Ш&

Jb> •

Fot. Brogi, Florencya.

Rzym. Watykan.

Aryadna.

Wnętrze nowego skrzydła.

Galerya posągów.

Rzucający discusem.

Sardanapal.

<-

rV ч

•g.

РСТ

к.

/а

Va j

■». д.

л.

jfl

..

ГЬ

iMHhJCw^

.J

РЩШЛ

.. ‘Щда

■ЛНИ0®1    - ' ■ ' \ «• ' OvT*']?¹' -YC ’g-

*OA-

»iß

V»"',

Ł y '4

Li

'■

УЖ

iTiJ

nç.

'■Ъ

ей

• '1

î$S

0P

r#

e».

ci

ЭГ

RF-

Jm

JK а

«ай

&-

yt

ГУ.

wn

■Чиг

<У

7\

v:

\Ш

V' -

гй

dJLl

___

шб/шЁШЙЯЁЛ

id;

11

aPar?

|«|

'rend amour, Simfrart &■ (о    . $j

.

cl'

,■■ СУ FA * РИ • уц ■

%Ё&ёч

iii

\

-y-,

II

Ä,.

Bl

Fot. Alinari, Fi.orencya.

Fot. D. Anderson, Rzym.

Nil. (Star. rzeźba.)

Gabinet Canuyy. Perseusz i walczący na pięści.

RZYM. Watykan.

Laokoon. (Star.)

...

JŁ

4а

4rTv4

te

•I

ife ■ •i- :

Fot. Alinari, Florencya.

'<4

Ш1

‘7

I/

i#

7/1

mer.

aN

,Mv

\\n!

im

51

IlVÄr

ы Os

à 1

y

I?

IV

i*

TERSICORE *,

А/ а

o,

el

i V:

<gf

fi

s-.-r 1

«ar«''

,4

К V U V l,

Ш/¹

Isl

i ti

■ 4dF—V '>Г‘    0

yy

WĘL

■ШШш

JÊ

...

f. яру

,

__

i&Æ

m ÄTii

Cerera.

Karyatyda.

Pudicitia.

Merkury Enagonio albo Antinous z Belwederu. (Grecka rzeźba.)

RZYM. Staroż. rzeźby w Muzeum Watykańsioem.

Terpsychora. Meleager.

Kalliope.

Penelope.

•7

■4

H

«5?

flf

W¹

i Ï

3*

I-

&

■I

BSBia

T

*

fS

fi

№ •

I......

\ \

m

г f

Jl§

r

,V:

' ‘ «

f

i

3

1

h

■ii

-

\h

c

*

4 I

i

Y

м

£-

P

щ

ЩЩ

M

11» I

I /■

I"¹

I

Cl

И

i i

s

ft

i

p-J

iWTi

ЭГ â

№

4

H

tits

Кл'-

<

kg

Pi

SSe». ■

■*

Vf

hk

3?

,'S

I

Stil

^Zizzïl:

МНЦ

_

.'ГК*

Sfojs*

î

mm

l

fÆÊÈ^\

M

JF*

V

I -

¹1

, !

-

Ш

ГГ»!

/

¹

ШЩ

>iÂ. 1 i i

i

T*

I

_.*в«*«}Г4ЬЛ. ».

⁴

\

-i\

4

Ö

wjj

и

i Ki

f

a

*

;

1

f

1

я

%]

ï

:

f)

ц

IA

r

1

Ri

•3

' Ą

t

î

^ i

■ Л/f

4

P !

g

ÜSSTail

яттт

Ъг.....~

*т

p5*ù

■ •. ■. • ■ -,

/

■^0'

г)

M3

V

as é

7j

Я

- ï~ '4Ï3fC',v,

Ж

Ä

■

'г-Ч

, •>. * « ;

ï»**«

• VY

Фшттт

»

I

¹

Fot. Alinari, Fi.orencva.

Fot. Ai.inari, Florencya.

Portyk ośmiokątnego dziedzińca Belwederu (Bramante). Krągła sala (Simonetti).

RZYM. Watykan.

Galerya posągów z leżącą Aryadną. Galerya kandelabrów (M. Simonetti).

strony pierwszego planu. Plan drugi działa przygniatająco, co sprawia, że tłum na pierwszym planie zebrany ma pozór jeszcze większego ściśnienia. Za to mała scenka w środku u góry, między Chrystusem a szatanem zarysowaną jest ostro i jasno, przyczem za zasługę Botticellemu poczytać należy, iż nie ska-rykaturował postaci jego szatańskiej mości, jak to było podówczas w powszechnym zwyczaju. Znacznie słabiej wypadły należące tu boczne malowidła. — Również pędzla Sandra Bot-ticellego jest 28 portretów papieży na filarach, ale niestety czas zatarł je prawie doszczętnie. Niektóre z nich, po dokładnem zbadaniu, wykazują pewne, dobrze zaznaczone cechy indywidualne, co naprowadza na myśl, że mistrzowi więcej chodziło o uwydatnienie duchowej strony danego papieża, niż o ścisłe podobieństwo rysów twarży, które przecie, w malarstwie por-tretowem nie powinno zbytnio ustępywać na plan drugi.

Na zakończenie ważna rada, nawet dla tych, którzy bardzo ograniczonym rozporządzają czasem : lepiej widzieć mało ale dobrze i unikać przedewszystkiem forsownego gonienia !

Z kolei przychodzimy do jednej z największych osobliwości Rzymu, do Stanz Rafaela (str. 334, 337 i 338). Nazwa ich pochodzi stąd, iż pierwotnie były to pokoje mieszkalne (stanza) Mikołaja V.; z jego to dopiero polecenia ozdobił sąsiednie Ora-toryum malowidłami Fiesole, nad przyozdobieniem zaś innych komnat Watykanu pracowali : Buonfigli, Castagno i Bartolomeo di Tommaso, później znowu Perugino, Peruzzi, Signorelli i Bazzi. Idąc za poradą Bramanta, sprowadził papież Juliusz II. w r. 1508 do Watykanu w tym samym celu 25. letniego wówczas Rafaela, a pierwsze roboty młodocianego mistrza w Watykanie, takie wrażenie wywarły na nim, że kazał zniszczyć wszystko, co stworzyli tamże jego poprzednicy. Dopiero za wstawieniem się Rafaela zachowano część prac Perugina, Peruzzi’ego i Baz-zi’ego. Leon X., był także z pełnem uznaniem dla genialnego artysty, ale stawianiem mu zbyt wygórowanych wymagań i cią-głem zajmowaniem go przy kościele św. Piotra, tak mu przeszkadzał w. jego czynnościach, że Rafael część pewną robót wskutek braku czasu, musiał do wykonania powierzać swoim uczniom. Ale za to .w pracach, powstałych za panowania Juliusza, dosięgnął wielki mistrz najwyższego stopnia umiejętności. Zwalczył on, w nich wszystkie braki, jakie u niego spotykamy jeszcze za jego szkolnych czasów : potężny geniusz artysty rozerwał krępujące go więzy, nie tracą; mimo to zalet, które miał do zawdzięczenia Peruginowi, Mantegnie, Michałowi Aniołowi i innym. W świecie starożytnym, do którego badań Rzym tyle nastręczał sposobności, przejmowała go najbardziej owa głęboka powaga, cechująca dążenia najwybitniejszych mistrzów tej epoki, którzy mimo to nie wyrzekali się upodobań w szlachetnych pięknych formach, bez czego przecie niepodobna wyobrazić sobie artysty w całem tego słowa znaczeniu. Za największą jednak zasługę poczytać mu należy fakt, że mimo poczucie swej twórczej siły, mimo owe hołdy i uznanie, jakich mu tak szczodrze udzielano, że były one wstanie obałamucić niejeden umysł i doprowadzić do ubóstwiania samego siebie, on nie zaprzestawał nigdy tych uciążliwych studyów, koniecznych nawet dla największego artysty, jeżeli jego kreacye odpowiadać mają wszelkim usprawiedliwionym wymaganiom. Ale też w pracach artysty występować powinny tylko wyniki a nie wysiłki owych studyów i tu potrzeba już wielkiego geniuszu, któryby umiał' zachować w tworzeniu rzeczy wzniosłych — prawdę, a prawdziwych — wzniosłość. Na tern właśnie, że owe cechy pó raz pierwszy tak wyraźnie występują u Rafaela, iż uderzyć muszą nawet profana, polega wysokie artystyczne znaczenie stanz. Z drugiej strony i to prawda, że zadaniu, włożonemu przez Juliusza II, sprostać mógł tylko Rafael. Zadaniem tern było przecież przedstawienie zwycięstwa Kościoła i jego głównego zastępcy — papiestwa, we wszelkich dziedzinach ludzkiego żywota.

Najtrudniejszą częścią Rafaelowskiego pomysłu zdaje się być „Pożar Borgo“ (str. 339), który miał miejsce w r. 847 i .przedstawiony jest w chwili, gdy ogień przygasa, kiedy papież Leon IV, kreśli znak krzyża świętego nad stojącymi w płomieniach domami. Cud ten niemożliwy zdawał się do przedstawienia w jednym obrazie, ale przynajmniej w dwóch, uwieczniających po sobie następujące sceny. Rafael jednak postąpił bardzo mądrze, usuwając całą akcyę papieża bardziej na plan drugi, podczas gdy na lewo na planie pierwszym z płonących, drewnianych po większej części domostw uciekają nagie postaci , na prawo gaszą ogień w bardzo pierwotny sposób, w środku zaś zanosi lud do Piotrowego następcy błagalne prośby o ratunek w niedoli. Szczególniej odznaczają się tutaj przepysznie modelowanym ciałem mężczyzna niosący na grzbiecie swego zgrzybiałego ojca po stronie lewej, i po rrawej dwie kobiety, spieszące z naczyniami z wodą. — W Stanza della Segnatura (pokój, w którym papieże podpisywali zazwyczaj najważniejsze rezolucye) znajduje się pierwsze dzieło Rafaela w Watykanie „Tryumf religii“, w którem głównie podnieść należy trzymane przez mądrą powagę na wodzy żywe podniecenie i jego przeciwstawienie: „Szkoła Ateńska“ (str; 337). Nawet Kościół nie odmawiał wówczas nauce greckich filozofów uznania, a przecie nikt inny tylko Wawrzyniec de Medici, wypowiedział zdanie, że „bez znajomości Platona nie można być ani dobrym obywatelem, ani oświeconym chrześcianinem*. Tyle dla wytłumaczenia tej niezwykłej okoliczności, że obraz omawiany znajduje się w grupie malowideł, przeznaczonych do uświetnienia religii katolickiej. W środku spostrzegamy Platona i Arystotelesa, reprezentantów filozofii transcedentalnej i matematyczno-fizycznej rzeczywistości, z ich zwolennikami. Od nich-na lewo Pythagoras z uczniami stwierdza, iż harmonia jest istotą wszechrzeczy ; po nad nim Sokrates nauczający, że wiedza jest początkiem wszelkiego istnienia. Na prawo grupa matematyków i astronomów : Archimedes, Ptolomeusz i Zoroaster ze swoimi uczniami. Trudno by chyba było, pomijając nawet stronę techniczną wykonania, znaleźć drugi obraz któryby się mógł z tym mierzyć tak pod względem charakterystyki figur, jak i przenikającej wszystko myśli zasadniczej. Nawet ten, który tylko początkowym studyom starogreckiej filozofii poświęcał się, stanąwszy zupełnie nieprzygotowany przed obrazem, nie będzie miał ani chwili wątpliwości co do znaczenia jego figur, tak żywo przemawia z ich rysów wzniosły, przenikający je duch. —- Stropowe freski tego pokoju przedstawiają : Teologię, Filozofię, Sprawiedliwość i Poezyę (str. 340). Pierwsza króluje na obłokach, z bardzo realistycznie pojętymi aniołami po obu bokach. Filozofia siedzi na tronie, którego przednie części przedstawiają Dyanę z Efezu; trzyma ona w ręku księgi natury i etyki. Sprawiedliwość, dzierżąca w prawej ręce miecz, w lewej wagi, nie zdradza zbytniej inteligen-cyi w wyrazie twarzy, nie jesteśmy jednak tak niegrzeczni, ażebyśmy się w tern jakiej alluzyi doszukiwać chcieli, chociaż otaczający ją aniołowie mają niezwykle zdziwione miny. Poezya uważaną jest za najwspanialszą postać kobiecą Rafaela, choć bez wątpienia wielką przynosi jej ujmę niezwykle mizerny laurowy wieniec, który chętniebyśmy usunęli, i wyciągnięte wcale niepiękne nogi, musimy to wypowiedzieć, aczkolwiek grozi nam niebezpieczeństwo, że nas zażarci Rafaeliści ogłoszą za kacerzy. Może zresztą i tutaj pobłądził, jak w wielu innych miejscach, Sebastyan del Piombo„ który podjął się odrestaurowania mocno uszkodzonych fresków.' — W tym samym pokoju znajduje się fresk „Parnas“ (str. 340), czysto rafaelowski tak w koncepcyi, jak i w wykonaniu, chociaż w pierwszej chwili dziwne robią na nas wrażenie owe skrzypce w ręku Apolla, którego zwykliśmy widywać z lirą ; ale za to co za wyraz w rysach spo glądającego w zachwycie ku niebu bożka ! Jakie niewymuszone i wdzięczne ugrupowanie muz! Jaka cudowna charakterystyka grupy poetów, złożonej na lewo z Homera, Wirgiliusza, Dantego, Alkaeosa, Anakreona, Petrarci z Safoną u samego dołu ; na prawo zaś z Pindara, Horacego, Sannazary, Owidyu-sza, Katulla, Tibulla i Properzyusza !

Znowu o religię potrąca obraz, którego miano otrzymała stanza: „ Wypędzenie Heliodora z świątyni jerozolimskiej¹¹ (str. 341). Spostrzegamy tu tego syryjskiego wodza, burzyciela świątyń, rzuconego wraz z jego pachołkami na ziemię przez trzech aniołów, z których środkowy jest rzeczywiście jedną z najwspanialszych postaci, jakie kiedykolwiek wyszły z pod ręki najsławniejszego mistrza wszystkich czasów. Przerażenie uciekających żołdaków stanowi uderzający kontrast z świętym gniewem obrońców świątyni, jak też z poboźnem skupieniem w twarzy ludu po lewej stronie, które dosięga najwyższego szczytu u arcykapłana Oniasza, tak zagłębionego w modlitwie, że nie spostrzega nawet niebieskich wysłańców. — Również czysto religijny charakter posiada „Msza w Bolsenieu. Pewien niemiecki ksiądz, niewierzący w Transsubstancyacyę, w podróży swej do Rzymu odprawiał mszę św. w Bolsenie, gdy nagle — jak głosi podanie — ujrzał krew spływającą po we* lumie. W obrazie, malowanym z ogromną kolorystyką, przedstawia Rafael księdza w chwili najgłębszej skruchy z powodu owych wątpliwości, dalej modlącego się w wielkiem skupieniu papieża, któremu nadał rysy swego opiekuna Juliusza II, wreszcie spoglądającego z gniewem na kapłana kardynała Rario. Świetnie jest też przeprowadzony kontrast między namiętnością Włochów a żelaznym spokojem trzymających straż Szwajcarów. Mistrzem w zastosowywaniu efektów świetlnych okazał się Rafael w „Oswobodzeniu apostola Piotra“ (str. 333). Obraz rozpada się na trzy sceny : pierwsza przedstawia św. Piotra w więzieniu w chwili, gdy mu anioł kajdany zdejmuje ; druga śpiącą straż ; trzecia św. Piotra opuszczającego więzienie pod opieką anioła.

Śala di Constantino wzięła swą nazwę od obrazu: „Bitwa Konstantynau (z Maksencyuszem) (str. 341). Spiąwszy konia, wdziera się cesarz Konstantyn, niepowstrzymany niczem, w szeregi przeciwników, którzy nie mając odwagi stawić mu czoła, przerażeni rzucają się wraz z Maksencyuszem w nurty rzeki. Na lewo widzimy świtę Konstantyna, zwalczającą resztki opornych ; na prawo szeregi jego konnicy, której część goni uciekającego wroga, część wraca już ze zwycięskiemi trofeami. Aniołowie unoszący się bezpośrednio ponad sztandarami ze znakiem krzyża, wskazują, iż zwycięstwo odniesiono tu z pomocą Bożą. Niezwykle trudne zadanie przedstawienia takiej bitwy, polegające na ujęciu pewnej liczby poszczególnych scen w jeden ogólny obraz, rozwiązał po mistrzowsku Giulio Romano w ten sposób, że zrobił młodego cesarza punktem środkowym, do którego wszystko dąży i ku któremu wszystko się zwraca.

Jeśli stanze ze swemi płaszczyznami, poprzerzynanemi wielokrotnie przez drzwi i okna, stawiały malowaniu wiele trudności czysto lokalnej natury, które jedynie geniusz Rafaela zwalczył do tego stopnia, iż często owe przerwy stawały się poniekąd pomocniczemi w przeprowadzeniu pewnych ugrupowań, to za to łatwiejszemi do wykonania ukazały się loggie Rafaela. Większa część ozdób owego długiego rzędu otwartych arkad, została wykonana według planów Rafaela, przez jego uczniów, wśród których najbardziej odznaczył się Giovanni da Udine. Zwracamy się jednak do sławnej Pinakoteki watykańskiej. Do najwybitniejszych dzieł tej galeryi obrazów, fundowanej przez Piusa VII, należy Do-menichina: „Ostatnia komunia św. Hieronima' (str. 344), którą słu

sznie uważać można za jedno z arcydzieł tego mistrza. Stojąc na najwyższym stopniu techniki, doskonałe tak pod względem kom-pozycyi, jak i oddania silnych kontrastów rysów twarzy poszczególnych osób, należy ono do najlepszych utworów swojego czasu — nie jest to jednak epoka Rafaelowska. Stawianie też tego obrazu obok kreacyi nieśmiertelnego mistrza, jest pewnego rodzaju okrucieństwem względem jego twórcy, występują tu bowiem szczegóły, widzialne nawet dla oka profana, które w interesie samego Domenichina powinny były pozostać w ukryciu. Brak temu malowidłu piętna owego wielkiego geniuszu, co trzymając się ściśle natury, mimo to umie nadać swym kreacyom pewien idealny a zawsze prawdziwy wyraz, co cechuje właśnie dzieła pierwszego rzędu. „Hieronim“ Domenichina może być sobie jakimbądź pobożnym starcem ; „Hieronim“ Rafaela jest „Hieronimem“ i niczem innem! A te wznoszące się w powietrzu anioły ! Domenichino i Rafael — to doskonała fotografia i dzieło mistrza!

Stwierdzenie tej prawdy znajdujemy na RafaelowsJciej „Madonnie di Foligno¹¹ (str. 342), tak nazwanej z tego powodu, że ją zamówił u artysty sekretarz Juliusza II, Sigismondi de Conti z Foligno, którego podobiznę spostrzegamy na prawo na pierwszym planie. Za nim stoi św. Hieronim i ruchem ręki poleca go opiece Madonny ; jest to oblicze pełne głębokiej pobożności, którego spojrzenie zdradza jednak i myśliciela zarazem. Na lewo klęczy św. Franciszek ze wzrokiem pełnym czystej i gorliwej miłości, wzniesionym ku Najśw. Pannie. Za nim widzimy św. Jana Chrzciciela w stroju pustelnika, który wskazuje na Madonnę z takim charakterystycznym wyrazem, jakiego nie napotykamy nigdzie więcej. Widnieje w nim jakaś ostrość, surowość, omal że nie nienawiść do ludzi, a zarazem święta miłość, która dowodzi, że ta nienawiść odnosi się tylko do owego poniżenia, owej pospolitości, z których on nas pragnie wywieść i doprowadzić do czystego umiłowania Zbawiciela i Jego Matki. Łącznik między temi dwiewa grupami stanowi dziecko, mały aniołek o niezrównanej piękności kształtów, który również zwraca się z modlitwą ku Madonnie ; w głębi widnieje opromienione tęczą Foligno. Sama Madonna, spoczywająca na obłokach, ma taką czystość linii i miękkość twarzy, że możemy Ją stawiać za wzór tym, co znajdują swój ideał Przenajśw. Panny u tych malarzy, którym się zdaje, że Ją godnie przedstawią, gdy Jej dadzą surowe rysy bogini sprawiedliwości. Kierowany subtelnym taktem, wstrzymał się Rafael od nadania jakiejkolwiek cechy przepychu szatom Madonny, a jednak kilku pociągnięciami pędzla tak szczęśliwie oddał lekkie fałdy spływającego z Jej ramion płaszcza, że dla kogo innego byłoby to prostą niemożliwością. Z płaszcza tego usiłuje się wymknąć dziecię Jezus, podtrzymywane lewą ręką spoglądające) na nie z miłością Matki. Oblicze dziecka odznacza się także przepięknym wyrazem. — W części tylko przez Rafaela malowane, wykonane jednak ściśle według jego projektu jest „Przemienienie Fańskie“ (str. 343). Efekty świetlne dolnej połowy obrazu, pędzla Giulia Romano, są zbyt ostre i brak też twarzom wyrazu uduchowienia. Szkic do tego malowidła był ostatniem dziełem Rafaela a chociaż ów potężny rzut pędzla, właściwy jego koncepcyom, i tutaj spostrzedz się daje, jednakże ogólne wrażenie osłabia nadmiar nagromadzonych figur, wśród których można się dopiero zoryentować po dłuższem i częstszem oglądaniu obrazu. — Jednem z pierwszych za to dzieł Rafaela jest namalowana przezeń w 20-tym roku jego życia „Koronacya N. P. Maryi“ (str. 344). Zdradza ono jeszcze w całej pełni wpływ mistrza Perugina, głównie w dolnej części, w grupach apostołów, stojących dokoła trumny. Za to w aniołach, którzy otaczają N. tJannę, tkwi więcej pierwiastków szkoły florenckiej, zwłaszcza w aniele na lewo, na samym przedzie ; jedynie sama

Madonna jest zwiastunką późniejszych arcydzieł mistrza. — Dziełem, które najczęściej nie spotyka się z uznaniem, na jakie zasługuje, jest Loverini'ego „Męczeństwo św. Aleksandra“ (str. 342). Zapewne ma ono pewne braki, głównie w słabej charakterystyce figur na prawo u podstawy obrazu, ale za to rysy twarzy kobiety przyciskającej głowę męczennika do piersi, przenika tak wzruszający ból i są one przytem tak niezwykle piękne i czyste, że czemś podobnem żadna Mater dolorosa pochlubić się nie jest wstanie.

Z kolei dostajemy się do Watykańskiego muzeum dla starożytnej rzeźby. Założone przez papieża Klemensa XIV, powiększane następnie głównie przez Piusa VI, i Piusa VII, zawiera ono przeważnie naśladownictwa starożytnych posągów a mały jeno procent dzieł oryginalnych, ale za to te pierwsze znajdują się tutaj w takiej obfitości i w tak doskonałych kopiach, że wszystkie razem wzięte mogą uchodzić za pewnego rodzaju pomost, łączący czasy nowe ze sztuką starożytną. Widzimy tu starogrecką sztukę z jej kultem dla czysto ludzkiego pierwiastku i możemy nawet rozróżnić najrozmaitsze jej epoki. W najstarszych, przejętych wiarą w bóstwa i religijnem poświęceniem, występuje zasadnicza idea surowej i ostrej piękności, która się potem zmienia w pełną imponującej prostoty wyniosłość. Zwolna występuje jako nowy żywioł zadowolenie i wesoły wdzięk i coraz częściej i silniej wyciska swe piętno na nowszych utworach, naturalnie tylko nie tam, gdzie chodzi o wywołanie wrażenia tragiczności, które ze świadomością celu ujawnia się we wszystkich pojedyńczych szczegółach. Idąca po epoce aleksandryjskiej grecko-rzymska sztuka, zaznacza się więcej na polu malarstwa niż rzeźby plastycznej i wpada przy naśladowaniu starożytności w szablon. Nie lęka się też ona psuć jednolitości starogreckiego stylu nowożytnymi dodatkami, a przy odrestaurowywaniu uszkodzonych starożytnych okazów sztuki postępuje z pożałowania godną lekkomyślnością. — Oglądnąwszy w sali Croce Greca porfirowe sarkofagi św. Heleny i Konstantyna, wędrujemy do kopii Wenus knidyjskiej Praksytelesa, która uchodziła niegdyś za arcydzieło czasów starożytnych (str. 345). Przedewszystkiem wyraz twarzy bogini pełen jest niezwykłego wdzięku, a górna część jej ciała odznacza się klasycznymi, po mistrzowsku wykonanymi kształtami.— Teraz udajemy się przez wspaniałe podwójne schody Si-monetti’ego do sali della Biga (str. 345). Samo siedzenie wozu sięga czasów starożytnych i służyło przez czas dłużs y jako « tron biskupi u św. Marka; resztę uzupełniono później. — Sar-danapal (str. 347), zwany także z powodu napisu na brzegu płaszcza „brodatym Bacchusem“, posiada ciekawy wyraz twarzy. Około jego ust igra mocno wzgardliwy uśmiech, górna część oblicza tchnie siłą i świadomością swej własnej potęgi. — Diskobol (ciskający spiżowe krążki, str. 353), przedstawiony jest w chwili, gdy — gotując się do rzutu — mierzy odległość do celu. Pomimo doskonałego modelowania posągu, będącego kopią dzieła Nankydesa, ucznia Polykleta, me może się on równać z Diskobolem, kopią bronzowej statuy Myrona (str. 347) chociaż uzupełnienie tegoż jest bardzo niedostateczne i szczególniej ruch głowy nie odpowiada opisowi Lucyana, według którego powinien on mieć twarz zwróconą ku tarczy. Ale cą-łość pojęta jest z łudzącą prawdą i zdaje się, że lada chwila wyleci discus z ciskającej nim ręki. Dla historyi sztuki ciekawy jest kontrast między nader mało charakterystyczną głową i archaicznie traktowanymi włosami z jednej strony, a owem pojęciem ciała w szybkim ruchu, łam ącem dawnie szy warunek plastycznego spokoju w układzie figur, z drugiej strony.— Ga-lerya kandelabrów (str. 350), wzięła swą nazwę od ustawionych tu obok statuetek, waz, płaskorzeźb i sarkofagów, marmurowych świeczników. Spotykamy w niej też ogromne bogactwo mniejszych rzeźb, wśród których na wyróżnienie zasługuje uzupełniony posąg Cerery (str. 349). Posiada on tak subtelnie wykonane szaty, iż suknia spodnia przeziera nawet przez wierzchnią. Układ fałdów jest także naj artystyczni ej ułożony i znakomicie naśladowany z rzeczywistości Docieramy wreszcie do sali krągłej (sala Rotonda) z jej bogactwem najcenniejszych arcydzieł sztuki (str. 350). Tu wita nas na samym wstępie Jowisz z Otricoli (str. 353). Nie ulega wątpliwości, że sławny Zeus Fidiasza był pierwowzorem tego dzieła: te same majestatyczne, a jednak łagodne rysy twarzy, falujące włosy i broda i czoło o nadzwyczajnej, pełnej potęgi budowie, odpowiadają dokładnie opisowi Homera w pierwszej części „Iliady“, która służyła Fidiaszowi za główne źrodło. Dalsza jednak budowa czoła, brwi i ust dowodzi większej swobody i śmiałości w kon-cepcyi niż to było właściwe dawniejszej epoce Fidiasza. Majestatycznej sile przybył wyraz łagodnej życzliwości, nie przynosząc żadnej ujmy imponującemu ogólnemu wrażeniu. Winckel-mann nader trafnie — jak zwykle — wynalazł podobieństwo między tym typem Jowisza a lwem. — W ostrem przeciwieństwie do Zeusa stoi Antinous (str. 349). Zamiast majestatycznej siły występuje marząca miękkość, a na miejscu imponującego, spokojnego wyrazu twarzy, spostrzegamy wyraz prawie że melancholijny. Posąg ten niezaprzeczenie najlepiej charakteryzuje postać Antinousa. — Olbrzymim również jest posąg Junony, który tworzy do pewnego stopnia pendant do Jowisza. W twarzy bogini widzimy także ów wyraz majestatu, złagodzony pewnym rysem łaskawej dobroci, który występuje specyalnie w lekkiem pochyleniu głowy ku przodowi. Dobroć ta nie pozostaje naturalni > w ścisłej harmonii z tern, co nam o Junonie przekazał Homer i jego następcy. I tu traktowanie szat jest doskonałe, a przez lekką materyę spływającej we wspaniałych fałdach sukni, przeglądają wyraźnie cudowne kształty ciała. — W sali Muz widzimy Apolla, grającego na cytrze i Muzy, wśród których na szczególną zasługują uwagę : Kalliope (str. 349) — którą poznajemy po diptychonie, podwójnej tabliczce —z głową dorobioną wcale udatnie, z doskonale ufałdowanym lewym rękawem, podczas gdy na biodrach szata nieestetycznie jest modelowana ; następnie Terpsychora (str. 349), grająca na lirze, z głową pięknie modelowaną, chociaż trochę nadto poważną, (dolna część jej mniej wykończona) ; dalej Talia (str. 345) z oryginalną ozdobą z bluszczu na głowie, ze starożytną maską u boku i nieładnie sztywną lewą nogą ; wreszcie Polyhymnia (str. 345) w zajmującej postawie podnosząca płaszcz, aby go bezpośrednio przed występem zrzucić ; kształty ciała Muzy, w przeciwieństwie do jej sióstr, wykonane są doskonale, z naj-subtelniejszem zachowaniem klasycznego wymiaru ; głowę posągu wieńczą róże. — W sali zwierząt (str. 346) znajdujemy rozmaite okazy czworonożnych mieszkańców ziemi, odnoszące się głównie do mitycznych podań Greków. — W sali posągów (str. 346) widzimy znowu dużo marmurowych figur, z których tylko drobna część znaczniejszą posiada wartość ; do ostatnich należy bożek śmierci, fałszywie nazwany Erosem Praksytelesa, Parys, Apollo jako cytrzysta, Tryton (str. 294), którego melancholijny wyraz twarzy przypomina wywołujący w nas tak często smutny nastrój, widok pozornie bezgranicznej i nieruchomej powierzchni morza, z odbitem w jego zwierciedle posę-pnem niebem, i wreszcie bolejąca Penelope (str, 349). Ostatnia posiada charakterystyczny typ starszej szkoły attyckiej na schyłku tejże ; nie ma tu ani śladu anatomicznego ukształtowania ciała; korpus, szata i cały układ postaci razi sztywnością, spostrzegamy tu już jednak przebłyski pewnej swobody w wyrazie twarzy, w którym tu i ówdzie przebija się przejście do miękkości późniejszej epoki. Musimy tu jeszcze wymienić Apolla jako jaszczurkobójcę, Amazonki, oraz doskonałe popiersia

W\

Ol

:зЩ1.

fet

«I* i i

щЗШ\

jf

iY

>%ä

»x%

•*

ZY ✓

•^3

ж •:

■ W*

*W«*X 1

li-

SJ j

>■

Ь&*>

.А

ШЛ

.....■■ ,. V. ...

к.

)L'

Fot. Brogi, Florencya.

Fot. D. Anderson, Rzym.

spT*

ШЧ

GH

Яшм

i*

АУ

ÉCX

ijr%

ri

ШШ

»4* V* У

^ет|

k|S«

Nr ,

.К,

■-V4

rp

рЁЯЫяН

шх- w;ÿv; У

..

.*    ' J

’ri

Si

Г* -

кс V

Mwl *■

ir-

'O * *5-" Г •"

VA

Fot. Alinari, Florencya.

Fot. Drogi, Fi.orencya.

>-

''.Ящ2вГ:^ '■"

Fot. Alinari, Florencya.

Srendamour, Simparf& (p

Apollo Bei.wéderski.

Sala przyjęć w Kasynie. (Prywatne mieszkanie Jego Święiobliwości.)

Rzym.

Jowisz z Otricoli (Watykan). Diskobol.

ÄPOXYOMENOS

Szwajcarska straż u wejścia do Watykanu.

ъГ

-

'#    - i

* - A

f

Шу£,

- /•■<* Z"

■a;

фф|

ж

>• '-лД^да

>-<Lä££K

ш

i^jBSEasrv*

>‘w

- f-

t

t

Ш

■

fl

.i

4

Si

Si

;

Cg

-МЩ

%r

:-W;Ą

■■

■

■yj

'!

mm

w

«J

Ж

ш

F

r,J

ш

4

LV.

51

1Ж

УН

B5f

fl ’

УЩ

P/,.: I

»

.ÏÏ

lb£

&

■

.

r#

ш

V

;

a

H

4 9

: i - f > i

Ж

i

*ж

Y

.SI

*•/

■Zi

i

Lé

y*

*

c

«

'%,

⁴

ji

ür

V?«i

*4'

'

"Y - y

_.⁴j

i

/

«Ш

i./ •

É

Л

.as

■

m

m

й*Г

y

■

•⁵

2S

31

B*£k' «v- .

■îi

■

i    j

j? ijMiifei .

^    №Ш1

ihKP^â

i

Łi

tyj*

T .,.,1

***

Г»

г

BSSrl

1

1

m

't*

i

• ¹

yV

Г/

li

:

Ц"

i

£

It

0

Ût*h£y*i>

<шш,

*v

;ââ

: .;.:

;

ГГ

4

4

ij

ÏWfe^.

'    * -,    ‘ -«4

IB

ШиР*¹*' -•

If

.. :#3»

№

Ж*-,

’«Rfe

» -

,4

«ММ

il**?

.

Fot. Alinari, 1'i.orencya.

d#/miĘ$mk •* •; /Г;

Krągła sala w wieży Leona. Sypialnia sąsiadująca z wieżą Leona. (Prywatne mieszkanie Jego Świątobliwości).

Rzym.

Pałac Watykanu.

Galowa karoca.

Sala tronowa

(Prywatne mieszkanie Jec.o Świątobliwości.)

у

Ir

f,

ИХ

Ш

£

£1*

1

Ш

<»

У*

№ Ж

а

i

1

Ж

¹

Ш1

L

№

!-fi#

л

ffï&fâÆ

я

i

;l

W

га

I

Ш

7;

К;

i

ш

Pi

[1Ш

3

I

:-Ä

■

t

1

w

I

l_V

г *ZÀ

>*£*’}

#4

îff I

'•

5bS??‘

i

1

\

Ä

r

я

,é£

- dr *»

f s. *■• - ^ ^ •

ЩЁ^Щ.

'

ж

<grSy?!r

щ

И№

ntt

QggpT-j I

"*^-_

I

№.

®

■J!

₍ V» и

r ^ ТЭГ*^

-

'*»л

**

;Й

га

P

га:

<

ÄäJÄ ImkV

y

>

I

? \

V

,.- **"•#•

'Ы? X

т

flfâftk

T!»t •.'

ж#^

’•$%*.«* ?пШ

: wiwera

ж%с~:

N

НШШ

г»и

ш

SB

X.

№

^iTf''»?@/.;.,J4k

%

ш

т

е

Ш

È

i

' ;

2

Łźa^ •.

I*

5^5

^>*Жт

ÈS?

ш

/-•IQ

ag

Я

W-^0

u

tl

,

II

..ttli-X:.'.."

E'

Si,-;:-,:

. u i i hip

\f;:oi

:.>•

r-#\

ki-

S

у

?

„jrH

liO

^0^

»

;»

и I ~ Я Я W i'ü

Щ

.*• ■

(;

:

_ ■-

-

i

:

1

srJ

«-

£Р;

Шг<?%

ш

Ж

fWb’

''Wirs,v

Ща<|

гжЦ ^,Р>< *

(V II

»*_2^::

.

>

ы

г Ц?

*\

■ /

î

f 4

J£«2~

HtN§

X

Г-£;

il

saç^-mi

. i*Ł %'ЙКччШ

1

à

т

ЯШ.' '4 чЖ

=i;

MMMMW^L •' Ä

А

!‘l

I

щ

•; 1

®i||

ri ’«■

U

Л

il

là Яг- ■ t«

1Ш’ Ш

I

[Л

|®?SSE2222S2

(:

г

Vi

щ

O-

*Kf

I

■

TS

и

«

askViXfe3»ii

!. I

£&2

^ t 11

Ш!

!4f

к

.X,

ъЖ:⁴*

^ ЧЯ1гСИП»Сл(Як.Ч/

й№у

ÄN

,-#лЛ1

[Г

ùMf- щ

W • - , У=

Si*

к"

■/1

Ó. лЧр

ч -

fc¹

W*

4 0

\0

I

12

I«

i

I

>

i

• l

*A

Ж

ж

: -1

I

\'Л

1

¹

i

.. w 4.Г.Х¹*

!

г⁽

:

li

i

iih

II

*

mW,,

•jyu>

vj

I

g

■:

»!

И

i I

i

i

f¹

i

W,

ш

-.■“й У"

:лТ

4

I

0Р*тГй*^?^

]

WM

№

*Р*'—-

"i

R

.

■

<ppwt.y«»"'«wlllll»' UM?wrW^I|'T; А'Г-, у;4''|",**|

■ . ч iîÂ*'

ТЙ'т“ ■■*''«•—»-

й

Ж

‘Æ #’

‘i

р

I

:

!!

I

I

Г

&r-;v

I

I

11

f:

s

s

•i

.й

IRiä

i

ГТ¹'»*

Г1ЭТ J ! 131

♦i!

41

T'MIlfJ

ns

j

R

I -

П

\

(

II

it ,

,F 5

№

и

Jf3

aa

IS

ł

i!

л

i

■

f

E

t

fi

tfepii

V-

i\4

u-

*4$

»ДО

Ш¥

i ^S&sSiśib-

ШРп

Ir

Й

\

р^\< /-

\Ч

ЩЬЛ

■Г

•;Л**&*

£

ГЛ ."•

o;

S

«*. jj

.. 1» *1 ?§У^1Р

łS^Si

■ййг

м ЧЦЖ

II i А

\

if

S

M •’

fC

*‘r’*Vr

»

t -

Ą

raa

p>

kcrl

!

\

-I

P j

I 4

aae-' ,.;-^A. • „. ..ь^.й-

ШйЛ*-

IÎ Й I

1

$£ташоиг. smpMäiß ■

For. Brogi, Florencya.

Rzym.

Biblioteka Watykańska.

Fot. D. Anderson, Rzym.

ШМ

LL

11

• J'-, m

■ 'i ' ï

'.. njî ; ' * • Щ

Г'

"I*

••

à -O'

Kolumna Marka Aureliusza.

ôiseg*;

fi

Ш1&-*

!:

vX

iH

, i-JB

-■■ • *=*

SPé

**< swo

Hi

za

|ч

■V

шк

kij

„i?

гаи

■ - jaś^jl

I œfjSL-'ï

p . rfcf.»,.-- ■

■;i

*(

il

: L • -Д- -* V

■ V i-S.. C

S’

V“.- ‘i »

ГГ

V»v,-    ■ ■ -Tspsr

PI

t! I ! ffi

T " 3 BTt ri “

•N

1" Ш

Lx

■ ™ü

Rzym.

Fot. Alinari, Florencya.

1Ш

щтщ

^Sasfcjj

Ägh

Иг1

p"’*)

Baszta Leona.

Królewskie schody w Watykanie (Bernini). (Prywatne mieszkanie Jego Świątobliwości.)

Œ|

ÖJ

•'V

tli

ilH

!

l fi

4,

ff

»»I

{-

■■

.v’v;

ад

5ё

lii

«Äiafcl

Л" »<

да*

ihtó

V,

1,1

ggj

vV4

ШШШ1II ’i

*J;'Ł i 4

ШШ

P= -

Jig f.

ш/4\

r\

№ f. ■

*>

ЧЙ

SL

«ъ

§

i}

Ji

*' ШИИИИРЯ

■и

Ili '

^ШШНЯНМЙМК

. 4rvi2?

|ii ■

Ж V    ' 4

i tV4VtV<Y"    -t

'’'fi

-, ШЖ*«

fÄf!

ь. ;■ •

V--

щшШш,

lïWip:

mm

■Щ,ЛЛ

ml

feSBBHi

P \ ■'    ::;'Л

'; I bit W чаш,.

|»g

1Ш

i

-I I i

gl№

*Ł*

Жм

\ ’ SsivÄI

ygg*

•л

O-Я i

■■■

i!

РШ

i

A

?

1км.r- .•• vi§ÿv,:ijfefj

,Ж    *" .-.а

а ■ ... i.i V' ‘J ■ IШ Ь

Щ г

ч&Ш

ж --

ЁмЖ* ¹

•**

;:й

Ц,

Е?

Kil.

■Ш : Ж

1к Я

|||

II

IS

Щщ

łsSp

VTîlfL л£ "Llj Jbâwî;

»«в 4.

» • , ,

;.>' ;pS

spil

i.

Ma.

Hk

Р;

ISd

F¹

ЩШР

1:,,*

,А

! ' Ш; - '

’    V-l*.    ,

ТШм i -J I

Kg I

i'

£»ï

« V

■JPSS

Pi

{Ц

¹ jfer

J 1

m.

ri

Sjl'r

fS

\%v,

M*;

r;

kV"

El. .

чва

felvl

feb

ü&

Ш:

JK***

ч 'V

»Lß

гЗЯ

■J

Lu ~j\ "

ILL«- ê

ШЖ

- :<m

|рр

ШШт

**

al

Рсцц

qàti

JR'

ЖЗ

i.

|i;

'•w

mr

i:

,ÂÏ#f

ł. m

i¹

wßi

от!

¹

f • a

&sS 11

* mm

ряр

t -

S. ы.

ÿ - ?âàp»

•:

* .;S

JS

fl

jfe&â

,rU

HP

Ai

.4

Fot. D. Anderson, Rzym.

Fot. D. Anderson, Rzym.

B. Murillo : N. P. Marya z Dziecięciem.

Rzym.

C. Dolci : Madonna z Dziecięciem.

Alinari, Florencya.

i&

i\v

O’’ j»

Psii

[:г“ЭЦг⁵*' «►

11

ЛШ

Vt

i»' - ’

НИПям

P^rr*

".

Rzym

A. Lippi i Michał Anioł : Willa Medici, obecnie tałac francuskiej Akademii.

Wnętrze kościoła S. Maria w Trastevere (Zbudow. w 1139 r., odnawianego w różnych ерокаснЛ

%'(жл:

к V: :•; 1.1*

WM

41

\щ g

|Зь,гц.~Ж

=w

a ^^SÂ.

i'

Ivj

I j

!r~

,y

h)

lie

i⁴:» ï i.

pjP

r t>

Wi'Æi i

[. j?

“л

YS=zr-

.........лисай^*:.;

mV! i

Ci

=

«*feä

♦як

ft

II

il

Ш wpж'%

i ,1 fîl! i'p‘

Я»

F fiâ*

\w

«*

• m

- Wbr i r. i-.

4.

**»

.f\ y

*jrJiSTp "7

Mtt

gv

II

1 b !>• •;

k ! I II«

ilS

if

*»

iiiîii

•lice

*•

Ж

JG*

L-J

«*

,k

Kh>

fi

2»•:

4k

4>

VA

L.«w

l,j

\ss

rai

if

.V

» . iF /iâj

«Ш/

jate. & J

fcj

яГкё.

,Fi I

11

№}

ШиРте

V/Ä;;S II WA- 'fr

If ffi Ш l&Wmi-"\ i    :hk

■Ж

Шш

:- ;"д £L~ - &t    -Y ..

V⁻

-V

SHTv

ч\

-i 4

\я

ïgiirij

.j¹¹ —mu)' •

'w«2

\,

;я

\;

»#

mb'

Pi

&***»■

fi *11

!? n

•i

г с- -

SS :ï«

(i

шт ш

IL.

NY

k^r3SS

V/JR

it

7/

Se

iV■

ж

«СЯК?I -^ v4®k\

^ \\7    ^

V'*

«4

<#*

га

,■

Y. -alt

A*

ъ

i

\lê

! Ф

,-

■ -»u-

f 1

~ is

f

т

T

=f

■т

W : ■

»

I у

/

Л# / VJ

w

Ф

ф

/

г /

mu

mm

г

‘>j

jN

-yæ'g

«I

tsffl

rnrutf TTIHT*

ii

«

в

f.

L

Й

g*

m\

ш

д&5ДЯ

/

bj

ж#

г

#

У'

г

/ 4f

.

i

:;щ

\ \

•«

L-Ai

.

*шШ)Ш9П£№

I

*ШЙ^ЩКЖ»да

■щ

... .

л

L Д

i

/

M

I

i¹ W4

Ш

m

%

)

i

!

(V m

V

<*

7,

7*

f 4

гШ

Ю¥;

<*

A

i\ «*•

• г : '*

<rtvrwrĘąiMj щ!:.

«

%

w

$

Л

ъ

■MBS

J

.....

а I

! Ш '

I

Y

■■

V

*|Ж',

Y 1

*

«г

i

•i

l<

W

i

*

If

li

t

i

Ш

WA

LJ

w

V

!,

- Ч

\ i?

i. '

Ч

• «J.

1

2M

IV A.

т{

. * X ч

л

t

У

I

*

V

,

MII

■

<?*}*

' V

r:

l

. 4

wi

?

ЯШМ ft—MJM 1Ж1Г flf K® zjfrtïrwttmiЩ/Л/О^

miW

i/ '

ï-д < ,г"

f//Wf\ \шЛгл

W

JE

%

/Л

ж

щ

«

!:

/

L

л

a

\

Mr

WWÏ,

M

В

и

af~

T «

Кй^я

>

X»

ЬчГ

I

£kJ •

|Я

11Ш

||Ш

iw

\

Л

!

/Л

"у

4

V

k

|Ш

rł

гтта555дг/у

/

IRLi

i

г

*P;

я

/L

VI

»

i¹ Ir

да

•'

m

i

ш

L’rj

i

4

к

h

Л

:

*

9

У

.

I

II

:

i

i

bf

J-, f

!

,

M

_ł

«

к

1$ äe

№ŁiW«e    •ж»м«в*>«Ю'г

FL:„,a'L"" W!

nu

, Ш

щ-1

Fot. Hrogi, Fi.orencya.

Bazylika św. Pawła (Fasada frontowa).

Rzym.

Wnętrze Bazyliki św. Pamtła.

I !%

Ł ' 2.

\

!

P

;<3fl

fl

'■ ■/,

Ж

TA

7

г

i'

Ай

йщ:

vj

,

I-

2

fA

!

1

. •#

! '

N

ć ,

! ’

■гй

f

;,i

II

Jt

г ELUggSatP

■

Hl*

?

,1,

■ ' iwS^lîiti

& ^яЩКшт

Ш

■ ;; , л    us.

m

.

, V

i *i. я

■

», “

* â 4

1

i

\

-

:

U

* *

fil

$n

Bazylika św. Pawła.

KONFESYONAŁ. (BALDACHIN ArNOLFA.)

-V

■t

K&

■V

~P-ias

ËXU-

тш

■

-, ,,-Ц ;

|k*

£fil

PAC IS ' CVLTO

У,

al

WŁ

&r« '*

с—I ■

«у

га

WW

-i

у.

II

£1

Kli_ś

i V ?=*    . *>';

-Ч':¹

»,

ж;: '

ш

•к --śc-i

Щк

«?

ШСГаГ”

4fl

ÿfîra»

s*» If *V'3

îca*

ll ->1

LyS]

fc,

шт

W:*

..

*;

■À

fe .’

;ГТГ-Г ,=ÿ-

-'•arl

/V

#•

:k

,•

Ït-ïL-'

■#?

3*1

л, -È&Jjbê

ml

**r

■:

»i

ü» P

** 4M

rH

91

u,

■<

:fi

г⁻',’

г-''

•Ji

t'v]

к*

«■

Ел*

r-rJC

rrt

.4

GB

~j>‘î

ns

)l

!*,

-У

«Я

г» l&Z. - A/У;

. .agi ■.

жк

F*

.si

»I

?Я5

F fl

ri

•î

Йк

•' S

Гу

■’

&у ;.

■’ i

. .A S

41

ИШ.

ił!

I .J»«

,4-1***

ВИ

X'

w*

Ш§

**ВЙ

И

4“

«W

ччккччч'-;к.кччччкч'>ччч^--ччч>ч:'у’Ч--:ччччччч>ч^>>:к'ч'Ч'^:ч>>ч.ч’'.лЧчч^ч''Чл,чччЧн'ч^"

' ;' -lŁV*,Y- . .tu ■ ; .eu- ■ au у'*'- -У', л' V- чи ■ -r\ ait ■ гг ’ ли -> WA ,\ -ЗГ ’’ -ŁW -Г JL >»vvU С»|«ч и.1и. у./

^MitHummi ШИШЩ ui.muî un шши шшшиишт) ши'шч » i > л и u> 1>.АщаМ0М1 **

—^1.... -,-L^ir^7iUv Д—

^ьХ'^тК'-С^К^Ч'^ЧЧЧчХчЧнЧнНЧЧЧчКнЧЧНЧнЧчн:^^Ь£ь*%    44A'i н 4 и ъ

■У iiv.tx-4 . V ,.-..иги,» vf * N4tf'? Cu“'%vv\ ~v>.\*r,'⁴-v4    V -SfiSHS^ 'С'АЧ '-.3. Yaàv    'H

: : • ••; - '• : ' -:

Il WUBU/Швништ y r t"p IMMU'i'iM'C P H l'mn fM.M* ’■ : • . J_ = ’ . • . • ••    ! -

^'чьЬ '

МММ

ЙМ«-’

.......« ¹ ^

•«w

■ - ШШ

мм*.» V- • •

Fot. D. Anderson, Rzym.

Rzym.

Dysputa św. Katarzyny przed cesarzem Maksymianem. (Maeow. w komnatach Borgiów.)

'Ум

jp

ŁN

Nu,

mu

ЩС

*ШЩ№

%-'ä

yy>yi

v-

iii

N,

li:

11

r\Jx

es

F |S»-

Vs», T

mmk

f*

«1

•i*

î ¹

fvÄ

. -.3

■wV

Й5

-*и

/-

IrsW

tt!⁵ П

Bk

jśfr-J

&*<

kV)

Выв

\S£1

S£#l

ШЖ

Æi

m Ж*

pi#i? ?

irai

,:J|ar

f -,

И0

Ц.

,çr.

mm

JT

y.;..:

mMi

I-

f ■(*- ’7

74 ■ ;.г’РЙ

радии

!;

ci

Щ7

•Г

m

■' :'®i

V V'^

rfjjf '

ГГ г*"

5;

■M

hS

гШ

»!

Ł-

St'ä

яек

^jBeiHWWSÆj

ę°ĘS&' fSkÿfrj

шк?В|

§рг

•;

rat

I*

ft

ïftfc

iw** H 1

pH

\<

'.•7

ГШЗДС

„«•a

/ШЩ

rr.Ж^А-/ 4SI

>уу^<%7

ffjfva

Efl

L.S

ri?³

к:

f?§|

i.

ш*

PË

%

h-./i

•Iй

*#*Â*îyÉ

.«râ

♦ Lj

3.A

ess

"'l

ШЖ

......1-

■fcr.

Г|д;. -I

ff м

II

яс ff

Шк

*'-1

■22

li

SJą

ï;

;à.. 7," . “ft:' ■

TTir-    -«

^3s* ^

o *:

... —-

»Щ

•‘J1

ЙМmW

Ь.

t_ •‘И v~

■<VJ

> *-T

«5

‘.в;

Гот. Ai.inari, Fi.orencya.

jcV‘. 7:...

^wjÊèr

•ШЬУк

~ЧйРPf

?SK ' -ТУ

■■ -ли **

гл

ш-

-it,iT

? v^^P^LÔ^'- '"??£- W'..,

Д|

5МЙР

.-J

ж*

ттоиг.

<*

Palatyn. Ruiny domu Tyberyusza. Wykopaliska na Palatynie. Palatyn. Dom Caja Caliguli.

Rzym.

Resztki kolumnad Septimiusa Severa. Portyk Oktawu, zbudowany przez Augusta.

Okolice : Ponte Nomentano. Panorama Palatynu, widziana z S. Prisca. Palatyn. Nowe wykopaliska pałacu Cezarów.

kwa

■

si

Fot. Alinari, Florencya.

m

W:

-i£

г ■

• •

% Iff rt ïài^

■ M w S' Ш-М1 -111

■(II

m

■ч

щ

p

&C-Ï

‘•%u

*.чКя5»

i

Щ4

j'-'.

и

.Щ

&«!

AS--Y

м

j*?

Щ W 'V

V

f>

m

i ';

a

łj

г-' wj

L

l

r

■Д;

&

..

ea

P

■4

“ а

•<

4

:*•

Ж!

tea -

* +0"’0* „ •*%. A

'Му

* \

“А

fj*>

ч и

i

‘ a <

mi,»

л'Л

jM

I

■

;■ *H

IS

iWfÄ'P

ш

i-£ttt

Ml

1,.

is

W, i A ■&■£

'■ - >зШф

fr

rsssr

[.щ&в&Яб

1

3 'Жт

С:* ’Æt

*

a

! •

⁴

й

m

аг&М<"Н

I

Цдй&

Pf

и

г

^йиИиялйяИ**“

"■ ; * 1

Y :'

Si

Шшт,

ШШ%лЛ

P*

If

ш

i§

Si

ш

i

»

sEr

;.»

jg&É ‘.\*Н

щ

Г • ' *

ч:

[*?3

/

т*

: .:.•

ЩШШёШ

,w , ту%..,':

?•:

* -ж

5Г'* V'

л\-:

! /’•

!>

га

h,

f*

.- *■

\«A*

a ,g| a

-J

Р4ЩГ>

Li.:

*>*

я s- vu*

tr~........

1ч

ru.

\Г

; :-‘

.7

Щъ

ЩЩЁр£ ц

у°й£

*T

гл

|.

■X

ii

JÉâlil

, ‘хкЯ**-

**• / jews»' _

': >■•-

■ШШШ '

-M*⁴« ■ ,

* ,Ш»й* ' ' " |Cł

РЬ ' №

!.f. . {ff# . 2    ;

r«

4V

ui

Grobowiec piekarza.

Brama S. Sebastiano (Appia), z średnich wieków. Via Appia : Grobowiec M. Corvina Cotty.

то

Ш râ

*>ш;.

;УИ

УК.'

ш-.«

WÊËBÉË

г®

Л$-

Rzym. (Okolice.)

\г)

ÎJ

es

ii

* ‘    . ужШ

а

•’ щ

5 Ч w :•(№,#■!

fi!

,^V

Р'ШгШ

1№

ЩИ? ••

м I

ч..

V-|

!t>

'"Ж-

fvj

•J/; '. W;

t.if

î|i

Ci

RÎiW*

||| Î[§

'î

r*£g

1:1«

*{ -i\?;

K

ft

t|k

>,’li

Br:*

№.

•V?

|i|

1ЙЙ

wm .

rw

:ÿ

$s

г;

fi

fe :

Si

^⁴

/ . -5 л®

**3

Sï

Fot. Alinari, Florencya.

Stara Via Appia (Vigna Codine przy Porta Appia).

KOLUMBARIA WYZWOLEŃCÓW.

Via Appia : Grobowiec Cecylii Metelli.

ro

O

CO

и

(Л

■:

Panorama miasta, widziana z świątyni Sybilli.

Tivoli.

Fot. Alinari, Florencya.

fi

::/>

:s*

,ч и

WC

ISlfî

»î: •    * >#

-л Ж.

-«д

I ш\¥

L⁴®

Łt

ń.

l.K,

те

«il

Ё-й-

t..;*

c»-

Jli

‘i

™ i*f|,ï

-. .-»■

- « ^йадвЯв» * i

&>

flE

V.

If

к;-

k<

"-Vi ;,*И 4-jî ‘t*! &4f.r'*%£ bu-

©«v/v ¹-тшн

% Щ ^ÆsMâ

;r

i‘ .

fv «èièl

;. ;-

®|ê ;'.: ■ »«• ;! Ш—

Ш '

wf?

.•Ж» M W

■1

p^»

-Ji

âSfe:

n •.

BJ

Ipr'i

\гЧЩ

*ï

t*

•i

.t

U * r

j*R ! i

L'i I

**

f*

il

..»t

MJ

„1

■ ;    :«) Ï't i’ i r-; I. » >'■* I (; j 14 J -J; h k

P/l

43b>fr

Г.

t?

‘i

».

m FF

-    *1. J

W <:'

ÏWK ■:    •■' *■

nsfcl

ik

TjJ

"SH !;

,4*0

Jj

к ГС

ЕВИ

V.v. •

тз*.

* 5pąi:i>

***»Я**И|».

*î

■St vH

:*S-fs\h- j

ОТ

шаш

».

>ï

Wv

i tpą i

a- f

Pü

TA'«™*'*

ag?Ütey-

ÂSTT‘

Ш,

ffg

j> ' j

erę»'' '•

. *«y

*r-

L\

. t.

'<

±ndf'i

i.-

PIS

12f- V

V Ä

r .bS

Ш mm

щр

.•'V''    rrj-J<

•r?*

L^a' il

J^.f

-• j

î. f

- t,l

.*

r-#'-

IN

$•.

Ji

fî',; ' ■

t *§

:<û.

i йз| [J ЯМ

■ ; ; И:*! i

*>■ -M

-é f

lyvi

Bh

>>

■V>

î l-i*'

f.

\T

y»

tSrend'amour, S>mp

i':?“'

Г -дл

L.j

ГУвф -

r

1Ą4

>. y -wmm

feN

;3б4

il

« '.naw»

Ж-Г1!

ii

яяв

'+M

if*

ШЩ

%, ; fsJ

[Î

. *- r,~m

|Ш*

»?

li

....,':

**>*!

Kg-:"

- i.

i. . ■ .iv

ÿ&K -**&*£%<

jr

K-i

*;*j&

i”

да

A.*—Ц

■ “ £ "5

Л»

в»5*ЦЙЙЙЧ —i

i htA

ЛлШИ

L¥

Hi

pi

«Л

.TÉL

W&

ет

;Д

.t

JH

г#

Ej

** . '’g.y

»S

är9

i.

д-:"

Л" •

IL=SÎ

. :•

WP'.

f .*

ИШк£ лД

V- :

к*-

5ЖЛ

sr»/SÎ

f. .:L '

V,

z,-Wh

-■

ьу

H"-¹

»■Л

r:

«7

. i ,iV

V-’

Ж1

jâ, *%>рф/тт-

Wm

".

• t“>

'    dufnhar; ';S%nfyùrt \ •(£

Fot. Ai.inari, Florencya.

Teatr grecki. Sala filozofów.

Tivoli. Willa hadryana.

Ruiny łazienek i szkoły pływania. Thermy.

F*

'V ■ '■

«c d

114 f

0/Ш t mm*

y:

âü

гг

;ii

Kjwj

il

T*?

K-«

If

<M fr

naïf

N i

/У

M

Xfjf /

к V

t /i a

|W

f/.

'ем:. ч*т

>r\ «ЗЕГ** .-7T. .^=3»

:;ъть

■r.

'То

’i

^JSSt

PL

igl

: Ь<Щ

Ш \/4

lit

ir

У#;

V •:: ⁴

{jSrîtiï $it;

Щ£::Ц

\Wêk y âb .У

!*%■ j

rj

q

i,

s

.. I

p

fe

(I

vJF

r,.

ДГ//У

if/

й»!

Ж”

>* • ,

" /1>-V

r]

\ г

Sh

%

il

y.V

fr

sto-

Ib

T"/ ' '

ГО

\-m

;■ 4^--T*

-JÉèS ц

Ejtg4'

jMUg.

liEsfc*

..LIS*

!i

Ру

■ Ч-!

Orr-’"

■хрт.

...T.

ЙР"

I.

-s-

/•^

fl

•V;

ßW

Ут-

,j"

щз

■< : r

jr

rr

м2»

Mil'

rł,>-

у/

■"T“

t-ДШЬ.

d—*

я «

" '    '    11 P»r

'.Щ

•-I

■ШИШ

vr

IL Av‘

i’i'hW '

&& „т—т'У^е:

-fyjp

W,\%é v' :

.ПШ»

*- *    У₇, I

|yef

ВУкч • У

№ tw&j

к-еткэ?Г ^ »

ätesm

У-’

' *::■

Tw* v,. ■*.

ч;

yg

ш|й

Viâ

f>WL-»r

4,VJ

L> ,

}tr

Uf;,V4* -■' .

■>.

*Г.

ттч»»-----

л»

ч-

!»

uîiÉM

lia

Jf. •

,|i

"f

; >.•

*1

r*\

ï‘

•W

.. »?

iSL

::Т'Т

• ï

**/

- r;

>•

Wlfl

%    •'•■•' • T; V

..^.•    *.-^. ’i**" ;    -

* éS '

ft    r ^

?... . -■

^ '* .

JM

■cA

У >Ai

«si-

t.&4- . ■ '- <    . ST:

..

•S

г.,¥Г ₄:,

-»T \ -

Л,

et-*.

S ren d’amour, £inpar(Sr (p.

Fot. Ai.inari, Florencva.

¹ y iadO

Рот. Alinari, Florencya.

Z ogrodu Willi d’Este.

Tivoli.

Świątynia Sybilli.

W Amazonce występuje typ

greckich dramaturgów Poseidippcsa Menandra, zaś w następnej sali popiersia: bogini Pallas, Menelausa; Katona i Porcii. — Głownem arcydziełem w sali posągów (str. 350), w której znajdujemy także najdoskonalsze w swoim rodzaju, w koryn-ckim wykonane stylu świeczniki Barberinich, jest śpiąca Arya-dna (str. £47). Jedno z najtrudniejszych zadań stanowiło przedstawienie w dziele z zakresu sztuki plastycznej niepokoju snu, przepełnionego przeczuciami, a jednak zostało ono tu rozwiązane znakomicie. Mimo więzów nałożonych na ciało przez sen, który ogarnął wreszcie litościwie biedną, opuszczoną przez Tezeusza Aryadnę, zdradza ruch prawej ręki i wesoły niemal wyraz jej pięknych rysów owe widzenia senne, w których zjawia się jej w roli pocieszyciela Bachus. Dłuższe trwanie tego pełnego niepokoju snu zdradza się w nieładzie bogatych szat nietylko w dolnej części postaci, ale i na piersiach, gdzie jedna spinka, łącząca na ramieniu draperye, rozpięła się od szybkich uderzeń serca, albo przez samą śpiącą instyktownie rozluźnioną została a draperye zsunąwszy się. odsłoniły prześlicznie mode lowaną lewą pierś.

Lecz dość na dzisiaj ! Oszołomieni prawie ogromną mnogością widzianych rzeczy, opuszczamy Watykan, aby wkrótce powrócić tu ponownie.

Tym razem odwiedzamy w Watykanie najpierw sławne podwórze Belwederu (str. 350), zbudowane przez Giacoma da Pietrasanta, według projektu Bramanta. Za Klemensa XIV. nadał mu Simonetti dzisiejszą postać; jest to ośmiokątna halla z 16. jońskimi słupami, pilastrami ze staroźytnemi maskami na fasadach łuków, z płaskorzeźbami między niemi i z czterema świetlicami, W pierwszej z nich znajduje się uchodząca od czasów jej uzupełnienia za arcydzieło pierwszego rzędu, „grupa Laokoonau (str. 348), wykonana przez artystów z wyspy Rhodus: Age-sandra, Polydora i Athenodora Trojański arcykapłan Laokoon został z rozkazu obrażonego przezeń Apolla, wraz z oboma synami uduszony przez dwa, przez bożka zesłane węże. Oma wiana grupa, przedstawiając znany wypadek, przekracza znacznie ciasne granice tego faktu i może być uważana raczej za uosobienie cierpiącej ludzkości. Wiele też czasu potrzeba i wielu studyów, aby choć do pewnego stopnia zdać sobie sprawę z piękności tego dzieła. Trzy figury przedstawiają trzy fazy śmiertelnej walki. Jeden z synów usiłuje jeszcze wydostać się z zabójczych splotów węża, ojciec natomiast zaniechał już bezowocnej walki. Pierś jego jeszcze dysze od niedawnego napięcia wszystkich mięśni, ale ten straszny ból, który się z całą żywiołową potęgą odbija na jego twarzy, ból, który wypływa z cierpienia moralnego nad jego własnym i synów jego losem, i z mąk fizycznych, spowodowanych splotami wężów, grucho-czących mu wszystkie członki, wszystko to razem złamało już tę energię, z jaką się bronił przed okropnymi potworami. W ostatniem stadyum walki znajduje się już drugi syn: słabsze muskuły i mniejszy zapas energii nie mogły stawić dłuższego oporu przerażeniu i fizycznemu cierpieniu i oto spogląda tylko błagalnym wzrokiem na ojca, który przyjść z pomocą nie jest wstanie ani sobie, ani ukochanym dzieciom. Grupa ta, pochodzi z pałacu Tytusa, a znaleziona w r. 1506. w jednej zwinnie, stanowi tak pod względem charakterystyki, jak i techniki w wykonaniu anatomicznych szczegółów, arcytrudnych do oddania wobec niezwykłych pozycyi walczących, przedmiot nieustannego podziwu. — Godnie współzawodniczy z Laokoonem Apollo bel-wederski (str. 353), którego oryginałem był bronzowy posąg, ofiarowany delfickiej świątyni, jako dar dziękczynny za przypisywaną Apollinowi obronę tejże, przed zagrażającymi jej gallij-skimi barbarzyńcami. Stąd też pochodzi groźny wyraz idealnie pięknego oblicza i lekki ruch zbliżającego się właśnie bożka, którego spojrzenie nie straciło nic ze zwego boskiego skokoju i wyraża bardzo szczęśliwie uwydatniony, właściwy bogom majestat. W lewej ręce trzyma on, nie — jak to mylnie uzupełniono — łuk, ale „aegis“, puklerz wojenny, który napełniał strachem nieprzyjaciół. Kopia nadała niewątpliwie bardziej rozwiniętym w pierwotnym bronzowym posągu kształtom ciała, delikatniejsze formy, co odpowiada zresztą epoce jej powstania w zaraniu cesarstwa. — Znowu bardzo ciekawy kontrast z Apollem tworzy Perseusz Canovy (str. 348). Tak postać bohatera, jak i profil jego twarzy do widza zwrócony, a również i głowa tylko co przez niego zabitej Meduzy, którą trzyma wysoko do góry wzniesioną, są pełne zajmującego wdzięku, a jednak brak im tego potężnego piętna starożytności, tak znakomicie wyrażonego w Laokoonie i Apollinie belwederskim. Całość robi wrażenie nieco teatralne. Pełniejszemi życia są figury ustawionych po obu stronach Perseusza, szermierzy napięście (str 348), również dłuta Canovy, jedno z niewielu dzieł mistrza, w którem podporządkował on upodobanie w pięknych kształtach prawdzie i wiernemu naśladowaniu natury. — W przedsionkach Belwederu spostrzegamy posąg Meleagra (str. 349), znaleziony przed Porta Portese ; jest to prawdopodobnie według oryginału Sko-pasa wykonana potężna i pełna siły postać rączego Strzelca. Pies u jego boku i głowa dzika na której sparł rękę, są również wiernie naśladowane z natury.

Zatrzymawszy się jeszcze chwil kilka pełni podziwu przed sławnym torsem belwederskiego Herkulesa, jednem z najszlachetniejszych dzieł sztuki greckiej późniejszej epoki, i przed Silenem piastującym małego Bachusa (str. 345), wychodzimy z Muzeum Pio Glementino i udajemy się do Museo Chiaro-monti, tak nazwanego od swego twórcy, z wzmiankowanej rodziny pochodzącego papieża Piusa VII. Przechodzimy przez ogród Della Figna (str. 325), który zawdzięcza swe miano 2ili m. wielkiemu, pozłacanemu jabłku pinii, wykonanemu z bronzu przez Cinciusa Salviusa. Po za studnią, nad którą ono jest umieszczone stoi piedestał granitowej kolumny, wykopanej przy Monte Gitorio, wzniesionej niegdyś ku czci cesarza Antoniusza Pobożnego. Na prawo znajduje się wejście do Bosca-reccio watykańskiego ogrodu (str. 326), gdzie właśnie wznosi się przez Piera Ligorio zbudowana, pełna wdzięku willa Pia (str. 326), która w tern otoczeniu robi prawie wrażenie jakiejś zdała od bram miasta rzuconej, znamienitej, w dobrym stylu letniej rezydencyi. W samem Muzeum mieści się znaczny zbiór starożytnych zabytków, głównie dobrych fragmentów attyckich płaskorzeźb, jak : trzy Gracye o niebardzo wdzięcznych, ale dla współczesnego okresu sztuki charakterystycznych kształtach, głowa Wenery z późniejszej greckiej epoki i fragment z grupy Niobidów, druga córka Nioby (str. 345). Chociaż niestety mocno zeszpecony, przedstawia on nawet w tych okruchach jeden z najszlachetniejszych tworów greckiej sztuki. — Do Museo Chiaromonti przytyka „Nowe skrzydło“ (str. 346. i 347), przybudowane przez Piusa VII. na początku XIX. stulecia, ze wspaniałymi słupami i bogactwem rzeźb. W pierwszej zaraz niszy u wejścia spostrzegamy Karyatydę (str. 349), która nie pochodzi — jak twierdzono dawniej — z Panteonu, rozmiary jej bowiem nie odpowiadają objętości przypisywanej tamtym, ale jest co najmniej doskonałem ich naśladownictwem. Pojęta w umiarkowanym, rytmicznym ruchu, posiada ona skończenie piękne formy, aczkolwiek wykonanie szczegółów pozostawia nieco do życzenia. Zajmującym jest posąg Augusta przez niezwykle obfite nałożenie nań farb, oraz Pudicitii (str. 349), bogini wstydliwości, o szlachetnym wyrazie odsłoniętego tylko co oblicza i doskonałem traktowaniu szat. — Jedną z najdoskonalszych marmurowych kopii z czasów starożytnych jest Apoxyomenos (str. 353), atleta, oczyszczający się z oliwy, którą przed walką swe ciało natarł i z pyłu areny; pierwowzór ten gibkości i siły jest kopią

spiżowego posągu Lysippa. z czasów rozkwitu greckiej sztuki, Dyana zaś posiada niepodobny do naśladowania wdzięk, większego jednak znaczenia jest kolosalny posąg Nilu (str. 348). Oparty o Sfinksa, leży ten bożek fal rzecznych z podniesioną głową, a charakterystyka majestatycznego a jednak tęsknego wyrazu jego twarzy, jest równie doskonałą, jak i wykonanie potężnego ciała. Szesnastu łokciom maksymalnego wezbrania powierzchni Nilu, odpowiada 16 pełnych życia dzieci, które częstokroć prześlicznie ugrupowane, igrają wokoło niego. Rozczulające wprost wrażenie — nie znajduję bowiem na to innego, odpowiedniejszego określenia — robi siedzący na samej górze bęben, z założonemi na krzyż rękami. Szczęśliwie uwydatniony jest tu kontrast między potężnym majestatem bożka a rozbawionymi dzieciakami. — Oglądnięciem Pallas Ateny, Satyra i Doryforosa zamykamy naszą wędrówkę po „Nowem skrzydle“; następnie przypatrujemy się jeszcze sławnym, według Rafaelowskich rysunków w Brukselli wykonanym dywanom ; przebiegamy Muzeum egipskie i etruskie oraz zbiór bronzów i docieramy w końcu do Watykańskiej biblioteki (str. 355).

Dla swej ogromnej ilości rzadkich rękopisów pozyskała ona sławę najznamienitszej z istniejących na świecie bibliotek. Około 9.000 foljałów zgromadził papież Mikołaj V., począwszy zaś od r. 1447 najbardziej rozszerzył ten księgozbiór Sykstus IV., który na pomieszczenie go odstąpił w 1471 r. własne pomieszkanie Pomnożony znacznie w XVII. stuleciu, obejmuje on obecnie około 220 000 tomów i 25.600 rękopisów, przechowanych z wielkiem poszanowaniem i dostępnych tylko dla poleconych specyalnie historyków. Obok wielkiej sali, mieszczącej księgozbiór, znajduje się Archiwum watykańskie, zbudowane w r. 1588 przez Dominika Fontanę i ozdobione przez stu malarzy pod kierunkiem Cezarego Nebbii z Orvieto. Do Archiwum przytyka Chrześcijańska biblioteka, Galerya obrazów, gdzie między innemi spostrzegamy sławne „Wesele Aldobrandini’ego“, i Gabinet numizmatyczny. W komnatach Borgii, niegdyś mieszkaniu papieża Aleksandra VI. Borgii, należących dzisiaj przeważnie do Biblioteki, znajduje się „Dysputa św. Katarzyny“ jako dziecka przed Maksyminianem ; dzieło to nie posiada wprawdzie większej artystycznej wartości, ciekawe jest atoli dzięki temu, że głowy przedstawionych na niem w znacznej liczbie osób, portretowane są z natury.

Do prywatnego mieszkania papieży dostęp jest bardzo utrudniony. Tak sala przyjęć w Kasynie (str. 353), jak i krągła sala (str 354) w wieży Leona (str. 356) i sala tronowa (str. 354) urządzone są z niezwykłym przepychem i wybrednym smakiem. Nieco skromniejsza jest sypialnia jego świętobliwości (str. 354), z łóżkiem — arcydziełem sztuki, jak również i wielka galowa karoca (str. 354), używana przez papieża tylko przy niezwykłych uroczystościach. Przedsmak bogatego przepychu, jaki panuje w komnatach naczelnej głowy wszelakich, hołdujących katolickiej wierze ludów, strzeżonej przez Szwajcarów (str. 353), przyboczną straż papieża, mamy już, gdy wstępujemy na wspaniałe schody Scala regia (str. 356). Jest to arcydzieło Ber-nini’ego, które godnie stwierdza słowa tego mistrza, że „zrę czność budowniczego poznaje się po tern, gdy tenże braki lokalne potrafi przerobić na tyleż piękności“.

Podejmujemy na nowo wędrówkę po Rrzymie, natykając się tu i ówdzie na rzeczy poprzednio już widziane i omawiane, jak n. p. Kolumna cesarza Marka Aureliusza (str. 356). Po dłuższej przechadzce po ulicach Rzymu — gdzie amator sztuki nie potrafi, choćby chciał, wstrzymać się od patrzenia się na wszystkie strony — gdy już umysł nasz, nieco wypoczęty, zdolny jest na nowo do odbierania świeżych wrażeń, zwracamy się do Porta Settimana, następnie zaś przez Via Lon-

Szlachetną prostotą

gara do pałacu Corsini, zwanego obecnie pałacem Umiejętności. W bogatym zbiorze okazów sztuki, które on w swych murach kryje, po sławnej srebrnej wazie Corsinich z sądem areopagu nad matkobójstwem Oresta, uwagę naszą ściąga Madonna Murilla (str. 357). Oczy nasze pełne są piękności rafae-lowskich Madonn, których ona żywy stanowi kontrast. Pojęta naturalistycznie — niezaprzeczenie arcydzieło w swoim rodzaju — pozbawiona jest zupełnie owego specyalnego wyrazu, jaki Rafael umiał nadać wszystkim swoim kreacyom, i nawet doskonała technika kolorystyczna Murilla nie zdoła zatrzeć tego braku. — Ogromnym za to idealizmem i łagodnym wdziękiem odznacza się Madonna Carla Połci (str. 357), pochylona z ra-dosnem uwielbieniem nad dziecięciem Jezus, pociągającem wszystkich ku sobie, mimo pewnej skłonności do naturalizmu, tak rzadkiej u tego mistrza, która tu występuje w nadto silnie rozwiniętej budowie dolnej połowy ciała Chrystusa.

Ciekawe gipsy znajdujemy w byłej willi Medici, obecnym pałacu francuskiej Akademii (str. 358). Zbudował go w r. 1560 Annibale Lippi dla kardynała Ricci da Montepulciano ; z kolei nabył go kardynał Ferdynand Medici, późniejszy książę Toskanii ; wreszcie w r. 1801. przeszedł w posiadanie francuskiej Akademii malarzy. Nadmiar ozdób wspaniałej fasady wywołuje tu wrażenie pewnego niepokoju.

Teraz udajemy się pieszo lub powozem do kościoła Santa Maria w Trastevere, najznamienitszej w pośród wielu średniowiecznych bazylik Rzymu, zbudowanej w r. 1139, przez papieża Innocentego II, rodem z Trastevere, na miejscu małego starochrześcijańskiego kościółka, z którego przechowało się kilka nagrobków, umieszczonych obecnie w przedsionku, wspartym na czterech granitowych jońskich słupach. Z polecenia Piusa IX, odrestaurowano kościół, z niewielką jednak korzyścią dla wnętrza (str. 358), którego pierwotna cecha skromnej dostojności zatartą zupełnie została przez wprowadzenie do świątyni nadmiernego przepychu. Nawę środkową od obu bocznych oddzielają 22 starożytne słupy, z których 18 należy do jońskiego, pozostała reszta do korynckiego porządku. Posadzka ułożona jest w dobrze dobrane wzory, z porfiru, serpentynu i marmuru; strop malował Domenichino, nie należy on jednak do jego arcydzieł. Zachowamy się tu niektóre mo-zajki z XII wieku; późniejszych jest znacznie więcej. Na uwagę zasługują jeszcze grobowce wielu kardynałów i gotycki ołtarz w lewej poprzecznej nawie. — Kościół św. Pawła po za mu-rami spłonął niestety prawie doszczętnie w 1823 r. ; sięgał on jeszcze piątego stulecia i był największym z istniejących w ogóle domów Bożych. Wzniósł go cesarz Teodozyusz, a Leon X. począł po pożarze odbudowywać w starym stylu, który jednak w szczegółach niezupełnie dokładnie zachowany został, ogólne zaś wrażenie zepsuto przez dodanie bogatych, nieodpowiednich ozdób. Ze starego kościoła przechowały się do dzisiaj : wielka półkopułą pokryta trybuna, mozajkowe portrety 40 pierwszych papieży, konfesyonał, dwie kaplice i przedsionek (str. 359). Pomimo braku dobrego gustu, który się tu głównie zdradza w pokryciu pięknego gotyckiego tabernaculum innem, zmodernizo-wanem ; w zastąpieniu w nawie środowej odkrytego belkowania z cennemi malowidłami, kassetowanym stropem i t. d. — wywiera ta potężna w swym ogromie, na słupach wsparta środkowa nawa zawsze jeszcze wysoce imponujące wrażenie (str. 359). Po obu stronach nawy środkowej wznosi się nie mniej tylko 80 słupów korynckich, o szlachetnych kształtach, z granitu przywiezionego z Laveno przy Lago Maggiore, których podstawy i kapitele wykonane są z białego marmuru. Nad niemi górują jeszcze oba potężne słupy, podtrzymujące łuk tryumfalay, na którym znajduje się kilka mozaik, sięgających rzekomo — jak wskazuje tamże umieszczony napis — piątego wieku, choć właściwie trudno ich powstanie przesunąć po za dziewiąte stulecie. Konf^syonał (str. 359) stoi na grobie św. Pawła i pokryty jest bogatemi ozdobami z Rosso antico i Verde antico; po nad nim umieszczono gotyckie Cyboryum, a jeszcze wyżej zupełnie zmodernizowany i całkiem nieodpowiedni baldachin w stylu odrodzenia. Krużganek klasztorny odznacza się wielkim wdziękiem, chociaż i tu psują ogólne wrażenie dziwaczne kształty niektórych słupów.

Musimy raz jeszcze wrócić na Monte Palatino. Prześliczny widok (str. 361) na ciekawe ruiny przedstawia się z wzniesionego prawdopodobnie na miejscu starolatyńskiej świątyni Diany kościoła św. Pryski, również nieudolnie odrestaurowanej a zarazem mało interesującej budowli. Minąwszy gmachy Caliguli (str. 361), któreśmy już poprzednio obejrzeli dokładnie (Zeszyt 20), jak i oglądany już dawniej Clivus Victoriae (Zeszyt 20), zwracamy się do pałacu Cezarów (str. 361), przy którym odkopywania ruin (str. 361) w nader szybkiem postępują tempie. Domicyan zmienił skromniejsze mieszkanie swego ojca Wespa-zyana na pałac, którego ozdoby przechodzą wszystko, cokolwiek dotychczas istniało. Plutarch stawia go pod względem przepychu znacznie wyżej od kapitolińskiej świątyni Jowisza, której same złocenia kosztowały więcej niż 120 000 talentów, a więc 56 milionów koron. Pałac ten rozpoczyna się od podwórza, do którego przytykała dworska kaplica; później szła sala tronowa, gdzie odbywały się także posiedzenia Senatu, z której przechowały się jeszcze dotychczas resztki marmurowych ozdób ściennych ; potem następowała bazylika, używana także do posiedzeń sądowych, na których przewodniczył sam cesarz. Za salą tronową znajdował się perystyl, kolumnada, obejmująca więcej niż 3000 m. kw. otoczona 40 słupami, pokrytymi cennemi rzeźbami. Z nich niestety przechowało się zaledwie kilka trzonów i trochę płaskorzeźb. Za perystylem szła jadalnia, na granitowych słupach wsparta, obok niej zaś było nymphäum z wodotryskami, miejsce ochłody po ucztach, i niezliczone inne komnaty. — Jedynym rzymskim dobrze zachowanym prywatnym budynkiem z czasów starożytnych, jest dom ojca cesarza Tyberyusza (str. 361). Przez sklepiony krużganek schodzi się do budynku, wzniesionego na stokach pagórka, do atrium z resztkami domowego ołtarza. Do podwórza przytykają trzy pokoje z ładnymi ściennymi freskami, i czwarty na lewo położony, z pięknym fryzem i malowaniami ; wszystkie inne komnaty zdobią również malowidła ścienne. Bardzo piękne są ozdoby bocznego pokoju z prawej strony : festony z kwiatów i owoców, na fryzie krajobrazy i widoki morskie. Dwa wielkie krajobrazy znajdują się w triclinium; do prywatnych komnat domu prowadzą schody, odznacza się łuk tryumfalny Tytusa (Zeszyt 20); na północ od niego widzimy kościół Santa Francesca Romana (Zeszyt 19); po za ostatnim świątynię Wenery i Romy (Zeszyt 20).

W dalszej wędrówce docieramy do portyku Oktawii (str. 361), który stanowił niegdyś wejście do bardzo rozległej halli z marmurowymi słupami i składał się z ośmiu żłobkowanych, doskonale wykonanych korynckich słupów, dla których mate-ryału dostarczyły łomy marmuru w Paros. Do dzisiaj zachowały się jeszcze tylko trzy słupy zewnętrzne i dwa wewnętrzne halli. Wzniósł ją Augustus, poświęcając budynek siostrze swej Oktawii. Obejmował on dwie świątynie : Jowisza Statora i Ju-nony. Dawniej przytykało do portyku Oktawii Ghetto żydowskie, które uległo jednak w 1887 r. doszczętnemu zburzeniu. Dotychczas stoi tu w pobliżu synagoga.

Na zakończenie przejdźmy raz jeszcze przez Via Appia (str. 362), główną arteryę ruchu starożytnego Rzymu, prowadzącą przez bramą San S bastiano (str. 363), dawniej Appia zwaną, do miasta. Po obu stronach blankami pokrytej br my wznoszą się potężne ceglane wieże, których dolne piętra ułożone są z kwadratów z białego marmuru, zdobiącego również i górną część bramy. Od tej bramy ciągnie się w kierunku Alby, przez poważną, prawie melancholijną krainę, stara via Appia (str. 363), pierwszy brukowany rzymski gościniec. Odpowiednio do tego smutnego otoczenia wznosili tu starzy Rzymianie swoje grobowce, wśród których najwięcej zwraca uwagę grobowiec Cecylii Metelli (str. 363). Była ona córką Metella, który za swe zwycięskie wyprawy przeciwko mieszkańcom wyspy Krety otrzymał zaszczytny przydomek „Creticus“ ; zaślubiona Crassu-sowi, prawdopodobnie owemu Liciniusowi Crassusowi, który za panowania Cezara był kwestorem w Gallii. Grobowiec ten, w kształcie okrągłej wieży, pokryty jest kwadratami z trawertynu i posiada piękny fryz. W średnich wiekach służył ku celom obronnym i dla tego zaopatrzono go u szczytu blankowaniem. Wewnątrz znajdowała się krypta grobowa. Także groby M. Cor-vina Cotty (str. 363) i trzech Guriatiusów (str. 362), są jeszcze o tyle dobrze zachowane, że można rozpoznać ich pierwotny plan. Co do innych ruin, których tutaj bynajmniej nie braknie, częstokroć nie można nawet określić, ku jakiemu służyć mogły celowi. Począwszy od grobowca Cecylii Metelli ciągną się one w nieskończoność, przegradzane od czasu do czasu zwaliskami świątyń. W pobliżu małego kościółka Santa Maria nuova znajdują się również ruiny willi Quintiliana, w której cesarz Kom-modus święcił swe orgie, pomordowawszy wpierw właścicieli tej wspaniałej, jego chciwość pobudzającej willi. Tutaj to zna leziono bardzo cenne wykopaliska.

Także obok innych bram znajdowały się — jak to jeszcze i dzisiaj ma miejsce w wielkich miastach — mniej lub więcej rozległe cmentarze. I tak przy burzeniu przybudowań we wschodniej części Porta Maggiore odkryto grobowiec, którego napis: „Jest to pomnik M. V. Eurisaca, publicznego piekarza i dostawcy chleba“ — nie pozostawia żadnych wątpliwości co do swego przeznaczenia. Jest to pozbawiony wprawdzie artystycznej myśli, ale oryginalny rodzaj budowli, odpowiadający prawdopodobnie „smakowi“ kamieniarza, jego twórcy. Dolna część ma kształt pieca, z wydrążonymi ułamkami słupów, które wyglądają jakby były zrobione ze zboża. Górna część grobowca tworzy zagłębienia w kształcie garnków, w które zsypano sporo ziarna; na fryzie widzimy rozmaite sceny, ilustrujące codzienny żywot piekarza i dostawcy chleba.

W rozmaitych miejscowościach w okolicy Rzymu odnaleziono kolumbaria, sklepione budowle, w których umieszczano urny z popiołami spalonych zwłok zmarłych. Do najlepiej zachowanych należą kolumbaria Vigna Codigni (str. 363) odkopane w 1840 r. W dziewięciu ponad sobą wznoszących się rzędach, w 425 niszach znaleziono 909 naczyń z popiołami. Według napisów są to przeważnie popioły wyzwoleńców z pierwszych lat cesarstwa.

Samo się przez się rozumie, że okolice miasta takiego, jak Rzym i tak korzystnie położonego obfitować muszą w bliższe i dalsze spacery. Przed Porta Angelica wznosi się Monte Mario, najwyższy szczyt gór Janiculus, jak Rzymianie z nierzadką u nich przesadą nazywać zwykli ten łańcuch pagórków. Widok z Monte Mario na dolinę Tybru i Rzym jest przepyszny ; Dante twierdzi, iż jest on wspanialszy od widoku, jaki się ma na Florencyę idąc górską drogą od strony Bologny. Najpiękniejsza panorama roztacza się z willi Mellini i willi Madonny. — Od Porta Salaria wybiera się najchętniej drogę na Monte Rotondo, zaś od Porta Pia na Mons Sacer. Ostatnia prowadzi przez most Nomentano (str. 361), prastarą budowlę, zburzoną przez Totilasa, a odbudowaną przez Narsesa. W wiekach średnich dodano tu w celach obronnych wieżę. Po drugiej stronie mostu, bezpośrednio, wznosi się Mons Sacer, znana

Si

.1

l:

<» Ж

p'

Ąf

-л

.л

Ä â 'ÜH.

Jm

Ą\

■fr Çî

да

"ФШк

W-

’:\Ц

Г'

Ъ*

■пт&№

ią

к 'о

шипа

гт

Afi«

mmmm

V-

£1

Bfcl

й ii

ił

OEZ

msæ.

pwa

Г..

V«

*:ф

*Ч1 ;**т.

.1:

»,

ff’;»

77Г"

|вдр|

У:. .

*ł<

nas

*- f

ggrgflf

mm

'Г5

1J0.

Вс£

&Ш Lłs :

‘■i.

śgfcpfS

grwdenne

Fot. Alinari, Florencya.

Tivoli.

WODOSPOD ANTO.

Grotta Ferrata.

Greckie opactwo. (Fundcwał św Nilo w r. 1002; Kościół z r. 1754.)

J.

K'

52

#*

..

'■* MmSr‘ \

.«r-*,,. ,

p?

[7:

.    '~3S ~Y>.«

iv

A*

Y*

V.

1?

Ul

Ш,

r» fx⁴

iii

ii *

; . -¹

II

'/

:'%•

jb’% Ш

Of

IfS

■4.

Щ*

**й\

Ł.. .** -

"SSв-

If

fl

PI®

fepr

Jiiàttfè-N ■

st ЪЧ А!

•fr-

-У»

p3

.1?

ÿ.

[H

$y

JSK ’S

/-

к. я

r*?,

r. тй

~ ^*■''    ** w ‘ +■*'?>*"

wJiii

яЕл<^'

ES

'W3

“.ffiE *«T

' J

1v ч.ЛМ»Ь >#■*

f-КШя

ярят

1st!

PVi

Ш»-’

FT

1Р-Щ *

ГА

r--.- -,

эде||$

jpBs

%    -ГТ •

» inài» ■-*,

-V

ix

ЦЯР1Р* *v*'^**_; ~«|j

Si

ml

' S-¥V «<* -

S rend amour, Sim fi art & (?.

N*

PM"

Кот. Ai.inaki, Florbncya.

Świątynia Madonny. Główne wejście. (Simone Fiorentino.)

VICOVARO.

Świątynia Madonny.

,V.

w.

: л Sb£

ft \ *(

< 7;

Spij

иа

wp.

« X ś5t"

а⁴"¹;**

ft

7ÿ : Ż igfejg ,, .

шш

jp/rlg

17

! I '

*/>

ÿrendamour, Simp art & (3.

Ett»

„чуу.: V

Ю1

tu

#4 i*

7-7а.-

i?

1<

â:J

кЛ

”4 ,

к!

Jl-

р-¹

*«! 4 4«

■ -A⁴*

^4a ' >i fiiiA

t*

W\

<

■v;: ł;;

-a&r&ß    ->i    L

K    f 77V <*• ч|

V ’•*    ^ .‘g? • *    •    ■ i

шп

.«âî#

9С>»'4

£*■

йщ

^Ą',1

L-

И ’■

О,«

îl:

Cl

41

lj\

L:f«/

‘г-

вдщ

л_    ¹ - Pli

I i «*r^

I fi TI iwnfrl—......

Ш!

Frascati.

Willa Torlonia. Wodospad.

Willa Aldobrandini. Wodospad główny. (G. della Porta.)

».

pi

. vj

L2!|

-,, *

•* •

[ai

PS

■Hg

yyj, «, .J.

WS

r'iäsg

r»

tä

ŁS

ps i] И ;l

>-]

JlL

LLÄb*2LaZ/

■■■

ii

ШЯШ

Fot. Alinari, Florencya.

Fot. Alinari, Florenxya.

#•

кг.

liL,.

üb- - ' V

•' V-

Dï

ГД:

ШГ

~*M

ввшШЯ

?I -M

SA

inszi

f£Xß

il

|£^#Ж

ЧШ

SESSWÉ

2-

as

.4L

afi

»Sta

■pf:

W&STstïZ

awfev

л'[

'''

%л

r%¥>

ч.

л*

«г

Яшл*

ill

Wf*

"J'-...

rJiriiÉ

■#!

Prw

W***

te

ïb?

Г".

a*

ШШ&Ё: i, ■

Mfe' ^'|

f    'ч_га>Ж*С*я»

•Ir-

r%j

■! ЬШ1

ïy*h£AF " ~>

ЩШ&Х’

\r

sûk

L?Ź

Wh*.

:'Г.

5Î

V,

Vi

УЕ

■''IPf'ir'

< -*Æ

1£»ЭЩР£ At'jpb

life

Эж-tf*^ îcJmmjL '*-ïitJLjWmâ^BÊSâkk Æ

шх-хШ

•est-il

Frascati.

Willa Aldobrandini. Wtodospad górny. (G. della Porta ) Willa Torlonia. Górny wodotrysk.

i -0/*

JM

f*¥:

I¹

%r

IV I:

i-

Kl

ui

V⁷

Г\

mm

5Г

~Q

ТЛ

Ûè

та

II

«* №û

j»«»    *.

&ЙР

■T*

'v #•/

к ar/S

iij

Sà

!liü

■j

oJS.

W'

щш

f *Ш§щ

Ш;-

MM'.«

ÜL^Q.

>»*

«T

Kl

Br

ьш

f '*Ш/'

-l4

'■Ы

«f

1 ,m

WÜP¥ - -r

9SL.

у*.

If:

^-•ж

,Ьк ^

«ЯЯВ

ĘLg'

ЙЙ

Wt&k ■

j >? * ï

wmmïti Ш

ÎÀÀ-'

i.wm

тхш

«V

.»I

ngfc.

■•- ш

;v;,;'<ł.;.W

, ''''жЯ®

l#f

itî

^•v

' -*л2Е*>_-г £*ЛЭ

Ym

il

Ш"

ЭИЯРЯИ'? :

iv

>v w.,.

;n

Ém

ШфЪ-

Яш

Mr&m,

шт

;i»Fj

шш

•*

ЙШ1

ь.»

Eli!

gK^r.;?

ST* *v< '•J

^ÉCâSl

Rï

■4. -

?*> ’

2Ą TEtî

p * I

' '    ₄* f* jJ,,

■■4L

'à

♦ f,

iv'»

4>-

Éi* i

ÉÉ Як

Тт

|j

ТВ

мш

It

ji

■ш

Il

bfcjfai

чряшрщ

¹    '■" » . '    „    ’ ■’»few«

ЭГЕГЛ

жз

»MpaajS

_Уй

J,

’    пГЫЖЯ^Д

te-

MiS^

ill

Пг »««

/'■

Fot. Alinari, Florencya.

Ostia Moderna : Chata włościańska. Frascati: Panorama widziana z willi Aldobrandini.

il

“M

. \

S l    ^    n

ч$. J. - ж f.

RE

.CNĄN^yj^

;<м

■'•.г лГГ

te h

fi

СШЗ

F J

г... ...

ГЯм

~c •

щ?

fcr

i/s

Si

Ж<

æâ

ï ï

ill

li

li

Ml

W*â

[Г*

11

x.*î

ÂjÎTl

■в

30

i*

rf

*!* ■!«

■]

».

ÜI

——5 ••

Kły

»<

Cja

Äii

[c J

ii

i!

i?

mi

,4

«I

Frascati : Katedra sw Piotra (С. Fontana). Carpineto : Typy ludowe.

!'Л!

I,г.'*

,r

У?Щ w

f&ß*%

■<$ œnda/npur, Sin:,harf & (?.

Rzeczpospolita S. Marino : Katedra (Antonio Serra). Frascati: Willa Aldobrandini, Fasada główna (G. della Porta).

Trzy wielkie rzeźbione kamienie, resztki ozdób teatru. Brama magazynu przy głównej ulicy.

Ruiny Świątyni Wulkana.

ШЯ*К Г- Ä?; ' ' ;-“1Р

, 4*

:. - -^ćf-śuZZ,

. V44. : •• -;-. »га«;

Щ    ^fe=5^-~

'ЦЦр ‘

I fl

1 к 74

• Ьщ

•sir ш

Wmf

йбр'ё

,itAör”iv Ж

ï.V

Sr f

W.

:и

-I

I *■ ЛЛ0

ffta

4^-'

sÂ»«

* P?S£tÄ

fejfegg

4Ś%"

STfe^T

>ЖГ

г<

4,

ç.

fe

V;

:

a

P?

m

Br**

wLz-'

Г;

Âfe:

шш®

! Ш ж мРР

ps

«V

v>f

ïyr<:.vv:

Si

Bill

!:у:Л2дшя

« üi âifcè

Bfl i

ЙШ

йЕйГ

i*1

4M?

3?

î ?£fl

r*.

Й:

r*

§4

ï?i

•ii

‘1

Ш!

SS

?» ■

mit: г,-

ïl

i?

tss

^4R

, - v,MEs

mw\

ft.

...

ÉË^ïeJ

4^' • î:

k(:

Ш?

“ ''I

ÇV

'S

• -If!

ä sfflî

■Ml

PS

II

:"л ' «S.

•:%

ГГ

Ostia Antica.

v '9

ill

■ f,

ES

Ruiny pałacu cesarskiego. (Widok ogólny.) Ruiny murów miejskich.

Ulica główna z ruinami sklepów.

^    ,- res

ЯР-: -;    * .‘t-M

J'

J.Ü

’4 »

■»•-V*-.-

sa

fcSfeiSrłl

w>

f-5

»?

41

5*4!

•Л

и£

Л'?

•:

JF

jgj

î fffi Я

ж

%АШ,т

IM

Ky & ;*■'

ШШ*% V;

ШИ

К®

:г

ш»

fe

ta

‘V

ж’М*

г*-

Ж1

.»

L-.fi

i.

р.-^дай

^'•ï-■; .л..- , 4 ■*■':■

-■ ¹ '

SŁ. . --

ßjjj    — ' *-    -‘"K. .

Si

ISfZW

f ШМ V

УНУгк •

'ii

b-

K.,#-;. -4^

SasMcg^-

■чгГ“ • - «*» :

SS

«J

Ëâ

!ч

Êi

^ФШ’ЫМ

М -

iii

tegy

fj-ii 1

fi î.

rfi

Irr

■fr

iN

4i

4>

'4

•л

•* V,

s

■%4

-V

py

:v;

4v*2J

Нкйа

Ąm. ■

m- ■"

&•?

4>.

-mИ

•<

/till

|Ч

JC-S •■.'■■„ S

»ï^.' ’ i

Wifi

[b\ 4 «-*: m l

Й2

рчк#. -'••

ÊÏ

Г.

i;

:*Çj

’М

■УУЩ,

gp> Щд

S

“fflife-

#1

*!

в«**.

Кг:

с**.

•Г:

«*&    :, .s#    ,

Шт%£ ь

„ЙЗч. - <4    . , v

<* 4Î

li

I ■ /•» w, ■ J

31 • **> Ж 1 ^ ælI

уш

%Wm;U .Jftb..'... ' ■

fÆ

•i

-i

ГУ

*■.-

S%-^‘

f ••

Wi

»1

д»*

ЛЖЙ

Wjç-A À

Ms

ü.rt

/*

fil

lv

!j

Ri?

fe

Г /- '

g» «

J§£

53

Tl

s*

mm

tip«*. •'

'J <

ч'

ф\

Jr

;V

; JfSîl

îfe®

LfÆ

Vi

'aa

T#

■д>

>.

yfk

bR

P'f ?..

mà- i

ф:

щ .«■'* **i.M “Jf’

F :    I

Щ - *>

4 ::•> 'd*ÇÊ2ÜÊ 4 4 , У Ч®»

к Ш

u *т

Ш£ L p i

Щ Ą f ?

т%*Ш

Ш\ **% -

т.2- ух

Ш;' '

А*:

V V*

s+-

шп

'î:

г-

i*

-4

-л-...-

•i

йШ-у

E'

--як.:

А,

Sa

mm

■a

*'

Щ..ЦШ

,/S: -’4

114 у.Д-

. у • •-.•••• <- ;A«

%'

ЛШ.

f.

v»‘

Hi i, 'À, * *

щт

f vis»⁴

■Л

if i

S-1

„4'Я

■*

'•T i—r ~ iii^J:';

WBk

s wam ш

■IMI

J®

<№vt-

Ft.

щ*т

Ш-- г Щ

§':0

If; •

%А0:Ду04.Д

Чй-А л •'

ф

4^, *-

-i •

‘i ч<л Ч- ':/•.    4

, ж ттш :ШдаИ' ■ А -

is

Ostia Antica.

Ruiny magazynu z wielkiemi amforami do przechowywania wina, oliwy itp.

Ruiny teatru.

S&

ядир^у iHffiÆj: 34,

Ml

нЙ 4i$Æ

'тк; ■ ł

'; 4 Ш

Fot. Alinari, Florencya

ЙйЦ.

-,

jt

%•;*

rA:

gr

'V

’1

-,

t łłtttt »'    MtiM fHHttll

-I.¹'"

(Ul»

m2:

л¹

•h S? : h

£żi

ВУ

(,    • -.vf

Ь=

I.

•i*

> ••

;с

If

1* » г •

.....^

Zl

& • •k .l *

.O

Г?

lli-

PS

,1hl

jJiiP

"/•

• 4/

®r

•—

T* T*-

1ч

%•: -i

:7T^ / 7 У '

\ t

:\.x

:V —

r:.

V.

:s-.

***te

'S.

* W^/1/ ” ZćZtrtL-i. r £v%:^ / ■jhrś*—*- '    '    ./Д.х-

*- T

k-

.4

*>

Ś.

X. .....

3->- •

'V

”sT

ЛЕ' tSAMK,

.4

i!Ü

Sijt-

Jy

*•,

Äk

flP

ęł-f,

Щ2Г

[/,

i'

W!

ш:

[ВЦ-.- "i

,г

xpV&r

•wi

ii

___

РЧТ>.

. . -«• U

ïi

* ~__.<

T .>    »/3^

r-w

i*

c.'

’X'

À£

12

[BI

kJ

”jLW

«J

Mi

ШШг

иг ВТ

5H

IM

;......i

мса

UiJ

l'J

!•

fi ?

I

... 4 I

П

mm

Г*

\М *

ге***

il

J%r/A

igp

(Г

<*.

jt

r/ii

il

ii м.

К •'*!

Л'

»г

щ§ №

. -Г

■<;

îw

\*\

%Т

лыгш,

\Т~

к:

il

te

т-

*Tr

■j

Łł?:¹

* ■ ; в ||F-Ç3

Çfeu' -*.

i*²-

S»

i,,#

,тШт

Г+ш

J7û

Fot. Ai.inari, Florencya.

Opactwo Monte Cassino (Prow. Caserta): Dziedziniec środkowy; widok z galeryi (Bramante). Opactwo Monte Cassino : Katedra ; część nawy głównej.

Opactwo Monte Cassino : Dziedziniec środkowy ; prawa strona galeryi. S. Maria di Capua Vetere w Kampanii : Wnętrze rzymskiego amfiteatru.

L3

5H

i;

;■

se

WA

-il

ШШШ

4- -V

л %*„ %

\ %

Шж

\ -

II

H

Mil

Г%

S Ж]

аамзвйй

Г"»*

ŃS

35

s4

й£

** ;***

■si 1

S&

üüfcitg

«*

•*.

v\

.*

/.

ГЛ,

'4

V,

If

>■

т?

ивы

ZrsÀâ*

-■

»7

■4Ш

4>

4'

1»

i'

kv.

V?

ïâgfSSl

•>

i'H

5**

III

ч •>

■>.<

ti

ы.~

er«

■W,

wV

ей

рвив

4*

dfe№

DSL

--

"t

\f$t

^aa

EC

19 »

b|

Ain;

Ab

,.V*\V

tl

frÿç4 1

■ ЧГЛ v,x

So

йДт- *;■ A**

&iie

L -Жг

..... ~ ...

«§гщ

ill

а»

*•5*3

ж»

шш|

'■*'*•*

fr-~

Fot. Alinari, Florencya.

Fragment wnętrza kopuły w katedrze.

Opactwo Monte Cassino.

Część pilastrów, podpierających kopułę.

»

~£* üte5!y*w

Florencya

.....

tgć@

:ЧЧ

- fltss;

Opactwo Monte Cassino.

Katedra. Wnętrze zakrystyi (Arch. Dom. Simonetti d’Astano). Katedra. Część stalli w chórze.

ł -*‘> м .. ' -

V

PS

«И

-    - (ÇP-. .

.5

-;"-~^ć: :

$renaamouK Simpart & (c.

L.v“

- H ш..

JT* . .ч>.

чиг

•eKSŁ-r-f^

I    Лк ^^$ЛЛ*Яг>.&!

****&*&&•■

I

I

-J . !

Łii/

© à«. .

iK

№

mm

:

«v-S

:

№Н1:

Ш

&

à ж

ij- ..%• щ,

ЛТ* ' ,У *'1 I *

£ §■&&* V •*•'"

. 2iśfc

л

$

x*.

i

.

#: i

\

i

: и

m

Б

i

.

га

a

I!

-;

ж T, ■ ГЭ? ч

.'    * ' 'Ś С

В»

Жл^

ж

газ

»»■i

^SSteSBĘm ;

m

4>yL

* 4’

Ж-

-.

3E

ft

t

г.

äSiLfeS-

;

Йк.^

i

■»rap

м

ы

L

<JHiMW■№&*№& ,\

J

D

i

;|

-,

Ж1

is®

*⁴ К

*

я

V

№

4

11

4

'Щ

ti

[..

&

- s/

V

* .*?*Л ■•

\

rÄ*

£

Pr &^r

к V

<

*

i

». ill

I H

*

I

:

|p

./•'

щ

I

1

->

••*-% -,

af»*~-r ::1

Щл

A

% i

VA

1

:

i

î

ł-_

л-.Ж.

u*-"

P -зцвк.

:

^â> Г..

*■ 7^>"

ii

I

4;

i

.

j

t.

‘ f

Î

Vi

i

47

iii

4

m

N:

jft

я

~ t.. X. *ifeШМШШЖМЮВ^^п» <

К

t:

-1

3

i

*

к

mШтштш

^ir •*

:**a@s*Sfc

>3

Й/î-

*■■%■    .-»у

*

Я

ß

m

.

К-

1

а

'Äg

!»

•a

*•

Ь&?*фФг% .-

'•j

Ъ\

•i-жж

»

MJ

Л2-

jE9

»

ÎV

¹

jsai

<»>

i

ß?

tap

• c:1    / ïÆ

t *à3

. i

щ S|

тш^ш

^£»U*s**

4'

«

*

-••4

ттшятттшт^

■À.*.-

l:

rîa

■*»>Bfc .    ®.

!f|iHÉ»

mm

- *—

••• —

»I

«

m

îà\

ЩШ

tF&mz>s

■С ";Л'~

bkïw.

«*4.

.

!

m,

y

i**

■

m

l

:

flfl

>.

:

V

r-

i

&

w"

S3

ряЯя

«il

i;

|i

>9

Ц"т~

14 л< Ж

ЛХ\Ч

Лк -t'V.

JÉT

- s*

«.f i ^анШ

■

i~iéuW^ —...............—........

ТШ ₁

jf?%*

{ f %; ^FTftd

iTtlS jTL—⁴*

$ss

fM* ■**    **►** • .*    «rt амма

x:

*® ftyi?

pi

2

0*2

4t

CAte, О

■*'*4.

li    — тддцу;

ilift Łk&

Ай

Rb

- ,t "ГзТ^

ШзшЩ

■ f.4 *•«

■яЬс\>.--л .^n ,ti

«T

«M i

Ki

fâ

Si

2-

‘i

;tf

Î- ч

IL №

#1

îHf

MKV-I

«*

Cî

'ЯЗ

si

s*

ßr

*•

i!

ft.

Ti

Li

Щ'

.VŁJ>

*7.

.i

r %■

♦»

•A j

».

ф.

W.

! 4$

Гл.1

if Я

ьз

«J

-Si’l

-i

". i

:‘;

.î;,

lïg

.Si >

< »tv»

К.

p4

ОЧН

l!

W?

_-Ж

Ж1Р«

Ш8С1

Зада».

Г35Г

;.4

»Ü

** ir

. .::У4

к ï*ti

'S

%Чц£

J*

Äf

OJ

_W

"45Ż-

Łr

^.2

■*

I-Ай*'

gsse

«ÂÉèÉüiP^

чгЗ*

.Vv

5»

säte Л

*SP

«P*

iB8

Г>Ж

■&

er^

S??

jj J

..4

11

Y f т i jc

..Л*

J^ïgôlISS

3£p»

?■

iy

ммЯнь».

«W*■

чаС^

ŁłS£;

Fot. Ai.inari, Florencya.

f%pl

fet дер

?/?<

pum

Katedra. Część Chóru (D. A. Colucci i inni.)

Opactwo Monte Cassino.

Katedra. Drzwi zakrystyi.

A.

fr

i.

4.

mm

;|ГИ

ТгТм ff r?f Пмм^ии

да«

P-r

»i

pddtrfciir«

•-/

СЛ

~ ET/,.

i'/

_j.

Pi

ЭР»- p

ra

mem-

Katedra. Część rzeźbionych Relikwie św. Benedykta. Przedsionek

Ч-.

- ♦ ,«,*>*.„ -' ■    4-,^-

ill I

- / w«9« *^fW3»*t

, yv<; -.;• главен «aewi*« .: r»Nu.» «j лкаик о?© чг i

li

IJ

D>

~x>

я,

?а ü I

>\

V .• .

*-r——...........

?r j

■ md :|

ШВ

.*

-I

t Ш*

ЕЯ»

да

ЙГ'

(S

..

Ls

~TTj

Ss %"*

Ł V?

sCö

fpsr*

4Ö*^Ä

••

ьЧ

йщ

bji’Ä

-«к

«Л

I %

I tü

[Co

II

Г“

Opactwo Monte Cassino.

SZAF ORZECHOWYCH W ZAKRYSTYI.

SZKOŁY BEURONEŃSKIEJ (XIX. W.)

BHK

Г

■! «

Z FRESKAMI

У§

Ls-jSSt "

IW

lècii

Ir iu! • '•

' ' Oil

ш ■ t

IJ;! J

Ж* л“» я ЭГЗ} '<tr-

£».ижлшсп>плкг.

jr

f,

ш.

iNjwa« «х

iV*3îtfei ÎUSCH ;«ouw r«)

Л iKNOM yOWNSIS ÎOAS sovoo M nun.

4?

*À

г,-

■У-

<И

~~o

i Jf.;4

ж*

I Jrf

iW:

\

рШяЫш*

Г/

J/•

»pr-

——«iÖPfi ....

\та

Jar

та

4.

•ggaa»,, "’"

Ijgf" ■ “

л^»!ч:..    .

mm

■

PjP ,^*1

-та

Lsi

,1

лаж

*л

L;

f4

Ж*т

>>

пР

Шк

С*ь.

_*г

:.Л -

rV’it

й| i I

; ':.J

in,:

wSfa

Ж,

na

ПД

«3

.Г-    '    !

ï#>

f « *«»«*»*****

JWM

^aa

K'

Fv»i

ié

>i-

f5

il .

«

//rSr.

Г*

■ fl}},

pm

„ -

*4.

jy"

$гел dam ош: S &(°

4.W

Bl

r"

52

дышишеааш. :

Ca«

4 Ж/

NiF-ri

IIJ

.(ИЯ

“ '1

fi

:<i%ï Æ™

-,«2-

;<h

/у

-та

i -'ml

P' y

«5

:fi

Mtó

.«пи

шт

^rffcSuL

"X0

XXX<N

Ï0

śj

ад

aj

i?

.V

HHImvIdi

j * «jff -Г» ’    ■ O- ®“ ■ '*

¹ U^ćrr*

I. •> !«•’

[::_ид

sJŁ-тЯ

ет

>-4

V - Л''.":

:■

4 îî

■t#⁴

Жт

Щ;|

4 TT

\m

ïWb*/. i

iéfaÉ

\l

ïl !

4 t-rrcïS

ni

ynyfl

EJc I

Ш5

,50,~'4Sb⁻'

L*

ы~

T

pèidL

Vi.

:KS

Щ-

■Ш

wkffifëk

>S4

Jg

l'gàexi

4L

PN

< Ш ,

MâÊ»L

//

#.v 4

£i/C

>4

;s*

Vf

*#l

"fr

SJ

■ *■

JP

КГ-: -

Й; i

Ж

xT ..<• :- j~

Г я(ШМ1Й

; -i -

r;

j-i

-И! .//;■. -ja

J*

фГХ

"А А -

,.Y

&âi

щрр

at

KV

З&ЫЬч; ^

I/;.

TL .

",

p-

fä

.r £ •

.лЯ

!&

y, ..j 4 r»> -

& «Ерад

Шшг **“**“

gs

’ J V'

«/É^vCS '

«гя

ш

»* Cl

• . v'i

k"'

*7

Pf

.V

-■w

:>

rv

pp

U‘V

ÉS

if ;

<!

if!

SI

■5»»

*o

Fot. Alinari, Florencya.

GaETA (Kampania).

Kościół św. Franciszka.

Plac katedralny. Część kandelabru (XII. w.).

Kandelabr na placu przed katedrą.

Ш&Щ

ri-.

CTÜJ*

•*.7-

_rr

***** -A    49» «кЭЬ 4»

p*

:|Ti

-«

Im

i«(

,«!

i]

5 ;3 tl 3 -3 Sil»]

^Шиг

-j

Sil

tii iii l i «111111

m ti

J щ a,.

'ШШ

Ni lii

lii

1« Jil iii 1« 1

□Ш'зГМуэ;

,-ri — ^r

Wi

ri ' . "ft-

S-O-D 1МЗЙЕ5

TT Sjli

rSijSv-⁰'0 013

in

*s*5

MFt/i

Ji

iS

/J,

fi

aaaaa»V|,'- ;-

* - 1»r»r jj t*T

.i

p':

W:

!■

Mą

Siь, **

^    - Я» n ■-■

**~J*ŚF?

ÿv'

■■ i

(W

>'k!

•d

ше

"Ф

•ь

ШШ

b'

Ll»

*ij

Ш1ШК

k. :

,1

,*£§й

"«îv4

^ дн№.

Л-

,|Г:

,£j

уЛЯ

ЙЙ1

- 'T

!’ •V*

LU

•ï

•ïfro

■; V

%,

fÓ

f-й

S'* •»*

ÏM

> n%

•>чТк

r.1

рУгТ J

ers

шшш'

ld

• ',■>* ,•■ , **#•*

•/•/■■/w,

«s»*

Ф'

■ ■ .f

■.?%} K

F*®-

§S

я?

sv.

^Sfa

feg«

4    **

i

i-J ;

да

SliSÄS й!

For. Brogi, Florencya.

Pałac królewski. (Projektował Vanvitelli 1752.) Wodospad w ogrodzie królewskim.

Caserta.

Paradne schody w pałacu królewskim. Wodotryski w ogrodzie królewskim.

z tego, że na niej rozłożył się obozem lud rzymski, zniechęcony rozporządzeniami Senatu i przymusem podatkowym. I to nam nie obce, że emigrantów skłonił dopiero do powrotu Agryppa swoją bajką o odżywianiu całego ciała przez żołądek. W pobliżu znajdują się katakumby Sant Alessandro.

Zmuszeni zastosować się do ram albumu, mogliśmy zaledwie przelotnie Rzym zwiedzić. Turyście, któremu czas i środki pozwalają na dłuższy pobyt w stolicy Włoch, pozostało jeszcze dużo do oglądnięcia. Lecz i tego radzibyśmy przestrzedz, że lepiej mniej, ale gruntownie poznać, aniżeli utonąć w ogromie osobliwości. Dopiero, gdy się dostatecznie wniknęło w jakie dzieło sztuki, przejść można do drugiego, ale i mimo to należy ograniczać oglądanie i starać się przedewszystkiem, aby po zmęczeniu i wyczerpaniu duchowem nastąpił wypoczynek, któryby pozwolił przetrawić doznane wrażenia. Być w Rzymie i papieża nie widzieć, nie jest takim grzechem, jak tam być i — ze względu na krótkość czasu — nic nie widzieć.

Wśród miejsc, będących celem wycieczek w dalsze okolice Rzymu, pierwsze miejsce zajmuje Tivoli, do którego prowadzi kolej żelazna przez Bagni, Montecelio i Palombara. Parowy tramwaj, który chociażby dlatego zasługuje na pierwszeństwo, że nie mija z takim pospiechem najpiękniejszych miejscowości, przechodzi w kierunku do Tivoli przez Bagni, Ponte Lucano z cudownymi widokami i grobowcem rodziny Plautia, potężną okrągłą budowlą, a dalej obok willi Adryana. Wznieść ją kazał w pierwszej połowie II. stulecia po Nar. Chr. cesarz Hadryan, nietylko rozmiłowany w budownictwie, jak wielu jego poprzedników i następców, ale i prawdziwy znawca architektury. Przedstawiała ona oryginalną mieszaninę charakterystycznych stylów architektury prawie wszystkich znanych mu krajów. Jeszcze dzisiaj są ruiny tego obszernego gmachu w wysokim stopniu pouczające ; znaczna część odkopanych tu w niezwykłej ilości skarbów sztuki, umieszczona została w muzeach watykańskich. Z odkopanego zupełnie greckiego teatru (str. 365) zachowały się zewnętrzne mury, cztery rzędy siedzeń, nisze i poje-dyńcze fragmenty architektoniczne. Z Nymphaeum przechowało się wydrążenie środkowe i nisze, zaś z Poik le, które naśladowało ateńską galeryę obrazów i tworzyło prostokąt 230 m. długi a 100 m. szeroki, został tylko północny poprzeczny mur i resztki kilku słupów. Tutaj przylega tak zwana Sala filozofów (str. 365), która była prawdopodobnie miejscem obrad ; pokryta wysoką kopułą, miała znaczną ilość nisz, ozdobionych niewątpliwie dziełami sztuki. Później następuje Natatorium,pływalnia (str. 365). Otoczona kolumnadą, miała w środku basenu ładną okrągłą wyspę, i była w ten sposób urządzoną, że woda mogła być w razie potrzeby ogrzewaną. Całe jej urządzenie — jak tego dowodzi ośm do dzisiaj zachowanych słupów, oraz fragmenty gzymsu i ściennych malowideł — było nadzwyczaj kosztowne. Z Natatorium sąsiadowała cesarska biblioteka, a dalej właściwy budynek pałacowy, z którego pozostały jeszcze niektóre architektoniczne fragmenty, a to głównie z bazyliki i sali paradnej. W ruinach Stadium można dzisiaj dokładnie rozpoznać porządek miejsc dla widzów; stamtąd wchodziło się do thermów, ciepłych łaćni (str. 365), które służyły prawdopodobnie w pierwszym rzędzie powracającym z zapasów w Stadium bojownikom.

Z willi Adryana wspina się nieco stroma droga na pagórek, ku Tivoli, obok ruin świątyni, sięgającej czwartego stulecia. Już w starożytności było Tivoli wyjątkowo ulubionem przez rzymskich patrycyuszów miejscem letniego wypoczynku, a to dzięki swemu cudnemu położeniu nad rzeką Anio, której bieg przerywają wodospady, z rozległym widokiem na Rzym, siniejące w głębi góry i całą Kampanię aż do morza. Cesarz August często przebywał w Tivoli, a możni jego państwa szli za przykładem monarchy. W średniowiecznych walkach między cesa-

rzami niemieckimi a papieżami odgrywało Tivoli niepoślednią rolę, prawie zawsze stojąc po stronie pierwszych. Z zabytków starożytnych najsławniejszą jest świątynia Sybilli (str. 366). Nie zostało bynajmniej dowiedzionem a nawet nie jest prawdopo-dobnem, żeby ona poświęcona była Albumie, wróżbiarce, a jednak nazwa ta świątyni przyjęła się, głównie zapewne dla tego, iż przypuszczano, że Sybilla mogła czerpać materyał do swych przepowiedni w dziwnych kształtach, jakie przybierała woda, spadająca w przepaść tuż obok świątyni. Prawdopodobniejszym jest domysł, że świątynia poświęconą była Herkulesowi Saxanusowi albo bogini Weście. Składała się ona z okrągłej celli z kopułą, otoczonej dokoła kolumnadą, utworzoną z 18 słupów, które mają bardzo proste podstawy, ale natomiast nadzwyczaj subtelnie wykonane kapitele. Fryz świątyni, powstałej w każdym razie przed epoką Augusta, odznacza się nadzwyczaj artystyczną ornamentyką. Z niej roztacza się cudowny widok na Tivoli (str. 364). Obok niej stoi tak zwana świątynia Ty-burta, która była może świątynią Sybilli. Przez most Grzegorza dostajemy się do wodospadów rzeki Anio (str. 369), które działają na widza nie potęgą i massą spadającej wody, jak n. p. wodospady Renu lub Niagary, ani też wysokością kaskad, ale tylko przez swe powabne i wysoce romantyczne ukształtowanie fal. I tak n. p. przy grocie Syren spadający strumień tworzy nadzwyczaj malowniczy kontrast z ciemnym kolorytem przedwiecznej, ostro ku górze sterczącej ściany skalnej, podczas gdy koło Cascata Bernini bujna roślinność towarzyszy chociaż miejscami biegowi wód. — Niedaleko od Anio wznosi się sławna willa d'Este (str. 364) ; zbudowana w stylu odrodzenia i będąca od pewnego czasu w posiadaniu kardynała ks. Hohenlohego, willa ta, mniej ciekawa pod względem architektonicznym, stała się dla tego pierwszorzędną osobliwością, iż dla niej i dla jej ogrodów zużytkowano czarowną pozycyę jej bezpośredniego otoczenia w sposób tak szczęśliwy, że powstał tu rzeczywiście mały „raj ziemski“. Kilkuwiekowe pinie i cyprysy rosną wzdłuż alei ogrodowych, wysadzanych najrzadszemi roślinami, prowadzących do sztucznej kaskady (str. 366) we wspaniałym stylu odrodzenia. Michał Anioł nazwał tę Fonte del Ovato „królową studni“. Ze szczytu „Helikonu“, ocienionego prastarymi platanami i pokrytego krzewami laurowymi rozlega się przecudowny widok, a wprost zdumiewająco piękną panoramę oglądać można z ładnych loggii willi.

Niedaleko stąd leży VicoYaro. Kolej żelazna pomyka wzdłuż rzeki Anio, z okien wagonu otwierają się coraz to nowe widoki na Kampanią, cj się powtarza potem i w samem Vicovaro. Obecne miasto jest tylko małą cząstką starego, które ulegało wielokrotnie zniszczeniu, i z którego pozostały niezliczone, pozbawione atoli znaczenia ruiny. Główną osobliwość Vicovara stanowi ośmiokątny marmurowy kościół San Giacoma, zwany także świątyńką Madonny (str. 370), zbudowany prawdopodo bnie przez Florentczyka Simone w drugiej połowie XV. stulecia. Największą artystyczną wartość przedstawia fasada której portyk (str. 370) zdobią liczne posągi świętych i apostołów. Wewnątrz świątyni znajduje się piękny obraz Matki Boskiej Boleśnej.

Dalszem trochę, bardzo lubianem miejscem wycieczek jest Frascati. Powstałe dopiero w XIII. wieku, jest ono obecnie jakby pewnego rodzaju przedmieściem rzymskiem, zabudowanem willami. Katedra (str. 373) pod wezwaniem św. Piotra, ma wprawdzie ładną i nie nadto przeładowaną fasadę, ale pod względem architektonicznym bardzo mierne budzi zainteresowanie. Zbudował ją w XVII. stuleciu Fontana. Wewnątrz znajduje się napis, umieszczony na pamiątkę zmarłego w 1788 r. we Frascati pretendenta Korola Edwarda Stuarta, syna Jakóba III., jak również ładna płaskorzeźba w głównym ołtarzu Florentczyka Pompea Pierucci. Z publicznego ogrodu oglądamy piękny

widok na Rzym. — Najbardziej odwiedzaną jest willa Aldobrandini, dzisiejsza willa Borghese, skąd się rozlega cudowna panorama (str. 371). Szerokie, piękne zajazdy (str. 373), nadają jej bardzo imponujący wygląd, aczkolwiek jej architektura nie przedstawia również nic ciekawego. Omawianą willę wybudował w r. 1603 Giacomo della Porta, z polecenia kardynała Piotra Aldobrandini, siostrzeńca papieża Klemensa VIII. Główną jej attrakcyę stanowią wspaniałe, przez Giovanni’ego Fontanę urządzone sztuczne wodospady. One to doprowadzają wodę z dość znacznie oddalonej Aquy Algenzany i puszczają jej strumienie, w sposób godny najwyższego uznania, przez cały park. Górny wodospad (str. 372) przedstawiony jest tak, jakgdyby go stworzyła sama natura: wypływa ze skalnej groty, otoczonej bujną wegetacyą. W przeciwieństwie do niego wodospad główny (sir. 371) jest pół okrągłym budynkiem, nad którym wznoszą się korony wspaniałych drzew; w niszach poustawiano nimfy i wodne bótwa, a między niemi widzimy Atlanty i Karyatydy, wazy i płaskorzeźby, co razem tworzy wysoce artystyczną całość, której strona frontowa znalazła bardzo piękne rozwiązanie w umieszczonym tam na przodzie klombie z rzadkich kwiatów i krzewów. Na zwiedzenie zasługują również wille : Cavalotti, Tusculana, inaczej Ruffinello, i Torlonia, dawniej willa Conti; ta ostatnia odznacza się także pięknymi sztucznymi wodotryskami Górny rezerwoar (str. 372), otoczony marmurową balustradą i bogatą roślinnością, wywołuje ogromny nastrój, głównie wtenczas, gdy się go widzi przy wieczornem oświetleniu, kiedy ostatnie promienie zachodzącego słońca czerwienią niebo, którego blask odbija się w cichej powierzchni wód, podczas gdy melodyjny szmer tryskającej w środku fontanny, nęci do poetycznych marzeń. Brak tutaj tylko śpiewu ptaków. Skądże one mają się wziąć we Włoszech, skoro ci mili śpiewacy leśni, gdy się odważą wychylić z chroniących ich krzaków parku, padają ofiarą strzelb chciwych łupów myśliwych (nadto zaszczytna nazwa dla tych morderców ptactwa). Często zaraz po powrocie z zimowego pobytu na morskich pobrzeźach, bywają te b.edne stworzenia łapane całymi tysiącami w sieci i wywożone, jako poszukiwany przysmak, na targi. Jakąż zasługę zdobyłby sobie rząd, któryby zdołał znieść ten tak głęboko w ludzie zakorzeniony zwyczaj, chociażby ze względu na wiejskich gospodarzy, którym brak niszczących owady ptaków i wynikły stąd nadmiar szkodników ciężkie nieraz sprowadza troski! — W willi Torlonia, podobnie jak w willi Aldobrandini, kończy się zresztą, bardzo mało urozmaicony i pozbawiony artystycznego smaku, główny wodospad półkolistym budynkiem, w którego niszach znajdują się jednak tylko rezerwoary z wodą, podczas gdy środkowy rezerwoar, o niskiem obramieniu, zawiera sztuczną wyspę, z której w rozmaitych miejscach tryskają promienie wody. W całości odczuwa się brak jakiejś jednej przewodniej myśli.

Tuż obok Frascati, leży często zwiedzany klasztor Gfrotta Ferrata (str. 869). Św. Nil, wśród greckich świętych Kalabryi największą cieszący się wziętością i uznaniem, założył go w r. 1002 za zezwoleniem hrabiego z Tusculum, na miejscu zakratowanej groty, w której znajdował się czcią wielką otoczony obraz Madonny. Stąd też pochodzi i jego nazwa. Jeszcze dotychczas panuje tutaj ryt bazyliański. W r. 1840 polecił kardynał Juliusz della Rovere, późniejszy papież Juliusz II, wznieść dokoła klasztoru, stanowiącego w ówczesnych walkach ważny punkt strategiczny, potężne fortyfikacye. Portal i przedsionek klasztornego kościoła sięgają jeszcze XI. wieku; wnętrze świątyni jest trzynawowe, a w kaplicach św. Nila i św. Bartłomieja — obaj byli opatami klasztoru — spostrzegamy sławne freski Domenichina, malowane przezeń w 1609 r. Szczególniej grajkowie przedstawieni są z uderzającą prawdą. Godnym uwagi jest także obraz w ołtarzu Annibala Carracci.

Z Grotta Ferrata robi się najczęściej wycieczki do Tusculum, gdzie odkopany starożytny teatr, ciekawy jest pod względem archeologicznym, jak również tuż obok niego znajdujący się stary rezerwoar wodny. Resztki zamkowych murów pochodzą z wieków średnich. Z Grotta Ferrata dostać się można łatwo także do bardzo malowniczo położnego Marino, którego nie należy mięszać z stolicą rzeczypospolitej tejże samej nazwy, i do Albano.

Do Anagni prowadzi droga z Rzymu przez Valmontone z godnemi widzenia starożytnemi ruinami, przez Segni, znane ze swoich starożytnych, w znacznej części doskonale zachowanych miejskich murów, i Carpineto, miejsce urodzenia papieża Leona XIII., z bardzo dobrze w gotyckim stylu zbudowanym i przez wspomnianego papieża odrestaurowanym kościołem Sant Agostino. Nadzwyczaj ciekawe są tu d o m к i wieśniaków, które zachowały jeszcze ściśle pierwotny swój charakter; to samo da się powiedzieć o domach koło Ostia Moderna (str. 373) z ich niskiemi, pozbawionemi często zupełnie okien kamiennemi ścianami, z kolosalnymi dachami, krytymi słomą lub trzciną. Służą tu one tylko jako sypialnie, gdyż roboty dzienne odbywają się w tym szczęśliwym klimacie prawie zawsze pod gołem niebem. Także i stroje ludowe (str. 373) posiadają tutaj zupełnie oryginalny charakter, podczas gdy spotykane w opisywanym zakątku typy różnią się bardzo od rzymskich i bezpośredniej okolicy. Ostia Moderna jest dziś malutką osadą, robiącą wrażenie zupełnego upadku, która wskutek częstych spustoszeń z ręki Saracenów i Genueńczyków spadła do 300 zaledwie mieszkańców. Godnym widzenia jest tylko zamek, zupełnie słusznie uznany za najpiękniejszą pod względem artystycznym z wszystkich twierdz byłego rzymskiego państwa. Z jego wysokiej, blankami pokrytej wieży strażniczej rozlega się przepyszny widok na całą okolicę. Dla badacza jednak główną przedstawia wartość pobliska Ostia Antica. Ancus Marcius założył ją jako przystań morską dla Rzymu i wkrótce też wrosła Ostia do ogromnego znaczenia. Niebawem jednak przystań uległa zbytniemu zamuleniu tak, że aby zmniejszyć skalę zanurzania się w wodzie większych okrętów, musiano je częściowo przeładowywać. Za to za panowania cesarzów stała się ona ulubionem miejscem kąpielowem Rzymian i z tych właśnie czasów pochodzi obfitość napotykanych tu ruin. Ostia miała być również najstarszą obok Rzymu, siedzibą biskupią, lecz już za czasów Gotów rozpoczął się zupełny jej upadek. Poszukiwania archeologiczne rozpoczęto tu w połowie XIX wieku, dziś zaś są już najważniejsze starożytne ruiny, przeważnie z epoki Hadryana, odkopane w zupełności.

Dążąc dalej ulicą grobowców, przy której znajduje się jeszcze wiele większych pomników i kolumbaryów, docieramy do głównych murów bramy miejskiej. W pobliżu wznosiły się koszary straży ogniowej, a w ich dziedzińcu, na który wychodziły pokoje mieszkalne, przechowane są dotychczas podstawy zdobiących go posągów i słupów, jak też i część mozajkowanej posadzki. Następnie przychodzimy na Forum, mierzące 80 m. kw., otoczone rzędami słupów. W środku znajdowała się świątynia, której resztki podmurowania, celli kryjącej bóstwo i ołtarza stoją do dzisiaj. Najlepiej zachował się teatr (str. 375), tak scena, jak i znaczna część widowni. Według brzmienia znalezionych napisów, został on założony w pierwszych latach cesarstwa przez Septimiusa Severa, a później raz jeszcze odrestaurowany w czwartem stuleciu. Po odkopaniu ruin została znowu urządzona znaczna część siedzeń dla widzów. Najlepsze pojęcie o rozkładzie całości daje widok z resztek murów w stronie północno-wschodniej, na które wiodą osobne schody. Ku ozdobie służące niegdyś słupy w części podniesiono z upadku, w części zaś zostały z nich tylko szczątki, wśród nich prześlicznie zachowane kapitele. Nie brak tu bynajmniej i dawniejszych pozostałości architektonicznych (str. 374). Tuż obok leżało Mitraeum, świątynia Mithrasa, perskiego boga słońca, która — również odbudowana — jest dla archeologów bardzo ciekawa, głównie przez znalezione tu mozajki i napisy. Największą wśród odkopanych tu ruin jest świątynia Jowisza. Słupy z granitu i marmuru, do których wiodły szerokie marmurowe schody, rozległą tworzyły hallę ; w jej środku (ściany również marmurem wyłożone) stała ceglana Cella, której próg wykonany był z potężnej bryły afrykańskiego marmuru. Z obu stron głównej podstawy, na której umieszczoną była statua Mithrasa, po trzy znajdowały się nisze dla innych posągów. — Pałac cesarski (str. 374) obejmował również znaczną przestrzeń. Z pozostałych dolnych części murów rozpoznać można dokładnie rozkład całości, odpowiadający w istocie rzymskim wzorom; tu i ówdzie widoczne są jeszcze resztki bogatych ściennych ozdób a i niektóre słupy oparły się niszczącemu zębowi czasu. Z świątyni Wulkana (str. 374) (określenie wątpliwe) stoją jeszcze potężne szczątki murów, które dowodzą — jeśli w ogóle są ruinami świątyni — że tym razem odstąpiono od zwykłego typu budowania tychże. — Bardzo dobrze zachował się szereg domów prywatnych i magazynów przy głównej ulicy (str. 374) blisko wybrzeża. Dzisiaj jeszcze rozpoznać można dokładnie przeznaczenie niektórych z nich po wielkich amforach, służących do przechowywania rozmaitych płynów, jako to oliwy, wina i t. p. (str. 375). Dobrze się również zachowały wejścia (str. 374) do sklepów, które — jak tego dowodzi bliskość morza — służyły przedewszystkiem dla obrotów handlowych. Można też studyować dokładnie na całych przestrzeniach architekturę starych miejskich murów, zbudowanych przez Ancusa Mar ciusa, z których pozostały jeszcze okazałe szczątki (str. 374).

Nigdy się też nie opuszcza terytoryum dawnego państwa kościelnego, nie zrobiwszy wpierw wycieczki do osobliwej małej Rzeczpospolitej — San Marino.

Za czasów, jak powiadają, cesarza Dyoklecyana — czego jednak historycznie nie stwierdzono — osiadł tu były portowy robotnik Marinus ; w jego ślady poszli inni i założyli powoli, obok stolicy San Marino, jeszcze trzy do „państwa“ San Marino należące gminy : Serravalle, Faetano i Monte Giardino. Nie o wiele większe od jednej mili kwadratowej, liczące obecnie 8000 dusz, utrzymało się to małe państewko, mimo wszystkie szarpiące Włochami wojenne zawieruchy, do dzisiejszej doby. Do stolicy wiedzie stroma, kręta górska droga, skąd rozlega się przepyszny widok na otaczające góry, daleką Kampanię i morze. Ulice tego skalnego gniazda są ciasne i pełne zakątków, domy nieregularnie rozrzucone i pozbawione jakiegokolwiek stylu. Stare zamczysko służy obecnie za więzienie; dawniej musiało się nieustannie bronić przed najazdami wojsk biskupów z Montefeltro, papieskich i Cezarego Borgii. Katedra (str. 373) odznacza się pięknym, na korynckich słupach wspartym przedsionkiem, do którego wiodą szerokie odkryte schody. — Niedaleko od San Marino leży zamek St. Leo, w którego więzieniu zmarł, a nawet prawdopodobnie zamordowany został, awanturnik, magik, który przez pewien czas wielką odgrywał rolę pod nazwiskiem hr. Cagliostro.

Dalej już na południe prowadzi nas droga do sławnego klasztoru Monte Cassino.

Sama miejscowość Cassino, dawniej San Germano zwana, nie ma żadnego znaczenia; przechowało się tam trochę starożytnych ruin, jak np. w kościele Santa Maria z pięciu wieżami, dwanaście żłobkowanych słupów korynckich, część Amfiteatru i na kaplicę zamieniony starożytny grobowiec, może nawet Te-rencyusza. Klasztor leży na szczycie wznoszącej się po za

Cassino góry i robi raczej wrażenie bogato przyozdobionego pałacu. U wejścia znajduje się kaplica, która uchodzi za pierwsze mieszkanie św. Benedykta. Już w pierwszym dziedzińcu (str. 376) byłego klasztoru (obecnie Muzeum narodowe) wznoszą się z trzech stron arkady z pilastrami, przez które na boczne dostajemy się podwórza. W środku znajduje się cysterna, na dole zaś, po obu stronach szerokich, odkrytych, w górę idących schodów stoją posągi św. Benedykta i Madonny. Odkryte schody prowadzą do kościoła, który po zniszczeniu w czasie trzęsienia ziemi w 1349 r., w nowoczesnym stylu odbudował Cosimo Forlenga. Otaczają go starożytne słupy granitowe z dawnej świątyni Apolla, na których wspierają się łuki uwieńczone balustradą. Bronzowy główny portal, na którego 22. tablicach znajdują się ze srebrnych liter ułożone nazwiska posiadaczy klasztoru, wykonany został w r. 1066 w Konstantynopolu, z polecenia opata Dezyderyusza. Wnętrze nie jest wprawdzie pod względem architektonicznym stylowe, posiada atoli wprost zdumiewające bogactwo ozdób, tak umiejętnie ułożonych, że nie wywołują wrażenia przeładowania. Pilastry ze słupami po bokach, podtrzymujące pięknie wygięte łuki, dzielą boczne nawy od głównej (str. 376) Jeszcze może bogatsze w ozdoby są pilastry, podtrzymujące wysoką kopułę (str. 377), której nie brak pięknych ornamentacyi nawet w najwyższych jej częściach. Freski w kopule malował Correnzio, ponad drzwiami Luca Giordano. Bardzo ciekawe są one w kaplicy św. Benedykta (str. 380), a pochodzą z beuroneńskiej szkoły. Kości świętego i jego siostry spoczywają pod wielkim ołtarzem; na boku znajduje się (dłuta Francesca da Sangallo) grobowiec Piotra de Medici, który utonął w pobliskiej rzece Garigliano. —-Zakrystya jest również ozdobioną z niezwykłym przepychem. Już nagłównem wejściu (str. 379) do niej widnieją prze-dewszystkiem cudowne mozaiki z florenckiej Pietra dura i dziwaczne nieco kapitele przy krótkich jońskich słupach. Portalowi odpowiada wnętrze zakrystyi (str. 378); zawiera ona takie bogactwo ozdób, że, jak stwierdzić można rzuciwszy okiem na ich poszczególne części (str. 380), wystarczyłyby do przybrania całego kościoła. Taka sama rozrzutność występuje w stallach chóru (str. 378). Archiwum klasztorne posiada niezwykle wysoką historyczną wartość. Mimo ustąpienia części swych zbiorów Watykanowi, posiada ono jeszcze około 80.000 dokumentów, odnoszących się przeważnie do dziejów klasztoru i wiele ciekawych rękopisów. Biblioteka obejmuje do 15.000 tomów. Za dalekoby nas zaprowadziło, gdybyśmy chcieli tu przytoczyć bardzo ciekawą historyę klasztoru, zaznaczamy też tylko, że założony w 529 r. przez św. Benedykta, zawdzięcza swój rozkwit głównie cesarzom niemieckim, a władzę swą i wpływy stracił dopiero w epoce odrodzenia.

Podążając dalej drogą z Rzymu do Neapolu docieramy do S. Maria (li Capua Yctcre, miasta założonego jeszcze przez Etrusków pod nazwą Volturnum, które przez swój handel do przyszłowiowego doszło rozkwitu. Stanąwszy po stronie Hannibala, spędzającego tu zimę całą, zostało za karę zburzone. Na nowo przez Rzym zakolonizowane, uległo ono w czasie wędrówki ludów 456 r. i skutkiem napadu Saracenów 856 r. ponownemu zniszczeniu, z którego nie podniosło się już nigdy. Ze starożytnych pozostałości najznaczniejsze są ruiny Amfiteatru (str. 376), najstarszego we Włoszech; obejmował on 60.000 widzów i rozmiarami swymi dorównywał prawie rzymskiemu Colosseum. Zachowały się do obecnej doby trzy korytarze z 68 łukami, resztki areny i podziemne zabudowania, przeznaczone dla gladyatorów i dzikich zwierząt. W pobliżu znajduje się gotycka bazylika Sant Angelo w Fornus, wzniesiona na miejscu sławnej niegdyś świątyni Dyany Ti-fortiny.

ii

Si

|!

Jjt

7.

LI

■ il

■*4Й

Ml

il

«ы

Tn

Д⁴- Щ

VJ3|S4R.I»

POTSfr-^vffnC

« 1 * fj S'

HliJn

RL i

t- j

> - Д

s*„-

.%■ :-'f

LT!

» Д SŁ

fil

||

(4¹

tu

-i£*_ .

i. J

ь

¹ Гк/ m

P

|5ЯЩ|

4-

- •    •* Д-'г—Ч,

są*

кл jraw

■%

Ыхг '

:    *V,    >    1

J» -V

V-, .? ■■    !' •*-

rt

ü:

‘•*7

i.

*, it-

iM

!'•

L*»

■aa?.--

'S

w.

7'

K,

/'

«I

•>'

IP

fcĘm

im

шжж

жШ

шш

"Щтг

ТУ

y£

- 'У

ГТГ-?№*г i

IШ

3. * ŁPw.

ggj

fe

?\

-Ий р ~Г

- tä,

■ УйК

Щ'.

ff

1Й

rl

fVi

li

ri

8F

Ш

rt

‘/Un

*шз

Er¹ .

ter

■ •

-ДГ

Ч§

'■#Л .

. <. #*>«

кл

te

1,8

fff*

S.

>•

ца

тф*г?;

I&:

"■ -

l'î-Vj

fratiä V

■М'

■ г

1^7

»! I

■i

N*

ÇNîïï*

|v

if

~^*jT

*s4 - ä* ia»i

Æ5P

Ś®l:

*£

9£;

- ‘ШЩШ

• * - ♦ • ..

!\-i

jU

■ '«.'TSSêsi&f

;t%r

|Шг

’ Ш ЖШ

. ;i

•Ä/4

(§ren damour. £mparf & (о.

|‘от. Alinari, Florf.ncya.

Benevento

(Kamtania).

Łuk tryumfalny Trajana.

Katedra (12 w.).

К *3

s-T

>?/

•l:

к/

•• P $

— -    '■ V, • '

.

■

ll • ¹

. . j* чг

#aH i ’

■ p

ЩС&* m

W-

tfA/T

,A

il

s\.

mm

gœi

lu::::

Ши

ä!c!5

JR

ПГШ

тг

BachantKA.

Fresk pompejański. Muzeum Narodowe Neapol.

ra

tuj®

Ita. ,

im

■

' 7 -,

Lp

' -,

aiaaain

AIIIIIM

3»ï

LU

»■ill

pi

if T;

W-'i-.U

-P

»'•K»#-ad*ÂîiiL

§Щ

u';.    ■■

iÿwi’f -

Ski

'-7.

P*

(jrîTTT

Ü H*

Я|:4"

• « ' —; ’ ' ‘ jVÜ-wÏ

LiŁ.

rtd

uAà

РйулЦьг

ЩИ

Л’1

«P*

, -»-1ШЩЙШ;; ,= i..twi —

* f ; TlUMïiSffi 1 11    ■

4ïïj[

■ мЛ

-I

ь»'»'

»Ш-i

UbSM!

■4J

'i¹

Штм{У1 :

r»i«i

*9*. '

ГтТТ*

Г'Т

г:±

,hJ

GRA w KARTY.

ii

»]

b!*|K

.;#Ч^ «,

„и!

;»

ГГ

'*• K’"‘ li

тг

»!

I* •

1 11 1(И

■ и »Я

ÏI4

ГГц

Tj-lj

ISł7vV-Ж-

lii

l*4i

TTî

*v!

Is

,'.A

f-

« » »'

«3

• N»|

,ï

- iüj-. ®J

1У i IjjL

*Мш

рИг*”’

^13

s*

4ÎTÜ

J®

<>№

ж*^

.«O*⁻’.

ti

Panorama Neapolu.

>f

:rf

Ił

if

>::À

Г-P' 4i

i >

ЕЙ

I!

ffil

4*»G

S(

Es:

ЩШЯ-

ш* im

?;*•' J :/

; .Viciai

-Ti

•7jk

k»Y%5s

£f

;Л*

fi..

-f-

аРЖ -

ib$#H

. Lyj*

ii

Handlarz uliczny.

4/

TLï

Żebracy.

Typy uliczne w Neapolu.

^ к"

к?

I / #*■

^кь

li

Poobiednia drzemka.

'tip*

Ига

Amatorowie maccaroni.

PL

/,

▲£

■ if Щ9

i;

Roznosiciel dzienników.

L

Ш:

i i

«im i«».;

1

il

> . i:...

z*bUÊt

■ 'ЩШч '

Ж

ц, ; 'У

ш

i

II

■i

b

ft

;

■rf

-

» -

i*^@ -5

w:

î C W^S

у

к

4

; 4

■

t}4

tlOP

яр|

Ш

у*

-4

.

]Н

*■ *

** V

я

!

■

i

о

iä|

fi-

.

и- '!

У

/ Ч

/

⁷ kl

i кк

i| • 1² ЖШ

*-    I

Ш:7

ж

'Щ?

*>i!

If 2

i

!

m

1

Ą

. Л

V

%

ił

# .

/

V *

W

■

я X

.

tl

i

ill

. 1

p

Üs,

4J

X Jt,

, ‘- : «

Affi

; .

s

-ta

A -v:^

ł;

i

4 X

у efti. ff

a®r

; Ш

i

pi

Ё j

щ

I/

Г ^

fA:<

j]

,

»

■ ff :

/

« . .

(■

f

ГГл .

ЕЛЧ

~

>ж1

W

i

V

V

У

да

г

¹

111

4

jj

:.и

~r - '»* с

':V*

7 • •••

»

p Wo

h SSk X

f

lii li

.:

ESS

'

li!

ill

Ш

é ’fsĘef:

T.r^-    __

*-SSa?w • - ‘

ÜP*-,

l>

<śp\,

r • т г ''ry. .* »'

* *

ШЯ

2%3

"

kJ: '

Hi

■ł

•-4k-~

Æ:*

~7—

nff-im ifFmni •-•• №

Fot. Alinari, Florbncya.

i'..

ć-

Ш:

•y

*ä .    ; Hi-

Kr»:- . xi -..

*» • *

■ I

!

LĄ

V

A

i

- »

1

T

V

*»• i*

W

!<A

I!

г.

rtil

f

Ul

iii *'»41 f. fliii k r l₍jf 7/ .?,

. ;£₃

i

^-.3 <

.Jfc-

u

A_,->

Fot. Alinari, Florencya.

Fot. Brogi, Florencya.

Załatwianie toalety na ulicy. Handlarz maccaroni, imeczywa i fig.

Neapol.

Handlarze na Sta. Lucia.

Willa Nazionale : Świątynia Wirgiliusza.

t*

Fot. Brogi, Florencya.

а«

. !д

-Æ

Л

«й *

№

¹ ÜÏ *41

».

ТТГТ-I

-i

-I

ri

,;J

■S

-

- -i

I T^vy;,

Ф

PJ

ii. fi Л пУ

..

ibü

ШИШ

TäS

ib

шт.

LSI

Ж>

IL

É|rf

Neapol.

Strada del Molo i Zamek Sant’ Elmo. Ulica Santa Lucia i Castell dell’ Ovo.

t ii

шт~*

gît

<г*~

&Ы¹

K}

Л :ШЖ~2

SI

|V

i!

jimm jt-. jjr

wi

=1-L

'-«CS-

y£

.Ä

V*

A-

gbi

'».г

- ~ - 'f

/-- г

I i i -

mm

if

зц_

ï TTTÏ

ГШ

-f«' ”

«г

Wi

11

ШЁШ

iV;

jf;

ii

..i

mi

л,!

Iti¹

V(

~~i .;.*■>

Яи

а *

•' N

va

•rr

^шшшш

4    \

\ \

• Ą - ■ -

'dp-

■X

ter: I

vi

,,Ш V. ,i-

if

I /■"

tj

mm

l.û

et3

i&fc

-tś

&

.■Tf

-i

<з? пл domowi Smóartóc

-4

<•

t-«N J

и

HQÜ

-Ir

Ыг1

:

"A

I¹*®

-W®

Ï-ÜL

si

•Л%. 1

il

L-" ‘

тйагаа

;

11

li

Si.

"***

r-ir

«*«

РИ

.......

r j*nwm

■;ę

ïi 74

ru

ff :

[1

» .jh

Il

1;

жфшш-ж

Iri.

И-

y,

Ih

IM

:    i'’;

r- *‘: ,! ' - J

yd,

m*> : гЩ& Щ

4-î‘

I 1ЖХЯ

ТЛ)

-a;

Ç Ъ'Рр 'I

У чч

..............«ж—-

ft

âKfS

.З'Х:

шш

~Ä'

aj'

•?r

____

'WjÆ,

fs

¥m

li

;|il

-i •

» *-

Il VUl I

if

if

:4»

шм

|r-j

“ii

' *.

■ 4;

i|l

lii

ira

Г.

,»

Й*

ml

£4*|

У ’ ' '»i L -:

'K

>M

ŁM

ШЙ1р;

**t0

21

t i:'

Ул

1»

.4«

«j

(ярч

NJ

Лг-к-ï

l;

là.’

Va

••

тгу

- si ■

ii

/V

. feV,

§dt *

МП

rA

a®

Fot. Alinari, Florencya.

a,

7 ■

fetJ

Là^

fc

<»•

^BÜSir %.

«@P*

jfc.3

Neapol.

Porta Capuana z placem targowym.

>■

:-ł

<^л?/? d'amour, <SimĄprt & (o. :

Fot. Brogi, Florencya.

fO

Ц4

is - j »»y-

-* *' * Д ' "Ü S

m

:•

:X

r,

•’.If

Im

zm.

li

i.

J&-

11«

tXl

IS

ft;

>.

à-,:.

41

m\

‘H

Е^Я=Ш!

‘4vv

ri

агц^-

Я

. Г* ,

I *

.111]

,г

я-

■i ■

rTiîfr f Ч Ж

т⁵⁴'"'

Neapol.

Villa Nazionale i Riviera di Chiaja. Teatr San Carlo (С. Medrano).

F iii

IFtMM

■■Ej

■V

ÏÏ

li

Mffi!

Ifflflte

LfkĄ

:'‘

s

B

’Г

ii

asr. * ш

y

•!

:..j

.4:

--^~

Г***"'

ytmr

i.

iï ?

?il

>|

4- V

;.j

/ "1

Ili

'V

p*f

"jil

Ijjg*

Л^ЛЭв

In

-, 'v.-ÀtÆ

Ш

V Ё£Шк».1В&. .

шшкгш

- JSSSŁS^.

tialfc'flb

~~ÈÉh*=i.ÊÊt

ЗУ S ss

Щящ

-J*

pW

5ti

SN/    1 Ш Ш

ft

31

'    к*' Д***

-

к-

v|

V    ■ Г

№. 1 к    I i

-31

rr;

kr

ź±Z^2L

L-aàiiS V

LŁ3&. I

Ш,

'Ж'

if

iii

FJ

Äii

f

ii

mi

«Д    iJk r

Т-ГЩГ-- TT-    *•* sr //    ii

I **“" S'

if/— f- «mmftpHmmjyil

*■

jsf

I fe

If.

-•'!Â Ä '

' £ -»V

ii

3p

да »

¹ Mifir m

• -r *— rmi

*    frlfr

У,

«Si

1;: si.

; m-ÈÉ

i il {i f. ВШШ

Щ I *V'v:‘ ⁴':    i

ЩГУ f МШ^*:.Жч

';Vf ’

I#

is.

■■li-

Т~" ~

в/,

JL-t

-,

s?

IF'?

DHf-

LT

'îts;

Ml

:: ;

qfRSl

m ж j« fi

Ж' n m H

VTZZ-Z*

TÙA*

шгш

Ш;>

П L:

Jjt J

Uf

TH

'ш

>7

f—

Gfi

Z.:

Iż.

S|

U-c^î « a .    ¹¹ i—«-¹

;ił fL г

bnf fU Li “

лШк£-.

fe-

га.

» III

\-4j>

'jZ^ï'b

IJ

Ir

«i

\f

‘-fi

zjii:

'’ru

I ГГ“

f*

111

Гг «Га

«safer I

^>-3

i. »

■ивш

WMM

Ipsrçsrçl

*r

^sMrnÈÈ

Fot, Alinari, Florencya.

Fot. Brogi, Florencya.

JL

~j JP Ä

12!

П- 'Л

UD

, *Ц

ftii

K.-{ Ир

...

•.ж

Fot. Brogi, Florencya.

п,’.

*-ć.

i iHnp

tl

L.

rtf»¹

iita ' •

•tt -,

fT

'ШШь.; . .    .V- m

ВДВ

-y

lisÉi

■MHppi

аг.-я.-мж»»’ <nTJŻ!.4 ’iŁ:-

fi

и-

* * ggy?    ^

. .    t.

\fw

■BB

Fot. Bkogi, Florencya.

For. Bkogi, Florencya.

L.

ffiS

is.

i'.V    Ä

5t_

i.^;    ,-*Ф* J

t-^фщ

-V

•-и***    . ■ -* W

Jk

V/

‘Smé

* *>• * w: я

Xi •

"1

У»ТТО»Ю Bmivw

NjQ

iw

M,.

>'

------

«Я

'■*Тлт1 r

Ali»

s*

HE:-’-"

Il

V -V

«•

•»

>b^

la ттп

Ш,

я~мшг.

'■Л    ' -&**!г**Ё&.

-P*

WL

Fot. Alinari, Florencya.

Fot. Alinari, Florencya.

Fot. Brogi, Florencya.

Muzeum Narodowe.

Kościół San Francesco di Paola (Bianchi). Handlarz warzywa.

Neapol.

Wejście do Galeryi Umberto I. (Ernesto de Mauro). Transport wody (Capri).

Piazza Plebiscito i Castell S. Elmo.

Wodotryski przy ul. S. Lucia (Domenico d’Austria i Giov. da Nola). Plac i pomnik Dantego.

шш

шш

Fot. Brogi, Florencya.

ш

|Й

Ш*:

: М

«

ЩЩ.

щш

■

Wr'M

li

"

S Vy«

Si

~ij&- V-'ч

Y,.

\

\

.

i

гЯ

а

V :

.

1шЗ

Ш

... I

z'

ш

т

к

щ

NEAPOL. (Muzeum narodowe.) Św. Hieronim (Spagnoletto).

2* гг..

;

5

■

Ü

щ

..,■■■ -Ш'    ••4а|#9в

'i

л

, 1-

2й

ZŁ

щ

ш?

ш

2

Г ¥=

IV

Г*. \

Ч ?

ч *

V

ivf

V

‘,.....'

#

В

ü

i

!

.

«

4

р

s#

i'

и

9

.

I

:

■к..

Ü

%

:

■ ■

А

Л

ы

■ \i

паи

■swa

en

*£

? Jistf

PI

jlpp

[Ф

Шт,

mm

jäte

, т$

/ ур*а

w**

: г

у^т^т*^тшттш^титчт>т^

. 1*₁?'.~-!&&'ж¹&ШШШШЯЁШЯШЁЁШШШЯЯЯВЗНШШЯИЁ/ШЁВЁШЁЯ1ШЁЁЯЯЯЛ/ШЙЫЯЁ1ЁЙШ

Л>ЛЧ

11

я

s.

J"

- nES

.......I ! i

r*'«

aiw-

"fl

Ч- ■

aĄ

• I w*;

3}

•?

f:j

e&x

KM

^ WÊÊLM

J

ИГ!

ML

ff h j

Л m ! - •--

й'

илйЧг

"ЩМ

Щп

(Т

р/

ЩЁ*г' .X

rrff\

Li *• j

Wr,

Éàb.

■*S* Ą

'V

I/

mm i ÎMË i

...

«I

~~**M

ч -Г^чЗйТ

r-ij

1 ■#*

ii

fr

■ *»U

■si

EA

::

>i

«tir

ii

I*

*+>

mm

™*№тЛ

\\

yféiïl

»:•

as

—SS.

Fot. Brogi, FlorenCya.

% p щ г Ш

(кжткШ

(ilM!

n r Щ / ^ f Щ г n г щ г -щ r m

kÂàkliàiи г il/liiii/Jlj

ч/Чгчг«гчгчгч/*fч

Madonna, inaczej „Boska miłość“ (Rafael).

NEAPOL. (Muzeum Narodowe.)

Madonna del Passeggio.

> u »> y ) A-X'S M

•Г

й

j %*?

*

ггг;.

*Н:

ft

i

&

И-УРТ?

»

<:■    i

• I

0 И

Й. *•!

I? ₍к!§!

'

1

-

5f а

т

и.

и

РШМ

я

* <*i

ж

«Я

⁴ 43

к

i

2ff

1

ч-‘.

‘

!Я

*

1

L

i: А

Ш

'А$1

ш

\

я%»

т,

/

у

i

' Г<

>

li

'^'К - À*i^j

Ы

te

:

I

И

te

*

;ч

Z

и

wi

и

ll*

I

А

’*ч*Кр?

4

р

4

i

i\

Ш1

*

<

!*

*

:

i

А

)

1

ЕЯ,

■* ■ ii

Л*⁵

4^

ж ВI

Y

л

*.. *

Г

«Jàa

■if i

.

i

А

Ą

i

К

i

4

¥

i

>

л

*

Î

ш

P

è

d

9

4

, i I :■!

>4

Г .Й

:1

-

я*$

■^,ä

Б

!4

8

И

* 4

8

рЩ

р-

Чжь-

4

s

Wé

я

Щ

*#$-

Ш

у»

л

А

I

S”

î

I

»

4

4

;

r

i

te

,^y'

[4

*ч

;

w

■Щщ''    #

«

т§

т

К

Ж

j

i

i

P ■>>

*

4

■'

!

•Æî

«

m

!

Ц

>■*4

■4

ЪШ-****

■

1:

Ж

I «4te- % «4Йч

. ' ]

y

M

't'ł

'.r

Ш€ ЩМ

A

..

,

::

i

U

:. 1

te

te

г

щ,-

f

i

i

À

te

*

te

4

te

■

ч.>

в

■ Lfl

I ■

4

4

.< '~*gr~

" . -«•>

te

H

\ A

r

*ЗЙ|

f

~

*

\

\

te

/•

■*

<M..

te

# i

■I

ü.

S;3

I

4

L>:

\

ш

1

K

I

«ew^BR!

I

»

■ ;

Ь

;

I

й:

,

i

À

i' .

&

'■J I

Ai

s

";'-

Si*:

Pte-

-

■ ^

Fot. Brogi, Fi.orencya.

Ша

rVK'VW

ЖйШЕ

Шм!

Samarytanka u studni (Lavinia Fontana).

NEAPOL. (Muzeum Narodowe.)

Papież Paweł III. Farnese

Z SWOIM SIOSTRZEŃCEM PlER LUIGI I KARDYNAŁEM (TyCYAN).

'i

‘i

"ä#ä

?.

ъ>: f fs

Pm

■МУ

t/щ

&■

М

ii

9»

ïi i

■с^\ -

« :'»г

, .. .    . щ.    ■    ^    -

ï(Д л-'

»■Si

оЙЩ •

■

р| •:£ -

Я *

Щав ~г'¹

If

-22 Ш :

:5.Я

44

-

ч*~

шш

«2

II

Sî'ÿl

... :ш

- §Ш

. -    ----.’А»

ł:

rfSr

; '

C*-1 •

•î |S

it

•*

-4 & tflCl

pЩг"Ир|р: ”

§31

$K

4

JBk»'⁴ •

*Ü

gp-

IM

*..•

-,

V.

4’

ÉË

!:\£&

L .1

г;

ïj

%

L Ш,

ai*

rl

i

li

и?

îry? T ГГГУГ r ? У ¥ ¥ ¥ ш Г Г 1. I r ty;

Fot. Brogi, Florencya.

NEAPOL. (Muzeum Narodowe.)

La Zingarella, albo Madonna del Coniglio (Correggio).

Jezus i Jan. (Malował G. Boltraffio według rysunku Leonarda da Vinci.)

Г7

г.

&

!

ЙГт1

л

*

№1

Iti

У

/

.

%

»

fe

V ^

!

■■

r _

4

!

mm ■ ^ll

4 f

; ;

/

VÙ

V

E ,

li

i

1

V

I

i«i

urn

. L

L i

% ■%

/ it

.

■■

:

W-

; «

i

; '--A-,

*■ êèês& '«шаИИЁё:

'Ш*

I

I te

Г >

:

a 9

Æy > .<** V

♦V J2ja

m

f

I

rv

Ш

У

X

zu

■ AC

:,jA<

i

.

у

1

■I

H

*•■ ■ -

I

ÉÉËSifc^

ir

I ж

■Г

j

ft

Ш;

fc;

Ł “1

74

«

i

:

! /4

Ы

I rs

■ >

i

л

I

V

t

■O-

"

ï ¹

K

\

1

i

>

в

r- '

у. |k'^‘■ V ^

L* . ..

w

.... • .•

i,. 1

!-,

i

V

■I

mi

■%

■■■■

у

i

ж

■•■- ■ i--'-'---*»■*.

mmm

i

:

m

I

. ¥

*

S'

'

m

W -

z

1

4l

■щ

Fot. Brogi, Fi.orencya.

Neapol, (muzeum narodowe.)

Antinous. (Farnese.) Farnezyjski Gladyator.

V

Elektra i Orestes. (Herculanum.) Diskobol. (Herculanum 1754.)

Wenus zwycięska (Capua). Spoczywający Merkury. (Herculanum 1758.)

Venus Callipiga. (Rzym.) Śpiący Faun. (Herculanum 1756.)

JP*

г.

/

4 i

,¹4 «

i«

шк

•1

мшт

тшЯ

1щ,)|

■ к.

Ш*гщ*

Ш ^ ГЖ

z-

(Г-- ■    ?|

V?*

lV

С№

L..

:‘Ш

àbfe\

|Aj

Kg

f?

Г.:

7-ТГ

mm. щ

0ШщШ шт?ж

;;

Wg&

jxfevs

SHSä

ЩШШ;

ii 4 v <• ’'i

4i i

%:ÏÂ

■-

шщ

ШЛ

ж!

MJ)

ШЛ

РЙ* >*■*■•'

«Ш

|ю^

^У,Ф- .

Ä-Ж

.«usa

Т-Ш*f

ЩШШШШ

ч<

Щц*

, ilfSBR

War*

VJS

•у

№ГЧ"

L L У..Л-

ГЧЛ

gł<

яи

Ф *

⁻3fL<Ś-|A.

- 4.

*W

>■*

Ш0Я

f/

fei

Wâ

, Шщ.

htëâ

.г

‘♦ioiV *

JR

j®

Гул М

Ж. ' - ‘ Av ? X    -

к* *■"’*

■ж

|ш^ *

fes

j&%»

...

»53

ЦуР

■«к'--,

^55

ш.\4

W1

j >;    “

* •. t

s ш%|

fePRgpPK

уШ

Jr

чРх

шт, ♦ л:'#м⁵

V,

\ 5 ШШ    w***    *

^MÉBÉéëSâ^^

wur~£üntierrC & (o.

Fot. Alinari, Fi.orencya.

Sofokles.

Ptolomeusz Apione.

Dyana z Efezu.

Pies. (Mozaika Fompejańska 1824)

NEAPOL. (Muzeum Narodowe.)

Aleksander Wielki.

Farnezyjski Herkules (Glycon d’Atene).

Trójnóg, podpierany przez trzech satyrów. Końska głowa. (Star. rzeźba.)

Florencya.

за

*я

Фшк

'У

Vf-

р|41

Uff

Ф, \ i

4vV-

Г"

рй

ШуГй

й§

-3d*

.i

ЕВ

NEAPOL. (Muzeum Narodowe.) Farnezyjski byk. (Atollonius i Tauriscus z Rodi.)

pe

IlJH

»■■

4#

.....|.pJ

JP*

Vv

Ш:

шт

» ■>** ’

.

шмш*

|fe?

V* '* -"«p

f#J

câss

3*

вг

ж~

.. J

ГА

Ł 14

:.:Г

й*

шшшв

Ifc

il

* ₄ *&■■> •«

I" i-/

i'- «

•;

rj*

u,

■ A*

f's

Ï \*ч

- '•

*%jj

.ш

É§|

VI

Tè'^C ’ *•j V 4w •*$ Mjèj&lzi* Х‘лЩ

■    : ‘f !•&, JA

Ipp ><*

■n) :*> -fe'

Ш:

*    'M

àj

ras

/Ч.

Шй

««V«

' Ш

zM

ł ' *v

gOT

г;

i l *LL

up

Èb/Êb '    JB

г:

:1

■■■gn

ИЖЛ-'Y-

-V VJ

/Р

iÜ*

as#

$ rend amour, £i.

r»

O-i

VO I ОС

na

Następuje Caserta, sławna przez swój pałac królewski (str. 382),. wzniesiony przez Ludwika Vanvitelli — Karolowi III. Bourbonowi, z zamiarem stworzenia mu rezydencyi, podobnej do tych, jakie posiadali jego krewni w Wersalu i w Sant’ Ilde-fonso. Nadzwyczajna długość pałacu (255 m.) nadaje temu gmachowi, mimo przecięcia fasady środkowym występującym portalem i odpowiadających jemu narożnych budowli, nieco monotonny wygląd, któremu uszczerbku nie mogą przynieść nadto równomiernie prowadzone rzędy drzew. Wnętrze urządzone jest z wielkim przepychem, którego przedsmak odczuwamy już wstępując na schody (str. 382), prowadzące do honorowej sali. Złożyło się na nie 116 stopni, każdy wykonany z jednego bloku marmuru. Także i górny przedsionek jest wspaniale wyłożony marmurem, jak również i kaplica i większa część królewskich komnat, z których zwłaszcza sale: tronowa i Aleksandra zawierają, jeżeli nie nieśmiertelne arcydzieła, to w każdym razie obrazy znacznej wartości. Przez pierwszy dziedziniec dostajemy się do teatru o 16. korynckich słupach z świątyni Serapisa. — Niezwykłym smakiem odznacza się park w stylu angielskim : wielkie gazony i piękne grupy drzew, moc rzadkich roślin i wodotrysków, które zasila wodociąg sprowadzający wodę z odległej o cztery godziny drogi Monte Taburno. Kaskady (str. 382) są bardzo gustownie ozdobione nimfami, trytonami i delfinami, które częstokroć są tak dobrze wykonane, że zasługują na lepszy los niż na wystawianie ich na niszczące wpływy zmian atmosferycznych. Z wszystkich punktów parku odkrywają nam się cudowne widoki na miasto i bujną roślinność jego. okolicy. Godnym widzenia jest także ogród botaniczny, gdzie napotykamy sporo rzadkich, dobrze udających się tu roślin.

Część podróżnych obiera drogę z Rzymu do Neapolu przez znaną z opery „Fra Diavolo“ Terracinę i Gfactę, głośną głównie jako twierdza niemałego strategicznego znaczenia ; jeszcze w r. 1861 stawiła ona skutecznie opór włoskiej flocie a obroną jej kierowała królowa, księżniczka bawarska, która więcej okazała odwagi, niż jej małżonek. Położenie Gaety jest prawie tak piękne, jak Neapolu. Z jej budowli najgodniejszą uwagi jest katedra, wzniesiona zasadniczo w stylu normandzkim, w szczegółach zaś wykonana w stylu longobardzkim ; w poprzecznej swej nawie posiada ona doskonałe „Złożenie Chrystusa do grobu“. Naprzeciwko głównego wejścia stoi trzymany w stylu gotyckim, na czterech lwach wsparty marmurowy slup (str. 381), z ogromną wykonany starannością, w szczegółach wierny swemu pierwotnemu typowi. Również w gotyckim, lecz już zmodernizowanym, zepsutym nieco stylu iest kościół San Francesco (str. 381), którego dziwacznie powykręcane odkryte schody, na swoje szczęście częściowo są tylko w całości widzialne, dzięki tuż obok nich wznoszącym się gmachom. Bogato dekorowane jest główne wejście, ozdoby jednak górnej części fasady są nadto jednostajne.

W odległości zaledwie 100 kim. od Neapolu leży Bene-vento wśród wdzięcznego w wysokim stopniu, wzgórzystego krajobrazu, przerżniętego górską rzeką Calore i jej dopływem Sabato. Założone ono zostało przez greckich przybyszów, których czele — wedle niestwierdzonych starożytnych relacyi — miał stać Diomedes. Początkowo zwane Maleventum, zmienia swe niezbyt pomyślnie brzmiące miano na nowe, stanowiące przeciwieństwo do dawnego, i odgrywa ważną rolę w walkach cesarstwa z papiestwem a także Manfreda z Karolem Andegaweńskim. Najznaczniejszym starożytnym pomnikiem nietylko samego miasta, ale i całych dolnych Włoch jest Łuk Trajana (str. 385), zwany także Porta Aurea. Wzniesiony on został w hołdzie dziękczynnym za odbudowanie drogi Via Appia; zbudowany w całości z greckiego marmuru, przedstawia w swych płaskorzeźbach sceny z życia tego pod każdym względem znakomitego rzymskiego cesarza. Według brzmienia napisu, umieszczonego na łuku, senat i lud rzymski poświęcili ten pomnik swemu „Fortissimo principi“ w 18-tym jego trybunacie. Na jednej połowie strony wewnętrznej łuku przedstawiony tryumf cesarza nad Dacyą (w dzisiejszym Siedmiogrodzie), dalej : Trajan składający bogom ofiarę; Trajan w roli sędziego i wreszcie: adoptowany przez cesarza Nerwę. Na drugiej płaskorzeźbie przedstawiają Trajana składającego ofiarę Jowiszowi i rozdającego dary między lud ; na sklepieniu łuku bogini zwycięstwa wieńczy skroń cesarza. Na stronie zewnętrznej łuku widzimy : tryumf Trajana nad plemionami germańskiemi ; cesarza ze zwyciężonym królem Dacyi u stóp ; allegoryę panowania Rzymu nad Armenią. — Następnie udajemy się do gotyckiego zamku z położoną przed nim willą, miejsca publicznych spacerów, ozdobionego obeliskiem. Stąd mamy jeden z najpiękniejszych w ca-łem mieście widoków. Obelisk również, widomy znak kultu Izydy stoi na piazzy Papiniano ; tuż w pobliżu wznosi się katedra (str. 385). Z kościoła, rozpoczętego w r. 1114 pierwotnie w stylu normandzko-romańskim, który w Apulii panował wszechwładnie, po wielokrotnej ruinie wskutek trzęsienia ziemi i po niezbyt rozsądnie wykonanej restauracyi, pozostała jeszcze fasada, kolumnady i łuki pięciu naw. W głównem wejśhu znajdują się sławne spiżowe drzwi z XII. stulecia, które jednoczą w sobie starobizantyjskie i słarołacińskie formy. — Óbok kościoła stojąca czworokątna wieża, ze swemi oryginalnie wystającemu figurami na fryzie, wzniesiona została w r. 1279, a odbudowana następnie w r. 1668, po zapadnięciu się w czasie trzęsienia ziemi.

Feapol.

Aczkolwrek w znanem zdaniu „Vede Napoli e poi mori“ („Zobacz Neapol a potem umieraj!“), którem Włoch wyrazić pragnie, że po nad Neapol nic piękniejszego widzieć niepodobna, jest spora doza przesady, charakteryzującej ognistych południowców, jednakże wszyscy jednogłośnie przyznają, iż widok Neapolu (str. 386) sprawia w istocie tak wielkie estetyczne zadowolenie, że drugiego — równego mu — niełatwo doświadczysz w życiu. Położony na lekko spadzistych stokach gór, z niezbadaną nigdy a ciągle zmieniającą się tonią wód morskich u swoich stóp, otoczony roślinnością, o której bogactwie mieszkaniec Północy nie jest prawie w stanie zdać sobie sprawy, w głębi Posilip, wyżyna Camaldoli, Vomero, wreszcie Apeniny i kłębami dymu zdradzający ukrytą w swem wnętrzu grozę Wezuwiusz — wszystko to, razem wzięte, tworzy całość pełną tak czarownego wdzięku, że zupełnie słusznem wydaje się nazwanie Neapolu najpiękniejszym klejnotem włoskiej korony. Najcudowniejszy jest widok nad morzem, gdzie wszystkie miasta i wsi, malowniczo rozrzucone nad zatoką Neapolitańską i nad morskiem wybrzeżem, ze swymi ogrodami i gajami zdają się wychylać z toni wód nieprzejrzanych. Ogromny z niemi kontrast stanowią tu i ówdzie rozsypane, ku morzu zwisające urwiska skalne, które dziwaczne swe kształty zawdzięczają wulkanicznemu pochodzeniu, tak, jak wegetacya swą bujność skłonności tychże do łatwego wietrzenia.

Przeszedłszy całe miasto, spostrzega się wyraźnie linię demarkacyjną, dzielącą je na dwie główne części : Stare miasto, we wschodniej stronie, z wąskiemi, pełnemi zakątków ulicami, z domami, podobnymi raczej do nór rozbójniczych i eleganckie Nowe miasto w zachodniej stronie. Najbardziej jednak wpada w oko przybysza ruchliwe życie uliczne, z charakterystycznymi typami, które tylko tu w Neapolu występują z podobną wyrazistością. Neapolitańczyk jest namiętnym graczem, ale publiczne

loterye już mu nie, wystarczają, więc jak się tylko nadarzy sposobność — a o nią nie trudno, gdyż wytężona praca jest dlań najwstrętniejszą na świecie — wyciąga on z kieszeni paczkę zabrudzonych kart, a nie znalazłszy odpowiedniego partnera, rozpoczyna grę nawet z niedorostkiem (str. 386). Nietylko małoletnich żebraków widzi się tam (str. 386), pokrytych takimi łachmanami, iż przez niezliczone dziury specyalnej garderoby przegląda nagie ciało koloru bronzu, lecz i dorośli pokazują się często w podobnie przewiewnych kostyumach, doprowadzeni do nędzy przez ową właśnie namiętność do gry, ajeszcze częściej przez swe lenistwo. Z tak zwanymi „lazzaroni“, którzy stanowili dawniej, głównie dla obcych, prawdziwą plagę, przyszła policya trochę do porządku, wielu z nich atoli maskuje żebraninę handlem, prowadzonym więcej dla pozoru ; do nich należą głównie przekupnie wędrowni (str. 386). Nieco już poważniej brać trzeba zawód młodziutkich roznosicieli dzienników (str. 386) jak też i handlarzy makaronem. Rozkładaią oni w swych kramach i inne pieczywa obok fig indyjskich, a towar ich spożywany bywa bez wielkiego zachodu od razu na środku ulicy (str. 387). Inni obwożą swe specyały na ręcznym wózku, na którym znajduje się dymiący kocioł (str. 386) Najrozmaitsze przedmioty sprzedaje się głównie w Santa Lucia (str. 387): wełniane chustki i ryby, jedwabne wstążki, które im są jaskrawsze, tem je chętniej wplatają neapolitańskie dziewczyny z ludu w swe krucze warkocze, często ku niezadowoleniu ich mieszkańców, którym zakłócają błogi spokój, dalej wyroby żelazne i wszelkie inne drobiazgi. Nawet ta dość skromna toaleta (str. 387) bywa nierzadko załatwiana na ulicy, przy pierwszej lepszej studni; trochę świeżej wody, zlanej na kark i szyję, wystarcza całkowicie, mydło bowiem jest dla wielu Neapoli-tańczyków z gminu najzupełniej nieznanym przedmiotem zbytku. Dzięki wspomnianym warunkom, życie uliczne Neapolu nabiera specyalnego charakteru i to przedewszystkiem na granicy nowego i starego miasta, gdzie gmin neapolitański miesza się z miejscową inteligencyą i z niezliczonymi obcymi przybyszami.

Zanim zagłębimy się w skarby sztuki, kościoły i pałace Neapolu, musimy poznać przynajmniej kilka najciekawszych ulic miasta. Najpierw w dół nad morze, nad wspaniałe morze! Wzdłuż jego brzegów prowadzi ulica Santa Lucia (str. 388), skąd mamy odkryty widok na małą zatokę i całe mrowisko czółen. Dawniej, nim okazałe nowe gmachy ząjęły miejsce często nawpói rozwalonych, lecz niemniej przeto malowniczych domów rybaków i ich towarzyszy, ulica ta o wiele ciekawszy posiadała wygląd. Obecnie zdobi ją studnia, zbudowana przez Domenica d’Austria i Giovanni’ego daNola w kształcie tryumfalnego łuku, przed którym spostrzegamy niekiedy stojących w podziwie, przybyłych z okolicy ze swymi osłami handlarzy jarzyn (str. 391). Może nie mogą pojąć, co ma wspólnego studnia z łukiem tryumfalnym. Jest to zagadką nietylko dla nich! Wysoko ponad ulicą Santa Lucia, na wznoszącej się hardo skale pyszni się również dumnie Castell dell’ Ovo, tak nazwany ze względu na swój kształt; budowa jego rozpoczętą została w r. 1154 za Wilhelma I., ukończoną dopiero w 1221 r. Podczas powstań skłonnych do buntów Neapolltańczyków uległ on częściowemu zniszczeniu, odbudowany na nowo w połowie XVI. stulecia — Podobny obraz, jak ulica Santa Lucia, przedstawia Strada d<l Molo (str. 388) przy porcie handlowym. Z biegiem lat zupełnie podupadły, odnowił książę Alba; z pobliskiej latarni morskiej cudowny roztacza się widok. Wznoszący się po za ulicą Castell S. Elmo (str. 388 i 391), najbardziej znany wśród obwarowań Neapolu zbudowany został przez króla Roberta; trzęsienie ziemi w 1456 r. zniszczyło go zupełnie. Z upadku tego podnosi zamek, wiatach 1535—1538 na nowo i obecną nadaje mu postać budowniczy Pyrrhus Albisius, z rozkazu wicekróla

mieć będziemy na oku charakter tego dzieła, nie przekraczają nigdy subtelnie nakreślonej linii granicznej piękna. Oglądnijmy jeszcze kilka posągów bronzowych. Przypominamy sobie disko-bola z Muzeum Watykańskiego ; tutaj znajdujemy jego towarzysza, jeno w póżniejszem stadyum zabawy : oto cisnął on już „discus“ i śledzi jego bieg, modelowany w charakterystycznej postawie (str. 396). Tern samem odznacza się i Śpiący Faun (str. 396); i układ jego ciała jest nadzwyczajnie lekki i niewymuszony. — Zalety wspomniane w wyższym jeszcze stopniu posiada Odpoczywający Merkury (str. 396). Artysta rozwiązał tu znakomicie trudne zadanie przedstawienia w chwiii spoczynku tego wiecznie spieszącego posłańca bogów ; nawet w spoczynku robi on wrażenie, jak gdyby lada moment chciał zerwać się i lecieć, gdzie go powoływał jego obowiązek. Muskulatura dolnych kończyn wyraża przewybornie rączość tego posłańca Olimpu.

Piotra di Toledo. Widok z tego niegdyś obronnego punktu, który służy obecnie jako więzienie wojskowe, należy również do najpiękniejszych w Neapolu. — Schodząc z zamku zwracamy się do położonego u jego stóp placu Plebiscytu (str. 391), niezaprzeczenie najładniejszego z wszystkich placów Neapolu. Na prawo widzimy, przytykający bezpośrednio do królewskiego zamku, były pałac księcia Salerno, obecnie siedziba generalnej komendy; w środku wznosi się kościół San Francesco di Paola (str. 391), z wspaniałą hallą, utworzoną z 44 doryckich słupów, uwieńczony potężną kopułą; budował go od r. 1817 do 1823 z rozkazu Ferdynanda I., Pietro Bianchi z Rugano. Przed właściwym kościołem znajduje się wsparty na sześciu jońskich słupach, przedsionek. Wnętrze projektowane jest na wzór rzymskiego Panteonu : rotunda z 32 korynckich marmurowych słupów, między niemi posągi apostołów i ojców Kościoła.

Teraz udajemy się ku miejscu najbardziej ożywionemu i ruchliwemu, na położony tuż przy bramie Kapitańskiej plac targowy (str. 389). Tu właśnie ścięci zostali, z rozkazu Karola I. Andegaweńskiego, ostatni z Hohenstaufów Konradyn i Fryderyk badeński. Porta Capuana była niegdyś główną miejską bramą ; zbudowana w stylu odrodzenia, należy do najpiękniejszych jego okazów. Ozdoby, składające się z bogiń zwycięstwa, aniołów i trofeów, są dziełem Juliana Majano. - Odszukujemy jeszcze plac Dantego (str. 391), na którym pyszni się, wzniesiony w r. 1874 przez Neapolitańczyków Angelini i Solari, posąg wielkiego poety, by na nim przerwać na razie wędrówkę po ulicach i placach i udać się najpierw do willi Nazionale, do której niejednokrotnie jeszcze zaglądać nam wypadnie

Villa Nazionale, zwana także Willą Municipale (str. 390), jest najpiękniejszem z ciągnących się wzdłuż pobrzeźa morskiego miejsc spacerowych, na przestrzeni od widzianego już przed chwilą Castell dell’ Ovo aż po Mergellinę. Godnie współzawodniczy ona z elegancką, tuż obok rzuconą dzielnicą cudzoziemców : Riwierą di Chiaja. Mało uczęszczana tak długo, dopóki żarem ziejące promienie neapolitańskiego słońca padają na rozpaloną ziemię, ożywia się ona dopiero, gdy słońce już skłoni się ku zachodowi, złocąc swemi ostatniemi blaski szczyty gór i odbijając purpurą pokryte wieczorne niebo w ruchliwych falach zatoki. Wówczas zjawiają się tu, w swych pysznych karocach piękności neapolitańskiego arystokratycznego świata, z ciemnemi ognistemi oczyma i subtelnie wykrojonemi ustami, z czarnymi jak noc splotami włosów i eleganckim wysmukłym wzrostem, mimo bujnie rozwiniętych kształtów. Jedne z niedbałym wdziękiem nawpół leżą na miękkich poduszkach powozu, inne w małych, delikatną rękawiczką obciągniętych dłoniach trzymają cugle pomykających dziarsko rumaków. Otacza je rój młodzieży ; część jej wędruje pieszo, rzucając od czasu do czasu kwiat do powozu jakiej dumnej piękności, w odpowiedzi za ten hołd otrzymując zaledwie dostrzegalne skinienie pięknej głowy i krótkie, płomienne spojrzenie, zwykle długiemi jedwa-bistemi rzęsąmi przykrytych wielkich zagadkowych oczu. Niektórzy z młodzieńców, jeżeli ich z pożądaną pięknością łączą jakie dalsze węzły pokrewieństwa — o co tutaj nie trudno, cała bowiem prawie arystokracya byłego królestwa Neapolu spokrewnioną jest z sobą przez związki małżeńskie — zajmują miejsce w powozie, obok celu swych gorących pragnień. Rzadziej, niż w innych miejscach zebrań High lifu, spotyka się tu jeźdźców konnych ; przyczyna tego leży w tern, iż Neapolitańczyk jest przeciętnie złym jeźdzcem, nie ma pojęcia o silnem opanowaniu konia i właściwie mieć go nie może, gdyż pod względem rozwinięcia musku-łów pozostał on daleko w tyle po za północnymi ludami. Ulubionem miejscem rendez-vous tych, którzy nie zjawiają się w pysznych pojazdach, albo z nich wysiedli, aby mniej zwracać na siebie uwagi, jest świątynia Wirgiliusza (str. 387), pawilon wsparty na jońskich słupach z popiersiem poety, dłuta Angelini’ego, otoczony rzadkiemi południowemi rośiinami, po za któremi rosną palmy, drzewa laurowe, dęby kamienne i t. p. Elegancki świat Neapolu, w którym ostrzej niż gdzieindziej występuje przedział między arystokracyą z rodu a plutokracyą, podczas gdy arystokracya ducha pośrednie między niemi zajmuje stanowisko, udaje się stąd do teatrów, wśród których teatr San Carlo (str. 390) przoduje tak swym ogromem i architekto-nicznemi ozdobami, jak też znakomitą grą artystów. Innym razem dąży do Oallerii Umberto (str. 391), będącej naśladownictwem galeryi Vittorio Emmanuele w Medyolanie, wywierającej jednak mniejsze od swego pierwowzoru wrażenie, zbudowana jest bowiem w znacznie skromniejszych rozmiarach.

Zwiedzenie wspomnianej galeryi usuwamy na plan dalszy, a teraz udajemy się do najznaczniejszych zbiorów dzieł sztuki Neapolu i całych południowych Włoch, do Muzeum narodowego (str. 391). Budynek, w którym ono się mieści, ulegał rozmaitym przeobrażeniom. W 1586 r. wzniesiony na pomieszczenie wojska, zmienia się później na uniwersytet, z kolei na sąd, następnie powtórnie na koszary i znowu na uniwersytet. Czasowo służy Adademii umiejętności i sztuk pięknych, aż wreszcie w 1790 r. przerobiono go na Muzeum. By uniknąć znużenia, musimy najpierw w tym gmachu z grubsza zoryentować się i tylko tu i ówdzie zatrzymamy się dłużej przy czemś, co nam w oczy wpadnie.

Zostawiwszy sobie oględziny oddziału z pompejańskimi freskami i mozajkami na później, mijamy zwolna pierwsze sale i najpierw zatrzymujemy się przed Antinousem (str. 396), pochodzącym prawdopodobnie z czasów Hadryana, a może sięgającym nawet wcześniejszej epoki. Chociaż posąg ten nie ma nadzwyczajnej wartości, jednak jego subtelnie modelowane rysy twarzy, które, pomijając lekkie pochylenie głowy, doskonale wyrażają pewien delikatny odcień tęsknoty, oraz harmonijne kształty ciała, dają dobre wyobrażenie o greckiej sztuce w czasach późnego jej rozkwitu. Znacznie atoli wyprzedziła Antinousa, ustawiona w pobliżu niego Zwycięska Wenus (str. 396), rozbierająca się właśnie przed kąpielą. Wprawdzie brak tu części szaty, którą pierwotnie podtrzymywały obie ręce bogini, ale za to wspaniały korpus, na którym znać wyraźnie wpływ knidyjskiej Wenus Praksytelesa, i czyste, pełne szlachetności rysy tego rzeczywiście „bosko-pięknego“ oblicza, zostały na szczęście zachowane, dzięki czemu stała się ta Wenus jednem z najwspanialszych arcydzieł sztuki po wszystkie czasy. Naturalnie, że pierwszeństwa ustąpić jej musi przez tylu tak zachwalana Venus Kallipygos (str. 396), która sławę swą zawdzięcza w przeważnej części niezwykłej pozycyi swej postawy. Odsunąwszy obiema rękami na bok szaty, przygląda się ona z niekłamanem zadowoleniem swoim bujnym kształtom. Być może, iż odrestaurowanie tej, niestety w okropnie opłakanym stanie wydobytej z ziemi figury, dokonane przez Albaccinfego, który uzupełnił prawie wszystkie obnażone części jej ciała, psuje ogólne wrażenie, a przypuszczać to można tern bardziej, że i głowa wydaje się również chybioną. Także i grupa Orestes i Elektra (str. 396), ze szkoły Pasitelesa z czasów Augusta, nie zadowal-nia nas w zupełności. W obu postaciach rysy robią wrażenie niewykończonych, wyraz zaś twarzy nie odpowiada mytowi ; postawie figur, głównie Elektry, z wspartą na kłębie ręką, brak szlachetności. Jakże odmiennym jest farnezyjski szermierz (str. 396)! Naśladuje on sławnego „kopijnika“ Polykleta, a nie mając pretensyi do wyrazu pewnego uduchowienia, jest tern, czem być powinien : przedstawicielem pewnej siebie fizycznej siły, gotowym do walki, mężczyzną raczej niż młodzieńcem, kościstym o potężnie rozwiniętych muskułach. które jednak, gdy

Z kolei do obrazów! Czarujące malowidło, które przedstawia Chrystusa i św. Jana Chrzciciela jako całujące się dzieci (str. 395), prawdopodobnie pędzla Boltraffia ze szkoły Leonarda, zwraca naszą uwagę naiwnym swym wdziękiem. Podobną pod względem treści jest Madonna del Passeggio, kopia Rataela (str. 393), nie stojąca jednak na wysokości innych dzieł tego księcia malarzów, którym natomiast w pełni dorównywa Madonna, czyli tak zwana „Boska miłość“ (str. 393). I tutaj spostrzegamy znowy dwoje dzieci, z których atoli Chrystus robi, jakby mimowolnie, błogosławiący ruch ręką. Madonna o pięknem, natchnionem obliczu, pełna uszczęśliwienia złożyła jak do modlitwy ręce, podczas gdy św. Elżbieta widocznie nie zdaje sobie sprawy z tego wydarzenia. Są tu subtelne odcienia, właściwe artyście, który tern się różnił od swych, daleko po za nim stojących towarzyszów, że przed rzuceniem obrazu na płótno, wpierw wszystkie jego szczegóły głęboko obmyślał. — Przyjemne robi wrażenie niewyszukaną prostotą Madonna Gor reggia (str. 395), zwana „La Zingarella“ z powodu zawoju na głowie, w kształcie turbana, noszonego zwykle przez cyganki. Brak tu naturalnie genialnego polotu fantazyi Rafaela i jego kolorytu, w każdym jednak razie ta pełna sielankowości Madonna, wzięta bez porównań, pominąwszy tylko nieładne nogi, zadowalnia widza w zupełności. — Wreszcie stajemy przed Tycyanem, portrecistą Papieża; Pawła III. (str. 394). Obok niezrównanego kolorytu, udała się mistrzowi znakomicie charakte rystyka przedstawionych tu osób, bo tak zgrzybiały papież, jak i jego siostrzeniec Pier Luigi (według innych jego wnuk Ottavio), a również i stojący za nim kardynał, odznaczają się ogromną prawdą i naturalnością. — To samo powiedzieć można o św. Hieronimie (str. 392) Giuseppa Pibery, zwanego zwykle Lo Spa-gnoletto, Do świętego zbliża się anioł (sądu ostatecznego?), na którego tenże, podniósłszy głowę z nad biblii, spogląda z wyrazem najgłębszego zdumienia Traktowanie wyniszczonego ciała starca dowodzi podniesionego do najwyższego stopnia naturalizmu. — Na zakończenie zatrzymujemy się przed obrazem, który, chociaż pod względem artystycznym nie dorównywa arcydziełom Rafaela, jednak wdziękiem swym przykuwa na długo uwagę widza; jest to Lavinii Fontany: Samarytanka u studni (str. 394) Cała postawa powabnej młodej kobiety, jak też i spoglądającego ku niej Chrystusa, oraz rysy twarzy obu zdradzają taką głębię uczucia, tak doskonale oddanego, że się czegoś podobnego nadaremnie szuka na wielu sławniejszych obrazach.

Rozmaite włoskie zbiory dzieł sztuki przewyższają o wiele galeryę obrazów Muzeum narodowego w Neapolu, które, dzięki kilku swoim rzeźbom pierwszego rzędu, zaledwie obok nich stanąć może, lecz natomiast stanowią jego wazy i inne wykopaliska jedyny w swoim rodzaju skarbiec sztuki. Uznać i ocenić

m

:

n

A

;*3

ш

Ss

'

a

к

:

\4 , • i

Ky \*&Ł i

V,

■Щ

■

••

m

Ш

: • ч

к .

p

J&asi

ipnl

WA

Im

&<? л-

«

m

82$

rrp^i

•■■* ——^ .......

IV

I#

Narcyz. (Piękna bronzowa statua, Pompei )

ив

Jfca-

4

gL*:

и

« %*?.*

1

I

Vd

:

*L

-;'4fc«gi

lJ

II

/■

.4

»1

I

/

■nu

NEAPOL. (Muzeum Narodowe.) Druga sala wielkich bronzów.

ж

X

Vj

V

c*

m

;

сч

Ш jj^

-

i. ;, &

.

s

11

j

r

*

.... ...

¹—    щтЁШВВШНШ

X

. X

j& i

: j

\■

w

te

" i

Z*».

jm

r

\

.-

.V. ♦

m

Fot. Brogi, Florencya.

Tańczący Faun (znaleziony w Pompei w r. 1830.)

______    .. J

f-

ii é'ji?

V/

Ai

■>>

■ *■ л

fei

; <7

'^к'Г

ss.

"lii

'а

ж

fei

ГК

k^tSüS

^1

KîTLeJ^ -    ;

В

lbs!

BEI

tb»rUi

L iS

L J" Щ

ЦУ.

is

■«%

►

L.

fill III llï^^

jlp^J

SP

Ńv

Р-к

л: ’i

s .......

Ç-

,rb

-fei.

ша

Я

•л

. ЯШ

SLs-

МйМШй

<*■*■

г.

Ä.

Si

А/

ГК;

♦44; *

*4

JAâyÊh.

Г4

Ир

fc' ;

Sr ■

М»» у.»

JM

BBBsJES -; Ш

шЖУДШ»"-'""    .....

■"яйММ

V/

pL^

% V

».

■ш

Lii    '

il

w- it.

ГУ

4

W '# Ci л

\\

>*v

Si

Ж* *С»?

Шж

pv

•» ;'-

Г

r;J*#*г9*&-

Щ/З*

> Jfr. r,... ■

«tf

Рг

Äf

8ЕМЙШЙР^№

■к 1Р**щр:

I 4 . г V •    ^

Щ. ЩжуШ *?:Р*к ‘у    4

IIщ If ..

PT

•    I ''"'“''‘J

,f4

iâ*

& 2,

1%

V

Äi

IŁŁL.

'

мЬ Ц (1

<Шг

rnm ,m W *

wW

Ił¹

àç-

®si

fe

JP**

HH

jl:-- айШ<

ur

*еуфетоиг, Simparf& (o.

Fot. Alinari, Fi.orencya.

NEAPOL. (Muzeum Narodowe.)

Olbrzymia waza z grobem Patrokłusa i innemi figurami. Waza z weselem Bacciiusa i Aryadny (Ruvo).

Niebieska waza z ornamentami z białej glazury. Mały piecyk, ozdobiony figurami (Pompei).

Urny i wazy ku czci bogów.

Historyczny hełm ze scenami z trojańskiej wojny (Pompei).

Waza z uroczystości Nevinii ku czci Bacchusa i Wenery (Ruvo). Fantazyjna waza z bitwą Greków z Amazonkami (Ruvo).

53

чЧ

’f ■„

i

Nv—~——-—J

\i

' ‘Ч*И§

ЯГ

wpuîjrji

rcrj

L_ ,жа

/i

>1

Rj4T4l

f'U

у-

р‘.

в&Ш$

fal № j

i iE*

Ti

$А.

I“"' i' i

'Шм

НИНИН

*шв

;l*s

SÄ

s&æl

«*> т

US

s$>

wM

>4

V*

>4:,

I.}''-'.-'- V.

.    -т

Fot. Alinari, Florencya.

ЙМЩ

щт

Шг€.

4Ц

iff

*44.

Imz

/ШЯйШ

■t II!

/•«

*>•?

4À

SE

яшйй»

>»■

-4

;в

ШЩё

Г ii

i -V

:: 4LV* i

ВЫВ

ЭД:

• МШт    г '"■*

Jfîmk

ШЩ*т18ё7- III *%*«*

W'wÄm^

rî

t'jt

*/%

■чЩфТЪЬ

Шж t

.vm*z г

;Ц

?'SS

У > À.

IV

i,;    i

w,

K&Sà

... 4\4

Ła ■    •

Fot. Alinari, Florencya.

Rozmaite lampy z figurami. (Herculanum i Pompei.) Srebrna, pozłacana farnezyjsica kasetta.

NEAPOL. (Muzeum Narodowe.)

Trzecia sala bronzowych posągów. Dwie wazy z nieznanemi scenami.

ЦК

щ

w

w*’'mHÊÊÊÊÊÊÊÊÊÊatÊÊKm

: ■ : -:

NT

NT

N#

F»

h#

p

b».

i

.

I-

m

- . ;

Li

*

-

r *

4L

I

■ж

RRl

¹

?!

■

i ii

3

И

I *?

IM I I I

Ł

m

i

« ! Ï

=

i

ЛТПШТГ]| r—

m ш j

в» ml

»tip

11« —

!■ ****

<Т!ТТ'¹¹¹""'1,П(г

CTŁf

...........................-—....«IL ...

a*

* * *

Fi

i

№

5

МП-ЯДм^.М

a.

F >

•f...............

I ->M>

li—.г

ii

■

Ш f:

■

i* V

liii

В

Lt-i

r%

iimMi

liOiS, I 4

S 4 1 W r-

14 ИГ

... w

Ili

(i

.1

'i

1

l

г

__ ¹⁻¹

?

I]

z

№

1

1

I Î

s

' ' f'

:

Fot. Alinari, Florencya.

'I

ш

■

.

a

j ¹

‘.,i'ii»T ' 'r.

• A

's

!

rA

i

L'V

Fot. Brogi, Florencya.

-#•45

,й

♦

*

I

*.

Ш

sl

f *    - j

/ :'Й

№

INIllIrlin

4#

V4

r

*

rip

:

..- *

1 ШИ

г да

o ■

!

8 :

i ■

Щ

>• t * , \ 'A-

# *

Ä

Lj

в

.

Ü

to

ff-

Цй|§

*

i

к

1

*v

|vń

ЧЙ

\

.# '⁴>

;

_ V '

\ *

r

л

)

(P

У

l:

/

I

У

'•-4Г

ś!

Fot. Hrogi, Florencya.

¹

I*

t

4L

>' i

si

b

¹ :

pp

JL

1

/

»

В •

^ в

.    'Ï=r;

Ą.

i №

,}frend 'aniourl$ïmpatf<3- (9.

Б’от. Hrogi, Florencya.

For. Hrogi, Florencya.

Królewski pałac. (Zbudował około 1600 D. Fontana.) Bitwa pod Issus. (Wielka mozajka z Pompeji.)

Neapol.

Muzeum Narodowe: Psycije (Grecka rzezba, Capua.)

Zewnętrzna strona królewskiego pałacu w Capodimonte (G. Medrano, 404). Homer. (Najlepszy biust poety, IIerculanum.)

2

m.

»

%%

;

i

Я

■i

Ni

I

■ ⁴

■ i Щ

i

w

A

BI

31

i

Jl<

k

m

i

I

;

dm

Ш

L

'

.;M, **

: :

’■№

Fot. Brogi, Florencya.

i

.

...

-₄JP

’mSm,

, Ы ;

gg

* {jk;

*■% 'N

_• ■

4

JfÎV^

#•

* :

-V .

;.    V ■    ^

... i • i    g

1

L,.,«

W

-

-йадг

..;»:--₄

tei><î

Ê

<?;

H*>r>

JT

,

ш

6

i

%

( :

\ ;

щ ~ n ;.:: \* ££

.— Sbwiwai aw а яштяЁаяшш

шё&яжш ^ä2Emsm

Ш

ш

*.

'■ft и».*

; ;

I

ES

mm

e «

MM

4^

pH

fes

-

Ц|

ÜI

:

■WHIM    ф    |[

УОШ

У ШшН

:*n

I

u

ШЙ

&

„..■ i

..

, ? *'

Ш:

7

I

t

7:

Л ► ■ ■ i

fctói

/ i

ЗГ

§M

ШЕШ

■£j

iÄ4

Ж&;

ÛS.%

i

;!

H if 1

I.'--.;

v\

"S«3lP

Ni

I

j

i

щщ

gsa

PI

Ï3I

':. ’- -

ki_

31

R mm

—^'g

I«

ШШ'

#-11

rj

I

m

w

f '

p

Г I

“ ■

Jr

'

</£T

T*':: *

r

Neapol.

L>

~«gPy ; j

г

*., ***

ÉÉÜ

J

/»qj

: I

ar_

/

c.ä-

WZ.

'i'*/

*40

Щй

Им

1111

IIP

Jf

Bb

RH

■-•чаи

T~

Hćs-—

с/

__Fä^SPä^Sk*

у

} : I

¹¹

•j

!

[I,

Pijacy. Pastel według obrazu Velasqueza (Muzeum Narodowe ) Wnętrze kościoła S. Maria la Nuova. (Restaurow. w. XII. w.)

лат'

.

* i

■

*й

,

}

■

BÉH

ï .

H

Mi

:%f/№

m

P -Ш

hi

Fot. Alinari, Florencya.

„;si

Fot. Alinari, Florencya.

fi«

:iîk:

V'.%

НФ"' ■ ^

if:

it

I

IM

••

>’

..Щ]

ИК Я, :.V 'ff

1я-1

№

mtr*

№a

l:

«D9

-J

§u

fl

I«1

.M

ШР

rill

Ф*

i t 4\ . -*rT

fS

1 5»?

%ljj~

я»⁴⁻

Neapol.

Sala balowa w królewskim pałacu. Kaplica w królewskim pałacu.

‘-■.08F

«3?

Ц I I" :

Mi :Ръ »

îSe

-**-*•».* — ,5 па

.?«

'] |"i te" ; -

*■

"'-язя ~ - - f

1    >■'•■' r' t-^ й/'    m;:. уЯ<: 2, •’..' WÉI'Ï

. ...    a*^-»---

1ГЯ

r‘î*

:I

r«î

mim

' *• л I

; ...I

КЗ

fi

HVMÉ • Itffl

*4<

У-

fc

ii

Sf*

If.

Г»«

mi

! Шм

fs, I

Ippjjllï'

Si i

~m

F:

-r-

Г-ж

■Ч

4F

ÂÎi? K5Î

fe

p&efc*w

Д-

ESSi

жйш

Я*

IPtir;

ET»!

од

>>

\1

’S

<*

гщт

а

t==^*//0>V

ад

\ ffbs

SVi

rSî

S3г

щш*

. -......J

. Î?R#>

3Ł %-    ;

lâHÉSfe"'' ' ’

2.1S

98

\\

яШ

m§

MHZ

-------r-

t-;i

Шл

Kl

йШЯ '■*    ■    1

1' ?

Ш ж а ' ■

:,r

11

<?,

ЯЙ

JF

f -•*

р,-

щш

■НИ

Sssä§

НшНи

шш

P

rf

‘Ж !

мм '• •

V ■■ 1

\ x'5

ml

i io

U.

I........Î

/4-'

;p—>

»Л

mm

«да

яц

et Г-

* •_*, >? ' Ш: ■ > ЯН

№«,iJ

lÉstJl

if s-1 lia

щ \jm

•Й4

Iw

■Ï&

: ri ;

|il

Hv. ■■

\krl4

3rep. damour, <Simbar(& (p.

» aÏï⁴

Ш ® .

М^ЖР^

ÜK

VÜS .

V\

умДЕрв

V; \ %

...

ij

Vm& ,

---a

%. <|Г<У

/” s ЧЩ

Â'î

» fÉa ' V4

•• !

|№ШНУЬнннш

\Ш ■

S«

‘я

IIй

г-*д-

[v .

|7r

\7iß

yA*»

Ł-

нНШ

,П ■>,- JF~ -** X~ ar.:k'W> /

II

flPlil щ

ff I; ■ ? . .

- • Jfe

~fj

щжё

■,Ja

rßi

Щк

0i

ГА

:*Wa

'Ъ

Ж*.

33* i

1

i л ?i.

gf

В' 1 v

Mf: • • *

W;

еш

ÖEJ

féÊÈjml

шёш

Кз

Kj

’

4

- k*

1.,

fi®

№ ...v

M# j

МГ

*•

#/

I? Д|

•Д

г0ж!ш1Ё

L

I

Neapol.

"“J? Гг

ж®

i. 1\

'/•'Ca

SA

Łv

-у¹

ii

F-

{■&'

Główne schody w pałacu królewskim (Domenico Fontana).

ŁÓDŹ galowa Karola III. (Muzeum S. Martino).

■rëtt)

[

i Щ7

jgg

рк

ЛШШШШ

f,

ill

м

it

ii

!■

ЪЖ

iïjâr w ■

Fot. Alinari, Florencya.

•    • •. .j

i

' Z*» ç / 4-i^

• .Щ

Wm'¹

WâfcàîШ

• '*тЩтт

Vi

fi

ÏW*"

{«пар

з§Ш

giflV

ni i

HI :| I ⁵ll! -5

гш

Fot. Bkogi, Florencya.

Fot. Brogi, Florencya.

л, i

**■»*.„„

ч\\    \

iii

m-)

fl:ï

4-

mm

■ ■■

ÏM

^ w

hi -2 -J

.«*ur

[ïh

ян

,    .ifi

118

?.. ks. i‘; ïi?-

¥.';4*Wî|-L

!S^ r|:.'i4'fe

IffiPi«

»• j

Neapol.

Podwórze klasztorne Certosy di S. Martino, z doryckimi marmurowymi słupami.

âf

ЩщШ-

ç к i; t ^

JĘtfcKsJiy-

V' B>.

?*Vî

■%..

•4i

vsl r

Ш

a.

i .* ¥r-Si&f'T

L; E i!&

er

7i

ł.

Ж*

ES

;«p

•Т

'«к

¹ m :*4f m

r\

I:;.

glf

5ИИ

Г*.

ip

fa* jk|

fli

№

*4

i л,..

>.f

**-

f*

",

V'

r‘.

k\1

AA_

ÎTJMË

r.₅

si

PU

» да

.•£    ® i

j|> * y

’я r>È

If- '

|(Ж

IF« ;-

mmmm'

riï

л iJl? * В

i) Ÿjwÿwi f 'jnoucapu3jg>

•, i;

• i4

I ii

à_____

L&'l

&j

i¹

LVj

У/ЩГ2

чт

’Щ

ï;1

w

ж/

fir

В?

••■■ у

Вг/'

«я

к

ш..

ш

Л\

Ł

V ^

N.

к

iv:

т^

«é

Щ

i

ferre™ V

N

U

И

;>,. >'х*:ч*ч.*ч.4.чЭЧЭ?ЧйШЩ&||2

УСзг

Га

Оч

ж

ж

ш

цй«яан№

«

w

&§

м

>i

К

Èk

ш

■Ж

Т

я

Wb

M

j

»Я

«а

V»

-m/s?.:

'

—,    - ■ —

.

ттттшт

>

I

тп

rï® ' *

^С"'|

Ï Ą

* J

Шт h

Й

i ж"

л

ц££? Щ «

~XZZ

%

ж

I

а

Щь

V

Hi

•%

КШл

Ж

*янщме ■'»■

у

а

■ ;:

^ ar

К1

В

Ы» '•ц.

»

XT'

i

k

mmm

clamour, £impar(& (o.

itÆSS.m.» Ш

.—Ä»,

ШЯЯадИ

ШШ\

£51

Ш

■ ь.,

* »

*

гг

Aß

tti

ч

[*■ i

f ’«я

m

N

>1Ж

)Я

И

s

я

ш

d «b

м

V

i

»

л

4

?

I

■

L

yj

* , f

■■■

Ч

$

[t]

Ш

fi

■

>

’

Ha'V

Д Л C'ïv/

е

i«j

L

ш

Ш

i

ü

:

,

'

№

7ft, J-

il

-•V

»

.

n

I

i*>.

ч.

\

;у*::

^®soaaewu4 I

Ж

1<^Л

■Дивдг^н—

щ

ж

i

йлллллАтлдяпдя/

м

-:,

- , ,

•Я

i

r,«f

u 1

.A

■i?

¹

'

К

„•! ,T-inHSll®JiäÄ*

_______

*sr„

«я

Ш

mm

г*-г>

i

у

г..,

ь\.

ÜÄS

•Я-*'

~ -'    У?" «'■» *» "У\Л

ГЛ

X aj

Æ

Ш1

?

я

• «

;

f>G

'^s0e

rw

sJŁ

i .

€.:^À=Â

F

gjÉ

:

U

:

ъЗ,

г«.

•у

$2

ft ' ! 3

m

Фёк

\ Шш

Ш

m

2

>

I

г*

* źSsS

i'r"S i/fi^SŻ^A

Цр^

%

%

\

Neapol.

Wnętrze kościoła klasztoru Kartuzów S. Martin. (Założony 1325, zmieniony w XVII. stul.)

...M

,.*«...

F#1

SM

к

%г*

»-у

Ws

К

si

. f......⁴ :

fï

! 1

.n V

*

i a

\ \\

f

Ш

Г .

,/

I

'

¹

~y

Ш

A ■

У

V

Vor. Brogj, FlorencYa.

УаА

r-*'

ЁВШШШШ

* . - -

. .

Ąog

\

ж

i

'i

;

^4»

.PM-Sjg

&

ifi

Т\У:М

^ I р*

—ш    rw*>

Ч w<rï*_ ■• , т ą - |,I X J

..

L

*te. »

JUj

£j-

i

îdH,

Э*ЙН[. ЧУ

i

,i

И

1

Б

?.. ł

L~<

f

%

R3S

»

SwF"

Г. -.

sra

■

Hi.....—Wzz '

Ł

Чг/ -S?!

%

«•ï.

«*>

ВГ'ЯС

л!.......•*”*

^-ГХ иИ

.'^ряаЯййг.

****«;

si

S*

H

m

/;{.

**2l

X—

* iMc

«jhÉHrJDi

*»**. ’ ' *

■WW

^sl

"'*цЦъХ 'S. -ж

pgÊgfeC

E

■

r

:

Js « > ••'

-,

И*.

к. 1

4 -

V

" tl

"Х:Г

4

К,

:

" V'4, '<••.. * *■48«#$?

. яр j

’(

А,.

:.‘Щф:

-#£*■

.•• г. ■ ’f

v4

к

’tu..

* >

(J.

IM;

fif

Г'“

•-Х

itëâffc

ьЗ

лЛ

'* :*

£

V 1% >,.

•?

Л»: W i

C'Y

,f>;

■»

Ж

&£3

•**

y&jtó

fÄ

&|гтак

m

о

№

6^0

W'-: ■*■ .

V •

./

%

ä,

.- **

.

■A

1

f,

i

&Ж !

г.

[«

■л

г

£■*>

Ш0Ш

лУу>Й

,. г

ар

ЖЙ

- :

1р

г«*®;

(< эт. Alinari, г LORENCYA.

fca.*?c4=«

jlMUl

=«4,

H

\ -~ i -*    ♦*•. is*® Y]

Ми| U»| I—I l- <f

• II ll-łfł'^

^Ja '

»S__v.

IP

I

7

*

i

Щ

I -«i

Ш-1

: !

$ •

Neapol.

Handlarze WARZYWA. Gra w Morrę.

-1

■ ~^!SŚSiir ^

: ra i

Targ nad dolną zatoką. Plac i kościół del Carmine.

Ш1

i'

1

i*

In

■

• .

i

R

«

i

I

f

Л

£

i

fr*

1

i.

N

i *⁷ "

i

m:â\

» *ж

m

■?..

fe

-    ■ - г

%3ą    ’

......» I

.ii

11! •-

asr

s\

m

f.

{ - "{

tmnmpr-

" ' ' i' ⁷'Ш#” *»ź

■ ,1

, m

wmsu'-

:•> ■

m

L* Ш

m

Г-j

ДЗРй'/    •

.. F*

ł ; ФШ f.....    %

-j

аир

I

SL

I

P

im,

4

a:

,:S:#

ж

^ S

Vl

,r?^S

M

r. ‘ i

-■ —

śS-

irw

,

IT

■*

,г

ЯР

V^*» ‘•'V.

,-.H

Щ

wrmY

Ш

Ш

У

H I-

r    -    -

h**~

. I p|

w

a^fĘfaRbżjfc-Ji (o

Nowy zamek. (Zbudowany w XIII. w. według rysunku Giovan. da Pisa.) Handlarka wód mineralnych.

g»?

кГ*2

"Щк * ;

if

У j

E&»

H-,:

m-i

’':TV‘

НВЯйЯйВ^

m}wt

'1

P4*-#*! «T** ‘W^«p«5

^ipqr

FT1

t.

■J il

=*

f-,

If

■еЗДВ!

llnüi

■ЙУ|

♦V " '

ZJ—i

I    %

h! ! ni.

f- :

J?3

IM L,

-ЧЁшайт... .    .

■Ш

-

шз$1

fa. «

fâ

¹⁴

II-

SS

U*

Ifejipw

enlmv I

: I dï br.

!P

!    Щ

i /

Щ / àf J

{

li

Ri

BT

' jP

isav, «

i»

3Ês>3?

SP»?*SP!

«м“Г

rv

**

fSLirf!

fl

«vi

I ffilf ,

if

SÄn’

P-

I ifö I

..’k

^i|

*■ '

il

I spi||

mu

:'Г“’"£[МЯ

Ji Щ

f? ü ï? «L N;

Neapol.

.il

S;f

f:j

■IłII

t»

? ' ' nyi 7'

<é*^-yÉ

.. :;• -,

Äll    V* S

Fi

*>

Plac i wodotryski Medina.

Plac Dantego.

i i ;. eas it

ЩЧ

idr»!*

ЕШ

J ist'

CS:.i

>~

HCf>№ i

¹    Ц

.....

KX

*=ss' (,    f=£L>- ij

■■

Ii

^~Мя

Y'$'

im

"ТЧ

%₄

-у:

ifa

•ffc

\W

4 t-

ri

*îi

jfeur ï

JU

pi -t

1.

\v.

WMi -4

f.rr:

<4

I,

il Ш

ro

-\ \

Fot. Brogi, Florencya.

iS

.'J.;'.'“' -■ *

. J"'’

:f0 •

5ш

..

sa

I f?J #Hp*^spw8*r.»s    *-

jfcygAt i I

!l?V ■    ШВД I

■*—-щ*Ъ8щдЯШШг ~h

Si

Fot. Ai.inari, Florencya.

л!

с-1

r*?

i-

.л

rit."

4j

^ая

II

TK

A.

33 H

IJv.

¥i

)■

ЕЯ

Fot. Alinari, Florencya.

.IL

I.

г«

н1

i; «

ДОН»

г,

4 Ж,: \

i 'i

fl

-Л ш

я»

TvjT*

■9

теввгава

,й| j

smfc

р-

*У

pWÏJB

w Jn

Я Й v«î

ïfliffil

й.

ДО»

; f I.

PN

дон

WWWW'- I -    ■

i№

11

,xii

NiP

r«fv

гЖ

(à-*av

rA

Wi.U

3*-»

ta

ffi

us

11

ii чЗ§1

II

jwaĄw~*'

iP

;.**

fc;i

né"-

ÉS

r 7    гами    «доннндо

фШшт .. ^уващавгпщ ■■■■

Ml

■1

.11

КВ

«1

ни

Neapol.

. ; - -.■ ''I'll

/

i

9SÈ

il

/Д

./}

Äga»fcfe

t;c«9v

Ж-F

A*

ils

r;

Y - àm

Pomnik króla Władysława \v—k^onki^-^saVt-J-aj^a—w-Qa-rbo^a^X. (A-ndrea—Giccione»-)

;

I ?4; ‘

»Я

$JL _ JH

Ш

i i i •-    \

Sss*

fi

•Щ#

[

■ ii *tV

m®’. ~ '* SSrS

iii

iii

• V*}

i/S*

■.....■■ ■ 1

Eßl?

кЧ

\4!t1

Ml

ài

2Na*

8^1

X,

%fA

|V]

щ i /я т

Щ // śjt Г. '

ШЩ )м

!    *. Il T I ' \. '

ärj(b*

àk V j ¹ • ф?/Г

^SäSkN ^ f^ï

e-'i u

lUI Ł

ił

»,

Fifi

\'М

Ш\\

i,

g?**

Щ1

I»,

*£3T|]

r:-r-7 ,» ■

‘.rf

•V

Y*

îfe-

y. V il

T*é % ,--rff!rIJB

1£ J

-rerTJT'

vl

ipi

IVl

V-

A<"- |IW|PI11 и,I»

p ГГ. ч%за

Щ

i .* f SR

riï

ill

is

ДО î_ ;!4|xjg

Tl

- --a'

□fit

1:^3

Ls

if.

Р:

^¥7

^«*îj5KHîT

HH

EHi

■j,

à b *

fcd-дж i I

:д

LM

il:

И il

ii

11

"v.

^ЗВЯша

Hî

^ !П<ДОЖ

i£S4>Ä.,?-e*r' ■ÄVb

ipiep

Шш1

У/“

•' .Ł . ':'

;-A

HfliMr“

*•***•> .

-•жир*

Ołtarz św. Jana albo kaplica Mirabollo w kościele św Jana w Carbonara. (XV. w.)

k\

•łj

L

iZ!LaŁi..:

Z?*****».«-,

лТ

:f

i"

It; :

lT

:: ¥:Е=£лва^н

KSr. i

gS&ii—

!?:«

i¹.

S&

sÄS

\,\

t ï\

Г -ТА-

i# '    4

I

V:

Ш|#3 IX?’*

I ЯНакЁ

и»!

о

V 'ą

рЙЯИРЙ

;аин» •

2Й

шГш. >

-.i-    -■.....

ЩЩШтш

\m

■Р

*• J**

ЦЧ

яв

4P-,    ' ' -

% 9S

wA

'-Л

4»"

*&Ц*

ff;

J‘t

mW% -

*;%*£

«г-^дар;

i#*

й\

zis&ri

z-.

i'

I» '•• <ь 4i

i:â

шт

ijf»

ймиШй

«Hfl

шшЩт

,□

□;в

(kl-

4в2

««Ж-

,vr

щ*

•*“**<" 3»f ;‘³'^

in

'ii сш

□'!

ВЦ

i_i

Ńm

y Mi

wi

TwN)HÏ

ж.

виивяв

рш

!ß

Пта

, -^_’

?*^'- ;kx

JK

Vm*

ljr>' .i

|ч

--гЗЖ

п)

It

>; i:. -i:--*

ИРЖ

te*

Ä,

*»ДШ

f I.

I Pi

,3!

jam fii

яч . и

Ił;"

Neapol.

Wnętrze kościoła św. Klary. (Restaurow. w XVIII. w.) Wnętrze kościoła S. Restituta. (Z VII. stui., rest, w XVII. w.)

zs

Зел*-

"к

/'■A S A*'

/?*Q&

r.

Ш2

S¹.

4#i

i2

gm

,4Ш I rïH A I hn;, ft Я

b.;| il

кЛ 1 Ś

•m

vT'

,■

*><

/ ^. 4

"'- *• ' ^ %

it

i «Lwi

VS

■    !%' i

:,    :,ч ,f f

I :{■■ h'' )ф

IL -mmm m

pi

4<-v

Fot. Alinari, Fi.orencva.

tSS.

'к:*л

йй&г*.

|КЯ1

as?

Щ-

гм

тТ

■ШтШ

1//'

Tl

Ш i’-

✓S' -~

gf«S

W£T

■ii

гин

4f -- --»■

жх ../ i.i

L.

il

-•]

■■

тиа

.. Æ;

г Ч-

г л|

____j,

» v|

Ml

Mj I г

tel

■ ..IIBSSJi

t, J

LS

U-/-

г,

.%. -Jî Ж •

г—|шгШ/г,||... -■

г f.

к. я

.. .

/ 'Ш

2s

Ijr

m^lfcÿc-

“ "r"

»<

KÂfcÉ

II

14Ç

•; •

^v-

S»

»Igp

». y*<

^3j# 2

I'J

i*⁴'«

/lüf-

* F    Ч*

/

i    ;

_i.

f ш_,. „ ; ^ Г ‘fly**

K ifj»f~

.. -

ffi

i.,777 .-■

Z-t ■- '

: -S^V ; : T': U T

2i ‘ W-

г.

«1

j--

Л’

|Р§»

Kii

If

mm

-,i

git

feU&

....... |ж

ŁBi

■ »-

Щ;

&Î

*■;

fi

1Й

a;

£L

:¹ Ш ; •; i.

■■/ T *

EjBr.-’-' I. !    2

ii¹    • ..^

f,f

■хавшшя

j.

i ЩШ

%kźi

: Ï Щ$

t '    '■ '■

-t.

ДШж

8jjK^

В/

Щ- х

t-£ uh

:->.v * „а

7 7 “Д

i uU/L

,ж ńH

'GEX77&>/Mt3

■if,

! . i * I • !    «

,.v^_ ..V

ШШшл

tśf&s-bśk

U'i

II

Ч-

t

Ul JJ

■ г

[fill

■ri »

<j

If

JS

LK-ł^->7-'

i);

с;

. -m

JMP t

:A ,    -)-■; ' f

:• u i '

Mrur.

ЯК ••

,, -i

j

IÉT

*s Æ

■::'Â

Pi

ir '

im

.. -■ / ■,

7, ' Â /Ъ/ %' î

h-mfw* №

\ •., '

•:<i

Ûk

Mî

t, л ■ ■«i&i

^^еяш!уяг;1а1дтате

m 11 m iw —^

■Ь&ЯаЯ

■n

ii

fe#

For. Brogi, Florencya.

Neapol.

Largo St. Trinita Maggiore z obeliskiem Niepokalanego Poczęcia.

Gotycki Portal kaplicy San Giovanni Pappacoda. (XIII. w.)

go potrafią naturalnie tylko ci, którzy choćby nie traktując tego nawet jako zajęcie zawodowe, oddają się jednak z zamiłowaniem poważnym studyom nad rozmaitymi przejawami i rozwojem historyi sztuki. Cztery tysiące was tego zbioru (str. 402 i 403) — prawie wszystkie odnalezione w byłem królestwie Neapolu i w Sycylii — wykazują postęp od najsurowszych form do ozdobionych ciemno-bronzowemi figurami naczyń z najdawniejszej epoki, z artystycznem już dążeniem do zdradzającego się tu zaledwie jasno-zółego koloru ; następnie do tych, których czarne figury na czerwonem tle dowodzą chęci porzucenia lękliwie sztywnych kształtów i które zastępują zwolna naczynia z czerwonemi figurami na tle czarnem. Rozwój ten doprowadza wreszcie do najbogatszych ozdób z mnogością figur, którym jednak braknie tak surowo przestrzeganego dawniej opracowania szczegółów. Wykopaliska te, składające się z waz i amfor, wzięte po większej części z grobowców, znalezione były głównie w miejscowościach : Nola, Bari, Cumae, Pästum, Capua i t. d. Nie zapuszczając się w dalsze szczegóły, zwróćmy jeszcze tylko uwagę na wazę z walką Amazonek (str. 402), na której umieszczono nie mniej jak 158 figur.

W salach bronzów (str. 401 i 403) musimy specyalnie wymienić kilka arcydzieł, do których należy w 1865 r. w Pompei znaleziony Narcyz (str. 401). Niepodobna też uwydatnić szczęśliwiej w surowym metalu podobnego wdzięku w kształtach ciała i takiej niewymuszonej swobody w ruchach, jak to ma miejsce w tym posągu, głównie w miękkiem wygięciu szyi. Dorównywa mu w zupełności, jeżeli nie pod względem wykończenia kształtów, to w każdym razie przez swobodny i głęboko wystudyowany układ postaci, tańczący Faun (str. 401). — Nie możemy też pominąć kilku dzieł sztuki z marmuru, n. p. : doskonałego popiersia Homera (str. 404), z wyidealizowaną głową tego zgrzybiałego piewcy „Iliady“ i „Odyssei“, oraz znalezionej w Capui Psychy (str. 404) ; ta ostatnia przez swe prawie nadto pełne kształty zbliża się raczej do typu Wenery, podczas gdy szlachetnie wykrojone rysy twarzy dowodzą, iż mamy przed sobą Psychę, a właściwie głowę Psychy na korpusie Wenus. — Pełną życia jest mozajka bitwa pod Issus (str. 404), złożona z godną podziwu praciwitością z milionów różnobarwnych kawałeczków marmuru; znaleziono ją, jak również tylko co wspomnianego Fauna w Pompei, w domu ochrzczonym jego mianem. — Oglądnąć też jeszcze musimy obraz Ve-lasqueza : Bacchus w pośród pijących chłopów (str. 405), w którym bardzo szczęśliwie łączą się czasy starożytne z nowożytnemi. Wyraz twarzy Bacchusa, tego pijanego rozpustnika, tworzy znakomity kontrast z wieśniakami, przyjmującymi z chytrym uśmiechem jego dary. — Do' najsłynniejszych skarbów sztuki Muzeum narodowego zalicza się także, na wzór dzieł B. Celli-ni’ego, przez Giov. da Leonardi w r. 1505 w kształcie świątyni wykonane w pozłacanem srebrze, wspaniale cyzelowana Cas-setta Farnese (str. 4u3), z wyrzynanemi w górskim krysztale scenami z greckiej mitologii, jak : walka z Amazonkami, z Centaurami, bitwa pod Salamis, polowanie Meleagra, pochód Bacchusa i igrzyska cyrkowe ; na rogach umieszczone są posążki Minerwy, Marsa, Wenus i Bacchusa, na wieku szkatułki posążek Herkulesa i jego czyny — między innemi : porwanie Prozerpiny,— wewnątrz znajduje się : spalenie Herkulesa i Aleksander Wielki. — Zanim opuścimy Muzeum, rzućmy jeszcze jedno, ale długie spojrzenie na ten również, jak i oddział waz, jedyny w swoim rodzaju zbiór drobniejszych bronzowych przedmiotów, pochodzących przeważnie z wykopalisk pompejańskich. Są to rozmaite przedmioty do domowego użytku, lampy (str. 403), naczynia kuchenne, czary do wina, zamki i klucze, przybory toaletowe, narzędzia rękodzielnicze i t. d. Oglądanie tych przedmiotów jest nietylko dla tego niezwykle interesujące, że nas zaznajamia ze szczegółami domowego gospodarstwa dawno minionych pokoleń, ale zwłaszcza z tego względu, że stanowi najodpowiedniejsze przygotowanie do odwiedzin odkopanych ruin Herkulanum i Pompei, czego się chyba z trudnością wyrzec potrafi przebywający w Neapolu turysta.

Les extrêmes se touchent — po tych wykopaliskach obraz nowożytnego przepychu: Palazzo reale (str. 404). Wzniesiony około 1600 r. według planu Domenica Fontany, w r. 1837 mocno uszkodzony wskutek pożaru, a potem w części odrestaurowany, wywiera on, nie roszcząc pretensyi do wyższej artystycznej wartości, bardzo miłe wrażenie. Wnętrze jego urządzone z wielkim przepychem, który nie przekracza atoli granic dobrego smaku. Sala balowa (str. 406) 21 m. długa a 17 m. szeroka, z dobrze wy-konanemi płaskorzeźbami, wygląda imponująco ; na szczególne wyróżnienie zasługują wspaniałe żyrandole. Z sali balowej dostajemy się przez salę jadalną i korytarz do kaplicy (str. 406), której ołtarz, z niszą pokrytą sklepieniem kopulastem, ozdobiony jest wyjątkowo gustowną ornamentyką. Imponująco wygląda też klatka schodowa (str. 407), balustrada zaś szerokich trójramien-nych marmurowych schodów jest pierwszorzędnem arcydziełem. W innych salach nagromadzono znaczną ilość cennych dzieł sztuki a zewsząd otwierają się wspaniałe widoki na morze Jeszcze jeden pałac królewski posiada Neapol: Palazzo reale di Capodimonte (str. 404), bez znaczenia pod względem architektonicznym, mieszczący w swych murach zbiór obrazów, chińskiej porcelany i wiele zbroi znamienitych w dziejach osób. Park zamkowy odznacza się wielkim smakiem a widziana stąd panorama jest również nie do pogardzenia.

Z kolei zwróćmy uwagę na kilka kościołów. Santa Maria la Nuova, w stylu wczesnego odrodzenia, posiada ciekawe wnętrze (str. 405) ; nawa podłużna zwłaszcza odznacza się bogactwem ozdób ; bardzo interesujące są kaplice świątyni i malowidła na suficie, wykonane przez artystów neapolitańskich. Znacznie jednak ciekawsze są zabudowania byłego klasztoru Kartuzów San Martino, u wejścia do zamku S. Elmo, a prze-dewszystkiem prześliczne klasztorne podwórze (str. 408). Plan jego wykonał w r. 1654 Cosimo Fansaga, a wrażenie ogromu, wywołane przez 68 rzymsko-doryckich słupów, które podtrzymują szeroki, dokoła całego podwórza biegnący balkon, potęgują jeszcze trupie głowy, tworzące zakończenie balustrad. Sil-nem przeciwstawieniem tego jest wnętrze kościoła (str. 409) ; mozajki posadzki, ozdoby marmurowe wspartej na słupach nawy, ośm bocznych kaplic z niezwykle bogato w pozłacane bronzy i drogie kamienie przybranymi ołtarzami, oraz malowidła na suficie, roztaczają dokoła przepych, jaki spotykać zwykliśmy wszędzie prędzej niż w kościołach Kartuzów. — Znowu bez wielkiego architektonicznego znaczenia, ale jednak imponujący przez swą wysmukłą i śmiało pomyślaną wieżę jest kościół Santa Maria del Carmine (str. 410), przy placu tejże samej nazwy. Kościół ten posiada wyjątkowe znaczenie dla Niemców, gdyż w nim złożone zostało ciało nieszczęśli wego Konradyna, ostatniego z Hohenstaufów, któremu król Maksymilian Bawarski wzniósł tu nader artystycznie wykonany posąg dłuta Thorwaldsena. — Za to ciekawym pod względem architektonicznym, nawet w bardzo wysokim stopniu, jest kościół San Giovanni Carbonara i to nie tyle wzięty w całości, jak w szczegółach wewnętrznej dekoracyi, że wspomnimy chociażby wspaniały pomnik króla Władysława (str. 412), nader zajmujące dzieło z epoki późnego włoskiego gotyku, prawdopodobnie z pracowni Andrzeja Ciccione, w każdym razie artysty neapoljtańskiego. Na czterech filarach umieszczone są symboliczne postaci Umiarkowania, Siły, Mądrości i Sprawiedliwości. W niszy środkowej siedzą obok siebie Władysław i Joanna, która mu ten pomnik wznieść poleciła, w koronach i z innemi królewskiemi insygniami ; z prawej strony obok króla spostrze gamy uosobienie Potęgi, z lewej obok królowej — Miłości ; dalej na prawo — Wiary, na lewo — Nadziei. W górnem polu środkowem znajduje się sarkofag, a po za nim, w cieniu odsłoniętych po części przez pojedyńcze figury firanek, biskup błogosławiący zwłoki i dwóch dyakonów; na samej górze konny posąg króla. Trochę dziwnego doznajemy wrażenia na widok ustawionego tuż obok również wspaniałego grobowca ulubieńca królowej, seneszala Sergianni’ego Caracciolo del Sole, także dłuta Andrzeja Ciccione, podczas gdy kaplica z ołtarzem di S. Giovanni Evangelista Mirabollo (str 412) sięga już połowy XV. stulecia i dla tego zdradza nierzadkie wówczas zboczenie ku wzorom starożytnym. Ustawieni w niszach czterej ojcowie Kościoła są znakomicie wykonani, a całość odznacza się szlachetną harmonijnością linii. — Kościół Santa Clara wywiera, mimo odstąpienia od pierwotnego gotyckiego stylu, imponujące wrażenie. Wnętrze (str. 413) j go zdradza wyraźnie, w jaki sposób jedność stylu poświęcona została zrywającemu gwałtownie wszelkie więzy pragnieniu przepychu : wrażenie wywołane przez pnące się wysoko ku górze filary, które dzielą nawę środkową od bocznych i przez harmonizujące z nimi wysmukłe okna chóru, psuje przeładowanie dekoracyjnymi szczegółami i ozdobami beczkowego sklepienia. Jeno tylne zakończenie kościoła, chór dla zakonnic i stare krzyżowe sklepienia, które nie uległy przeistoczeniu, dają obraz tego, czem on miał być pierwotnie. Na fryzie koło organów znajdują się płaskorzeźby ze scenami z życia św. Katarzyny, dłuta nieznanego mistrza szkoły toskańskiej. Pełne przedziwnej prostoty w pojęciu przedmiotu i subtelności w jego wykonaniu, należą one do najbardziej wykończonych dzieł tego rodzaju. — A i wspaniały pomnik króla Roberta Mądrego, wzniesiony przez jego wnuczkę Joannę I., w gotyckim stylu, z ostro zarysowaną chociaż po części nadto wyidelizowaną charakterystyką poje-! dyńczych figur, zasługuje na specyalną wzmiankę. — Kościół San Éestituta (str. 413) uległ podobnemu losowi. Starożytne słupy z korynckimi kapitelami nie występują w całej okazałości na tle zbyt obfitych ozdób, a widok ogólny całokształtu jeszcze więcej traci na tern, że przy budowaniu świątyni skrócono gmach o dwa łuki, tak, że obecnie o harmonijnych pro-porcyach całości nie ma nawet mowy. — San Giovanni Papa-coda, kaplica, którą apostołowi Janowi wzniósł, z polecenia wielkiego seneszala Papacody, Antonio Bamboccio, posiada portal (str. 414) bogato przybrany w stylu późnego gotyku, bardzo ciekawy tak dla historyka sztuki, jak i dla profana. Nad skrom-nemi drzwiami, mającemi po obu stronach filary z kręconymi słupkami, wznosi się ostrołuk, na którego polu umieszczono Madonnę z dzieciątkiem Jezus a po Jej bokach św. Jana Chrzciciela i św. Jana Ewangelistę ; pod baldachinami bocznych filarów widzimy Świętych i Apostołów. Po nad Madonną, u stóp Boga Ojca grają i śpiewają chóry aniołów. Na niezwykle bogato zdobnym ostrym szczycie drzwi stoi Archanioł z szeroko rozpostartemi szkrzydłami ; takież same postacie Aniołów tworzą zakończenie bocznych filarów. Całość tworzy bardzo śmiało i szczęśliwie, mimo pewnej jeszcze sztywności w szczegółach, pomyślane i wykonane dzieło.

W nieco wyżej wspomnianym klasztorze San Martino .zostało, po jego zniesieniu, w 1866 r. założone Muzeum, które poniekąd uważać można za dopełnienie Muzeum Narodowego. Obrazy, przeważnie neapolitańskich malarzy z XVI. i XVII. stulecia mieszają się tutaj z grobowcami, napisami zburzonych bram i ciekawemi historycznemi pamiątkami. Wśród tych ostatnich znajdują się: wspaniała barka, która służyła w r. 1735 do przywiezienia Karola III. (str. 407), następnie podczas wielkich uroczystości używana galowa karoca, dalej chorągwie.

które służyły do procesyi, urządzanych w r. 1656 celem uproszenia ratunku dla nawiedzonego zarazą Neapolu, przepyszne naczynia i t. p. Zwrócić tu trzeba także uwagę na zbiór ma-jolik, na stare szkła przeważnie weneckiego pochodzenia, porcelanę, hafty na jedwabiu, na woskową figurę mnicha Dominikanina, oryginalnego i popularnego kaznodziei Padre Rocco, którego pamięć, aczkolwiek już sto lat upłynęło od jego śmierci, żyje dotychczas wśród neapolitańskiego proletaryatu, i t. d. Stąd zwracamy się do pobliskiego Belwederu, gdzie oglądać można najwspanialsze widoki na okolice Neapolu. Na prawo odkrywa się widok na Capri, na lewo na Wezuwiusz i miasto, za któ-rem ciągnie się Campagna Felice, aż do piętrzących się w głębi majestatycznych Apeninów.

Skoro się opuści taki budynek, jest się pomimo woli zmuszonym poświęcić przez pewien czas uwagę życiu ulicznemu, które nigdzie we Włoszech nie posiada tyle charakterystycznego typu, jak w Neapolu, tak, że słusznie rzec można, iż prawdziwy Neapolitańczyk właściwie znacznie większą część swego życia spędza na ulicy i potrzebuje jedynie dachu nad głową na nocleg, jeśli i tego — co się często zdarza — nie urządzi sobie pod gołem niebem. Lazzaroni właściwie już zniknęli z Neapolu ; surowsza policya zdołała zmniejszyć do minimum liczbę owej, z dnia na dzień bez troski żyjącej falangi obywateli najpiękniejszego miasta Włoch, a obcy, którego oni swą nieustanną żebraniną, zwłaszcza na spacerach po wybrzeżu morskiem, w nieznośny sposób prześladowali, ogląda się za tym, mimo wszystko interesującym, żywiołem nadaremnie. 1 ich mieszkania w gornem mieście nierzadko podobne do pozbawionych okien nor, musiały w znacznej części również ustąpić miejsca nowożytnym gmachom. Pomijając to wszystko ożywienie i ruch uliczny Neapolu nie mają podobnych sobie nigdzie Handlarze jarzyn, handlarki wód mineralnych (str. 410) i przekupnie ryb, co obok tychże sprzedają jeszcze inne morskie płody, przed którymi lęk by nas ogarnął, jak np. polipy, morskie jeże etc., jako frutti di mare żądnym takiego taniego pożywienia uboższym Neapolitańczykom — rywalizują ze sobą w zachwalaniu swych towarów, napełniając powietrze tam, gdzie się ich większa zbierze gromada, omal, że nie ogłuszającym krzykiem. Już nawet mali chłopacy przy grze morra (str. 410), polegającej na odgadywaniu liczby z błyskawiczną szybkością wyciągniętych palców, zdradzają taką żywość w mimice, gestykulacyi i mowie, że obok tych małych Neapolitańczy-ków nasza rozważniejsza północna młodzież wydaje się, jak gdyby pochodziła z innego świata. Lecz cóż to dopiero za życie panuje tam, gdzie sterczą kramy przekupniów, jedne obok drugich, jak na Mercato a Basso Fortol (str. 410). Prawdziwie ogłuszający hałas i niepojęta dla nas mieszanina głosów, podnoszą się ze wszystkich stron i radzi też jesteśmy, gdy po chwili uciec możemy od tego rozdzierającego uszy gwaru. Ale ta południowa ruchliwość harmonizuje świetnie ze swem otoczeniem, z tern prawie zawsze wesołem niebem Neapolu i jakby odgłosem dawno przebrzmiałych czasów wydaje nam się ów Castel nuovo (str. 410), przed którym stajemy nagle, minąwszy długi szereg bogato zdobnych pałaców i kościołów Stara ta, posępna, zamieniona obecnie na koszary obronna placówka z czasów d’Anjou i hiszpańskiego panowania, odpowiada ponuremu, często krwawemu kolorytowi, który charakteryzuje karty dziejów Neapolu owej właśnie epoki. Zuchwale występują tu w rogach zamku potężne, okrągłe baszty, a rozciągający się między niemi, pozbawiony wszelkich ozdób front, dowodzi jeszcze wyraźniej, że twierdza służyła ku obronie rządu, który mniemał, iz znajdzie najpewniejszą podstawę bytu w strachu poddanych przed jego władzą. Castel założył Karoli, w r. 1277, a dokończył budowę jego Alfons I — Wewnątrz dziedzińca zamkowego najgodniejszy widzenia jest przez Piotra di Martino, na pamiątkę wjazdu ostatnio wspomnianego władcy wzniesiony luh tryumfalny (str. 417), ciekawy dla historyka sztuki jako pierwszy pomnik z epoki odrodzenia w Neapolu. Przygnieciony nieco bezpośredniem sąsiedztwem szerokiej strażniczej wieży, nie posiada on ani śmiałego polotu, ani pełnej prostoty okazałości starożytnych budowli, ale natomiast braki te wynagradza wdzięk jego ornamentacyi. Rozmaitość w wykonaniu szczegółów dowodzi niezbicie, iż pochodzą one z rozmaitych, po sobie następujących okresów sztuki ; po części są one dłuta Andrei, ucznia Donatella, którego geniusz w nich się przebija. Na specyalną uwagę zasługują umieszczone nad portalem płaskorzeźby w bronzie (wykonali je Guglielmo Monaco i Isaia z Pizy), ku uczczeniu czynów wojennych Ferdynanda I., oraz ozdobienie łuku słupami, zwłaszcza doryckimi pierwszego a joń-skimi trzeciego piętra. Samo wejście musiało też być zrobione, ze względu na cele obronne zamku, niższe i węższe niż tego wymaga wrażenie całości. Wewnątrz zamkowego dziedzińca znajduje się kościół św. Barbary, z doskonale wykonanem przez Giuliana da Majano, w stylu wczesnego odrodzenia, głównem wejściem i z wysoką fasadą.

Na północ od zamku docieramy do wielkiego prostokątnego placu Largo Medina, na którym wznosiła się dawniej, obecnie na Largo San Nicolâ alla Dogana przeniesiona Fontana Medina (str. 411). Kościół Santa Maria 1’Incoronata, stojący u zachodniej pierzei placu, posiada wewnątrz— strona zewnętrzna nadto jest zakryta, aby o niej można sobie pewien sąd wyrobić — ciekawe, koronacyę królowej Joanny I., i jej drugiego małżonka Ludwika z Tarentu przedstawiające freski, wykonane przez następców Giotta zupełnie w jego stylu.

Naprzeciwko kościoła stoi pałac Fondi, mieszczący w swych murach małą, ale wyborową galeryę obrazów, w ich rzędzie jednego Velasqueza i kilka Van Dycków. Fontannę założył w 1595 r. Domenico d’Auria, później powiększył ją Cosimo Fansaga. Czterech Satyrów pocitrzymuje przybraną w morskie konie muszlę, na której stoi pełna siły postać władcy morza, Neptuna, z potężnym w prawicy trójzębem, z którego końców wytryskują strumienie wody. Na zewnętrzem obramieniu rezer-woaru wodotrysku widnieją jadące na koniach morskich Trytony, a po bokach wiodących do niego schodów umieszczono lwy. — Przez', Strada di Roma, sławną główną arteryę ruchu Neapolu, dawniej Toledo zwaną, długą 2¹/, kilom., na której, głównie wieczorem, koncentruje się życie wielkomiejskie tak samo, jak „Pod lipami“ w Berlinie, na „Ringach“ wiedeńskich, bulwarach , paryskich, w Alejach Ujazdowskich w Warszawie, lub na Newskim Prospekcie w Petersburgu, dostajemy się na Piazza Dante (str. 411), z posągiem poety, wzniesionym w r. 1872 przez Neapolitańczyka Tita Angelini i Solan’ego. Przedstawia on Dantego z lekko pochyloną głową, w starożytnej szacie, z prawą ręką opartą na trzonie słupa a lewą wyciągniętą w patetycznym ruchu. Nie posiada on jednak tej artystycznej wartości, jakiej mógłby żądać jeden z najznamienitszych wieszczów włoskich. Gimnazyum Vittorio Emanuele, zbudowane owalnie, tworzy wspaniałe tło dla pomnika ; posągi, zdobiące jego dach, przedstawiają cnoty, któremi miał się odznaczać Karol III. Jest ich nie mniej, tylko 26, a musiały chyba — jeżeli zechcemy polegać na sądzie historyi — kwitnąć w ukryciu na wzór skromnych fiołków. Z lewej strony przytyka do gimnazyum Porta Alba, wzniesiona w r 1632 i ozdobiona posągiem św. Kajetana; przez nią wchodzi się na ulicę de Tribunali. Z drugiej strony, minąwszy Muzeum narodowe, dostajemy się do Rondla di Capodimonte, następnie do parku zamkowego, skąd cudowne roztaczają się widoki. — Naprzeciwko Muzeum narodowego znajduje się naśladująca Gallerię Vittorio Emanuele w Medyolanie, Galleria Principe di Napoli, skąd przychodzimy na ulicę Santa Maria di Constatinopoli, przy której stoi Teatr Bellini’ego oraz posąg tego znakomitego kompozytora oper, długa Monteverdy. — Ulica di Quercia wiedzie na plac Largo Santa Trin tà maggiore z Guglia della Concezione (str. 414), obeliskiem N. P. Maryi, wysokim na 30 m., wzniesionym w r. 1747. Niestety, z powodu bliskości gmachów okalających plac, nie przedstawia się on tu korzystnie. Dzieło to Bottiglieri’ego, trzymane w baroccu, posiada niezwykle bogatą ornamentykę i czem wyżej ku górze, tern większą wykazuje obfitość bogatych rzeźb. Obelisk zwrócony jest ku kościołowi Jezuitów Gesù nuovo, którego portal, odpowiednio do niego, również jest prawie, że nadmiernie pokryty całem bogactwem ozdób; wnętrze świątyni, niegdyś lśniące także ogromnym przepychem, uległo niestety częściowemu zniszczeniu w 1688 r. skutkiem trzęsienia ziemi. — Ktokolwiek wieczorem, znużony oglądaniem tylu dzieł sztuki, zapragnie poświęcić chwil kilka naturze, niech idzie szukać jednego z owych widoków, w które Neapol obfituje, jak żadne inne miasto w świecie. Mówimy naturalnie o naturze, a nie o widoku na ową, zaledwie z pierwszego brudu opłukaną bieliznę, którą tu z prawdziwie neapolitańskiem niedbalstwem rozwieszają często na najpiękniejszych dekoracyach! Tego rodzaju widok chyba nikomu przyjemności nie sprawi. Ale za to miasto i jego okolice nastręczają taką mnogość najcudniejszych widoków, że wyliczać ich tu niepodobna; zresztą daleko większą sprawi to turyście przyjemność, skoro je sam odkryje.

Tym jednak, którzy nieznużeni, z prawdziwie niemiecką systematycznością uważają za swój obowiązek i wieczór nawet studyom nad miastem poświęcić, radzimy udać się do Teatru San Carlo (str. 390 i 420). Przez długi czas uchodził on za największy i najbardziej renomowany teatr w Europie, nawet w porównaniu ze scenami paryskiemi ; teraz prześcignęły go inne wielkomiejskie nowożytne teatry, mimo to posiada dziś jeszcze doskonały balet i godny jest odwiedzin choćby dla naocznej obserwacyi naiwnego entuzyazmu, jaki wywołują popisy choreograficzne nietylko u widzów z klas niższych, zresztą bardzo skromnie tutaj reprezentowanych. Polecić również możemy wspomniany wyżej teatr Bellini’ego, a także Sannazaro, punkt zborny neapolitańskiej arystokracyi i Teatro Nuovo.

Do bardzo zajmujących zajęć należy śledzenie budzącego się wielkomiejskiego życia. Skoro się ono już w całej pełni, lub nawet dopiero w pewnej części rozwinęło, przedstawia wtedy taką przygniatającą obfitość szczegółów, że większość ich uchodzi uwadze obserwatora. Fakt to godny pożałowania, wszystkie one bowiem, razem wzięte wytwarzają dopiero niezwykły obraz całości. Dowodzą też wielkiego braku daru spostrzegawczego owe tak często słyszane słowa, że wszystkie wielkie miasta podobne są do siebie! Przeciwnie, każde z nich posiada zupełnie odrębną własną fizygnomię i jak ludzkie oblicza ożywia ruchliwość rysów, tak samo fizygnomię miast, ulic i placów, ożywia ruchliwość i czynność ich mieszkańców i przybyszów O tych ostatnich może tu być właściwie tylko mowa w godzinach rannych, kiedy to ściągają się z okolicy, by dostarczyć wszystkiego, czego potrzebuje do swego wyżywienia olbrzymie cielsko wielkiego miasta. Oni pierwsi ukazują się oczom wczesnego wędrowca : na północy Europy przebiegają ulice szybko, w milczeniu, z poważnemi minami; na Południu — zwłaszcza w Neapolu — dążą wesoło, gwarząc nieustannie, gotowi każdej chwili stanąć w środku drogi dla poparcia swego zdania jeszcze silniejszą gestykulacyą, niż to jest możliwe w ruchu, albo też, aby oglądnąć coś, co im się niezwykłem w danej wydaje chwili. (Najlepszą książkę o Neapolu napisał W. Wyl — zmarły niestety korespondent “Berliner Tagblatt’u"

mj

I •»

fi

t:

Fot. Пкосп, Florencya.

00m

%.

isszz J

!*X,:

li

• 4>

/ te-

]•

i\

S'

43

4

•;7ИР

ш*

ft

r-

n,

—П*гп

■i

far

IJ

яЯ

■•rtl

■k&i

»?

ii

___._.. .мщ£тг£г~:

к - - ^

*"4*5

** '|^ »ÜM

!ГГ. !

t

1 -4f

ff.₍

•А

t-w*.

ж.

%■

Ж

щ **

4t ' '

=5—:

гм

•fà

jT*-

kr Ж

JW,

'ii MC'

afe.

ViCOLO DEL PALLONETTO NA SANTA LUCIA.

p⁴

•0Щ

R"

4’

i V

■* .• Ф

та dis

i.

К, 1

fr

if я

Neapol.

. ^-л V*; ж

»«Г

#4É'

: i    1.

"Ж    •.

äfc&&    • >- - л

%^SjßF V^V ^

jv-44 *

É'

■ 4'

Ж,A

impfe

....

'i

»»i

^ -fc * <Л» ** a>    AY-T*

«F

SÄ '^**3

ЧШЯ £*m

à    J*'^i

ЦЩ VV 4*

■1

-4

as

i.

Ss'

п Ч Г.и? Lb

»■а    _

:—I ys# . 4j|59|pd

2.V*

*ЩШ£

г' •

■'■i

d*

.. г,-

S5*

;■

:rj- w.?:-'-

*•*

•Г: V

•>" ^ > >* *

. у

й]

** “;*Й

MMMMM*

■**

re;h

Mr

>.Ol

Łuk tryumfalny obok Nowego zamku, zbudowany 1470 r. na cześć Alfonsa Aragońskiego (Giul. da Maiano).

"îj

1/#'

.4.,...

IT

JC JL Ли L.

ЙИ

V»--

li

IPO*'

'■-.

h.

/Г

Т»

rff

lias Jfb

li

\:&Ą

lia

ja? ig

mm

O'

-I

it л

, * + ™ ' ТГР^тг- '«

é, *Лша- :

,    г.ж^....... ^ и

?■

lî

? ""

'*4

É*vi

'уШл

V.

г/.:

Ék

2,ш

ïi

KV:I

mP

4 Ht'

.4

-*f U

■mm

It

■XX.- I

i ;    -. , , ' J4T

* Л I afjfel

Fwn»« лимйг"«4ц1 тагт

li

li!

.4®

l-И^Ю

мм

1Ж1

Z3i

0'

^st ■

ЭН

gR

VS **,“ r ?** '

131

ШШ

É»

ГЧ

«SL.

F#

fi

И⁸*⁵**"

«е§>

44®

1Г-Р

fil

41

è2

ut

gyr

Й?

VT

,;₄

i i шт i гг

Л.

,v ,г.'<лй

“**»i -y

^tae-аЙН fe

Ä»    • tl

-3

■ aw

T?³ ■

r-

A

-y¹ ■

'■ ß

«m

te

;l

»W

к"'

kit' é,

■I

Г7Т

mm

Kf

,ч fî':    ’ *■ *

issp^'. h,b

‘I

MF

ii

li

2»

■U

2.1

ШШШЯВяЯк

Рот. Al.INARI, Fi.orkncÿa.

ii

Neapol.

Handlarze muszlami na Santa Lucia.

Plac del plebiscito z częścią królewskiego zamku i galeryi Umberto.

Arco dell’Aceto alla Marina. Handlarz ryb nad dolną zatoką.

Rybacy, ciągnący sieci. Panorama zatoki.

fe

». ■ .

V'..^ -А

f;

Г-

.* ; «

w

Ш ,,J Л

«Ü2

I i |&& é ' ■ А^эШ*

■4Ą

Iv ’ ?    ⁵

i#! P

■ tA

i i Ш f*

i^sâé-'

Üts;V*

iw

b/j

А.Ч

ищ

Yj

4ад^,    'ń *

* ;«Tf

Y1

f*

mm

.....

К

PÔït

SM

•t * 1%

Гто'иж

It#:

W

I Ж.

#/

'..S

,V2

<;

feif

;i

R'< '

1И

wj

kY

ft

,V .■

%<

Üp»/'.

<щ Æ

« « A⁴ .

Шй

»!

I'

<*

4«

V,

ÈO

esy :

i

aw,i.J

И

L4s

Jfe#

P';

■\

'Ll I

Ш ü»

-«*г-

>г*

i)

**ч»

^ir

. ;?

■“““i -ч.

,•« ■

•\

ЬдЙ

;*'

ft.

ł- »

ïït

<Ь-

тш

fii

■g 9

тчи

* '*    - r J -■'"И

1M**J

S8

*A

I»

•>

-T

да

il

s*

,1

mm

p|

> "A*g "a

■;    '-i

-^рг

AV

ЯГ

Skiśli

'*kj

f.T

ir

!H

«ÿv

•1! '■

W*>

>

Ш1

LA

<5-

>rj

AV. . i

!• •

@y

: 11

Ê**-

t.

ft¹

U:

4/

ш«.

t-

. «*£

■.

>J

■    : >*,. j

i îi'r«

tri

-,

rstó»

:т?*1ЖЯ»ШЭ

■St, -

» ,1

bi

fi

V₄

li

ÿ

‘'У¹

?à

Fot. Brogi, Fi.orencya.

ŻYCIE ULICZNE W NEAPOLU.

Fot. Alinari, Florencya.

If

kt, I

m *

01

rt

-J

ê*

I - : > '

'"ïÂf 'U

■ лтк

■;Ж,г.г -ЦI

Ш^ШШЖ

.    ‘ О

rid

y*. *

tu»

|Г

-1

*** «V

W-

Wf

Pf

ft

»• £fvJ

til

il -

UÇ

s?

•К

irar*

f.

il У

j! M !Î fe

----ык

ШЩ

•тк

-'ST*

Г?

SI

Pi

га

■ In * I

il

[Si

hm

r'J

si«

j@i

***ЁИГ 1

:ł

'Ä*** :

Neapol.

Plac Męczenników.

Plac Ferdynanda z bocznym frontem teatru S. Carlo

In

M

«A

E;

F«

ÉS

L-

V ff

fi|M

f i \ Ш Д -j N

Д'

SP1

snr'W£

ЙЙ1

[NT., NJMh

T»s

r"

if.

wçr

■ ifi

a Si

J J~.

i jj

WF

a

?

E-'

■ >. «n

j£

-

iÿ'«

. 'éD

^    W[ j

' i 11

j

sri

1

Ä.

ЕЩ

JM

'/

»•

{♦

f ffT.

гД- M ^

■ f fi

Vi

j*

ili

is

/•

zt

Гс

li

►Гг» i ?»

; äj

•'

»V

" ;

#*»1

■■НИ

ЬЧч

? ли

Jn

■ *;•: ’ Ki ■

..

$£,* --

§- X.' V ■ .

j,-

I ' - -

ft

;t. ,

t:'

i. И

rr;

■ .aaa»

ni

УГ^    i ï

•f

Si

L.....j

•-

r.

Ж,

T?

Ю^?гчгу

г/

;1В тЖ,

g Л ■ ■ ■

'à

lii

ААЛл *

il

ikto.

MSB

р&]

ШЗ

«V

i -

ФЬ Й

Ï-

.г

Ж\

■r-ao

'I

*~¥j

ЭГ" *

ml

■%,ч-

m?v

îs

ri

К* •    4-4 -“H**'

'А

1Ш

/.

ШшЯнН

r.

Fot. Brogi, Florencya.

Fot. Brogi, Florencya.

il *1

ij

J #' ■

LP

’■

\&w

Nfi

ТГ

11

jsf

-k>

ft

6* J-

*3

f *’■'4

JT.

йр*г

W:

■«H;

fU

\Ш

'i

:Ж

Ir-⁴*'

£J

JF

nid

Jb tf

ПГШ -_

w*

• i

•»'rail

-«•

Шл

Y*.

v'У* “

Fot. Alinari, Florencva.

Fot. Brogi, Florencya.

Ogrody Willi Municipale. Roznosiciel pączków.

Neapol.

■Ш,

•I.

к'" ж

. |f«■

■«T«**.

,.ь

ШЁЛ

ii

li

■ |ИДР"МЧ111Г| _

гт

■-Ä-

12

»л

1 *b

v\!

-Л. ¹

K-

t-Ä

(.

M,_ jj

-rĄ

*7!

PS? т

У*“ jfi

Ш.

Г—JI

*w

^Эчь-4>^iv - • "

V Pi

Ïïr У-Кч

£ш& '

••

$.

mщ

ЯЛ. 4 » F 1

gT

.-.Y

*9«

\l

Sjm

2Ш-

4'S-

I ’V u

P*

о .

. ... %& -Ni ••

>j

Ł '. ■•/-* "Vs1 :

s и. $ гелй’ащою: Simp orf &(c

Handlarz garnków. Tarantella.

35

i#

■ Ф&Ф--

fm

•i,

pi»#

*ЭДГ

и:Г‘Ш

«j*

т>

^^Жшк^йёййвйВЁЁшВВЦ^^

Яш$И4

......

SF'£

~ *4^^- -.......-.............•

BfU

щ,

»ШШМ1

&-£tSË)ÊGtm

HU“.

|Д - .,

"iлкМ

1 '.'-я

Шк

36

cüàlÉyâ

Ж*

Fot. Brogi, Florencya.

Fot. Brogi, Florencya-

Fot. Brogi, Florencya.

Łjs

ft

À.

Sa

ж-ш&

Щ-:-л

л 4\ ж

:'1

Ci

(~л.

',Ы

14

йн

Шл

% É.

м

к,

feil ;

Р^

4 .-<^-

ШЛ

4;

:>V-

jfc/

;. Же':

V ."V

Ji»'4

"вЗЯР*" ■    :'*

L*⁴.

А*

НШкЯ

*.■

fi

>    .    у\*4    *£ ■ ‘j

%ШЭЁк' •+■* х*'*р •

, .i ją ., -

«N.;

BÜH

Fo r. Brogi, Florencya.

• Й⁴

4- ;7

>,e

' '-,%f ».

• ■ ■ *

^4/

*'

..’' •**

ж*®

ijfci

ÆT

*ИйЖ. s/ê^-Y^

pp

!C‘>

»i

it - »

2» ‘2Ü

liK?

k\Sv

к;

й*

■tS>:

Srerid'amo nr. <$impar(& (n.

K\

\L

&• - ;>Д-.Л4

, Fot. Alinari, Florencya.

ÎS.

Окоысл Neapolu : Wezuwiusz z koleją sznurową. Wagon kolei sznurowej.

Fot. Brogi, Florencya.

Bacoli obok Pozzuoli : Piscina Mirabilis. Capri : Stara droga do Anacapri.

Krater Wezuwiusza.

Capri : Certosa, jej okolice i Taraglioni.

km': \

Дг

*>■*?

i -''i-

/'

ш&г*

-И

/>;

Lftl

■ TTl

■ ■ЩЩ J »

'V I

№■!

«Г;

ai

k>; '

£*

тщ^- #"■

..ai"//,,

i .уШШШ

а: ~Д"-аж

I ■    1,й1М

‘ ' ■

зй - ;,•-

v>* ...-bj-

ii

. _

MW

r^rr

V# Ж

£T'^^

?Wr>

Wi

та

b#

ET

ь».

■ r'i

тг~*—»•*    • •■_

Hr*

ЧЯЖЭТ**ч»

ЩкШ

—^ -w... .IITs■»**-.' v яSî»2^

ft A .

,vl

.JM

ш i. *

-,    ;-|S

Ш'

г--

if®. - ^ ' •

Biî s.

i ГЯ1

mé>:; 'iVij

WB

-Sr

- 1C

f*

esfpa

*:->.■ Ä³

LA

". *c -«-•

yjm

Fot. Brogi, Florencya.

LgÉ.

<ШтШ

v«

Ç3y

я**

А,

ЛИГ

Ц .SJ

.. .#

МЯк-

f>.

ЗавЫТ,

rij

***. дГицамШ' 'i

" " S. -v>v"    ~4    > .    >

Л-. ■,

M3

• *r 'ŁiTiff"¹ * "r^mri

i ;. .«-■    -L,

ШШШ

L?3

f’V..

Hi

*■

.:*T

«SFT-    ' ’

L^śS?

■■л;-'

KS

Sb-

il

fei

■’

ï Æ,

lJ.

).

««

esä^il

iis^C

tv

ь->;

Г»

V.'

:■>

iÆl

к V4\

*v

vS>»

¥д

".

ЗКР

Г- Я

iii

tgSfi

Гл»т

tC

-■ »vf- J

pr

,r

iT

|'t^

H - V^i

^ iklÉîBi

Щ^Г ■ > • *' -

Ss^as

Fot. Alinari, Florencya.

Fot. Brogi, Florencya.

Okolice Neapolu : Otwór wielkiego krateru (Po wybuchu 1895 r.) Pompeii : Cmentarz z grobowcem Mamii.

Pompeji : Ulica Stabiana. Pompeji : Amfiteatr.

Si!

T y**. Ht^aJL

ii ! щЗёк.

-- ■■• --

ВЙЙг-

“‘'ift*.: y i

*• in.

■£l

Sä

tßm • f jj? j*

Ł l    • ■ I

rvw 1 г: Щ :

aŁfctjC ï та jt

•• 4M

nt

fj

g⁷*-

*r

Opÿ

In

JÉ'-..' v*s '

шш

jg

' * ''-Sép?

w^^ĘMĘS

r,*i

Oi;& ■

Jr

. -.,

iï» щр f » d

*Ç «    Ł 3

² * • 'v.*4,.

w >1

ЁмШ

36

ff

'4-

SÜr

‘ï

*ö*'*43n

B»

«fe

рн

i№

'Ш*-

\T*£f

ЯЕ>3

Jkp

• ' *%ьЛт "*«r

'.fpüs

*Ш-1

:

•M

„ 'H.

ÿHi

B,

I'

-*N

ÄI

:Ж

Vi

Г;-Л: *

■■ ■

'MF* ■,„

НЯЩ

w.

ёШш

fe

•«ц.⁴

‘ï ’

{;-i

h-

!/;

A4 ~

:v Ш '

_*r и

its- -% .

SÄ ;1

X'-    ~r:..-. v -    ^

**

4?!L

шл.

— <zm?w

-У

щрт \    ■ ш. à

Â >-

Г7

,    3

■

г

T?’.- ■'.    ' f •Tiff

’.Sâ"

-УШ

PHn^

«s

, **■

il'- i ^

•L'

Mer'

Л':]

W:

Ш

f-

ж.

.. «

~Nk

\

ущш.

P—

шД

li

■v

«ft

;.Г

il

■pi.'. f*-

- ‘

1я£ •*

шг

* -ТЙ P

■;

s.

éjg>gfe»

■ ' '

p?

jgfeÿer

tP

V^v

SP

;ii

-

. JÊÊÊ -У *

ÆÎ

■■

" ' ;

f.r

SsSP

-

c'-Sêr*-*-''

'mf"\

v*

.....шиш.

^'V    -• v-

pK? ■

Ł-

ife:' Ш

SS

r-*-V

•v

k> nff.

?S>

sæ

.-ZWSH!-

w^-"*

/4

O.

., Æg-isSè.

mm

:гШ

6Ш

Ш;

r^s. f 'H' •■ ^

ВШ

»âîSo

ils

:>§s л ;

■*f‘ '“Hs ,Â*

fegi ■

um

/’S 4S»

'f

tó

g»

ОТ.

Ь I.ORENCVA.

Pompeji: Ogólny widok Forum.

■JM

ч.:

I

чж-v.-:..    «<" Ш

г**>4|

1 г*

~ - - Ijjj: f: 'i"nS:r    Æ

' *

-ГА?’'*    ■

“î

■'

Pt I ft

w ,...

n_

«£ШёННм|

...Лк, J.    ,.

"LT'I^r    .‘»-i-,.

\rt .-«Щ

Sa

fi»* '

1ШШ' I

»‘■i

Kl Г___

иЫж- .

kcÄf^ —гёж.

шg|v

fi

V* *

-%

fi

ki

»P

|3ЙА

3%

ш -

«HäLs*.

Air:

»i: <

•‘v: :1

ÄB £

ШЙЯ

, ;SÀË|| ■■*: >'

_ V-

;■

Г'ЖйГ

F5

V" *

..^ЯЕ-ииэеда-

W

- -,    N*«*

«Г

*r

,%ЧНр£’    '-

lï^f

lr<

" fM

W-,

£/*

i:

l2F

(Pb

«ДЕ

ô:

МЙ

«*Г%

kr

С.®

' 4

si;

f-

-■

--

щ:

pm

N\- ■ T ' '

■ЧŁ

fr

У/' . У

./

-Æ

äL .;■ iii

?Як*Я

.»

j *1

-V

jjX,

©У

P''⁵”

|î

». 'Ж

Ш1йКЯ1.ь*» НЯ

-----W*--iÿ. ,-^у

nil

г* i i

и$Рь$.

*ТА

4Г0

•'

il

&'*4âk

к'

a-l

■ «fli f &. •

'Щ

2 Ш\

;; “ ;ВД-

|X

•'

Ä>. • ■

от. Brogi, I'i.orencya.

%., F ■Ш

£1 “и» «г¹

1Ж.

■ Frf

' m.

iS

Ivifl

Ш

I *• J

:jl

,V    ;;

--

ь ШйжГ

'M feJJ

... _■¹

rap

si

л«

*iy.

*mŁ

i

, ж,

Ш-

m. ~

u;-

I ’ ..« I

■■

от. Alinari, Florencya.

Pompeji : Teatr kryty (tragedyi). Herkulanum : Ogród domu Argusa.

Pompeji : Widok zdjęty z teatru.

Pompeji : Ulica grobów z grobowcem Cajusa Calvenzio Quieto Augustale.

fc-.v^tVia:'.4

%гЗ'

*к

*2B^L

ij

/At

f Л %

&TVM

»■ i щ

Ль

V-

*##

Hi

«Ш-

.. Il T* J

У»

ip’

Г'>5'Л

г*

■a. ХД,

%Ма

% А.

by

U Jr!

к.

квЯШйаи«^

râa

Зс. '-kkCi

Яр1г1

li

Щ-

-V

я

* s?

V -»- •

7?

““

Pii

~aa?

Щ§|||

к?

i *{

4*v

Ij

ж'ж&

Ж.

Шн

éJ

■Ы :

il

iit

Щ-,: i.j

! • ; i

» ' ⁴¹ >

; , *

л wç K ;4

a ss

a. -

^ i Ж

7 Шк

MMR

ь>„

VI

Si

■X"

л? . ■

*. Г.»

• Г- •

V*,;.

K-

II

f;

!’

5 «fi

r",.

ли

,..^r

,fi

■г'

«иг

ii

-' гг

ЙЙМТ -

J⁹!

№> " а

Г%#Т ?    .-

зг

Ł 4;-' e_J

fell

? >. • г

wmm

\W

’Г

Г \ V/# 3

ЬМ

*ЗмЁ41йЁ8339Я«й!ЯЯ1

JP*

«S

fx > 1

*7

■a>. * -/ч. » H£»\ps'

*»■

■f

fj

ж>

, 'i-'-*-

>)Щёз

гЭ

am

PaÄ    £■

111 f... г

RS

t№

вм

ïk

’ ,

li

•1

v-à :

é

a

Plias» * i-Ä

fl

Fot. Alinari, Florencya.

.4«

«я

mm

•1

гкл*:

• l:f

k.

г-

à"

Ulica Stabiana : Fragment оклги dachu z ornamentami i różnemi zwierzętami. Posag marmurowy : Apollo (Dom dei Yettii).

Pompeji.

Dom Korneliusa Rufusa.

Wnętrze pokoju (Dom dei Yettii).

- •-

ï!

gj

НЙ

s'®?

Ж»к «

ÎCC «

if

4#

/•

Чч

ч:

/•<

Fot. Ai.inari, Florencya.

--•KÖ

rrÄ

» тег» ,,    ,

. •■■

• V 1

ЙГ$Ж-Ж* V-'

*«î’

*    ï **щт0*т ' ’ 5^

ШкХ: '-

’Y. У,’’ ■

/ ' гТ

:Ą ■ ::p i

X*

£ «ЛдИ

X’

X

• • ■ • - 'ssXjX -*v>

jjp£:-- ...> XXj" •• *'•. • Л

S—

ШШ1

:-    -    i. • V . • > .-<< Ï

-    '• 4. 4

' Л '<■/ t/Ç- гг f / • , .};/ '/ « Л’Ł

:,:    ШШШ

■IŹjLuM

ydfcjy-^.Л- •

itm*—**    -i»'

>чЛл

il

ж Фщж

Яр » ШШиШШь._

i

f, ^f₍r

ii

-Ali

s m шт gl§ il ? Ш

;%* ■

^ЛгЛ.Х ;Г *~3£ ’S-Щ

* * • Ysjïfx * : P

* -*V ŃW ^ У?

WM

äs

IV

»a«]

. » *;

g—i

--

.. • ■ .

\]

Nf

•n.

liii

;i

f>;

•'»ик» ;, YA\

шМ -k(Ą\-

WzM i->28

i..

m,*

■*#ш

ж^%£: fv-

уГ 2f 4

vXs»

!'

/i

H?f»

u*

>-л"

%¥•

Nè

M,

Ь,1ч

Ж*'

ĘĘP

i/! • ■ '# *;r @УИЯЙ|^^ ^

■mwi

’**¥ ф

Hr*

f f«*

t®4

R*«łj!w    ;«•

' *“ '-4niü чт —%,    wAr ^rW»V«^

S'AINV WE?-»

r~i

Wij** Nr\

A£5    çys-ХЛ^а

IA

ù-4.    :

II!

. -s i

■д|

X-

-v-^

Ei—

-X

II* %

ытЖ*

Fot. Brogi, Florencya.

Pompeji.

Marmurowa i mozajkowa studnia w t. zw. domu Wielkiej fontanny.

Ołtarz marmurowy av świątyni Merkureöo.

Кот. Brogi, Florencya.

\

и

П

\

a

■

л

if

Щ

■

"\

Ы

ft.,

(5;

&

ÿwù m?

$-л„ Ш

¹

f - ^%[Г\

ii -1

;

■ w •••

У*|Ё '

ш

С"":

h if

!

г f

i "

ю

$к ж

И1

\

\

шА'

i

, Ш- :

щк шт : :

\ чЖРШ    i* ' i

*.

и иь ^ - •    ⁸

.

:

-

â,

т

1

1

fttaJi

А

> }

,

,ï!

Herkulanum : Ogólny widok wykopalisk. Pompeji : Wnętrze Muzeum.

f

1

m

i

f

ii

;

I

Ii

JPf I

li

*■

»/

U

Ш§5

«IT

I

i

i

,

f/

,

'

щ

:

fi

!1

ж

«

1

jgs

Süll

\ ■_

M

fjj

fj

чтя»ж{

,

.

Щ

i⁴⁴J

Л1«

m

■

ч . „

r

w

•ШЧ, '

r

’sń£

s

Pompeji (Muzeum) : Pies.

. :•

rt

ли

&

У

r

•*;

S

N>»

§

%•

pà

SP

- V jg

-------

.-м.,,.₍И'...,,. ■■,«.« .И»;.......... ^

■.............ТТТ'-ГГ.ГТ"-'.^

i ■ m '

p:f

jh'~

Ш1

1%

в

1Ш

,(%1 : ' £

ь

iw"¹ 4.    йвм»!**'

I.

»

?......

V'-W '- 'ÿ- ”

.. ’ :-=--Г; л- :;•.. С

:мЩ --i

• ■»

г

**-

t шшж, и,щ щ!    ■ “    4 Я

с .    "■' iSll

«Î

il

ж

Г

'I

■

г

5

*!«

.

ж

Щщ

Жщ

I

Ш : I

.> ' rL i tf

i?. Ł

*'0-8г' “-Г

®1г? t;®. ^ •:: ,

m

№

^■v    ;-f4»Ti

■ Л;< К I

ИЧ»,

pÿP^laiy Jfch^ *'

МШМ#«Мг-т *

мЖ

S

ftf .

I М >^ï

ты

т

r:*

mm

MB»

sr

m

P » У№

i ;-fi

jif.

mM

Łt

- s

&

V -■ ł^L.

1 Л -/

Э

e t

M'

R-

mii 'Ш

р|ш

il

fît ч

ж

r-

Й/. ^ li

:

w

‘>"4s® *:л

T :

¹

.4 -'

P ?

ar

âtSSk

t i

NI Mi

•■'i

&

fej? »!■*

* 'Щ*-¹

■Ы    **йж

iii: -М

»

!; ; Л$&

Mi

-V

m: W'Ą

r .

;

à li

Ч\‘

«.* -'I

1ъ

‘ł

»

■

Upżj

•iff⁻

I

:;

ЬСь V

т

'1

Mi

■■ !

ii

Ж

Ш £

—--—..il» <M ,

[Pv#g| >.

f .    ¹    1 • t

■« ■

u

«Ï

: Ł

■я

Ш

i

F

Щ Ш¹

Ç^; y.\

*1

u

• - . ;

Г n.

I P|

щ 4i

" -1* '

»

if

Ш

■

Ш

.

§

Г*Ш i

■ J

■у

il«'

•а

f"

ШУй ,В*

»Тай!

*1

li

m r: :

ajflp, ’*

_    УЯ? -

ШИШяВВШ ö.y ■ \

^-

je I

jg,    *

...

*wi

s⁴'

&■

::i-

A.

'W

‘«I

î*

li

ł'.k

”V4jH

?»

ii

Źł

itÆ

|ц' к** f% '

rZ * i

Kf

Ijj

- янинннннм

’-YïS

sts

gÄ

Zïi.

■»»

jl

./Jl

**Е

Йьё:ч

ЙЙ *

4Щ:К '    - '

.. "V*

fp

Æs

ŁWiJ

Жй,

JL

г», i -Ш

%

Ж    Jt

ШДж-.

Trlv У ?>• - ,жК^Ж

■: ЖЯШ

t*

Г?

W'

-: jMk

■ÿMl

....

-■•jrvdrZ.Згжи ГГГ- i

:фт&Ё£.

ыкг

111

11

ЖР»

ж!

•§

Jf,

2%SS

i-i

i]

5».

; шшт&

;,::i

й*Л

'à

ЩР ;

шё

ш:Л

-с~—

Jv-r\

Hi

WÓ*

u

I,

й?Г*

~жт

щт

rj

ßj

*л

р:

•~*Sr

;Н--’- _. ;

Г '" *ЧЪЬГ,

uf

\çm^L -

Щ* . vi ' »":*р . *-

*:

i!

IP

rmmi

fi.

’llЩр-    -• кпё*г/2< ■■

зй;..... _    р:,:

ЧГ-

äj|

fi

та|

жАР³

«ÿ -Й Й

йя

L4iL

te|k

тШ

iê

ф£ЩВ&&>

Pi

■J

Г,

Pot. Brogi, Fi.orencya.

Dom Kastora i Polluxa. Publiczne miejsce spoczynku.

Pompeji.

Świątynia Izydy. Foro Trtangolare.

Fot. Brogi, Flokencya.

■

t фШ

«,?•*. 'У- ‘i

BiiM

fl. .

HÉ

t'

, 'fvii

У! ■ À

fcJ .'s

Kftr

-.■Î7j

ШШ*

7i

:»t-

».

// '•; ftb- ' '7 Л

,

mm,

|k

h

Hl

»-4,;

Ый

Thermy na Forum. Wnętrze

7*

Wm \

mm

9Ï

*w

•-:a

» fü»

ШРЭД1 ;

.

i:-: f

гф\

:•

-Htl

HÜ|MP^/ü

ШИз

«еЖк®Жг1

:•

«k|

~}Г _ i '"-''l" v!X~ 1

Ift ”,4 i|ft

ХЯММ1

'^•^НУкЯг

»a.% НЧ 1.ШЯ;

1t

Si.

RC

ïi

,1

ГГ • 4 >J

:

g

î

H S

*

"»C,. .. «t -g

L> .5

K»

M*

■

xv4

II

V.

f. :‘ША

.-.■SW®

Jffl

шагs

».

зМййЙвйа»

i*4

wf

жЙ#- /V?

y|bj^|yJ*'j',igrT»“|ll.|*Pll,*r rV‘t    i - % - \Y !

MB

:• -r

7'i

Pompeji.

Thermv Stabiańskie.

SALI PRZEZNACZONEJ DLA CIEPŁYCH KĄPIELI (TEPIDARIUM).

Wb.

С;-

'4

ft-

i ;■

Ьз

г

:■

■■

fei

•ii

■■ • ft

>1 >1

—™ , 1

^Lir,    Д fcrar^r^-;-

;_ftl> .. * С

m-ą шмш

fÿ|ft

•Г2

rg~4'

4P SIS

т»*г

^äP-7 .-. л

ÄS!*

I : '

fifc

i.

.    тf fwnu^ii.

ff,

i.

...»

fl-T"—“

РЩж

.„KiÄTftu.

Vi ■

; ■-:''4 ;

- i 'ft

-• Mu. :’Я ' uft- »#H|

■ 4    '    ...

;

ft

Л

*

*-ri* ,

«и ł,

ïfdl

' ч5

■Г//

tt¹''

rftgft.

ft

W*

ffi

. V * -3

'У1ййй1&

шУл

Г!

Г* ^    v>:. *531 L- л<Ж«Й|

Ufr»".*- 'i

graf /ушат ХУХ, . Щп

*«К

Шж;(

г., г,'!’ - ’

■■ Uli

51

VmMI

II

gV;

Uj

f*

jp If*»

....

»И*

* ft.J

Frr^n • i

Ip

>i -

- îd

gg

мр

■■ iki

мювк-

l'Ä _ .    .- TSw

L \

l

л!

Æt,

у’

шщ

im

•> ft '

i\m\

ШжМ*

Is

' #

1-

ES

ÏW

tv '

!

i»

к-

ад

... ’-\,

T • TRM

13

\ - ^ vO

Ж'ЁЁР V

'"MvW

^ * >7 •

’ii i$v Jt > л; i, M? lr-f; V;

V

‘;7 î ,

’

i ■•’, . -Ss.'-” ■

ш ft i

tri

r#>!

:;;?$*■; ...

■ ul 5

Vl

lu

■мт

is

i"W4ww——^ "!.ав/ к ^1

КЦ

гетр

ь

„ .'^?4Й0иЛ№Я^

«i

U.

'■-•3

dla Neapolitańczyka każdy obcy jest

który ciekawe życie ludu neapolitańskiego przedstawił tak trafnie, że każdy znawca stosunków miejscowych przyklasnąć mu musi, a ten, kto jeszcze tam nie był, odnosi wrażenie, jakby na to wszystko własnemi patrzał oczami).

Cały szereg obrazów tego niezwykłego a swym oryginalnym wdziękiem tak pociągającego ulicznego życia w Neapolu, przesuwa się przed naszym wzrokiem. Tu widzimy Vicolo del Fallonetto (str. 417) na Santa Lucia, z frontami domów, ugar-nirowanymi naturalnie suszącą się bielizną; ze względu na wygodę poprzeciągano sznury od domu do domu, a rozwieszanie bielizny połączone jest z najbardziej ożywioną rozmową między sąsiadkami, co zastępuje tu poniekąd owe dalej na północy praktykowane zapraszania się wzajemne „na kawusię“ i wystarcza najzupełniej do zgłębienia stosunków kochanego bliźniego z gruntownością, jaka zauważyć się daje u Neapoli-tanek w tym jedynie kierunku. Tej manii dekorowania bielizną nie zdołały wywinąć się nawet sędziwe łuki starego wodociągu, które oklądamy na rysunku Arco delV Aceto alla Marina (Str. 418). Charakterestyczną cechę Neapolu stanowią nadto wszędzie, nawet na nowszych budynkach obsypujące się ozdoby, których odnowienie uważają właściciele domów za niezbędne w najrzadszych jedynie wypadkach. — Specyalną właściwością Neapolu są również Handlarze muszel i korali (str. 418), jako-też gwiazd morskich i innych morskich produktów, wzbudzających zainteresowanie w cudzoziemcach, którzy chętnie je nabywają jako pamiątki z wycieczki. Skoro się do takiego kramu zbliży „Inglese“

Anglikiem, bez względu na to, skąd w rzeczywistości pochodzi — nie omieszka mu, oparty o swój stół rosły chłop, nazwiskiem Ferdinando Peluso, jak to wskazuje napis na szyldzie, nałożyć tak wygórowaną cenę na obrany przedmiot, że przewyższy ona conajmniej pięciokrotnie jego wartość. Dopiero, gdy udamy, że zwrócić się chcemy do jego sąsiada i rywala Pasquale Buraglia, poczyna on ociągając się zniżać żądaną sumkę, aż dojdzie prawie do ceny właściwej towaru. Mimo owego szalonego opustu, musi — rzecz naturalna — „Inglese4 zawsze jeszcze nieco więcej zapłacić niż współrodak, prawdziwy bowiem Neapolitańczyk za grzech by sobie poczytał, jeśliby obcych równie tanio obsługiwał, jak swoich. — Również morskie produkty, ale już nie czarujące kolorem i kształtem muszle, tylko świeżo ułowione ryby zachwala nam handlarz z Basso Porto (str. 418), który osłonił swój towar przed palącymi promieniami słońca olbrzymią płachtą płótna. Zona handlarza, stojąca za ladą, przedstawia typ tak często w Neapolu i jego okolicy spotykanej piękności : wzrost średni, silna chociaż zgrabna budowa ciała, nadzwyczaj małe ręce i nogi, twarz okrągła z filuternie — dobrodusznym wyrazem, ogniste, czarne oczy, zupełnie ciemne włosy i niestety równie ciemna cera.

Bardzo ciekawym jest także sam połów ryb. Z rozdzierającym uszy krzykiem, nawzajem się zachęcając, ciągną całe tuziny rybaków sieć (str. 418), z którą pięciu lub sześciu naszych silnych północnych marynarzy dałoby sobie z łatwością radę. Następnie z największym zapałem zabiera się brać rybacka do rozpatrzenia się w połowie, do dysputy o nim i do rozsortowania wyłowionych ryb i skorupiaków. Kogo zajmuje życie świata zwierzęcego i głębin morskich, ten niech nie zaniedba odwiedzić zbiorów — dziwnym zbiegiem okoliczności nie wspomnianych w żadnym z przewodników ! — nagromadzonych, z polecenia państwa niemieckiego, przez Dr. Dohrna, które składają się z okazów, wyłowionych przezeń za pomocą sieci w zatoce i jej okolicach. Największą osobliwość stanowią tu polipy. Zbiory te znajdują się niedaleko przystani (Str. 418), która nie ma wprawdzie już tego znaczenia co dawniej, mimoto przedstawia w wysokim stopniu ciekawy widok, gdy z niej wypływa flotylla bark, z rozdętymi od wiatru żaglami. — Najchętniej też nad brzeg udają się dla odetchnięcia orzeźwiającym morskim powiewem niańki z dziećmi, „bambini“ (str. 419). Tam też naturalnie panują nieskończone gawędy i kwitną ploteczki prawie równie bujnie, jak między siedzącemi w kuczki na rogach ulic wędrownemi przekupkami (str. 419), które jakto już zdaleka poznać można, nader rzadko się myją a jeszcze rzadziej czeszą się inaczej, jak zapomocą pięciu palców u ręki, chyba robią staranniejszą nieco tualetę co najwyżej w dzień św. Januarego, patrona Neapolu. Bardziej wrażliwe na czystość zdają się być owe dwie stare praczki (str. 419), które piorą bieliznę w studni. Przy tej sposobności dodać należy, iż w Neapolu specyalną uwagę na „biancheria“ zwracać potrzeba, gdyż najpierw, praczki bardzo często zamieniają bielizną swoich klientów, a następnie, dla zaoszczędzenia roboty używają tu przy praniu takiej ilości gryzących środków, jak boraks, soda etc., że najlepsze płótno rychło ulega zupełnemu zniszczeniu.

Wszędzie spotykamy też wiele ciekawych typów ludowych innego rodzaju. Oto dwukołowy wózek (str. 419), przeładowany ludźmi bez względu na siły jednego konia (Neapolitań-czyk w ogóle jest prawdziwym katem dla zwierząt, pozbawionym wszelkiego zrozumienia dla cierpień biednych czworonogów) przywozi coraz to nowych gości z prowincyi. Pewną ich część spotykamy zaraz na ulicach, np. przedającego pączki (str. 421) okazałego typowego chłopca, który swój towar sten-torowym wywołuje głosem. Także i wody mineralne, roznoszone w wielkich brunatnych glinianych dzbanach (str. 421), pochodzą z okolicy, może nawet z Baja, słynnych w starożytności źródeł. Szczęśliwy ten, kto ich nie potrzebuje, przynajmniej jako środka leczniczego. Lud tutejszy nie używa ich wcale, chyba w wyjątkowych wypadkach Warto też widzieć tę tryskającą zdrowiem młodzież, gdy wieczorem lub w dni świąteczne, w takt tamburina i kastagnettów tańczy tarantellę (str. 421), kołysząc się i wirując z pełną wdzięku niewinną kokieteryę , oddając się jednak całą duszą przyjemności tańca. Neapolitań-czyk jest dzieckiem, wielkiem dzieckiem, ze wszystkiemi jego zaletami i wadami.

Miejscem „rendez-vous“ wyższych kół towarzyskich jest Piazza del Plebiscilo (str. 418) przed pałacem królewskim; z innych pamiątkowych gmachów zachowały się tu jeszcze : pałac księca Salerno, dzisiaj siedziba głównodowodzącego, dalej pa-lazzo della Foresteria, dzisiejsza prefektura, wreszcie kościół San Francesco di Paola ze wspaniałą hallą, utworzoną z 44 do-ryckich słupów w kształcie półelipsy ; przed nią wznoszą się konne posągi Karola III. i Feidynanda I., pierwszy w całości, drugi w części dłuta Canovy. — W pobliżu znajdujemy plac męczenników (str. 420). przy którym wznoszą się pałace : Nun-ziante, Calabritto i Pontanna, jak też i w stylu nowożytnego gotyku zbudowany kościół Szkotów. Główną jednak jego ozdobę stanowi kolumna, postawiona na pamiątkę czterech rewolucyi za panowania Bourbonów, w latach 1799, 1820, 1848 i 1860. Pomnik ten,, projektowany i wykonany przez Alvinę , posiada po rogach cztery w marmurze kute lwy, szczyt zaś jego wieńczy uskrzydlona Wenus, dłuta rzeźbiarza Caggiano, która posiada tę wadę, że wobec nadto ufałdowanej szaty dolnej, górna część ciała, obnażona, wądaje się zbyt wątłą. — Tłumniej jeszcze niż na tych placach, zbiera się miejscowa i napływowa arystokracya w pobliżu willi Nazionale albo Municipale (str. 421), tam, gdzie między Rivierą di Chiaja, dzielnicą miasta najchętniej przez obcych zamieszkiwaną, a nowo założoną nadbrzeżną ulicą via Caracciolo, ciągnie się jedna' z najwspanialszych promenad Neapolu. Tutaj używają przechadzki* zwłaszcza wieczorem, wachlując się z wdziękiem piękności neapolitańskie i tu też niejeden z obcych przybyszów zajrzał za głęboko w czarne jak noc oczy, z których głębi od czasu do czasu wytryskują palące promienie, jak błyskawice przed wybuchem lawy z krateru Wezuwiusza!

Odwiedzenie Wezuwiusza należy naturalnie do koniecznych obowiązków każdego turysty. Z pomocą sznurowej kolei (str. 422) uprzystępniono tę wycieczkę nawet dla chorych i osłabionych. Prowadzi ona jednak tylko, począwszy od Obserwatoryum, z którego terasy rozlega się pouczający bardzo widok na potoki lawy wybuchów z lat 1858, 1868 i 1872 (str. 457), do punktu oddalonego o niespełna kwadrans drogi od krateru i kosztuje, mimo kilometrowej zaledwie długości (wzniesienie 400. m.), po 18 lirów od osoby ! Całą tę drogą do krateru odbyć można bardzo dobrze w niespełna dwie godziny, nie bez pewnego atoli wysiłku, zwłaszcza tam, gdzie ona przecina głębokie warstwy popiołu. Rysunek nasz (str. 422, na lewo w górze) przedstawia bardzo wyraźnie drogę kolei sznurowej ; pieszo idzie się starą drogą. Mamy tu również doskonałą podobiznę (str. 422, na prawo w górze) głównego krateru z oryginalnie falującymi potokami lawy, podobnymi w miejscach, gdzie natrafiły na jakąś przeszkodę, do burzliwych morskich bałwanów. Do otworów zbliżać się należy z wszelką ostrożnością, wydobywające się z nich bowiem gazy odurzają formalnie. Mamy stąd rozległy widok na zatokę Neapolitańską, która na dalekim horyzoncie z niebem zlewać się zdaje. Zachwycony wzrok przebiega całe miasto, zatrzymuje się po za niem na lesistych wzgórzach Camaldoli i pomyka dalej, bardziej w kierunku zachodnim, ku pobrzeżu z Posilipem, spoczywa chwilę na uroczem Baja, przylądku Miseno, Procidzie, Ischii z Epomeo i na rozsianych za niemi pontyjskich wyspach, oraz poszarpanych silnie przedgórzach Gaëty ; bieży znowu na południe, gdzie ponad Castellamare wystrzeliła w śmiałych konturach Monte San Angelo, do której przytuliły się malowniczo Massa, Sorrento i Vico, kąpiąc swe stopy w błękitnem morzu, wreszcie dosięga przedgórzy Campanella i wspaniałego Capri. Teraz dopiero stało nam się zrozumiałem włoskie: „Vede Napoli e mori!“ —Zalecamy również bardzo wejście na Somma, przed dwoma stuleciami jedyny, dzisiaj drugi szczyt Wezuwiusza — zwłaszcza tym, którzy przy tego rodzaju ekskursyach, obok estetycznych względów i łatwo zrozumiałej ciekawości ujrzenia okrytego tylko obłokiem mgły warsztatu matki natury, kierowani są głębszem pragnieniem dokładniejszego poznania kon-strukcyi tej klapy bezpieczeństwa dla nagromadzonej we wnętrzu ziemi pary. Wejście na Monte Somma nie przedstawia wcale specyalnych trudności, a widok na Wezuwiusz nie jest znikąd ani tak całkowity, ani tak pouczający, jak z tego punktu.

Skorośmy już poznali Wezuwiusz, udać się z kolei musimy do jego dzieła, do zasypanych miast Pompeji, Hercula-num i Stabii. Rzadko spotkać można coś, coby w równym stopniu wzbudzało tak głębokie zainteresowanie, nawet u tych, którzy w obec trosk codziennego życia, zaabsorbowani ciągle bardziej zaostrzająca się walką o byt, nie tak łatwo ulegają wrażeniom, wychodzącym po zasferę ich zawodu. Tutaj wkraczamy odrazu w dawno przebrzmiałą epokę i ogarnia nas uczucie, jakiego doznajemy wstępując w mury starego rycerskiego zamczyska, utrzymanego sztucznie w pierwotnym jego stanie. Tylko, że ta rycerska epoka, mniejszą przestrzenią czasu od nas oddalona, jest nam z dziejów i podań lepiej znaną. W Pompeji stajemy w obec ludu, który nas wyprzedziło dwa tysiące lat prawie, obcego nam pochodzeniem ; obyczaje jego i zapatrywania pod wieloma względami zadziwiają nawet tych, co starali się w nie wżyć przez długie studja nad starożytnością. W dodatku większość tych ruin jest tak doskonale zachowana, że mamy wrażenie, jak gdyby mieszkańcy owych domów, komnat, tylko co je opuścili i lada chwila mieli stanąć przed

tu znaleziona została urna, pokryta

ośmnastu doryckimi słupami; w atrium znaleziono dwie doskonale wykonane, lwiemi głowami zakończone, marmurowe stołowe nogi. W domu, del Vettii (str. 426) na szczególną uwagę zasługuje w części zupełnie odnowiony perystyl (str. 436). Pokoje, zwłaszcza jeden z nich z prawej strony perystylu, przybrane są w prześliczne malowidła. Tu też znaleziono znakomicie modelowany posąg Apolla (str. 426).

Stabiańskie thermy (str. 430) dają doskonałe wyobrażenie o tych tak często przez starożytnych używanych łaźniach. Perystyl służył tu do przygotowawczych przedkąpielowych małych ćwiczeń gimnastycznych; ozdoby jego zachowały się w niewielkiej jeno części. Potem szła pływalnia, z pokojami po bokach, zapewne do rozbierania się i ubierania; dalej na prawo vestibulum kąpieli dla męzczyzn, obok niego frigidarium (zimne kąpiele), bogato ozdobna ubieralnia i w części tylko zachowane tepidarium (ciepłe kąpiele, str. 430), a wreszcie caldarium (gorące kąpiele). Podobnie był urządzony zakład kąoielowy dla kobiet

naszemi oczami żywi, jakiś Cajus lub Tytys, Klaudya lub Jiulia, aczkolwiek ośmnaście wieków przewaliło się już nad światem od chwili, gdy ta straszna katastrofa spadła na nieszczęśliwe miasta. W r. 63. po nar. Chr. zniszczyło trzęsienie ziemi większą część Pompeji ; 24. sierpnia 79 r. nastąpiła katastrofa, która zagrzebała całe miasto pokrywszy je lavvą i popiołem wygasłego pozornie od dawna Wezuwiusza. Opisuje ją Pliniusz młodszy, siostrzeniec sławnego przyrodnika, któremu udało się szczęśliwie ujść śmierci. Miejsce, na którem rozbudowała się Pompeja pokryte zostało około 8. m. grubą powłoką; dolną jej warstwę tworzyły bryły żużlu, górną popiół, który pod działaniem spływających strumieni wody, zmieniał się w zbitą, twardą masę.

Dopiero z początkiem XIX. wieku nakreślono dla robót około odkopywania Pompeji pewien stały plan ; w ostatnich kilku lat dziesiątkach zakres ich rozszerzono, głównie staraniem Fiorelli’ego, tak, że obecnie prawie połowa miasta jest już uwolniona od pokrywających je nasypisk. Najcenniejsza część wykopanych tu posągów, malowideł i sprzętów powędrowała do neapolitańskiego Muzeum narodowego, gdzieśmy ją niedawno oglądali ; mniej wartościowe przedmioty lub też niedające się przewieźć pozostały w Pompeji. Całe miasto było pierwotnie otoczone murami, zaopatrzonymi w wieże ; prowadziło doń ośm bram. Z czasem część tych murów zniesiono. Główne arterye ruchu stanowiły: Strada di Nola (przedłużenie ulicy Fortuny) i ulica Stabiana (str. 423), obie z niezliczonymi sklepami. Pierwsza wraz z ulicą Abbondanza, która prowadziła na Forum, biegła w kierunku ze wschodu na zachód ; ulice Stabiana i Merkurego, przy której wznosiło się najwięcej will, z północy na południe. Ulica Stabiana została odkopana najzupełniej; środek ułożono tu z brył lawy, po obu stronach ciągną się chodniki. Domy składają się z wielu, lecz przeważnie małych pokoji i wzniesione są z kamienia albo z cegły. Pompejanie przebywali najchętniej na podwórzach lub pod kolumnadami, przyozdabiali też głównie te właśnie miejsca; np widzimy tu niezwykle bogato dekorowaną część rynny (str. 426) jednego z domow przy ulicy Stabiańskiej. Większe mieszkania składały się z przedsionka (Vestibulum) z umieszczoną obok cellą odźwiernego i z pierwszego podwórza (Atrium), z górnem światłem, około ktorego grupowały się pokoje sypialne i gospodarskie ; w środku Atrium znajdowała się zwykle studnia z ba-enem. Nisze na pomieszczenie łóżek są zadziwiająco wązkie. Po bokach Atrium spostrzegamy przeważnie odkryte komnaty, pięknie przybrane, przeznaczone na przyjęcie gości równych stanem gospodarzowi. W tylnej części Atrium znajduje się właściwy salon, najbardziej z całego domu ozdobny, skąd prowadzi częstokroć przejście na drugie podwórze ; na prawo i lewo leżą inne salony i sala jadalna. Diugie podwórze (Peristylium) ozdabiają przeważnie korynckie słupy; nierzadko też zamieniano je w mały ogród z wodotryskami, a otoczone bywało ono pokojami dla rodziny. Czasami znajdował się jeszcze na końcu salon dla uroczystych przyjęć (Oecus) i sala bawialna. Częstokroć też umieszczono po za Oecus ogrody i domową kaplicę i tylne wyjście na boczną ulicę. Górne piętro, przeważnie tylko jedno z obawy przed trzęsieniem ziemi, zajmowała zwykle służba domowa i niewolnicy.

Przez Porta Marina dostajemy się najpierw do założonego tu Muzeum (str, 428), gdzie najciekawsze są ciała zmarłych. Utworzyła się na nich zbita skorupa, którą Fiorelli kazał oblać gipsem W podobny sposób zakonserwowane zostały trupy psów (str. 428), koni, kury etc. Przy ścianach poustawiano amfory, lampy, zamki z kluczami i t. d. Całkowicie odgrzebane zostało Forum civele (str. 424), plac przeznaczony na obrady, otoczony jedynie puplicznymi gmachami. Znajduje się on w najpiękniejszej części miasta i obejmuje wraz z zamykającemi go hallami około 150 m. długości a 48 m. szerokości. Halle te, dwupiętrowe, na dole doryckie, u góry jońskie, po części bardzo pięknie wykonane, otaczały Forum z trzech stron; w czwartej pierzei tego rozmaitymi również posągami przyozdobionego placu wznosiła się świątynia Jowisza. W stronie wschodniej, za portykiem, znajdowała się świątynia Geniusza Augusta, zwana również świątynią Merkurego. Ciekawym dla historyi sztuki jest znaleziony w niej ołtarz marmurowy (str. 427), z pełną życia płaskorzeźbę, przedstawiającą ofiarowanie byka. Szczególniej charakterystycznie modelowany jest pomocnik kapłana, przyprowadzający byka, uzbrojony w młot w kształcie maczugi, jak też i głowa samego kapłana i człowieka stojącego za bykiem. Ściany świątyni (str. 434), ozdabiają rozmaite obrazy, których wykonanie w znacznej części, zwłaszcza w oddaniu rysów twarzy pojedyńczych figur, odznacza się rzadką subtelnością. Niektóre z odgrzebanych przedmiotów umieszczono w przedniej części świątyni.

Szczególniejsze zainteresowanie budzi położona po drugiej stronie bramy Herkulańskiej ulica grobów (str. 423 i 438). Rzadko też można w obecnych czasach spotkać miasto, któ-reby, jak mała Pompeja, tyle poświęcało starań przyozdabianiu miejsca wiecznego spoczynku swoich mieszkańców. Dziwnego doznaje się wrażenia wkraczając w ten tylu łzami najbliższych oblany świat umarłych. W pośród grobowców uwagę naszą zwraca najpierw grób Mumii (str. 423), którego napis opiewa, że owe miejsce wiecznego spoczynku oddane zostało na mocy dekretu dekuryjonów publicznej kapłance Mamii. Sam grobowiec składał się ze wspartego na półsłupach budynku w rodzaju świątyni, otoczonego murem, w którym znajdowała się jedna wielka i dziesięć małych nisz. W środku stała urna z popiołami kapłanki. — Dalej wymienić jeszcze wypada: „Grób niebieskiej amfory“ wspaniałemi ozdobami, przedstawiającemi winobranie, złożona obecnie w Muzeum narodowem w Neapolu — następnie grób Serrulii w kształcie ołtarza; grób Ariciusa Scaurusa, przybrany niegdyś w płaskorzeźby, przedstawiające walki gladyatorów; wreszcie grobowiec Cajusa Calvenzio Quieto Augustale (str. 425), skromny w szlachetnym stylu ozdobiony blok z trawertynu.

Obejrzeć też musimy parę domów. Dom Kastora i Fol-luxa (str. 429) jest podwójnym budynkiem, który łączy perystyl. Fasada jego — jak to najczęściej w pompejańskich domach ma miejsce — posiada zaledwie kilka małych okien wychodzących na ulicę. Szczególniej wspaniałe było Atrium z dwunastu żłobkowanymi skupami, które otaczały basen z wodą Również dookoła na ścianach widniały bogate, w znacznej części do obecnej doby zachowane malowidła, przedstawiające bachantki, Apolla i Dafne etc. Także i Oecus musiał być niegdyś kosztownie przystrojony, o czem świadczą resztki ozdób z kolorowego marmuru W perystylu spotykamy również całe bogactwo malatur i dekoracyi. Dom ten stanowi doskonały wzór współczesnego rozkładu mieszkań, o czem zresztą mówiliśmy nieco wyżej. — Niedaleko stąd znajduje się tak zwany dom wielkiej fontanny (str. 427). Nisza, w której się ona mieściła, posiada nader artystyczne, chociaż w nieco zmanierowanym stylu trzymane mozajkowc ozdoby, z przeważającym niebieskim kolorem. Obie marmurowe maski po bokach służyły na to, aby wieczorem przepuszczać przez otwory ust i oczów światło wstawionych w nie lamp. Z mozajki wykonana głowa nad otworem, z którego wypływała woda, ma przedstawiać bożka rzeki. — Wspaniale musiał też wyglądać dom Korneliusza Ru fusa (str. 426), zwłaszcza perestyl ze swymi

Teraz zwracamy nasze kroki do pobliskiej świątyni Izydy (str. 429). Kult Izydy, przeniesiony z Egiptu do Włoch, znalazł tutaj w pierwszem stuleciu po nar. Chr. licznych wyznawców. Świątynia wzniesiona w Pompeji składała się z rozległego, 25 doryckimi słupami ozdobionego podwórza, z pięciu ołtarzami i wzniesioną w środku maleńką świątynią z przedsionkiem. Zachowały się tu jeszcze resztki stinkowych płaskorzeźb. W pobliżu świątyni Izydy znajdujemy Forum Trianguläre (str. 429) z bardzo ładnym, dobrze zachowanym przedsionkiem. Właściwe forum otaczała kolumnada ze stu dory-ckich słupów, które w części na nowo odrestaurowano. Z placu rozlega się przepyszny widok.

Znowu niedaleko stąd wznosi się Wielki teatr (str. 425). Stosunkowo bardzo dobrze zachowany, zbudowany za czasów Augusta, stanowi on nader ciekawy i pouczający wzór tego rodzaju gmachów. Amfileatralna widownia, obliczona mniej więcej na 3000 osób, mogła być każdej chwili pokryta płóciennym dachem. Rozróżniano tu trojakiego rodzaju siedzenia : na samym dole miejsca honorowe, nieco wyżej dla rycerzy i obywateli, po nad niemi dopiero dla pospolitego ludu. Siedzenia te rozpoznać można bardzo dobrze (str. 437). Scena miała 33 m. szerokości, a tylko 6V₂ m. głębokości ; ściana tylna dwupiętrowa z trojgiem drzwi. Tuż przy wielkim teatrze znajdował się mniejszy dla komedyi, a w pobliżu bramy stabiańskiej odgrzebano dopiero w części amfiteatr (str. 423). Najstarsza ta z zachowanych tego rodzaju budowli, wzniesiona była za czasów Sulli. Arena jej jest pogłębiona, wiodą do niej dwa rzędy podwójnych schodów, otaczają arkady, a 35 rzędów wedle przyjętego zwyczaju podzielono odpowiednio na trzy rodzaje siedzeń. Gladyatorowie posiadali tu dwa wejścia, obok których sterczały klatki z dzikiem i zwierzętami. Znaleziono w nich ośm lwich szkieletów. Według Dio Cassiusa, katastrofa miała zaskoczyć nieszczęśliwe miasto podczas przedstawienia w amfiteatrze

Po krótkim wypoczynku na jednej z publicznych ławek (str. 429), opuszczamy na dzisiaj martwy gród, by doń powrócić później ponownie, gdyż to, co tutaj spotykamy, jest tak pełne osobliwego czaru i ogromnego znaczenia, że jednorazowe odwiedziny nie wystarczają, aby poznać całą doniosłość odkopanych ruin.

Drugą naszą wędrówkę po Pompeji rozpoczynamy od obejrzenia tak zwanej bazyliki (str. 433). Niegdyś miejsce posiedzeń trybunału, używane także jako giełda, gmach ten jest najstarszym z budynków, znajdujących się na Forum. Wrażenie całości, którą przy odrobinie fantazyi odtworzyć sobie w myśli łatwo możemy, musiało być w wysokim stopniu imponujące.

fe. ,

-,

s;2

ksi:

if"

Й.

1Ш

WL

it.-rp f

~3-i -' f

ili-J

*£&■ * »

S 5»

'кЩ1ж1|рч !

---

j !* jifft.

Æ8K:

f    r V *    %,-.    *

4 t~

>1

ii

!.. •

11

f V #:i

11П v

Ul

«ЙЙУЧ*

MI

yïl

it

J- ^

ЧЙ£

-• j

--.V.-.    -ÿ.,.'    ,    ■    .1-

.f

■'

mi,

ВйлЖ -i

lia

-ils

If

llfl

F i M 1

;*■ à|!4ir

w:

\n

u ,,•

luU.¹

fili

!,

?!

..

«fi

3: I»

H

k'r

sW

1

i«-**

— . %>

ir

fftsu*¹*!

uMray&t

i ? i'll

. 2? V«⁴

- U«

«SiSî

fi

'J

jj

i!g?v-ł s=r

[л > '    “

51

w

....... ....

. _

щш

II

' ■'......— •■ — i'

3«

‘■V

л-Ж

:łaT 3S

. • ■ ;-? -* ; '-VasÄrÄiL^ ЯЯ

-v«Â ЦЫ

* là

■.

el

***

«ai?-Js Jf- %**■

iT4

_.Ч

»i

-*4.*

V

*»

г*

f а: Ч

т?

4:

\ж- *

JHHpH.......    58В -•'4'.'lü£

IHWHbs»'- •..««£- -

ярй>*"“~Ч. 4,^^*'ŚF<>' * ’>'• ' "

„w -    v«. ■    ■■*,

r BS

■ - - Ж

fell Ч^Ч-Ч--'";'¹ f ..

Б|||    Ч •&

5S Ш

- ' Ч.;

5а

vÀ

fegte

яяйян

;    '-—t'

* 'W

' »> ж

ai

Щш

Ыш

,ч? ""-I

|«1

шт

Pgiigg

mtrnm

- î'Jrtô

ч”

—“Cfl?

if' '

i* I    *•*• ■ ■

Ш~- i

"ЧЩi****

S»5

г?\{~ -ЛлИ

У' ,4Й:, .

ЧН

, ЩЩ

щ^у-щФМ

-⁴

I¹]

Пг

li-.

*!

~*‘'**iK^.    .....J-'-- ■

,Ä    i. £25

- --

^.v.

Ш*<М

Ш à

l:,'*

" i:

f-

> ,'*f

ТЩ

■ШШ

'N'. -A

:■■

1' Wy- '"

Vj/Щ

-    ’ ' # -J-

¹

шц

*

-л .-- '

IM

' . '

Р'Т^Щ»Ч

fl

%

m

;

1

I

Ш*

pf щ V |11

'fT'-j'a *<*■»

f,». A,‘

(♦*

' "Я

W

K £

■ •• »

5 pp

шег ’

.

r" -■;

■

я

Ш

I ,*■!

щш

«i

: **# ; : • -*

Щ.М

mm

-V»v

« s

II

И

.

т

L * :

isp

*>**% тЩ-

..

m

SÄ

■ ■■

‘■j—^

’ - .

I "f ^

>л

LF'A¹

««й».., Äs*-- Ją>'r'»-"»3r- f

y i

VT*“*

:

S»,

щ

/

«

;

hyÉ

A A

:

mm

4r

Ч.

i

f *

ч

.

Я

-

*Y

■jk щШ1

/

Ш

ГШзэВ^Ш

ÎC

♦

Srp,

i

iß!

4fpS:.

:;

Ïï;

“

■

0

11

'■ Â

'. -С;

t ï

л

KW ■

Ш

fi

7

:

"J

%

P-*

л

*sd£.‘ f 'S«* ;

î> -■    %sfA

\i£j

л

?w)

è

Г- - 4^5

-‘""""""’’f.....

m

И

m

‘V

&

,v

Г

w<

ШШ

i

m.

r ж:

T

< I

V é

4..

(₍

:ł

Щ

I

*

èf I

a

I

•;

p-f!

i-

;

K

Г

Щш tfl * «PbâflP ¥ Л

’ WA, />

#A *

«.J

i.^s

À* ï

,

|,ï

i fS»

'■V

«

4

X m

r J

с_

т

m

m

11

Щ

Cć

. • 4»:

»7?

«Д.

py-

m

'|F Щ

j0kz^

ÄW: *

Д , ,y

>■    -»-Ч ■».•— -ч;- .

-•'G

? ■■

¥

.-ж";

:

m

Щ

'.'A

s

Ès

■ *

■

га

Jb

*

>.r.k

E

’J’F*

i J

*

^ %

■%:

I

4l 4 .

M

lisp

Р-Г

m,

m ""-■’■--■■- *

#•

Ф

>v?i

i kylF

L3k Щ*

Ł V.C1

jjfe

I

'

r#5;

jpp

I» -*ЯШ-

lÂ⁵

PP

мтймш

ÜHPi

■

- - ^;;-. ,T< *»*>&&**

i Д г >" - " '

t\

>

•1

..Ti ?«* ■

lad

|,-h3

-*■■-■ :_"р iü.lï>'" "

•тщ^, ,^0тт

■

V^"'

. •

Psie

'/-'I'

i <ж£...    • si ■ «Miau. -4i

■ •' . ' “

^    -V ,

f.ïï

;, Æÿ-

“ - i -r ; ' -    * iifg ^

■•■'.* •

Sapÿ

•X.

Л

Ü

3k

<■ p*"*'

Sri

»A л-

’^Ą

. ....

•- ■ .............. ' *- ■:■' ’:^:.

««

*2«

. ; • • -

⁴ '!    . : j PKÂjî

fl Ш

Ж'|

-.r

••*ЛР1

'SrendamoiiT, Simpers

SB

V/~)

PPX

^ÖA 4,

ими» ■“ mä

дж

S î®

Jkà

ps

Ж «F**j

айай

pi

тш

KJ

KR?.?»

тЫ

ate

Üpipfc

rs

1вии^|<

V '

■V

êmbm

fX'

ша

v:.

,r

I-7

I j»

QUr.S 17Щ) ort & (о.

¥Ш S

им li¹

Я Ji и

•.

P.

к/.

' 1:*У

* '..t- f.

P$1J

r.--

Ч**

:l

i.

•fi

I«

•1 Л 1

fil

Pil

P' -

(Ä

шр

All

*ЧЧ:

й*

lll*r

■Я

'i

II

AMt

F*®

li

il

fj?

wi

:<■

,i

Et

jP

IM

Is

itrï

:‘Л'\

№Sj|

Pompeji.

Dom Marcüsa Lucretiusa.

DOM NIEMIECKIEGO CESARZA.

»*

>i

I«

Г.Л

№■

■"V

s -

Жр’-. Pi

111#

Т*,'Т' ”"¹f}

r/-

i ч! ■: Шуэ?

II.

■h

1(4

*P|¥. !

к*

Й1¹

P;

a&fcS

il

i’

"?*)№

**»

Fot. Brogi, Florencya.

lü

Щр.

If %

à'

«,4r

ЁшёЁШё*ШЁъ*т*х

~f «*«4»

t*Ą

тЩ:

•'»-—.„•SK

Ч-Ш

NR

\Ш'У t

шГ* ■ Si

■ ••

rtäi

F:,

??Sb

'«Y,

Dwi

f⁵*

&F>*

■>Z

'. .-J,

'\^K.

•" W“⁻

vl*< 3>"ïÆ

, Ж • >

шш g

ШЙД

■“Sg ?

ЯНШ&£ъ

i \ ;;

Si à

W Mmsm,

;>> Д10ЙР '

■Г V.-^]--

i 4'^

•*V:

Æ F':=rÂ

■ ...• ■    J',..^,. ^ i ł

1vs*U.

w-jł'* . vT?-л-i. ’ö

ü%    *

ł- A«—~- —    - - Я

jfgSïÈS&âi

«i

ïr

SS

i¹ -J ' I

шщщщи

**“*■' ’ i ;ик^л-

f t.

m'JSM

Sfe.

“(■MA*

Ił

луч

"F

ip

'* >

I'

MSB

wam*

to

.4

‘

■ V - -V* m ;

..    V.

adE л*Ш

«Vf

Ï3S?-

owi

ГЖ

l *L

ÎV

Н'л

« ÎT4 ii

S&

4?

‘.'s

ft!

;*r;

.V

ggjfifc

Hk

ÉÉ

•\4

' -V ><*■* •

WjÜ»nr]’‘i

afiflÂ““

liiS

'■^йДЯ

’    3

ШяшШг

г.

p.

W*

*r

l*9K,

|m> **

Li

gÿ.

•,'f

•€?

#:

|S>

;l И

Éi

Ш)

t-;—¹

f*ri

те

%» 4&.

I®

rtgg

Baj

^.1

sil

il

s tj

...

i®

!*

[s

âi

lu

ь. F<ê

ЧК i ^

r**^, 'Agmy й ~

jMj, 'frf fl

4?

L :Z<&

' ■ V¹

J:f

/|

mb?

vi

’> . ‘

j.«îfc

■;й

У VUU

к*йя

f'.

SgfesS

!SP —

m.

aft

P pffjW* -Д ^

Fot. Brogi, Florencya.

Bodega handlarza oliwą. Perystyl Domus Vettiorum.

Pompeji.

Zakład do prania wełny i jedwabiu. Dom «Balcone pensile».

[y

».

.VV

il?

4k

»*

№l\..

Ji t i

1ж

Si

.4«

:

N..    :

1?*Щ

ЛК

lift

ШШ

>......

Я

mist I

- :V.

Y’

-■

%*/

кЧ1

о;Ш

II

■J

I p'é

5rv-

Vi V ‘ж

Гж ".ли г - *

;д;4гЗ!и"

Sis

Igr

”ï

* ;,i

^4-S '

‘ v ' yî

ÎSVa    ^    __ A

■ .. •■ ' ■ • - - .

ilil

ED

je~r

p:

ЕИЯ

im*

:<Æ<

ÿ*>

>4fe* >ł'V '

S’ï

h-

tv-tï -

rv

’■'■Il

л м

•ipvASL

lÄVKjiä

T*tr-:

rr-T^gSdk-rgl

if Mi ^ . r U

%■

*, s

!-.agg?

4HF

ippsi

,‘ïWà

Æv

Ira

aW

f. "Щ>

[’!

ДМ

Oijl

Î,/

га

<-.к

.4

I?

»ggfcrfe-

r*:^

są

.■ r-

Ш|

, ...

m

Як'

: **

[л

"С

г**.

■Öfr“

$Я

-7лШш

;н i

к4£1

SaSgSjjSjgj

làiPwÿli

Uf

i •••    . , -,irT|L-.

г1- г'Г7- j

ff

4«

i?

• *-.v

HÉé

pà

i. -*L

: -d

■i‘

5%s-3

'" ■:*

3031

-‘3

-«-" ■ mu^- ÄÄa/' '

- =a£jP- -■

ff ,

Si

T»*

Ä. :

;«i

,;S*

■■

[a-;

Ш ot

ЩршШЗкШ*

Fot. Brogi, Florencya.

Wielki odkryty teatr.

Dom Diomedesa.

NOWO ODKOPANY DOM (BEZ NAZWY).

Świątynia Jowisza.

^ .....

1

}шш

ж;

...

i

J

.

:

'

. &Ł

m ь

r

■n

4

B»«*' V"ÂF

m

. ■ s s г

'SöSfe

O t - •

' ;" '

I

Щ

*4

■%

и

^ «aa.

2t£<m№-«

•:i

ьС

щ

vv

й.: r!^

j

Ml.

■

Г77

k

■ M

ilil

. ! МЩт

a® îs^rw^

S

1р

г>

- -■

■

» vy

ЧИ

<1

V»

I

dliii

------- ЬЯ    '

li '

!

ПЙ»

SyJii

ï: fcjîl.

I -'K^ïJjîS-.»a*ia

Ш

*

,<яь-

Ч-' Î

. JS?

(г‘ .......- тН

ш

* ' ~~

yjs

■*> ł>k- $:

•s*

■Ш

Я

ж

U

Гг]

■es

4

ił ♦*

Г.

•Щ

-^-:.,Л    ■    '

дЁШЙи^Ёдк дЦ

V-**J£Ç$j

i

1?

sçj

L

А

1Ш

-« ■« 1À|

Ш

- 4

fr i

• ■* ?

ЖГ"-*/■ >

Ж;

wr* ‘1 ; ' ir:

:' , ’. • ■ - \Ljê

жШЛ

Ïf4â

Ï *3

:П

SP

V⁴

.-*•

О*

lg

;■

" . *..

W

г*

jy

isj

л

£ci

I ш

г

%-Ъ*

*Лл>

to

ЦЛ

>!

йгмм

N®J 'Â

■.

к*

faß

р'

*55

i    .

%

^    -. %w

«

тШ

Ри

я

с

'т

8Ь- ^

L4 i

rv_

}!

Sv

-.Mut*

■î

"У

fdÿ* j

sy^

H

к

Я

M

m

wfimW

I

t

»

£жи! ï!i

Hb'-fotâ

L:"

?

J

■н.. Jù**l

L

i

\

#ч

ш

й'

m

S

i

•■V.

% -«Ч"’⁴

\ - m X

-ITîr⁷-

^ “iRt Ü^ÉÏIéL

r3~

ł

Ш

gkk

mt&

ж

КШ m

i

Г '

t

a

ж.

.И лур;.

*

à il

fl

шт

rf

ж

• ••

W

%c щ

»a,;

Ky

■

i *4

,⁴ 1Щ

[чдЗ

¥Ш

Ш1

■

'V

4

rv?

‘L«

i

IL*

ВЦ*?а

CH

ша

t

oo

¹ i.

fl

fi

»!■}

'Л I™"'-

,r-f

•Д

Ki!

В F -.-1

iii

liti

V.

jÆî

fM.i

ÄÄ

ii®

•|H

îi>

JF . ЩГТ flk

ytł* \

; !"

'.=♦■

•ył*».« -V- - .л •    '•:-Ą.-<sJt :"■ ^*-,.' •    •    .

-V-

^ч.

i.??*** '

ч-

rçr

’V

>v"

ИС&

;ę»S

Ж; .v

м;

*4-

вйнкаак

Щ " * / ; "> -

*■    - ■-* firssacd

Pif

łii'_ ’ "

■v

ïi

■j>'

Г1

#*>•

-4?

». *к! Л

i’

Ц

n,JL. JL

,‘я V

ГЩР?¹

■

*

В

Шж

♦1 '

»Vv

Kt

Fiî

i! i? "

Sä

iS

^-■*3

Ж| та

•,>!*

-., ■ шшитР:^

XXX '■-. K'j-Y ■' Щ-

:''*'**••    V-i'    '-*•'.

;;:'W -i--

A?

дм

nn

B??!

...    -H,

,p-

*4

EM'V-,

•i

'-4^

pi

'Ч

:’o

iv

!v:4-

Мш

1*

5*

£&*■

£Я

jfig

is

'л

VSeL®

г 4 ы.,    1.

fe

v<

v;

sSj

те:ь

л Л/ Д

■#1

Щ_';- ,‘u

é*

* -J

11 -r^^îT

iff®

\-<адНВ

‘■M*ài

.v» is £--л    . а

Ж*

'•

Г4

V.X

ЗК

; v Jx ■■■-

" ’а»

jf* -

'.v

s*t

кт

•4    ,>    » - •<—    хя

тх

* '    '    ‘ • Я ШЯШм

i*'

LîTÏFtr^.'.-é 1

Ł4:. ..&•!• AJ.a. > * j    ;2Jgä|

?.

IB».

ТШ

ijv ..

>.я,

'i

ł *г

йгрЯР

Fi ‘Sm*4Ł-',v

||ДЗЖй

Fot. Alinari, Florencya.

Panorama, Pozzuoli.

Pozzuoli : Wejście do rzymskiego amfiteatru.

PozzuoLi : Ruiny świątyni Serapis. Baja : Panorama z świątynią Neptuna.

y»

is

Ÿ'i

*£

SS

Sa

iï

Mi*

,-r

гпъ

».Й

♦-

|Бм<й(Ж

i#*

*£€

T-'

L"

тп

mmuttojM

pjr.

»i.

»?

тШ

Ьф

tt:

Л1

fvv-;

ЛШ-

ф*

НИ

■    >..л

ш,

S!n

■■Ci

?■

•Ä

Ш

K^.brSÏ

Л.'

f.

§f J

Я@83

fowj

L>ł

»S

.**

f ш?

MJ

va

mv

1

jG.

rV

■r,.

•i

*p~-

ПЙ

yJÇC^vjRife

»‘’ктайдгЧ

h.t •

">> - *

.SvT

i-

Ul

к«

•Л»

Wî7-

Ł"

h.J

e*-

» ■.

SJ

Wi

,<i

Is;¹

,-:

f.

<j

Ш№

PIM

!u~:j*: "t,

v£

fci*

L$

im

-4*4 P

sghmS

sM*n»y:Ą

Щя

ЕЙ

f, .

li

i«

Vvj

J*

’■'*

g?’

*Jc

I'®

! ч.

КЧ

IÜ

га

й>

да

Fot. Brogi, Florencya.

Wyspa Capri : Naturalna brama skalna Groty di Mitramonia.

Okolice Neapolu : Wnętrze groty Pozzuoli.

LV

■ ' SÜ

тшi

S3

J f . ■•’ : . ■ ; *••

""m" '-.-Ar

[^агЭ-ИЯ

‘ ^ §-

-    'l-

' V ' i ⁴ !

feśf ■’ T*

»•Ś

Лг;.-

SS

и?⁵

шш

Щ?

8Я

?fk

ГА

<н

Û?

ь;кл

4ËLjvs

г,*

ЗЙ^г/‘ *- -

: Г -

N-

ши.

уаг>

у*!

г*

tr- -J    '

’ Aii i ■Ми "

.-V

4&у

. у"»

ff

..я

• ‘** '■!„

■ ' igp;-

;ДЧ“'

Ł *"'У

■^в&Ш

WÊr ■У'- jmttsxr ■w* -.^Krsmgf.

айжгай

i JÊSQ.

r-.

■ '4

«•• '-щт'

, ' -ШШ:

к»;

шзаи

w:

■

Ш Ж    ,-4;    : Г-Ж

if,

b‘

SrendamounSimharf & (S.

'• -*4

|S§gjË ■

f    -#    .4' ,

ВТ

шь ■ -жъ

L...

.T

ik

■fT-

S4

ji

/•

■/:ч:

7.1

-3K

*~:rè

Jr

Jp

■ k ''

fy

hi

¹1 it i

11 щ i

4M M

jN

ДО*

4,

i

sPi

•a

ikV K,

»4

■liäJji '■ !

11

ii г : :!

" /”

щ:

pv

:,P I

JÏI

i t i '

ii

pi

N.

*4

Pozżuoli-: Amfiteatr. Wyspa Capri: «Błękitna grota».

ÿr

>»u—%

Fot. Brogi, Florencya.

4:*fT

KÈîCâi

- *v \ - ',

i

>'

T+JSÂ

Jl**«

ЩЩ

•'С-

rT

Sar . Т' ч/ГУ

w-

•S*"’'¹"*

2*/

"J&'j

J*

Castellamare : Panorama.

Wyspa Capri: Wejście do «Białej groty».

-03

«flr

sf r

i> ■

(7.

P®

Il /

[H

l>

ЕЯ

ЗД1И1

ЁЩЙЯ i

'r-i

fc

#-V

Е*и

,>Ä?fP

Ж$ш

rriilÉy^^

V-' ^ ' >^~.-;,>A' --;У* jjj" ¹ ^

-У    .1

fcv

■*<

%P'-'PS

^АЁШи

W‘

:v

rjJ

ЬЙИ

^V-y.

'5^1

«fs

*-s -

В5%\-ч

f**v i

fcj

!/■

И1

srr

y-cS.

ЁйЬ«ч5Э1

[У

is

>/ij

Ш5

gö

0'

/"

'ШТ-

V⁴

*J жзЖХьш

--Зг'-- --. ’'54^СГЯВ^-*8®

^ «"* £ **

>£.•.-

11Шу£Й

?.*

»tT’»

Ët

&*?W. ■’>

'%J;> *

JA?

ш&.

p»a

У4/

*tr>

L. <^<S)rt

M£

...

- "'0Щ

ЩлМ^ %. 4 . jÆ- -J,?.

Г *wfy£ y; пЛИмО- J

.■'«Vt

¹ ’ ⁴ *r%"3

• Wpł; Ф-Л' * ■

.Й/;

«►'У*

*ä

w'm

___PI

^У-ЗйГ

L aHvùry*sKL '7

-*>. г?**:

ГЛ

pp

i*.

-■$

■/*

[»

»2

BK-'ÉI

iw^p-^ÊIÊL

2P

ira

ïffi

*•

.iJ

A3

:;v- : ■•.

isiî

•-•'•i

É$jè

Fr

f**

V,

*vj

fs*

'ЯГ,

га

*52

Ъ1

r-

•*'

t^⁴

. * V⁴

à-J У

нп

Г

:

: m

a

gÉI

Ш

:

’

;

;V>Vof ,;i|:

IV

.

g ^TW£ VI

i

. ’

tim

y-MÜÈ

"Г —

..;- :

s «*?;

ет

%

Ty

•i

m

> i

Ж I*

i

il

,

P’:

'

^IWIII 'u 'и V * }i

1

tgg—- - -. ipplli: :

, -j*i

i£

i- W

за

psa-

;||||||Mg;

трепет WB .

*>' ‘ *шНт am 4

'•t'    *•    .... к.

-‘-с* .i

-

~S

t

1

ił

M

V'-»

m

.    .    . :-A

,

•mi \ •    *

v*

ЩЯ J, i •

^SvSââltÊ^

JJL.

И *•„

*

rfî

f

-it

i

Var*.

ai

V

■ . V

<4« 1

II i

i ;

fl

*

z*e ;,

i-<*-*,

3№»

У .

L

».

i

Я

о î, Л

0*Ś

m

r

•lv ■

m

m

§11

-4

ушггрд*.

«jfej

iSl - i

.

IP

Si

:■

:

O :

I V

gfeè.W -£Д-~

••

-

V',-¹ 'sąy*^^

■». :

А;

i

\B3l

>ïs»:

Se

«Г#*,

WiTSIft

i

Й35

1

Fot. Alinari, Florencya.

Sorrento : Panorama z Marina Grande.

a < »'

.««Маи.

MMI

sJd '&

■ r- ;jąfc^=

Fot. Ai.inari, Florencya.

к»д

yB

Г&й

~!

!№

w:-

vjtôÂrw

SÄ

F **    **й

ißa

»SfiSiäH

V«

.

jfc.

й&*.а

Ł-.

TT®

/ 4    -.7.

i:

V.

X.

Fot. Brogi, Fi.orencya

ii

лтаарж

V.. ^àf'

.J5

I 1

I l

i ^»3>A:- *%Ж

|P * bjflj

Ш :‘ &

[Г

PjtAil

lY

"■

■Ą

*■.4

.....

àmx-,.

Ł3 a

■LJ

;1A'

л-

'->!

m -i

Ö Li

Тй‘

li

s,

ÎÜ ■

Ir

{**>&■

iS

ggpjÿjgf'. >!*“■'

IUI.,1

sHfufi

pfrfił

к .    ,    .    *

I?

J* >

;..*щ

iil ilfe

pp.!

FT,

щлщ

St

.А3в31

:«_:

: • ■* :

1111 ш.

■Ьг^уДг-

f l fl

if!** г

|Sr J

Й| iÇr -

:-< afc.::

fe*

îi

;l|

Ją

.♦ *i>:

>т

,<fi

9Щ

» /r -

уГ>,

Fot. Ai.inari, Fi.orencya.

0Wn''Ą

g?

ST*

ffe'

Л.

; wm

iTp

Ko

ji,

ЖШШ

Jf iÄ'"

•: ’i -. Й? ‘W •lri.Â>riir

у^П2?тНР1 gBgö*-

ь j ; SW    ' *ia5»f J**'’ •"' -

г*.

>.

Ją

r ■# д

T t.-ж*

*» s

li

[\

■;>

V*.

li

жАДИВ

Л .-Я«

. ..«•

si

•‘V ‘Vî3f:ü

..V

il

I»*»

ft

tr

5ГА

r>J

i:s

*%

/1

ж*-

яр

% '.4L

l>is

: ’Л^

Рот. Brogi, Fi.orencya.

Кот. Ai.inari, Ki.orencya.

Кот. Ai.inari, Fi.orencya.

Baja : Zamek.

Wyspa Ischia: Zamek Alfonsa I. Aragońskiego. Panorama wyspy i miasta Iscuia.

Sorrento: Dzwonica katedry.

Valle dei Mulini w Sorrento.

Panorama Nisidy, Przylądku Miseno i Procidy. PosiLiPO (Neapol): Pałac Donny Anny Carafa. Okolice Sorrento : Klasztor Dkskrto i droga krzyżowa.

&£k

Fot. Alinari, Florencya.

_ja

ж\ A

* I..H

..

. , '-'V ; *•

*

lining

L*3jr?5l

For. Brogi, Florencya.

-4

Pfy

IS

йй>

I *****

*****

I.» * 9 f f*

UEES3T-

ft

М ‘ s**.

П-'A i ■ ï

9L Hi

ta£l

>4<рИ

fe'.™' » ,V ’

___----

wir

шц

■ * * - ш?

к»ж - PI «

JTf

. : :.

ä 'M »я. * я

*г

•1

jfcs

/I

I (i

ашй

»•V

и®

>.-Ш.

■ **w«№fie8S

iJl<iЩ» lii

. i»!

ЙпЯТТГпа штг т*^

Щ5

>4

5:

rlS

SSi ; ą !

::

_    *gS

S.‘-~ ? biftü - s»Ą. *—- ——

Srr :4ji*

Im

f

!$'

Fot. Alinari, Florencya.

Fot. Brogi, Fi.orencya.

y.

fit

ша,

r- ••

b*

• m*'

::.v>

w."

ĘĘZfc l

lip .

ill

äiiÄ-

||Ж; fi

6г7

Bih

НИМИ

—

g*

№.

( ■* *

fe I *

ii

га

Лд

N Ж,

Ж i.

’iss'éâb^—

'4#

f

€à

BU

•**

'S

«■

W"*

Srenda/nour Simf)arf& (S’.

Fot. Alinari, Florencya.

V tlfc

■ - ;•

.4

Fot. Alinari, Florencya.

Ostia Moderna : Zamek (G. da St. Gallo). Sorrento, widziane z morza, z Albergo Vittoria.

Rybak z Sorrento. Rybak z Capri.

Neapol: Villa Nazionale, widziana z morza. Amalfi : Hotel Luna i droga do Atrani.

чУ

Fot. Broci, Florencya.

■V Щг^ !'

ê>

а.

Ltï

i,«

-^лшт

А&?Швг

Ш-ф Щ

■ЩШ

“Ht г v >    , Ч -fcî

Ж'г'|,

:*к.....“.

77,

■ ?Е

rtf-

'Ш

:й

»•.

fv

В*'4

Сп

I/

lia

Bag

ii

-'Г'

ЯВР^

i‘ v : - Z£

Л —j.: *•

t

sa

г*

ffX 2

— Ч-i

Ш|№

ч-i

-w.

JH

Sorrento.

Vallata dei Mulini i Hotel Viktoria.

;ü

\4ЙШ

4н/Ш

■%»

# *j

.V

1«

ИЩ/Ш

BS»:

aPlïv

Ц:

ж- 1 A

F.,, ■

Ш/,

&Т;

г?

it-» f~

4.1

(L

K<r

? ’ A*

|lb~ s

«V¹* ; .'4,

МШ

¹ .&»■

er

Г.

>yC

- ^4‘

‘Î

ha

Ć)

ж;

;Ж1

Ж?

>!ïï

ji i

I днсА

' Xj,

fi

f:;

\ы‘т.

>v.

■s

-|F-

àf- y. ЩШЯ

I, :^4f-ÿ

К 'г*Ш

W ,!Tfö

m*i

ИГ, ','■ P#

Ш:*А,ЩЁ

iJm

■Л'

#/ji

SI

'Л

Sj

•-

(Я

2#,^

ï&_

г#,

гМ

"T /

Ш к

■ ®> . ■

m

'.Л-

i?

//

rHi

I,: : .

V ■ Л>:\

'" ■ÿ - >

uf*    f-

/ V;i

■■'■'. ' ■■>■:■ y

*OÇ

pX :тХ

'•ër““—й*

J..

. »HÖS

,/

::

MM

g£.

::

i

>1М)

¥M

Ł—

§г-

T;

гдц*

штл

Ь-

н®

<ba

-,L,

#1

\Æ$

Ж

um

W:

•5-

•i»

g.-ff

v<

X,.

-4

Il ,

Si

Obejmuje ona 67 m. długości i 25¹/â m. szerokości ; słupy wzniesione są z cegły, pokrytej delikatnym stinkiem a filary w przedsionku z brył kamiennych. Wnętrze, otoczone szeregiem słupów, było przeznaczone dla widzów, z których potrzebami więcej się rachowano niż to ma miejsce obecnie w naszych salach sądowych. Trybuna dla sędziów, wzniesiona 2 m. nad poziomem podłogi, znajdowała się u zachodniej ściany. — W pierzei Forum civile, pozbawionej kolumnady, wznosiła się - jak już wspominaliśmy — świątynia Jowisza (str. 437) na podyum 37 m. długiem, 3 m. Wysokiem, jedna z najstarszych budowli Pompeji. Z Forum wiodły do niej szerokie odkryte schody o 18 stopniach i platforma, która służyła zapewne mowcom za katedrę. Po obu skrzydłach niższej części schodów stały dwa konne posągi a w środku ośmnastu głównych stopni znajdował się ołtarz. Przedsionek tworzyło dwanaście przepysznych korynckich słupów, z których niestety przechowały się tylko same szczątki. Do przedsionka przytykała cella z czarną i białą mozajkową posadzką i czterema ścianami, pokrytemi malowidłami, oraz trzy małe sklepione izby, w których stały popiersia Jowisza, Cerery i Wenus. Były one udekorowane na sposob, który jeszcze dzisiaj pompejańskim zowią: ciemo-czerwone pola, podzielone żółtemi liniami. W piwnicach gmachu opisywanego przechowywano podobno skarbiec państwowy.

Wśród domów odszukujemy najpierw dom Marka Lukre-cyusza (str. 435). Jest to jedno z najpyszniej przybranych mieszkań, z którego jednak wiele rzeczy przewieziono do Muzeum narodowego w Neapolu. W Atrium na prawo spostrzegamy kaplicę domową, na ścianie tylnej Pana z dziewczątami. Do Perystylu prowadzą schody o ośmiu stopniach. Prawie wszystkie filary zachowały się w całości dobrze, toż samo miejscami i ściany. — Z innych budowli wymienić należy jeszcze odgrzebany świeżo tak zwany dom niemieckiego cesarza (str. 435), którego piękne w konturach korynckie słupy Atrium i Perystylu, jak również podłogi i części ścian doskonale się zachowały. — Dom Balcone pensile (str. 436) tern się od innych różni, że posiada występujący na ulicę wykusz drewniany, który naturalnie został odrestaurowany, jak i schody prowadzące do tylnego mieszkania. Na studni stoi ładny posążek Amora z muszką , z której spływała niegdyś woda; opodal marmurowy stół z dobrze rzeźbioną lwią nogą. — Bardzo obszerny musiał być również dom Diomedesa (str. 437), lecz nie tak bogato ozdobny, jak Wpierw wymienione ; za to posiada dom świeżo odkopauy (str. 437), jeszcze bliżej nieokreślony, wspaniałą kolumnadę i bogate ozdoby ścienne. — Z pośród niezliczonych sklepów wymienimy sklep handlarza oliwy (str. 436), z potężnemi tamże znalezionemi okrągłemi dzbanami, i sklep z towarami wełnianymi, jedwabnymi i bielizną, Fullonica (str. 436). Dokoła Atrium ■ rozrzucone były pracownie i pomieszkania robotników, po części z ładnemi ściennemi malowidłami. W tylnej stronie znajdują się wielkie wodozbiory do prania materyi. Całość w dobrym stanie przetrwała do obecnej doby.

Po Pompeji przychodzi kolej na Herculannm. Wprawdzie ze względu na grubszą pokrywającą je skorupę jest ono i trudniejsze do odgrzebywania niż Pompeji i nie zostało zupełnie jak ona, odkopane, lecz tylko dostać się doń można za pośrednictwem podziemnych kurytarzy, wskutek czego traci się potężne wrażenie, jakiego się doznaje na widok martwego miasta przy dziennem oświetleniu, ale za to znalezione tu przedmioty mają większą artystyczną wartość. Zdaje się, iż Herculanum jeszcze bardziej skłaniało się ku sztukom pięknym od oddanej handlowi Pompeji. — Teatr, niestety, nie da się dobrze obejrzeć z powodu panującej w podziemiach ciemności i podpór niezbędnych do podtrzymywania spoczywającej po nad nim warstwy ziemi, której usunąć nie można, gdyż na niej stoją domy nowożytnej Resiny. Posiadał on 24. rzędów siedzeń; orkiestra i przestrzeń pomiędzy nią a sceną znajduje się w głębokości 27 m. pod dzisiejszą powierzchnią ziemi. — Najważniejszym z odgrzebanych domów jest dom Argusa, z pięknym na nowo założonym ogrodem (str. 425). Oba perystyle mają piękne kolumnady; ogród leży w drugim z nich. Ścienne malowidła zachowały się po części dobrze. Niezwykle interesującym jest widok zupełnie odsłoniętej części Herculanum, obok której bezpośrednio wznoszą się domy nowożytnej Resiny (str. 428). Tam na dole miasto dawno przebrzmiałej epoki ; tu na górze życie płomiennego południa, rozwinięte w całej pełni wśród najbujniejszej roślinności, pod ciemnym błękitem nieba!

Cóż teraz? Chyba po odwiedzeniu miast umarłych najodpowiedniejszą będzie przejażdżka do Bacoli, którego wzgórza z ich cudownymi widokami otrzymały nazwę Pól Elizejskich, oraz wycieczka do Piscina mirabilis (str. 422), olbrzymiego podziemnego zbiornika wody, zasilanego przez kanał Juliański, przeznaczonego dla potrzeb floty. Wspomniana tylko co cysterna ma 67 m. długości, 26 m. szerokości i 6 m. wysokości. Z kolei wita nas :

Wyspa Capri.

Bardzo dobrą panoramę (str. 451) tej cudownej wyspy oglądać można z najrozmaitszych jej punktów. Trudno zaiste wyobrazić sobie coś bardziej uroczego od tego pieścidełka z piętrzą-cemi się śmiało górami i powabnemi dolinami, pokrytemi najświeższą roślinnością, otoczonego dokoła błękitnem morzem. Największą wyniosłość stanowi 610 m. wysoka Monte Solaro. W zagłębieniu między nią a niższemi, ale stromo ku morzu spadającemi górami wschodniemi leży wieś Capri, w górze zaś, na odosobnionej wysokiej płaszczyźnie, dostępnej dawniej jedynie tylko za pośrednictwem drogi (str. 422) w najśmielszych zakrętach opasującej • skałę , rozłożyło się Anacapri. Bardzo bogatą jest roślinność wyspy. Koło Anacapri dojrzewają przepyszne winogrona, a na całej wyspie, choć jeno wcale niegruba powłoka ziemi pokrywa skały, rosną pomarańcze, cytryny, figi i inne owoce. Brak tylko wody, zmuszający do zakładania wszędzie cystern, stoi na przeszkodzie wydatniejszej eksploa-tacyi gruntu; źródła znajdują się jedynie w dolinie, która ciągnie się od Marina Grande po Capri. Dużo plantują tu drzew oliwnych, główny jednak dochód stanowi rybołostwo a przede-wszystkiem połów korali jak też i przepiórek. Zwłaszcza w miesiącu wrześniu bywają te biedne stworzonka, tak pożyteczne w roli niszczycieli szkodliwych owadów, tysiącami łowione w sieci i wywożone na targ do Neapolu. — Wieś Capri nabiera coraz więcej cech międzynarodowych, zatracając przytem swój pierwotny charakter, który niepoślednio przyczynił się dó podniesienia jej czaru. Odnaleść go jednak jeszcze gdzieniegdzie można, zwłaszcza u rybaków (str. 445), którzy w przeciwieństwie do NeapMitańczyków, wśród których spotykamy najzręczniejszych w całych Włoszech kieszonkowych złodziei, używają, powiedzieć raczej potrzeba — używali opinii przysłowiowo uczciwych, zetknięcie się bowiem z obcymi przybyszami, w wielu wypadkach tak szkodliwe dla pierwotnych obyczajów, i tu już wywarło swój wpływ ujemny. Domy są przeważnie małe, częstokroć otulone winną latoroślą. Ze wzgórz San Michele i Castello przepyszne roztaczają się widoki, droga zaś do Anacapri tak w nie obfituje, że po prostu napatrzyć im się nie jesteśmy w stanie. Pod tym względem nie zostaje nadto w tyle i mały Giardino pubblico.

Największy rozgłos zdobyła Capri dzięki „błękitnej grocieu (str. 441). Wypłynąwszy czółnem z Mariny, docieramy po kwadransie drogi do ruin łaźni Tyberyusza, stamtąd zas w poł godziny jesteśmy w „błękitnej grocie“. Dostępna tylko podczas bardzo spokojnego morza i na specyalnie zbudowanych płaskich czółnach, gdyż najwyższy punkt u wjazdu do niej wznosi się zaledwie jeden metr po nad powierzchnią wody, przedstawia ona prawdziwie czarodziejski widok. Ponieważ promienie światła z zewnątrz dostają się do niej jedynie przez załamanie się w nurtach morskich, tonie tutaj woda i wszystko dokoła niej w ciemno błękitnej barwie, tern ciemniejszej im dalej posuwamy się w głąb 56 m. długiej groty. Każdy przedmiot zanurzony w wodzie nabiera jakby srebrno białego połysku ; słowem jest to obraz z „tysiąca i jednej nocy.“

Dziwne wrażenie wywierają także Fariglioni (str. 450). Już z jednego z punktów wyspy, skąd rozlega się piękny widok, obejmujący także i Certozę (str. 422), starą romańską budowlę na skraju doliny Tragara, używaną obecnie do celów wojskowych, zwracają uwagę owe dziwacznie poszczerbione urwiska skalne. Znajdują się one w pobliżu starożytnej przystani ; są to trzy skały, z których najdalej wysunięta w morze, Lo Scopolo, najmniej jest dostępna; na dwie inne wdrapać się łatwiej. Na pierwszej, zwanej Mnichem (Monacone), widnieją ruiny, prawdopodobnie rzymskiego grobowca. Najpiękniejszy widok na Fariglioni mamy z Punta Tragara u południowo-wschodniego krańca wyspy.

Niedaleko od Fariglioni jest „Biała grotau (str. 442), nie tak niezwykle piękna jak „grota błękitna“, zawsze jednak bardzo godna widzenia, z ciekawymi stalaktytami i stalagmitami.— Z Punta Tragara dostajemy się łatwo do Salto di liberio (str. 450), miejsca, skąd Tyberyusz, który ostatni dziesiątek lat swego żywota spędził na Capri, strącać kazał, po długich torturach, skazanych na śmierć do morza, gdzie walczących z falami biedaków dobijali wiosłami pachołkowie umieszczeni na czółnach. Jeśli opowiadanie to ma być prawdziwe, musiała się chyba powierzchnia wody obniżyć, obecnie bowiem niepodobna jest nawe't z całej siły rzuconym kamieniem dosięgnąć morza, chociaż zdaje się ono pozornie leżeć prostopadle u stóp Salto, wysokiej na 240 m. bardzo stromej ściany skalnej. Według opowiadania Tacyta zbudował wiecznie lękający się spisków Tyberyusz, na Capri — która mu się głównie podobała ze względu na jej odosobnione położenie i urwiste brzegi, umożliwiające wylądowanie tylko w dwóch, łatwych do strzeżenia punktach — nie mniej jak dwanaście wspaniale urządzonych will. Najczęściej przebywał on atoli w willi Jowisza — zwanej dzisiaj Villa Tiberiana — z której przechowało się do naszych czasów sporo składów i komnat w skale wykutych, służących przeważnie do celów gospodarskich. Z wyjątkiem kilku mozajkowych podłóg znajdujemy tutaj bardzo mało architektonicznych zabytków. Widok z tej willi jest niezrównany. Także z pozostałych will odkryto pojedyncze pokoje a głównie piwnice, ale w żadnej z nich — z wyjątkiem poświęconej prawdopodobnie Neptunowi willi obok zamku Monte Castiglione, oraz Palazzo della Marina w pobliżu Manna Grande — nie znaleziono nic, coby posiadało jakąś artystyczną wartość. — Z Punta Tragara dostać się też bez trudności można do Groty di Mitramonia z Arco Naturale (str. 440) Położona również w pobliżu Santa Croce, przedstawia wspomniana grota ze swemi dzikiemi rozpadlinami skalnemi nader malowniczy widok. Malowniczość tę, w wyższym jeszcze stopniu rozwiniętą , podziwiać możemy w otoczonym niezliczonemi urwiskami skalnemi Arco Naturale, tworzącym naturalną bramę. Widok stąd na morze i na przeciwległe górzyste pobrzeże posiada, przy wie-czornem zwłaszcza oświetleniu, osobliwy, nigdy niezapomniany urok; to samo da się powiedzieć o panoramie oglądanej z leżącego w gruzach затки В i>barossy (str. 451), który zawdzięcza

swoją ruinę nie cesarzowi Fryderykowi Barbarossie, lecz noszącemu ten sam przydomek sławnemu morskiemu zbójowi Cha-greddin’owi. Epoka powstania zamku niewiadoma, prawdopodobnie jest on saraceńskiego pochodzenia. Zresztą zdarza się się to często przy podobnych zamczyskach w neapolitańskim okręgu, iż nie można na pewne określić ich pochodzenia, co ma miejsce i przy zamku Ostia moderna (str. 445), przypisywanemu Giulianowi da S. Galio, chociaż braknie pewnych do tego podstaw. Poważnych poszukiwań historycznych Neapolitańczycy nigdy nie znali.

Niechętnie bardzo rozstajemy się z prześliczną Capri. Przeważna część turystów zwiedza bezpośredni po mej inne wyspy; plan to nadzwyczaj niepraktyczny, gdyż podobieństwo odbieranych wrażeń zaciera je. Mając to na uwadze, wolimy inną drogą wyruszyć w

Okolice Jfeapolu.

Zaczynamy od Pozzuoli. Najpierw przybywamy do Santa Maria di Piedigrotta, gdzie corocznie odbywa się wielka uroczystość ludowa. Z kolei wyrastają przed nami stara i nowa grota Pozzuoli (str. 440) ; pierwsza z nich, urządzona między rokiem 1882—1885, znana jest każdemu przechodniowi; ostatnia zaś, nieco na ustroniu położona, przy starej ulicy, zbudowana, a może tylko rozszerzona już za czasów Augusta, bardziej malownicza, przez pewien czas niedostępna z powodu częściowego zawalenia się sklepienia, zwaną jest także Grotta di Posilipo od pobliskiego Posilipo, gdzie niegdyś stała zapisana Augustowi przez Vediusa Pollio willa, dzisiaj zbudowany przez Franzagę, wspaniale tuż nad morzem położony pałac donny Anny Garafa (str. 444). W pobliżu nowej groty znajduje się grób Wirgilego, kwestya jednak, czy uważane zań columbarium jest nim w rzeczywistości. Rosnące obok drzewo laurowe miał podobno posadzić Petrarca. Po drugiej stronie starej groty roztacza się cudowny widok z Fuori-grotta (str. 458). Przez Bagnoli, znane raczej z uprawy wczesnych warzyw, niż przez swe kąpiele, udajemy się do Pozzuoli, a w ciągu całej drogi odkrywają się przed nami cudowne widoki tak na tę miejscowość, jak i na Monte Barbaro i zamek Baja aż do przylądka Miseno. Tu rozciągały się sławne w starożytności pola elizejskie, z willami Cicerona i Cezarów, obecnie dzięki panującej nagminnie malaryi prawie zupełnie opustoszałe. Pozzuoli jest zaledwie cieniem swej dawnej wielkości. Niegdyś było ono nietylko wszechświatowem handlowem miastem, które widywało w swym porcie okręty wszystkich współczesnych cywilizowanych narodów, ale chętnie przebywali tu również imperatorowie rzymscy, zwłaszcza Calligula i Nero. Dzisiaj spotykamy w porcie t}dko małe żaglowce i barki dla użytku turystów, a siedziby dawnych władców i mędrców leżą w gruzach. Mimo to, a może właśnie dlatego przedstawia Pozzuoli niezwykle malowniczy widok (str. 439). Najsławniejszą wśród ruin jest świątynia Serapisa (str. 439). Czy wzniesioną ona została — jak przypuszczają — za Domicyana, pewnem nie jest, prawdopodobnie jednak tak, gdyż w tej epoce właśnie kult Serapisa w południowych Włoszech licznych miał zwolenników. Pewnym natomiast i stwierdzonym przez odnalezione napisy jest fakt, że restaurowano ją za Tra>ana, Marka Aureliusza i Septima Sewera Zasypaną w r. 1198. świątynię wskutek wybuchu pobliskiej Solfatary — obecnie wygasłego, czy też tylko jako taki uważanego wulkanu obróconego na kopalnię siarki — odgrzebano dopiero w 1750. r. Składała się ona niegdyś z wielkiej kolumnady o 48 marmurowych i granitowych słupach, w środku której stała okrągła, na 16 słupach wsparta

świątynia. Słupy te z afrykańskiego marmuru, znajdują się obecnie przeważnie w Muzeum narodowem w Neapolu; podstawę budynku można dzisiaj jeszcze dokładnie rozpoznać. Resztki celli, w której stał przeniesiony również do Muzeum narodowego posąg Serapisa, bożka dusz zmarłych, są także dobrze zachowane. Przed cellą znajdował się utworzony z 6 słupów przedsionek ; trzy z nich zachowały się dotąd, budząc wśród geologów prawdziwy interes: oto w wapień, z którego je wzniesiono, wżłobiły się muszle w wysokości 4—4²/₃ m. Prawdopodobnie więc świątynia musiała przez pewien czas pozostawać pod powierzchnią morza, z którego się później, wraz z całą okolicą, wychyliła. Obecnie zanurza się ona zwolna ponownie w wodę. — Od świątyni Serapisa zwracamy się do Amfiteatru (str. 441), bardzo dobrze zachowanego gmachu z czasów Flawiuszów. Kolisto prawie zbudowany, mieścił on około 52.000 widzów, arena zaś mogła w każdej chwili napełnić się wodą, gdy chciano przedstawić walkę na morzu. Ubikacye dla gladyatorów i dzikich zwierząt bardzo łatwo rozpoznać się dadzą, jak również i wejścia (str. 43Э).

Do najświetniejszych punktów tak bogatych w piękne miejscowości okolic Neapolu, należy w pierwszym rzędzie Caste 11 am are. Port Castellamare (str. 442) jest najlepszym w tych stronach, ruch panuje więc tutaj ogromny. Największe wojenne parowce włoskiej marynarki i małe handlowe okręty wychodzą z miejscowych warsztatów; znajduje się tu również arsenał. Główną atoli atrakcyę dla obcych stanowi naturalnie niezrównane położenie miejscowości, co wpłynęło nawet na wzniesienie tu królewskiego myśliwskiego zamku, villa Quisisana. Otacza go starannie utrzymany park, w którym bujna roślinność tej błogosławionej krainy roztoczyła wszystkie swe czary. Ulubionym celem wycieczek górskich jest w piękne widoki bogata Monte Sant’ Angelo.

Z Castellammre wiedzie dobry gościnie:, który dzięki bogactwu i piękności otaczającej go natury, należy do najsławniejszych w całych Włoszech, przez Vico Eąuense — z przepysznym widokiem na urodzajną okolicę i morze — (str. 458), do Sorrento. Miasto to, pomijając już historyczne jego znaczenie, znane jest jako miejsce urodzenia Torquata Tassa, którego marmurowy pomnik wznosi się na Piazza Tasso, skąd się najlepiej widzi groźnie piękny parów (str. 455) Położone bardziej na północ, służy Sorrento zwiedzającym Włochy cudzoziemcom za letnią siedzibę. Niemal wszędzie stromo ku morzu spadające tutaj pobrzeze (str. 443), przypomina często Rivierç, zwłaszcza tę tak wspaniale z rue de la Corniche przedstawiającą się okolicę między Monaco a Villefranche. Nie biorąc nawet w rachubę pobrzeża, posiada kąt ten masę miejsc, pełnych dzikiego romantyzmu jak np. dolinę dei Mulini (str. 444). Prawie prostopadle wznoszą się tu potężne bryły skał, a w głębi wąwozu rwie naprzód potok, który go sam w ciągu tysiąca lat wyżłobił, hucząc i pieniąc się po przez potrzaskane złomy skalne, pod-'czas gdy po nad nim wznosi się śmiało rozpięty murowany most, doskonały punkt obserwacyjny tak dla malarza, jak i wielbiciela pięknej przyrody. Włościanie w swoich malowniczych jaskrawych strojach, ożywiają barwnie posępną pustkę tego obrazu. Wśród miejscowej ludności, zwłaszcza wśród rybaków (str. 445), spotykamy bardzo charakterystyczne typy i żałować nam jeno wypada, że nie władając dostatecznie pędzlem, nie możemy uwiecznić na płótnie owych zsieczonych przez wichry rysów. Aparat fotograficzny, nieumiejętnie użyty, zmienia częstokroć rzeczywistość w karykaturę.—Opodal doliny dei Mulini wznosi się hotel Vittoria, z terasą doprowadzoną nad sam brzeg przepaści, którego piękne ogrody ciekawy tworzą kontrast z jej dzikiemi i poszarpanemi skałami (str. 446). Front bogato stylizowanego hotelu zwrócony ku morzu, skąd oglądany przedstawia się nadzwyczaj korzystnie (str. 445), zwłaszcza wtenczas, gdy pobrzeże ożywią eleganckie barki, oddane wyłącznie tylko na usługi hotelowych gości Z prawej i lewej strony budynków widzimy najbujniejszą roślinność; pomarańcze i cytryny mię-szają się tu z palmami i orzechami, a ziemię pokrywa niezliczona ilość południowych kwiatów i krzewów, zwracających uwagę przez swe często dziwaczne kształty. — Podobnie jest położony nad małą zatoką hotel d’ Angleterre (str. 446), wznoszący się na stromej skale miejscami tylko pokrytej roślinnością, schowany częściowo po za wyniosłe palmy i rododendrony. Oglądany od strony morza, w pewnej odległości od brzegu, z czółnami i barkami na pierwszym planie, zadowalnia w wysokim stopniu zmysł artystyczny widza. Wspanialszym jeszcze jest widok od strony morza na hotel Tramontano (str. 449); całą ścianę skalną pokrywa tutaj wysokie podmurowanie drogi, wiodącej z hotelu do łazienek. Z boku widnieją ciemne otwory, które zdają się prowadzić do czeluści podziemnych, gdy w rzeczywistości są to tylko ujścia podobnych arteryi komunikacyjnych między poszczególnymi domami miasta a wybrzeżem, założonych po części przed wielu wiekami. Częstokroć oglądać tu można próbne jazdy i większych okrętów, bo i Sorrento posiada swoje warsztaty okrętowe, a przystań jego nierzadko dość jest ożywiona. Szczególniej w dni świąteczne przedstawia ona nadzwyczaj pociągający widok, kiedy z modnymi, jasnymi strojami turystek i letników, zmięszają się ogromnie malownicze ubiory uroczych mieszkanek Sorrento. Bujne krucze ich włosy, ułożone często podług starożytnych wzorów, przeszywa srebrna strzała, u kobiet niezamężnych służy ona także do podtrzymywania cienkiego welonu, któryby tym, tak często jaknajsub-telniej wykrojonym rysom, nadawał coś z wyrazu Madonny, gdyby te ogniste oczy nie iskrzyły się taką wesołością i życiem. Jedwab, używany przez nie na spódnice, jest miejscowego wyrobu, Sorrento słynie bowiem z różnych gałęzi przemysłu. W pośród miejscowych budowli, ciekawą pod względem architektonicznym jest tylko dzwonica kościoła, położonego w pobliżu placu Tassa i zasługującego zaledwie na szumną nazwę katedry (str. 444). Dolna dawniejsza część świątyni zdradza starożytne pochodzenie.

Naiulubieńszym celem wycieczek w okolice Sorrento, obok Punta di Campanella, zachodniego cyplu półwyspu, z latarnią morską i zachwycającym dokoła widokiem, jest Deserto. Po drodze przebywa się małe, ale bardzo ładnie położone miasteczko Massa Lubreme (str. 457), rzucone malowniczo pośród gęstych gajów oliw îych i prawdziwych kasztanów, z jednym z najlepszych widoków na Capri, a jeszcze piękniejszym na Sorrento, które, widziane stąd, zdaje się wyrastać jakby wśród olbrzymiego ogrodu, któremu za przepyszne tło służą stromo piętrzące się góry. Widzieć stąd można doskonale i Wezuwiusz. Karpolla, do której najdogodniej dostajemy się okrętem, z Marina del Cantone, posiada też wiele osobliwości, jak np. dawne ruiny i w stylu staro-romańskim wzniesiony kościół San Pietro ze starożytnymi słupami i freskami z końca XIV. stulecia. — 11 Deserto (str. 444), niegyś klasztor, jest obecnie zakładem dla moralnie zaniedbanych dzieci. Droga z Sorrento prowadzi tu przez dziko-romantyczny wąwóz Conca Widok z dachu tego domu sierot, na wybrzeże, morze i wyspy, jest jednym z naj-rozleglejszych , jakie się spotyka w opisywanych stronach; Z Deserto dąży zazwyczaj jeszcze turysta do St. Agata, by tu znowu napawać się piękną panoramą'i podziwiać zarazem skończenie artystyczny wielki ołtarz w farze. W wysokim stopniu ciekawą jest przejażdżka morzem, połączona ze zwiedzaniem grot, wśród których grota Syren, przy pogodnem niebie, również błękitną się wydaje, choć nie dorównywa pod tym względem „grocie błękitnej“ na Capri.

Ч|

*з

■ъ

*0

Pli

i.

5р*И

:?

«■4«41

шю.:\ ЯМ|

ё»

■Ш

”"¥\V

to*

Ъш

**>*"*~ r

p.

li

5НИ

-г

|Р

«I

Uli

•«

Sï- *t

да

г -ГЙ

[V-

я» г

г' »

г?;

Л:., г

FSC” - >

-.з

lîÂ

[d J

Üs£

N..

mm

Ш'Яш

‘i4

t.

■ *ï!!!

1 И-

■* *

к-

«. ■

il

JK,«

t^S*L

ЛР.

«PS

Vt tfvj

'^~kM

I *****

14

ж

?г

>■*3

.¥#!

Jf*

- v' _

т-Ш»

» т

Ш ,,

.fei

• ълШ

..

.ÿj

Шй

jpPpf ?п

Ä⁻* “

“ L.JwÈtf'⁴*

Laif

tsm яш •

mmi

UÉI

-, ‘ % w* ■ . V * -iS

1 4M

ЙКЩ

&4

41

г':

K£j !

fva

«i

«Sg «u£;

Ж&

IV

POBRZEŻE SORRENTA Z ALBERGO TrAMONTANO.

Okolice Amalfi : Panorama Atrani.

ïv‘J

>1

Кф f.«flf. :#Г’

BtëfBjr Sfr

®ии !

щ y* ««**'• * -*

' 4 ^ Jdl ’*

Jf^Ätv •

>iM.KÂ ; S

M

t jvmvLÆ Я

w?

ШШШЯш

ян

tłjd

ÿ*

:3й

«V

ÿ.

1Г;..л

Fot. Brogi, Florencya.

$&»!

Fot, Alinari. Florencya.

p!

Ir

Ж - Ä.fe

■ • *!

*> '

•'

LtF

y>

га

Г¹

12

У,

45

»S

Si

as

Уй

i 4L j

И:

5*=

ÊMË

B«

Li

||

|§Jjj

t M:

Jwiii

■БИч

ЧГАк *>

Яртду iffi И

L -H » ^ «fgi

4Ц

74

>f

ITT »fT ^

шШ й

Ж:; J

TS⁷ t$f\ ■ -ß

' т Wf» '-' &■ 4e

, f- ifi iil .-«и*

ad

|.Ш

iss

TjL-

É|

I - •• flÄ ' шг u

5?

’i *rWß *0.

O&ä

F* ’ *Ł

..... Этот

|Ж )*ж»Л

£*

: *'ît «ЗрЯ -7» Т2,

• ä£ л®

»48* .»4

mÊ

wsöi

щ

;:-*A

IC

s*p».te ł

fellfЖ,’*' *    ' *

14 Mfcćm j

к. . •% ii Ж ж- #к' *

Ąj

'iv

f

y...

,&SŁ

<кй

•5.«

•Ц-'

Л-4

L, L * À*5?4rf£ Ыгшъ*

ifiHy

JL_

rifeÉfe -LtegSS

Jj

kV

fl!

•:w - ■ "

АшЗ

Pi

k-f

BS

&r

Fot. Brogi, Florencya.

СмЯНН

Fot. Brogi, Florencya.

-»JC*

prçr.»    v '

’L ■^Ё^РШйШ

-    ■ ■■■    -■'■ '-•*,lSCTt»>.-Ł    '    ‘ -'    ■    .' .-Д

4*4

Capri : tak zw. Salto di Tiberio. Capri : Taraglioni.

Baja : Świątynia Mkrkurego. Bajä: Świątynia Wenery.

1

(

HFW# '

« -

■у*

il. .,

ж

.

!№

А

I

И

Я'.-

I-

X

г

VlÄg

■P

К

i

1

fer

т

ч‘

К

1

; -с

S",

ill

к

■

,    •> \‘Ф' ,

1 ? «j

Irl

Ja%

■- . F-

-C

ii •

•to

•ćf \ф£.

V-

If*

I-J

aß

ш

7M

4

J*

11!

-

L..«

bi

*

н

к

т

^1|Ш§

»•*

.‘a.

£Г5ЯИР

йг.

* :

й>

%

Г^*ЩгЗ>.-&' .,i~ , . ,.■ ^

'.^1 »

^l:L V • ß

*Jl*

->ж

/•- h

fr* K

•    K:*!g

ik Щ

•*»

4

■'/'

э

ft

m

I

■ * :+‘'.'V '"■*'[• -Ś

■V*

К »

=7'    •/Я»

У

i

йщрг '

:

шЗ

1

4%

■

Ш

i:

КГ

g

4

;rf.

Lit.

Ж

w

I

ft

#.

je.T

i

ИИИИИЯ

" ń* * _T:~ -

.V,

яр

LV.

&

Hr,*

■

п

W%r

W

Ш

■и

i

' w

ąi

I-

‘ж.

Г'.

Ш-

Г

f

-иг

ЕЗ

£

3

г.Г

•■у

4

Гч

k\

gja

А

ш

Lii

-mm

I-

■ -..-

»

1

Pf

Ш

i,

-

^.т

7е*,

as

Ш É «

&? я*

^3

•32***

яве*

в

ш

./i

в*

я

F¹

и

Fot. Brogi, Florencya.

Panorama z zatoki wyspy Ischii z Wezuwiuszem Panorama wyspy Capri.

NA LEWO W GŁĘBI

Panorama Baji z zamkiem.

Wyspa Capri: Panorama z zamkiem Barbarossy.

fjj

Jig

>v

■il

Sy

jfesf

У*

J#

' . An

^ f ** * « -Ж} Щ|Г - *.

-__

4. .ШНН . ' :£%•. ■ «(k    . *> .

■*»

IÄ

*г

‘Æ

«i'.#;

ïl.iyIIIIIIHIH ; ,-.:*

fegysL»»- J . .„ V П

?,

v.rg

£г£*!ё

;4%v. м

S .

**

f w, 1* .’ • * Я

»«»да мш

imaiç?

аааю

; g ZłJ

ï I п Г|1

1Ш

f *

bäln

I! к i

■»

'( •

it

Ljk3.'

Ï » V if

[•* *ixj*$ü!

HO

> -W4

,<■«

09

____., „ ,^ г«4ьЙ|1й|^

г*,..-* та.», -i “i ,L‘ir” «^

JüÖRp

*•*'• * I ’

Л«. •*< V.». «s

.. ; ■

С* ‘-;\Ш

ÉÜTf

«i

~yr-

*4

MÊ

ли- _ J âsA:

¹ fiy

! : • i f!( it

i f . 0    '.!•    .

ÏA

lg»

&■%

■n

?!

I?

çrg

-з

vssmpVk

>* ■

V%:i

4>

h£8L. И25|л!

J-

U*

•4L» *

! ■ ÿ»

JA

:'ч

&U

|0/

ЙГ;-Г\-

*< w * * 4qJÉB

m&

sa

E:

ftbA

<i

Sf

îiÊtù

ÉU/au»

s«,:

«4    ^

-V •

^“ЙЧ-и^Э*- -о Ja

\Jr-

y*r» f

<*4ss

"■

“TV • •

I#?®:¹

■fVjSaS!

Ьшё4

ЛШ

Щт%

тф

jy-

LT-p.

Fot. Brogi, Florencya.

Panorama Amalfi.

-vf

•î

t ■> •

ЭТ

ï;:>v

я** ;r -

'1

it

’Г'Щ

•:г-

PI

l".

i* jéi

*w

"Ф

t.

I»

*Ł. J

|Ы^*|

. fjM ' Î -fsJ

W f*

* j f#

■Ji

4 «* • !

Ÿj

** j

ę '; ÜT? J -h'f

if;

;t:

äi

■A

't*

ът

»Л1

.«ia

ч<УХ^ .

s-■

f '. , " ■

ibi ,

•~

Srï^ . ,

aIà

&Æ

ГГтШ

hTaf

Шь i

•^1

^    eC&jil

Mil

'Г

Н>Щ

•|j

,-r-v

», ■

py

*JA

Ы'Ш

ГМ

/ Т4,

'S!

г.

Ъ'МАшй

Шт.

яг.

rÄ

ЙГ

■*&

[Rl^i р «г ы% ■

■Ш

Snsästt :

ШЗЁк* :

»■■л?

яй

»v

-5ц;

сан

'■1Ж

-Ч

и* f :'Р

:■

Ej©sc]

гж&

Ti A?r . •

:-гу’ ^ .%'

’s

fcggp

•^явжл

!>*J

цущ

; mą

щ

Ш-Г

гч^жИЙ

*м;

,v(

Amalfi.

■ ;• > л

-i-. A

, -■ «V.

■Ä

Terasa klasztoru Kapucynów. Grota św. Krzysztofa.

y>.

n-

Is

г*,.

■Л:

S*S

Ü;

St

Äe

Ft

,жщч!

• -ÏШ ‘

__r-WfL

Щ/r

LT?

rlj

Si

Lap

c⁵,

г'ж-1

■Jßrj

Im

шр

iSsPt,

ИА

|Щ"

«I

k(*'

W,

»f.

Фг

•m

jv ■ #1

Äi« »

ШЁГЖ

r-V

^41*

-SSŚT-Ś

gg£

. •' -i

**

яг#1

дУ

'. •-& ' VfS*î ,;^

Fot. Brogi, I^lorencya.

tas»**

3f

Й5ыьг^%

li

KüjKjfi

»v3

Ш.

JÿmzrSX

Wt

ШШ

ЩЯГ.£.-

;■

гЬХЛ

*2

Ч*ЖSJPjfy ^ -

-V' Ж*Ч'^5

>f*#'

Лл

' vfl

- 4. .-.«JT*

••A *

V'!

Ip - ~ä*j

%» fil

**

3S№&§P ы&шч ■

•• v;

ijjfr

j}

»IP

■-*1

■ «!

i*

гч:

«Ж* - ;

*'И

SN

I,ć • - . ÉÉKÉ    «А

pw

f&

Ł-J

Ь от. Alinari, Florencya.

\j >4*

L*

V-

'SLWa

•••-V

<L

Ml

-Й

:-

as

F. H

■N

i!

У'л

JŁ. i

З.Ш

CH

I .4

Ж1

7П

гШ *£ »

lJ    J'* JJ' •'".«■PS⁻    Ï&S“

%Й :

r .«jgsÇ⁴ ■ • ■    ч£§3§Й

"'■ ■    ■ *    ■ -ж:'

V'

- w-i

V...    ff" ’

шр

iv£ć'

Ж-,

*a’

ütv

r “ТТ

РЖ

El

Г?

0 mf'9

йН& 4

148ÄA

Г.

.«#

■f

чу$

AM

I’

jfc

Ж

ä?

sï

Î*

4t

г.

пи

ГУ «

,Ч *

* V^;*vó:

*•'

UL' '

TfT j.

rn;

'J

••

PL

>*»

-w

4i2

к.

/ii

.•Ja

■life' w is

LIL«

^glg

'Ai

С-

i’,

v'

La

S3

IS?

й|р

Fot. Brogi, Florencya.

Fot. Brogi, Florencya.

Przylądek Conca i droga z Positano do Amalfi. Panorama Positano.

Cassino i jego okolice: Ruiny zamku Januła (z r. 949). Amalfi : Podwórze Hotelu Huna.

r!

î:

ШЦ I

*ЛТ1 и

■ I

. ,"%Ł

.

«JÉL

IfJP-aŁ

IL

SA.    J

tĘ? * * \ ■***?**■

l.

pa

ssî!

«3*;^ $

ЗГ y

;-%t

«fe;

ÏÆ

Fot. Brogi, Fi.orencya.

Jar przy Sorrento widziany z placu Tassa.

f% jjj

■* «

-Л:

i>ji

Fi.

11

ttM

ф, „ланям «генам-. i

' 'Ж' //м»» '

ея |_

* «Л^!ГЧ^

,я

и?

«fi

W»

III

\ S'

\%

ń, - . I

u«i

*£? ■ y# л.

■ъ

li

swF

-4

îfcfe-

►T'a

ii№

/щ

Śjj

T"

' Ifc *4 »

ah'"

ш.

il

Г» h w

feütt

:Vi

WW*

Е$Ж'

" 7 îySHy

?ф)

HMJSW'T-r

Bîhi

s,vł

•ж==

Ml

öäfc

■T"

hhM

Çgjji»

M ft

T—

гя~

i i il

.. j • J [

I

n>

SH

>. -

Г.

‘rl

JLJ

*1gy

..V

r,sg

£уч.ч^

~fr~

лшш

rs

I.. I

I <«w

.г.

J .    !

T'a;

-V,

“®';î

ЖШ

Amalfi : Katedra sw. Andrzeja z XI w.

Fot. Brogi, Florexcya.

кл

ПК

ЙЧ

•:rP

«* "Ik

л?

, /

r<* I

"Ш

b,

ЯШ

Wbzbfä

•»*

*5

■4Г,

ll

■ -"V i

• r* :■ /•" '

■\f,

I    -■ 4n :'

y^'"v

^**s*

**“■••—    ------------- ■ — гТТТП TlrtHI'^fc 'чИИИк

™-ут^^-^>т*тттьт&хЩ

шЯГ~£

Yj

•Г -г

■ГЩЖ'И

Шшмт:штшщ

ИЯ-

II

ДО *¥|

Amalfi: Wnętrze Katedry.

Salerno : Ambony mozajkowane лу Katedrze (z XIII w.).

ШЛ

f . -Y

wmam'

t' Y' ..

:'ГГ

tâKgamàpuiJS

;---T

Y'    ! _

SSL..

♦g

♦!

м.

яг

Ж® I J яЛ-шЛ

:? 112t jg

? кФ$&Фщ

»Mi

Р *[Щй »

:: V-Щр Й

m ; tag

КяьдЗ

Mi ił"

....

—Y®'

1

•»*

4M

ишя

Мшш&шшвт!

н£

к.

-i-:

«j

титттттт

:j

:i

Г;

f.

\т~'жл ■< y •-    . £г

<? ■■

Sees

^jpyBîiî5r^,

wa:^. ^

-4 -C;

Y-

В5^ '    -

"'” *    HIÜIPll ■ - -«■

s?‘£■

ié

& à\

*| »$%. л Ml

1чЦ?'

iWI

•!

!»

IF

щт$£&т

Wb$£Êê$&M

ж за

Щщ

I У,

!•*

i ишш

'Ш

sai

lit

FH’

'v"z*aKs

sap.

fej

*3

ji|

IMBP--

T,

ттщ

///

illŁS

J ".

■в)

I **\

Lr~ i

*.:e

:x«*n

Ik.

f|

4“

üb

r«

i'

Л,>    jr*

YV.^ I ' - Î

*ЗЯ

i'*~ w

“iS⁴-⁴ —

.gjbAbm.-----

'i-23

•^«<1

Ł-

■J

УЫ&ЮЙ»**

£J

_ V

ii

'*•    Łv.;

,, i -V

lh?s

ШШШ

;

s, :

; :

d

<»p*3

? s f.

1Ш

™k-JI

■■■i

EFTL*.

■%'

ł

A

Ä4

Hr-

■ *

Щш*

[Ч

*ч

fil

M

7Г

>

ш

HÇ?

W

X

< V

W

? \v:

*v

vJ

£^3

p]

r3

\

J7⁷

ggfl

Ï f:* • '

L-i'

^ ;

Fot. Brogi, Florencya.

-

1

1Л

Й.

I

cfe

Г5

mm-mm-

r

Ifl! И5

Pr

w

ш

Li

r..

'J

У! "*

Ж1 ä {

i

fj

Sf#

SSI

H

ет

*- «* • *" “

li

wf

Vi:

ШЩ

ШМй

f/* 1*^

Obserwatoryum na Wezuwiuszu.

Okolice Sorrento : Massa Lubrense z widokiem na Capri,

Lt

-    i

№

:

л

4j

4

•u

V

4;

y.j,C^*

4.

V

*

fu

f j

Ml

b

U*

^ÿ³

** 'jMM

, — , -

OEM

• j

fMsfc*-■ jr*    *-:. ’ •

>.;V

'7^

SSL s&

«

-V -

1

Ш;

rfi

Um.

Et?;-•-■Äv Îæi' .-.i.

£â%

*^4-

P

■te

»# я

i, m

•1

iii

li

“ЯГ

!,',>. li

Ш

-i

i

■

P

: Sfc

I

’ i

■

f

i

li

i

m

ii

. I

m

1

К

f:'

m

‘S3

Ш

- m

i-Ą

M-Й

m %i

-V '‘ '

;v Jp ,41?Ж

y ' ~

»«■'[«Я

.

tu;

«t

|r

6'

Ш

к

V

M I

Ш

itW

* - -

4. "

- -, -»,»•

ii    ’

i

V⁵

<4% *-Y

z3k tv

V

■ЧЁй

piî/M

[g

Przylądek Miseno od strony morza. Jezioro Awerneńskie obok Pozzuoli.

Fot. Brogi, Florenyca.

,а

ш

г.,

Г -

=

ш

I

li,

РЖ

•-«V

да.

да'

I

S

-Г

№

.....:

i жУ*- T * , ш

otг •'«* i s

* v ч да 4,.. ’

ï¹ ■;*'•'

да* «лс t **

’

Okolice Neapolu: Panorama z groty Fluori z widokiem ku Baja.

Okolice Neapolu : Droga z Castellamare do Mety z widokiem na Vico Equense

»да

L

^ода

Я

ИЁ&

Ш '

ин

5ê

да:

1да

?*да:

Г

У.

?

WÆ 11

. -.1

Г* да

84 jp

w..---;.

[

1»1*Жг

Ж

I

s* :

um

Ы^Ц

*v\S

f -JŁiłi., iik

Й5в?|

»1

•:^ ;

'J

ч

О*-

от

■ • I

Чк^Щ.

Î* ; •»

■ • j

шя

Ж?

б

id

Я

г

* •

ш

i

РЙГ

кр

«Vre Lrawvs

.да&

ш* fcä

VLém

ЯП

3(

i

ж

Р

X¹

к*

р F4

я

tfT

I

v-^

V

г ‘

Ь’

F

w .

г

Ж

РР

&>i

«ь

I

■•■■да ■

г

г

4РЯРН-.... ^

.

ш

Ч

Ш

i

,ï

1Ш

:;>шш

? дал

шщт

'&$ *. 5 ^':ЛДц4

Шш

»

г

щ

Ш

, P- . ]

'

■

.' с -', ,.- V.. i да -м

4js

#*.*.

■ Ù

Ra

««ДО

ia

Ä.

[J

"4 ^

' ^

W

rv Ж»

«. *.

.«-fe

ж

aSrsi

ш

I

-

г*

Та

да да

fr

Щ

I

Is

%■

I

«

;л.

Г

11

ш

■

1

.    > Ж№

ЛяШйш

щ

-•Tr^

И

Srend'amour.

3

■ -ti

Ш

Кг

да

iâîà

Г

i

i

.и

ШШЁШ

j

1

!' . ;-,

# %Sj

r.g

1 *«

'Аы

■^A

Ш

V ,т -.W» t'" iw w ж<w

Uyi№"H4. ■

■ i

5.

\Ą

.;

-

Г

I

1

i 9

кЯ

?

I I

:u

я⁴

S&:’-Ää

ЩЯ*и» • ж. ^oSp

₄

-I

i

1

Ë1

!î

il

ïffT

r.

Щ

1Ж

U

t

4

■ :

MU

■

■■

Г-и

I

:

ni

S

Щ

•«

• ; V

:,<ч£*

V. ,/v.

!ay

?J

LffV

V!

|ТФ.*|

A*;‘: •

mm

«

m

и

W

:i

ш

i

тщ

;лг

Щ

тшщш

:

ш

ж

:v*

!

m

Æ

, 4.

,.v-'

.#

у.

г

к

щ

Шт

ОТ .•Wf4».,r

FT⁴

. >/

щш

у?

s

H -

L.

Ęs

"'*^StSHÊh0.

iterłi

■■ «и»

V

*■

.•*-

. *0

AV-,

• ;-*Й*Ц>г

7*

» ,

г 1

»«ej&

'V.

,?I*J

£*в

f

F V

ms

teV il

«s

•»■' .

...4«

4. ~

«

а»«Ж

Ar«*.

£»jm

%v»

‘ ‘V

"rÜ-Vi

, - ..

<2

лЬ

.i

SSSVI

P f i

•w. •

-

J

g

«ж-

Г"^

ж-л

Ч,:

ii

va;'V "

я* ~

ëÜb*⁸—**<*r

jg ’ Ykß -

.: —

⁴ W:

___ - ■«—

V

-А-% .nt-1* :. • №^-- v!ÿ

¹ ‘i,    - J Çv â’ <ЛД. ;*^v. ^-.. ■ -Ш

t • *z'-?■** ■ *x Pf** ?

^ «.«Хж    -A~

Ш

За ■ •• •«

*4

.1.

^4

F •>-.••• ■

4

.

L-SJ

-■(

L'vi

FI

1

ж

•г f:

gn,.;

i.

F •- *§

m

ЩВ

' *

~5>-,

. *!

Щ *?

v**f!

i

:. f Vi

••--rSf&l

4г¥§

г fpl

о

*«

y* мЩ

Ъя

4#

I

1

****«' f fif. «г - Ц

«шЫ л

--Г*

В

V4ß

Шл,я

L>

•«3 ;

t£sm

** ' “

jjp

;:ч m

PÜfcÂÇ*“. »

, « -OÂ'îr, .

Fot. Brogi, Florencya.

Bazylika.

Świątynia Neptuna.

Éi

'4Д.

•i t v. - ’>•'• '•' -•

±^;уажиж

m

: ■

уЛ!?

m

ш

j-.'

a «> й

утШ

i

&A

üM

«a

<-■'

Y^4.r«ry«

_Tl’i VL. 1j

4à

, -d#5U

■'«Г*--'-Г] |h--г '; ■

* 1

•• .. 1:«

■ i ■*    ■

■ «яр . - .wl.

i-.«.

. :i : >{

■

MF

и

îi*

. fi

^ 1 •

,    4-1

ш *,*■

.*

I

» ,*.

* '

Tjr-

^rz-щ

V₂

■:

!F

.

H#

•*; |j.L I

ES

KitPJÎfti

m

Paestum.

Świątynia Neptuna. Świątynia Cerery.

•• '4

r:.......-"’ll,

■

ДЩЩЩд;

• 1л

-•es*«

t-ïWm

«Г" '

fi! ШИ

fmuh

Jss¹

PSnR

s?

- T*"

y - п-&=гг?

Щ/А

.i

i.

>. .

-■■.ж- щТл

mH

If

’ Ai

is

2-

ri.

U.~*

TK

■T ТЧ

fc.M~ Д

L3e

jŁ

jeAfJ.

та

i]

, 1

ВЕД

ши

ISP

fff 4211

li

Łn:

îsH-w_Y”"-“”*

li

aii

tb

•*йчг

%Æ>~

fsTf

Н|

Зм-

ЙЙГ

i*

irr

1И11

ftm

prr~-•—4—

ЩЩ[

к i^-V*

ч?~*»

Г. - A

5Ш

1гШР

a «4

WM

<1

■^1

^ыцги

Ц¹

I»

. éti

L ?

и? '

L'' 1 Ш

чр"

fi

:=5S

St

Ш1

KT

là

il

Tt

'J|VV \ >1

:?j#| .&*

râdfiflK

Ш1

Ffe

fi

pp

»    «f?

Iy

L.

II

ft

'A

Si

«I

Fa

Pf

|N

I!

il

|\

*T*

2^3E

JHfs

Saj

fuMSkks

Kyl

I ; „ I

Si-

‘ i .fl

If i

;■

ÎY

11⁵

...

4'

Sp:

ft*

r¹

A «

» {:

i J, ;!!

,лД i (I ÉÊ ¹

-TES

*—*i M

-v'

il!

I®

flft, lîfc

mïi»\

ЮЙ

.'w

Y

-«гч

т-Ш

#!$ 1

Pfg

?н~

■5b**à * _ . J

э\м

Iifpgs

SES

; T-»

i u:

la

i 4rrW4*ECHW

i

fî}

II!

lp

i ill L M! .

s-ж? ;

м i ^.|

! i

slU

№1

PJj

__    'г ■

., —    ~ И

*4«.4Î    ^ '-7 '

вн

5Щ

-pH

$ rend amour, Sunparf & (о.

Fot. Brogi, Florencya.

Panorama miasta z widokiem na Kalabryę.

Fasada Katedry, Wodotrysk Montorsoli’ego i ulica i. września.

Messyna.

Monte di Pietà. Ołtarze w Katedrze.

»»    » -    цт~ ÿr~' g*

liÆ-IUI -T’ П1* " * ~ ⁷ ГГ*Т

: tą

ÿl

ш»д»м

w*

zjMÆ

•>

^4i>-

.•.ид

:■ **■

PSft

"QVI

fl

».

M,’

àmt

«r

. M'~,

ffitëT-W^WvT

\l

<гШ yv

Lv*rj<4

Jt^jf Jpftr '

èp

s#&;

ЦШ

litm

V¹

& r⁴'*-

Wr

Éfofc

»5

р*:Щ

Sflj* ■-*•*»■>"

4«|# W K«.

"ЧС r ~W f** "»ЧТ ^

Hifc. .„.tjê

* te»-»

— -r< V,';v

£ü»

•i

<*

?£

rf*

%:

dfi

*8Г '#•

Si

T»j

~-Д

i! g p? '

• w*#4 .^i

fi*

[Ш1

Hf

4L.«

s?

O 'km-ш

Si

.Êr

4«

[Г,

№3,

31

f

I?

ük£

ityç:

b'S

W*.

«*»

Ii-

Тт..

Г'»;

(s

ŁM

-.1,

-; fl O

Jv&

Rri

¥»

w->:

te

Si

ir

*»> 'Ź4

.»

mm:

пШл

у?*

я: if

Æ-'A.

.«»J»

МШМШ|

^_

ЮШШМШ8

ШЁЛ

s-

I/

gggfi

h]

ii U

$ % J

Nt>*

Lf.-

b~

p>-

f/i сУЁ-поЛ ?î//7*> ат/В (?.

Fot. Brogi, Florencya.

Fot. Brogi, Florencya.

Główny portal Katedry z rzeźbami z XIV 1 XV w.

Messyna.

Studnia G. A. Montorsoli’ego (1551).

____;

TT

i-

‘ЧГ

■■—'i

li

_:*ъ.

'■imj

— 4,

J»*

‘•лии

'•NÆ

у—

2s

w~

•L-’:

ib

m.

Ш:

ЦЩ

Fot. Brogi, Florencya.

; ЧЩй

W* «K

ФЁ

Vs,

*■

- *•

:S

Hj

ig

4.

фШ-

ri®

Fot. Brogi, Florencya.

Messyna: Corso Wiktora Emanuela z wodotryskiem Neptuna i pałacem Municypalnym.

Soi.unt : Widok ruin.

«fi#

.0*1

«С|

*3!

П с,

Г

SK*

Ä3

üStt

йж

\TJ

ii

IT

Miui h

l^F:    ........ ......~    ~ ’ ’*......

7**OI

'MùÂ

'У,

ff

Ш*шё

IL

».4

»I

ад|

:•

Fot. Brogi, Florencya.

Fot. Alinari, Florencya.

:!

I:

I» i

V .• T ^

Г- r*> ' .

F HP

fi

Iw

ж.

ÎS

i?

ЧС 3 •jr •

>•

CÉ

kl

• a:

-it,

i*

i ;i i

fl

cssasasa^-:;;:^:

'•

»мДкьдее**

Là

-, 1 -,

*-v    % *

П .if

5f ftj

-Ni

f»!

SSw

r:w

For, Brogi, Florencya.

Messyna: Kościół S. Gregorio (1542). Messyna: Kościół Maria della Scala (wiek XIV).

w i fljj *ш4

te?

W-*'*!

KWI

jÉ;T"P

'i-.

лг

■ *>

$гепс/стщ

Fot. Alinari, Florencya.

Cefalu: Tylny front Katedry S. Salvatore (z czasów Normandów, XII wiek).

Cefalu : Fasada Katedry.

lekarze, doktorowie i profesorowie.

Gdy przebywamy powrotną drogę z Sorrento do Neapolu na pokładzie statku, przesuwa się przed oczami naszemi znowu cała wspaniała panorama, a skoro okręt stanie na wysokości Villi Nazionale, raz jeszcze ujrzymy niezrównany krajobraz z Neapolem i Vomero (str. 445), z jego uroczemi willami, oto-czonemi starannie utrzymanymi ogrodami, ulubioną siedzibę neapolitańskich literatów. Z wybitniejszych, Villa Belvedere zasługuje w zupełności na swe miano. Lecz dość na dzisiaj !

I znowu puszczamy się morzem na dalsze zwiedzanie cudownych okolic Neapolu, a celem naszej wycieczki jest

Vyspa Jschia.

Zaledwie odbiliśmy od brzegu, odkrywa się z pokładu parowca prześliczny widok na wysokie, resztkami starożytnych ruin pokryte skały przylądka Miseno (str. 457), którego południowy cypl wieńczy średniowieczny kastel i nowożytna latarnia morska (roztacza się stąd jedna z najwspanialszych panoram na zatokę Neapolitańską). Statek przybija najpjerw do Procidy, z czego korzystamy, aby zwiedzić i ten zakątek, który z pokładu przedstawia się cudownie (str. 444). Wyspa posiada nader bujną roślinność, dzięki grubej, urodzajnej warstwie, utworzonej przez łatwo wietrzejący wulkaniczny grunt. Prócz hodowli pomarańcz, cytryn, fig i innych owoców, stanowi rybołostwo główną gałąź przemysłu miejscowej ludności, której rysy twarzy noszą dotychczas ślady greckiego pochodzenia, chociaż cechy te w skutku stale wzrastających stosunków z mieszkańcami wysp sąsiednich, poczynają się zacierać. Zamek tworzy tu najlepszy punkt dla pięknych widoków. — Gdy morze jest spokojne, dostajemy się barką w niespełna godzinę na Iscliię. Miasto Ischia (str. 444), widzialne już nawet z pokładu parowca, ciągnie się nader malowniczo wzdłuż wybrzeży, a wille jego, otoczone pięknymi ogrodami, docierają do podnóży gór. Ischia jest również czysto wulkanicznej formacyi i jeszcze dzisiaj rozpoznać tam można dokładnie około tuzina kraterów, z których jeden w r. 1302, po dłuższym spoczynku, począł wyrzucać z siebie dym i popiół. Najwyższa wyniosłość: Monte Epomeo, wynosi 792 m. Wyspa produkuje znakomite wino i jest wogóle bardzo urodzajna, wielkie ponosi jednak klęski skutkiem trzęsienia ziemi ; 28 lipcal883r. Bacco Ameno, położone na północnem wybrzeżu, i nieco głębiej w ląd wsunięta Casamicciola, uległy prawie zupełnemu zniszczeniu.

Ischia godną jest przedewszystkiem uwagi pod względem etnograficznym. Jeszcze dzisiaj zauważyć można różnicę , jaka zachodzi między szlachetnymi rysami twarzy jej mieszkańców, a typem pobliskich Neapolitańczyków ; odznaczają się oni również silniejszą budową ciała, Zdawałoby się prawie, że w żyłach ich płynie krew Saracenów. Dawniej często spotykane oryginalne ubiory, znikły obecnie niemal zupełnie. Mieszkania nawet w nowszych domach potrącają o epokę starożytną: główne ich środowisko stanowi podwórze. Z wielką pracowitością zaprowadzili mieszkańcy wyspy na znacznej jej części kulturę rolną a jeno w miejscowościach nadbrzeżnych przeważa rybołostwo. Ischia posiada wzdłuż całej swej strony północnej i części zachodniej dobry nadbrzeżny gościniec, widzialny na znacznej przestrzeni z zamku (str. 444), zbudowanego przez Alfonsa I. Aragońskiego ; służy on wprawdzie obecnie jako więzienie, nie mniej przeto dostępny jest i dla obcych, którzy odwiedzają go chętnie dla ślicznych widoków. Jeśli kto nie ma zbytniej ochoty piąć się w górę, może podziwiać cudowną panoramę także i od wewnętrznej strony zatoki (str. 451), która tworzyła niegdyś jezioro śródziemne i dopiero przez przekopanie dzielącego je od morza skrawka lądu, zamienione zostało na przystań. — Wejście na Epomeo jest dość uciążliwe, poniesione jednak trudy wynagradza widok, który się stąd roztwiera, obejmując w promieniu około 20 mil niemieckich. Na szczyt góry dąży się zwykle przez Fiajano, Piejo, Barano, Fontana i pustelnię San Nicola, skąd tunel, przebijający górę na wskroś, prowadzi w kierunku z południa na północ; schodzi się z niej do Ischii z powrotem przez Panzę, dawniej letnią siedzibę królów z domu Aragońskiego, otoczoną dokoła winnicami, przez Forio z pięknemi palmami i wreszcie Casamicciolę.

Ze znanego nam już Pozzuoli robimy znowu wycieczkę w głąb lądu i to najpierw do Monte Nuovo, która powstała w r. 1538. w ten sposób, że wyrzucone w powietrze, w skutku podziemnego wstrząśnienia, kamienie i lawa, spadając utworzyły grzbiet tej właśnie góry. Popiół dosięgnął wówczas nawet ulic Neapolu. Przy drodze do Cuma leży wspomniane już niejednokrotnie w starożytności jezioro Awerneńskie, uważane za bramę wiodącą do piekła. Prawie zupełnie koliste, wypełnia ono jakiś wygasły krater, dawniej też, gdy je otaczał dokoła gęsty las, musiało istotnie wywierać niezwykle ponure wrażenie. Dzisiaj brzegi jeziora, wysadzone drzewami poma-rańczowemi i winnicami, zatraciły chyba zupełnie swój ongi tak posępny charakter. U wschodniej jego strony znajdują się ruiny, uważane za resztki świątyni Apolla, chociaż mniemaniu temu brak dostatecznej podstawy. W stronie południowej jeziora spostrzegamy również sławną w starożytności grotę Sy-billi z Cuma, z zachowanymi śladami dawnej łaźni, której oglądanie nie przedstawia jednak żadnego interesu. Dalej w kierunku ku Baja docieramy do łaźni Nerona ; kabiny jej wykute w skale, z której wytryskują gorące źródła. Wreszcie ukazuje się Bajä. Sławna niegyś i — jak wskazują niezliczone ruiny starożytnych budowli, często ukrytych w gęstwinie krzaków — dawniej daleko większa niż dzisiaj, była ona jednem z najulubieńszych miejsc kąpielowych Rzymian. Nadawała się też po temu znakomicie, nie tylko dla uzdrawiającego działania swych źródeł, bardzo skutecznych przedewszystkiem w bolach reumatycznych, ale też dla prześlicznego położenia nad brzegiem morza (str. 451) i łagodnego klimatu. Dostojni Rzymianie wznosili tu bogate i pyszne wille, a niejeden z władców rzymskich zbudował tutaj pałac, który pod względem bogactwa ozdób z trudnością znalazłby równego sobie. Ostatnim, który to uczynił, był Aleksander Sewer. Według współczesnych pisarzy — przedewszystkiem Martiala — rozwiązłość obyczajów szła ręka w rękę ze zbytkiem i świetnością tutejszego życia kąpielowego. W późniejszych czasach cierpiała Baja bardzo skutkiem najazdów Saracenów, a pojawienie się malaryi spowodowało upadek miejscowości. Morze porwało tu także swój łup: tam, gdzie obecnie fale jego szemrzą, na północ od kastetu (str. 439), wzniesionego przez wicekróla Piotra z Toledo, ku ochronie zatoki przed napadami saraceńskich piratów, leżała niegdyś część miasta. — Z ruin zachowała się dobrze tak zwana świątynia Merkurego {str. 450), łaźnia z rotundą, mającą 44 m. w przecięciu. Otwór do przepuszczania światła podobny jak w Panteonie. Tu zbierają się zazwyczaj miłośniczki tarantelli. Również resztkami łaźni są ruiny, zwane świątynią Wenery Genetrix (str. 450), także z rotundą o ośmiu wielkich sklepionych oknach i czterech niszach. U łuków wchodwych rozpo-znać się dadzą resztki jońskich pilastrów, a także sklepiony strop budynku zachował się miejscami. Mniejszego znaczenia jest t. zw. świątynia Dyany, przedstawiająca, jak i poprzednie, prastarą łaźnię. — Wieczorem, skoro księżyc swem srebrnem światłem obleje krajobraz, w nieco bujniejszej wyobraźni powstają z ruin na nowo pałace, które jaśniały tu niegdyś takiem bogactwem i przepychem, a dostojni Rzymianie wychodzą w purpurowych togach z ich podwoi, aby, w poważnej rozmowie, przechadzać się pod kolumnadami, lub żartować z pięknościami, których czarne, jak noc, oczy obrzucają ich rozkochanem spojrzeniem.

Lecz dosyć marzeń i fantazyi, zaprowadziłaby ona nas zbyt daleko, a wszak czeka przed nami jeszcze długa wędrówka po przepięknej ziemi włoskiej. Nową seryę turystyczną rozpoczniemy od Salerno.

Przez Pompeji udajemy się z Neapolu najpierw do Nocery, w pobliżu której wzrok nasz przykuwa Santa Maria Maggiore, ciekawa pod względem architektonicznym budowa z pierwszej połowy XV. stulecia; później przez Vietri docieramy do Salerno. Najbardziej znane jest ono przez swój Uniwersytet, który — zwłaszcza wydział lekarski —już podczas wojen krzyżowych zażywał tak wielkiej sławy, że Salemu nadano z tej racyi nazwę civitas Hippocratica. Dla zwolenników emancypacyi kobiet nie bez znaczenia powinien być fakt, że już wówczas były w Salerno nietylko studentki, ale i kobiety Medyczna ta szkoła uznała pierwsza wielką doniosłość djete-tyki; biorąc za motto zdanie: Morbos sanare difficile; morbos prohibere facile (choroby leczyć trudno ; chorobom zapobiegać łatwo). Z czasem zanikała sława Uniwersytetu, a obecnie Salerno, dzięki swym warsztatom tkackim i przędzalniom, bardziej znane jest światu przemysłowemu niż uczonym. Architekci i miłośnicy sztuki zwiedzają je dla katedry, przebudowanej przez Roberta Guiscarda ze starego kościoła N. P. Maryi; inni dla pięknego położenia miasta. Już sam przedsionek świątyni, z 28 przeważnie starożytnymi, granitowymi słupami, na których spoczywają 23 krągłołuki, przedstawia nader interesujący widok ; tutaj znajdują się sarkofagi, po części z epoki rzymskiej Portale kościoła wspaniale przyozdobione, zwłaszcza środkowy, z bardzo ciekawemi dla historyi sztuki spiźowemi drzwiami, wykonanemi w XI. stuleciu prawdopodobnie w Konstantynopolu. Najwspanialsze są jednak ambony (str. 456) z prześlicznie ozdobionymi granitowymi słupami, oraz mozajkami, które pod względem doskonałości wykonania nie wiele znajdą równych sobie. Po zatem posiada jeszcze Salerno z rzeczy godnych widzenia : ruiny starego zamczyska, wzniesionego jeszcze przez Longobardów a wykończonego przez Normandów, dalej teatr, najwybitniejszy gmach nowożytny, następnie średnich wieków sięgający wodociąg z ostrołukami i wreszcie w kościele San Giorgio ołtarz z obrazem pędzla Andrea da Salerno.

Z Salerno odwiedza się zwykle Paestum, zwane obecnie Festo. Założone około r. 700. przed Chr. przez Greków dory-ckiego pochodzenia, było Paestum do r. 341. przed Chr. jedną z najbardziej kwitnących greckich kolonii. W wyżej wspomnianym roku zdobyły je włoskie szczepy; w 70 lat później przechodzi pod panowanie rzymskie, gdzie zdobywa rozgłos dzięki swym przepysznym plantacyom róż. Skutkiem zamulenia zatoki ławicami piasku i rozwielrnożnienia się malaryi cierpi miasto niemało, wreszcie zadaje mu cios stanowczy najazd Saracenów w r. 871. po nar. Chr. Jednakże z epoki rozkwitu zachowały się tu jeszcze do obecnej doby w znacznej części trzy wspaniałe świątynie, co każe zaliczać Paestum do rzędu najważniejszych siedlisk staro-greckiej sztuki we Włoszech. Z dworca kolejowego wchodzi się przez bramę Syreny w obręb miasta ; z otaczających je niegdyś murów liczne jeszcze pozostały ślady, gdzieniegdzie sięgają one nawet 15 m. wysokości. U południowego krańca wznoszą się trzy świątynie, z których najlepiej zachowana świątynia Neptuna (str. 459. front i wnętrze). U podłużnych jej boków stoi po 12, au poprzecznych po 6 potężnych, żłobkowanych, ku górze zwężających się słupów (2¹/* m. w średnicy); kapitele posiadają kształt starożytny, miękki, mało ozdobny. Architraw masywny, fryz lekki, całość wywiera imponujące wrażenie. Wewnątrz świątyni cella z dwoma rzędami po 7 słupów; ponad architrawem znajduje się drugi rząd ta-

spoczywają na

kich słupów, niegdyś podtrzymywały one dach i częściowo przechowały się do naszych czasów. Tworzyły one trzy nawy, z których środkowa, znacznie szersza od bocznych, posiadała na końcu, w głębi, posąg Neptuna, opiekuńczego boga miasta (Poseidona). Umieszczenie ponad sobą dwóch rzędów słupów, stanowi rzadką cechę charakterystyczną dawniejszej architektury. Dobry swój stan obecny, mimo tylu wieków trwania, zawdzięcza budowla doskonałości materyału, jakiego użyto przy robocie. Część malatur, w kolorach ciemno błękitnym i czerwonym, doczekała również naszych czasów. — W południowej stronie od świątyni Neptuna wznosi się tak zwana Basylilca (str. 459), prawdopodobnie jeszcze od niej starsza, ale nie tak dobrze zachowana. Na bokach podłużnych budynku stało po 16, na poprzecznych po 9 słupów, również silnie ku górze zwężonych, z pękatymi kapitelami. Dziwnem się wydaje przecięcie całości przez rząd słupów, który łączył środek obu podłużnych boków bazyliki ; możnaby z tego sądzić, iż świątynia poświęconą była dwom bóstwom. Kapitele różnią się w rysunku linii od współczesnych doryckich. — Trzecią jest świątynia Cerery (str. 459), mniejszych rozmiarów, mająca po 11 słupów po bokach podłużnych a po 6 po poprzecznych; przechowały się z niej do dzisiejszej doby jeno perystyl i cztery słupy przedsionka. I one są ; także żłobkowane i mocno ku górze zwężone. Słupy przedsionka, zbliżone kształtem do jońskich, cokołach. Świątynia ta została prawdopodobnie wzniesiona wkrótce po założeniu miasta, później częściowo odnowiona. — W ciągnącej się od bramy północnej Paestum ulicy grobowców, odkopano wiele ciekawych zabytków, które przewieziono do Muzeum narodowego w Neapolu.

Od siedzib pogańskiego kultu zwróćmy się do świątyń chrześcijańskich i odwiedźmy najpierw stary klasztor Benedyktynów, Monte Cassino (str. 454), położony przy stacyi tej samej nezwy na szlaku kolejowym Rzym—Neapol, ufundowany w r. 529.przez św. Benedykta. W pielęgnowaniu nauk i umiejętności, co w wiekach średnich spoczywało niemal wyłącznie w rękach mnichów, zajmował on naczelne miejsce i dla tego właśnie przy znoszeniu klasztorów we Włoszech w r. 1866, uznany został za własność narodową, zamieniony na duchowny zakład wychowawczy. Nieciekawy pod względem architektonicznym kościół, zbudowany w latach 1637 - 1727 na miejscu dawnego, wzniesionego przez św. Benedykta, a zniszczony podczas najazdów nieprzyjacielskich, kryje w swych murach groby św. Benedykta i św. Scholastyki. W chórze napotykamy piękne rzeźby, a w kaplicach cenne mozajki. Biblioteka i archiwum klasztoru posiadają znaczny rozgłos ; pierwsza zawiera wiele rzadkich, starych druków, ostatnie znowu — ciekawe rękopisy i ważne historyczne dokumenty (obszerniejszy opis Monte Cassino znajduje się w zeszycie 24-tym). Widok stąd na okolicę niezwykle piękny i rozległy, ale bardziej jeszcze zalecić możemy panoramę z Monte Cairo, na którą dostać się można w cztery niespełna godziny. Jedynie dla kontrastu stawiamy obydwie opisywane miejscowości obok siebie, gdyż podróżny zwiedza naturalnie Cassino po drodze z Rzymu do Neapolu, a nie dopiero z Salerno.

Gościniec, obfitujący w piękne widoki, prowadzi z Salerno do Amalfi; górskie i morskie krajobrazy, godne pędzla Achen-bacha, zmieniają się co chwila. Przez Majori dociera się do położonego cudownie Minori, z kolei do Atrani (str. 449), wzdłuż parowu, na stokach gór nadbrzeżnych, niezwykle malowniczo tuż koło Amalfi rozrzuconej mieściny. Domy i wille, loggiami przeważnie ozdobione, wychylają się z pośród zieleni parowu, a jasny koloryt ich ścian żywy stanowi kontrast z ciemnymi kolosami tu i ówdzie pionowo niemal wyrastających skał. Tutejsza ludność posiada w swych rysach coś nie swojskiego, co naprowadzałoby na domieszkę krwi arabskiej. Amator sztuki i badacz starożytności mało znajdą dla siebie zdobyczy w Atrani; co najwyżej dwoje drzwi bronzowych małego kościółka San Salvatore di Berretto, wykonanych w r. 1087. w Konstantynopolu. W historyi zapisane Atrani zostało jako miejsce urodzenia bohatera opery Aubera „Niema z Portici“, Masa niella, sprawcy i zwycięzkiego przewódcy rewolucyi z 1647 r.— W małej stąd odległości leży Amalfi.

Po tern wszystkiem, cośmy dotychczas widzieli nad zatoką i w okolicy Neapolu, trudno sobie wyobrazić, byśmy jeszcze coś względnie choćby nowego w tym rodzaju znaleźli. Że jest to jednak możliwe, stwierdza jeden rzut oka na Amalß (str. 452). Miasto, rozrzucone na urwistych stokach stromej, częstokroć naturalne terasy tworzącej Monte Cerciti, zabudowane bez obmyślanego z góry planu, pociąga właśnie dzięki owej swobodzie stokroć silniej, niż to uczynić są w stanie regularnie wymierzone kompleksy domów stołecznych, nieskazitelnie proste ulice. Tu na urwisku skalnem wznosi się milutka willa, otoczona wspaniałym ogrodem, który rozrósł się na pokładzie urodzajnej ziemi, naniesionej z wielkim trudem i wysiłkiem, może jeszcze nawet za rzymskich czasów, rękami niewolników. Tam znowu mały domek jakby jaskółcze gniazdo przylepiony do skały ; gdzeindziej wreszcie takiż domek wyrasta z wąziutkiej skalnej szczeliny, jak gdyby dlań gdzieindziej zabrakło miejsca. Wysoko na szczycie sterczą ruiny strażniczej wieży, z której niegdyś ostrzegawcze dawano sygnały o zbliżającej się nieprzyjacielskiej flocie ; u stóp przewala się i szumi wiecznie młode morze. Najpiękniejszym jest widok przy zacho-dzącem słońcu, lub też przy magicznem, srebrnem świetle księżyca. Także z hotelu Luna (str. 445), zbudowanego tuż u wstępu do Amalfi, mamy ładny bardzo widok wstecz, na przebytą przed chwilą drogę , jak również i na rozległą kotlinę leżącego przed nami morza ; na podwórzu hotelowem uderza nas śmieszny nie rzadko obraz domowego życia i jego codziennych czynności (str. 454), które tutaj, jak wszędzie zresztą w południowych Włoszech, o ile możności odbywają się pod odkrytem niebem. Niegdyś naturalnie było to życie bardziej intenzywne, bo i z dawniejszego znaczenia Amalfi pozostały jeno skromne okruchy. Wierzyć się prawie nie chce,- iż przed laty, w zakresie żeglugi morskiej, rywalizowało Amalfi z We-necyą i Genuą i że jego ustawy dla tejże żeglugi na morzu śródziemnem były decydujące. Guglielmo di Puglia opisuje, może z południową nieco przesadą , Amalfi XI. stulecia, jako najwspanialsze i najbogatsze w całym świecie miasto. Kolonie jego afrykańskich i azyatyckich sięgały brzegów, lecz już około połowy XII. wieku zaczyna się upadek miasta, następstwo niefortunnych walk z pizańczykami a później genueńczykami, jak również spustoszeń, sprawianych przez niespokojne morze. Dziś nie -posiada ono żadnego większego znaczenia, jedynie budowle jego mówią jeszcze o minionej wielkości miasta ; najważniejszą wśród nich jest katedra Sant Andrea (str. 455). Szerokie i wysokie odkryte schody, trzynawowy przedsionek ze swemi bocznemi budowlami, imponująca wysoka fasada i potężna, po lewej jej stronie wznosząca się wieża, dają ogólny widok całości równie malowniczy i ciekawy pod względem architektonicznym, jako wzór lombardzko-normandzkiego stylu; Czasów najstarszej budowy (epoka panowania Longobardów, około r. 940) sięgają jeszcze drzwi środkowe z fantastycznemi arabeskami, boczne wejścia i krypta wraz z absydami ; wszystko inne jest późniejszego pochodzenia lub też przy odnawianiu zmodernizowane. Godne widzenia są odlane ze spiżu w Konstantynopolu drzwi środkowego portalu, jak również i wnętrze kościoła (str. 456), gdzie nie znajdujemy jednak ani śladu dawnej ornamentyki, wyjąwszy paru zachowanych do dzisiaj i na filary zamienionych słupów. Nic też nadzwyczajnego nie przedstawiają malowidła stropu; prędzej chyba na uwagę zasługują mozajkowane pulpity w chórze, które spoczywały na starożytnych słupkach , znalezionych w Paestum, skąd też pochodzą wielkie boczne słupy chóru. Wieża, według brzmienia umieszczonego na niej napisu, wzniesioną była w r. 1276; odnowiona w 1768. r., uzyskała zdobiące ją obecnie rzeźby stiukowe. — W Canonica, niegdyś klasztorze, należącym obecnie do Hotelu Cappuccini, w górnem mieście, znajdujemy piękny i pod względem architektonicznym (oryginalne poplątanie ostrołuków) nader ciekawy krużganek, skąd napawać wzrok możemy jednym z najprzepyszniejszych widoków na Amalfi (str. 453). To samo da się powiedzieć o pobliskiej jaskini, utworzonej z niezwykłej obfitości stalaktytów, gdzie jednak wrażenie ogólne psują kapliczki, zbudowane w wielu miejscach przez zakonników, którzy grotę zmienili na górę Kalwaryjską. Również i druga pobliska grota św. Krzysztofa (str. 455) przedstawia całą pełnię czarujących formacyi naciekowych wszelkich kształtów i jest jednem z naulubień-szych miejsc spacerowych. Do nich należy także Valle di Mulino.

Pragnąc uniknąć powrotu tą samą drogą do Sorrento, puszczamy się gościńcem przez Positano, który przebiega w dalszym ciągu obok dość daleko i ostro w morze wrzynającego się przylądka Conca (str. 454). Warto też zboczyć z drogi na wązką i bardzo niewygodną ścieżkę i dotrzeć nią aż do samego cyplu przylądka, zwłaszcza wówczas, gdy morze bardzo jest niespokojne. Nigdzie wściekłość rozszalałych podczas scirocca fal nie jest tak gwałtowną, jak tutaj ; na znaczną wysokość wdzierają się bałwany morskie na nagie skały, spadając następnie na dół we wspaniałych kaskadach i wzbudzając w człowieku poczucie jego niemocy i nicości wobec potęgi Lego rozszalałego żywiołu. Nie bez racyi „furores“ nazywają się strome skalne urwiska tej części pobrzeża od szalejących tu strasznych burz! — Positano (str. 454) zjawia się cudownie położone nad brzegiem morza, na tle wzgórz; miejscowość to malutka, pełna jednak życia, która niegdyś znaczny prowadziła handel morski.

Musimy wreszcie pożegnać Neapol i jego niezrównane okolice. Prawie wszyscy opuszczają te strony nie bez uczucia żalu, że nie mogą pozostać tu czas dłuższy ; wielu odjeżdża stąd z niewypowiedzianą głośno, a jednak gdzieś na dnie serca odczutą zazdrością ku tym, którzy spędzić tu mogą życie całe. Czy uczucie to jest usprawiedliwione ? Nie! po tysiąc razy nie! Już od czasów Hannibala wiemy, jak tutejszy klimat rozmiękcza i rozleniwia, czego dowodzą setki codziennych przykładów. Surowsze jest nasze północne niebo, cięższą nasza codzienna praca i coraz silniejszą walka o byt, ale to niebo i ta praca wydały też silniejsze i wytrwalsze pokolenie*).

Sycylia

największa z wysp Morza Śródziemnego była zawsze — jak daleko sięgają historyczne nasze wiadomości—przedmiotem sporu między ludami uprawiającymi żeglugę morską i musiała też w skutek tego ustawicznym ulegać spustoszeniom Pierwotnie zamieszkiwana była prawdopodobnie przez Iberyjczykow, później napewne już przez Sykanów i przybyłych z Włoch Syketów, zaś już w XI—IX. wieku przed nar. Chr. napotykamy tam kolonie fenickie. W VIII. stuleciu rozpoczyna się wędrówka Greków, którzy założyli tu Sy-

*) Tekst do osiatnich ilustracyi, które obejmują już miejscowości na wyspie Sycylii, znajdują się w zeszycie ;J0-tym naszego wydawnictwa.

VT7

VO

i*

Ük"... 7 te*

itetetey

te

Uli

ill

Г: 7 %

А Щ

li j

\ ШИ» '

r_:

К i r ' II

te'

71

psOSST

mm

П7

M -FL

ijA J

......"

mm-

'7

tr-X‘

СЩ

||J J

il

S;f ■. k

V» -

il!

r.¹

p.«'.

..T i

te

li

■rr

; • ' *J I |1ш

‘г Щ; '

гш

clij',W

,■

У*,

7‘r^r

,v5

if

tell

,\1 ¹

gn

jjj

iV -r

te

[ii

Fot. Alinari, Florencya.

sg;;

⁴ ^    1йНг:/^У Lr *!?>дад

‘^•v    WjZ?® &0ЩЯшЯП^1-

' ^4te'^srÆ

ШЁшЁШШ!

>2к

|tete

fc

Жш

.te

Щд!|

Л U/ г

L^>i

tete-*

S?

•i

;fl

râ

■ ÎTi

.Яш

;*v%

(»T

I’M

iw.*:

Ki

p

te

|Г

*1: ifc¹

Ifî

&шаЯ

Яй

4,

k.-

». ■ VI !

“'te

g|F

•>. ' •. -

i    if ■

•5    II :

gpl

»,

f33f

Fi

Jim i

pI

pte

NS

te

vT- A

■ -i

?

I ч

■га-if 1

шшшЁк i i

)Ф#^-зйМ|1ММ| * i|É

шш

jgpm

%мщ

ЧШ

[jlft

AM

OK

mi

тЛ

№B

II

àâW

Wnętrze Kościoła Martorana.

-.»y

%M

VP

Fot. Brogi, Florencya.

Palermo.

Panorama miasta widziana z Monte Pellegrino.

jspitel

- • ■

7*r

-te

e,

ÇÎ’wK

■PpV'^feBPK-'ШИ *~~.,-чЛК

UJ

JSSir-'làrt¹

il

■MttMk." >i ■

Fot. Brogi, Fi.orencya.

Wnętrze Kościoła S. Giuseppe dei Teatini (budował od 1612 do 1615 Bęsio).

i.

>и

il

‘M

\r

йГЧл

г£

iis

?■’/

k»Tj ⁴

StP'

Li'S

; ......

■- -t./⁻

;я

,f v' V

al

m

фкрл

w

Ж.

mi

I b,

it îSy

JL

1ЯН

*1

]| 'V

J"" turn

mi

lilii

r* .. s

ё&Ф

ip?ąs sgg^

'le

^w-

*” J

ra

«i

U-W-X-: 4    __

z.'X.Xj

~\

|ЯШ15й1,,₁.и«*Г

\ ...

ÉÜ

SI

•'3

T*

■ А'

*4 {

в

к *?;Sb,î*    1?*!йаа«ий£2

ÂËÊÊssÈsk

A”

jr - ' ■

ill

•-J

,У

swSôvê

/■

L.

»ту?

г~

II

-А

гШ

Г ■ « < УЩйИ

*л.

tu i.

’fi

'"':A

Х'ЖЙ*

il

% в».®

■*:

ï Ai Л

J $Ш|

чШ ® 1 u

ffî

i, AÀ'k . *ÈL

fe«

cr'**?

V -4****,

,.д

Jb*bÄi.

^ '*»■*£; и «.    •л*“*

«■æ

t&sa

vw

SU

•J

12

r-3

• 4M *

• Чл Ц

:t

-ft

•d>

std

Ji

11

j.y|

hm

ffffP

4 h 1

•Äi

ij

- >■

■ ет

., ТЯ >ьЯ.а-*Шг

- -г а

г -* >

v.

îfr5

’"•F

<*?

"<»rt

ri

S®

îjî

<er

ÖtaJ

rf5

■ lÈÈiÉÏ i

vu»* :

s»S

Fot. 1’rogi, Fi.orencya.

Wnętrze sait Metopów w Muzeum narodowem. Kościół S. Giovanni degli Eremiti (1132).

Palermo.

Wnętrze drugiego dziedzińca Muzeum miejskiego. Krużganek Kościoła S. Giovanni degli Eremiti.

I. '

П*}Ъ

fÉ)

IL

L-

-4

t; 1

Wpf

Fot. Brogi, Florencya.

II

Jlj

„ *4

|У=

». -.V • •

*" ' (îf

FÜ»

II

f>:.;

•w

f ;yf ■ C. . '■*

«

Fot. Alinari, Florencya

ii

Li

rlL

g;

§11

Щ

a:*:i

•;

hj

Л-

il

cl

r»4

cg

Sß\

w&fj

m-

ШЩШ:

’r~7T~m

it

â.

i lin... ■

"P*

■»    4 * <•“«

mr

ii.

y?l

S» : *

Kościół św. Dominika. La Cuba (1180).

La Zisa (XII wiek).

ЖЫ

11

Fot. Brogi, t lorencya.

Palermo.

CS

* 14 %

14?

*»*>.

»?

ищш

fl

wm

P:

aie

te

%«

mm

LM

ГА,

ir’’ Г Щ , gM ;

.fol

si»

ЛГ-.1

Â'süSS»

ИЯСГ;-У ■■ :rr~~

pTf—pi"

Fot. Alinari, Florencya.

птп:

........

пн

r—

.t

fil

fl

R-

MF-

i)

~T

c—

cl

cj

’“‘f.LËài

9 Vl

3*V

•ä.

-*c

AI

итшшк

W!* ' "-"rfe⁼4F*

Fot. Alinari, Florencya.

тар

Ifc

.i

-, . * *

#' л,- -A*    -

^£t -CC -

Fot. Brogi, Florencya.

«S

|:||У

il

il, % î :

Г: : ........

-■Âasas

"'**■*—

Г -У y 't^ri

pK

;■ гз£аав*5*«1

I,

S rend амт, SmÿàrtSr f>

Drugi dziedziniec Muzeum miejskiego Handlarz woda.

Plac Vigliena (Giulio Sasso. 1609). Porta Felice (XVII wiek).

Widok przystani wraz z Monte Pellegrino.

'f

,fe

i*: .,i^WśI,

w -a «Г*тф- -* * - -•;■ •    ^    ——•;>.

Ы, мивдо    i.

ri frü

i,

ШЁШШ, i

Ш

% -gfll

1)1

!•<

jg¹ I '; jï'« r-

'■ч p; ~''4 1 fj 'i ,:’    i*

" ........‘

rwy

S ST*

|'Ej

■R

>>

%*&&***

£Л•

3j

‘ ^ШЙЩШ

i

Ł ДЯ

$Шж£

'Z

' ■ ж -i.

?*Ж-

SÄ

ЦЩЖ

kA^Mf

m

'k

ШЖ

l?

.,ir ;

ma I

ffr”

*Ач

--

>•1

|ШЧ

•i

sues.

Il ■ ■

; i'.

■ '■• .:•

■

I

■

• fe*<

f?

‘Tl

■j :

pfea-g

*/

j&śjs»

gSś

■»* -Éb

Ml

V;

w's:

trr

mi

T, rm

*    . *Ą■ i’ . " ...

.<    -- . - •■■-■• Л    •.

u •■ S^mS'Ą'^ fî3-; Z .T-^T •

%: : a

m.

m.

:e

.-R

Ш;

|i

J.

Jj-s

m-

X - И-

; -v«

«W

■wm

£Aw

.uaucuu» »щцццццйщ^итея»

jwTTT⁷^ н>I-fl ■ t■ TTrrjS^j^ÿ^lg,^

mmÊÊmïm

•>“

-Л'

fr '■%

\щ

fr']

.** „.,■

гта

Ж*

ii.,'.,

i fCvVV.v ч'л’Л'

R.- .«а

....

»\

дацЕг'д

„/T ’■

-I ~ _

ЯГя

ii

il

с.»

щу .    ł

W4

-—, Ir— .

к УЩ

frVi

«I

m.

1. КГ '

1.1

1.

Pr:

\ J|>

- ^жарЩШ

"f

I т «ем* щ

In : L *

«H

cSrr,pt4i:^

Ир!¹

?LLä

■ :’i

te«i.

tvlf

%-r-e-s:

fci

r- j

fr

i, -

|T

■jj

■III

if

.1

iiiiiii!!

T(l

j/

u„

II ь ⁵

ff

irJr • -

iilp

!»• '

и W 9«

jp_.

^^"^%;::::»S"L:r"i ЕЕЕЕЕЕЕгж^ "ïgf"

.............

Srenäa/поиг, <Simfiar(& (2,

Fot. Brogi, Florencya.

Katedra.

Palermo.

Kolumnada i portyk Katedry.

Pierwszy dziedziniec i studnia Trytonów w Muzeum nardowem. Studnia Pretoria (około r. i55°)-

•ä

jSg«S ...

. À., . 3 i.__à.

|ij

к⁻*!

W-

Pfiff"*

_Ы

w;

Lis \

Щ

Wm

“ !i

11

К»>л- |В I.

fa

' m ■ t «t îiî r

tr

if%?

«М»

r?

ФИт

■■Ç—i

Pv⁵

»?

да

i mŁ

SKäSrÄS

art

àAr-'> T:'

iTf'r

■ЯШИН

!«ШЛ

Ш.

BhfM

•Л

:ÿ5

lJL

¹ •» *

IÎ

r#

BsZ

I хжаш&жтт

Äst-

ЗИ®

H|

■n

..

;i

■i

4T*

s—«rwą,.

чят

liM

J-;. Д 2Я&

■ЙП

Ä*..«'Ï. Â

-Л

*ь*

il

If'

шйшг''

*'

■-мг

ЩР

иШмямЯН

h*Ê&ïrM

*6âù».L.

'ЗГ

PP

fr*⁵⁵

IJMfj

л1\ 1Ш

T%

iM

KL

s'

да*!

ra®

t-

Щ«гжр1

f u«

ivrrSTjSSPi

§и ».

kl*‘!

1Ъ

1 *j

i.i

ЖИ

ij

pNg

в___

П

I

IB

*-

Ih ¹

il

i.........

I

a; i

*¥

rar

Ътщ

il

îi

(&*a

r£

' Г j *M

Фщтш

*r

_ *

1- f.№

«r t S

il*®¹ '

•S

li

§?

ü»

Fot. Brogi, Florkncya.

Teatr Massimo (Arch. Basile).

Kościół Martorana (zbud. około 114 т).

Kościół S. Maria della Catena (rekonstr. w XV wieku).

Palermo.

Porta Nuova (Arch. G. Guervio). Kościół S. Giorgio dei Genovesi (XVI wiek).

Teatr Garibaldiego (arch. Damiani) z pomnikiem Ruggiera Settimo. Aleja palm w ogrodzie botanicznym.

Kościół św. Franciszka z Assyżu.

«• .

Щ; “ Ш>В

* шаг. :a &

ig

ci

.......

!.■

<0

i- J

i/mmt i

Mj.

il«

fc»

51ss№^

да

fOg

SP3

!»

TJ

i<sM

Шм

•я

Рг

-7*1

•I

ГА«

7.

■—■j₃gj

.-д-à

В. :Ш

.H6SS

Fot. Brogi, Florencya.

Favorita (pałac w chińskim stylu). W Parku Willi Tasca.

7ÛV

гл*Ш№ ч. "*л-л

*5т sis. '* \Yi*«

Palermo.

г>

if3

1 4Ä

■é§?'ri

5⁷VŁ.«tw

*Ь1*ТЛ

К; -}

1ч

ygV

WfâÊ&ftuRTV'

ЯШжЖ'

yfcłA -'ÄS!

Яр т%*    ■ ' ПЖ\Д>

й$г* -лга%

Ł''

iL*i ■ i

£лЁии\#

,л

."Л

h^r-

j/

5K@1;

ЯВ о дг^

^jMfcP-i л»*»~ g *®ЯЮЕШ^

. . >r . •■    •<

?:а4а-' lA: ?:4g . ¹ - ’■■■• v;

аЦ.

i»

psp<

v -•*>'

■Ж|

/.W- - jKéi 1 УшЫШ

ii

».

P|

»I

[J

к ko* »(

lü

[Щ

Вг

‘b

i*> <яГГШйЙ »M

Fot. Alinari, Florencya.

■■HH

?«* 4 ?v

Г^ДА,- ‘I

<s

Si

[V

y*

MW

•IW

['A.

km*

£1

?»

;<l

frWs Hi j

ЬЗЁде

"Й

йщ

г»

. 4ЙК 4

lîPtfÂtT ■SS^!’

•>Lä

< /*

£\Ш/.

|Т

Га

■■■ л "

Ьа^Л.

H

«яка.

ГЧГ

i<Sß

Pompej ańskie pawilony w parku Willi Giulii. Katakumby w в. klaszaorze Kapucynów.

Ч'

»?

>J

17

«х>ж

Г; *

ааимДЙИ

■S»

UV :

1» J

Pi

äii~|fäS£ä

fe-

pt:

11

ГР‘

r"' ' - ..

% ' * 1. *,

ШЙГД*

MZTT

3lg

•*» -

i-

mm,

fei

CE_

;a®i

7 T

4 *«»’,

te

rrp

F;3

за 1мд

,y5

ЯУ .л1И

155*5

ïU

•Vi

v*

dcZZ5Ś

Fi

Ый

« ■■■

ь. ‘

I*’

Ущщ* -

2**

0

'- - ^ r b^llï.'4aS

д.

igprJSiv

iï~:

W*

ш

rat

B^üLU' f^üg

'*■

ï*bj&ï

к*

;V \-î

p-

r*

fvl

®j

tri

1 I!

ЩГ

&ЗЕхшВв44

*.t

Fot. Alinari, Florencya.

-S

■■

ШШ

fi

ЛЯ4

* РЧРГ

*г „ ML

Rr

iii

r< ;

ЕЖ-ШГ.

ЮР "25

& Ш

ii

BESK

M~ cr- • • mmr

V • V 3.- sr»’»'«-™.    -

•H i 7i

■3ÉÉB

tà

li. ’ЧМГ/ •

ż-A. -■

L" v.;4 Щ

@LB

шШш!

&Л§*ЙШ i"'л\щ

K--

№

fvîa

<v

ik*⁴

*4

fK ;

If

ii

■ Ш| »ж

ШЩЯ

к,

?№

"■'TO

IT

л\

'

*.U

’i

дня пи иду ,^-Æ

ab«*,,.....»

F0F>T*L

|#Ж

1Ж

üv'vt

ifax

lc :

я\'

* *>

X. г v

Шс

Шй

S"

'TH -jS,

tfe If-

шаг л.

pv«⁵- K«q

■H ^ -L

3j

=i ’

фщ'1 IL-.....

-ы

Шшшт* ** я¹¹ гтш0‘

*3U

PYA-

i J

. •

11

I:.

lÿffî

■-.'Ш

-wm

:n

i a*

fil

t*

■жъ'ШЁУ

**>

.-•4

-%

a#

лИ

Fot. Brogi, Fi.orencya.

«si.

-■••i'

V:    ¹

!#v- ВйСУ

MONREALE.

Panorama z widokiem na Conca d’oro. Krużganek klasztoru Benedyktynów ze studnią (XII w ).

Tylny front Katedry (XII w.).

Kapitel filaru w krużganku klasztoru Benedyktynów.

Fasada Katedry (XII w.). Boczny front Katedry.

§рв

г#'

'■

(ДО

Jap !»• ■

|Ж1» ; ■

- ' '* ■ .... ■

52

i»

ч.

s*

i»ùi

f№

•»"щниймца;

>Й1Ш1

K.V Г

4»".

S4

Nui#

15

yS ;

fif!

ffl

н-

iffi

ям

'Ш

:H Ał.f

1Ш

?штл

*-.

' * -.A

fâ

a-

■h p X

» sP

*!

fiul

1«.....■ r^T

*?

.*•'

j

».IS* S.SSP

«251

.'gg—^aai

"i"’:-' .

t ił ?

•I

SI

А jj

ifc.

1

%r>

'?jm

Ж

гггшв—

I

J ?Jy?hb

"*,CÄ5.>... 5ÄV

I

'ЖШ

-¹

■Ąr*S

. 4

lii

..-.'s

il ‘

P..

ifeîâ

ft

i V;

;    '-'“i

'i

c=q

II

ppgg*

iÄÄSSÄÄ! '**-*1 _*..

ïi-

Ю? Жтт

i a—

Eh

i I

18Г

■Ш,

m-Si

л»

......

a:

■fflt

ifâ

«ЛИ1 ÄS

•;;~;--.    ^-srr^

il

fï- Щ)

КС- y.-:- ■;

-«**№№№

нрс

«ми

eicrsr

ЗР*-

——-.г '• »^айСГ-

Bi-j^gSS'S SS

ШЯЯЯЯ*»*--

, Z*- ► ^ Sn⁴

i ;:*Г« ^

г,

I ^£*3?**"

.-•;. li 'J '*••

*S5*£*?SV

.#V‘ А Ж>

:4мй

Pi

Fot. Alinari, Florencya.

»***•'*>‘"**1

,«.*-*«**•'***;‘T^AgASSifl

йй»Ё9

’•tskskIśaA⁵

I^T

■»» —

'“Z’. •• ‘‘‘‘SK*

ais«^

^*V"V    '

■:-m

"J;    *

•f!S[2äi

kłJSa?** ;

ssi^y

ÿ**.

r-.

■;⁴

îi

щш

Fot.

ENCYA.

^геЙШШmnfyarf'iW

Absyda i chór Katedry (arabsko-normandz. arch.).

MONREALE.

Lewa nawa Katedry (XII wiek).

topr.

ti”’

iH

ĄĆk

,'ü

?»

SU

.•

S№*

ri-

Ч-.

Щь

? itj

S* ■

ma

С'л

ШтЩ

«««■

V.

GA %

^ ^ . H Æ

fcÿ..

*>

Hui'*-

à?*«

• r|

F]

tm

жЗШ,

ts

si

H'

1)4

fl

"h *

ii

TVS

II

%:

III

1 ;$P

til

fl

! lm '»lp¥L.I

Sfe&S!

гм

ws

’ . **г ^

*ws*

I,

ИЯВ

î,    4 „J

Av,

?т

•» -

.■

‘Ч

•y,

Й:

Êï&âl

|Ддь<

I. ^Г>ж]

г Sili

шШл

Ж

*fîL~ lî! ‘

Ел!}*

г,4

:Щ

П f:.4Ü

ę'    ,. Ч-щ

X    *g?:

Si

5Я

«w.

ЕГ

41

+} чЧ

*,Vb '

S'*'

} il

.V

>,- ••    **r

И»

[л,

ii.

r*-

Fot. Ai.inari, Florencya.

P^Ü. л

!^ŁK- ~

'/„s

y ■'

i:ï

JG

&$£&

в?ШЙ2*

15

*‘j

k'f

pi

G⁴V: ,S. ' i?Â- '

1*4.11

SSSe

⁴ JU--Ä

ÂV

:'ÆP , a

1а&.'дй4 •

HÉf^' I

■Â

-1;

%ц

•»J

»!

.ySP^îMI

^ Г i 'il

WW s

.y

i.?V

■ft4

|ш ДНИН

fe • - -i

%§afev

'^*1 ■■*'■•    .-. f*.- ;* • „• ^

=SS5“,

ul

•чг

N.

•i>

il

W'±M

|4*gf

•:*

i-

4>

f-

V::.;

1Л*

£?•

•k>

. /* *

Si

r! fi

Ц-

Ifc

K'

f,

i"

I;!' fil:

4IJ

i.

t-

; f£

'V?

33

/:

Tf

■sM

ill Si

«?a

--

■ML

Aï

4 «Ч|'*⁴    %-    _ *r ⁴

•L—

' JJlii

wk

A* ЧХЬ#^**'~г*п \    **

K V

bi.S-4

r*

i.

ITÂ

«    * '‘Ê ïjL—

^ i'--T

L .    ■    • j._3

,—c.

O: •-■»

s-;,;;

SS«

FOT. r.ROCI, I’i.OK 1- N-C\ \.

sivi

шй ".

Hkï

*■ T:

-4* -W

j^K

№âi

Sà£

âr-

л'-’

Girgenti : Świątynia Concordii.

Girgenti : Grobowiec Therona.

Girgenti : Świątynia Kastora i Polluxa.

Mazzara DEL ValLo: Starożytny sarkofag z bitwą Amazonek w Katedrze. Girgenti : Rüiny ś\viątyni Herkulesa (w głębi miasto).

Girgenti: Świątynia Junony Lacinii.

ж

- «

А

!

m

/

, t . - V * Г V

Igfl

ЯЁШт . 'м г

ЯШЖ

.

/

:

ffiL Л ■ .:•: Ą

\&тж

■

т.

А Ó

м№т ■

ISP

5S=

'Р V-

щт

#

:

>>rj*

if.

>■% ■"<¥

I ш

—Milli

-чмкаййаУН

ŁY

M'

* '

■ f

»'rvr;

p '    * -л^

» - » 4.

**

» ,*

5ï ?

t .

f .

f

*Ш ' Ж

fc

■■:

щ

-м

Ш

f.

iP

Яши

J

rk>i

щ™

... ж

prafci

%&.. ш

\ ,УЩ ^ {

ST

&

■

■

Ч

т

ń

Ум

'"“.Ж,. ; ? ?

-

Шш

Цс ~ ■ ж

vÆ

;*'v

•v liiÄi

S*.

i

s ‘te¹

>f

'-г-' * "

;<

ferf- ;4

•L*

/

T

V

\

щ

.

;-r

»

•i

* ,

V -‘■'K.

■Ć -. ; ?V!

Л::

f . ÓE

f >Wf

?

,;i».

Щ

Ш

■•Tri'

Шм5чгЯВшт

►

.

..

4

-»

ST

«T

7 âkT

»a»,.

À

ЧЯ

IL

L

I

r

à

I

n

tt

да”"

w

ÿ4

w

IV

fm)—¹

r,W

P

J

Ж

fer

g)

u

ШЁ

,

Я

, ' ,

il

!tey

• ;

Lü

:-j

Ч Г я

a

амД

li

У

SS

ШЬ* 'I

#|i,'..„-. .......    %

*fc

%ï

*»Г

tel

f

L ,.

W

Кк

1

P

^ *1

I

II

l>

’ ;Y

Kj

EL

~4‘Ж

L---. V "4

; ...■;

C7TÖT

FiS

s

V

'ЁШ

£

&

i* *-

. fSW* •-' . ; •

ж

A4

Тей

A ||^мйВММ»*^*а«|»г

- -te

#1

BV

#

li

Fot. Brogi. Florencÿa.

Syrakuzy : Palestra OGRODU BuFARDËCI. Syrakuzy : Katedra.

Syrykuzy: Źródło Aretusa. Catania : Panorama z Etną.

ł

' I -

. Ж '

Mi

;a

„Л.

Ж\

Wf!

tÇü"'

14 ЯрЯЩ?

Ç r- ÎS

ISüTÏÏ! ["""^SÜÜÏÏTT!

#•

fj

ti

Ж"

Щ: •

$1 ЖШ

%

iS

-,

$ЗЕ0ж-Щ*.

г?

ЗЯ

If

; T⁴'f irn

Шг

55f

* - У®

' 'так¹

Ж ............-

ЯИИЙЯМЖММММЙММДВд» 17 ! г_у

». I

4*

22

fill fIjf П , Г и i Г ? ? ; Г ;

V,

4,

тТТТгпТТТТгтТ

пз=с?

>ч+

ÿi

pî'

ЬёЙГ*⁴'-

Цг Ж Mf

*»'

Я?¹

%■

Ili;

дйГ-Х-

■ФШвшШШшйШ

VINCENZO BELLINI

'    '    LA PATRIA

/~\----

iv;

"Л

Z.

\osssJ. Â

js^S

mm

ж'*Ьгя?шуг

41

i, :

•a

ТЩ»

mrz

•яжят

i*i

ШШтщ

«маг ж

nil

k.

i*

RÎT pRffifl

Г,

IHM

rV

•^svr

iV I. .

gr

Zm

,А

ядшяггааб

3QÎ

Х*Г

■ ■i i

: '-'Y *

w*

te*

**■-*

+•

a& .

*1

11

Ü»

'S

■л

L-

AiMb “Г

ii

I -:.ц

ipi

Iwll

lEi: £

....

il s iE a

i|

ffi Г-üüî

/Я

•Ä

■’

4-f

sJä

i' .■.

? -i ii

•iip

I 11Ш

li 1

i «ИН

■rr

ЦП

5Л;

i!

ii

i.

S.5

‘*

rm

-l-.A

ШШ1.:

• 51

■>

ii»

«

II

JUS ¥

"i

s?,¹

I-,

SS

|ж

i

ii

ii

***%**** mą    •“

■ ii?..

■;

il>!

■ :*

_jr?'-L:3A-ï

.Mitt,----------------- ‘

jjT

i¹ rfTT

ШГГ-ИН^И WJLi

^!Я‘г;жм¹

Г i, ь ♦ д ф "■ j.'if*1 ff.....

**

.,j

;_____

Fot. Brogi, Fi.orencya.

» 'SSSŚŃNfc«

Ł®

i*

t»»-

rrt&(2.\

Fot. Alinari, Florencya.

Catania : Mała świątynia w podwórzu był. klasztoru Benedyktynów. Catania : Brama Fortino.

Catania : Fasada był. klasztoru Benedyktynów.

Catania: Pomnik Winc. Bellini’ego (G Monteverde) na Piazza Stesicoro. Catania: Drzwi kościoła S. Maria. •

Syrakuzy: Grota w kamieniołomie Latania del Paradiso. Catania: Teatr Belliniego.

Catania: Katedra, plac katedralny i studnia ze słoniem.

>.

Taormina : Katedra i studnia. Taormina: Ruiny starego opactwa. Randazzo: Starożytny pałac książęcy.

Fot. Brogi, Florencya.

mu

%«

I.’

k*

у/\

“■

;f§3

r,

p>

- Ш

.71«

S5

fi-

%jß%i

ii

-h

i .*

liT

b. V

5SÄÄ3

F

.)

&•

’s

кя

ШР

i*

!'

iri

,: £_i

\ “*-*■!

ЯРан

v^V

•.

■J

is

I.V

,Ä '

«Ifa»

£,

№>

IP«

pJW

Щ/':

ЯШвр

■щ

i ' ff;

Щ0’

ją

рЙр/.Т

'le

ip

|MjJ

*?77M

ГТЯ5

7"ł.    -Л

-’ЧЛ

J^ySL» .1

t «as*'

J.l

ËL

#1

P >/§' W

У Vf:

Taormina : Starożytny teatr. Randazzo : Ruiny S. Niccolo. Randazzo : Kościół P. Maryi.

'■V:

ч\7?

*.....N»,

Lu «altt

ISü

“_~~"

17

EVi

(%t

y W, ra§

“I Ж

\ '; Щ

i fiiW

RŁfjEJ ' *

ftfj

pbr

"N

g

Щ

-ч! :

ЩЖФ

.*Ą

F J»-b

'Jr.

Ч-'

liüäF

i®

|Й'

щ

Л- ■.

щу

У*щ

!..

&'5

мЩу.

'I

VJ

«юЗИ^

С/Ж

>.

*«

§1

-

............. MŁ.. '.. ’ -    ’

[ЗВЙИИЯ&К V'.

L!;1

:w

Ql

Ш1

JP

шш

5в1я5Я

KgŁ

AiS?

'VT. щ/тее***

f.

*: -aSsi- ..

■ł|&

il

^•- je, -^5* ‘

-A.

im

>‘A;

Й31

l: .

P"

■v>. a

ii

WÙ

vŚ»

P*

i:

Чч&щ

ÄI5V-J»

- Ч⁴

⁷ä-’,

•*«

m äs

'4a '

так

ашШж:£с

ЯШ

‘a

;::P

ГСу

it

ПЖ*

•4&$e£

»'*??«< ■ *JB

•V ;-sï *г~ ■    ' ' pż ^    ■

ЙЬ. -X, i£4J:

Ж%

*34.

^pf:

ШшёИ&в

llgfÉ:

i:³

Itfi- ^jg

атМ <f ■

P

s&l

!?k

•4>

,o

JL

вид

*1

цту

W.' A

p, Ś

■>

' * ju

W-'

'Jg

Ml

?r

'4

iC r ‘

•л

fi;.

TP

l'exil

p".

Fot. Ai.inari, Florencya.

ас

fed

■*ï<

'43

ba-,.

fate

" tk.-te

r'fl

_rf.

tea

L-

r№

' 4-

aa

®Щ!

■v

ЯЬв

щШ

Rl

'i

C'A

' .у-

■te

T?

iiĄ'43?! Pi

**>

łin

'Î

ÿ гпч ,

1À    ■

■Z

i'. A

N-.

MÉM^£3-

fc ■    ÄS *    . -

,i|iLe

<*•* - ч,,:;

a i

Âdi3

, ЛФ.Ч

S

i^>Ł.

Ш,

ui

':Jr'

>■• •>:

ЫЁР    ..

'    . •:■ inerte f •

- -Jrs. Äff A 4

sa

'ur.sm

Fot. Brogi, Florencya.

Fot. Alinari, Florencya.

Okolice Catanii: Ruiny Aci-Kastelu. Nicolosi: Valle del Boye Etny.

Schronisko na Etnie.

Taormina: Pałac S Stefano (1300). Taormina: P3ziedziniec pałacu Ciampołi.

Taormina : Panorama z kastei.em i Kościołem Madonna della Rocca. Taormina : Kościół św. Katarzyny i pałac Corvaja.

Nicolosi: Obserwatoryum na Etnie.

if

КЩ

■1É

KÄs

л**»*

§P

»МИТ

Ш

ть

ЧчШ

i». -

:d

ЯЙЛ

л'

śłe

L.

шщ

ш» •» H.W

A

t>

N«8

j.J

r r$

gr W

.It

csÄ- - - ;

ft- -■*•.’*►»-. >?y!

ГХ

Ł•'

*V

if

rl

jtój

~ъЩЗг£

%' '^.Ч!::::11у

.Uow .a

CV3S

W‘ •«*=!.

--

i

Ł;:

, г*    '*\ША. ••_

a ,,

13

дв

гх4

Й$*:,

Ну

.3

F* 1J

ij-fl л

|ГВИВГ»Р*Ч-1

о-*    >,

■ÿ-

Ztżik

зЖ1

М.жщ

, л.

> «s&jad

Hä

PfE*

**?ч -

rfSvjj

' * »v

’Mw<

S-i7

”'• A

WM

aś,

Mm

1 ;''''^Ша

*0 ■ T;-Ty*| '

M:

£b£&r..

•M

mm

>•*

Яп^

>'v

3k

%

t^Ł

Fl*. Я

■■••■-ГГ“-'

р    iü

if

si

лЯ

«т-' i

' !ù : '‘-'*⁴h ч

IŁ

’а

к^я

ЬЙ-1

л» Tjt !

»и

■■

te

V ‘■ ’Ь*

SsSSfTti

»!

*и

ЙЙ

7t\ -    y-/

Ж. ,- ■ Д

ttfi

I ÉÏ ■ ‘

■m «

Fot. Alinari, Florencya.

liii

r -1

f*i.- ' Щр§щ|

WU

гм

r*

ûfÆ

щ" *

И»

Гч

|Я

T:"

■ SS

Щ.

Uj

;,ТГ

А. «.

ЧШ

4L

r'    ^ •

i    A

Яр виявш*

&

X-

si

Е1”

V .• - уь

ш.НшшЯвЯШ&

■ «2x1

Д* 'V.V

«sarv Чзь*й

rs

:v

"'Щ

*%;

!£

•C *    «er.

■ ‘ ' " '•■

с-.ХГГ:' ;

T : •

#11

■ t*mi5 1

Sgi

rfj

;J

>*Ж

P?-.T*

к

V..

‘.7: 7'

V¹

,'fC

Wi

:J

F , -V

‘ .■*№*<&

* ■ m/SBÊÊ

■*Hfc    л \J

<    ₄    <    , g

•%t '    “ * - ;'x

;*у

. - fr

».Я- '

V,

ГГ'-¹;

чз

ÉlJ

;fWj

li

çréhàiimeur: Stmbarf &-(#.

aczkolwiek poszczególne jej części, jak np. w stylu Michaał Anioła w bocznych nawach ustawione ołtarze z posągami Apostołów (str. 460), niedaleko odbiegają w wykonaniu od doskonałości.

rakuzy, długo jednak jeszcze bronić musieli swych posiadłości przed naporem Kartagińczyków. Sztuki i wiedza kwitnęły wśród nich i tutaj tak długo, póki nie rozpoczęło się rozdwojenie między Doryjczykami i Jończykami, dwoma władającymi tu greckiemi szczepami, z czego nie omieszkali skorzystać Kartagińczycy. Wprawdzie Koryntczyk Timoleon odparł zabiegi ostatnich, wtargnięcie jednak Rzymian położyło kres helleńskiemu panowaniu. Za czasów upadku Rzymu zdobyli Sycylią Wandale, z kolei Ostrogoci, którym wydarło ją znowu państwo Bizantyńskie pod Beliza-ryuszem. Później, począwszy od VII.wieku po nar. Chr., rozpuszczali tu swe zagony Arabowie i wkońcu zawojowali całą Sycylię, by ją po długich walkach, oddać w posiadanie Normandów. Za ich rządów dosięgła wyspa najwyższego stopnia rozkwitu. Gdy w r. 1186 Wilhelm II. umiera bezpotomnie, dostaje się Sycylia Hohenstaufom, później Karolowi Andegaweńskiemu, który ostatniego z Hohenstaufów, Konradyna, chcącego odzyskać swe dziedzictwo, pojmać i ściąć polecił. W czasie nieszporów sycylijskich 31. marca 1282 r., zostali Francuzi przepędzeni, a krajem zawładnął król Piotr Aragoński i odtąd — pomijając drobne epizody — pozostawała Sycylia pod panowaniem hiszpańskich Bourbonów po r. 1860, w którym Garibaldi ją oswobodził i przyłączył do nowego królestwa włoskiego. . Odpowiednio do historyi kraju, zdradzają dzisiejsi mieszkańcy wyspy najrozmaitszą mieszaninę typów ; ogólnie rzecz biorąc, przeważa w stronie wschodniej żywioł grecki,* w zachodniej semicki i fenicko-arabski.

Kto z Neapolu wybiera się na Sycylię, ten jedzie zwykle najpierw do Messyny. Dzięki cudownym okolicom (str. 460) i niezwykle korzystnemu dla hadlu położeniu nad cieśniną morską tejże samej nazwy, linią komunikacyjną między wschodnią a zachodnią częścią morza Śródziemnego, rozkwitła Mes-syna już wcześnie, ucierpiała jednak ogromnie w r. 1783, wskutek strasznego trzęsienia ziemi. Najpiękniejszą jej ulicą ;est wiodące do przystani Corso Vittorio Emmanuele (str. 462), przy którem wznosi się Palazzo Municipale, okazały, ozdobiony słupami nowożytny gmach, oraz Studnia Neptuna, na której piedestale widnieją dwa rzędy po ośm głów zwierzęcych, zionących wodą, a po nad niemi króluje wysoki posąg bożka morza. Studnię wykonał, w stylu mistrza swego, Florentczyk Fra Montorsoli, uczeń Michała Anioła. — Wyżej pod względem artystycznym stoi Studnia Montorsoliego (str. 461), jedno z naj-pięknejszych włoskich dzieł tego rodzaju, wzniesiona przez Fio-rentczyka Fra Giovanni Angelo Montorsoli (1547—1551), zwana także od miejsca, na którem stoi, Studnią katedralną Opis tego cacka zastąpi załączony rysunek. Uszlachetniający wpływ Michała Anioła przemawia z każdego szczegółu; zwłaszcza ustawienie nimf jest równie oryginalnie pomyślane, jak szczęśliwie wykonane: widzowi, patrzącemu na nie z którejkolwiek bądź strony, zdaje się, jak gdyby chciały one jeszcze wyżej podnieść ciężar, unoszony z lekkością nie zdradzającą ani odrobiny owego tragicznego wysiłku, napotykanego często u karyatyd. „Równomierne wykończenie tak całości, jak i najdrobniejszych szczegółów“ — oto wrażenie, jakie udziela się znawcy sztuki, obserwującemu tę wspaniałą studnię.

Katedra jest wielką, imponującą budowlą, sięgającą czasów normandzkich. Fasadę (str, 460) zdobią szlaki z czerwonego i białego marmuru ; gotyckie portale — zwłaszcza środkowy (str. 461) — pokrywa bogata ornamentyka, pochodząca z rozmaitych epok: z początku XIV. wieku (około r. 1330) i początku XV. stulecia, co wszystko razem wzięte niezbyt z sobą harmonizuje. — Trzynawowe wnętrze katedry posiada 26 starożytnych słupów, odnowionych po części w stylu gotyckim, oraz ściany ozdobione baroccową ornamentyką. W całości nie wywołuje świątynia ta bynajmniej estetycznego zadowolenia,

Oryginalną, choć nie piękną, gdyż faktycznie zmanierowaną jest dzwonica kościoła San Gregorio (str. 462) ; lepszy już styl zdradza baroccowa fasada, wnętrze natomiast w kształcie greckiego krzyża, z wielką kopułą, posiada nadzwyczaj harmonijne proporcye — Za to, tak dla swego wnętrza, jak i strony zewnętrznej, naj pierwsze wśród świątyń sycy-lijskych zajmuje miejsce po r. 1856 odrestaurowany kaściół Santa Maria della Scala (str. 462), przedstawiający pierwszy stopień przejścia od gotyku do wczesnego renesansu. — Z pomiędzy nowożytnych budowli wymienić należy Monte di Pietà (str. 460), a także i gmach pocztowy, giełdę i teatr Wiktora Emanuela. — Naturalnie, nie brak okolicom Messyny odpowiednich miejsc na wycieczki. Już ze wzgórzy tuż za miastem ma się cudowny widok na Messynę i leżące naprzeciwko wybrzeże Kalabryjskie (str. 460) ; chętnie też robi się dalsze wycieczki północną drogą nadmorską, np. do Monte Cieci.

Z Messyny zwracamy się do Palermo. Wśród leżących po drodze stacyi, zasługuje Cefalù na zwiedzenie nawet wówczas, gdy turysta małą rozporządza ilością czasu, a to głównie dla Katedry (str. 462), która należy również do najwspanialszych kościołów Sycylii. W dzień Zielonych Świątek r. 1131 położył król Roger kamień węgielny pod tę w starym sycylijsko-normadzkim stylu wzniesioną budowlę, która w całości, zbliżonej poniekąd do wspólnego typu zamków i kościołów, jak również we wszystkich poszczególnych częściach, posiada charakterystyczne cechy wspomnianej epoki. Pierwotny, zarówno piękny jak skromny krużganek, uległ przy restauracyi kościoła, przez nieumiejętność budowniczych zepsuciu. — Przed samem prawie Palermo znajduje się Solunt (str. 462), stare fenickie miasto, zburzone prawdopodobnie przez Saracenów, od r. 1826 ponownie odgrzebane; godne widzenia ruiny świątyni Zeusa, dwupiętrowej na słupach wspartej hali etc. I oto jesteśmy w Palermo, które tworzyło główny punkt oparcia Kartagińczyków w Sycylii i najdłuższy stawiało opór najpierw Rzymianom a następnie Saracenom. Pod rządami Normandów i Hohenstaufów dosięgło najwyższego stopnia rozwoju. Cudownie piękne położenie miasta, zwłaszcza, gdy za punkt obserwacyjny obierzemy Monie Pellegrino (str. 465), z wysokimi w głębi łańcuchami gór od Capo Mongerbino do Montagna Grande, czyni je ulu-bionem miejscem pobytu dla obcych. Wędrówkę po Palermo rozpoczynamy od przystani, która najlepiej przedstawia się z miejsca, leżącego naprzeciwko Monte Pellegrino (str. 466). Następnie idziemy wzdłuż Foro Italico, prześlicznej nadbrzeżnej promenady, na której północnym krańcu wznosi się Porta Felice (str. 467). złożona z dwóch potężnych, w marmury przybranych filarów, w stylu doryckim ; potem podążamy przez Piazza Santo Spirito i wzdłuż Via Vittorio Emmanuele, gdzie najpierw wzrok nasz przykuwa kościół Santa Maria della Catena (str. 469), z przedsionkiem, zbudowanym w stylu odrodzenia środkowych Włoch, z wysokimi odkrytymi schodami. Wnętrze kościoła mniej godne uwagi. Minąwszy nowożytny pałac finansów z ładnym wodotryskiem del Garraffe, docieramy do Piazza Marina i Piazza Pretoria ze sławną Fordana Pretoria (str. 468), mającą 133 metrów w obwodzie. Jest ona nadzwyczaj ozdobna, nie pominięto tu ani delfinów ani syren, a u samego szczytu geniusz Palerma leje wodę z rogu obfitości. W stronie południowo-zachodniej placu wznosi się Palazzo Municipale. Stąd udajemy się na Piazza Bellini z kościołem La Martorana (str. 469), którego wieża jest w Palermo najstarszą budowlą o wybitnie normandzkim typie. Kościół ten uległ w r. 1726 skutkiem trzęsienia ziemi w znacznej części zburzeniu, ale go potem odrestaurowano nader umiejętnie. W przedsionkach znajdujemy ośm korynckich słupów. Wnętrze (str. 465) świątyni, zbudowanej według bizantyńskiego planu, składa się z trzech naw na kwadratowej poprzecznej płaszczyźnie ; z pierwotnych bogatych ozdób przechowało się wiele godnych widzenia starych mozaik na złotem tle. — Po Uniwersytecie, zawierającym ciekawe Muzeum mineralogiczne, idzie z kolei plac Vigliena (str. 467), z ruchem ulicznym. Tutaj wznosi się kościół San Giuseppe (str. 465), nieciekawy wcale pod względem architektonicznym, zbudowany przez Teatynów z niezwykłym przepychem. Wysokie słupy z szeroko rozpiętymi łukami, nadmiar marmurowych dekoracyi i lśniące najźywszemi barwami boczne i stropowe malowidła wywołują, nadzwyczajne wrażenie. — Katedra (str. 468) pod względem imponującego zewnętrznego wyglądu przewyższa jednak wszystkie świątynie Palerma Dla osiągnięcia wrażenia zająć trzeba punkt obserwacyjny dość daleko w głębi placu katedralnego i stąd dopiero badać poszczególne części tej malowniczej normandzkiej budowli. Zwrócona ku placowi południowa strona świątyni, posiada bardzo dobrze przeprowadzone arkady z ostrołukami, całość wieńczy w saraceńskim stylu wykonane blankowanie. Niezwykłe zainteresowanie budzi nader wdzięcznie, przy całej potędze rozmiarów, wyglądający, przedsionek (str. 468), a to dzięki ostro uwydatnianemu fryzowi. Południowy portal pochodzi z końca XII. stulecia; marmurowe rzeźby dodano mu dopiero w r. 1426. Za to wnętrze zostało przez Fugę w całości przerobione i zupełnie przeistoczone — Z większą umiejętnością dokonano restauracyi, zniszczonej w znacznej części od pioruna, Porta Nuova (str. 469), bogato ozdobionej bramy, w kształcie tryumfalnego łuku, wzniesionej na uczczenie wjazdu Karola V. — W Palazzo reale napotykamy także jaszcze stare normandzkie ślady architektury, jak również i w San Giovanni degli Eremiti (str. 466), ogromnie ciekawej dla architekty budowli, z kopułami, wydłużoną nawą podłużną i wzniesioną na przedzie nie o wiele krótszą nawą poprzeczną; pierwszą z nich wieńczą dwie kopuły, drugą trzy. Piękny krużganek (str. 466) sięga 1148 r — W północnej stronie miasta przyglądniemy się najpierw Teatrowi Massimo (str. 469), zwanemu także Teatro Vittorio Emmanuele, wzniesionemu z wielkim, rzadko w nowożytnych gmachach napotykanym gustem Budowę teatru rozpoczął profesor Basile, po którego śmierci w 1891 r., doprowadził ją do końca syn jego w 1897 r. Specyalnie dobrze przedstawia się wsparty na słupach przedsionek, z szerokimi, odkrytymi schodami, strzeżonymi przez lwy, umieszczone na wysokich postumentach. Także i Teatr Garibaldiego (str. 469) ze swym wysokim krągło-łukowym portalem i wspartemi na smukłych słupach łukowemi galeryami, prowadzącemi do głównego budynku, bardzo miłe wywiera wrażenie; wzniósł go Damiani w r. 1865—75. Przed nim stoi posąg znamienitego sycylijskiego męża stanu, Ruggiera Settimo. — Teraz udajemy się do kościoła San Domenico (str. 467), największej świątyni Palerma, przy placu tejże samej nazwy. Trzynawowa ta bazylika o 16 marmurowych słupach i nadzwyczajnie bogatych dekoracyach, została podczas ostatniej restauracyi w 1640 r. odnowioną z ogromnym przepychem. Część jej skarbów spotykamy w Muzeum narodowem. Pierwszy dz edziniec (str. 468), ze studnią z Trytonami, z XVI. stulecia, nader malowniczy przedstawia widok. W drugim dziedzińcu (str. 466—467) napotykamy wiele, godnych uwagi, starożytnych napisów i szczegółów architektonicznych. Wielką attrakcyę dla znawcy sztuki stanowi sala Metopów (str. 466) z wykopaliskami z trzech świątyń w Selinus, okazami najstarszej doryckiej rzezby która chociaż zdradza jeszcze wpływ assyryjski w niezwykłem wykrzywieniu figur i pewne dzieciństwo w anatomicznem pojęciu budowy ciała, oraz brak wyrazu w rysach, mimoto posiada już pewną siłę w rysunku postaci i ich ugrupowaniu. — We względnie

Z kolei, zwracając się w kierunku północnym, docieramy do Catiinii. Nietylko same miasto przez swe przecudowne położenie (str. 474) u stóp Etny, daje obraz, o którego odtworzenie kusił się już niejeden pędzel, ale i jego gmachy wywierają prawie wszystkie bez wyjątku silne wrażenie. Wskutek strasznego trzęsienia ziemi w r. 1693. niemal doszczętnie zburzone, powstaje ono, jak Feniks z popiołów i teraz śmiało zaliczone być może do najbardziej eleganckich miast włoskich, co się już zresztą przebija w jego bramach, np. w przybranej w piękne ornamenty Porta di Fortino (str. 475), chociaż wybitnych pod względem architektonicznym gmachów posiada bardzo niewiele. Do ostatnich należy w pierwszym rzędzie dawniejszy klasztor Bencdettini przy placu Dantego. Rozpoczętą pod koniec XVIL wieku budowę gmachu, który miał tworzyć olbrzymie pierwszorzędne dzieło, zakrojono na tak rozległą skalę, że z przynależnym doń ogrodem zajmuje przestrzeń 10 hektarów. Aczkolwiek o ściłem przeprowadzeniu stylu, w tym obróconym dziś na Muzeum budynku i mowy być nie może, to jednak fasada (str. 475) jego, ze swoją niezwykle bogatą ornamentyką u okien i z oddzielającymi je filarami, nader miłe wywiera wrażenie To samo powiedzieć można o wzniesionym na podwórzu budyneczku, podobnym do małej świątyni (str. 475). Wnętrze kościoła zadziwia szlachetną harmonią proporcyi. — Kościół Santa Maria di Gesd posiada jeszcze resztki starej budowli, sięgającej czasów norn andzkich ; godne widzenia są drzwi kaplicy, gdzie w lunecie port lu spostrzegamy doskonałą płaskorzeźbę Pietę (str. 475). — Katedra przy placu tejże samej

czystym gotyckim stylu wzniesiony jest kościół San Francesco d’Assisi (str. 469), który mało tylko uległ wpływowi odrodzenia, podczas gdy czysty renesans odnajdujemy w kościele San Giorgio da Genovesi (str. 469). Na szczególną wzmiankę zasługują tu arkady nawy środkowej z eleganckimi słupami. — Skojarzenie sztuki z naturą widzimy w Villi Giulii, zwanej także Florą, w publicznym ogrodzie Palerma, założonym z najwyszukańszym smakiem. Cztery pompejańskie pawilony (str. 470) wyłaniają się z bujnej, prawie że podzwrotnikowej roślinności. Róże, banany i palmy wszelkiego rodzaju mięszają się tu zmarmurowemi popiersiami sycylijskich bohaterów i artystów. Bezpośrednio przytyka tu botaniczny ogród (str. 469), pełen rzadkich okazów flory. — Połowy XII. stulecia sięga Zisa (str. 467), gmach zdradzający w prostocie swych form, podniesionej jeszcze przez wielkie ostrołuki, charakterystyczne cechy normandzkich zamków owej epoki. Zbudowano ją z rozkazu króla Wilhelma I W pobliżu Zisy leży klasztor kapucynów z ciekawymi katakombami (str. 470). — Podobną do Zisy jest Cuba (str. 467), normandzki zamek, wzniesiony przez Wilhelma II, już nieco więcej ozdobny niż poprzedni. Opodal stąd Villa Tasca, z wspaniałym parkiem (str 470), założonym przez hrabiego Lucio Tasca z wyszukanym smakiem ; pełno tu rzadkich, roślin, wyróżniających się cudownymi kszałtami.

Wyżej nieco na Monte Caputo, u stóp której obecnie się znajdujemy, leży Monreale z cudownym widokiem na Conca d' Oro, na ten tak obfitujący w wille i parki krajobraz między Monreale i Palermo (str.471). Monreale jest najsławniejsze przez swą katedrą (str. 471), zbudowaną przez Wilhelma II. w r. 1176, później niejednokrotnie przerabianą. Wieżom, bez których pozbawiona prawie zupełnie ozdób fasada, nie wywierałaby wrażenia, brak niestety górnych piąter; na samej fasadzie na uwagę zasługują mozajki zewnętrznej strony chóru. Wnętrze świątyni (str. 472) ozdobione wysmukłymi, wysokimi słupami, z podwyższonymi na sposób arabski ostrołukami, posiada, nie wyłączając bocznych naw (str. 472), wielki wdzięk i lekkość, obok harmonii kształtów, oraz prawdziwie oryentalny przepych barw obrazów, mozaik i ornamentyki. Pod tym względem odpowiada katedrze przyległy Klasztor benedyktyński, a zwłaszcza jego krużganek (str. 471), którego podwójne, niezwykle piękne słupy ozdabiają kapitele (str. 471); podobnie skończone co do plastyki znaleźć trudno nietylko w Palermo, ale i we Włoszech całych. — W okolicy Palerma wspomnieć jeszcze musimy o willi Favorita (str. 470), budowli w stylu nie, jak utrzymują, chińskim, ale tyłków naśladującym chińszczyznę.

Teraz zwrócimy się do Girgcnti. Miasto, zbudowane przez Greków pod nawą Akragas, z czego Rzymianie zrobili Agrigentum, późniejsze zaś czasy Girgenti, sławne jest przede-wszytkiem przez swe strarożytne świątynie. Aczkolwiek świątynia Heraklesa (str. 473) przedstawia tylko potężną kupę gruzów, jednakże wśród resztek tego w rodzaju Pantheonu zbudowanego i odpowiadającego mu pod względem rozmiarów olbrzymiego gmachu, znajdują się niektóre niezwykle piękne architektoniczne fragmenty. Za to świajynia Concordii (str. 473) jest jeszcze bardzo dobrze zachowaną i należy do najgodniejszych uwagi pomników starodoryckiej architektury. Nazwa jej zupełnie dowolna. Nawet Cella jest jeszcze dobrze zachowaną; rzeźb dekoracyjnych brak tu zupełnie;świątynia działać tylko miała potęgą proporcyi obok szlachetnej prostoty i cel ten spełnia jeszcze dzisiaj. Architraw przechował się wszędzie, fryz zaś a nawet belkowanie dachu uległy w znacznej części zniszczeniu. — Również starodorycką jest świajynia Junony Lac>nii (str. 473) ; z 34 słupów budowli zachowało się jeszcze 25 w całości, 5 częściowo; na architrawie, który od północnej strony zakonserwował się bardzo dobrze, spostrzedz można, że on przewyższa fryz o jedną piątą, co jest najpewniejszym dowodem starodoryckiego stylu. — Ze świątyni Kastora i Polluxa (str. 473) ostał się jeszcze tylko jeden róg: cztery doryckie słupy z odłamkiem szczytu, z których trzy pokryte kolorowanem stiukiem. — Ponadto godnym jest widzenia Grobowiec Therona (str. 473), na wiele wieków przed nar. Chrystusa wzniesiony, prawie b z ozdób, dwupiętrowy, bez drzwi, z jońskim słupem o doryckiem belkowaniu w każdym rogu górnego piętra.

Kilka ciekawych starożytnych pamiątek znajdzie się w Maz-zara; przedewszystkiem zasługuje na podniesienie bitwa Amazonek (str. 473).

Zadowolenie naszej ciekawości w wyższym znacznie stopniu znajdziemy w Syrakuzaclł. Zwracamy się ponownie ku wschodniej stronie Sycylii, by dotrzeć do wyspy, zwanej w starożytności Ortygia, na której wznoszą się nowożytne Syrakuzy, prowincyonalne miasto, liczące 24.000. mieszkańców. Główne ulice posiadają nowożytne, boczne natomiast wybitnie starożytne cechy. Katedra (str. 474) została prawdopodobnie przebudowaną ze starożytnej świątyni, poświęconej kultowi Artemidy, sięgającej VI. w. przed Chrystusem, z której pozostały jeszcze z lewej strony cztery słupy i siedm kapiteli, w prawej zaś nawie ośm pięknie żłobkowanych słupów. W pobliżu znajduje się Muzeum ze sławną syrakuzką Venus ; nieco dalej sławne z podań źródło Arethusa fstr. 474), tuż nad morzem papyrusami obsadzony basen. — Stare miasto leżało na stałym lądzie. Najsławniejszą jego budowlą jest teatr grecki, z 466 w skale wykutymi rzędami siedzeń i wielu napisami. Znowu niedaleko stąd znajduje się Latania del Paradiso, olbrzymi kamieniołom (str. 475), skąd czerpano materyał na budowle starego miasta. Powstała wskutek tego olbrzymia nora służyła częstokroć za więzienie dla jeńców. W ogrodzie Bufarderi (str. 474), tuż koło dworca kolejowego, wznoszą się ruiny starorzymskiej palestry, z których rozpoznać można ogólny zarys gmachu ; tu i owdzie, wśród gruzów, przechowały się jeszcze piękne architektoniczne fragmenty.

nazwy (str. 475), posiada baroccową fasadę, dla architekty wprawdzie bez większego znaczenia, mimo to jednak wcale ładną. Naprzeciwko katedry znajduje się studnia ze słoniem. Ze się słonia używa do dźwigania basenu z wodą, zrozumieć łatwo, ale wieńczenie nim studni dowodzi chyba wielkiego braku gustu. Wewnątrz trzynawowej świątyni wznosi się grobowiec znanego kompozytora Beîlini’ego. Pomnik (str. 475) jego widzimy na Piazza Stesicoro, najpiękniejszym z placów Catanii. Wykonał go z pełną gustu prostotą Monteverde; przy piedestale stoją postacie z najulubieńszych oper mistrza. Imieniem jego ochrzczono również piękny teatr (str. 475) miejscowy.

W okolicy Catanii godne widzenia ruiny starego, z drugiej połowy XI. stulecia pochodzącego, zbudowanego w całości z czarnej lawy zamku normandzkiego Aci Castello (str. 477), dalej Ncolosi, ostatnia miejscowość pod szczytem Etny, z hotelem, gdzie się zwykle przed wejściem na Etnę nocuje i skąd się bierze przewodników. Wejście na górę jest z początku, z racyi nagromadzonego popiołu nieco trudne, ale poczynając od obserwaloryum (str. 477), które stanowi bardzo dobry punkt oryentacyjny, znacznie łatwiejsze. Oryginalny czar posiada widok na Valle del Bove (str 477); nigdzie na północy nie znajdziemy podobnego kontrastu, jaki panuje tutaj między pustemi, częściowo pokrytemi śniegiem polami lawy na górze, a najbujniejszą, prawie że podzwrotnikową wegetacyą w dolinie. Tak w Obser-watoryum, jak w Casa Cantoniera, w Schronisku (str. 477) i w Casa del Bosco można znaleźć od biedy bardzo niewybredny przytułek. Najwspanialszym jest widok ze szczytu tuż przed wschodem i w chwili zachodu słońca,

O 15 zaledwie kilometrów od Etny oddalony jest Kan-diizzo, z ciekawemi ulicami (str. 476), starym książęcym pałacem, hardą normandzką budowlą i głównem kościołem Santa Maria (str. 476), na zewnątrz jeszcze w całości normandzkim, wewnątrz przebudowanym. Z Randazzo udajemy się znowu na pobrzeże koło Taorminy. Obecnie nieporównanie pięknie między morzem a górami rzucone miasteczko (str. 477), zdradza Taormina jeszcze dzisiaj dawne swe znaczenie. Pałac Corvaja (str. 477), zbudowany w 1372 r., godny jest uwagi przez odstąpienie od prawideł starego stylu; Badia Vecehia (str. 477) i pałac Bud di Santo Stefano (str. 477) zbudowane w stylu gotyckim, zaś pałac Giampoli (str. 477) posiada malowniczy, nawpół zrujnowany dziedziniec. — Katedra (str, 476) jest równie mało ciekawa, jak i stojąca przed nią studnia; jedynie główne wejście pierwszej zasługuje na uwagę. W całej atoli rozciągłości należy się ona wspaniale położonemu, starożytnemu teatrowi (str. 476 i 478); wzniesiony przez Greków, przerobiony przez Rzymian i doskonale zachowany, posiada on siedzenia dla 40.000 widzów, a średnica jego ma 122 m. Jeszcze do obecnej doby zachował wyborną akustykę.

Musimy w końcu jednak pożegnać Sycylię, pożegnać Włochy ! Czynimy to pełni podziwu dla tego wspaniałego kraju ; pełni wdzięczności, źe nam danem było oglądać wszystkie jego skarby, arcydzieła sztuki i architektury, które walczą tutaj o lepsze z cudami natury. Wspomnienie z odbytej wędrówki podniesie niejednokrotnie upadającego ducha, naprowadzi na myśl oglądane arcydzieła mistrzów pierwszorzędnych, pozwoli choć na chwilę zapomnieć o nużącej jednostajności codziennego życia, pełnego walki o chleb powszedni. Chyba zdobycz to niepoślednia !

£°

& V4.

ra '%% £■ ;

Nazwa miejscowości

Strona illustracyi

Strona tekstu

Spis miejscowości.

Nazwa miejscowości

Strona illustracyi

Strona tekstu

Nazwa miejscowości

Strona illustracyi

Strona tekstu

Aci-Castello .    .

Amalfi . . . Ancona . . . Aosta .... Arezzo .    .    .

Assisi .... Atrani .... Averno (jezioro) Bacoli .... Bajä .... Bellagio .    .    .

477

445, 452, 455, 456

480

168

110

180

170

449

457

422

439, 444, 450, 45¹

70

385

69

152

234

67

422,440—442,450,451

373

382

454

442

184

474, 475

462

104

233

180

76

471

•ф

>0 00

141

477

149

231

464

176

127

191

176

464

463

447

463

95

399

80

160

240

80

95

447

384

384

384, 464

448

192

480

479

240

191

80

480

464

191

157

480

159

Floren cya . .    .

(okolice)

239

193

207

229

174

371 -373

239

191

383

448

399

S. Galgano ....

Genua ......

Ischia......

Isola Bella ....

Livorno .....

Loreto......

Lucca ......

Magio ne.....

Mantua.....

S. Maria di Capua ve-

tere......

Monza......

Narni......

Neapol.....

Nicolosi.....

Nisida......

Orvieto.....

Ostia antica .    .    .    .

Ostia moderna .    .    .

Padua ......

Paestum.....

Palermo.....

Parma......

190

129

254, 257

473

369

179

425, 428

444, 45¹

82

M roo o rr> <-> m ю

O' Ю00 00 O'    O'

Oj

254

170

176

to

N ГООО o -4.00 ГГ

T    H fO

1ч>

4-

240, 255 192

159

384

384

448

480

Pavia .

Perugia

Piacenza

Pienza .

Piza

Pistoja .

Pompeji

Posilippo

Positano

Pozzuoli

Prato .

Procida

Randazzo

Rawenna

Rimini

Rzym .

109

127

460, 461 444, 457

96

479

>o co

463

160

192

471, 472 З76, 380

480

384, 464

184

467

183

87

265, 267, 268 386—398, 401—414

477

444

258, 259, 261, 263 374, 375 373, 445

49

459

465—470

142

Oj

4-*

I-I 42.

ooTi 'O o M

O 0\ N) O' К, O

4-

-u

OJ

-O

W 00

384, 447

63

463

479

158

177

191

140

185

157

246—253 234, 241 423—438

444

454

439, 441

234

444

476

164

167

274-363

456

124

186

462

443, 446, 455

173

264, 265

474, 475 476 - 478

266

364-367, 369

264

116

179

84

458

37°

257, 258

59

422, 456, 457

55

268, 269, 270, 273

192

255

240, 256

431, 432

399

464

447

240

463

480

175

176

287/88, 303/4, 319/20, 335/36,351/52,367/68

463

143

192

479

448

191

271

480

480

272

383

271

128

-    vO 00 O o o *-t-oo

—    ^ ro

79

447, 431

64

272

■

<

....

o

c

u '•

c

l >

G

J

z

i

c

er

-

' г⁻ . . i

i.

г

.

*

Ù if

:• i

i }

ł

r i

r

и - ^

f i

i

V

,•

\

*

■i

C ..

Ï S. '

r

:

I

Г? C'

.

.

’•

r

>

%

«

■

MittctatalWt«âa I i H i о t e к a SI»»*¹

Biblioteka Głowna PK

J

y

G-2512

I

V.

.

Â:bîr'' ■

y.

-