■■■■■■i

;:

«

y Î ';.:

_

«jiÉaaÉMMÉÉM

;

ÊÊËXÈtÊt/ltÉKmÈmÈÊiàaiÈm

I ■ liBlillSg^g

:

'

;

;-i;:

■WiwjHWMSWwgiiwiwa

HM

wÊÊÊÊmt

&&&$

mmm

WÊkâÊÊ&

'. • : '

>:

m 1

:-ii

ÿ:;;^

j'i'ï

EI . 3 tlü1

iH—■

'

H: I '■ f    1

lilii

§§111

jO /    /

uv J

BADANIA SKUTKÓW DRENOWANIA GRUNTÓW

BADANIA SKUTKÓW DRENOWANIA GRUNTÓW

Rys. 7.

BADANIA SKUTKÓW DRENOWANIA GRUNTÓW

(RECHERCHES SUR LES RÉSULTATS DU DRAINAGE) (UNTERSUCHUNG DER DRANUNGSFOLGEN)

Z streszczeniami w językach francuskim i niemieckim Avec un résumé en français Mit deutscher Zusammenfassung.

LWOW,

ODBITKA Z » CZASOPISMA TECHNICZNEGO« 1933 R.

Pierwsza Związkowa Drukarnia we Lwowie, ul. Lindego 1. 4.

-

,)K

%■'

'TlV

Biblioteka Politechniki Krakowskiej

*«• » 11. '<

Dr. Inż. ADAM RÓŻAŃSKI 7^'~~7'

Profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie

BADANIA SKUTKÓW DRENOWANIA GRUNTÓW

(RECHERCHES SUR LES RÉSULTATS DU DRAINAGE)

(UNTERSUCHUNG DER DRANUNGSFOLGEN)

Z streszczeniami w językach francuskim i niemieckim Avec un résumé en français Mit deutscher Zusammenfassung.

LWÓW.

ODBITKA Z »CZASOPISMA TECHNICZNEGO« 1933 R.

Pierwsza Związkowa Drukarnia we Lwowie, ul. Lindego 1. 4.

-J-    -

#■' J%

3 IWBU1 H

8ißLiim::ä rruiEcmiiczM

KRAKÓW

CH>

Oj

Ahe. Nr,

ru>

io

*w

‘" t""

W r. 1927 uzasadniłem¹), że doświadczeń co dogłębo- Podłoże stanowi löss, jak to jest widoczne także z ana-kości drenowania i odstępu sączków drenowych nie można lizy mechanicznej, prowadzić ani przy pomocy lizymetrów, ani metodą modelową i że j edynie celowe są dla tych zagadnień doświadcze-

il i

Pole to zostało w r. 1922 częściowo wydrenowane. Pierwotny projekt drenowania opracowała w r. 1910 Ekspozytura Kraj. Biura Meljoracyjnego w Krakowie. Działki umieszczono na sączkach Nr. 55, 56 i 57, oraz na przylegającej do sączka Nr. 57 części pola niezdre-nowanej. Działki otrzymały wymiary: 5 m wzdłuż drenów i 2 m poprzecznie do drenów, mają zatem powierzchnię 10 m². Jest ich po 3 nad każdym drenem, po 8 w jednej czwartej odstępu drenów i po 3 w połowie odstępu drenów, tudzież na polu niezdrenowa-nem w 3 rzędach odpowiadających działkom na polu zdrenowanem — w odległościach 2, 4, 6 i 10 m od ostatniego sączka. Mamy zatem na polu zdrenowanem działek 27, a na niezdrenowanem 12 — razem 39. Rozkład działek uwidoczniono na rys. 2. Oo do rozmiaru i rozkładu działek zasięgnąłem opinji znakomitego do-świadczalnika rolniczego śp. prof. U. J. E. Załęskiego.

Dla ustalenia na szereg lat położenia działek osadzono 4 słupki betonowe poza niemi, od których co

■FM

»*

II

JL. fffiff-    ^ w.

.....■*

tygli

Ryc. 1.

Dwór w Modlnicy.

nia połowę, a to przez badanie pól zdrenowanych i obserwacje na polach doświadczalnych. Sprawą tą zajmowałem się dalej w latach 1929 i 1932 ²). W wyniku tych zapatrywań przystąpiłem do założenia działek doświadczalnych i założyłem w zeszłym roku pierwsze działki doświadczalne na polu dworskim w Modlnicy w powiecie krakowskim.

Wybranie pola doświadczalnego jest — jak to już w r. 1927 zauważyłem

gdyż trudno znaleśó takie pole, któreby odpowiadało wszelkim warunkom przez nas stawianym. Pole w Modlnicy zdaje się dogadzać nam; jedyną niedogodnością dla nas jest może tylko to, że jest za gęsto zdrenowane, gdy dla naszego celu byłoby lepiej, aby sączki były raczej za rzadko położone.

Modlnica, majątek pp. Konopków leży w odległości 11 km na północny-zachód od Krakowa³) na wzniesieniu 274 m n. p. m.

Średni opad roczny wynosi w Krakowie 747 mm, średnia roczna temperatura powietrza -f-7,8°C. Działki doświadczalne założono na polu, zwanem Zastawie (położonem nad stawami) o wystawie północno-wschodniej i o spadzie około 4°/₀ *

²) A. Różański: „Najnowsze prądy i działania w osuszaniu gruntów mineralnych“. Warszawa, 1929.

„Głębokość i odstępy sączków drenowych w ziemiach mineralnych“ — w książce Dra Inż. A. Kędziora : „Roboty wodne i meljoracyjne w Południowej Małopolsce“. Część IV — Lwów 1932 i „Tiefe und Abstand der Dränsauger in Mineralböden“ — w aktach VI. Komisji Międzyn. Tow, Gleb. Część B, 1933.

Badania drenowania w Modlnicy, pow. Kraków Recherches sur ie drainage à Modlnica, disirici de Cracovie Untersuchung der Dränage in Modlnica, Kreis Kraków

Plan dziatek doświadczalnych

1932

bardzo trudne,

0°

«• (TW

/% 14

5 27

-20-

*jĄ

-20-

-20-

--835

A 05,

0/4) © ©

/    _7

^20- -20/ -

-20/ j -20-

-20-

-20-

15

(6

17

20

28

29

31

<22

05-i

05*;

-235-

-210-

-20-

-20-

-150

-Ê-

ro

-20-

2t

34

10

//

12

2;

15

23

36

y©~« sondy

-20-

-»g

24

25

lo

37

38

39k

>35- ,zÄ.ol.

10; */ oT

-/do- -20/, , ,    . 7/7/0 :-/f

!    I    /Y Î

6    4    2    0    2

-20-

-20/

-20-

-20-

020- |-/50<

-20- -20-

mTT

-I/o*-

» -...........y......7 ço

0    2    4

odJegtość dziatek od drenu - dislance des parcelles à partir du drain - Entfernung der Parzellen vom Drän

835

10

0    2 4m

Rys. 2.

³) Piękny, stary dwór i starożytny parafjalny kościółek mineralnych“. Warszawa, 1927 i „Der heutige Stand der Drän- drewniany w Modlnicy leżą przy drodze do Ojcowa i są często theorie für Mineralböden“ — w aktach I. Międzynarodowego Kon- zwiedzane przez swoich i obcych, gresu Gleboznawstwa w Waszyngtonie, 1927.

9 A. Różański: „Obecny stan teorji drenowania gruntów

roku będzie się wytyczało granice działek i zaznaczy się, jak w r. 1932 palikami zabitemi w narożnikach.

Drenowanie zbadano przez przekopanie rowów prostopadle do kierunku sączków powyżej i poniżej działek. Znaleziono odstępy sączków 7⁻50 i 8⁻35 m (miały być widocznie 8 m).

Znaleziono następujące głębokości sączków:

Nr. 55 = 1-10 i 1-25 m „ 56 = 1-00 i 1-30 „

„ 57 = 1-20

Badania drenowana w Modlnicy, pow. Kraków    pszenica:    Blondynka

Recherches sur le drainage à Modlnioa dislriet de Cracovie    1932    froment    z örod-

Untersuchung der Dränage in Mod/nioa, Kreis Krakow    Welzen:    kowic

/.

Zbiór ziarna z dziatek, przeraohowany na I ha w centn. metr.

Récolte du grain des parcelles, comptée par / ha en quinteam fq-- /OOkgi ) Körnerertrag der Parzellen, umgerechnet auf Je ! ha in dz    ¹    /A3'

%a

Körnerertrag

15

14

13

/2

¹¹ lh

l4o

14-3

ih

13-2

!2a

12-4

10

109 I föTl

2    3    4    5    6    7

dziafka - parcelle - Parzelle

r10 s H

9    10

récolté du grain

122

l2o ll2s

12 a .ÊL

!2a

14

//yjTTv |

15    16    17    18    19 20

działka - parcelle - Parzelle

10 9

21    22    23

zbiór ziarna

I6i

14--/

-13-7

!4i

14a

27

•S

TiS7tlh I ~

28    29    30    31    32    33

działka - parcelle - Parzelle

13-4

IN

34    35    36

SS

sredn/' zbiór ziarna

st

p>

ü

Ils

-123

I2v

12-9

-143

//• 9 ~!2o

127

- I2v

Ih--

£o.co

działki - parcelles - Parzel/èn

2!

34

10

6    4    2

od/egfość od drenu -

po/e niedrenowane champ non drainé undraniertes Feld

•S

e*t

||ś

üfl

z głębokości 0-5 i 1*0 m i poddano je analizie mechanicznej w aparatach Kopeckiego. Węglanu wapniowego próbki nie wykazały. Wyniki analizy uwidoczniono w tabeli I. i przedstawiono graficznie na tablicy 5 (rys. 7). Gdybyśmy wyznaczyli odstępy drenów na podstawie analizy mechanicznej próbek ziemi z sondy Nr. 1 (z nie-wydrenowanego pola), stosując odstępy drenów podane w moich tabelach⁴), to otrzymalibyśmy:

dla głębokości 0-50 m — 9-72 m

1-00 „ = ll-82 + 6-62 = 17-44?w

Z uwagi na górną warstwę mniej przepuszczalną należałoby dać odstępy drenów 9—10 m. Według instrukcji czeskiej z r. 1932 ⁵) wypadłyby odstępy drenów 12-6 i 16*4 m, należałoby zatem przyjąć 13 w, ale klimat Czech jest łagodniejszy, więc odstępy sączków mogą tam być większe, niż u nas.

Projekt z r. 1910 przewidywałod-l6' stępy sączków 10 m na podstawie wyników analizy mechanicznej wykonanej przez laboratorjum Kraj. Biura Meljo-racyjnego (aparatami Kühna) i tabeli odstępów stosowanej w tern biurze.

Na polu Zastawie stosuje Zarząd dóbr następujący płodozmian : koni-/3₂ fr, i2^    czyna, pszenica, żyto, owies, okopowe,

jęczmień z wsiewem koniczyny. Nawo-24 25 26    żenie jest następujące: pod okopowe

obornik, a pod inne normalne nawozy

—_ pomocnicze. Na rok 1931/2 pole zostało

=i- obsiane 2 odmianami pszenicy, w szcze-

-= gólności na części zajętej przez działki

.#3 o,— doświadczalne była posiana ostka : Blondynka z Grodkowie, bez żadnego nawozu 37 33    39 z powodu kryzysu gospodarczego.

Miesięczne opady za czas od wrze-

- śnią 1931 do września 1932 w Modlni-

- cy, oraz temperatury z sąsiedniej stacji

Mydlniki, gdyż w Modlnicy nie prowa-

_ dzi się tych obserwacyj — przedsta-

wiono w tabeli II.

Porównując podane w niej obserwacje z normalnemi widzimy, że jesień 1931 r. była normalnie mokra, lecz zimniejsza, niż zwykle, zima 1931/2 o średnich Ą-m opadach, śnieżna, niezbyt ostra, wiosna 1932 r. była normalna pod względem opadów, z wyjątkiem kwietnia, który był zasuchy, i chłodna, lato zaś średnio mokre, ale raczej zimne.

Zbiór nastąpił w dniu 26 lipca. Granice działek podłużne oznaczono sznurem, a szerokości listwą drewnianą.

Pszenicę skoszono, a pozostałości wysiekano dokładnie sierpem. Snopki zaopatrzono numerami działek i pozostawiono na działkach, aby wyschły. Niestety w dniach 28 do 31 lipca padał deszcz, który opóźnił zwózkę aż do 4 sierpnia. Snopki przewieziono na folwark uniwersytecki w Mydlnikach, gdzie je zważono i wymłócono młocarnią elek-

I5v

12-1 -

II 12    13

H-a

I4e:

13-2

II

24

37

s?

C:

Zależność zbioru ziarna od odległości dziatek od drenu

Rapport entre la récolte du grain et la distance des parcelles à partir du drain Zusammenhang zwischen Körnerertrag und Entfernung der Parzellen vom Drän

średni zbiór na lewo od drenu récolte moyenne à gauche du drain 57 mittlerer Ertrag links vom Drän

średni zbiór na prawo od drenu récolte moyenne à droite du drain 57 mittlerer Ertrag rechts vom Drän

odległość od drenu distance à partir du drain Entfernung vom Drän

Rys. 3.

Dreny są ułożone starannie. Rurki mają średnicę 5 cm. Dobre funkcjonowanie drenów sprawdzono przez    ⁴) Patrz dopisek ²).

wlanie wody do ciągów.    ⁵) Doc. inż. Dr. Rudolf Janota: „Neue Richtlinien für die Wahl

W jesieni wzięto W 10 mieiscach — naznarzn    der Dräntiefen und die Festsetzung der Dränabstände in der Tche-

nyoli w planie (rys. 2) - poza działkami próbki ziemi cSeb .Cześ?“    W aktaeh VI Komisji Międzyn' Tow'

Nr. działki

Głębokość 0-5 m Kategorja I

Tl

II

77

III

IV

Głębokość 1*0 wi Kategorja I

II

III

IV

TABELA I.

Wyniki analizy mechanicznej (aparatem Kopeckiego)

42-10

50-36

7-44

0-10

CU Dl -t-: CU CC 05 CO h ci ib cu

CU lO rH

10

t-H

I CO

zawartość

cząstek

CU CU hM CU CU t>- CD hH

cb cb di ó co iO

CU CD "rt¹ CO Ol rf rH

do du G H

tH CD rH

CU o CU CD CO Ol TH CD

' Ńóó

CO iO t-H

CU HM O CO GO CO CU cbÓHH CU CD H

©HOO O lO CU CM CO do ó- rH CU lO rH

t—i cn to to H] cp H dc A tó ó

tO rfn tO IO

tHcOOO lO CU GO t—ł Ol t>- H CU iO -H

I—¹ cn to H H

OD Ô cis -b 000^00

I—¹ CC) I—¹

to co O CO

tó i—- ó dl O Mn to

18-88

61-02

17-50

11-20

60-20

26-60

2-60

2-C0

— Ol to , cpo^ di do to -b Ol Mir oo to

CU CD CU o CO Ol CO CM CD Ol rH CU CD

I—l o> to O cp -<J GO di di -b ô O Mn to Mn

cu o o oo

GO Ol CM O 00 lÓ CO CM CU tO t—I

CD CU O 00 CO CO t>- lO

CO 04 04 r-H (M CD H

29 68 56-86 12-42

1-04

CM CD CU O Ol rfl CC CO lO Ol CU rH CU lO I

Rok

Miesiąc

Opady w mm w Modlnicy

Średnia temperatura w Mydlni-kach

wpływ dwa dreny, ponieważ drenowanie jest raczej za gęste, gdy na działkach położonych na polu nie-zdrenowanem wywiera wpływ na plon tylko jeden dren (skrajny).

TABELA III.

1931

t-H

77

77

Vi

1932

??

77

T)

h-i

CpLpOCNICpCp^T-HCpCNiprHCp iO 00 CO ’-h lO 04 lO CO I> Ô rH t>- t-H

H^(MCO(MHHHCDCDCDCD^

+lO4⁰C

+ ⁶'⁶ » + 1-6 „

-    0-9 „

-    1-2 „ - 6-1 „ - 1-8 „

+ 7-5 „

+ 16-6 „ + 15-0 „ + 20-1 „ +18’4 „ + 15-8 „

tryczną. Następnie oczyszczono ziarno na wialni i gęstem sicie, poczem wsypano je do woreczków płóciennych i zważono. Później zważono po 1 l ziarn⁶) oraz 4 razy po 500 ziarn z każdej działki.

Wyniki zważenia zbiorów, po przeliczeniu na 1 ha: na 1 hl i na 1000 ziarn, zestawiono w tabeli III.

Wyniki powyższe zważenia plonów — przedstawiono także graficznie na tablicach 1 — 4 (rys. 3—6). Ryc. 8 przedstawia zdjęcie fotograficzne snopków z działek Nr. 1 i 39.

W tabelach IV i V, oraz na tablicach 1—5 przedstawiono także związki między średnim ciężarem ziarna i słomy z każdej działki w przeliczeniu na 1 ha, średnim ciężarem 1 hl ziarn i średnim ciężarem 1000 ziarn, oraz między średnią zawartością cząstek ziemi poszczególnych frakcji — a odległością działek od drenu. Przytem wzięto osobno średnie z powtórzeń z działek znajdujących się na prawo od drenu skrajnego (Nr. 57) więc na części pola zdrenowanej i osobno średnie z powtórzeń z działek położonych na lewo od skrajnego drenu, zatem na części pola niezdrenowanej. Zrobiono ten podział z tego powodu, że na wyniki plonów i wielkość poszczególnych frakcyj na działkach położonych na polu zdrenowanem mają prawdopodobnie

⁶) 1 hl ziarna pszenicy waży 100 razy tyle, co 1Z tylko dla ziarna o wadze 1 hl: 76⁻7—77⁻3kg, dla mniejszej wagi 1 hl, ciężar 1 hl wynosi nieco mniej, niż 100 X ciężar 1 hl, a dla większej wagi 1 hl nieco więcej i trzeba zrektyfikowaó według specjalnych tabel przyjętą jako wagę 1 hl stokrotną wagę 11. Poprawki tej, nie mającej w naszych badaniach znaczenia nie uwzględniliśmy. (Hoffmann-Mohs: „Das Getreidekorn“ Berlin, 1931).

Ciężar (przerachowany) plonu działek.

Nr

działki

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

32

33

34

35

36

37

38

39

Ciężar w q (=100 kg) z 1 ha

ziarna

słomy

Ciężar 1 hl Ciężar 1000 ziarn w kg ziarn w g

11-2

14-0

14-3

11-7

13-2

10-9

10-7

10-5

12-8

12-4

15 9

12-1

16-1

12-2

12-0

12-5

12-8

13-5

11-1

11 1

12-8

109

12-9

132

13-1

12-6

11-2

10-9

11-9

14-1

16-1

13-7

14-1

14-8

11-4

13-4

14-8

14-3

13-2

pcDCDcpGOCD^-UOO-Uai^-UCDCDOOOlHjcDOOOOaO-U-UOiaiaO-UCDHJOo-rqoo-q-q^cD-viai

aDqt^otpqiqsaicpcpo^HOQO-uOtoOLctocDOiMaotCDtscûocûHtficûcDDO^ot

QOMHcDH-i—rfLcbdDdiHdiHcbHdidj-bGbtôdidiô-bôtôôiAcbdb^-b^rdbHrdbGoH-büt

58-7

60-8

58-5

58-5

58-7

59-3

57-2

55-5

58-0

59-8

61-5

61-3

62-6

60-5

63-7

59-7

62-1

60-0

589

59-3

54-2

56-3

58-1

58-1

59-0

59-5

59-7

58 0

57-8

59-2

61-2

59 1

59-6

55-3

58-3

56-0

58-3

60-2

55-5

20-5

202

22-0

22-2

21-8

22-2

22-3

22-4

21-5

22-7

23-4

22-6

24-0

19-7

21-4

21-5

21-8

22-0

21-5

22-3

21-9

20-6

21-1

24-9

21-4

22-2

20-7

21-0

21-3

22-3

23-3

22-2

22-2

21-1

22-8

22-6

23-4

23-1

22-7

TABELA IV.

TABELA Y.

Zależność średniego ciężaru

działek od 'drenu.

plonów od odległości Zależność średnicB zawartości frakcji od odległości sond od drenu.

Odległość działek od drenu w m

Ciężar

w q (=100 kg) na 1 ha i hl ziarn 1000 ziarn

w kg

ziarna

słomy

Odległość sond od drenu w m

Głębokość 0-5 m

Głębokość 10 m

a) na lewo od drenu Nr. 57 14-3 12-9

82-3

79-3

12-9

79-3

12-3

69-3

10

11-5

67-9

O p L- CO Cp

ô do ö à>

CD iO iO CD iD

to to to to to OOHMM Ü3 CD 05 G al

ta *

1—1

20-56

59-85

17-31

17-45

59-83

20-71

26-97

59-91

10-51

25-44 59 83 13-05

2-27

2-00

1-47

1-29

cS

i-i

tu

I—¹ I—¹ ° tO tO O?

ZD CO CD

drenu Nr. 57

87-5

80-3

83-4

58*1

58-9

58-6

to to to to to to üt Ö -5

Jeżeli przyglądniemy się bliżej wykresom, to można z nich wyczytać, co następuje:

Na polu zdrenowanem największy zbiór ziarna i słomy jest nad drenami, zapewne wskutek wzruszenia

Badania drenowania w Mod/nięy, po w. Kraków Recherches sur le drainage a Mod I n/ca, dis!net de Cracovle 1932 froment: Untersuchung der Dränage in Mod/nioa, Kreis Kraków    Weizen :

pszenica: Blondynka

Qrodkowic

Zbiór słomy z działek przerachowany na I ha w centn. metr.

V Récolte de la paille des parcelles comptée par ! ha en quinteaux fq- 100kg/ ] fc» • Strohertrag der Parzellen umgerechnet auf je l ha in dz    ¹    '"a/

q!ha

90

80

92i

92e

854

"o

70

74i

79e

793

74i

81a

79*

80?

79/

73v

60

2    3    4    5    6    7

działka - parcelle - Parzelle

9    10

U 12    13

ą do

Q.

922

883 90 e 9/7

70

76 o

797

82o 82c

80 g

I 60

txTTl

70 e

67y

14

16    17    18    19    20

działka - parcelle - Parzelle

21    22    23

24    25    25

90

§ 80

'9

'S 70

74b

79*

85e

924

-94T-

95ô~ 96T- 93â-

70i 69g

73 b

76E

80i

średni zbiór słomy récolte moyenne de la paille milderer Slroherlrag

£    £ g    §    8

27

28

793 - 79a

67v

693

! lis

isf

s -r.|

.tf

1.1!

O.

\)

działka - parcelle - Parzelle

82 s

76e

-79 a

88-d

923

773 80-3

87 o

90/

dren 57 ’ oO—

"O

dren 5G^

<=> SS uajp

średni zbiór słomy récolte moyenne de la paiHe mittlerer Strohertrag

9Ü&

80

70

Zależność zbioru słomy od odległości działek od drew Rapport entre la récolte de la paille et la distance des parcelles à partir du „Zusamenhang zwischen Strohertrag und Entfernung dar Parzellen vom Drän

średni zbiór na lewo od drenu récolte moyenne à gauche du drain    57

Mittelertrag links vom Drän

średni zbiór na prawo od drenu récolte moyenne a droite du    drain    57

Mittelertrag rechts vom Drän

<\ r> <e c\

C-v

793

-693

rÇ

œ0 2    4    6    8    10m

odległość od drenu distance à partir du drain Entfernung vom Drän

Rys. 4.

drain

ziemi przez wykopanie i zasypanie rowów drenowych, drenu jest widoczny większy wpływ obu drenów, W odległości ł/₄ odstępu drenów od drenu i w środku coby znów wskazywało, że odstęp drenów mógłby być między drenami plon jest mniejszy. Działki leżące na większy, niż 8 m.

lewo od skrajnego drenu, więc na polu niezdrenowa-    Jeżeli przypatrzymy się krzywej zależności cię-

nem, wykazują zmniejszanie się plonu w miarę więk- żaru 1 hl ziarn od odległości działek od drenu, to wi-szego oddalenia działek od drenu. Krzywa związku dzimy, że ciężar ten prawie się nie zmienia z odległością między wielkością plonów i odległością działek na lewo i nie widać większego wpływu dwóch drenów. Jeżeli prze-

Badanla drenowania w Mod/nicy, pow. Kraków

Recherches sur le drainage à Modlnica, district de Cracovie 1932

Untersuchung der Dränage in Mod/nica, Kreis Krakow

Ciężar I hi ziarna w kg Poids d‘ I hi du grain en kg Hektolitergewichi in kg

pszenica : Blondynka froment :

Weizen : Grodkowie

kg

3.

63

62

•3    «r/r

S 56 ■SJ 55 ^    54

587

60 s

58 s

58 s

587

59 a

57z

55 s

58o

59 a

Gis

g/3

62 a

•S

64

2    3    4    5    6    7

dziatka - parcelle - Parzel/e

9    10

U 12    13

5    63

** 62 ■g 61

ï:

60

59

637

V, 58 * 57 I 56

60 s

59 7

'62■/

60v

58o

59 a

§.    55

54

542

563 58,

58,

59o

59 s

14

? 62 .5    61

N 60

15 ' 16 ' 17    18    19 2U    21    22    23

dziatka - parcelle - Parzelle

24    25    26

ï~

58

57 56 °    55

597

58o

57 a

592

6/2

59,

59 b

58l

58 a

6ùjl

54

1333

56v

55s

~7T

28    29    30    31

dziatka

32    33    34    35    36

- parcelle - Parzelle

37    38    39

średni ciężar / hl ziarna

«l!

rg.“

■ö^ 56

1 55

Il 5*

59s

60 a

587

59s 60v

59i

587

57s 58n

593 60?

502

14

27

Ź i

15    16

28    29

T355

12'

19

32

21 22 34-    35

25

38

dziatki - parodies -

II

10

odległość od drenu - distance à partir du drain - Entfernung vom Drän

2 4m

po/e niedrenowane champ non draine undränieries Feld

<o

fi

iï

Zależność ciężaru / hl ziarna od odległości dziatek od drenu

Rapport entre le poids d'i hl du grain et la distance des parcelles a partir du dram Zusammenhang zwischen Hektolitergewichi und Entfernung der Parzellen vom uran

średni o/ęzar na lewo od drenu

à gauche du drain 57 links vom Drän

średni ciężar na prawo od drenu poids moyenne à droite du drain 57 mittleres Gewicht rechts vom Drän

&i    —™

Ki Sp

- 1 57 fc—fi —$

■- 35 55^

3.1$ 55

"la wo 2 ï 3

5 ^    odległość dziatek od drenu

distance des parcelles à partir du drain -i* 8,ç Entfernung der Parzellen vom Drän

fo

- poids moyenne

mittleres Gewicht

Rys. 5.

od drenu skrajnego spada silnie dla plonu ziarna i słomy liczony na 1 ha średni ciężar ziarn zebranych z w odległości od drenu między 4 a 6 w. Racjonalna od- położonych nad skrajnym drenem (Nr. 57) i z działek ległość drenów wypadłaby między 8 a 12 m.

działek

najdalej na lewo od tego drenu położonych podzie-Dalej widzimy, że krzywa zależności ciężaru 1000 limy przez ciężar 1000 ziarn z tych działek zebranych, ziarn od odległości działek od drenu spada silniej w od- to otrzymamy przybliżoną ilość ziarn z pierwszych działek ległości między 2 a 6 w, zatem odstęp drenów po- 63.839 tysięcy, z drugich zaś 56.650 tysięcy na 1 ha. winienby wynosić 4 do 12 m; w odległości 4 m od Dzieląc zaś ciężar 1 hl ziarn z tych działek przez ciężar 1000 ziarn otrzymamy przybliżoną ilość ziarn w 1 hl, w Modlnicy tuż przed żniwami na 40—60% • Wyrazem a mianowicie 2.679 i 2.936 tysięcy. Z powyższego wy- poważnego uszkodzenia plonu przez rdzę jest niska nika, że na działkach położonych nad drenem było waga 1000 ziarn, która w niniejszem badaniu wynosiła więcej ziarn i to dorodniejszych, niż na działkach nie- średnio 22 g, w próbce zaś wziętej przez Doc. Dra drenowanych, stąd też ciężar 1 hl ziarn z działek nie- Przyborowskiego z maszyny podczas młocki około 24 g. drenowanych, jako drobniejszych jest prawie ten sam, Tenże przyjmuje dla odmiany „Blondynka“ wagę

pszenica : Blondynka 1932 froment :    z

Weizen : , Grodkowie

Badania drenowania w Modlnicy. pow. Kraków Recherches sur le drainage à Modinica, district de Cracovie Untersuchung der Dränage in Modinica. Kreis Krakow

4.

1000-

Ciężar 1000 ziarn w g Poids de 1000 grains en g Korngewicht in g

ciężar 1000 ziarn - poids de 1000 grains - 1000- Korngewichl

25

24

23

22

21

20

19

25

24

23

21

20s

20z

22o

22z

2/8

22 z

22a

224

215

227

234

22s

działka

parcel/e -

Parz elle

24o

2/4

21s

218

22o

2/5

223

2/9

19-7 1

20g

211

2/4

22 z

14

działka - parcelle -

Parzelle

25

24

23

22

21

20

19

20 7

~2h

223

-23 a

22z 22z

2h

22 e

22 b

234 23i    22₇

27

28

■S

29    30    31    32    33

działka - parcelle -

34    35

Parzelle

36

37    38    39

średni ciężar 1000 ziarn

^25 övg 24

§ I 23

£2 g'22

21

*§ 20 |9 f9

tco

20-9

21-6 22i 224 22v 22 a

21-8

21e

22i

SS

ai

8:

23 a

224

23o

II

18

31

działki

o?

24

37    38

a*

cd Ni

8

il*

tg §

dren 57

Cb.-ł¹-

Cl

0)

du drain -

co

co

0    2 4m

Eniłernung vom Drän

LO

C>v-q

481

§«4

„ Zależność ciężaru 1000 ziarn od odległości działek od drenu

9 Rapport entre le poids de 1000 grains et la distance des parcelles a partir du dram zwischen 1000- Korngewicht und Entfernung der Parzellen vom Drän

^^Zusammenhang

^ 0)0

•||S

£

I §-1

Ż4 K i ST

É4i-

a

209

¹⁹0    2    4    6    8    10m

odległość działek od drenu distance des parcelles à partir du drain Entfernung der Parzellen vom Drän

średni ciężar na lewo od drenu

au che du drain 57 vom Drän

poids moyenne mittleres Gewicht

a gi

links

średni ciężar na prawo od drenu poids moyenne à droite du drain 57 mittleres Gewicht rechts vom Drän

Rys. 6.

co ciężar 1 hl ziarn dorodniejszych z działek drenowanych.

Rolnicy oceniają obecnie jakościową wartość plonów raczej według wagi 1000 ziarn, niż według wagi 1 hl ziarn.

W r. 1932 wystąpiła wModlnicy, podobnie jak w wielu miejscowościach Polski w silnym stopniu rdza czarna czyli źdźbłowa (Puccinia graminis)⁶). Kierownik Sekcji Nasiennej przy Małop. Tow. Roln. w Krakowie Doc. U. J. Dr. J. Przyborowski oszacował straty w plonie ziarna 1000 ziarn normalną około 40 gramów, a zatem uszkodzenie przez rdzę, wyraża się obniżką plonów, przynajmniej 40% w stosunku do średnich plonów.

⁷) Rdze są to grzybki grupy : rdzawikowate (Uredinaceae). Na pszenicy występują: rdza czarna albo źdźbłowa (Puccinia graminis), rdza żółta (P. glumarum), rdza brunatna (P. dispersa).

Rozróżniamy zarodniki letnie t. zw. uredospory, które przenoszą chorobę z rośliny na roślinę w czasie wegetacji i zarodniki spoczynkowe zimowe t. zw. teleutospory służące do prze-

Także wynikająca z doświadczenia przeciętna wy- równaniu z plonami słomy tej pszenicy w dobrych la-sokość plonu ziarna 12-8 q z ha wynosi zaledwie — tach. Jak widzimy drenowanie nie uratowało ziarna zdaniem p. Doc. Dra Przyborowskiego — 50do60°/₀ plo- przed zniszczeniem przez rdzę, ale jest widoczne zła-nów pszenicy zbieranych średnio w lepszych gospo- godzenie skutków.

Badania drenowania w Modlnicy, pow. Kraków

Recherches sur le drainage à Mod/nicar district de Cracovie 1932

Untersuchung der Dränage in Modlnicà, Kreis Kraków

,5.

Wyniki analizy mechanicznej Resultats cT analyse mécanique Erfolge der mechanischen Analyse

metoda Kopecky'ego

frakcja /    < Ooi mm

„ II: O oi - O os „ „ III: Oos- Oio „

„ IV: O /o- 2 oo »

70

60

frakcja II

I 50

głębokość profondeur Oso m Tiefe

40 ~

$30 J vö

$ 13

33

Ri

1 frakcja / =;

yr

głębokość profondeur t oo m Tiefe

zawartość frakcyj - contenu desrfract/ons -

ST

lüllliiliü

Ig

/ H IHM

i u ki iv i

p!

Si

SS

U III

2    3

I H IIIMl

"f

w / u m m / # a IV

a go

N_tg

mu m

TrW s fr. !V~*

i na/V

£ Fs?

! II III IV

i n ihm

4-

10

II

So

/ // nu

13

frakcje -działka

<0

to

M! Il l/l Ml H IHM

4-

frakcje

działka

fraciions - Fraclionen parcelle - Parzelle

frakcja

CO

frakcja ttt g*

2^ fr!V F / u ihm 7

fractions - Fraclionen parcelle - Parzelle

:É=lk

/ H III M

/ H III M

! H III M

10

II

-o

Si

:S:

ii

|!s

P! s

ili |

O) g*C3

-N

dren 57

dren

S-

dren 55 § 3

s?

Zależność zawartości frakcyj od odległości działek od drenu

Rapport entre le contenu des fractions et la distance des parcelles à partir du araln Zusammenhang zwischen öeha/t von Eracl/onen und Entfernung der Parzellen vom Drän

głębokość

profondeur

Tiefe

głębokość profondeur Tiefe

zawartość frakcyj - contenu des fractions - öehalt der fraclionen

5022

5983 5354 5?

00 5872

5036

*0

O Cł

3132

3322,

frakcja II Ją⁰ frakcja /

20% ²³S^2o7I

066    042

4    6    8    10 m

=4. frakcja III

Wo frakc-ia W

na lewo od drenu à gauche du drain links vom Drän

57

70,6696

50

40

6028    6034    62*6

5983

—-^frakcja H

średnia na prawo od drenu - moyenne à droite du drain Milte! rechts vom Drän

57

30 2667-—-

²$ÈjÊL

nS--.—_

u 147 166    129 146

130    120

0    2    4    6    8    10 m

odległość działek od drenu ¹ distance des parcelles à partir du drain Enlfemug der Parzellen vom Drän

1305

-1164

IV2

2182

14

J584

242

frakcja / frakcja III

frakcja IV

Rys. 7.

trwania pasożyta przez zimę i przenoszenia się następnie na zboże najczęściej przez innego żywiciela (berberys, chwasty).

Bezpośrednie tępienie rdzy na samych roślinach n. p. przez rozpylanie kwiatu siarkowego, względnie azotniaku nie nadaje się ze względów gospodarczych. Pozostają tylko pośrednie środki jak :

1. staranna uprawa, wczesny wysiew dorodnego ziarna, wczesna wegetacja, na polach w miarę suchych, przewiewnych bokie pola; i słonecznych.;

darstwach w okolicy Modlnicy w pomyślnych latach. Natomiast zbiór słomy wynoszący w r. 1932 w Modlnicy średnio 80*6 q z 1 ha nie uległ zmniejszeniu w po

W Modlnicy posiano w r. 1932 dopiero po raz pierwszy „Blondynkę z Grodkowie“ — więc brak danych dla tej odmiany co do wydajności plonów z lat poprzednich.

2.    unikanie zbyt obfitego nawożenia azotowego zwł. świeżym nawozem stajennym bezpośrednio przed siewem ;

3.    usunięcie krzaków berberysu, wykoszenie traw i chwastów na miedzach;

4.    wygrabienie i spalenie mierzwy, oraz przeoranie głę-

5. hodowla odmian zboża odporniejszych na rdzę.

Oczywiście z badań jednorazowych i z jednego nicznej, to zauważymy, że zawartość cząstek I. kate-    pola nie można wyciągać wniosków stanowczych co do

Jeżeli przypatrzymy się wynikom analizy mecha-

gorji na polu niedrenowanem w głębokości 0⁻50 m ma-    działania drenów i co do racjonalnego odstępu drenów

leje korzystnie w miarę zbliżania się do drenu. W głę-    zwłaszcza, że dzięki zniszczeniu ziarna przez rdzę,

bokości 1 m okazuje się zmniejszanie się zawartości    trudno wziąć pod uwagę względy ekonomiczne, które

tych cząstek — wprawdzie nieznacznie — na polu    wywierają przecież także wpływ na założenia co do

zdrenowanem ; natomiast nie widać tego zmniejszania    odstępu drenów. Badania skutków drenowania będzie

się cząstek 1 kat. w miarę zbliżania się do drenu na    się prowadzić przez szereg lat, oraz wykona się w na

,1

stępnych latach dalsze badania zmian zaszłych w glebie, jak co do absolutnej pojemnoćci wodnej i powietrznej, co do kwasowości i t. d. Dopiero na podstawie wyników podobnych badań z szeregu lat i z większej ilości pól może uda się wyciągnę wnioski konkretne co do sposobu oznaczenia odstępu drenów.

wp nr

W

Br;'a

Staraniem mojem jest uruchomić podobne badania w południowo-zachodniej połaci kraju, w kilku powtórzeniach na gruntach typowych w tej części kraju, więc na lössach, glinach dyluwialnych i iłach trzeciorzędowych.

M-â:

Ryc. 8.

polu niezdrenowanem. Zawartość cząstek II. kat. tak w głębokości 0-5 m, jakoteź w głębokości 1 m na polu niezdrenowanem raczej rośnie ku drenowi — więc korzystnie ; natomiast na polu zdrenowanem różnice co do zawartości cząstek II kat. są nieznaczne.

Wreszcie wyjaśniam, że wytyczeniem szczegóło-wem działek w Modlnicy zajęli się pod kontrolą inż. M. Czerwińskiego, oraz przeprowadzili obserwacje, zbiór i zważenie plonów słuchacze Wydziału Rolniczego Uniwersytetu Jagiellońskiego pp. Jerzy Krajewski i Witold Niewiadomski. Oni również wykonali analizy mechaniczne próbek ziemi w Zakładzie Chemji Rolniczej U. J. Rysunki do niniejszej publikacji wykonał starszy asystent Zakładu Inżynierji Rolniczej U. J. inż. Franciszek Hendzel.

Podziękowanie serdeczne z naszej strony należy się właścicielowi Modlnicy p. Adamowi Konopce za niezmiernie życzliwą opiekę, okazaną naszym badaniom.

RESUME.

Les points de vue de l’auteur ¹) l’incitèrent à examiner les résultats des drainages construits et il a blit, en 1932, les parcelles expérimentales dans un champ du domaine de Modlnica.

Modlnica, propriété de la famille Konopka, est située à 11 km au nord-ouest de Cracovie et à 274 au-dessus du niveau de la mer. A Cracovie, la précipitation annuelle moyenne est de 747 mm et la température moyenne de +7-8° C. Le champ est exposé vers le nord-est et la pente du terrain atteint près de 4% . Le sous sol est composé de löss. Le champ a été partiellement drainé en 1922. Les parcelles experimentelles ont été tracées sur les petits drains N-os 55, 56, et 57, ainsi que sur la partie non-drainée du champ (Fig. 2). Chaque parcelle avait une longueur de 5 m et une largeur de 2 m, la surface était donc de 10 m'¹.

chaque petit drain, 3 dans */4 d’écartement des drains et 3 dans la moitié d’écartement des drains, tous en triple répétition. Des parcelles semblables sont tracées sur la partie non-drainée du champ à des distances de 2, 4, 6 et 10 m à partir du dernier drain (No 57). Il y a ensemble 39 parcelles dont 27 se trouvent sur la partie drainée du    règlement tchécoslovaque de l’année 1932 les écarte-

champ et 12 sur la partie non-drainée.    ments des drains devraient être de 12 m 60 et de

La disposition des parcelles a été discutée avec feu M. E. Załęski, professeur de l’Université de Cra

11 y a 3 parcelles sur

covie, l’un des plus éminents chercheurs expérimentaux èta- polonais dans le domaine de l’agriculture.

Le bon foctionnement du drainage a été constaté. On a trouvé que l’écartement des petits drains était de 7 m 50 et de 8 m 35. Il aurait dû évidemment être m de 8 m. Les profondeurs des drains étaient: pour le No 55: de 1 m 10 n „ No 56 „    „ No 57: „ 1 „ 20.

Les tuyaux ont 5 cm de diamètre.

En automne, dans 10 points, des échantillons du sol furent pris à des profondeurs de 0 m 50 et de 1 m et ils furent soumis à l’analyse mécanique dans les appareils de Kopeckÿ. Les résultats sont présentés dans le tableau I et graphiquement sur la planche 5 (Fig. 7). On ne trouva pas de carbonate de calcium.

Les écartements des petits drains comptés selon les tableaux des écartements de l’auteur doivent être: de 9 m 70 et de 11 m 82 + 5 m 62r= 17 m 44.

La couche supériaire du sol étant moins perméable, les écartements des drains devraient être de 9—10 m. Selon

ci- ci-

de 1 m n 1 «

GM CO

O OT

9 Prof. Dr. Adam Bożański: „Obecny stan teorji drenowania gruntów mineralnych“ („Etat actuel de la théorie du drainage pour les sols minéraux“), Varsovie, 1927 et „Der heutige Stand der Dräntheorie für Mineralböden“. Dans les actes du I-er Congrès International de la science du sol, convened in Washington, 1927.

Najnowsze prądy i działania w osuszaniu gruntów mineralnych (Les courants et les procédés les plus nouveaux dans l’assèchement des terrains minéraux) Varsovie, 1929.

16 m 40, et l’on devrait accepter des écartements de 13 m.

Mais comme le climat de la Bohême est plus doux que celui de la Pologne, les écartements des drains peuvent être plus grands que chez nous.

Le projet du drainage prévoyait des écartements des petits drains de 10 m, selon l’analyse mécanique faite dans les appareils de Kühn et d’après le tableau des écartements des drains du bureau des améliorations agricoles de l’ancienne province de Galicie.

Dans le champ, l’assolement appliqué est : trèfle, froment, seigle, plantes sarclées, orge avec trèfle.

concerne

concerne

deux parties

en

une

Pour les plantes sarclées, on met du fumier, ailleurs on emploie des engrais normaux auxiliares. En 1931/82, on a semé du froment velu d’automne nommé : Blondynka de Grodkowice — sans engrainer à cause de la crise économique.

Les précipitations mensuelles à Modlnica et les températures mensuelles moyennes à Mydlniki (station météorologique près de Modlnica) pour la période du moins de septembre 1931 jusqu’au même mois de 1932 sont présentées dans le tableau II.

Les dites observations indiquent que l’automne de 1931 fut normalement humide, mais plus froid; l’hiver de 1931/32 eut des précipitations modérées sous forme de neige, mais il ne fut pas rigoureux ; le printemps de 1932 fut normal en ce qui concerne l’humidité (sauf le mois d’avril qui fut trop sec)? mais trop froid et l’été de 1932 fut modérément humide, mais aussi plutôt trop froid.

Les résultats de la récolte comptés en 1 ha, 1 hl et 1000 grains sont présentés dans le tableau III. Ils sont aussi démontrés graphiquement sur les planches 1-4 (Fig. 3-6).

Les rapports entre les récoltes moyennes et la distance des parcelles à partir du drain et les rapports entre les contenus des fractions d’analyse mécanique et la dite distance sont présentés dans les tableaus IV et Y et dessinés sur les planches 1—4. Il faut remarquer qu’on a fait deux groupes des moyennes des résultats de la récolte et des contenus des fractions. Un groupe des parcelles situées à gauche du dernier drain (No 57), donc sur le champ non-drainé, et l’autre des parcelles situées à droite du dit drain, donc sur le champ drainé. Cette division des moyennes été faite à cause de ce que, en champ drainé, deux drains influencent probablement les récoltes et les contenus des fractions, alors que, en champ non-drainé un drain seul agit.

De ces observations on peut conclure que : En champ drainé la plus grande récolte de grain et de paille a lieu dans les parcelles situées directement sur les drains — naturellement parce que le sol a été creusé lors de la pose du drain. A une distance de ¹/i d’éarte-ment des drains à partir du drain et dans la moitié d’écartement, la récolte diminue. Les parcelles situées à gauche du dernier drain démontrent une diminution de la récolte à mesure que le distance des parcelles à partir du drain augmente. La courbe du rapport entre la grandeur de la récolte du grain et de la paille et la distance des parcelles situées à gauche du dernier drain à partier du dit drain s’abaisse fortement dans la distance des parcelles entre 4 et 6 m à partir du drain. Il y aurait aussi un écartement rationnel des drains entre 8 et 12 m.

La courbe semblable pour les poids de 1000 grains baisse fortement dans la distance des parcelles entre 2 et 6 m à partir du drain, et l’écartement des drains devrait être de 4—12 m. A la distance de 4 m une plus grande influence des deux drains est visible, ce qui démontrerait qu’un écartement des drains pourrait être plus grand que 8 m. La courbe du poids de l’hectolitre de grains indique que ce poids ne change presque pas Uvec la distance des parcelles, et une plus grande influence des deux drains n’a pas pu être remarquée.

Le poids des grains recompté par 1 ha sur les parcelles situées sur le dernier drain (No 57) et celui des parcelles situées le plus loin à gauche du dernier drain divisé par le poids correspondant de 1000 grains donnent approximativement un nombre de grains de : f3,839.000 et 56,650.000 pour 1 hi. La poids d’un hectolitre divisé par le poids de 1000 grains donne un nombre approximatif de grains dans 1 hl : 2,679.000 et 2,936.000. Sur les parcelles situées sur le drain, on a récolté plus de grains beaucoup plus beaux que dans les parcelles non-drainées et par cela le poids de l’hectolitre de grains sur parcelles drainées et non-drainées est à peu prés égal.

Les agronomes apprécient maintenant la qualité des récoltes du blé plutôt selon le poids de 1000 grains que selon le poids de l’hectolitre.

En 1932 la rouille a atteint le froment dans plusieurs régions de la Pologne. A Modlnica la perte de la récolte du grain causée par la rouille noire (Puccinia graminis) a été déterminée par le Doc. Dr. Przy borowski pour 40—60 % . Ce grand dégât de la récolte trouve son expression dans un plus petit poids de 1000 grains qui mesura dans nos recherches en moyenne 22 g, et dans des échantillons pris dans la batteuse par M. Przyborowski de 24 g, tandis que pour cette variété de froment le poids de 1000 grains est, d’après M. Przy-borowski de 40 g. Egalement le poids moyen de la récolte du grain compté dans nos recherches en 12 8 q par 1 ha n’atteint pas, d’après M. Przyborowski, plus que 50—60% de la récolte dans les meilleurs domaine de a région de Modlnica pendant les meilleures années.

Comme nous le voyons, le drainage n’a pas sauvé la récolte du grain contre la rouille, mais il a remarquablement amoindri les conséquences de la maladie. La récolte de la paille comptée en moyenne en 80 6 q par 1 ha n’est pas pire que pendant les bonnes années.

A Modlnica, la variété de froment nommée Blondynka de Grodkowice a été semée pour la première fois, c’est pourquoi les dates concernant la récolte nor-^ male de cette sorte de froment manquent.

Les résultats de l’analyse mécanique indiquent que le contenu de la première fraction dans le champ non-drainé dans les échantillons du sol à la profondeur de 0 m 50 diminue avec le rapprochement de la parcelle vers le drain — c’est donc un symptôme favorable. Les échantillons du sol à une profondeur de Ira indiquent aussi une diminution du contenu de cette fraction, quoique très petite, avec le rapprochement vers le drain dans le champ drainé ; mais dans le champ non-drainé semblable diminution n’a pas été constatée. Le contenu des particules de la ïl-e categorie dans le champ non-drainé augmente plutôt vers le drain, ce qui peut être considéré comme un bon résultat du drainage. Dans le champ drainé les différences à cet égard sont insignifiantes.

Il est impossible de tirer des conclusions définitives en ce qui concerne l’action du drainage et les écartements rationnels des petits drains en se basant sur les recherches d’une année et dans un seul champ. L’apparition de la rouille empêche aussi de prendre en considération les conditions économiques dans la calculation des écartements des drains.

J’ai en vue de continuer pendant plusieurs années les recherches sur les résultats du drainage sur les parcelles expérimentales à Modlnica. Le sol sera soumis à d’autres recherches en égard à sa transformation (capacité absolue de 1’ eau et de l’air, acidité etc.).

Je voudrais établir dans plusieurs lieux de notre région (sud-ouest du pays) de semblables parcelles expérimentales dans les types du sol propres à cette partie pu pays (lôss, argiles quaternaires et tertiaires).

Mais, comme on le sait, il est très difficile de trouver des champs convenables à toutes nos conditions.

ZUSAMMEN FAS SU N G.

Stahldünger gegeben, sonst normale Hilfsdünger. Im J. 1931/32 ist die behaarte Sorte von Winterweizen: Blon-

Im Verfolg seiner Ausschauungen ¹), ging nun der Verfasser zur Prüfung der Erfolge der bereits ausgefallen Dränungen, und zwar auf den im J. 1932 angeleg- dynka aus Grodkowice gesät worden — jedoch wegen ten Versuchsparzellen auf einem Felde des Rittergutes der Wirtschaftskrisis ohne Düngung.

Die Monatsniederschläge in Modlnica und die mittleren Monatstemperaturen in Mydlniki (nächste meteorologische Station) für die Zeit von September 1931 bis September 1932 sind in der Tabelle II angegeben.

Aus diesen Beobachtungen ist folgendes ersichtlich:

Modlnica.

Dieses Gut, Eigentum der Familie Konopka, ist 11 km nordwestlich von Kraków, in 247 m Seehöhe gelegen. Der mittlere Jahresniederschlag in Kraków beträgt 747 mm und die mittlere Jahrestemperatur

+ 7.8° G. Das Feld hat eine Neigung von ungefähr 4°/o Der Herbst 1931 war normal nass, aber eher kalt, der gegen Nord - Ost. Der Untergrund besteht aus Löss. Das Winter 1931/32 massig nass, (mit Schnee), aber nicht zu Feld ist im J. 1922 teilweise dräniert worden. Die Ver- streng; im Frühling 1932 waren die Niederschläge nor-suchsparzellen liegen auf Saugern N. 55, 56 und 57 und mal, mit Ausnahme des recht trockenen Aprils, dagegen auch auf undräniertem Teile des Feldes (Fig. 2). Jede war die Temperatur zu niedrig; der Sommer 1932 war Parzelle ist 5 m lang und 2 m breit, hat somit 10 m² massig nass, aber eher zu kalt.

Fläche. Es liegen immer je drei auf jedem Sauger, je drei im Abstand von einem Viertel und je drei in der Hälfte der Saugerentfernung. Diese Anordnzng wiederholt sich dreimal. Auf dem undränierten Teile des Feldes graphischen Darstellungen von Kurven den Zusammensind die Versuchsparzellen in einer Entfernung von je 2, hang zwischen den mittleren Erträgen und der Entfer-4, 6 und 10 m vom letzten Drän (N. 57) ausgesteckt wor- nung der Parzellen vom Drän, sowie zwischen den Ge-den, ebenfalls in dreimaligen 'Wiederholung, entspre- halten von Fraktionen und jener Entfernung — nach chend den Reihen der Parzellen auf dem dränierten den in den Tabellen IV und V angegebenen Werten. Es

muss dazu bemerkt werden, dass zwei Gruppen von Mitteln Die Gesamtzahl der Parzellen beträgt also 39, von den Ernteerträgnissen und von den Fraktionen kon-hievon befinden sich 27 auf dem dränierten und 12 auf struiert wurden, und zwar eine Gruppe für die links dem undränierten Teile des Feldes. Die Anordnung der vom letzten Drän, also auf dem undränierten Felde gele-Versuchsparzellen wurde mit dem Krakauer Universi- genen Parzellen, und eine andere Gruppe für solche, die tätsprofessor weiland E. Załęski, einem hervorragenden rechts von diesem Drän, also auf dem dränierten Felde polnischen Experimentator auf dem Gebiete der Land- gelegenen sind. Diese Zweiteilung der Mittel von Erträ-wirtschafts, besprochen.    gen und Fraktionen erschien deshalb angezeigt, weil die

Die Dränung wurde überprüft und ohne Anstand Erträgnisse und die Fraktionen auf dem dränierten Felde gefunden. Der Saugerabstand beträgt 7.50 m und 8.35 m wahrscheinlich von zwei Dräns beeinflusst sind, dagegen Gewiss war ein Abstand von 8 m beabsichtigt. Die Sauger sich auf dem undränierten Felde nur der Einfluss eines

Dräns geltend macht.

Aus dieser Darstellung können vielleicht folgende Schlussfolgerungen gezogen werden:

Auf dem dränierten Felde ist der grösste Ernteertrag von Körnern und Stroh auf direkt über den Dräns gelegenen Parzellen zu verzeichnen, wobei jedoch das 1932 wurden an 10 Stellen (Fig. 1) je 2 Bodenproben (aus günstige Ergebnis hauptsächlich durch die Lockerung 0,5 m und 1,0 m Tiefe) entnommen und einer mechani- des Bodens bei der Aushebung von Dränsgräben zu ersehen Analyse in Kopeckÿ sehen Apparaten unterzogen- klären ist. Im Abstande von einem Viertel und in der Man vergleiche die Zusammenstellung der Ergebnisse in Mitte der Dränentfernung sinkt der Ertrag. Die links Tabelle I. und die graphische Darstellung auf Tafel 5 vom letzten Drän gelegenen Parzellen zeigen eine Er-(Fig. 7). Kalziumkarbonat wurde nicht gefunden. Nach tragsverminderung mit der wachsenden Entfernung der den Tabellen des Autors hätten die Saugerabstände 9,7 m und 11,82 m -p 5,62 m = 17,44 m betragen sollen. Mit

Rücksicht darauf, dass die obere Schicht weniger durch- träge und der Entfernung der auf dem undränierten lässig ist sollten die Saugerabstände 9—10 m betragen. Der Felde gelegenen Parzellen sinkt sehr stark bei 4—6 m tschechoslovakischen Instruktion aus dem J. 1932 gemäss Entfernung der Parzellen vom Drän. Es wäre daher sollten die Dränabstände 12,6 und 16,4 m betragen; man angezeigt, die Sauger in Abständen von 8 bis 12 m zu sollte daher 13 m annehmen. Da jedoch das Klima von verlegen.

Böhmen milder, als dasjenige von Polen ist, können dort die Dränabstände grösser, als bei uns angenommen werden. Im Projekte der Dränage sind die Saugerabstände Drän sinkt stärker mit der Entfernung von 2 bis 6 m. auf Grund der mechanischen Analyse mit Kühnschen Apparaten und nach der Tabelle des Landesmeliorationsbureaus des ehern. Galizien auf 10 m bestimmt worden.

Die auf je 1 ha, 1 hl und 1000 Körner umgerechneten Ernteergebnisse sind in Tabelle III zusammengestellt. Auf den Tafeln 1 bis 4 (Fig. 3—6) zeigen auch die

Feldteile.

liegen in folgenden Tiefen:

1,10 m und 1,25 m 1,— „    „    1,30 „

1,20 „

Die Röhren haben 5 cm Durchmesser. Im Herbst

N. 55 N. 56 N. 57

Parzellen vom Drän. Die Kurve des Zusammenhanges zwischen der Höhe der Körner - und der Stroh - Er-

Die Kurve des Zusemmenhanges zwischen dem 1000-Körnergewicht und der Parzellenentfernung vom

Der Saugerabstand sollte also 4 bis 12 m betragen. In 4 m Entfernung vom Drän kommt der grössere Einfluss der beiden Dräns zum Ausdruck, so das ebenfalls ein , Auf dem Felde wird von der Gutsverwaltung fol- mehr als 8 m betragender Saugerabstand ratsam er-gende Fruchtfolge beobachtet: Klee, Weizen, Roggen, scheint.

Hackfrüchte, Gerste mit Klee. Unter Hackfrüchte wird

¹) Prof. Dr. Adam Różański: Obecny stan teorji drenowania gruntów mineralnych. -— Warszawa, 1927 — und Der heutige Stand der Dräntheorie iür Mineralböden, — Akten des I. Internationalen Kongresses für Bodenkunde in Washington, 1927.

Najnowsze prądy i działania w osuszaniu gruntów mineralnych — (Neueste Bestrebungen und Leistungen auf dem Gebiete der Entwässerung von Mineralböden) — Warszawa, 1929.

Die Hektolitergewichtskurve weist mit der Entfernung vom Drän nur ganz geringe Schwankungen auf. so dass ein grösserer Einfluss von zwei Dräns kaum hervortritt.

Wenn man das Körnergewicht für 1 ha von den über dem letzten Drän gelegenen Parzellen und aus den am weitesten links von diesem Drän gelegenen Parzellen durch das 1000-Körnergewicht dividiert, erhält man annäherend die Zahl der Körner von den obengenannten

Parzellen und zwar: 63,839.000 und 56,650.000 von 1 ha. Dividiert man das Hektolitergewicht durch das 1000-Kör-nergewicht, so bekommt man die ungefähre Zahl von Körnern in 1 hl, und zwar: 2,679.000 und 2,936.000. Auf den über dem Drän gelegenen Parzellen wurden also mehr und schönere Körner geerntet als auf undränierten Parzellen, mithin ist das Haktolitergewicht der Körner von der dränierten und den undränierten Parzellen fast gleich.

Die Agronomen schätzen jetzt die Qualität der Getreideerträge eher nach dem 1000-Körnergewichte, als nach dem Hektoliter gewichte.

Im J. 1932 wurde der Weizen in vielen Gegenden von Polen von der Rostkrankheit befallen. In Modlnica ist der vom Schwarzrost (Puccinia graminis) verursachte Verlust an Körnerertrag vom Univ. Doz. Dr. Przy-borowski auf 40—60"/o geschätzt worden. Diese starke Schädigung des Ertrages kommt in dem geringeren Gewichte von 1000 Körnern zum Ausdruck; dieses betrug in unserer Untersuchung durchschnittlich 22 g und in der vom Doz. Dr. Przyborowski aus der Dreschmaschine entnommenen Probe 24 g, während der Normalgewicht für 1000 Körner für diese Weizenart in dieser Gegend von dem genannten Forscher mit 40 g angenommen wird.

Auch der in unserer Untersuchung gefundene mittlere Körnerertrag von 12,8 q (=dz) pro 1 ha beträgt nach Doz. Dr. Przyborowski kaum 50 bis 60% des Ernteertrages in besseren Gutsverwaltungen in der Umgebung von Modlnica in besseren Jahren.

Wie wir sehen, hat die Dränung den Körnerertrag von einer Verschlechterung infolge der Rostkrankheit nicht gerettet, jedoch ist eine Milderung der Folgen der Krankheit unverkennbar.

Der Strohertrag von durchschnittlich 80,6 q pro 1 ha ist nicht schlechter als in guten Jahren.

In Modlnica wurde der Weizen Blondynka aus Grodkowice im J. 1931/32 zum erstenmal gesät, es fehlen also dort Angaben über normale Erträge dieser Sorte.

Aus den Ergebnissen der mechanischen Analyse geht hervor, dass der Gehalt der Teilchen I. Kat. auf dem undränierten Felde für Bodenproben aus 0,50 m Tiefe mit der geringeren Entfernung der Parzellen vom Drän kleiner wird, also günstig ist. Die Bodenproben aus 1 m Tiefe zeigen auf dem dränierten Felde zwar auch eine unbedeutende Verminderung des Gehaltes an jener Teilchen bei geringerer Entfernung der Parzellen vom Drän, dagegen wurde eine ähnliche Verminderung auf dem undränierten Felde nicht gefunden.

Der Gehalt der Teilchen II. Kat. auf dem undränierten Felde wächst in der Richtung zum Drän rascher, was als eine günstige Folge der Dränung angesehen werden kann. Auf dem dränierten Felde sind die Differenzen in dieser Hinsicht unbedeutend.

Aus einer einjähriger Untersuchung auf einem Felde ist es nicht möglich endgültige Schlüsse auf die Wirksamkeit der Dränung und der rationellen Saugerabstände zu ziehen. Das Auftreten der Rostkrankheit macht es auch unmöglich, auf die wirtschaftlichen Bedingungen bei der Feststellung der Saugerabstände Rücksicht zu nehmen.

Die Untersuchung der Folgen der Dränung in Modlnica soll noch mehrere Jahre hindurch fortgeführt, ferner auch die Veränderungen des Bodens infolge der Dränung (absolute Wasser - und Luft - Kapazitäten, die Azidität u. s. w.) weiter untersucht werden.

Ich bin bemüht, ähnliche Untersuchungsparzellen in unserer Gegend (im südwestlichen Landesteil) auf hiesigen Bodentypen (Lösse, Dilluviallehme, Tertiärtone) in mehreren Wiederholungen anzustellen. Jedoch ist es — wie man weiss -— sehr schwer, allen unseren Anforderungen entsprechende Felder zu finden.

BlBLi

û.

GHNIfiZU

KRAKÓW

*

.

t

I.    11»»»^*%

ll9 'S]

y

ftägwif

m

âaÆr,

aW

yÀ

'    •.    ....... ;< v .

r>'.

MH

PfMRMNi

M8

1811 llllll IIIIIÉIII

mm

üg

111-33202

HMMHM

fi

-r

if

■H

pÉ

pp

il

fvi

I«

isi

1

ri

il

11

S’i

il

'■ ' 11

MHM

«Bl ' '

■HHH

■H

£:ÿ;

;r

Biblioteka Politechniki Krakowskiej

■j

■MHÉT'

wä&iäj

:S;:

100000298113