Fj

>0.₍

<Ł!Ó

• °

»V

I

;A

L¹

■ *j

i

|v

w

A"

•i*

t

»•j

Ł T-i

U‘.

A

,V.

A,

[i.

f

tv

J

' -V

j.

%

k ■ •<

i

r*

P

«

jp $$$' ' •

• »r.

k

.«"J

r .*

-I

fr .4

A.

:

-

i4

**

&]

J ” :

«TÆ

H

r

;«r

!>

T.

t

y,

.

hĄ s

j ¹

J

■*3T

I'* J

î>. I

5t'

ù I

Bf

,

V

s>

fa

■Lo]

ï

Tim

J

Jt

&

•v

«1

■*

4

-

fife

5*

rci

.

, ■

, ?'

r»;.,

A

m

*

£ÿ

Pu

ri

*

* i

% ■*■

A«

t«

.y

Lj,

as

ü

EST

a?.₄

,L

□1

Rkj;

'ń :

v; ■

*

V:'j

M

VV*

l\

as;

S3

■V« 3 V

"5,

yj

Llv

r.jf]

,}/

JL

?

PR

<&èj

I

i

*

. «

*

J

n

«

. ^

ffi

ft

»

L-» j

«EV r

&

>V

V.

A

i# 7

Pf

Biblioteka Politechniki Krakowskiej

00000231545

-ii

> t

■ t -v

*•

*

i

;

i

-»

I

*

*

••

■

~

>* '

..

v'e

SŁOWNIK

JEZY K A POES KIEGO

L

PRZEZ

M. SAMUELA BOGUMIŁA LINDE.

WDANIE DRUGIE, POPRAWNE I POMNOŻONE

STARANIEM I NAKŁADEM

ZAKŁADU NARODOWEGO IMIENIA OSSOLIŃSKICH.

Tom VI. i ostatni.

'MJ — 9K.

LWÓW.

W DRUKARNI ZAKŁADU OSSOLIŃSKICH.

1800.

V

H

V

A

*

*

.T

♦ *2

ï

C-'>

*

Qn

UJ

Com sobie ufożyl, to vvypglnilem.

Krasie. Podsi. 2, 255.

/

*

*

I

♦

«

In magnis voluisse sat est.

!

ZAKOŃCZENIE LISTY PRENUMERANTÓW.

T. AAuvry, Generaî Leutnant wojsk Rosyjskich.

XX. Bazylianie prowincyi Litewskiej.

Instytut Bibliopoliczny w Lublinie.

Jan Nepomucen Hrabia Bieliński, kapitan w wojsku Stanisław Ursyn JSiemceiuicz, starosta Rewiatycki,

kawaler wielu orderów.

X. Józef Mickiewicz

dziekan nauk matematycznych i fizycznych w uniwersytecie Wileńskim.

Ministeryum Imper. Ros. Narodowego Oświecenia.

Polskim.

Fryderyk P/a//, xiegarz w Warszawie. Włodzimierz Potocki, pułkownik artyleryi.

Wojciech Boduszyński, med. dr.

Szkoła wydziałowa w Bojanowie.

Ignacy Rakowiecki.

Aloizy Rowicki, podprefekt Łomżyński.

Jan Gwalbert Rudomiłia.

kura- Z Xiazat Lubomirskich Rzewuska, Hetmanowa. Kazimierz Rzewuski, pisarz W. Litew.

Baron de Sacken, General Ross.

Schöpke, konsyliarz konsystoryalny i adwokat trybunału w Bydgoszczy.

Sekretaryat Stanu Xiestwa Warszawskiego. Seminaryum kandydatów stanu nauczycielskiego, przy uniwersytecie Wileńskim.

Bióro Ministeryum Skarbu Xiestwa Warszawskiego. Paweł Hr. Stroganów, Generał Leutnant wojsk Rosyjskich.

Maciej Wodziński.

de Zadera kasyer powiatowy Warszawski.

Stanisław Hr. Zamojski, Ordynat.

Senator Kasztelan Zboiński.

Stanisław Borodzicz, Guwerner kadetów Chełmińskich. Bióro Pretekturalne w Radomiu. Broglie, auditor Rady Stanu Franc.

Józef Buczyński.

Bióro Prefekturalne Bydgoskie.

Xiąże Adam Czartoryski, Senator Rosyjski, tor Uniwersytetu Wileńskiego.

X. Czajkowski, archidyakon Łowicki.

Gajewski, sekretarz policyi Warszawskiej.

Glücksberg, xiegarz w Warszawie.

Habel, dyrektor generalny poczt we Lwowie.

Bartłomiej Jabłoński xiegarz.

Szkoła Johaniszkielska.

X. Hieronim Iżycki S. P.

Kikin, Generał Major wojsk Rosyjskich.

Ra-

Sąd kryminalny Departamentu Krakowskiego damskiego.

Albert Lange, asesor prefektury Kaliskiej.

X. Mikołaj Manugiewicz, kanonik Warszawski.

Matuszewicz, Minister Skarbu Xięs. Warsz.

/

♦

*

i

*

ZDANIE SPRAWY z całego ciągu pracy.

Ukończywszy dzieło pracy kilkadziesiątletniej, którego trudne i mozolne wydawanie lat kilkanaście

dzięki Najwyższemu, który nieprzerwanej w tak

zajęło, składam naprzód w głębokiej serca pokorze długim czasu przeciągu wytrwałości, niewzruszonej w tak zmiennych i burzliwych okolicznościach Oza-sowycli stałości, nieuchronnie potrzebnych do pomyślnego uskutecznienia tak kosztownego przedsięwzięcia zasiłków użyczyć raczył.

Po Bogu , winienem oświadczyć wdzięczność tym gorliwym ojczystego języka miłośnikom, bez których pomocy i wsparcia, dzieło szczęśliwie dziś ukończone, nigdyby nie było przyszło do skutku. Potrzeba i wielkość tej pomocy najjaśniej się okaże z opisu trudności, z któremi bądź praca sama, bądź wydawanie jéj na świat, miało do walczenia; te zaś rzetelnie się wystawią, gdy się cały ciąg dziejów długiego tego zawodu porządnie wyłoży, pokazując co do niego było powodem, jakie poczyniono przygotowania, jaki był sposób pracowania, jakie do pracy przeszkody, zachęty, zasiłki, jak poprzedniczo wychodzące tomy w kraju i za granicą były przyjęte, jakie się słyszóć dały zdania o dziele, o języku w nim objętym, o narodzie którego jest własnością.

Zwrócona na to dzieło uwaga nietylko najznakomitszych osób prywatnych, ale nawet i rządów, zdaje się usprawiedliwiać tak dokładny opis jego historyi, która nie będzie może bez pożytku dla potomnego przynajmniej narodu.

Okoliczności kilkadziesiątletniej pracy w tak ścisłym i wzajemnym zostają związku z okolicznościami życia autora, mianowicie który jej najlepsze i stanowcze lata wieku swego poświęcił, że niepodobna dokładnie opisać jednych, bez opisania choć w części drugich. Nie jest więc skutkiem chełpliwości wzgardy godnej, że się tu wspomina, ile okoliczności, w których się autor od młodości swój znajdował, do tego dzieła wpływały, ile mu nowych trudności albo pomocy i zachęt przyczyniały, a z drugiej strony, ile zawód ten na osobę jego wzajemnie działał. Znajdzie się może w tym opisie, co posłuży za skazówkę, za zachętę, naukę, i przestrogę w sięganiu do rzeczy większych, wielkiego sił i czasu nakładu potrzebujących , osobliwie dla młodzieży krajowej, tak znakomicie od przyrodzenia obdarzonej, a sercu mojemu tern droższej, im mocniej powołanie moje do niej mnie przywięzuje. Miałbym się za najszczęśliwszego , gdyby który z zacnych naszych młodzieńców’, czytaniem tego wykładu, do wielkiego jakiego pożytkowi narodowemu służącego przedsięwzięcia zagrzany, w wytrwałości do uskutecznienia go potrzebnej, utwierdzonym został.

Po skończonych w mieście ojczystém Toruniu naukach gimnazyalnych, pod uczonymi Sammet, Germar, Jezewjusz, Hennig, i Kriese, którym dozgonną zachowuję w sercu mojém wdzięczność, udałem się za radą i pomocą najukochańszego brata mego, teraźniejszego księdza kaznodziei w Gdańsku, w roku 4 789, lat 18 mając, do uniwersytetu Lipskiego. Przeznaczony do teologii wyznania mego Ewangielicko - auszpurskiego, uczęszczałem na lekcye tego wydziału ; osobliwie zaś na filologiczne, do których najwięcej czułem skłonności, uważając je za zasadę wszelkich innych umiejętności. Sławny teolog Morus wykładając hermeneutykę, ściągnął na siebie moję uwagę więcej jak gruntowny filolog, niż jak dogmatyk. On to szczególniej naprowadzał mnie na sposób odróżniania znaczenia pojedynczego słów od znaczenia czyli sensu z składu ich wynikającego, (discrimen inter signißcationem et sensum verborum) ; który to do sprostowania języków tak ważny sposób w Słowniku moim tam się osobliwie pokazuje, gdzie po położonym przykładzie dodane jest objaśnienie jego treści. Lekcye Łacińskie i Greckie Krystyana Daniela Beka, Beiz-a, Ernestego, filozoficzne Cezara, Plalnera wprawiały mnie w logiczne wyprowadzanie znaczeń jednego z drugiego ; historyczne zaś Beka: wzniecały ciekawość tropienia, w kształceniu się języka, śladów postępu cywilizacyi; oryentalnych języków lekcye przez Dathe dawane, prowadziły najwięcej do postrzeźeń etymologicznych, i im niejako za zasadę służyły.

Niedostateczność sposobu utrzymania się, pomimo wsparcia, które odbierałem od zacnego brata i od magistratu Toruńskiego, zmusiła tak w gimnazyum, jak i w uniwersytecie bawiącego, do odrywania części czasu własnemu uczeniu się koniecznie potrzebnego, na dawanie innym początków, jakie sam mogłem posiadać, by tym zarobkiem zasilić niedostatek majątku. Jeżeli to z jednej strony było na zawadzie do skorszego postępu mojego, tedy zkądinąd wprawiało wcześnie i ciągle w sposób udzielania drugim czego mnie nauczono, przygotowało do teraźniejszego powołania szkolnego, natchnęło ufnością w skuteczności własnego usiłowania, tak potrzebną do ośmielenia się na większe przedsięwzięcia.

W zupełnej niewiadomości, jakie przeznaczenie w przyszłości mnie czeka, poczytałem sobie za wielkie szczęście i znakomity zaszczyt, gdy po upłynionym trzecim roku pobytu w uniwersytecie, szanowny profesor języków oryentalnych, sławny Dathe, ofiarował mi umieszczenie u siebie ; z widokiem ułatwienia całkowitego poświęcenia się językom oryentalnym i ich literaturze. Już miał wziąć swój skutek układ, któryby mię może doprowadził do dzisiejszej sławy Gieseniusza, autora słownika porówny-wającego dyalekty oryentalne ¹), kiedy Opatrzność inaczej mną rozrządziła.

sza-

poznawszy mnie z bliska w domu zacnego X. Weissa archidyakona kościoła św. Mikołaja w Lipsku, który przez cały czas pobytu mego w⁷ tamtych stronach, uszczęśliwiał mnie prawdziwie ojcowską pieczołowitością

Do profesorów Lipskich, najczynniéj opiekujących się młodzieżą wsparcia i zachęty potrzebującą, należał nieśmiertelny wydawca Liwiusza, Tacyta i innych klasyków, August Wilhelm Ernesti. Ten nowny mąż

za co oby Bóg łaskawy hojnie nagrodził potomstwu tego dobroczynnego i przykładnego pasterza ; Ernesti mówię, dawniej jeszcze i bez wiedzy mojej, zamyślał o otworzeniu mi w zawodzie uczonym drogi, jaką osądził dla mnie najdogodniejszą. Zszedłszy się ze mną właśnie wtenczas, gdym się miał oddać oryentowi, oświadczył mi z największóm mojóm zadziwieniem, iż napisał przed kilką tygodniami do Drezna, żeby mi katedra języka i literatury polskiej w uniwersytecie Lipskim po-

wierzoną była. Na skromne moje a razem bojaźliwe oświadczenie, że nie znam dobrze języka Polskiego, że tyle tylko z niego umiem, ile mi z używania potocznego w Toruniu, gdzie za moich czasów' bardzo byl zaniedbany, w pamięci mojej utkwiło, że musiałbym od pierwszych początków' sam dopiero zacząć się go uczyć ; odpowiedział mi przysłowiem :

©in ftnabe fe^r ciel lernen muß ©&’ «irô t|tn wirb ein Dominus.

Dalej, gorliwy ten młodzieży opiekun, wciągnął w swój układ i powolnego Dothe tak dalece, że ten wytłumaczył mi się temi słowy : »Prawda, że mało jest poświęcających się oryentalnym językom, i dlatego życzeniem mojém było, żebyś się WCPan im oddał; lecz daleko mniej jeszcze widzę dbających o słowiańszczyznę, a nam idzie o to, żeby żadna niwa naukowa nie odłogowała.» Przystając na zdanie tak poważanych ode mnie mężów, i upatrując w nićm wolą Opatrzności, poszedłem za radą Erne-słeg o, który mi zwyczajem swoim częstokroć powtarzał:

btcfy in bie Seit tyinetn,

®enn bein Stopf ift otel 51t Hein, ftd) fdjtcf’ bie Seit tyinem.

Nalegał on na mnie, abym się jak najspieszniej wziął do gramatyki i do słownika; ledwie nie co-dzień dowiadywał się o postępku moim w nowej tej dla mnie nauce, i po niejakim czasie przyniósł mi sam z niewymowną radością nadeszłe z Drezna mianowanie mnie do katedry Polskiej.

Składam tu winny hołd uszanowania i wdzięczności cieniom tych mężów, którzy z tak czułą i ojcowską troskliwością starali się naprowadzić mnie na drogę, o której W'przôd ani myślić nie mogłem, a na której doszedłem do tego uszczęśliwiającego serce uczucia, że usiłowania moje przez nich wskrzeszone, nie stały się nieużytecznemu Jako zaś przytaczane tu okoliczności, a nawet przysłowia, malują charakter tych, których w niewygasłej chowam pamięci, tak też dowodzą, co to jest uniwersytet, gdzie nie o jednym kraju, nie o jednej rozległej rzeczypospolitój nauk myślą, ale o całym ogóle i o każdej jego części mają staranie, bacząc, ażeby nigdzie nie schodziło na potrzebnych robotnikach, ażeby żadne pole nie leżało odłogiem.

Przysiedziawszy więc nad gramatyką Polską Monety w'ydania Vogla ₎ nad xiążką do czytania tegoż Vogla i nad słownikiem Troca, bo te jedynie były xiążki polskie, na które się w ów czas w Lipsku zdobyć mogłem ; nabywszy prawa akademicznego do dawania publicznych lekcyj, osiągnieniem po złożonym examinie, oraz wydanej i bronionej rozprawie: De solaliis adversus mortis horrores in Platone et novo Testamento obviis, stopnia doktora filozofii, wykładałem niektóre xięgi Platona, Cycerona, i otworzyłem kurs lekcyj języka Polskiego, do czego mi Ernesti własnego swego audytoryum pozwolił. Dla lepszego objęcia Troca , i nabycia z niego potrzebnej ilości wyrazów, rozłożyłem sobie cały jego słownik sposobem etymologicznym. Rękopism ten jeszcze chowam, i wielką z niego miałem pomoc kładąc w słowniku moim po słowach pierwotnych w nocie szereg słów pochodzących.

Zbrzydła mi prędko xiążka Vogla, utkana dopadkow’o z pism bez wyboru, bez stylu, bez gustu. Byłem bardzo szczęśliwy, gdy mi wpadł w ręce Powrót Posła, i Mikoszy opis państwa Tureckiego.

Słownik Lindego wyd. 2. Tom VI.

tO

Wziąłem się zaraz do przełożeni« tych dwóch xiazek na język Niemiecki. Pracowałem właśnie nad pierwszą (było to w roku 1792), gdy wchodzi do mnie dwóch znakomitych Polaków, którym leżący na stoliku moim Powrót Posła obok próbki mego przekładania natychmiast wpadł w oczy. Na zapytanie moje, czy może nie jest im znany osobiście autor tak dowcipnego dzieła, usłyszałem z wielkiem mojem ukontentowaniem z ust jednego odpowiedź: «Jam to pisał!* — i od téj chwili, która w życiu i przedsięwzięciu mojém była stanowczą, swoją mnie zaczął zaszczycać przyjaźnią znakomity nasz ziomek Niemcewicz. Wprowadzony przez niego i szanownego jego kolegę ś. p. Wemenhofa do domów' najznakomitszych Polaków, pod ów czas w Lipsku przebywających, do ś. p. Ignacego Potockiego marszałka, do Stanisława Potockiego sławnego wymową swroją posła Lubelskiego, a po rozmaitych kraju przygodach prezesa rady stanu i ministrów xiestwa Warszawskiego, i naczelnika edukacyi publicznej, do xiedza Kołłątaja podkanclerzego, do Tadeusza Kościuszki; żyłem w Lipsku jak w Polszczę, z Polakami dla Polski. Przez takowe i miłe i uczące obcowanie, postępowałem w jednej godzinie więcej w języku, niżeli przez półroczną mozolną pracę nad Trocem, Voglern i Monetą. Niemcewicz odczytywał ze mną tłumaczenie moje Powrotu Posła, objaśniając miejsca dla mnie wr ten czas ciemne nietylko co do języka, ale jeszcze więcej co do rzeczy i stosunków krajowych. Przekład ten wkrótce z druku wyszedł, i od publiczności Niemieckiej nieźle był przyjęty; równie jak niektóre drobniejsze pisemka. Weissenhof interesował się do Mihoszy, którego tłumaczenie wyszło także na widok publiczny, a zachęcające recenzye jego w literackich pismach i dziennikach Niemieckich , niemało mi dodawały odwagi. W tym miałem szczęście odebrać z rąk nieśmiertelnej pamięci Ignacego Potockiego , dawno ode innie upragnioną Gra

na Polskie, korzystając z światłych i gruntowmych tego męża mvag, nietylko co do języka, ale i co do samej treści ; z nim niektóre nawet Kanta pisma czytając, usiłowałem najważniejsze myśli, ile można było, w Polskim języku wyrażać. Zjechał w tenczas do Lipska sławmy już wydaniem różnych dzieł a mianowicie tłumaczeniem pierwszych xiąg Illiady Franciszek Dmochowski. Od chwili poznania się wszczęła się między nami ta ścisła przyjaźń, która nas aż do zawczesnego zgonu tego tak uprzejmego w pożyciu męża nieprzerwanie łączyła. Ile on mi później ułatwił wydawanie pierwszego tomu słownika, niżej powiem; tu wspomnę tylko, że wspólnie z nim w Lipsku mieszkając, bardzo wiele z

matykę narodową , z której całą zadziwiającą budowę języka poznawszy, jak nieograniczonym szacunkiem dla jej autora, tak niepohamowanym zapałem do przyszłych przedsięwzięć uczułem się przejętym. — Chwila ta, której pamięć często sobie z roskoszą ponawiam, stała się dla mnie po ukończonych akademickich kursach Niemieckich , drugim niejako kursem Polskim, a obcowanie z tak znakomitymi rodakami, tyle się do mojej osoby i kształcenia mojego interesującymi, najwyższą szkołą. Nieraz Ignacy i Stanisław hrabiowie Potoccy raczyli próby moje Polskie własną ręką poprawiać, w? potrzebne do tego dzieła, nie szczędząc kosztów, mnie opatrywać, a tak nietylko z językiem, lecz i z literaturą jego mnie obeznawać. Z uczonym ś. p. podkanclerzym Kołłątajem nie jeden rozdział Tacyta, Liwiusza i t. d. tłumaczyłem jak mogłem

rękopismie od wspomnionych wyżej znakomi-

a mnie w

uczącego obcowania jego co do mego przedmiotu korzystać mogłem, i że wtedy dzieło opisujące ostatnie chwale dziejów Polskich, tych mężów i Dmochowskiego udzielone , na Niemiecki język przełożyłem , i na świat wydałem.

W tymże czasie miałem sposobność uczęszczania w Dreźnie do sławnej, a nawet i co do polszczyzny biblioteki publicznej, gdzie mi ś. p. Adelung i Dassdorf wszelkiej przyjacielskiej pomocy dodawali.

41

Aliścici wkrótce nastąpił bolesny dla serca mojego odjazd tych znakomitych osób, z którymi żyć dla Polski nawykłem , i z którymi wszelki los dzielić dawniej juz: postanowiłem. Skoro zatem błysnęła nadzieja, ze usiłowania ich dla kraju pomyślnym skutkiem uwieńczone być mogą, pospieszyłem niezwłocznie, aby znowu żyć z tymi, do których mię skłonność serca ciągnęła. W Warszawie w roku 1794, nie zważając na przykrości i przeszkody oblężenia, korzystałem z każdej spokojnej chwili dla zbliżenia się do mego celu. Grono dawnych przyjaciół rodaków powiększyło się tu znacznie: "poznałem, czego od momentu, jak mi się nadarzyła Gramatyka narodowa ,    żywnie    pragnąłem,    szanownego jéj    autora x.

Kopczyńskiego ; i jak dotąd    jego pisma, tak    teraz częsta z    nim rozmowa stała    mi się nauką.    Mając tu

wszystkie biblioteki dla siebie otwarte, byłem w stanie robienia do słownika wypisów z dzieł bardzo rzadkich i ważnych. Pomimo okropnych czasu okoliczności upodobałem sobie w Warszawie, bo w pośród najmilszych mi przyjaciół, i mniemałem, że stolica ta Polski jedynem była miejscem, gdzie dzieło moje jeszcze nie w tak obszernych widokach przedsięwzięte, mogło być najdokładniej zebrane, wypracowane i wydane; lecz podobało się Opatrzności inny mi na niejaki czas pobyt przeznaczyć.

Po zupełnym usiłowań narodowych upadku, udałem się za radą ś. p. Ignacego Potockiego marszałka do Wiednia , gdzie mi szczęście zdarzyło spokojne schronienie przy boku i w domu gorliwego o nauki a zwłaszcza ojczyste, Józefa hrabi Ossolińskiego. Biblioteka jegr^ pod ów czas nie była liczna, lecz wyborowa. Wkrótce skończyłem i uporządkowanie jej, i wypisy do mojego dzieła, z niewielu pism polskich tam się znajdujących. Oświadczył mi zatem zapalający się coraz więcej gorliwością o pomnożenie literatury hrabia, że zamyśla nietylko resztę xiążek w dobrach pozostałych w jedno zebrać, ale też i na dalsze zbiory nie żałować.    Przedsięwziąłem    więc w tym    widoku    podróże;    zwiedziłem siedmiokrotnie

różne strony dawnej Polski.    Owocem tego    zwiedzenia, a    później    osobistych    trudów samego    hrabiego

jest biblioteka tak zamożna w najrzadsze płody literatury Polskiej, że dziś jest jedną z najpierwszych , chociaż mnie raz nieszczęśliwa przez Dunajec przeprawa kilku rzadkich dzieł i paki licznych wypisów zbawiła.

W tych podróżach zaprzyjaźniłem się z biegłym literatury ojczystej badaczem x. daszyńskim, przez którego niejedno rzadkie dzieło Polskie poznałem ; z Janem Mieroszewskim, którego objaśnienia górnicze z rękopismu jego cytuję; z rodzonym jego bratem Hiacyntem Mieroszeiuskim, któremu wypisy z ważnego rękopismu Andrzeja della Aqua o działach , tudzież z aktów sądowych wiejskich winien jestem. Miałem więc co czytać, miałem zkąd robić wyciągi ; czytałem w drodze, na popasach , na noclegach ; a gdy niewygoda nie pozwoliła zaraz wypisać, znaczyłem przynajmniej, co osądziłem za potrzebne do mojego celu. Zachęcał mnie do tej pracy zacny hrabia własnym przykładem, dzieląc ze mną tak czytanie, jak wypisanie. W xiążkach biblioteki jego, z których wypisy do słownika weszły, znajdują się ślady podkreślania i znaczenia miejsc wyciągnionych, i mogą poniekąd służyć za skazówkę, iż takowe w dziele umieszczonemi zostały. Nigdy mi z pamięci nie wyjdą kilkogodzinne czasem aż do późnej nocy przeciągane z szanownym hrabią narady, jakim sposobem który wyraz osobliwie wieloznaczny w cieniowa-niach jego uszykować, jak jedno znaczenie z drugiego logicznohistorycznie wyprowadzić; jednćm słowem» jaki skład dać całej robocie. Tak to zacny ten mąż nietylko koszta łożył na mnie i moje przedsięwzięcie, coby każdy majętny człowiek potrafił, ale nadto osobistą pracą, nauką i światłem wspierał mnie swojćm, na co nie każdy majętny mógłby się zdobyć.

12

radca stanu

wszystkich w ów

W stolicy rzeszy Niemieckiej żyłem jak wśród Polski, bo prawie z samymi ziomkami, w domach ś. p. Stanisława Małachowskiego marszałka, ś. p. Ordynatowój hrab. Zamojskiej, gdzie sie ta zawiązała przyjaźń, którą mnie dotąd szanowny prezes królewskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk x. Stanisław Staszic zaszczyca; hrabiny z Bielskich Wor cello w éj, xiezny podkomorzyny Poniatów skiéj, hrabiny Tyszkiewiczów éj, hrabi Lanckorońskiego, ś. p. Seweryna lir. Rzewuskiego

czas w

Wiedniu bawiących. Lecz stanowczym dla szczęśliwego uskutecznienia przedsięwzięcia mego był wtedy przyjazd do Wiednia xiecia Adama Czartoryskiego G. Z. P.

Najznakomitszy ten w kraju naszym opiekun nauk, roztrząsnąwszy zebrane przezemnie materyały z właściwą sobie przenikliwością, udzieliwszy mi uwag i światłych rad swoich, wyznaczył natychmiast fundusz na utrzymanie pomocnika w pisaniu ; po wyjeździe zaś swoim z Wiednia otworzył ze mną i łaskawie utrzymuje korespondencyą literacką, której dzieło moje tyle objaśnień, mianowicie co do języków⁷ oryentalnych i dawnych zwyczajów słowiańskich jest winno. Tegoż właśnie czasu wszedłem w ciągłą korespondencyą literacką z uczonym ś. p. Czackim starostą Nowogrodzkim, z której niejedno ważne objaśnienie do dzieła mego weszło.

Ośmielony tylą pomyślnościami, odrzuciłem projekt sławnego księgarza Wrocławskiego JP. Korna, gdy mnie ten co do wielkości dzieła i co do czasu jego wydawania zbyt ograniczał; zkąd poszło, że myśl jego uskutecznioną później została przez zacnego Bandtkicgo, który w następnym czasie tyle mi dawał i dotąd daje dowodów uprzejmej i gorliwej przyjaźni. Wiedeń ważnym był do mego celu pobytem , nietylko dla zamożnej biblioteki hr. Ossolińskiego, dla związków z tylą najznakomitszymi ziomkami, ale też że mi się tu nowe a bardzo obszerne otworzyło pole słowiańszczyzny. Ponieważ monarchia Au-stryacka tyle różnych plemion Słowiańskich obejmuje, przeto w stolicy jéj nic trudno natrafić na pobratymców⁷ najuczeńszych, i nie tylko do szczególnych dyalektów swoich , ale też do ogółu słowiańszczyzny wielce przywiązanych; tudzież na zbiory w tej mierze jedyne na świecie.

a nadewszystko prywatnym zbiorem ś. p. Zlobickiego, znalazłem prawie to wszystko, czegom potrzebował. Pobyt zatem w Wiedniu był dla mnie trzecim w życiu kursem naukowym, to jest Polsko - słowiańskim.

Korzystałem z obcowania z uczonym ś. p. Englem, ze Ztobickim profesorem języka Czeskiego i sekretarzem kancelaryi Czeskiej, z profesorem Dolinarem, z x. Herbicem bibliotekarzem w⁷ Terezyanum, z Durichem autorem biblioteki Słowiańskiej, z Voltiggim wydawcą słownika Iliryjskiego. Szczęście zdarzyło , że właśnie w ten czas zjechał do Wiednia z Pragi naczelnik całej literatury Słowiańskiej sławny x. Dobrowski. Jak przez nader krótką dla mnie pod ów czas chwilę z ustnej jego nauki wiele pożytko-wałem, tak dotąd przyjacielska jego korespondencyą i rozmaite a gruntowne o słowiańszczyźnie pisma są dla mnie skarbem nieocenionym. W zbiorach zaś Słowiańskich bogatej biblioteki cesarskiej, bibliotek uniwersytetu i Terezyanum

Postępowałem tedy w pracy, a to już w obszerniejszym ogólnej słowiańszczyzny zakresie eony częścią odezwą Towarzystwa Przyjaciół Nauk wtedy w Warszawie się zawięzującego, i w samych swoich zawiązkach

zachę-

czynnego członka do grona swego przybierającego, częśoią odezwami różnych pobratymców Słowiańskich, jako ś. p. Japplu i uczonego Vodnika, nalegających, abym dyalekty ich jak najdokładniej zbierał i umieszczał. Doprowadziłem rzecz tak daleko

mnie za

żem nietylko poprzednicze

ogłoszenie planu téj roboty do różnych dzienników uczonych popodawał, i Sewerynowi hr. Poto-

13

ckiemu senatorowi Imper, rossyjskiego, w ten czas w Wiedniu przytomnemu, na jego żądanie rys dzieła z niektóremi wyjątkami na odjezdnem jego do Petersburga złożył, co jak się niżej okaże, nie zostało bez skutku, ale też zaczynałem już wchodzić w układy o wydanie dziefa w Wiedniu; albowiem największą do tego spodziewałem się mieć łatwość pod okiem i przy boku zacnego hr. Ossolińskiego. Lecz wyjście tego dzieła przeznaczonem było dla Warszawy, gdzie przed dziesięcią laty początkowo nad niem pracowałem.

Rozchodząca się o mojém przedsięwzięciu wiadomość, ściągnęła na siebie uwagę między innemi i rządu Pruskiego, zamyślającego wtenczas o założeniu liceum w Warszawie. Powziąwszy on dokładniejsze względem mnie uwiadomienie od rodzonego brata mojego pastora w Gdańsku, od doktora Niemejera teraźniejszego kanclerza uniwersytetu Halskiego, od ś. p. konsyliarza konsystoryalnego i cesarsko - królewskiego sekretarza de Engel w Wiedniu, udał się do ostatniego minister Fass, prosząc żeby mi urządzenie i dyrekcyą nowo założyć się mającego instytutu zaproponował. Po długiem wahaniu się, pochodzącóm z trudności zerwania tylu związków Wiedeńskich, usłuchałem nakoniec rady szanownego , a w tym razie samego siebie przezwyciążającego *) hr. Ossolińskiego i xięcia Adama Czartorg-

’) Jak czułym był na rozesłanie zacny hrabia, świadczy 1 tno. List jego do xiedza Lindego pastora w Gdańsku z Wiednia tgo grudnia 1805. (Znajduje się ten list później umieszczony w dziele pod tytułem: Polnische Sprachlehre für Deutsche, von Christoph Coelestin Mrongovius, zweyte Auflage, Königsberg 1805, pag. 211.)

„W tej prawdziwie dla mnie smutnej chwili, w której zaszłe brata WWPana dobrodzieja do Warszawy powołanie, po lOcioletnim związku mnie z nim rozdziela, nie mogę się wstrzymać od uczynienia do WWPana Dobrodzieja odezwy. Niech to nie rozrywa tej przyjaźni, którą mię z WWPanem Dóbr. bawienie brata jego przy mnie skojarzyło. On się dla mnie ani za oddaleniem z miejsca, ani za przeciągiem czasu nie odmieni; ja zawsze dla niego będę jednakim; WWPan Dobrodziej trzeci między nami, racz nas jeszcze łączyć swoją do obudwóch przychylnością. Co mi mego Lindego szacownym czyniło, poczciwość w gruncie serca jego zaszczepiona, umiejętność i pracowitość; to wszędzie zaleci, i otworzy mu pomyślne pow-odzenie. Przeciwko zaś ślepym przeciwnościom w’e mnie na odwodzie zostawia przyjaciela, który z pomyślności cieszyć się będzie, a na opaczny los jego nigdy się nie pokaże nieczułym i obojętnym. Ten list mój niech mi zyska pozwolenie u WWPana Dobrodzieja, abym się mógł niekiedy do niego odzywać, ażebym za długą przewłoką nie poszedł w zapomnienie. Nawzajem proszę WWPana Dobrodz. kiedy niekiedy coś mi o sobie donieść. Którzy tylko interesują mego Lindego, nie są i nie będą mi obojętni. — Dziękuję WWPana Dobrodz. za obdarzenie mnie książką NN. ; radbym i ja módz się przysłużyć mu jakim sprawunkiem. Jeszcze raz przyjaźni mnie jego polecając. z wzajemną i z najprawdziwszym szacunkiem zostaję, WWPana Dobrodzieja życzliwym najniższym sługą.

Józef O sso lińsk i.“

List tegoż do ś. p. xiedza kanonika Reptowskiego dnia 1. grudnia 1803.

„Odbierasz WWPan Dobrodziej list od przyjaciela , który pełen dla Niego statecznego i gruntownego uszanowania , zawsze go sobie mile przypomina. Oddawcą tego listu jest Jmść Pan Linde, który miał dozór biblioteki mojej przez lat dziesięć, i przez ten przeciąg czasu pilnie nad słownikiem Polskim pracował; dziełem, które przykładu nie ma, i które wykonane być nie mogło przez człowieka niepoświęcającego się całkiem najnudniejszym trudom. Rozdziela go ze mną powołanie do rządzenia szkołami Warszawskiemu Invitas invitum dimitto. Obu nas wzajemną do siebie skłonność to przełamało, ze na tamtem miejscu może być publiczności

14 skiego tem chętniej, że ta rada zgadzała się z skłonnością, przez pierwsze moje w Warszawie bawienie do tej stolicy powziąłem i że spodziewałem się znaleźć tu w inszym rodzaju łatwość dokonania przedsięwzięcia mojego. Przyjąłem wiec tyle zaszczytu czyniące mi wezwanie, i jestem dziś tak szczęśliwy, iż mogę powiedzieć, że nadzieje moje omylone nie były.

Stanąwszy z samym końcem roku 1803 powtórnie w Warszawie, musiałem się natychmiast zająć przygotowaniem wszystkiego, co było potrzebnóm do urządzenia nowego instytutu, którego poprzedniczy rys od ówczesnego rządu był mi podany. W tych okolicznościach starałem się tyle czynić dla polszczyzny , ile tylko w systemacie owym można było. Dość przynajmniej na tém, że cała magistratura nad tym instytutem bezpośrednio czuwać mająca, z samych rodowitych Polaków pod naczelnictwem Stanisława hrabi Potockiego złożoną została, czego zbawienne skutki za zmianą zwłaszcza rządu jawnie

użyteczniejszym. Polecam go WWPanu Dobrodziejowi, jako prawdziwie ode mnie szanowanego; jeżeli ja mu wyproszę łaskawą WWPana Dobrodzieja względność, na którą sobie z czasem sam zasłuży, w nowem dla siebie miejscu nie będzie bez przyjaciela , na którego radzie mógłby polegać. Chciej go WWPan Dobrodziej wprowadzić do JW. Ghreptowicza, któremu najgłębsze łączę uszanowanie; będzie on z wysokiego jego oświecenia i wspaniałej biblioteki umiał korzystać. 0 sobie nic nie piszę; tłumaczem mego dla WWPana Dobrodz. serca sam ten, którego mu polecam, będzie, i uwiadomi go o moich pracach i zamysłach. Zachęcenie otrzymam, jeżeli pochwałę od niego odniosę. Prosiłbym o jedne łaskę WWPana Dobrodz. Byłeś całćm życiem przyjacielem i nawet exekutorem testamentu po śmierci x. Wyrwicza-, tego to któremu winienem dług wdzięczności nigdy nie wygasłej ; radbym wiadomości o okolicznościach jego życia i dziełach , abym go w biografiach sławnych Polaków mógł umieścić. Racz WWPan Dobrodz. zebrać i udzielać mi ich przez Pana Lindego, który ze mną utrzymywać będzie korespondencyą. — Układam sobie odwiedzić Warszawę, i wybieram się tam już od dawna; może że też tego roku uda mi się to wykonać. Wierz mi WWPan Dobrodz., że najczulszém będzie dla mnie szczęściem, ustnie oświadczyć to nieograniczone uszanowanie, z którem zapisuję się być WWPana Dobrodz. życzliwym i najniższym sługą.

J. Ossoliński.“

Toż samo uczucie wyraża następujące jego zaświadczenie w Łacińskim języku «Cum dominus Samuel Theo-philus Linde, AA. LL. magister ac philosophiæ dr. Thorunensis Polonus, a Serenissimo Borussorum rege ad lycei Varsaviensis regimen accitus, vocationi principis et officii erga patriam obsequens, gęsto decem annis munere praefecti bibliothecae rneae decedat, non

prosequi. Pałam quippe fieri cupio, quanta is apud me existimatione fuerit. Expertus sum diuturna con-suetudine, virum esse Utteris cum deditissimum, turn excellentissimum , praeclaris ingenii atque animi dotibus praeditum, qui non solum in instruenda, adornanda ac conservanda bibliotheca mea officii sui partes ea dex-teritate atque fide executus est, qua majorem ab homine literarum amantissimo mihique amicissimo haud desi-derem ; sed in adornando quoque linguae Polonicae ceterorumque Slavicorum idiomatum thesauro ferventissimam volisque meis apprime respondentem operam , magna eruditionis multis vigiliis quaesitae et acuminis sui mendatione collocavit. Aegerrime igitur ayellor a viro mihi addictissimo aeque ac carissimo, solaque me solatur cogitatio fore, ut is dilatata actionum ‘suarum sphaera ampliorem de literis bene merendi nanciscatur nem, meque etiam absens eo complectatur animo, quo ego in ilium nunquam non futurus sum. Dabam hasce litteras manu propria scriptas Viennae Austriae calendis Decembr. Anno

possum non hisce grati ac propensi animi mei testibus litteris

eum

coro-

occasio-

cioiocccm.

Josepsus Maximilianus Comes de Teczyn Ossoliński. »

«cam

45

się pokazały i dotąd pokazują. *) Za milą sobie poczytuję powinność, złożyć tu hold uszanowania i wdzięczności światłemu Klewicowi konsyliarzowi tajnemu stanu w Berlinie, który z wrodzoną sobie ludzkością tyle trudności w stosunkach zachodzących uprzątnął.

Odtąd to doświadczać zacząłem i doświadczałem codziennie, jak pożyteczna dla mnie była wczesna i długa wprawa w uczeniu, baczność, z którą bądź w Saxonii, bądź w licznych podróżach, bądź w stolicy Austryi, rozmaite szkoły a osobliwie Theresianum zwiedziłem ; nadewszystko zaś obcowanie z naj-znakomilszemi osobami narodu. Pomimo tego jednak dało mi się nieraz żywo uczuć, iż najdroższa ofiara, którą dla dzieła mego uczyniłem, było poświęcenie mu prawie wyłączne, tylu lat czasu potrzebnego do należytego zgłębiania nauk , zwłaszcza przy najżywszóm i od przyrodzenia wianem mi pragnieniu, nie tak posiadania ich, jako raczej jasnego w każdej widzenia.

Takie było ile zapamiętać mogę całe moje życic, że nigdy nie próżnując daleko więcej czasu poświęcać musiałem pracy ułatwiającej drugim nauki, niżeli właściwemu oddaniu się naukom tak dla mnie powabnym. Nie ujmując literaturze ojczystej, powiedzieć mogę, że zatopienie się w czytaniu rozmaitych jej płodów, nawet i takich, które lubo do celu mego były ważnćmi, w naukowym atoli względzie mało albo nic nie znaczyły, pozbawiło mnie milszego, umysł więcej kształcącego i rozum oświecającego poświęcenia się literaturom klasycznych narodów, tak dawnych jak teraźniejszych, i tylu umiejętnościom zaszczyt [wiekowi naszemu przynoszącym. Ilekroć myśl ta, czy się nie nadto oddaję pracy, od wielu za oschłą, nudną, szkolniczą, mechaniczną mianéj, ostudziła we mnie gorliwmść, tylekroć przywodziłem sobie na pamięć uwagę profesora mojego w Lipsku ś. p. Dalhe : „w inszych rodzajach nauk jest wielu pracujących, tu liczba ich bardzo mała, albo prawie żadna;“— do tego powtarzałem sobie, ileż to czasu nie łoża insi na wynajdowanie logarytmów, na wyrachowanie tylu na pozór drobnych arytmetycznych zagadnień, a jaż najdroższy skarb narodowy, język, miałbym tak lekce ważyć, iżbym której choćby najmniejszej jego cząsteczki zaniedbał?—Szczęśliwe udanie się urządzenia licei, postęp jego nad nadzieję ówczesnego rządu, który mi nie przestawał dawać dowodów swego ztąd ukontentowania, i nadzwyczajne z różnych stron zachęty, ożywiły na nowo we mnie tę gorliwość, której potrzeba jeszcze było do przywiedzenia do skutku jakożkolwiek daleko zaszłej już pracy. Cale albowiem nowe tu dla mnie stosunki, a do tego jeszcze w draźliwćm położeniu²), gdzie głównym włąshie było obowiązkiem

*) Osoby do eforatu liceum od rządu Pruskiego mianowane, były następujące: Stanisław hrabia Potocki prezes, Alexander hrabia Potocki, x. Prazmowski, x. Kopczyński, x. Diebl, Linde dyrektor liceum. Później przed samą zmianą rzeczy w kraju, przydani zostali Walenty hr. Sobolewski, x. Szmit.

Komisya rządząca zmieniając eforat liceum na izbę edukacyjną, z powierzeniem jéj zwierzchności nad edukacyą publiczną w całym kraju, dodała Stanisława Staszica i Józefa Lipińskiego jako sekretarza generalnego. Wszystkie te osoby (wyjąwszy, których zawczesna śmieró z pośrodka nas zabrała), zasiadają dziś w dyrekcyi edukacyi publicznej, bądź jak czynne, bądź jak honorowe jej członki.

46 moim skojarzyć wzajemne zaufanie ziomków i rządu, gruntowne tych stosunków poznanie i porównanie, znacznego potrzebując czasu, znaczną uczyniły przerwę w robocie ; tak dalece, że się w części ziściło, czém mnie ś. p. Seweryn hrabia Rzewuski w Wiedniu pożegna?. „Przewiduję, rzek? on, że w Warszawie sîownik w odłóg pójdzie, a może i w'cale nie przyjdzie do skutku.“ Szukałem wprawdzie sposobu wyręczenia siebie tyle i tak rozmaicie zatrudnionego, przynajmniej w ostatecznóm wygotowanego rękopismu ułożeniu do druku ; lecz gdy po roczném prawie oczekiwaniu, nie widziałem żadnego skutku spodziewanej pomocy, zebrałem się sam w siebie, abym iie sił moich odpowiedział położonemu we mnie zaufaniu, i Okazał się godny zachęt i zasiłków, którem odbierał.

Jakoż rok ten (1804) był dla mego przedsięwzięcia rokiem, że tak powiem, funduszowym. W skutku wziętego przez Seweryna hr. Potockiego do Petersburga pierwiastkowego rysu, odebrałem znaczny posiłek od Najjaśniejszego Imperatora Wszech Rossyi, z zaszczytną dla mnie odezwą xiecia Adama Czartoryskiego. *) Najjaśniejszy Król Pruski zalecił czterem ministrom, ażeby magistratury i szkoły mogące z mego dzieła pożytkować, na toż dzieło prenumerowały; później nieco Najjaśniejszy Cesarz Austryacki niektóre urzędy do tego upoważnił. Józef hrabia Ossoliński, Stanisław Ordynat Zamojski, hrabina z Bielskich Worcellowa, ś. p. Kossakowski biskup Wileński, a nadewszystko xiążę generał Adam Czartoryski, który sam czwartą niemal część kosztów założyć raczył, nadzwyczajnem wsparciem mię zapomogli. Nadto insze    osoby w kraju    równie znakomite,    których imiona    przed pierwszym    tomem umieścić miałem

za świętą    powinność, a    razem za zaszczyt    dzieła i    autora,    zbieraniem prenumerat pojedynczych trudnić

się łaskawie raczyły.

Nie    obejmując pod    ów czas całej obszerności    kosztów    i trudów , których    przedsięwzięte dzieło wymagało,    śmiało zająłem    się przyrządzaniem    druku,    wsparty    doświadczeniem i    przyjaźnią zacnego ś. p.

Franciszka Dmochowskiego, wydawcy na własny koszt dzieł Krasickiego, Karpińskiego, i tłumaczenia swego Homera. Sprowadziłem z zagranicy trzcionki, papier, nakoniec i zecerów. Zaczął się druk u xię-ży Pijarów ; lecz w krotce dla potrzeby bliższego dozoru tak trudnej i nadzwyczajnej roboty, a oraz dla większego pospiechu, poświęciłem z wielką niewygodą w domowem gospodarstwie część własnego po-

*) •Monsieur!

Après avoir reçu le prospectus du nouveau Dictionnaire Sclavon, que Vous Vous proposez de faire imprimer, je l’ai communiqué à Mr. le Comte Zawadowski Ministre de l’Instruction publique, la connoissance de Sa Majesté, et l’Émpereur en égard au bien, qui pouroit résulter pour les dialectes Servons de cet ouvrage, considérant d’ailleurs les peines et les travaux qu’exigeoit gné Vous envoyer cinq cents ducats pour Votre encouragement, que S. E. M. le Comte Zawadowski m’a remis. 11 seroit à désirer

Son Excellence le porta à

une

pareille entrepise, a dai—

que ce Dictionnaire fut aussi complet pour tous les dialectes Sclavons , qu’d est pour seul, et qu’à l’exemple de celui de l’Académie Française, il réunisse à la valeur étymologique, une définition exacte et raisonnée de chaque terme; mais une pareille tâche seroit trop vaste pour un seul individu; et Votre ouvrage, tel qu’il est ne manquera pas d’être d’une grande utilité et de frayer le chemin à d’autres auteur» qui voudront, en suivant vos traces, le completer, et le porter au plus haut degrés de perfection.

un

Le 12 9bre 1813 St. Petersbourg.

Le Prince A. Czartoryski. »

mieszkania    mego na drukarnią.    Zawczesna    śmierć pozbawiła mnie pomocy    Dmochowskiego, a później

nieco ściśle    ze mną związanego    Wolskiego.    Lecz dzięki Opatrzności, która    aź do samego zakończenia

dzieła, raczyła mi zachować dzielną pomoc x. rektora Kamieńskiego, x. Bielskiego, x. Czarneckiego. Ci zacni mężowie raczyli każdy z tych licznych i nabitych arkuszy w drugiej korekcie z natężoną czytać'uwagą, i nie tylko poprawy omyłek druku pilnować, ale nadto nie na jedném miejscu znaczenia sprawdzać lub nowemi przykładami stwierdzać, dowodząc takową wytrwałością uprzejmej przyjaźni dla autora, oraz gorliwości dla języka.

Wypracowany w Wiedniu rękopism, doszedł tylko do początku litery W., mianowicie do słowa wieża. Prócz tego wywiozłem zlamtąd w dwóch wielkich skrzyniach niezliczoną moc wypisków do powciągania    pod każde słowo już wyrobione ;    od litery zaś W. aż do końca    same tylko materyały, jeszcze wcale    nieuporządkowane.    Milionowe te    wypiski na osobnych kartkach    znajdujące się, trzeba było

pierwéj ułożyć, potem gdzie należało, powciągać; a ostatnie, właśnie największe i najobfitsze litery zupełnie na nowo wypracować; nadto korekty osobliwie pierwsze, ze wszystkich najmozolniejsze, pilnie i bez zwłoki- odbywać; tudzież potrzeby druku tyle korespondencyj wymagające obmyślać. Bóg najłaskawszy zdarzył, że pomimo rozmaitych i licznych urzędowych zatrudnień, które mi częstokroć i jednej wolnej nie zostawiały chwili, że mówię, i czas i zdrowie wystarczyły ; słowem, że wszystkie VI tomów dzieła w przeciągu ośmiu lat, bo od roku 1806 do 1814-, z druku powychodziły; gdy sławmy księgarz Lipski Breitkopf posiadający gisernią i drukarnią jak najdokładniej urządzoną, mając wszystko pod ręką, co tu z dalekich stron sprowadzać trzeba było, obfitując w ludzi w sztuce drukarskiej najbieglejszych, drugą edycyą słownika Niemieckiego Adelunga 12 lat, bo od roku 1774- do 1786 drukow-ał, a to w czasach spokojnych , żadnej przerwy, żadnej mu przeszkody nie czyniących.

Postąpiłem był w druku do połowy tomu pierwszego, gdy znagła gwałtowna burza okropnej wojny aż do nas dosięgła w roku 180⁶/₇. Odebrałem rozkaz wyniesienia się w ośmiu godzinach z Saskiego pałacu ze szkołami, z biblioteką, z muzeum i z moją drukarnią. Wtedy to dzielna opieka Stani-wa br. Potockiego naczelnika edukacyi krajowej, obroniła od ciosu, któryby był może i dwmletni instytut szkolny i nieclawno urządzoną w pomieszkaniu mojóm drukarnią, a zatem i uskutecznienie wydrukowania dzieła wnhvecz obrócił. *) Ztém wszystkiem ciężkie kwaterunki uczyniły mieszkanie moje mniej spokojne; przerywanie związków zagranicznych zatamowało sprowadzanie potrzeb drukarskich, ztad nie-jednostajność papieru zwłaszcza w tomie ostatnim; ludzie w drukarni pracujący do publicznych posług, do wart, do okopów odrywani, nietylko mitrężyli czas drogi, ale też ponabywali nałogów postępowi

*j W dniach dla mnie pełnych trwogi, byłem tak szczęśliwy, żem odebrał następujące zaspokajające uwiadomienia; dnia 2 grudnia: «Stanisław Potocki był u xiçcia Jrnci Bergskiego, (teraźniejszego króla Neapolitańskiego), który go zapewnił, iż żadna sala w liceum zabraną nie będzie. Gdyby więc wrócono na rewizva, trzeba to tym Ichmościom imieniem xiçcia powiedzieć, oświadczając, iż to jest szkoła immediate pod protekcva rządu teraźniejszego, który jćj kontynuacyi żąda.»    "    •

8 grudnia w nocy.

zaraz

• Donoszę, iż cesarz kazał mi powiedzieć, że liceum bierze pod swoję protekcyą, i że wydał rozkaz po przeczytaniu memoryału naszego, ażeby to miejsce było nietykalne. Ściskam serdecznie.

Stanisław Potocki. »

Słownik Lindego wyć. 2. Tom VI.

18 pracy szkodliwych. Do tego zmieniła się zwyczajna cena rzeczy, wszystkie moje rachuby upadły, żadna umowa, żadna ugoda nie utrzymała się, a w miarę pomnażających się wydatków zasiłki ustawały. Po niejakiem horyzontu politycznego wypogodzeniu, zdawało się, że rzeczy do zwykłego powracają porządku; aliści druga wojna r. 1809, a trzecia od r. 1812 najburzliwsza ze wszystkich powstała. Z robotników moich jedni pomarli, drudzy, nabrawszy złych nałogów, stali się niedbałymi lub wcale nieeda-tnymi do pracy, jak świadczą pozostałe w odbiciu piątego tomu ślady; jeden nakoniec ze wszystkich najzdatniejszy, któremu trudno było znaleźć równego, z wielką szkodą moją potajemnie uszedł z Warszawy. Udałem się znowu do zacnych przyjaciół moich JJXX. Pijarów, właśnie jak gdyby przeznaczeniem tak b.yło zrządzone , aby druk dzieła mego u nich zaczęty, w ich też drukarni był ukończony. ³) Tymczasem ujrzałem się w koniecznej potrzebie podniesienia prenumeraty od czerwonych złotych 10 do 12, już to dla droższej ceny wszystkiego, już też że dzieło zrobiło się większem nad spodziewanie. Nie wiele to wprawdzie pomogło do pomnożenia funduszu , ile w takich kraju okolicznościach, że naj-majętniejszym nawet na gotowiźnie schodziło; ztémwszystkiém nie zostałem i tą rażą bez zachęt, bez wsparcia. Najjaśniejszy król Saski, wprzód już zaszczyciwszy autora wielkim złotym medalionem Virtuti et ingenio, raczył się też do kosztów druku przyłożyć. Gdy zaś coraz większy ścisk dla wzmagającej się i na wszystkie strony szerzącej burzy wojennej dokuczał, Ordynat hrabia Zamojski całego swego użył wpływu, by między przyjaciółmi ojczystego języka tyle .przynajmniej wyjednał funduszu, ile na przetrzymanie krytycznej chwili, za prędko przemijającą uważanej, niezbędnie potrzebném się zdawało ; bo któż mógł w ten czas przewiedzieć, że ścisk ten tak długo się pociągnie?

Już prawie połowa ostatniego tomu, najobszerniejszego ze wszystkich, była wydrukowana, kiedy zupełnie opuszczony, założywszy z własnej mojej kieszeni kilkanaście tysięcy złotych , a dla wielkich i rozmaitych zawodów w odbieraniu należytości, zakładać więcej nie byłem w stanie, zatrwożony zostałem koniecznością zawieszenia na czas dalszego ciągu druku, i tak dość powoli postępującego. Aliści mąż, którego przyjaźń poczytuję sobie za jeden z największych zaszczytów, sławny w kraju i za granicą z głębokiej nauki i wzorowego pisania Jan Śniadecki rektor imperatorskiego uniwersytetu Wileńskiego, pospieszył mi na pomoc, częścią własnćm wsparciem, częścią pomnożenieiA liczby prenume-rantów, najwięcej zaś zastanowieniem uwagi jednego z najznakomitszych współziomków obywatelów Litewskich , słynącego danemi dowodami gorliwości o literaturę krajową, nad potrzebą zasilenia niedalekiej już końca swojego tak kosztownej pracy; słowem jego przyjacielskiej troskliwości, i w skutku jej nastąpionej hojnej, w tych ciężkich czasach tak ważnej pomocy wielkiego mecenasa, winien jestem, że całe dzieło zupełnie już ukończone , i że ostatni tom zaszczycić mogłem imieniem, które mu nowej a bardzo świetnej ozdoby dodaje. ⁴)

19

coraz

we

Taki to był cały ciąg pracy i części życia mego jej poświęconej, że powstające coraz nowe trudności załatwiane były nowemi zachętami, a nowe zachęty dodawały mocy do zniesienia nadchodzących nowych przeciwności. Znosić nad to musiałem najdotkliwsze sercu mojemu ciosy i klęski domo-które mię pozbawiały osób przez pokrewieństwo, powinowactwo, przez uprzejmą przyjaźń nader mi drogich, które mi wyrywały najsłodsze rodzicom nadzieje; nawet teraz gdy słowa te piszę, drżeć mi znowu przychodzi o życie najdroższej dla mnie w swiecie osoby , która z największem przywiązaniem wszystkie trudy, i wszystkie jakie być mogą życia słodyczy ze mną uprzejmie dzieli.-... Wspominam i te okoliczności, ho i one nie mogły na pracę moje nie wpływać.

Wzmiankowałem wyżej, jak pogłoska o mojem przedsięwzięciu ściągnęła na siebie uwagę Towarzystwa Warszawskiego Przyjaciół Nauk ; wychodzące tomy jeden po drugim, zainteresowały wielką część akademij Europejskich. Po wydaniu zaraz pierwszej części, zaszczyciła mię przybraniem do swego grona królewsko Czeska akademia w Pradze *); pa niej Götyngska i Wileńska; później nieco Berlińska i

Królewiecka, na końcu Instytut Francuski w Paryżu. Imieniem Imperatorskiéj Akademii Petersburgskiéj najchlubniejszą od jéj sekretarza odebrałem odezwę. Zaszczyty te , które dzieło z językiem w nim objętym , a zatem i z narodem dzieli, szczególniej były mi powodem do zdania tak dokładnej sprawy z długoletnich usiłowań moich i towarzyszących im okoliczności, abym wielką część wspomnionych zaszczytów przekazując mężom, bez których zachęty, pomocy i hojnej ręki, przedsięwzięcie moje nie byłoby pomyślnym uwieńczone skutkiem, wywdzięczył się ile mogę, dobrodziejom moim.

W podobnym widoku umieszczam poniżej zdania o wyszłych poprzedniczych tomach, jakie z odezw i dzienników uczonych do wiadomości mojej doszły; zawarte w nich pochwały chętnie także rozciągając do literatury ojczystej, do narodu i tych wszystkich , którym się jaki udział pracy z wdzięcznością przyznaje ; nad znajdującemi się w rzeczonych zdaniach przestrogami zastanawiam swoje i współziomków uwagę, a na końcu daję własne moje o dziele zdanie, z niejakiem sprostowaniem nieszczędzonych w niektórych recenzyach uwielbień.

Na czele kładę zdania tych najznakomitszych ziomków naszych, których pomocy i wsparciu dzieło szczególniej przypisać należy.

Po przesłaniu pierwszego tomu, odebrałem od xiecia generała Czartoryskiego list treści następującej :

dnia Ago stycznia 1808 Łańcut.

»List twój, mój rektorze kochany, odbieram z wdzięcznością i ukontentowaniem; jeżelim jakkolwiek mógł się przyłożyć do ułatwienia albo raczej przyspieszenia wyjścia na jaw’ jednego (niestety !)

skich na wymurowanie pięknego domu gimnazyalnego w tymże mieście zapisawszy, nie ustaje w dzielnćm przykładaniu się do rozszerzania nauk.

*) Dyploma na to przysłane sobie miałem od znakomitego tej akademii członka xiedza Dobrowskiego z Pragi z na-stepująeą odezwą :

Um

«Die Gesellschaft der Wissenschaften dankt Ihnen verbindlichst für das ihr überschickte Geschenk.

Ihnen Kostęn zur ersparen , nahm ich es auf mich , Sie davon zu verständigen. Ich trüg auf eine Belohnung mit einer silbernen Medaille an. Man glaubte Sie mehr durch die Annahme zu einem auswärtigen Mitgliede zu ehren. Das ausgefertigte Diplom habe ich bereits an Herrn v. Jekel nach Wien geschickt, weil ich glaubte, dass es ihnen von da aus sicherer zukommen wird. » 20

doskonałego dzieła u nas w tym rodzaju, w którym umiejętna pracowitość i niezmordowana dotrwałość twoja obdarzają język a przeto cały naród nim mówiący, mam to sobie za zaszyt niepośledni; śmiem mówić, że gorliwa pomoc do uskutecznienia tak ważnego zamiaru jest obywatelskim obowiązkiem. Przez tyle wieków nauczycielom szkolnym, którym powierzone było ćwiczenie młodzieży w naukach, między któremi, któżby jako nieuchronnie potrzebną nie liczył znajomość rodowitego języka dokładną, tym nauczycielom szkolnym przez kilku wieków, mówdę, przeciąg, nie przyszło na myśl, albo raczej odstraszeni ogromem pracy wyperswadowali sobie, że obejść się można bez pierwszych narzędzi do utworzenia znajomości zupełnej języka nieuchronnych, to jest bez gramatyki gruntownie ułożonej, i bez słownika obfitego. Pierwszy Kopczyński przejęty i przekonany o potrzebie tych dwóch składów do mowy każdej, dogodził przeważnie niedostatkowi, w którymeśmy. żyli do tego czasu w gramatycznym względzie; w lexikograficzym zaś eœegisli opus acre perennius. Dziwno, że gdy w każdym kraju od daty najdawniejszej wzorowe wychodziły słowniki w uczonych językach, jako to: Kalepina, Gesnera , Faciolatego, Greckie i Łacińskie Stefanów, gdy w własnym i do własnego języka wydawała we Francyi akademia Francuska w Paryżu, ojcowie Jezuici w mieście Trewu nietylko dzienniki uczone najlepsze, a pojedyncze nawet osoby tegoż zgromadzenia, jako to; le Pere Tachard, etc. doskonałe dykcyonarze, gdy akademia Florencka della Crusca zwana, do języka Włoskiego pracowitem ułożeniem dykcyonarza trudniła się; a w Hiszpanii Gobarubias de Orosko., w Anglii Johnson, Adelung w Niemczech takowyż dokonali zamiar; żadne w Polszczę zgromadzenie nie poszło w zawód tak nader użytecznej pracy z bracią swemi za granicą mieszkającemi, i nie zastanowiło się z uwagą nad ważnością przedmiotu, jakim jest ułożenie do rodowitego jedynie języka dykcyonarza systematycznie i obficie uporządkowanego ; bo ani dykcyonarz Polski Knapskiego, ani nędzny Mączyńskiego, Daneta ani wspominam, nie mogą (chyba idąc za uprzedzeniem największem) mierzyć się z żadnym ze zwryż wspornionych dzieł ; i gdyby cię nie była natchnęła chęć szczęśliwa, pewnie i wnukowie nasi nie byliby się doczekali produkcyi zawierającej w sobie i będącej skarbcem dostatków języka każdego w słowach, które jak (dobywszy je ztamtąd) szykować i porządnie używać mamy, wskazuje nam gramatyka. Wieleż to nam jeszcze trzeba będzie wr różnych języka rodzajach pracować, nim dokażemy wykorzenić niewstyd niepolskiego sposobu pisania, który się (małą bardzo liczbę pisarzow wyjąwszy), wykradł od lat 1/5tu, a corok ugorsza się. Tu kończę, bo dosyć, a może nadto rozgadałem się. — Yale et me arna, kochany rektorze.«

Józef hrabia Ossoliński odpisał mi z zwykłą swoją dla mnie uprzejmością, w takiej osnowie :

z Wiednia w lutym 1808 r.

ani twoi nigdy mi nie będziecie obojętni; nawzajem proszę cię o stateczne do mnie przywiązanie. Zgorszyło mnie, że tak mało masz prenumerantów. Z mojej strony nie tylko dotrzymam ci pomocy, którąm

• Ucieszył mnie twój dykcyonarz. Bądź pewny, że tylko przez troskliwość, aby na świat wyszedł, kiedyś tobie się przeciwiłem. Wdzięczny ci jestem twego serca, twojej pamięci. Bądź pewny, że zawsze cię szanowałem i kochałem, i że ani ty

na dalsze tomy przyrzekł, ale się będę starał zachęcić prenumerantów. Jak najprędzej przyślij mi kilka exemplarzy prospektów dalszej prenumeracyi, abym mógł je posłać na kontrakty do Lwowa. Chcę ja sam być twoim komisyonantem pilnym w czynieniu, chociaż może nieregularnym w korespondencyi przy moich roztargnieniach. Zgoła, mój poczciwy Lindo, pra-

21

wdziwie ci dobrze życzę. "Jeden exemplarz dam przełożyć papierem dla notat, które z czasem prześlę na jeden tomik suplementu. Chcę albowiem dzieło, którego ty ojcem, a ja dziadem, jako mego ukochanego wnuczka pielęgnować. Biblioteka już teraz cały dom zajmuje. Pensya bibliotekarza podwoi się. Mianując testamentem subjekta, zawsze ci zostawiam pierwszeństwo w ten sposób, iż od twojej woli bedzie dependować miejsce to objąć, a inni in casum, gdybyś niechciał. Dziś więcej ci nie piszę. Powtarzam laconice i bierz te słowa ściśle ad liter am, żem z twego dzieła kontent, że cię kocham, żem twój przyjaciel jak nikt lepszy na świecie; za pamiętniki i katalogi dziękuję. Częściej teraz pisuj.<

Zdanie Francuzów zawiera się w następujących listach sławnego Sylwestra de Sâcy, i uczonego ś. p. barona de Serra, zawczesnym zgonem naukom zabranego.

Extrait d’une lettre écrite par Mr. Silvestre de Sacy, membre de l’Institut au Ministre de l’Empereur près le Roi de Saxe (Bourgoing). Paris 3 Juin 1808.

»Le paquet contenant le dictionnaire Polonois de Mr. Linde, est arrivé à Paris vers la fin d'AvriL Je l’ai présenté à la classe d’histoire et de littérature ancienne. J’en ai en même temps rendu un compte sommaire, autant que je pouvois le faire principalement d’après l’introduction écrite en allemand. La classe sur ma proposition pria Mr. ïEvcque (auteur de l’histoire de Russie) d’en rendre un compte verbal plus détaillé. La santé ne lui    a permis de remplir ce voeu que    dépuis    peu    de jours et il a confirmé

l’idée avantageuse que j’avois    donné de cet ouvrage. Il nous    a' paru    que    l’auteur étoit parti d’idées

justes sur la grammaire générale, sur la filiation des langues, sur leur manière de se former et d’accroître successivement leurs richesses. On ne peut que louer le soin qu’il apporte à la comparaison des divers idiomes d’ origine Slavonne, à la distinction des differentes acceptions attachées à une même racine ou -à ses dérivés chez diverses nations et à diverses époques ainsi que l’attention qu’il a • de justifier ses assertions par des exemples et de citer ses autorités. Pour porter de son ouvrage un jugement plus circonstancié il faudroit savoir et savoir bien le Polonois, le Bohémien, le Russe etc. Mr. i’Eveque croit que Mr. Linde auroit pu indiquer plus de rapprochements qu’il ne fait entre les racines de la langue Slavonne et celles du Grec.

Du reste la classe n’a pu    se rendre au désir que'Mr. Linde    nous    avoit    manifesté que l’Institut

fit hommage de cet ouvrage à    1’ Empereur. Cela est absolument    contraire à    l’usage. L’Instihjtt ne pré

sente jamais que les ouvrages collectifs faits par le corps ou executes sous sa surveillance. Il ne* permet pas même que ses membres profitent, pour faire hommage de leurs travaux particuliers à S. M., des circonstances où le corps a l’honneur de lui être présenté. L’exenïplaire est donc resté à la bibliothèque de l’Institut, comme un hommage fait par l’auteur à cette compagnie et j’ai été chargé de Vous prier de lui en faire les rernerciments de l’Institut.— J’ai quant à moi fort regretté de ne m’être point occupé des langues Slavonnes; je ne doute point que si je l’eusse fait, je n’eusse attaché un grand prix au travail de Mr. Linde. Un dictionnaire chronologique d’une langue qui contient pour ainsi dire l’histoire de chacun des mots dont elle se compose devient presque l’esquisse de l’histoire de la civilisation d’une nation; et ce travail bien fait pour une des langues-mères donneroit une multitude d’ap-perçus applicables à tous les idiomes et à tous les peuples, etc.»

22

Paris 31. Mars 1811.

«Monsieur!

Je regarde comme une faveur la commision que Vous avez bien voulu me confier d’offrir à la classe d’histoire et de littérature ancienne^de l’Institut de France le 3 volume de Votre dictionnaire Polo-nois. Je m’en suis acquitté avec empressement, et j’ai sollicité la permission de Vous offrir les remer-cimens de la classe, et de vous assurer du désir qu’elle a de voir terminer heuresement un ouvrage qui peut être regardé comme un modèle en ce genre. Plus il Vous a coûté de peine, plus il Vous acquiert de droit à la reconnoissance de tous ceux qui savent apprécier le plan et l’execution de ce travail. Peu de langues pourront offrir un dictionnaire digne d’etre mis en paralelle avec celui dont vous enrichissez la vôtre.

Je me félicite, Monsieur, d’avoir à Vous exprimer l’éstime de la classe d’histoire et de littérature ancienne, et je vous demande la permission d’y joindre l’hommage personnel de 1’ estime très-distingué avec laquelle j’ai l’honneur d’être, Monsieur.    ■ v • •

Votre très-humble et très-obéissant serviteur Silvestre de Saçy , Ex-président.»

Paris 23 Mai 1812.

«Monsieur!

Je me suis fait un plaisir d’offrir en Votre nom à la classe d’histoire et de littérature ancienne de 1’ Institut le nouveau volume de Votre dictionnaire, qui m’a été remis, il y a un mois environ, avec votre lettre du 28 Juillet 1811 par Mr. Markiewitz. La classe a reçu avec intérêt cette continuation d’un ouvrage aussi digne d'estime et d’encouragement, et pour Vous donner un témoignage du prix qu’elle attache à votre travail ella a, sur ma proposition, arrêté, que Votre nom ser.oit inscrit parmi ceux des personnes qui aspirent à obtenir le titre de correspondant. Je ferai tout ce qui dépendra de moi, pour que quand elle fera une nomination de correspondans étrangers, elle se rappelle nos vœux et vos titres, et je m’estimerai heureux si je puis contribuer à avancer le moment où Vous aurez la satisfaction de voir notre désir accompli,

Je joins ici une lettre du Sécrétaire perpétuel Mr. Dacier

mon confrère et mon ami

qui partage l’intérêt que je Vous porte, et qui se joindra volontiers à moi pour Vous en donner des marques. Nous voyons avec plaisir que Vous avancez vers la fin d’un travail pénible, entrepris d’après un plan excellent, et digne, suivant moi, de servir de modèle.

Monsieur

Agréez, je Vous prie l’assurance, de la parfaite considération avec laquelle j’ai l’honneur d’être

Votre très-humble et très-obéissant serviteur Silvestre de Saçy*.

Dresde de 1 Sept. 1811.

•Monsieur!

J’ai reçu votre lettre avec le paquet dont la moitié étoit destinée pour Paris et l’autre est gardée précieusement pour moi. Par la première bonne ôccasion, Monsieur de Sacy recevra Votre lettre et

23

Votre envoi littéraire. Je vous remercie infiniment de m’avoir envoyé le nouveau volume de Votre grand ouvrage, qui sera à la lettre pour tout le monde et pour nous autres occidentaux surtout, la clef des langues d’ origine lllyrienne. Malgré tous les travaux philologiques dont nous nous targuons, les langues d’origine latine n’auront pas un dictionnaire à concordance, qui puisse soutenir le paralèlle du vôtre.

Je suis bien aise, que la dernière partie de mes veilles latines ait soutenu l’opinion favorable, que des lectures fugitives Vous- en avoient fait concevoir ⁵). Si j’ai quelque loisir, je m’occuperai à augmenter et à publier le tout ensemble.

La jeunesse qui s’instruit sous Votre sage direction profite au milieu des embarras et du bruit des armes peu favorables aux Muses. Je suppose que Monsieur l’Ambassadeur de France, qui a beaucoup d’esprit et de connoissances aura visité le Lycée et assisté aux derniers exercices.

le Baron de Serra.»

Je Vous prie de saluer le Père Kopczyński et de recevoir l’assurance de toute mon estime et de ma parfaite considération.

Co do dzienników literackich Niemieckich, szanowny mój przyjaciel Ludwik Osiński umieści! w Pamiętniku swoim w tomie pierwszym od karty 35, podane mu ś. p. Wolskiego, wraz z odezwą do niego, tłumaczenie recenzyi gazety literackiej Halskiéj, z przypiskami do niéj jak następuje :

Do redaktora Pamiętnika.

«W politycznem odradzaniu się Polski, winszować zapewne sobie będą spółrodacy, ze znalazł się Polak , który przy ważnych zatrudnieniach publicznych, chce im się przysługiwać aż nadto upragnionem a ważnem dziełem peryodycznem. Cel jego wiadomy jest wszystkim z obwieszczenia poprzedniczo wydanego. Dopomaganie tak chwalebnemu zamiarowi, nie tak obowiązkiem, jako raczej potrzebą i głó-wnym interesem jest każdego , bo idzie o rozszerzenie światła. Bez takiego dzieła pisma narodowm i obce świeżo wychodzące, (nic nie wspomnę o dawnych), byłyby straconemi dla większj liczby spółroda-ków. Nie wiedzą o nich, lub jeśli przypadkiem o nich usłyszą, nie umieją ich cenić. Nie jest to z chwałą narodową rzecz zgodna, że tak znakomite dzieło, jakim jest n. p. Słowmik języka Polskiego⁵ nie miał recenzyi swojej w ojczystym kraju, co zapewne niedostatkowi peryodycznego literackiego pisma przyznać należy. Oddajmy tu sprawiedliwość zagranicznym, którzy okazują, ile podobne dzieła cenić' umieją, a chociaż od nich uprzedzeni w tćj mierze, korzystajmy z najpierwszej pory wychodzącego nowego Pamiętnika. Spieszymy się zatem z podaniem do pierwszego zaraz numeru recenzyi tegoż Słownika, mającego stanowić epokę w języku i literaturze Polskiej, wyjętą z gazety bialskiej ; w której recenzent okazał , że wchodzi w ducha autora, w trudności niezmierne, jakie zachodzą w tym dziele do zwyciężenia, w ogrom pracy około niego podejmowanej, zna ważność jego na potomne wieki, względem języków Słowiańskich i ogólnej filozoficznej gramatyki. Pozwolimy sobie tylko przydać przypiski na niektóre miejsca recenzyi tegoż Słownika, względem wątpliwości i zarzutów' tu i owdzie uczynionych autorowi,

jakie już z rozwagi nad tém dziełem, już z osobistej rozmowy o nim z samymże autorem, nawinąć nam sie mogły.»

Wypis z gazety powszechnej lilerackiéj, wydawanej w Hali.

Nro 333, dnia 1 grudnia 1808.

• Wydany świeżo Słownik Polski, o którym z ukontentowaniem donosimy publiczności, należy do najważniejszych zjawień nowo rozpoczętego wieku, i zaspokaja to utęsknienie, z jakiem od dawna miłośnicy nauki językowej, oczekiwali podobnego dzieła. Chociaż ono właściwie poświęcone jest tylko językowi i narodowi Polskiemu, obejmuje atoli całe Słowiańskie plemię ; wszystkie przeto narody, rozciągające się od morza Adryatyckiego do Bałtyckiego, od Elby aż ku Kamczatce, należące do jędnejże głównej posady języków swoich, i interesujące się do ukształcenia onéj, powinnyby łącznie z nami, oświadczyć wdzięczność godnemu autorowi dzieła tego, i za zasługę tak znakomitą złożyć wieniec tym okazalszy, im rozleglejszą swojej pracy miał przestrzeń , im dzielniej, i z większem wysileniem na niej pracował, i im się obszerniej rozciągają korzyści i owoce téj pracy.’

Od dawna autor gotował się na to przedsięwzięcie tak wielkie, aby dokładnym słowmikiem opatrzył pień języków Słowiańskich; i w ciągu kilkoletniój pracy około niego, dał się już poznać nauką, bystrością dowcipu, i wytrwałością. Oto już mamy przed nami pożądane to dzieło, a za każdem na nie spojrzeniem, czujemy wraz z zadziwieniem, tern czystszy dla autora szacunek, im jaśniej teraz dopiero wykazują się wszystkie około niego nieprzeliczone trudy. Wyznać należy, że trudno jest ogarnąć analogią składu kilku języków, lecz objąć cały ogrom słowmego skarbu wszystkich pobratymczych języków, jest przedsięwzięciem olbrzymiém. Niezwiędły wieniec chwały zyskał Adelung za gorliwą pracę, którą podjął w wyśledzeniu pierwiastkowego jądra Germańskiego języka: najnowsi Niemieccy lexykogra-fowie, choć wielokrotnie sprawdzali i uzupełniali Adelunga zasady; atoli nietknięte zostawili porównywanie przez niego zrobione pobratymczych języków, a zatem i wszystkie z tego porównania wyczerpnio-ne objaśnienia pochodu, i stosunków co do zna'czenia wyrazów'. Lindego. Słownik , odpowńada godnie Adelungowi. Mało na téj zasłudze, ma on jeszcze więcej zalety co do pracy w porównaniu pobratymczych języków. Każdy prawie z pokrewnych Niemieckiego, lepiej już za Adelunga był wykształcony, niż którykolwiek ze Słowiańskich. Tu też to właśnie tém większe zachodzą trudności, z któremi Lin-demu walczyć było potrzeba. Dziwić się należy niezmordowanéj gorliwości tego męża, już nawet co do samej polszczyzny, rozważając cały poczet drukowany tak drobno, w szesnastu kolumnach, pism Polskich, które przeczytał i porównał, dlatego, aby na każdy wyraz, na wszystkie jego znaczenia, bądź zastarzałe, bądź używane dotąd, znalazł stosowne texty. Rzecz to jest nadzwyczajna, nie gubić się w tak nieprźejrzalnóm mnóstwue materyałów; a w wypracowaniu ich rówmie zmudném, jak najbaczniej-széj przezorności wymagającćm, tak wyjść szczęśliwie , jak Linde. Lecz wyżej jeszcze wznosi się zadziwienie nad bezprzykładną prawne stałością i tęgością charakteru autora, z jaką wśród burzy zaciętej wojny, śmierć i zagładę od Wisły aż do Niemna rozpościerającój, w ten czas gdy Warszawa była głó-wnem miejscem wszystkich wypadków wojennéj wrzawy, wśród tych mówię okoliczności, nie tylko ciągle pracował nad zaczetém dziełem, lecz tego dokazał, drukarnią do własnego pomieszkania przeniósł-

25

szy, aby tym ciągłej czuwać mógł nawet i nad mechaniczna robotą , w wykonaniu przedsięwzięcia swojego ; tego mówię dokazał, le jeszcze w grudniu, roku 4807, wyszła z pod prasy pierwsza część dzieła jego.

We wstępie wykłada autor zamiar i granice lexykografa w ogólności, a w szczególności, jakim sposobem zbierane były materyały do tego Słownika, rozporządzenie ich i trudności całej téj pracy; lexykograf podług autora, jest tylko historykiem, który wystawia przed oczy całkowity stan języka i zbiór wyrazów jego w całej objętości, zgromadzając je ze wszystkich krain, w których jest ulywany ,

Do dwóch zatem źrzódeł sięgnąć potrzeba, to jest do pism druko-

szem nie biblii.

ze wszystkich stanów i rzemiosł, wanych, a to nie tylko klasycznych autorów narodowych, bo te nie obejmują wszystkich przedmiotów i wieków, lecz i do potocznej mowy zwyczajnego polycia. Z obudwóch tych źrzódeł zbierał Linde ogół skarbu języka Polskiego, wszędzie zaś zaszczyca się powagą autorów⁷ przytoczonych, z najściślej-oznaczeniem karty; porównywa nawet rozmaite tłumaczenia, jako to: różnego wydania tłumacze-Tak więc co do pism , ulył ich autor w kaldym rodzaju. Lecz o technicznych objektaeh naród Polski mało ma książek, uprosił zatem JP. profesora Magiera o uzupełnienie onych. Przeto słusznie i tego powagę przytacza. Bo w ogólności mówiąc, powaga męla zastanawiającego się nad rzeczami i trzymającego się prawdziwej w języku analogii, prawdziwszem jest źrzódłem, nil drukowana xiazka niedbałego autora.

Godne jest uwagi, poważne zdanie we wstępie do Słownika, na końcu pierwszej karty położone. «Znaczne odmiany, słowa są autora samego, zachodzące w rządach krajowych, znacznie tel i na język działają, bądź co do wzrostu, bądź co do upadku onego, podług zachodzących okoliczności mniej lub więcej mu sprzyjających. W takim razie ten największą językowi robi przysługę, kto go w całej obszerności w jedno zebrawszy podaje do potomności. Jeżeli upadnie, potomni będą mieli zkąd go podsycić; jeleli wzrostu nabierze, będą mieli pamiątkę czem był, a na zawsze skazówkę czem być mole, i powinien.» — Zdaje się, le to pisane było w owym czasie krytycznego położenia, w którym całkowitem wydziedziczeniem język Polski był zagrolony, gdy ze wszystkich działań publicznych wyłączony, opierał się jedynie na gorliwym patryotyzmie przyjaciół dawnej świetności narodu Polskiego i jego literatury.

Najmocniej autor przy tern obstaje, aby lexykograf nie poczytał się za prawodawcę swego języka, żeby nie tworzył wyrazów, lecz wydobywał i wykładał znajdujące się rzeczywiście. Mówiąc w ogólności, ma on w tej mierze słuszność. Nie jednego lexykografa, czy to jednostronność jakaś, czy to za-

pędzenie się w tworzeniu wnioskowań , uwiodły tak daleko, le albo odrzucał pewne w używaniu będące słowa i sposoby mówienia , albo ze przeładował zwyczajną mowę składaniną wyrazów nowych, na przykład czasowników z przyimkami; tak jak są Niemieckie z prepozycyami be-, zer-, i t. d. ; chociaż takie nie znajdują się właściwie w żyjącym języku, lecz mole tylko kiedyś dały się słyszeć w potocznóm mówieniu, lub tez od którego z pisarzy użyte były i utworzone na wyrażenie rubaszności, albo dla wydania niezwyczajnego w mówieniu zwyczajnćm przycisku ; zwłaszcza gdy liczba takich arbitralnie się klejących składanin, jest niezrachowana. Słusznie więc autor te przypadkowo tworzone składaniny, a częstokroć niedorzeczne, wyłącza z szeregu słów używalnych. W tóm wszystkiem są pewne przypadki, w których mole nieraz trudnoby było oznaczyć granice między tym co jest arbitralnością, a co sama używalność ustanowiła. My przynajmniej nie widzimy przyczyny, dla którejby przyimki do-,roz-t i t. d..

Stownik Lindego wyd. 2. Tom VI.

26

40. ©d g. 43— 46, o zamienności istotnych gJosek, godne być porównane z Ihre: Ratio mutationis litera-rum in lingua sveogothica, w przedmowie do tegoż Glossarium.»

nothwendig dringend ist, bezeichnet. Zu letzterem 

76

neaMymecTBO , HecmmaHic, cny4a, ci<y4HOCTt, CKy4or

UCHUDNAĆ, UCHUDŁ, ob. Chudnąć.

UCISKACZ - UCISZYĆ.

13

bem ©teinę werfen, fdjntteßen, treffen. Siła, jaką ciała w ruchu rzecze.... Birk. Dom. 107. er brad) in fietße ©ebete attS.

Ugodzi bóg, gdzie boli. Cn. Ad. H99. Rys. Ad. 70. 

ujdzie. Star. Hyc. 49. Uchodzić czego, uchronić si

Kuć. (Bosn. ukovati kogna * podkuć , okuć konia).

woli czyjej być), uhnuf, (cf. ugiąć); Vind. vhenja

mięzliwość , 6iit|alt|amîett. — Aliter: Umiarkowan

znaczył hrabiego St Julien, aby zjechawszy do Pary

©ntsttnbuug, ©ntbreunung, 23rmifr. — “§. Kręci w o

15 4 UPOMINAĆ - UPORCZYWY.

UPRZEZPIECZYĆ - UPRZYKRZYĆ.

URODZIWOŚĆ-UROK.

piersi, (^obłapianie) : bte Umarmung, baä attö ipe

J9. b, 93. Z ust do ust wieść się rozchodzi. Teat.

USTYRK, USTÉRK, ^USZTYRK, u, m., stark, zawada, o

UTOCZYĆ - UTOPIĆ.

UWIESIĆ - UWINĄĆ.

34. c, 93. miej cierpliwość, Imbe etmn$ ©ebulb. Uż

WA - WABICIE L.

unb (jer bewegen, gittern. Ruch wahania, motus osc

wankus; Hung, vânkos ; Croat, vajnkush cervical, w

WART, u, m., zakręt głównego nurtu rzeki; (Croat.

WĄSAL, a, w., człowiek z wielkicmi wąsami, einer m

WAZN1CA , y, z., dom do ważenia publjcznie wyznacz

cre ingenium , tak wczesny dowcip. Mącz. Wczesny, 

53. WĘDNY , a, e, do wędy należący, Singel*; Eccl.

WELENS, WELENC, u, m., (może z Łac. velamen), sa

było wctkane. Dirk. Zyg. 43. (mimowolnie włożone).

Sorab. 1. bohl, bónk, boncżźik ; Carn. vçdr, vędru

Wiatraczek **\VIATROPĘDNY,’a, e, wiatroloty. nmtbf

WIDNOKRĄG - WIDOK.

286 WIECZNOSTRASZNY-WIECZÓR.

P. Kchan. Jer. 150. (tyle świata). Obrachują każdą

WIE LOBOGI - WIELOCH ETN Y.

3etle tin Schreiben, cine Sink. Wiersz liczby, rzą

— Simil. Wierzę temu, jak bogu, jest to artykuł wT

rza , vigoriza , bebariza ; Croat, vevericza ; Rag

WILEC, Ica, m., convolvolus, rodzaj rośliny różnćg

Sorab. 2. winowati (ob. Winowaty), (winik, nieprzy

WIORKOWATY - WIOSŁO. 535

WISIEĆ - WISIUGA.

WKROPIĆ - WLAĆ.

WŁASTELSKO - WŁAZISKO. 351

WŁODARSKI - WŁODARZYĆ.

WŁOŹYCIEL*- W M A R Z N A C. 361

156. Wnurzywszy łeb w ziemię, myśleć. Rej. Zw. 58

W0DZ0WSK1 - WOJCIECH.

I chléb smaczny z solą, Kiedy z dobrą 1, 112. Chlé

WOŁOCH - WOŁOPAS.

ci męża rwą włosy, szlochają, czynią wotum z żadny

WPCHAĆ- W PIŁO W A Ć

tkiém. Kolak. Wiek. B 3. Wróblątko żadne kromia wo

WRZECIĄDZ- WRZECIENICA. 407

412 WSCHODNI - WSCHODZIĆ.

(ob. Kora, skóra); Vind. gorpriti, BeHetBen, pt fo

wi, to nazywa się siłą wśrzodomierną, centripêta.

432 WSTRZEMIĘŹLIWY - WSTRZYKA Ć.

438 WSZĘDYWSCIUBSKI - WSZELKI.

WTCHNAĆ - WTÓR.

ne fdjfogctt. Z głowy mi wybił, co miałem pierwej

WYBORCA - W Y ß O R G O W A Ć.

swoje. Warg. harc. 22; ut alumnum. WYCHOWANIEC, WY

75, 205.

Niepodobna aby ogień, który się tam dusił, na wier

9(dttfe dealten, (cf. wykpić, wyfiglować, wyżartow

rjiaHyTb, BbirMAbiBaib. — §. 1) Wyglądam z domu, z

62*

WYJĄC H A Ć - WYJAŚNIĆ.

Wykurzyć, WYKARßOW’AC cz. dok, w. karby wyrzynać,

WYKONACZ - WYKONTERFETO WAĆ. 509

514 WYKRZESAĆ - WYKRZYCZEĆ.

WYKWESTOWAĆ cz. dok., kwestując wyprosić, wyżebrać; tyeranêbriugen burd) bie Quefte, jufantmen bringen, jufarn* men betteln.

Ross. HCtHCJHTb, MCtHCJSTb ; Eccl. H3MHC.tflK>, HC

munus. Pisze o tern bez wymiany jednak roku. Nar.

l)eit. — *§ Wymowca, wymawiacz, który co wymawia, 

542 WYNALEŹCA-WYNANOSIĆ.

‘WYPACHAĆ ; Hoss. Bbinaxan», ncnaxarb, ob. Wyorać.

WYPEŁNICIE LK A - WYPIASTOWAĆ. 553

WYPLECZYĆ - WYPLEŚĆ*'

1. wuprawież, wuprawiu, wupraju, wuprawim, wupra-

niewypartym.— §. Wyprzeć się z czego, wybić się z

Dane mi włókna siedząc na przęślicy wyrabiać będę

141. id. zaimk., n. p. Król Pruski jak się tylko w

WYRZYGACZ- WYSAD.

wysłowny, niewypowiedziany, niewymowny, niewypra-

1287. Borys zmurowal w zamku wysznym cerkiew' świę

najlepiej. Teat. 14, 16. (odmalowałem, opisałem, o

wyświeciła. Zygr. Pap. 252. Kapłany na wygnanie wy

Słownik Lindtso wyd. 2. Tom VI.

Leop. Deut. 1. Puszczano na okoł postrachy, że Rom

ten wiersz wytworzyłem. Mon. 71, 180. ( utworzyłem

aus bem Srrthume geführt werbe, bap er auś feinem

WYWOŁANKA-WYWRÓCIĆ.

1. ‘WYŹRZEĆ, ob. Wyjźrzeć, wyzierać.

gorsbujavez ; Ross. B03Óy4HTejb. Karbo trybun, Gra

WZGLĘDNOŚĆ - WZGLĘDNY.

Bibl. Gd., wzeszło). Badali się ojcowie święci o w

684 WZWIEWAĆ - WZWYCZAIC.

wtarzać będę.

moleer oerfchreiben. — g) Spotrzebowanie czegoś, V

ZABIADAĆ cz. dok:, zacząć biadać, narzekać; JU tDe

dzeniem gdzie przyjedzie , juz ci mu tez nic ani p

kreon rozynkowym jąderkiem zachłysnął się tak, że

Magier. Mskr. bie îrecffchnüre ang £re«ftau feft b

Rag. zacêti; Ross. 3anaTb, 3annHaTb , HanaTb, HaHH

©toff jur Slranfljett. ZADATKOWAĆ cz. niedok., daw

zawadzić, zahaczyć; ntrgenbS hängen bleiben, anfio

befubeln.

Zagłusza mię opowiadaniem dzieł sławnych. Teat. 6,

‘ZAGRUBIEĆ nijak, dok., stać się grubym, jn grob,

Ross. 3anKa. — Trdulus, zająkała, który się zająka

'ZAJUTRO, ZAJUTRZE, a,»., ZAJUTRZ, a, m., *ZAJUTRZ

|ält ben ^retg. — §. Podjęcie wyrzuconego ‘naręcza

ZAKONNOŚĆ - ZAKONODAWCA.

ZAKRZECZEĆ cz. _dok , zacząć krzeezeć , anfangen J

ZAŁĄCZYĆ - Z A L Ą D Z.

ZALOTOWAĆ cz. niedok., zalotnym być, oddawać się s

gdzie zginie, wiedząc, że mu się wróci. Sk Zyw. 1,

Radź. 1 Sam. 23, 7. (zawarł się wszedłszy do miast

‘ZAMINAĆ, oft. Zamiąć.

ZAMOŻENIE - ZAMROCZYĆ. 829

oernaćblafftgen, ttidjt acfyten, I/intan fe^en. St

— W piecu zapalić. Teat. 22. b, 4. napalić, podpal

ZAPĘZLOWAĆ, ZAPĘZLIKOWAĆ cz. dok , pęzlem lub pę-

go zapłoniona. Weg. Martn. 2, 188. zarumieniona ',

ZAPRAGNĄĆ - ZAPRAWA.

109

ZARAZA - ZARAZIĆ.

ZARÓD, odu; m., ZAR

ZARYUZIć cz. dok, rydzym uczynić, (cf. zarudzić),

ZASADKA - ZASĄDOWY.

894 ZASKLEPIĆ-ZASKOCZYĆ.

dzę wydać Demetryuszowi. 1 Leop. 1 Mach. 12, 34. 3

Olw. Ow. 412). Jeśli niewiasta zastąpiwszy, nie ma

ZASWOIĆ cz. dok., Zaswajać niedok. , za swoje przy

Zatasować karły, zamieszać, bie ©ptelfarten mf^eit

ZATRUDLIWY - ZATRWOŻYĆ. 925

cf. ‘zufały, zuchwały; zaufalec desperat, zaufalos

Słownik Lindego wyd. 2. Tom VI.

ZAWIESZENIE, ZAWIESZONY, ob. Zawiesić.

zavrrinuti tor quere, convolvere; (Rag. zavratatti

Zazdrość jędza blada, Co światłości nie cierpiąc,

gody » zachować co, kogo, od czego * wyzwolić. Cn.

abo z zbójcami morskimi. Warg. Wal. 219.

ZBRYZGAĆ, ob. Bryzgać, pobryzgać , zabryzgać. — Ad

23. (niech się wam dobrze dzieje. Bibl. Gd.). Nie

ZDRADA , y, i., zdradzenie , zdradliwe podejście ,

125

ZĘBACIĆ - ZĘBATY.

drobne kawałeczki żelaza, które z pod pilnika odch

mu porzucił rząd. Papr. Gn. 1162. Chorążemu w *le-

Zmykać kogo dopchać go dokąd na prędce lub ukrad

ŻEROWAĆ - ŻERTWA.

ob. sktać); razem ze wszystkiem pozżreć, jufammen

wzdłuż). Mędrcy powiadają : Iż kto ZGŁĘBIĆ cz dok.

131

ZGRYZOTA - ZGRZEBIE.

ZHULAĆ - ZIAĆ.

ZIELISTY - ZIELNY.

ZIEMIAŃSKI - ZIEMIOKRES.

ZIMO WIT - ZIMOWAĆ.’

ZJEDNOCZYCIEL- ZJEŚĆ. 4069

ZLEWNY - ZLICZYĆ.

przeciwko sprawiedliwości. Karnk. Kat. 552. Pod zł

1086 ZŁO T OBARWY - ZŁOTOGŁÓW.

4 37*

ZMĄCIĆ cz. dok., pomącić , mętnym uczynić; trüben,

Z MINĄĆ - Z M I Ń D Z I Ć.

ŻMUDY - ŻMUDZI N.

ZNACHODZlC - ZNACZNY. *1117

ZNAMION OGLĄD ACZ - ZNAMIONOWAĆ.

ropHueCTfc. W upały i śrzodletnie znoje Obiegać dl

ZOŁĘDZIORODNY- ŻOŁNA. 1135

ZOŁ^O WATY - ŻONA.

Wiod. Z Staroduby się mocno bronili, bo ich tam wi

ZRÓŻNICZKOWAĆ -ZROZUMIEĆ, i451

4 45*

Maez. Zębne ziele, wilgotności które z żołądka poc

ŻUŻELOKWUSZ - ŻUZELASTY. 1169

ZWĘDZIĆ cz dok., Zwędzać niedoli., ob. Wędzić, pow

zvèrssen per/ectus\ Rag. zvarstan * doskonały; Bos

1186 ZWIESIENIEC- ZWIETRZEĆ.

(distng. zwalać, zwalić); (\ind. svoliti, isvoliti

1198 ZWYCZAJNOŚĆ - ZWYCZAJNY.

pożyczyć , oddawać; einem erlauben, «ergönnen, ann

pojmany, vivus captus. Cn. Th. 1463. — Ta niecnota

§. Jako żyw, jako żywa, jako żywi, jako żywo, (qu.

DOMÓWIENIE.

¹

O nim jeszcze będzie niżej ku końcowi tej sprawy przeze mnie zdanéj.

²

Bardzo dokładnie wszedł w draźliwość mego ówczesnego położenia Józef hrabia Ossoliński, jak następujące wyrazy listu jego pokazują: «Twoja sytuacya, jak z twego listu miarkuję, jest dobra, ale delikatna; możesz wiele dobrego sprawić; chcesz, legom pewny; żebyś wszystko z cierpliwością i wielkim rozmysłem czynił, tego ci życzę. »

³

Drukarnia ta odbiła drugą połowę ostatniego tomu.

⁴

'j Pisząc to miałem jeszcze nadzieję, że równa hojności skromność gorliwego tego literatury krajowej opiekuna • da się przełamać, i pozwoli zaszczycić ostania te część Słownika świetnem swojćm imieniem, lecz gdy żądanego pokilkakrotnie pozwolenia nie uzyskałem, niech wdzięcznemu uczuciu mojemu wolno będzie choć w tym wynurzyć się przypisku, objawiając, żem winien te pomoc na dokończenie dzieła JW. Wincentemu hrabiemu Skumin Tyszkiewiczowi referendarzowi Litewskiemu, kawalerowi orderów Polskich. Jest to ten sam opiekun nauk, który gimnazjum Grodzieńskie w Swisłoczy zbiorem xiąg i instrumentów zbogaciwszy, i dwakroćstotysięcy złotych poi-

⁵

Ś. p. Serra miał zwyczaj czytywać, albo raczej recytować z pamięci, przyjacielem swoim wyjątki z pism swoich nim je podał do druku; tu jest mowa o dziele: De bello Sarmatico.

26

przeto ze z nich składane wyrazy, częstokroć naprędce w potoczném użyciu się tworzą, tracić miały prawo do tego, żeby choć zwyczajniejsze z tychże przyimków robione, tak dobrze w szeregu słów mie-ścić się nie mogły, jak i składane z wielu innemi przyimkami *). Wszakże i z owych przypadkowo tylko kleconych składanin, wiele wyrazów znajdujemy w klasycznych autorach. Radzilibyśmy, aby te ostatnie były znamionowane przy słowie pierwiastkowem **) ; tym sposobem z jednej strony dogodziłoby się i wydaniu rzeczywistego składu języka , i nie poszłyby w równią z upoważnionemi słowami, takowe przypadkowe tylko składaniny. Autor umieścił między Polskiemi słowami, złożone z przyimkiem bez-; np. boz-ojczy, bez-osądny; bo powiada, tak trzeba korzystać z bogactw języków pobratymczych. I któżby się mógł przeciwić tak analogicznemu składaniu wyrazów? Lecz właśnie też same przykłady dowodzą, że dowolność w pomnażaniu języka jeszcze się kształcącego, a któżby nie życzył językowi swemu wzrostu co do kształcenia się jego ? że mówię ta dowolność tak się daleko rozciąga , jak stosowna do tego analogia prowadzi ; że zatem lexykograf może sobie czegoś więcej pozwolić nad samo zbieranie i wyłuszczanie wyrazów ***). Któżby się względem tak analogicznego wykształcenia nie chciał

*) Podług zdania godnego recensent.!, krzywda niby sie stała przyitnkom do-,roz~, od autora Słownika, że on niejako pierwszeństwo daje innym przyimkom, gdy nie wszystkie z nich składane słowa wymienia w Słow niku. Lecz znajdujemy we wstępie wyraźny dodatek w tych słowach. «Co tu względem przyimku do- ostrzeżono, rozciąga się i do wszystkich innych , osobliwie do przyimku : po - ; z którymby inaczej wszystkie słowa z pod każdej innej litery powtarzać wypadało.» Co recensent mówi, ażeby choć zwyczajniejsze z przyimków robione składaniny, w szeregu słów umieścić, zaświadczamy po pilnem przejrzeniu Słownika, że właśnie toż samo już zrobiono; znajdujemy albowiem w nim wszystkie składane nawet najpotoczniejsze, które tylko pisarz jaki lub dyalekt pobratymczy, lub używanie upoważnia; jedynie unikał autor arbitralności ßandtkiego w składaniacli na samej tylko dowolnej analogii zasadzonych, jakoto: dobestwiam, docofywam , doczopnję, i t. d. Wiadomo i to, że gdy u nas są słowa dokonane i niedokonane , i że gdy dokonane czasem są odmienne od niedokonanych , np. brać, wziąć, z temiź samemi przyimkami, z któremi składać mogą słowo niedokonane: brać, dobrać, przybrać, rozebrać, nabrać, nie mogą składać słowa dokonanego wziąć. Podobnyehże słów jest bardzo wiele w Polskim języku, np. kłaść, mieścić,    łożyć, i t. d., które    z natury    znaczenia swojego nie przyjmują bez braku    takich    składanin. Więc kiedy takich    składanin autor sobie nie pozwalał , zarzut    przeciwko niemu upada.

**) W Słowniku naszym Polskim , postrzegliśmy sposób jeden wcale nowy, któregośmy dotąd w żadnym innym nie widzieli, o czćm autor mówi we wstępie na karcie XIII.; to jest że pod słowami pierwiastków emi , gdzie się urywa alfabetyczne pasmo z nich pochodzących, dalszy ich ciąg, którego tu mieścić, porządek abecadłowy nie pozwolił, w nocie wylicza, bynajmniej ich nie wytrącając z abecadłowego szeregu, gdzie się każde w swojej kolei znajduje. Tak czytający widzi razem i rozległość i treść języka. Ten przewyborny sposób , zdaje się, naprowadził recensenta na tę myśl, żeby składaniny nieupoważnione, wypisane były przy słowie pierwiastkowem, żeby nie poszły w równią z upoważnionemi. Lecz gdy autor przy pierwotnem wylicza wszystkie z niego pochodzące , cel recensenta byłby tym sposobem uchybiony; a i tak niewieleby się przez to zyskało, bo czy składaniny umieszczenia niegodne, tu    lub owdzie miejsce    zajmują,    na jedno to    wychodzi, a zawsze szkoda    go dla    nieb.

*“; Tu recensent mniema, że    pochwycił autora w    niejakiej    sprzeczności,    ponieważ gdy ten wyżej się oświadczył

przeciw dowolnym składaninom, niżej powiada, że sobie pozwolił tworzyć słowa, np. bezojczy, bezosądny, i t. d* Lecz sprzeczność tę mniemaną znosi jasne w tej mierze tłumaczenie się autora we wstępie, gdzie przygani-wszy dowolnym składaninom, tak dalej mówi; «Prawda, że w tćm dziele znajdują się słowa, a niektóre nawet i dosyć dzikie, niewsparte powagą pism narodowych, lecz zrobione z powodu dyalektów, a dlatego gwiazdeczką znaczone; inaczej albowiem nie bvłbym miał gdzie umieścić bogactw, któremi nas tu i owdzie,

27

spuścić na sąd męża, który obejmuje w całej obszerności swojej taką analogiczność, i wszystkie skarby języka? Ktoby nie polegał zupełnie na zdaniu jego z tćm większą ufnością, względem tego co ma być klasycznem, kiedy on z taką skromnością unika pozoru nawet przywłaszczania sobie prawodawstwa w języku *)? Takie uwagi w sposobie rady dane, niechby nawet najkrótsze były, lecz zrozumiałe dla zgłębiających rzeczy, są jednym prawie szczegółem, którego w lak wybornym Słowniku pragnąć jeszcze pozostało **). W dwóch tylko okolicznościach użył autor pomienionego znamienia (asterysku), jednego przy wyrazach nieuzywalnych , drugiego przy tych, które właściwie są poetycznemi ***). Co sądzić o używalności pojedynczych wyrazów, można dowiedzieć się wprawdzie z przykładów od autora przytaczanych ; lecz czy wszyscy z uważniejszych nawet Polaków, maja dostateczną znajomość, co do wartości językowej każdego z tylu pism narodowych, żeby trafnie sądzić mogli w tej mierze? Wiele nawet zawisło od wieku, w którym autor pisał. I w tym też to względzie powinien każdy kto tylko zamyśla Słownik ten i cały język Polski ogarnąć, a z najrozważniejszej pracy autora odnieść korzyści, jak tylko można największe, często i uważnie przebiegać poczet na czele dzieła umieszczony pism użytych, aby w żywej zachować pamięci, i mieć przytomny wiek i rodzaj pisma, przy każdej z niego cytacyi ****). To albowiem przytaczanie na każde znaczenie słowa, na każdy mówienia sposób, pewnych przykładów wyciągniętych z pism narodowych, jest nową główną zaletą, którą rzadko znajdujemy w Słowniku jakiegokolwiek żyjącego języka. Mnogość przywiedzionych takich przykładów, podaje częstokroć i wiadomości pewne, do historyi znaczeń używanego w różnych wiekach słowa *****); a zbiór ten bogaty miejsc takowych, pra-

róź.ne dyalekfy przewyższają.» Dwie zatem okoliczności, postępowanie to różnią od arbitralności zapędu za analogią; raz powaga pobratymczych języków, drugi raz gwiazdeczka czyli asterysk , który jest przestrogą dla czytającego.

*) Quo quis doctior, eo solet esse modestior.

Uwagi o zbogaccniu języka, znajdujemy prawie na każdym arkuszu Słownika, znajdujemy na różnych miejscach we wstępie, i mamy prawo ich się spodziewać z przyrzeczonej od autora rozprawy, między innemi : «0 rozmaitych sposobach bogacenia i doskonalenia jęz\ka naszego.» A ponieważ zdaje się, że autor nic chce być krytykiem, więc wszystkie uwagi swoje, podaje jako donoszący o skarbach językowych, podsuwający one; nie zaś jako decydujący, lub przepisujący prawa w tej mierze. Bo iako w każdym rodzaju nauk, tak osobliwiej co się tyczy języka , niedosyć jest na powadze mistrza : Ipse dixit.

*'*) Recensent powinien to był uważać, że oprócz wspomnionych dwóch znamion czyli asterysków, jednego pojedynczego, przy słowach zastarzałych, drugiego przy słowach właściwie poetyckich, autor tyle razy w Słowniku kładzie ostrzeżenie przy wyrazach: rubasznie, zgrubiałe, z ohydą.

) Chętnie się na to zgadzamy z recensentem , że kto chce z Słownika tego jak najzupełniejszą korzyść odnieść, powinien raz wraz z usilnością i odwagą przezierać umieszczony na czele poczet pism w nim cytowanych ; i każdy życzyć powinien, żeby autor podług uczynionej we wstępie nadziei, wydał z czasem dzieło, o pisarzach Polskich we względzie językowym.

) Autor sam wt tej mierze na karcie III. wstępu tak się tłumaczy: «Nie wiem czy się nie mylę, lecz zdaje się że tak ułożony Słownik zawiera niby biografią każdego wyrazu. Wyprowadzając go bowiem z kolebki słowiańszczyzny, a czasem i z z3padlejszćj jeszcze starożytności, stawia świadków na to, co się z nim działo w każdym wieku, tak co do formy, jak co do znaczenia, i czy już jako obumarły poszedł teraz w aieparaieć, czy też jeszcze żyje w dzisiejszém używaniu.»

4*

28

wdziwym jest skarbem dla języka Polskiego. P. Linde prędzej ich za wiele niż za mało przytoczy/. Lecz kto sam kiedy doświadczy!, jak jest trudno takowa cytacye bez wszelkiej poprzednika jakiegokolwiek pomocy, z pism narodowych zbierać, nie weźmie za z/e autorowi, że nie by/ skąpy w tern, co w zapaleniu się za swojemi żmudnie zbieranemi materya/ami zdawa/o mu się godnem być umieszczenia *). Niepodobna nawet żeby wszystkie przykłady by/y równie trafne, gdyż tylko krótkie zdania , a te nie w ścis/ym ich związku co do sensówr, wybierać wypada/o. P. Linde umiaZ .cudowny wybór ten robić tak sztucznie, że przytoczone przykłady oddzielne, wystawiają obok siebie, interesującą rozmaitość myśli i rozliczne wyk/ady wyobrażeń **).

Go się tyczy zastarzałych, i bardzo rzadkich wyrazów znajdujących się w dawniejszych Polskich pismach, i te także autor objaśnia. Przy tych zaś, których znaczenia, z żadnych, w których są użyte przykładów, zw/aszcza iż nie są liczne, dociec nie można, wolał autor otwarcie to wyznać, niż pozwolić sobie, tłumaczyć je dowrolnie ***). Porządek w wykładzie znaczeń, zasadza się na jasnych logicznie rozłożonych podziałach, których zasady autor bystro przenikną/, i zgłębił gruntownie. Liczne są na to przykłady w samym Słowniku. P. Linde częstokroć zasady te, podług których czyni znaczeń podziały, po Łacinie wyraża. Jakoż dogodniej tutaj użyto terminologii Łacińskiej, która jest wyraźniejsza i krótka, bez uchybienia zrozumiałości; bo Łacina w Polszczę w częstem jest używaniu. Nie od rzeczy będzie przytoczyć na to choć jeden przykład, żeby z niego powziąć wyobrażenie, tak nieoszacowanego dzieła. — Co: ma następujące podziały swoich znaczeń: używa się, albo jako Pronomen relativum, albo demonstrative.— Go-to : jest albo identitalis exclusivae, albo indifferentiae aestimationis a to z wyrażeniem pogardy ; albo identitalis numeri, albo iterationis, albo progressions comparativae, — dalej : co : jest albo quanlitatis sufficients, albo relationis, albo używane partitive cum Genitivo. Tutaj autor kładzie uwagę: Nominatvum, Genitivum et Accusalivum sequilur Genitivus Adjectivi, reliqui casus sunt excepli. — Tę ostatnią okoliczność możnaby tak jaśniej ****) wyłożyć: że w innych okolicznościach, zaimek co? i przymiotnik w tymże samym przypadku Mada się ; a to w takim , jakim rządzi poprzedzający przyimek , lub tez czasownik w texcie położony. — Wszakże podobnym właśnie sposobem, i s\ Łacińskim mówi się:- quid pulchri? lecz nie cui pulchri. — Co: partitive użyte, dalej tak się dzieli: a) magnitudinis vel quanlitatis ascendents, absorbents ; b) magnitudinis descendentis, tu używa się czasem pleonastice ; c) co — indifferentiae quantitatis et qualilatis. Tu właśnie opuszczono, że takie co może także i pogardę wyrażać. Prócz tego dodany przykład, raczej nieokreślenie ilości i jakowości , niż obojętność względem niej wyraża. Lecz la ostatnia okoliczność, więcej się być wyjaśnioną okazuje w licznych przykładach, na karcie 320 przywiedzionych. Co —dalej używa się enumerando: albo też jest causale, albo ante Adverbium

j Odrzucić przy wypracowaniu wypis jaki, było to skazać go na wieczne zapomnienie; zwłaszcza, iż tam gdzie się zdaje, że liczne przykłady są przytoczone na jedno znaczenie, uważaliśmy jednak cieniowanie jakieś, przez które wyraz od wspólnie z nim położonych nabiera jakiejś różności co do znaczenia.

**) W drugiej części Słownika w tym względzie najbardziej nas zastanawiają: ludzie, łza, głowa, góra, i t. d.

***) Autor podług tego tak się tłumaczy, na karcie IV. we wstępie, osądził za rzecz pożyteczniejszą, kłaść nieznajome wyrazy, choć bez objaśnienia , „bo może z czasem ktoś mię o nich uwiadomi,“ jak je pomijać wcale, a przez to puszczać w zapomnienie.

«***

) Wykład ten niewiele jest jaśniejszy, a za to rozwleklejszy.

29

comparative et Stiperlativi. 1 tę ostatnią okoliczność można było jak najlepiej objaśnić przez porównanie z Łacińskiem wyrażeniem, quam celerrime: ile, że i quam pochodzi od zaimku względnego: qui, quae quod *). Co : także zastępuje, jeśli : jak Łacińskie : quod, zamiast si ; w tym razie jest copula transitionis rationales. Albo nakoniec co ? interrogation^ ? vel co ! cxclamalionis, indirecte ; dokładniej to jest wypuszczone na karcie 321, relative ad magnitudinem, qualitalem et numerum. W tym przypadku, używane też bywa elliptice, lub z dodanem na końcu i, coi...: zaś używanie indeterminate substantive, różni się tylko od powyższego przydanem ś; lubo i to znowu, jest: indifferentiae quantitatis et quali tatis.

Kto zna trudności do zwyciężenia w takich wyłuszczaniach, i klasyfikowaniu onych zachodzące, nie może nie uznać natężenia w pracy, i ścislern kombinowaniu, jakiego wymaga jeden tylko artykuł, wyrazu tak znanego, lecz tak rozmaite mającego znaczenia; i zachęci się, aby porównywał i inne podobne artykuły, np. dać, duch, tak obszerne co do znaczenia tych wyrazów*).

Zaraz po wstępie położone jest w języku Francuskim i Niemieckim, wyłuszczenie zamiaru tego Słownika; którego tu znaczniejszą część mieścimy, a to własnemi zacnego autora słowami: «Dokładność jak największa i pewność były co do Polszczyzny głównym moim zamiarem. Aby tego dopiąć, postanowiłem pójść drogą czytania, a w czytaniu wypisywałem każde miejsce, które służy na objaśnienie lub udowodnienie słowa jakiego; lub też objaśnienia potrzebuje. Cieniowania rozmaitych znaczeń, starałem się, ile mi ogrom pracy, czas i siły pozwoliły, rozłożyć w porządku, który jak mi się zdawało, był najnaturalniejszy, stosownie do etymologii, i pierwiastkowego zmysłowego znaczenia. Pomimo usil-ności o dokładność znaczeń, strzegłem się zbyt licznego ich rozgatunkowania, które zwyczajnie ztąd pochodzi, że się nie dosyć uważa na to, co znaczy wyraz właściwie, a co znaczyć może przenośnie, significalio et significatus verborum. Dla tym większej zupełności i pewności, przydałem także porównanie słów Polskich ze słowami innych Słowiańskich języków. Przez nie objaśniało się zastarzałe i nieznajome wyrazy, z nich uzupełniano zaginione źrzódłosłowy» z nich podano wyrazy i formy czyli końcowe odmiany, na których Polszczyznie schodzi, a tak starałem się zbogacić ją nietylko pojedynczemi słowami, lecz oraz inflexyami, frazesami, przysłowiami. Z tem wszystkiem wyższy jeszcze cel założyłem sobie w téj mierze; a ten jest żeby naprowadzić na przekonanie, iż języki Słowiańskie, nie są tak dalekie od siebie, żeby ich kiedyżkolwiek zbliżyć do siebie nie można, a ztąd okazać podobieństwo utworzenia jednego Słowiańskiego w ogóle języka co do pisania, tak jak jest np. we Włoszech , gdzie różne pro-wincyc, choć mówią różnemi wcale od siebie językami, a przecież, od czasów Danta zaszczycają się jednym co do mowy pisanej. Ciągłe porównywanie Polszczyzny z innemi Słowiańskimi językami, naprowadziło mię na zasady etymologii, które wypracowane w krótkiej rozprawie na czele Słownika umieściłem. Istotnym zamiarem tej rozprawy jest, rozróżnić pierwotne głoski wyrazu, wskazując ich stosunek ze znaczeniem, a tak prowadzić do wnioskowań względem natury sylab, tudzież pochodzenia

') Dodatki te Łacińskie: quid pulchri, quam celerrime, dowodzą, że recensent jako biegły literat, obejmuje ducha słowiańszczyzny, łącznie ze stosunkami do gramatyki uniwersalnej.

stosunkowo do słowa dać podług najgłęb-

**) Do tych słów należy szczególnie dodać: brać, którego znaczenia széj metafizyki, są rozróżnione.

30

słów i języków, a na ostatek to okazać, jak rozważne naśladowanie natury, w sposobie wydania przyjętych wrażeń, a z nich nabytych wyobrażeń, jest wspólnem źrzódłem wszystkich języków świata. W ogólności zaś z tej rozprawy okazuje się, jak mowa ludzka , od najdrobniejszych pierwiastków, podług pewnych ludzkiemu rozumowi właściwych prawideł, wzmogła się w niezmierne skarby bogactw. Taż krótka rozprawa, zawiera nadto rzuty myśli różnego rodzaju, których grunt na Słowniku się wspiera, a których wyłuszczenie zostawić należy przyszłości, aż do zupełnego ukończenia dzieła. Tu należą uwagi nad pierwszemi wrażeniami, i przyjętemi od zmysłów uderzeniami, jako zasadę mowy ludzkiej; nad wpływem obcych, zwłaszcza sąsiedzkich języków na Polski; nad odmianami, które następnie zachodziły w mowie ojczystej;    nad    sposobami zbogacenia jej i    udoskonalenia; nad chronologią i różnemi epokami

słów Polskich ; nad    stosunkami    języka    narodowego    do innych Słowiańskich, w zamiarze przygotowni-

czym do synonimiki Słowiańskiej, tudzież do ogólnej Słowiańskiej i powszechnej filozoficznej gramatyki; nakoniec nad śladami dziejów życia domowego, i cywilizacyi z języka wydobytych. Podaję tedy publiczności pierwszą część dzieła, która jest owocem kilkodziesiątletniój, a żmudnej pracy; której trudy tym jeszcze dla mnie cięższe były, że sam musiałem się podjąć korekty, dozoru, druku, i nakładu; przez co tern pewniej spodziewać się mogę pobłażenia, wyrozumiałego a w sądzeniu sprawiedliwego czytelnika. Z resztą życzę sobie, na dobro języka Polskiego, losu Adelunga; żeby jak najprędzej drugi Voss i Campe, wyśledzonym ode mnie postępując torem, obdarzyli naród Polski takiem dziełem, któreby odpowiedziało wyborności języka narodowego.» Dotąd są słowa P. Linde.

O owych zasadach etymologii przystosowanych do Polszczyzny, dawniej jeszcze, gdy pierwsze ich części, jako programata Warszawskiego liceum wydawane były, z należytą pochwałą w tych samych gazetach (r. 480G,    Nro    454; i    4807,    Nro 38) wspomnieliśmy¹). Dodane w Słowniku tychże rozpraw

zakończenie, godne    jest    całego    dzieła,    i wszystkie    te względy, które P. Linde miał na myśli obecne,

wystawiając wysokie powołanie lexykografa, łączącego wszystkie te wyborne przymioty w osobie jego

to opuszczone było.) Widzimy, że

samym końcu jest położony; że zatem wszystkie

31

zebrane, każą się spodziewać nowych owoców po takiej nauce, pracowitości i przenikliwości, które każdego przyjaciela historyi ludzkości, jak najwięcej muszą obchodzić.

Słownik sam drukowany jest na podzielonych kolumnach; słowo wzięte do objaśnienia, wersalikami się różni, i jest na czele umieszczone; poczem następuje Polskie wypuszczenie znaczenia, i Niemieckie tegoż słowa tłumaczenie, dalej wyrazy Czeskie, Słowackie, Windyjskie, Sorabskie, Rosyjskie, innych pobratymczych, nawet i obcych języków, które się dają z Polskim porównać. Po pierwiastkowem słowie, po klasyfikacyi, po wyłuszczeniu i objaśnieniu wszystkich jego znaczeń, kładą się słowa pochodne wciąż drukowane, nioacapite, lecz różniąc się wersalikami, znowu każde z objaśnieniem, wyłuszczc-niem , tłumaczeniem, i t. d. (Pięknie bardzo przy niektórych pierwiastkach, np. przy słowie : anioł, w tabliczce na boku, pod sobą umieszczone są radykalne głoski, odmieniające się różnie, w różnych pokrewnych językach). Tym sposobem tedy w tej pierwszej części, wypracowane są litery od A. do F. Druk jest przewyborny; litery naturalnie nieco drobne, lecz piękne i bardzo wyraźne. Przez wybór takich liter, i przez skrócenie nazwisk języków wchodzących, tudzież autorów cytowanych, i gramatycznej terminologii, co wszystko znowu rozmaitością pisma się różni; oszczędzono miejsca, bez ujmy ile być mogło zrozumiałości. My z naszej strony zaświadczamy wielką poprawność druku, której tak autor sam, jak i niektórzy z jego przyjaciół jx. Kamieński, jx Bielski, profesor Wolski pilnowali. W niezmiernej masie tego wszystkiego, co się na jednym takowym arkuszu, ściśle wybitym znajduje, niczego nie brak prócz kropki tu i owdzie opuszczonej, np. na karcie 520, w przedostatniem słowie: zawzdy; tamże też znajduje się ze, bez kropki. W ogólności żałować także należy, że nie było na pogotowiu wersalików znaczonych kropkami lub kreskami, któremi wszystkie początkowe słowa drukowano²). Niefo-remne słowa, np. brać, tudzież wszystkie inne czasowniki, przytoczone są w trybie bezokolicznym ;³) lecz nie omieszkał autor po trybie bezokolicznym wyłożyć insze ich czasy; a na swojem miejscu, w porządku alfabetycznym, czasu teraźniejszego, np. biorę, odesłać do brać..,. Czasem wr alfabecie opuszczono czas teraźniejszy, jak np. przy słowne dopaść.... Lecz któżby o tak drobne wyjątki od reguły, z taką

32

rozwagą wyciągnionój a prawie wszędzie ściśle zachowanej, z autorem się spierał ? Ktoby się sprzeczał, o pojedyncze uchybienia, w uporządkowaniu niektórych słów pochodnych? Ktoby się sprzeczał o niektóre omówienia znaczeń? gdy nieuchronną jest rzeczą, żeby kto z czytających to dzieło, obejmując tyle tysięcy oznaczeń, nie życzył sobie niekiedy inaczej je mieć wyrażone? Ktoby nakoniec się spierał o pomnożenie, lub umniejszenie przywiedzionych porównań w słowach wziętych z pokrewnych języków ?

Wypada nam tu wszelako na dowód, że bacznie czytaliśmy tak ważne dzieło, przytoczyć niektóre tego gatunku spostrzeżenia. Słowa pochodne zaczynające się od brało-, nie powinnyby stać pod bratni; bo to ostatnie w takim szyku bierze miejsce pierwiastku — a przecież i ono równie z poprzedzającym jest pochodne. — Powinnoby więc być położone od ustępu, lub mieć jakiś znak spólnego pochodzenia *). Coż mówić względem pochodnych zaczynających się od : daro — , np. darobierca, darolubnik : z których pierwsze artykuł rozpoczyna. Jeszcze mniej trzeba było kłaść po nich, i między niemi : darować.— Rzeczowniki, jak najbliżej ze słowami stykające się, podług zdania naszego ; lepiejby było położyć pod słowem samemże. — W inszych artykułach, gdzie słowo dosyć blisko następuje, łatwiej jest do niego trafić. — Na przymiotnik: dopedny, powiedziano tylko jeden przykład, w którym jest: niedopędny. Lecz i w Niemieckim, że słowo unfehlbar jest zwyczajne, nie kładlibyśmy fehlbar w szeregu słów Niemieckich: chociaż pierwsze składane każe się domyślać drugiego⁴). Przy wyrażeniu tak dalece, na karcie 409, życzylibyśmy, żeby wytknięta była różnica, że się używa czasem z następnym sensem, czasem bez niego, a w tym ostatnim przypadku, zwyczajnie z negacyą: że gdy odpowiada Łacińskiemu, adeo : wyrazić się może w tłumaczeniu Polskim : do tego stopnia : lecz temu nie odpowiada Niemieckie, so weit, bis dahin. Przytoczono tu przykład z następnym jak, lecz nie z następnym w drugim sensie: ze, gdzie właśnie odpowiada Łacińskiemu, adeo. Na to można było wziąć przykład z przytoczonej gdzieindziej od autora książki (Golańskiego) O wymowie i poezyi, w Wilnie roku 1788, na karcie III. — «Niemasz już żadnej wymowy i nie będzie nigdy, któraby się nie zasadzała na jakiej cnocie, tak dalece, ze najfałszywiej mówiący ludzie, nie mogąc istoty prawdy wynaleźć, pozoru przynajmniej dla swej mowy

*) Z całego układa druku w Słowniku, znać jak starał się ochraniać miejsca; dlatego unikał, iio być mogło, częstych ustępów, a capite, i tak daleko ciągnął pasmo słów pochodzących z jednego źrzódła , jak tylko szyk, abecadłowy pozwolił. Jak z tego względu był nieraz krepowany, wyrażają słowa jego na karcie V. we wstępie: «Życzyłem sobie nieraz mniej być skrępowanym przez abecadło, aby nie przerywać łańcucha myśli snujących się ciągiem z jednego jakiego zwłaszcza pierwiastkowego wyrazu.« Jakoż można to przestrzegać w tymże Słowniku Polskim, że chociaż wyrazy w nim ułożone są tak, jak zwyczajnie w dykcyonarzach, porządkiem alfabetycznym; wszędzie jednak widać ciąg nieprzerwany etymologiczny, wiążący ze swoim pierwiastkiem słowa pochodne, pod jakąkolwiek bądź literą alfabetu umieszczone. Sposób ten weale nowy, łączy w jednemże dziele, korzyści etymologiczne, z wygodnym użyciem zwyczajnego Słownika.

53

szukają» *). — Obok wyrazu: dowódzca, przydano Windyjskie: dowednik, Kroatskie : dowoditel, Bośnień-skie : dowoditegl. Z tego przykładu pokazuje się juz, jak pożyteczną jest rzeczą zbliżać tym sposobem różne dyalekty, dla porównywania pochodnych imion, w rozmaitych pokrewnych językach; ztąd bowiem można poznawać ich wzajemne bliższe lub dalsze stosunki. Lecz nie widzimy przyczyny dla czego przytoczono Rosyjskie: wojenaczalnik, połkowodec, konoiuodec, i z Cerkiewnego dyalektu , nastaw ił'el, nastawnik, czinonaczalnik, gdy przecie wszystkie te słowa należą do innego obcego źrzódła, różnego wcale od Polszczyzny **). Na wszelki przypadek , Czeskie priwodzce, prędzejby na to zasłużyło ; gdyby zaś przyszło i słowa pokrewnych języków , dla podobieństwa w znaczeniu przytaczać, należałoby się to w powszechności uczynić, przecież tu znajduje się znaczna liczba słów, nieporównanych z wyrazami języków pokrewnych ; zdaje się zatem, iż to ma znaczyć, że takowe nie znajdują się w tychże językach. — Przy wyrazie : dowód , i z niego pochodnych , można było dodać podobne mu bardzo Czeskie, uwoditi, uw odeńj ; osobliwie zaś Serbskie : dowod; także przy czyn, Serbskie czin. — Przy błysk czyli błyskawica , Serbskie i Rosyjskie : chociaż wiedzieć potrzeba , że lubo te dwa wspomnione wyrazy, w Polszczyznie nie są jednoznaczne, atoli w niektórych Słowiańskich dyalektach, jedném są słowem oddane, dlatego też Windyjskie blyskani, tak przy wyrazie błysk, jak przy błyskawica, jest przywiedzione.— W ogólności nie znajdujemy tu dyalektu Serbskiego , i szkoda, że P. Linde nie miał do ręki : Ne-mecki i Serbski Slow ar, który wydany w Wiedniu 1790, 8, tudzież Gustmanna Windyjski Słownik, wydany w Klagenfurcie 1789, in 4to; jako też i wielu innych pism o pokrewnych dyalektach; co po-

’) Uwagi nad przysłówkiem: tak dalece, i tak daleko, uznajemy za nader sprawiedliwe; dowodzą one że recenzent, gruntownie jest obznajomiony ze wszystkiemi względami gramatycznemi. To tylko przydamy, że w tym artykule nie. dostrzegł jeszcze uchybienia autora, w rozgatunkowaniu znaczeń tych przysłówków : tak dalece i tak daleko. Tak dalece, używa się w tenczas, kiedy znaczy toż samo, co tak bardzo, np. Nie tak dalece mocą, dostatkiem, męstwem poddanych, jako uczciwością, pobożnością, mądrością, powagą, wstydem, i innemi cnotami królewskiej krwi przyzwoitemi, przodkowie W. K Mci straszliwie groini byli okolicznym narodom. Górnicki w motcie Boratyńskiego do Zygmunta Augusta. W tym znaczeniu niemożnaby już użyć: Nie tak daleko etc. W znaczeniu zaś: do tego punktu, do tego stopnia: używa się pospolicie, tak daleko, np. Tak daleko sie uniósł. Zdaje sięlego niedostrzeżenia się, było autorowi powodem to, że znaczenia, tak bardzo, i do tego punktu, do tego stopnia, bliskie są siebie, i jedne za drugie czasem użyte być mogą; a w tej okoliczności, równie wyraz tak dalece, jak i tak daleko, użyty być może, np. Tuk dalece, albo tuk daleko się zapomniał.

I to jeszcze jest do uważania względem wyrazu dalece-, że można mówić: patrz, uwai, jak daleceś zbłądził; w wyraźnem zaś zapytaniu mówimy : jak bardzoś zbłądził? bez poprzedzających: patrz, uwaz. Wyraz zaś daleko: daje się używać z zapytaniem jak ? we wszystkich względach. Te oznaczywszy różnicę między dalece i daleko, wypada i nad tym zastanowić się; że dalece, nigdy się niekładzie cum comparalivo ; tak jak się kładzie: daleko , np. nie mówimy : dalece lepszy, ale daleko lepszy.

’) Na ten zarzut znajduje się gotowa odpowdedź, na wstępie na karcie X. « Porównywając z Polszczyzną dyalekty pobratymcze, uważaliśmy, ]. czy toż słowo, choć z odmianami w swoim składzie, w nich się znajduje; 2. czy się znajduje w tychże znaczeniach, co u nas? w przeciwnym zaś przypadku, wypadało mi dodać: 5. jakież tedy odmienne znaczenia, słowo to bierze u nich? tudzież 4. jakie słowo u nich używa się na zastąpienie naszego? » Ostatnia okoliczność tu ma miejsce, co do Polskiego dowódzca a Rosyjskiego wojenaczalnik.

Słownik Lindego uyd. 2. Tom VI.

34 kazuje się z rejestru wypisanego od autora, w którym są przemilczane *). — Prawda że nadzwyczajnie jest trudno pism takich dostać u księgarzów Austryackich ; lecz gdy autora przedsięwzięcie było tak głośne, dziwić się należy, że tych pism jemu nie dostarczono.

Interesującą jest rzeczą przechodzić porządkiem alfabetu, następujące po sobie słowa Polskie, i rozważać rozmaitość w szeregu wyrazów, tak rozlicznego pochodzenia, które język Polski przejmował, jużto z Niemieckiego : np. wyraz położony zaraz na pierwszej karcie , abdankowaó nieuży wamy więcej ; abszytować, będący jeszcze w używaniu; toż alszbant, antaba; już to z łacińskiego, np. następny zaraz abdykacya, abrewiacya, abrogacya, absolucya. Przyczórn okazuje się użyte: y zamiast i, co ze Słowiańskiego nawet do dawniejszej Niemieckiej pisowni przeszło ; tudzież za pośrednictwem Francuzczy-zny, z Łacińskiego przyjęte, np. aplikacya, animować; nakoniec z Greckiego nawet, tak pośredniego jako też bezpośredniego, np. ad, t. j. piekło, u Smotrzyckiego. Uczony autor nie oszczędzał pracy, przy słowach z Niemczyzną się wiążących, w przytaczaniu wszystkich jej dyalektów; zgoła ze wszystkich Europejskich języków, co się tylko daje porównać, nawet Hebrajskie przytoczono, np. przy: abo , Hebrajskie d, co większa jeszcze Etyopskie owe; lubo tutaj Arabskie lepiejby odpowiadało. — Pod wyrazem: arkusz, co znaczy i sklepiony arkusz, i arkusz papieru, arkusz waty, i t. d., życzylibyśmy, żeby autor bystry w śledzeniu, objaśnił był, zkąd w Polskim języku, równie jak w Niemieckim, te dwa znaczenia się wzięły ? Łacińskiego pierwiastkowego znaczenia arcus, luk, Polskie arkusz, nie ma. Owe dwa znaczenia, zdaje nam się, że przez Niemco-Polaków musiały być wprowadzone, którzy napół zrozumiałe arcus w swojej Łacinie, na oznaczenie arkusza papieru przenieśli, i tak przypadkiem w używanie weszło.

P. Linde oświadcza nieraz swoje życzenie, tak jak w przytoczonćm wyżej miejscu, żeby wszystkie Słowiańskie dyalekty, miały w ogóle jeden piśmienny język, na wzór Włoskiego utworzonego w Toskańskim piśmiennym , od czasu owych trzech wierszopisów narodowych , pomimo licznych prowincy-

') W tym względzie znieśliśmy się z autorm , i z ukontentowaniem odebraliśmy od niego ważne w tym względzie objaśnienie. Zachwalony od recensenla Słownik tak nazwany Serbski, dokładnie znany jest autorowi, który jak mówi kiika dni strawił nad nim, chcąc wyciągnąć z niego ów dyalekt, lecz zaraz dostrzegł, że dzieło to u Kurzhöka księgarza w Wiedniu wydane, niczém więcej nie jest, jak tylko przedrukowany odmiennym cokolwiek kościelnym drukiem, dykeyonarz Rosyjski JPana Hodde. Co się tyczy Słownika Windyjskiego Gulsmana, zaświadczamy, żeśmy go sami u autora w ręku mieli, i sam autor zeznaje, że dyalekt ten, tak licznie i obficie w jego dziele zebrany, najwięcej z tego Słownika jest czerpany; że niemasz prawie w nim słowa, któreby w naszym Polskim dykoyonarzu umieszczone nie było; lecz niepojętym sposobem się zdarzyło, że gdy w rejestrze literatury dyalektowćj gramatykę Gutsmuna położono , o ważniejszem daleko tegoż autora dziele , z którego pod każclem prawie słowem wyimki się znajdują, zapomniano: tak właśnie jak to się zdarza, że kto na moment własnego zapomina imienia. Przemilczenie innych źródeł dyalektowych, niekoniecznie dowodzi, żeby autor ich nie miał lub nie znał. Miał on słownik Stulla, ma Voltiggiego ; lecz gdy tak ci, jako i inni dziełom swoim dali tytuł słowników llliryckich , a w nich zamykały się słowa bez wytknięcia dyalektów z całej obszernej słowiańszczyzny bez braku, nie mógł ich nasz autor użyć, gdyż jego staraniem było rozróżnić te wszystkie dyalekty, do tego stopnia, żeby nigdzie nie zostawić wątpliwości, w jakiej części słowiańszczyzny używają jakiego wyrazu , w tćm lub innem znaczeniu.

35

alnych dyalektów, w których dawniej także wiele pisano. Spełnieniu tego życzenia nie jest na przeszkodzie większa różność tychże dyalektów , jak jest między Włoskiemi, lecz są wcale inne stosunki tychże dyalektów. Ponieważ niektóre z nich już teraz, jako język piśmienny pewnego kraju, takiego używają prawa , któregoby ich ludy odjąć sobie nie dozwoliły dla poddania się jednemu ogólnemu, i przejmowania go powoli, jak niegdyś Włochy przejmowały język owych celnych poetów. Gdyby kiedy miało nastąpić połączenie Słowiańskich dyalektów w jeden ogólny język , przez coby udzielne dyalekty poszły niejako w niepamięć: byłoby to nawet podług politycznego podobieństwa z ujmą dla Polszczyzny. Gdyż rozległość krajów, w których język Polski jest używany, do niezmiernej rozległości Rosyjszczyzny, w odwrotnym znajduje się stosunku, względem wykształcenia od wieków , i kwitnienia języka Polskiego , a niedojrzałości w wykształceniu , używanego dzisiaj w pisaniu Rosyjskiego języka. Nadto jeszcze język Polski, tak znacznie się oddalił od innych Słowiańskich dyalektów, (czego my bynajmniej nie mamy za przyganę jemu), że najmniéjby się przydał za punkt zjednoczenia ich wszystkich *).

- Oby zacnemu autorowi, zupełna czerstwość zdrowia, i wszelkiego rodzaju zachęcenia dopomogły do prędkiego ukończenia dzieła tak szacownego i tak pełnego zasługi. Oby w tej mierze i miłośnicy języków, tak w kraju, jak za granicą nie ubliżali mu wsparcia swojego, bez którego częstokroć najdzielniejsi autorowie , za najużyteczniejsze dzieła swoje aż nadto mało są nagrodzeni.

Radzibyśmy, żeby dla ułatwienia rozchodu dzieła, na przyszłość, na tytule wymienione były księgarnie , osobliwie która z Lipskich , gdzieby każdego czasu dostać było można exemplarzy dzieła tego.

Nakoniec, że gorliwość i czynna dzielność P. Lindego niezawodnie wytrwa w ukończeniu dzieła tego, zaręcza nam charakter jego wyżej opisany, aż do zadziwienia odważny i stały. Go większa dowiadujemy się, że druga część jego dzieła wkrótce wyjdzie z pod prasy.

• Z jaką pociechą czytaliśmy i rozbieraliśmy, ile czas nam pozwolił, to tak ważne dzieło, z jakim interesem rozmawialiśmy o nim zawsze z autorem; z tćm samem upodobaniem, przyjmowaliśmy zdanie o nióm uczonych mężów i zgromadzeń, i ono do gazet narodowych podawaliśmy. List Towarzystwa

*) Jeżeli nie jest na przeszkodzie zjednoczeniu języków Słowiańskich większa różność dyalektów ich , niżli pro-wincyalnych Włoskich, podług przypuszczenia recensenta , to już najgłówniejszy punkt trudności w téj mierze jest uprzątniony: owe zaś uboczne stosunki, upośledzenia udzielnych dyalektów, przez utworzenie jednego ogólnego, gdy ten ściąga się tylko do rzeczy uczonych, wcale nie są znaczące; bo egoizm narodowy miedzy uczonymi nie powinien mieć miejsca, a o utworzenie też tylko idzie języka dla takich, i przez takich ludzi. Co większa w takiem zbliżeniu się dyalektów , udzielałyby sobie narody wzajemnych wyobrażeń w wyrazach i sposobach mówienia, pomagałyby sobie do wzajemnej kultury; a w ten cżas ten dyalekt górowałby zawsze , któryby się okazał w jakim względzie celującym: i tak, w górnictwie Czeski, w marynarce Rosyjski, w ogólnym fil5-zoficznym wykształceniu Polski.... Co się tyczy oddalenia się języka Polskiego od innych Słowiańskich, przez znaczne odmiany, tego w ogólności powiedzieć nie można. Zastanawialiśmy się nad wyrazami w Polszczyznie nowo wprowadzonemi w naukę gramatyki, geometryi, arytmetyki, chemii, fizyki, historyi naturalnej, loiki , i całej filozofii moralnej, i zdaje nam się, że one mają wiele analogii z innemi Słowdańskiemi, a ten jeszcze zamykają pożytek, że pokazują początek i rozradzanie się wyobrażeń w naukach.

5*

36

cesarsko królewsko Czeskiego w Pradze, list drugi barona de Muller ministra króla JMci Westfalskiego, obadwa do autora Sfownika, o tómże dziele pisane ; a później list i uwagi nad tóm dziełem, Instytutu Francuskiego jego cesarsko królewskiej mci, pisane do JW. Bourgoing: są pochlebnóm świadectwem, o wartości dzieła tego , i tryumfem równie dla autora jak i dla narodu, który sie takióm dziełem zaszczyca , jakiego żaden naród dotąd nie posiada. Lecz to wszystko było tylko genialnym przelotem umysłu , jaki wskrzesał ogólny rzut oka na przemowę w    treści po Niemiecku i po    Francusku, we wstępie

do dzieła położoną,    na    uwagi tak filozoficznie zgłębione o etymologii, i na    cząstkowe    tylko artykuły

tegoż Słownika.»

«Recenzya gazety Halskiéj literackiej, którą podajemy teraz, jest dziełem całkowitego rozbioru tego Słownika, i gruntownej nad nim rozwagi ; podniósł się recensent w duchu filozoficznym, i wszedł w geniusz autora, co    do    wszystkich stosunków języka    objętych w tóm dziele.    Okazuje to    uniesienie się

jego entuzyastyczne,    na    wstępie i na końcu recenzyi    z taką mocą wydane. W    imieniu narodu Polskiego

oświadczamy recensentowi wdzięczność, za bezstronnie oddanną sprawiedliwość językowi, i literaturze Polskiej ; równie jak zasłudze autora. Znać że dał sobie pracę, w poznaniu składu i ducha języka, jak kwitnął w szesnastym wieku, i jak na nowo teraz zakwitnął.»

cnota

rozum

• Pozostaje nam przydać jeszcze krótkie uwagi, nad zasługą Słownika naszego, co do korzyści z niego na przyszłość spływających na nauki filozoficzne, tudzież wymowy i poezyi. Dowiódł już tego Kondillak, że na dokładności i precyzyi języka, cała sztuka rozumowania zawisła; pokazał to, że w tych naukach rozbior i kombinacya wyobrażeń są łatwe i jasne, w których język jest łatwy i zwięzły ; że nie oznaczona etymologia wyrazów , czyniąc niepewność ich co do znaczenia, ma wpływ' największy na opinie, błędy i przesądy ludzkie. — Ma tę pierwszą zaletę Słownik nasz Polski, że w nim ile możności, starał się autor wyłożyć etymologią i analogią wyrazów. — W nim widzimy wytknięte znaczenia pierwiastkowe, wystawione w przykładach cieniowania, w przechodzeniu z jednego znaczenia na inne. — W nim widzimy epoki wprowadzonych obcych wyrazów wraz z rzeczami i wyobrażeniami o nich. Zapobiega się już przez to dowolności w tworzeniu wyrazów dziwacznych lub ich użyciu , zapobiega się dysputom, marzeniom metafizycznym , pochodzącym z niewiadomości źródła, lub nieokreślonego znaczenia cnych. Pokazuje się to z artykułów⁷: cześć, baczność, istność, istota, islnąć, być, cny czucie, duch. Pokaże się jaśniej wr późniejszych tomach z artykułów: zmysł, myśl, umysł, umiejętność, i t. d., i tylu innych ogólne wyobrażenia wydających, w naukach fizycznych i w metafizyce użytych. Ktokolwiek zatem o jakiej części nauki filozoficznej pisać zechce , znajdzie w tym Słowniku formy rozumowania, znajdzie wyrazy pewme mające znaczenia ; nie tak jak np. wyraz esprit u Francuzów , którego znaczenie dotąd nie jest określone; jedni go biorą za rozum, drudzy za duch, inni za dowcip i t. d. na co sam Kondyllak utyskuje.»

na społeczność ogólną : że trudno jest znaleźć punkt śród-

«Pójdźmy dalćj; — gramatyka uniwersalna, a zatem utworzenie uniwersalnego języka i pasygrafia są rzeczami upragnionemi od dawma, w pomiar korzyści jakieby ztąd spływały skądże trudność w utworzeniu dzieła tak ważnego pochodzi? Oto kowy, w którymby się wszystkie języki jak promienie koła do jednego centrum zbiegały. Jest to zamysł Archimedesa, chcącego ziemię poruszyć; a punktu oparcia żądającego: Dale mihi punctum. — Zdaje się, że autor Słownika, wskazuje nam ten punkt główmy, gdy nas prowadzi, i. do źródła ka-

37

źdego wyrazu; 2. gdy w ostatnich rozdziałach o etymologii wykłada analogią tychże wyrazów, z przy-rodzonemi głosami i poruszeniami, które są skutkiem uderzeń wewnętrznych albo zewnętrznych. 3. Gdy okazuje wspólność radykalnych głosek wyrazu, wè wszystkich dawnych i teraźniejszych językach ; tudzież przemienianie się liter jednych na drugie. Celowi temu odpowiada cała rozprawa o etymologii, tudzież kładzione obok Polskiego, wyrazy wszystkich innych języków, tak Słowiańskich jako i obcych, tak dawnych jako i teraźniejszych, mających jakiekolwiek między sobą podobieństwo.*

«I to jest niepospolitą zasługą Słownika tego, że przytoczone na każdy wyraz, na rozmaitość znaczeń przykłady tak są dobrane, iż wysjtawują nam język Polski w całej swój obfitości, co do piękności wyrażeń, tak poetycznych jak prozaicznych, co do zwrotów myśli, obrotów dowcipu i imaginacyi, co do mocy i delikatności uczuć. Przez co upada względem niego błahy zarzut, jakoby z tego względu niedość był wykształconym. Tu wspomnieć należy także mnóstwo przysłów, ich objaśnienie co do znaczenia, i wywód z pewnych historycznych źródeł. Wydobywa nawet autor z niepamięci starożytne słowa Polskie, bliskie Słowiańskiego źródła, jako to skórznie, kłobuk, warzelnia, i t. d. na miejsce których my przyjęliśmy obce, boty, kapelusz, kuchnia i t. d. »

«Nakoniec i to możemy policzyć między zasługi na przyszłość tegoż Słownika , że z niego pewne prawidła ortografii Polskiej będzie można wyciągnąć, ze względu na etymologią każdego wyrazu , i analogią jego ze Słowiańskim lub obcym, z którego jest wzięty.»

«Lecz te uwagi po ukończeniu dzieła całego dokładniej sprawdzić się dadzą , a sprawdzi je każdy tym większą pewnością, im bezstronniej i pilniej czytać będzie to dzieło.»

K. Wolski.

W tymże pamiętniku od karty 206, znajduje się tłumaczenie recenzyi Gotyngskiéj, (tak dalece nieżyczliwej , że nieśmiertelnej pamięci dziejopis Jati Müller, i ś. p. profesor Heyne widzieli potrzebę tłumaczenia się z tego w odezwach do mnie z własnego powodu pisanych, uniewinniając akademią swoje, a obwiniając stronnictwo samego recensenta *) ; ) z uwagami nad nią bezimiennego współziomka.

*) Dass das Ausbleiben der Antwort von der Göttingischen Gesellschaft der Wissenschaften keinesweges ihr, sondern einer Verwirung der Posten (in unseren Zeiten einem nicht seltenen Ereigniss) zu Schulden kommt, wird

Ihnen verehrtester Herr Rector unser ehrwürdige Heyne in anliegenden Briefen selbst bezeugt, und zugleich Ihnen geäussert haben, wie sehr die Gesellschaft sich freuen wird, von nun an Sie unter die Ihrigen zu zählen. Dass die Recension so schlecht ausfiel, war uns selbst leid; sie war das Werk eines gelehrten und berühmten, aber freilich launigen, etwas wegwerfenden, und nach der Weise alter Kritiker etwas bittern Mannes, der sich nicht leicht etwas einreden oder sagen last.

Mir fehlt freilich ganz die Musse, wie ich vorhatte, die slavisehen Sprachen zu eultiviren ; doch so viel sehe ich, mit welcher unermesslichen Forschung und Arbeit Sie diesses Werk zu einem wahren Grundstein der Literatur dieser Nationen gemacht, und wie viel besser Sie diese Dialecte und ersten Sprachwurzeln bearbeitet haben, als die meisten Sprachen auch gelehrter Nationen bisher.es wurden. Mit einer zärtlichen Erinnerung an Sie, in der Hoffnung bei veränderter Lage aus dem Werke einst mehr Nutzen zu ziehen , setzte ich es neben den ersten Theil. Kann ich je Ihnen dienen , so zweifeln Sie nicht an meiner Bereitwilligkeit.

Ihr Ergebenster

Meiner Hochschätzung, meiner Freundschaft sevn Sie jederzeit gewiss.

Cassel 14 Febr. 1809.

Johan v. Muller.

38

Umieściliśmy w przeszłym miesiącu, światłe uwagi recensenla Halskiego nad Słownikiem P. Lindego; wraz z udzielonemi nam notami P. Wolskiego. Nie zamilczano o tém dziele w Göttyndze: mniej tu sobie przecież zadał pracy recensent, gdy razem bez mozołu, w krôtkiéj rozprawie, osądził i dzieło i

język. Oto jest zdanie Gazety Gotlyngskiéj.

SŁOWNIK POLSKI.

•Po dedykacyi następuje rejestr prenumerantów, niebardzo liczny *). Dalej od karty I — XVIII. wstęp do Słownika tylko po polsku, z niego wyciągniętą w krótkości treść po francuzku i po niemiec-

") Ucieszy się recensent, gdy na czele drugiego tomu części pierwszej, ujrzy znacznie pomnożony rejestr prenumerantów.

Göllingen, den 26 Januar 1809.

Höchst verwundert und nicht weniger bekümmert hat mich eine mir vom Hr. Staatsrathe Job. v. Müller mitgetheilte Nachricht, dass Sie auf Ihr Schreiben keine Antwort von hier aus erhalten hätten. Wenn dies nicht in Ihre Hände gekommen ist, so ist es eine Fatalität der so vielen unglücklichen Postunrichtigkeiten in den jetzigen Zeiten , und besonders in den letzteren Jahren. Der Brief im Namen der Societät ist bis Berlin frankirt worden ; dass dieser nicht in Ihre Hände gekommen ist, beklage ich um dostomehr, weil darin zugleich über die Recension in den Göttinger gelehrten Zeitungen Rechenschaft und bedauerndes Missfallen ge-äussert war. Polnisch verstehet hier niemand ausser Hr. v. S. , der musste juge competant seyn. Da er ausser der Societät ist , so musste er sogar darum von der Societät ersucht werden. Dass er seine eigne Ansicht der Sachen hat, wusste man wohl; er glaubte unserem Wunsche einer humanen Anzeige Genüge geleistet zu haben; auch schien ein Theil seiner Erinnerungen gar nicht ganz grundlos, und seine Vorschläge für die Fortsetzung der Werks nicht ganz unvernünftig zu seyn. Aber alles hätte nicht so schneidend gesagt seyn sollen! Leider aber ist dies der Ton dieses Mannes , der kein Gefühl der Gefühle anderer hat. Ich hätte mich in dem bösen Handel kühner betragen sollen. Was geschehen ist., ist nicht zu ändern; aber gut zu machen, so viel sich gut machen lässt, ist Pflicht; und das soll geschehen. Ich werde zu seiner Zeit es einleiten , dass Sie zum Korrespodenten ernannt werden; mir liegt an der Dankbarkeit der Societät, an dem Bezeigen der Hochachtung, welches wir gegen Sie tragen, und an meiner eigenen Beruhigung, da ich mit mehr Muth dem Hr.

v. S. hätte begegnen sollen, gar zu viel; und Ihre eigene Beruhigung ist mir zu theuer, als dass ich unthätig bleiben könnte. — Herrn v. Müller ersuche ich die richtige Besorgung dieses Schreibens zu übernehmen , damit es nicht zum zweyten ‘male unglücklich damit gehe. Seyn Sie von der aufrichtigen Hochachtung versichert, mit welcher ich verharre Ew. Wohlgebohrnen.

Ergebenster Heyne.

Göttingen, den 18 Februar 1809.

was

Euer Wohlgebornen müssen es dem unglücklichen verworrenen Zeitumständen beymessen , und uns deswegen geneigt entschuldigen , wenn Ihnen auf die Uebersendung des ersten Bandes Ihres Wörterbuchs keine schuldige Dankerwiederung zugekommen ist. Beschlossen war sie, bestimmt, und zu eben demjenigen, gegenwärtig erfolget, alles vorbereitet; aber die Unordnung, Schwierigkeit und Portobeschwerung hielt die Sa-che lange Zeit hin. Nun kam die Verspätigung der Anzeige hinzu, welche einem Gelehrten, welcher Sprachkenner w'ar, aber nicht unter den Mitglieder sich befindet, übertragen werden flauste. Dieser hat zwar sicher-

39

ku , następnie jest położona ; nakoniec prawidła etymologii przystosowane do języka Polskiego w Niemieckim i Polskim , zajmują kart 45. Te okazują filozoficznego badacza języków. To co powiedziano

lich keinen bösen Willen gehabt; aber die Sache nur aus seinem besonderen Gesichtspunkte betrachtet, und seine Ausdrücke nicht genug gemildert. Desto angenehmer ist es mir nun , bcv Empfang des zweyten Bandes den Dank für dies neue Geschenk mit dem für das vorhererhaltene zu verbinden , und Ihnen die Hochachtung der gesammten Mitglieder auf den mir geschehenen Auftrag zu versichern, und dieser Versicherung noch einen andern Beweis durch Übersendung beygehenden Diploms anzufügen. Obgleich in der allgemeinen Stimmung die meinige begriffen ist, so erlauben Sie hier doch noch, dass ich die vorzügliche Hochachtung und aufrichtige Ergebenheit besonders zusichere, mit welcher ich die Ehre habe zu seyn Euer Wohlgebohrnen gehorsamster Diener.

C. G. Heyne.

P. S. Lassen Sie sich in keine Gegenkritik ein; Sie können allenfalls bloss gelegentlich berühren, dass dies und das an und für sich sehr gut seyn könne, aber Ihre Zwecke davon verschieden waren und seyn

mussten.

bez

Jaki niesmak sprawiła wspomniona recenzya xieciu Adamowi Czartoryskiemu G. Z. Tod., mężowi którego hojnego wsparcia i silnej zachęty dzieło nigdy by nie było z druku wyszło, okazuje następujące jego do mnie pismo :

1809 z Puław.

Dnia 27 marca

Trzymiesięczny katar odebrał mi mój kochany rektorze władzę do myślenia dość czynną i do odpisania na twoje odezwy; co dla mnie przykrćm było, zachowując stale i przyjaźń dla osoby i szczery szacunek jego przymiotów. — JP. S. i recenzya Göttyngska Słownika Polskiego nie popisali się ani ze strony wiadomości, ani ze strony grzeczności. Znalazłem uwagi bezimiennego w Pamiętniku nadto łagodne; napisz mi proszę, czy doszły przynajmniej do Göttyngi ; ja tu suplement do nich gotuję, poślę go na ręce twoje, skoro mi odpiszesz na to moje zapytanie. Nadto pochlebną podobało ci się czynić o mnie wzmiankę w Słowniku swoim; jeże i jakimkolwiek bądź sposobem siać się mogłem pomocnym do zjawienia się tak pamiętnej, tak pracowicie wyprowadzonej imprezy tej ważności , mieć to będę zawsze za chlubę. Pomyślcie no o tćm mój rektorze kochany, jakby to można wyprowadzić omni meliore modo ze zwyczaju ów przesąd i zawadę okrutną w różnych gatunkach pisania tego ustawicznego powtarzania owej formuły WCPan, WPana, W Panu, i czy niemożnaby zmówiszy się i porywając się na zniesienie przesądu, spowszechnić wygodne Wam i Wy, we wszystkich dyale-ktach Słowiańskich używane krom naszego, mówiąc do i mówiąc o tak najpierwszego rzędu osobach jak i niższych, co się dzieje bez uszczerbku i zniesienia tytułów, które grzeczność lub poszanowanie wymaga, ale pozwala przełamywać bez obrazy nudność tożsamości i repetycy i u stawnej , i folgować uszom przeplataniem świeżego dźwięku. Niech pomyślą o tern wasze mądre głowy, w klórych liczbie się znajdujesz. Vale et ama.

Także i xiądz Dobrowski z Pragi wyraził pod dniem 5go maja 1812 roku swoje zadziwienie i nieukon-tentowanie ze wspomnionćj Gottyńskiej recenzyi w następujących wyrazach: «Des Herrn v. S. unartige Recension will ich wohl einst berichtigen. Ér war nicht bey Laune , als er sie schrieb. Im Slavin oder der Slovanka komme ich ohne dies noch einmal darauf von Ihrer vortrellichen Arbeit zu sprechen; non ego paucis offendar maculis. •

Jeszcze jeden dawniejszy pod dniem 19go kwietnia 1808 z Kassel datowany list sławnego Jana de Midler zdaje mi się dosyć ważnym, żeby tu był umieszczonym:

«Als ich Ihr polnisches Wörterbuch erhielt, war ich in einem Überdrang der Geschäfte, der mir nich erlaubte es sogleich einzusehen. Meines Orts erinnere ich mich Ihrer mit vielen Vergnügen und der grossen Hochschätzung, die Ihr Fleiss und Ihre patriotische Tendenz mir seit Jahren eingefiöst hat. Ihr Werk, welches

¹

W uczynionych dawniej a tu wspomnionych teraz uwagach nad etymologią, zastanawiał się recensent prócz innych nad dwiema szczególniej okolicznościami: naprzód nad rozdziałem, w którym autor na dobitność pewności i gruntowności, o zamienianiu głosek, wytknąwszy te, które zamieniają się w inne, wylicza przeciwnie negative, te, które jedne w drugie się nie zamieniają. Ta ostatnia okoliczność, podług zdania recensenta , nie może być dokładnie i z pewnością dowiedziona, bo mogą zawsze znaleźć się jeszcze przykłady zamienności takiej, o której nie wiedziano. Tu recensent powinien był przytoczyć choć jeden takowy przykład ; bo inaczej więcej powodów mamy uwierzyć temu, który z rozwagą przeszedł cały nasz język; zwłaszcza gdy wyraźnie pisze, że tylko o tych mówi głoskach, na wzmiankowanóm miejscu, które się przynajmniej w naszym jeżyku wzajemnie nie przemieniają. — Druga uw\aga była nad szeregiem słów w różnych językach odpowiadających wyrazowi: córka, gdzie recensent w Greckim zamiast thygater, wolał mieć umieszczone: korę. Lecz widzimy w tej rozprawie jak jest przy Słowniku drukowana, położone pod Dolskiem córka: Greckie, kore\ (może być, że w wydanej osobno tejże rozprawie, jako programa liceum Warszawskiego wyraz Grecki thygater dopiero po Niemieckim Tochter na słowa między temi dwoma położone, albo do korę, albo do thygater się ściągają, a Hellenistom zostawia się do rozstrzygnienia , czy te Greckie dw'a wyrazy thygater i korę, jeden mają zrzódłosłów , czy też pierwuastkowo od siebie są różne.

²

j Względem wyrazu: zawzdy, dajemy odpowiedź, że nie przez przeoczenie kropka jest opuszczona nad z w drugiej sylabie: prawda że Knapski pisze zawzdy, lecz używańsze jest zwyczajnie wżdy, zawzdy. — Ze — położone jest dla tego bez kropki, bo jest od peryodu ; a nad większemi literami w drukarni kropek nie było. Można było wprawdzie temu innym znakiem , zaradzić , względem literatury Z. Zdarzyło mi się nieraz słyszeć w rozmowie potocznej, że przekreślenie Z, we środku zastępuje miejsce kropki nad nićm ; ale to nie jest przyjęte powszechnie prawidło. — Z drugiej strony stało sie już zadosyć życzeniu recensent:), już nawet teraz i do wersalików głoski przysposobiono z kreskami, i z kropkami; daje się to widzieć w Słowniku od połowy artykułu pod literą J. Jest to nowy dowód, jak autor arii kosztów, ani trudów wzglęóern dzieła swojego nie oszczędza. Przydać i to należy na usprawiedliwienie autora , że dotąd nie miały prawie wcale drukarnie w używaniu kropkowanych i kreskowanych wersalików; trzeba było dopiero tworzyć je niejako.

³

“) Godna rzecz była, aby recensent interesowniej zastanawiał uwagę czytelników, nad odmianą ważną, a prawdziwie klasyczną, i stanowiącą epokę w lexykografii Słowiańskiej a w szczególności Polskiej, nad odmianą mówię, którą autor idąc za radą i przewodnictwem zacnego, i tak zasłużonego względem ojczystego języka pisarza gramatyki narodowej, do skutku przyprowadził, kładąc czasowniki w trybie bezokolicznym: we wstępie na karcie IX. i w gramatyce narodowej doczytać się można.

⁴

Autor we wstępie na karcie IV. mówiąc o źrzódłach do zbogacenia języka, i tę okoliczność wymienia co de przymiotników, że skoro jest w używaniu wyraz z negacyą, musi być i wyraz z twierdzeniem; a tak ponieważ jest: niedopędny: niech też będzie i dopedny, dodajmy do lego: niezgrabny, zgrabny.— Recensent chcąc zbić tę myśl przykładem Niemieckim, mniej trafnie takie obrał słowo, które u Niemców równie używane jest affirmative jak i negative. Wszakże w słowniku Adelunga znajduje się unfehlbar i fehlbar.

40

©d g. 43— 46, o zamienności istotnych gJosek, godne być porównane z Ihre: Ratio mutationis litera-rum in lingua sveogothica, w przedmowie do tegoż Glossarium.»

«Układ autora, i tego wszystkiego, co w tém dziele sądzi być potrzebném do umieszczenia, już trzy pierwsze karty okazują. •— Otóż słowa, które tu miejsce mają: Aaron; toż więc i dawne imiona własne, autor tu umieszcza? a to na jakiej zasadzie *)? Zatem i Nabuchodonozor i Tamerlan, znajdą

vor mir liegt, ist treflich. Welcher Zeitpunct war passender der Nation ihren Sprachschatz vorzulegen, als der Augenblick, worin sie zu neuer Selbstständigkeit ersteht! möge sie ihn jetzt benutzen, auf dass Einheit unter ihr sey, sich jeder grosse Gedanke schön ausspreche, und schnell wie das Wort zum Gemüth der Wille zur Thatkraft wirke. — Fahren Sie dann fort in Ihrer glücklichen Thätigkeit, die Literatur, die Kenntniss und Liebe des Guten und Schönen unter einer so empfänglichen Nation wohl zu begründen. Das Schicksal der Nat>on und das ihre liegt mir am Herzen. Als Ihren alten Freund betrachten Sie mich immer, der herzlich wünscn , es Ihnen zu beweisen. Mit wahrer Hochschätzung habe ich die Ehre zu seyn

Ihr ergebener

Jo. Müller.

N. S. Ich hoffe und wünsche Gelegenheit zu haben, Ihnen meine Theilnehmung an Ihrem wichtigen Beginnen so oder anders thätig zu bezeugen. Vor kurzem hat Francesco Maria Appendmi, Piariste ( und Geschichtschreiber) von Piagusa, mir seine Dissertation De antiquitate et praestantia linguae Illyricae zugeschickt, welche meine Veneration für die Slavische Sprache noch mehr erhöht; gewiss werden auch Ihnen unter der Arbeit allgemeine Betrachtungen sich aufdringen, woraus sie einst ein vortrefliches Buch voll neuer Ansichten schreiben können. Unterlassen Sie nur nicht, diese dem arbeitenden Genie entsprühenden Funken wohl aufzufassen und sögleich anzuzeichnen.

Ich wiederhohle meine besten Gesinnungen, mein theuerster Linde.

J. v. Müller.

*) Zapewne nie zastanowił się nad tém recensent, że imiona własne, propria, w licznych sposobach mówienia, przechodzą na pospolite, appelativa, np. poszedł do Abraama, potrzebny jak Piłat w kredo, od Annasza do Kai-fasza\ tak jak u Niemców: od Heroda do Piłata. Opuścić te wyrażenia, byłoby to opuścić sposoby mówienia najpożyteczniejsze, które dowodzą zawsze erudycyi ludu tworzącego przysłowia i wyrażenia, z poznanych szczególnych charakterów ludzkich: jak Buzyrys, Falarys, i t. p. Niech zbyt porywczy sędzia zastanowi się i nad tern, iż dla tego imiona własne, muszą mieć miejsce w Słowniku, że przydawane im znamionowe przymioty, są wielką dla piszących, osobliwie dla poetów pomocą; np. Apollo złotowłosy, Achilles wiatronogi, Minerwa modrooka.... Są inne np. Aaron, których umieszczenie potrzebne było dla tego, aby umieścić pochodzące od nich, jako to: Aaronowa broda, rószczka Aaronowa, które inaczej byłyby bez swego pierwiastku. Ściąga się to w szczególności do nazwisk krajów; należało je umieszczać, gdy nie można było pochodnich opuścić: jako to ; Europa, Europejski, po dawnemu Europski\ Dania, Duńczyk, Duński i t. p. Wiele imion własnych znaleźć muszą miejsce w Słowniku, dlatego, że z różnych względów przeistoczonerni zostały, i różne mają brzmienie w różnych językach. — Gdyby autor znał język Polski, a przynajmniej gdyby się chciał był zastanowić nad swoim, nie dziwiłyby go tak zwane imiona własne: Rzym, Paryi, Włochy, WeLgry, Szwajcarya , Niemcy, i owszem słuszniejby się dziwił, gdyby ich w dykcyonarzu nie znalazł, widząc ich brzmienie tak odmienne od wyrazów: Roma, Paris, Italia, Hungaria, Helvetia, Germania, Deutschland, Allemagne. Wieleż to nazwisk miast umieszczać potrzeba w Słowniku, dla samych Niemców, którzy je zupełnie inaczej przezwali. Czytając oni o zwycięstwach pod Czczewem, Bydgoszczą, zkądże się dowiedzą, iż tu jest mowa o Dir schau , Bromberg? A tą drogą idąc recensent Göttyngski, przebaczyłby nareszcie i Nabuchodonozorowi, przez sam wzgląd na niemczyznę, w której ten wyraz brzmi: Nebukadnezar ; toż Abdyasz , Obadia.

41

tu miejsce? Inaczej się rzecz ma względem wyrazu: Aaronowa broda (arum maj us), abdank, habdank, abdankowaé. Nie do uwierzenia, jak Polski język oszpecony jest słowami obcemi, z Niemieckiego, Francuskiego, Łacińskiego. — Jak odbija przy nim język Rosyjski, który nie ma obcych słów, prócz dawnych Greckich, cerkiewnych, i tych, które się stały potrzebnemi, przez zaprowadzona do kraju od Piotra W. nową kulturę^, w wojskowości, cywilności i handlu *). Abdyasz, abdykacya, abjuracya, abre-wijący a i t. d.«

«Słowom Polskim przydaje autor Niemieckie tylko znaczenie; uwagi zaś i objaśnienia, ważne zapewne dla czytelnika, najczęściej po Polsku tylko są wyrażone. Dodaje także i sposoby mówienia, frazesy, cytując zawsze dobrych pisarzów Polskich. Nakoniec w tern największa zasługa dzieła tego , a oraz największa trudność do zwyciężenia, że autor porównywa inne liczne Słowiańskie dyalekty. Zdaje

') Widać tu, iż recensent Słownika pana Linde, nie przeszedł za literę A, która będąc pierwszą w alfabecie, nie mogła go daleko zaprowadzić. Już to aż nadto często powtarzana uwaga, że pod literą A, wyjąwszy ale abo, aza , nie masz Słowiańsko Polskich wyrazów'. Piozciąga się toż samo i do liter E, F, H. — Kiedy w skażeniu dobrego smaku wprowadzony został do kraju zwyczaj przeplatania narodowej mowy cudzoziemczyzną, napełniły się książki Polskie mnóstwem obcych wyrazów. Przecież zaraza ta czasowa , nie mogła nas pozbawić ojczystego języka ; i skoro chcący pisać i mówić czystą Polszczyzną, zwracać się zaczęli do pierwszej jej zamożności , ustąpić musiały zagraniczne słowa. P. Linde układając swój Słownik ze wszystkich wyrazów', jakich kiedykolwiek pisarze Polscy użyli, musiał umieszczać i cudzoziemskie dlatego samego, aby wskazał, iż są w języku inne prawdziwie narodowe słowa , na oznaczenie tychże samych rzeczy. Przekonałby się o tem recensent, gdyby chciał przejrzeć inne litery prócz A , przekonałby się, gdyby chciał pod tą samą literą A , czytać umieszczono obok słów obcych, właściwie Polskie; pod abdykacya, znalazłby zrzeczenie sie, złożenie; pod abrewi-ncyą, skrócenie, i t. d., a wchodząc w prawdziwą użyteczność dzieła tego, poznałby, iż to umieszczenie obcych wyrazów, ułatwia szukanie narodowych, dla tego, kto chce pisać i mówić po Polsku. Te uwagi może odwiodą recensenta od mniemania, iż język Polski tak bardzo jest zarzucony cudzoziemczyzną. Dopóki będą autorowie świadomi dobrze mowy, w której piszą, dopóki zwracać nie przestaną prawdziwych znaczeń dawnym przodków swoich wyrazom, a tworząc nowe i trzymać się będą ścisłej analogii, i koniecznej potrzeby; dopóty język Polski, w źrzódle swoim zamożny, w pobratymcze pomory obfitujący, nie z cudzej zbieraniny utworzony, lecz władnego początku i wzrostu niezatarte wskazujący ślady, lękać się nie może losu, jaki

mu nieświadomy cudzoziemiec zbyt skwapliwie przeznacza. Toż samo przystosowane być może do języka Rosyjskiego, któremu recensent przez czczą pochwałę, rzetelnie przygania. «Język, mówi, Rosyjski, nie ma obcych słów prócz dawnych Greckich, cerkieiunych, i tych, które sie stały potrzebnemi, przez zaprowadzoną do kraju od Piotra VF. kulturę w cywilności, wojskowości i handlu. » Więc potrzebował licznie, więc ma mnóstwo obyeh wyrazów, wziętych przed czasem nie tak bardzo dawnym. — Należało tu zastanowić się nad §.79— 80

a w szczególności, język

Etymologii. Jak narody od narodów biorą rzeczy, tak języki żyjące od języków wyrazy: niemiecki tak jest napełniony cudzoziemczyzną, mianowicie francusczyzną, że sławny Campe, wydał obszerny tom in 4to słów takich zpodanem ich tłumaczeniem na jejyk niemiecki; a wszakże Niemcy na te wyrazy; osoba, naród , narodowy, narodowość, nie mają właściwych nazwisk. Niemieckież to Person, Nation?

• Gruntowna znajomość etymologii (§ 78), uchrania od skwapliwości tych, którzy schwyciwszy byle podobieństwo, jakiegokolwiek ż naszych słów, do Łacińskiego, Niemieckiego, natychmiast je chrzczą Łacińskim Niemieckim.»

Nie chciał czytać tego wszystkiego recensent, a przecież to i w swoim języku ma drukowane. — Jaka

różnica uwag w Gazecie Halskiéj umieszczonych !

Słownik Lindego wyd. 2. Tom VI.

się , że Pan Linde zna je    wszystkie,    wyjąwszy Bółgarski, którego    dotąd podobno nikt nie zna. Lecz

jego biblioteka gramatyk i    słowników,    biorąc miarę z wyliczonych,    jest bardzo uboga ; w    samych na

szych gazetach r. 1802, Nro. 47, p. 471, znajdują się wymienione trzy Illiryjskie Słowniki, których nie wspomina. ’)»

• Jak widzimy, dzieło to będzie z licznych tomów się składać; druga część ma zawierać G — L., a zatem przy tak pięknym druku, będzie też i drogie. Dla cudzoziemców się nie zda ¹ ²), ponieważ tyle w nim jest po Polsku bez tłumaczenia; więc służy tylko dla krajowców, i to uczonych, którzy maja w tem interes, żeby porównywać inne Słowiańskie dyalekty. Ale wieleż takich dotąd w Polszce znajdować się może ³)? Coż! czy nie lepiejby uczynił JPan rektor, gdyby ścieśnił swój zamiar nieokreślony , gdyby liczne niepolskie słowa, z obcych języków bez potrzeby pożyczone, które łatwo Słowiań-skiemi zastąpić można, w osobnym rejestrze umieścił ⁴)? a nakoniec to co największą jest zasługą tego dzieła , to jest porównywanie innych dyalektów, które dla większej liczby czytelników i kupujących tę księgę, bez pożytku zostanie, gdyby inszemu dziełu zachował, ktoremuby, jak się okazuje, zupełnie wydołał, to jest powszechnemu Słowiańskiemu zbiorowi, łącznie z powszechną gramatyką, zamykającą porównanie wszystkich Słowiańskich dyalektów, na wzór dzieła, jakie niegdyś w Czechach ogłoszono , lubo go dotąd nie    wydano. Za    podstawę tego zbioru językowego, służyłby Rosyjski,    jako najbogatszy i najpolerowniejsz-y.    Czynićby można porównanie, nie tylko ze    Słowiańszczyzną, lecz    oraz z Nie

mieckim, Łacińskim i Greckim językiem; bo jak wiadomo, te cztery główne języki, największą część pierwiastków mają sobie wspólną. Porównywania z Hebrajskim uchyliłby surowy etymolog. Na pomocach do takiego nieśmiertelnego dzieła, już nam teraz nie schodzi, i czegoby P. Lindemu nie dostawiało

takie przykłady gorliwości o dobro nauk,

owszem

****

43

z ochotą dostarczyłaby mu każda biblioteka. Nadto gdy P. Linde przymuszony był sam się trudnić wydaniem dzieła, jak teraz leżącego przed nami Słownika, mógłby, przy mnóstwie uczonych, historyków i duchownych, rozciągających się od St. Petersburga do Tobolska, a osobliwie w licznych krajach Słowiańskich Austryackiego cesarstwa, pewnym być- odbytu, przez któryby nietylko nakłady odwetował, ale sobie i czas i pracę sprawiedliwie wynagrodził ⁵).»

Następujące recenzye kładę w oryginale, gdyż dotąd nie były przełożone na język Polski.

Nro 190 et 191. Jenaische Allgemeine Litteratur-Zeitung den 17. Aug. 1810.

AUSLÆNDÏSCHE SPRACH KUNDE.

Warschau: Słownik języka Polskiego przez M. Samuela Bogumiła Linde, (Wörterbuch der polnischen Sprache von M. S. B. Linde, Oberschulralh, Hector des Lyceums in Warschau etc.), I Bandes 1. Theil, A — F. (Vorausgeschickt sind : Grundsätze der Wortforschung , angewandt auf die polnische Sprache , nebst dem Verzeichniss den' gebrauchten Schriften). 1807. XXXll, LVI u. 868 S. I Bandes 2 Theil, G — L. 1808. 654 S. II Bandes 1 Theil, M—0. 1809. VIII u. 602 S ; gr. 4,

Der gelehrte Vf. hat seinen Beruf, ein so wichtiges Werk zu schreiben , schon durch einige Pro-

zur Genüge nun in

gramme von den Grundsätzen der Wortforschung in Beziehung auf die polnische Sprache dargethan , und dadurch das Publicum zu keiner geringen Erwartung berechtigt. Diese wird der That bald durch Vollendung eines Werkes, auf welches unser Zeitalter stolz seyn kann, völlig befriedigt werden. Denn dîe vorliegende Hälfte desselben ist uns Bürge, das .er ein anderer Adelung, durch dieses unvergänliche Denkmal die polnische Sprache, wenn sie    auch aus    der    Reihe der lebenden

Sprachen herausfallen sollte, welches jedoch nunmehr nicht zu    befürchten ist,    vor    ihrem völligen Untergang sichern würde. Durch dieses Wörterbuch aber hat sich    der    Vf. nicht    nur    um die polnische

Nation, sondern um alle slavischen Völker vom adriatischen bis    zum    baltischen    Meere, von der Elbe bis Kamtschatka, ein bleibendes Verdienst erworben. Denn kann es gleich nicht auf den Namen eines allgemeinen Wörterbuchs der slavischen Sprachen Anspruch machen: so ist doch in demselben auf die slavischen Schwestern der polnischen Sprache noch mehr Rücksicht genommen worden, als in dem Ade-lungischen Werke auf die der deutschen Sprache verschwisterten Mundarten. Erstaunen muss man über den unermüdeten Fleiss, den der Vf. auf Benutzung der vielen ihm zu . Gebote stehenden Hülfs-mittel, deren Verzeichniss 10 Seifen füllt, verwandt hat, wenn man bedenkt, dass er einen grossen Theil der erwähnten Schriften ganz .durchlesen , die übrigen aber doch wenigstens vergleichen musste,

44 um gültige Zeugnisse für die Bedeutung theils veralteter, theils noch gebräuchlicher Wörter beybringen zu können.

Das Hr. L. mit den schweren Pflichen eines Lexikonschreibers und seiner Verfahrungsart bey Sammlung der Materialien vertraut sey, beweist die polnisch geschriebene Einleitung, nach welcher er sich zum Gesetz gemacht hatte, den Bestand der polnischen Sprache in ihrem ganzen Umfange aufzufassen, und nicht bloss die in verschiedenen Provinzen gebräuchlichen Wörter, sondern auch die in verschiedenen Ständen und bey verschiedenen Künsten eingeführten Ausdrücke zu sammeln, bei deren Sammlung ihm der grosse Kenner dieses Faches, Hr. Prof. Magier, hülfreiche Hand geleistet hat. Überzeugt, dass der Lexikograph nicht berechtigt sey, neue Wörter, oder neue Zusammensetzungen derselben zu schaffen, hielt er es doch seinem Zwecke angemessen, neue bereits von classischen Schriftstellern eingeführte Wörter, oder in verwandten Dialecten aufgenommene Zusammensetzungen, die der Analogie der slavischen Sprachen ganz gemäss sind, wie z. B. die mit bez- zusammengesetzten Wörter, seinem Wörterbuche einzuverleiben. Doch schloss er willkührlich gewagte, oder Jedem , dem die Bedeutung des Stammworts und der Vorsetz-Sylbe nich fremd ist, leicht zu errathende Zusammensetzungen entweder ganz aus, oder erwähnte sie bey dem Stammworte nur beyläufig. So kömmt z. B. niedopedny> uneinholbar, nur bey dopędny vor. Auch hierin hatte er das Beyspiel Adelungs vor sich. Die ungewöhnlichen und poetischen WTörter zeichnete Hr. L. besonders aus; aber die, verschiedenen Fächern oder Zeitaltern eigenthümlichen Wörter lässt er seine Leser aus dem Fache und Zeitalter der Schriftsteller schliessen, aus denen er Stellen anführt. — Dass Hr. L. sich vorgesetzt habe, von den vieldeutigen Wörtern die Urbedeutung anzugeben, aus derselben die übrigen Bedeutungen natürlich abzuleiten, und sie logisch zu ordnen, davon findet man schon in der Einleitung sprechende Beweise. Die physische Bedeutung hält er mit Hecht für die Urbedeutung. Daher wird diese immer zuerst gesetzt, dann die figürlichen, oder metaphorischen. Doch bey dem Worte Cel oder Cyl hat Hr. L. gleich (Rec. sieht nicht ein warum) die eigentliche und uneigentliche Bedeutung zusammen genommen. Wer wird es nicht billigen, dass der Vf. die figürlichen Bedeutungen, welche die Wörter per metonymiam, oder per synecdoclien bekommen, zu bemerken für nöthig hielt? Allein wenn in einer Ironie einem Worte der entgegengesetzte Sinn beygelegt wird, so bekommt es dadurch nicht wirklich diese Bedeutung, sondern man giebt bloss durch den Ton zu verstehen, dass man das Gegentheil von dem meine, was man sagt. Daher darf ein Lexikograph einem ironisch gebrauchten Worte die enlgegengesetze Bedeutung nicht andichten. S. Xll macht Hr L. auf den Unterschied der Verba, die eine unvollendete, und derer, die eine vollendete Handlung anzeigen, aufmerksam. Zu der ersten Gattung gehört dobywać, bestürmen, (zu erobern suchen), zu der andern dobyć erstürmen, (erobern). l)ieser Unterschied scheint in den verwandten Dialecten nicht allemal genau beobachtet zu werden. Denn in Thams neuem Deutsch - Böhmischen Nationallexicon von 4 799 steht bey Erobern dobywali und dobyti. Hr. L. hingegen unterscheidet im Polnischen beide Gattungen genau durch die Buchstaben ndk., d. i. słowo niedokonane, verbtim ac~ tiojiis non consummatae ; und durch dok. d., i. słowo dokonane, verbum actionis consummatae. Den Unterschied zwischen diesen Verbis erläutert er durch die deutschen Wörter forschen, erforschen, mordenj ermorden, welche Niemand für gleichbedeutend halten wird. S. XIII erwähnt er die Sprachen, oder Mundarten, mit welchen er die polnischen Wörter verglichen hat, und macht endlich noch auf fremde,

45

aus der deutschen oder lateinischen Sprache u. s. w. entlehnte Wörter, selbst auch auf griechischartige Zusammensetzungen, z. B. dobrocbgczajny (evrjfrrjg), wohlgesittet, aufmerksam.

In der deutsch und französisch geschriebenen Darstellung der Tendenz dieses Werkes giebt Hr. L. möglichste Vollständigkeit und Zuverlässigkiet in Ansehung des polnischen als sein Hauptaugenmerk an. Wie er beide Absichten zu erreichen gesucht habe, lässt sich aus dem bereits Erwähnten schlossen. Indess hat er doch bey allem Streben nach Vollständigkeit aus weiser Sparsamkeit in der Angabe der Bedeutungen sich vor zu grosser Vereinzelung derselben gehütet, welche gewöhnlich daher ensteht, wenn der Unterschied zwischen significatio und significatif (sensus) nicht genau berücksichtigt wird. Durch Vergleichung der polnischen Wörter mit denen der übrigen slavischen Mundarten, aus welchen er veraltete unbekannte Wörter erläuterte, verlorne Stammwörter, auch im polnischen fehlende Ausdrücke und Formen zu ergänzen suchte, hoffte er auch noch die Überzeugung hervorzubringen, dass es nicht unmöglich sey unter den slavischen Völkern, deren Dialekte nich verschiedener sind, als die Mundarten der italiänischen Provinzen, eben so, wie in Italien , eine allgemeine Schriftsprache einzuführen. Allein bey der festesten Überzeugung von der Möglichkeit, verzweifelt Bec. ganz an der Reali-sirung dieses Wunsches, da die slavischen Völker sich nicht nur verschiedener Bibelübersetzungen bedienen, sonder auch zum Theil längst ihre eigenen Schriftsteller haben.

Die Grundsätze der Wortforschung in deutscher und polnischer Sprache, gründen sich auf so richtige Beobachtungen, dass sie bey Aufsuchung der Etymologie jeder Sprache befolgt zu werden verdienen. Cap. I. Blosses Haschen nach Ähnlichkeit einer oder etlicher Buchstaben 'ohne Rücksicht auf die Bedeutung, verleitet zu lächerlichen Etymologieen ; das blosse Haschen nach Ähnlichkeit der Bedeutungen ohne Rücksicht auf die Buchstaben, führt nur zur Aufsuchung näherer oder entfernterer Synonyme; daher muss ein vernünftiger Wortforscher die wesentlichen Buchstaben eines Worts und dessen Bedeutung gegen einander halten, um Schlüsse darauf zu gründen. Cap. II. Um die etymologisch-wesentlichen Buchstaben zu finden, muss man die Endungen und andere dazu gekommene Sylben und Buchstaben von einem Worte weglassen. Eben so die Vocale, die der grössten Veränderung unterworfen sind, und die wegen ihrer Unbestimmtheit in manchen höhmischen Wörtern, z. B. srnrt, nicht einmal geschrieben werden. Indess hat doch ihre Stelle im Worte bisweilen einen Einfluss in die Etymologie. Nach der erwähnten Absonderung bleibt von unieśmiertelnić, v er unsterblichen , bloss smiert, oder das Böhmische smrt übrig. Da aber s so, wie z, als Compositions-Praeposition, und t als Endung des Substantivs anzusehen ist : so bleiben in diesem, so wie in vielen , von eben dem Stammworte abgeleiten Wörtern, nur mr, als wesentliche Buchstaben, übrig. — Cap. III. Aber auch die wesentlichen Buchstaben werden bisweilen in andere verwandelt. So sagt der Böhme nicht ciemny (dunkel), sondern temny. — Cap. IV werden die Mitlauter, die in einander übergehen, angegeben, und ihre Vertauschungen durch passende Beyspiele erwiesen ; auch wird beyläufig bemerkt, dass s in keinem ächt-slavonischen Worte vorkommt, und nur zuweilen, als Stellvertreter eines anderen Buchstabens, erscheint. Dass g und h verwechselt werden , davon führt Hr. L. sogar folgenden historischen Beweis an : Die Bogatkos, sagt JSiesiecki, wurden, als sie aus Masuren nach Lithauen hinüberzogen, Bohatko's genannt; die Gliński heissen bey Anderen Hliński. Auch die alte Schreibart, mit der neuen verglichen, bestätigt dergleichen Vertauschungen ; wnet wurde von den alten Polen hned geschrieben. Statt re las-

46

sen die Polen eine Sylbe hören , die nur unvollkommen durch rze ausgedrückt wird. Die Wenden brauchen dafür ze. — S oder sz, d. i. sch , sind in den europäischen Sprachen oft nur Vorgesetzte Zischlaute, welche den Spiritus asper und lenis der Griechen ausdrücken ; älg wird im Lateinischen sal, im Polnischen sól, ausgesprochen. W vertritt auch    zuweilen die Stelle    des    Spiritus asper,    (auch

des lenis; denn olrog heisst im Lateinischen vinum, im    Polnischen    wino).    Den    Verdacht, dass    solche

Verwandlungen bloss willkührlich angenommen werden, wiederlegt die Bemerkung, dass manche Buchstaben niemals in gewisse andere (z. B. c niemals in b,    f, l, m, n,    p, r, w),    übergehen können.    Hierauf

folgen Tabellen, welche die Verwandlugen der Mitlauter    darstellen.    Unter    den    Selbstlautern,    welche

zwar immer in einander übergehen, giebt es doch bestimmte Verwandtschafts-Grade, welche die dritte Tabelle zeigt; q und ę mit dem Cedille, welches den versteckten Nasenlaut m und n andeutet, sind dem polnischen Dialekte eigen. —- Cap. V. Auch andere Buchstaben unterscheiden den Polen von den übrigen Slaven. — Gap. VI. Schwierigkeiten entstehen bey der Wortforschung durch die Vesetzung der wesentlichen Buchstaben. So sagt der Pole pulchnij statt des russischen puchlmjj; (auch im Hebräi-ischen kommt    und vor.) Auch Vocale werden versetzt, und in fremden Wörtern ganze Sylben

umgemodelt. Ja, sogar die Bedeutung aufgenommener Wörter verändert sich zuweilen. Wolle hèist im Polnischen nicht mehr veile, wie in den verwandten Dialekten, sondern malle. Manche Zeitwörter entlehnen ihre Tempora aus verschiedenen Stammwörtern, z. B. idę, ich gehe, schliesst sich an das lateinische it und russische itti, idu an. Allein szedł, er ging, kommt von szlad. (Dieser Fall ist im Griechischen nicht selten, und im Russischen der gewöhnliche). Auch das Weglassen wesentlicher, und das Ilinzusetzen scheinbar wesentlicher Buchstaben erschwert die Etymologie. Der Fall ist z. B. bey cora, welches Wort in den verwandten Dialekten fast ganz unkenntlich wird , indem c bald in de , bald in d, bald in hc, bald in k übergeht, r hingegen bald an das Ende gerückt, bald ganz weggelassen wird. Daher kann Rec. sich, der Vermuthung nicht erwehren, dass hier wirklich zwey etwas verschiedene Wörter zum Grunde liegen, nämlich das polnishe cora und das böhmische dey , oder das russische docz, aus welchem durch Versetzung des Vocals dey entstehen konnte. Diese Vermuthung scheint dadurch bestätigt zu werden, dass mehrere der hier verglichenen Sprachen zwey Wörter aufweisen können , welche entweder beide: Tochter, oder doch Mädchen und Tochter heissen. Nämlich im Griechischen roQtj und Sv/arijc), im Böhmischen deera und dey, im Russischen doczery und docz, im Windischen hzher und hzhi, im Kroatischen kclier und kchi, in der alt-persischen Zend-Sprache peren, welches aus keren enstanden seyn kann , weil p und k in manchen Sprachen, wie im Griechischen, vertauscht werden, und im Neu-Persischen dukhtcr. In zwierciadło, der Spiegel, sind so viel scheinbar wesentliche Buchstaben eingeschoben worden, dass sich das Stammwort zriti, sehen, nur aus dem böhmischen zrcadlo, oder dem russischen zerkało errathen lässt. Bey einigen Wörtern kommen alle erwähnten Schwierigkeiten zusammen , daher ihre Etymologie schwer , oder gar nicht zu errathen ist. — Cap. VII. Etymologische Hülfsmittel sind die Glossarien, die verschwisterten Mundarten, die Bemerkung der verschiedenen Bedeutungen in denselben , und die Reducirung dieser Bedeutungen auf einen allgemeinen Begriff. So lässt sich unter anderen durch Vergleichung verschiedener Mundarten zuweilen dar-thun, dass ein Wort bloss deswegen zwey ganz verschiedene Bedeutungen hat, weil es aus zwey verschiedenen Stammvvörtern entstanden ist. Im Polnischen heisst naczelnik 1 ) Oberhaupt, 2) Stirnband.

47

Denn das erste heisst im Russischen naczolnik ( der Urhe-

Diess sind aber im Grunde zwey Wörter, her), und kommt von dem veralteten cząć (pol. począć) anfangen; das zvveyte lautet im Russischen dem

Polnischen ganz gleich, und stammt von czeto (Pol. czoło), die Stirn. (So heisst “i:n im Hebräischen foclit und erubuit; und man sieht aus dem Arabischen, dass dieses zwey Verba sind, die sich mit zwey verschiedenen Buchstaben anfangen, welche aber beide dem n der Hebräer ähnlich’ sind). — Cap. VIII. Dass manche Abstämmlinge des Wortes jąć, in welchen a ein Cedille hart, schwer zu erkennen, und daher wenigstens ungewiss sind, darin ist Rec. mit dem Vf. einverstanden. Ja, diejenigen Ableitungen, in welchen auf das dem q nachtönende n oder m mitgerechnet wird, scheinen ganz verdächtig zu seyn. Den wenn dieses n oder m in den verwandten Dialekten in ähnlichen Wörtern nicht vorkommt: so kann es eben so wenig für einen Stammbuchstaben gelten, als das : im Chaldäi-schen, wen es bloss die Stelle dess Dagesch forte vertritt. Auch wegen der zu weit hergeholten Bedeutung würde es Rec. nicht wagen, ziemia, die Erde, von jąć, oder imać, abzuleiten. Denn diese Verba heissen nicht einmal zusammenkleben, und ziemia bedeutet je auch überhaupt die Erde , oder das Land. Auch kann man das. js in diesem Worte wohl nicht als einen blosen Vorsetzbuchstaben an-

dessen

Sie ist

sehen, da dasselbe ja auch im böhmischen zeme, im russischen zemla , und im krainerishen semla , auch im wendischen semä und semia sichtbar ist. Und warum sollte man dieses Wort nich für ein aus einer älteren Sprache entlehntes Stammwort halten können, da nicht bloss im dem Neu-Persischen semia , sondern auch in der Zend-Sprache zeemeno vorkommt ?— Cap. IX handelt vor der Einrichtung eines Wurzelwörterbuchs. Hr. L. versteht darunter eine Sammlung aller Polnischen Wörter, aus allen Nationalschriften alter und neuer Zeit mit Rücksicht auf die verschwisteren Mundarten zusammengetragen und etymologisch geprüft, in welchen die Stammwörter herausgehoben und zergliedert werden, uin die Wurzelbuchstaben abzusondern, und jene nach diesen zu ordnen. Das die Wurzelbuchstaben mr eine unangenehme Rührung der Sinne oder der Einbildungskraft anzeigen, scheint auf das mitangeführte miara, das Mass, und auf das nicht mit erwähnte mierze, die Nahrung (?), eben so wenig, als auf das mehreren slavischen Sprachen gemeine mir oder mier, der Friede, zu passen. Die Bedeutung einzelner Wurzelbuchstaben getraut sich der Vf. noch nicht zu bestimmen. Von einem solchen Wurzelwörterbuche verspricht er sich, dass es lehren würde, wie viel die polnische Sprache Wurzelwörter habe, wie gross die Mannichfaltigkeit der Versetzung der Wurzelbuchstaben und welches ihr Verhältniss zu fremden Sprachen sey ; dann würde sich aus der Zahl der mit anderen Sprachen übereinkommenden, der Grad ihrer Verwandtschaft bestimmen lassen. Die Onomatopocica verdienen eine besondere Aufmerksamkeit, da sie die ältesten Wörter sind, und bey aller Verschiedenheit sich hierin auch zwischen entfernten Sprachen einige Ähnlichkeit bemerken lässt. — Cap. X. verbreitet sich über den Zweck und Nutzen der Wortforschung. Ein gründlicher Wortforscher wird nicht voreilig wegen einer geringen Ähnlichkeit ein polnisches Wort sogleich für ein lateinisches oder deutsches halten Stamm vielleicht weit älter ist und sich im Orient verliert. So muss wino, der Wein, nicht nothwen-dig vom lateinischen vinum, oder vom grieschischen oivog hergeleitet werden, da es auch mit dem chaldäischen ic« oder p' übereinstimmt. Aber hier, glaubt Rec., könne bloss die Geschichte entscheiden , wenn sie uns berichtet, bey welchem Volke eine Nation den Wein hat kennen lernen.

€s auch, die uns lehrt, dass die meisten Kunstwörter der Handwerker mit den Handwerken aus Deutsch-48 land nach Polen gekommen sind, dass die Polen von der römischen Kirche die Kirchenwörter aus dem lateinischen, die von der griechischen aber aus dem griechischen entlehnt haben. Auch ist es' kein Wunder, dass durch den Verkehr mit fremden Nationen aus der polnischen Sprache manches acht sla-vonische durch fremde Wörter, und manches fremde Wort wiederum durch andere fremde verdrängt worden. — Cap. XI. Der Wortforscher beobachtet auch die minder wesentlichen Wortheile, z. B. die Endungen bey Nominibus und Verbis. Ja, Rec. glaubt sogar, dass bey Beurtheilung der Verwandtschaft mehrerer Sprachen auf diese vorzügliche Rücksicht zu nehmen sey, und die Ähnlichkeit der Wörter erst alsdann einiges Gewicht habe , wenn die Ähnlichkeit der Formen , auf welcher die wirkliche Anlage der Sprache beruht, und welche sich nicht verändert, erwiesen worden ist. Sehr richtig bemerkt Fir. L. eine grosse Ähnlichkeit in den Personal Endungen der polnischen Zeitwörter mit denen der griechischen und lateinischen Sprache. Aber daraus folgt keinesweges, dass die polnische Sprache aus diesen beiden Sprachen stamme. Denn die weit ältere samscrdanische Sprache, welche die alte medische für ihre Mutter anerkennt, hat in diesem Stücke mit den slavischen Sprachen noch eine grössere Ähnlichkeit. Die Personalendungon des Präsens z. B. lauten in derselben also: Sing. I) ami, 2) asi, 3) adi ; Plur. 1) ama, 2) atha, 5) anti ; und mit diesen stimmen die Personalendungen des neupersischen Verbi ziemlich üherein: Sing. 1) am, 2) i, 3) d\ Plur. 1) dim, 2) did, 3) dand. Aus diesem Grunde hält Rec. die slavischen Sprachen für Schwestern der samscrdanischen, und wünschte daher, dass der Vf auch diese mit verglichen hätte, so wie der neupersischen zuweilen diese Ehre mit Recht wiederfahren ist. Denn alsdann würde auch oft eine grosse Ähnlichkeit zwischen den Wörtern dieser alten Sprache mit den Wörtern der slavischen Sprachen bemerkbar werden. Endlich giebt Fir. L. noch die Bedeutung der Zusatzvorwörter trelFend an. — Wer diese gründliche Abhandlung so durchstudirt, wie sic es verdient, der wird, wenn er auch von manchem Puncte eine andere Ansicht behält, gewiss nicht in Versuchung gerathen , die Wortforschung für ein blosses Spielwerk des Witzes zu halten; sondern sie als eine Wissenschaft anerkennen, die ihre Principien hat, welche zur Entdeckung der wahren Bedeutung der Wörter, zu der Darstellung ihres Verhältnisses zu den benannten Gegenständen und zur Begründung einer wohlgeordneten Rechtschreibung von nicht geringem Nutzen seyn können.

Im Wörterbuche selbst, auf gespaltenen Columnen, stehen bey jedem Buchstaben Bemerkungen über die Ausprache oder andere Umstände. Z. B : M fini Nominis additum primam personam Verbi j e-stem signifient. Mocnymi mocny jestem. (Auch im Persischen ist das m, welches in allen Temporibus die erste Person anzeigt, und an das Stammwort, welches als ein Adjectivum oder Participium angesehen werden muss, angehängt wird, aus am, ich bin, entstanden.) In his vero: by lim tarn, sty-szelim to, contractio est pluralis fro byliśmy. (Im Persischen ist diess die ganz gewöhnliche Endung der ersten Person des Plur). Ferner Litera m est characteristics Dativ i pluralis omnium ge-nerum Substantivorum, finientium in om, Adjeclivorum desinentium in ym vel im. Im Samscrdanischen endigt sich eben dieser Casus, z. B. in mâdirûnâm, den Müttern, völlig so. Überdiess wird auch die Bedeutung der Buchstaben bei Abbreviaturen angegeben. Bey den Uncialbuchstaben, womit die Stammwörter gedruckt sind, vermisst man; ausser dem Cedille bey A und E und dem Queerstriche bei L, die übrigen Unterscheidungszeichen, welchem Mangel jedoch im II Theile von S. 609 an abgeholfen

43

worden ist. Nach dem Stammworte folget erst eine Erklärung derselben in polnischer Sprache, dann die in den verwandten Dialekten oder anderen Sprachen vorhandenen ähnlichen Wörter, zuweilen auch nur die Synonyma derselben ; alsdann die erste Bedeutung in deutscher Sprache, durch die Autorität einer oder etlicher Stellen aus polnischen Schriften beurkundet. Hierauf die übrigen abgeleiteten Bedeutungen nach einer richtigen Classification auf ähnliche Art beurkundet. Die darunter stehenden abgeleiteten Wörter werden auf eben diese Weise erklärt, erläutert und ihre Bedeutungen durch treffende Stellen documentirt. Zu Ende mancher Artikel sind noch die Pochodź., d. h. diejenigen Derivata, die wegen Vorgesetzter Sylbe unter einem anderen Buchstaben befindlich sind, kurz angegeben. Von slavi-schen Dialekten sind der böhmische, der slowakische, der mährische, der croatische , der dalmatische, der windische in Steyermark, der krainerische in Kärnthen , der slavonisehe in Slavonien , der wendische in der Ober-und Nieder-Lausitz, der russische, der ragusanische, der illyrische und der slawische Kirchendialekt verglichen. Von diesen Dialekten kommt der wendische dem Polnischen am nächsten; die wendischen Wörter hätten daher wohl besser gleich nach dem Polnischen gestanden. So ist z. B. dem Polnischen Blé schlagen, Sorab. d. i. das ober-lausitzisch-wendische bicz, so wie auch Sorab. 2, d. i. das nieder-lausitzisch bisch, ähnlicher, als das zuerst erwähnte böhmische bjti, das slowakische bit, das russische bit', das croatische und bosnische bitti, das windische bili, das krainerische byti oder wyli. Dass dies nicht nur der Fall bey der Endung des Infinitivs, sondern auch in ganzen Wörtern sey, wird sich bald zeigen.

Bisweilen sind auch Wörter aus anderen Sprachen, z. B. aus dem Griechischen, aus dem Lateinischen und den mit diesem oder auch mit dem Deutschen verwandten Tochtersprachen, zuweilen sogar persische Wörter angeführt, welches letztere gar sehr zu billigen ist, weil nicht nur die deutsche , sondern auch die bereits genannten Sprachen in vielen Stücken mit derselben übereinstimmen. Bey Dać, gehen, ist sogar das indische dadami, dadasi, dadati verglichen, welches um desswillen mit dem Samscrdanischen übereinstimmt, wie mehrere indische Sprachen aus dieser Quelle geschöpft haben. Besser wäre es jedoch gewesen, wenn diese Sprache selbst benutzt worden wäre, weil sie, wie Rec. schon zu verstehen gegeben hat, mit den slavischen einerley Mutter zu haben scheint. Aus der ungarischen und türkischen Sprache, die ihrer Anlage nach von den slavischen Sprachen ganz verschieden sind, werden ähnliche Wörter vermuthlich desswegen angeführt, weil die ungarische Sprache aus dem Slavischen, die türkische wenigstens aus dem Persischen manche Wörter entlehnt hat. Dass von den verwandten Dialekten nicht bloss die ähnlich klingenden Wörter, welche ebendieselbe Bedeutung haben , sondern auch die nicht ähnlich klingenden Synonyma beygebracht werden, kann den Nutzen haben, dass man dadurch den Reichthum der slavischen Sprachen besser kennen lernt. Warum aber bey Bóy, Gott, das ungarische Synomen isten, bey Molka, die Mutter, das ungarische mit dem türkischen ara übereinstimmende annya, und bey Jeść das türkische Synonym yemek angeführt wird, ist nicht wohl einzusehen. Mehrere könnte es vielleicht befremden, dass sogar hebräische, aramäische und arabische Wörter verglichen werden. Allein da Cyrus die Babylonier überwand, so enstand zwischen den alten Persern ein so genauer Verkehr, dass in die Sprache der Letzteren gewiss viele chaldäische Wörter übergingen. Was Wunder also, dass dergleichen Wörter nicht bloss in der samscrdanischen, sondern auch in den slavischen Sprachen, welche, nach Rec. Meinung, von eben derselben Mutter

Utownvk Lindego wyd. 2. Tom VI.

50

stammen, das Bürgerrecht erhalten haben? Das hebräische "in oder chaldäische K“in, der Berg, ist offenbar das polnische góra, da die Böhmen, Slowaken und niederlausitzischen Wenden dafür hora sagen und das russische r auch oft statt des deutschen h gebraucht wird. Vielleicht ging schon in der medischen oder alten persischen Sprache h oft in g über. Wenigstens kommt schon in dem aus dem chaldeischen *on enstandenen samscrdanischen Worte gihri diese Vertauschung zum Vorschein. Auch das hebräische pder chaldäische -|*n stimmt mit dem polnischen droga, der Weg, ganz überein. Mit dem polnischen koza, die Ziege, wird auch sehr richtig das syrische und chaldäische KW verglichen, welches Hr. L. gizza auspricht, vermuthlich deswegen, weil in der alexandrinischen Übersetzung das oft durch y ausgedrückt wird. Er hätte sich sogar auf das arabische gadsijon, foetu caprae recens, berufen können, wegen des ähnlichen Anfangsbuchstaben. Indessen scheint doch der Vf. darin zu weit gegangen zu seyn, dass er auch hebräische Wörter mit polnischen vergleicht, die höchstens nur einen Buchstaben gemein haben (wie dusić, würgen, und “ün extinctus est; imać, fassen oder über sich nehmen , und Diü ponere), oder deren Bedeutung verschieden ist, wie brat, der Bruder, und foedus; bagno, der Sumpf, und *05 fetus, dach, das Dach, und nnn sub. Es scheint zwar auch dem ersten Ansehen nach das polnische ćma, die Finsterniss, von dem damit verglichenen erw (wie anstatt cnK gesetzt werden solte): obscuravit, obscuratus    est, ganz    verschieden zu seyn. Allein wenn    man y    das

ehedem vermuthlich nur ein    blosser Spiritus    war, von    den Wurzelbuchstaben absondert:    so ist    das

übrige an, da bloss die Consonanten als wesentliche Buchstaben anzusehen sind, dem böhmischen, slowakischen, ragusischen, croatischen und russischen tma völlig ähnlich. Aber im Arabischen ist ausser diesem Stammworte noch ein anderes ow, welches eben so viel bedeutet, vorhanden. Last man als einen blossen Spiritus auch hier weg: so sind die beiden übrigen Wurzelbuchstaben sv mit denen im Polnischen ćma, im Oberlausitzischen czma, und im Niederlausitzischen schma ganz nahe verwandt. Dieses Wort beweist zugleich, dass das Polnische sich nebst den beiden wendischen Dialekten von den übrigen verglichenen Mundarten vorzüglich durch gewisse Zischlaute auszeichnet, statt deren die übrigen Slaven t oder d gebrauchen. Davon findet man unter den Buchstaben ci und dz viele Beweise. Z. B. der Leib heist in Polnischen ciało, im Wendischen schelo und czielo. Der Teig wird polnisch ciasto genannt, die Wenden schreiben dafür schesto und często. Allein in der böhmischen Sprache kommt statt beider Wörter telo und testo vor. Und das t brauchen auch die übrigen Slaven in diesen und ähnlichen Wörtern statt ci. Auch bey Działać, machen, behalten die Wenden, welche dzielacz und zelasch dafür sagen, z bey.    Aber die Böhmen, Winden    und Croaten sprechen dieses Wort    delati,    die

Bosnier dellati, die Russen    djelal', und die    Ragusaner    djegljati aus. Diese alle verwandeln also    das

Sorab. 2. zura\ Vind. dure, duri; Garn, dauri, dure; Croat.

dweri; Eccl. dwer¹, (cf. dwór); Graec. &vya;

Alban, dera; Crim. thurn; Chald.

z in d. Sonach verhält sich die polnische Sprache nebst den beiden wendischen Dialekten gegen die übrigen eben jetzt erwähnten Mundarten völlig so, wie das Hebräische zu dem Aramäischen, oder wie das Hochdeutsche zu dem Plattdeutschen. — Um sich von der Einrichtung dieses Wörterbuchs einen noch deutlicheren Begriff zu machen, wollen wir den Artikel DUZXVI hersetzen: DRZWI, Gen. drzwi plur.\ Boh. dwere, divyre (cf. dowrzeć, dowierać; cf. wierzeja, Boh. dwereg, dwerege, werege)-, Slow, dwere: Sorab. 1. dur je, dure-, duri\ dviri, vrata ; Slav, vrata, (cf. wrota) ; Ross, dwer’

Germ. Ihüre, Thor; Svec. dor ; Dan. dor ; Angl, door ; Pers. der;

51

jnn tera; Syr. *ńn taro; Arab, runru 1) Die Thiire, Der Eingang; 2) drzwi z deski, fórta, wrota, dźwierze, cf. dźwierki, d/a Thiire, die Thürßügel, der Thürflügel. Drzwi kościelne, die Kirchthüre. Drzwi bramne, Thorflügel. Drzwi dwuskrzydlaste, Flügelthüren. C zw or o skrzy dle drzwi quadrifores gebrochene Flügel-thüren. Drzwi brachte, « Æra/y, 2 szczeblów, Gitterthüren. Drzwi spuszczane do piwnic, spust, Fa//-thüre. DRZWICZKI, G. drzwiczek, plur. demin. ; Roh. dwyrha, dwjrlta, dwerky; Vmd. durice, vratice, Soraô. 1. duriczka; Nora//. 2. zurka\ Ross dwerzyi ; c/as Thürchen; a/aa Æ/a/ao Thüre. DRZWICZNY, a, e, ode drzwi, Thür--, Boh et Slov. dwernj; /loss, dwernyj— Pochodź, beze drwi, na de dr z wie-, odźwierny, odźwiernia , odrzwic.

In diesem Artikel ist die Vergleichung der ähnlichen Wörter aus anderen Sprachen sehr reichlich ausgefallen, weil sogar einige germanische Sprachen hiezu gebraucht worden sind. Das persische der ist auch nicht übergangen worden, von welchem das vermisste samscrdanische dvar nicht sehr abweicht. Warum die Pochodź, oder die Derivata, die sich mit einem anderen Buchstaben anfangen, allemal zu Ende eines solchen Artikels erwähnt werden, fällt nicht so leicht in die Augen. Für den Ausländer ist es ohne Zweifel nützlicher, wenn er bey einem zusammengesetzten Derivato, dasss in der alphabetischen Ordnung steht, auf die Wörter verwiesen wird, aus welchen es zusammengezetzt ist. Z. B. bey nadedrzwie , (cf. nad et drzwi). Noch übler berathen ist der Nicht-Pole, wenn er das Derivatum am gehörigen Orte gar nicht findet," wie z. B. bezedrwi, wenn dieses nicht vielleicht ein Druckfehler statt bezedrzwi ist. Eine grosse Erleichterung aber ist es, dass von den Irregularibus nicht bloss der Infinitiv, sondern auch die nicht leicht zu errathenden Tempora und Personen am gehörigen Orte des Alphabets zu finden sind, z. B. bierze und biorę, wo auf den Inf. Brać; dobierać, wo auf Dobrać verwiesen wird. Zuweilen sind zu leichterer Übersicht der Abänderungen, die in den verglichenen Wörtern enthaltenen Wurzelbuchstaben am Bande bemerkt, z. B. bei Baran, der Scbafbok, die Buchstaben b—r—n, b—r—m, b — r, b—r—h, b—r—v, b—r, f—r, p—r , weil man nich nur im Slowakischen baran und heran, im Mährischen und Niederlausitzischen baran, im Böhmischen heran, im Oberlausitzischen boran, im Russischen baran, alle drey Wurzelbuchstaben wiederfindet, sondern auch nach der Meinung des Vfs., das ungarische barom, pecus, das persische barah, das deutsche Bär, das lateinische fera, das hebräische -,b , juvencus, das bosnische brav, das croatische brau und das böhmische braw, welches grex bedeutet, zu diesem Stammworte zu gehören scheint. Allein da in den zuletzt erwähnten Sprachen die Verschiedenheit der Bedeutung mit der Verschiedenheit der Buchstaben Zusammentritt : so kommt Rec. diese Abstammung verdächtig vor.

Dass der Vf. bey Ausarbeitung des 2 Theils des I Bandes, und des 1 Theils des II Bandes eben den Fleiss und Scharfsinn bewiesen habe, wie bey dem ersten Theile, bist sich schon aus den bereits beyläufig beygebrachten Proben schliessen. Auch diese Theile sind mit verglichenen Wörtern aus sla-vischen und anderen Sprachen reichlich ausgestattet. Indessen findet man doch bey Gorąco, heiss, nur das böhmische horce, und das croatische sar ; es fehlt also das wendische garazi, und gorzi, so wie das russische goriaszczij. Allein bey dem Verbo Gorzeć, auf welches bey Gorąco verwiesen wird, sind nicht nur alle slavischen Dialekte verglichen, sondern es wird sogar bemerkt, dass das eambrische gores fervor, mit dem kraiuerischen gorezh übereinstimmt. Von hebräischen Wörtern wird nicht nur mn exarsit, sonden auch incendit, und tik (nicht iw) lucere, verglichen, unter welchen das erste ohne

7*

52

vor

Zweifel am ähnlichsten ist. Von der genauen Auseinandersetzung der Bedeutungen, die auch in diesen Theilen herrscht, kann der Artikel von der Praepositio inseperabilis Na einen Beweis abgeben. Na heisst nämlich in der Zusammensetzung 4) auf, z. B. nakładać na wóz oder naładować, aufladen ; 2 ) viel aufeinander: naborgować, viel aufborgen, nakupować recht viel aufkaufen. 3) Verbis reciprocis adjungit signißcalionem salisfactae cupiditatis ; recht satt, zur Genüge, nach Herzenk Lust, bis zum Ermüden, nacaławał się, (er küsste sich recht satt). A) Saepenumero non servil nisi ad exprimcndum conjugatio-nem completam, quam dokonane vocamus. 5) Na, nad, ein wenig, etwas, natrącić, mit Stossen etwas beschädigen; cf. Slov. et Sorab. \. na, exprimons deminutionem Adjectivi: nacerni, cf. Lat. sub —, e. gr. subfuscus.— Den Grund, warum Hr. L. manche zusammengesetzte Wörter überging, giebt er hier folgendergestalt an: Noveris in hac ab N incipiente serie, non panca verba, a syllaba Na — incipientia, omissa esse, eo vel quod obliqua sint, nee in suo themate Na retineant, ut nałajać, nee enim nałajam dicimus, vel quod licet thema suum h ab cant, et composita videantur, tarnen parmi, aut nihil, a sim-plici différant, ul nag ab am, gabarn; quare talia bis poni minime oporlebat. Gleich zu Anfänge dieses Artikels kommen einige aus dem slavischen na und aus ächtdeutschen Verbis zusammengesetzte Wörter vor, die allem Vermuthen nach durch den Handel nach Polen kamen. Dass sie wirklich aus dem Deutschen entlehnt sind, davon kann man sich aus diesem Wörterbuche völlig überzeugen. Denn statt Naładować gebrauchen alle dabey angeführten Mundarten eigene slavische Wörter. Es hätte auch noch das böhmische naloziti und wloziti angeführt werden können. Auch in Ansehung des Verbi Naborgować wird man nicht zweifelhaft bleiben, da für Borgować die daselbst verglichenen slavischen Sprachen sämmtlich slavische Wörter gebrauchen. Bloss wegen Nakupować könnte man ungewiss seyn, weil alle bey kupować verglichenen slavischen Sprachen, die alte Kirchensprache abgerechnet, kaufen mit einem ähnlichen Worte ausdrücken, obgleich nicht alle slavischen Nationen seit älteren Zeiten mit den Deutschen in einem Handelsverkehr gestanden haben. Die Ähnlichkeit eines im Polnischen gewöhnlichen Wortes mit einem deutschen, lateinischen oder griechischen beweist auf jeden Fall dann nichts für die Abstammung desselben aus einer dieser Sprachen, wenn es in mehreren Sprachen vorkommt. Wenigstens kann man als gewiss annehmen, dass ein im gemeinen Leben unentbehrliches Wort, das man in allen slavischen Mundarten findet, nicht erst aus der deutschen,’ lateinischen oder griechischen Sprache in die polnische übergegangen sey, sondern aus der Sprache stamme, welche die Mutter aller dieser Sprachen ist. Diess ist der Fall hey dem polnischen Worte matka, oder mać, die Mutter, dessen Wurzelbuchstaben mat alle verglichenen slavischen Mundarten haben , nur dass die beiden wendischen auch hier das t mit cz oder sch vertauschen , und die Mutter macz oder masch nennen. Nun kommt zwar dieses Wort mit dem lateinischen mater, und mit dem griechischen pidzrjQ (im dorischen Dialekte) überein. Allein da im Persischen mader und in dem weit älteren Samscrdanischen auch mata die Mutter heisst : so ist es wohl entschieden, dass dieses Wort aus der Ursprache der samscrdanischen und der übrigen erwähnten Sprachen, wofür Rec. die Mutter der samscrdanischen und persischen, d. h. die medische anerkennt, in den slavischen Sprachen beybehalten worden sey. Auch das polnischere, essen, kann weder aus dem Deutschen entlehnt seyn, noch vom lateinischen edere, oder vom griechischen é'âeiv oder eofreiv ■ stammen. Denn das uns liegende Lexikon beweist, dass dieses Wort mit kleiner Veränderung allen slavischen Sprachen eigen ist. Und mit einem russischen Verbo, welches noch ausser jesti hätte bemerkt werden können,

nämlich jedat', stimmt dag samscrdanische adda, statt dessen Hr. L. das allerdings ähnliche indische admi erwähnt, genau überein. Es ist also wohl keinem Zweifel unterworfen, dass die slavischen Sprachen dieses Wort aus einerley Quelle mit der samscrdanischen geschöpft haben. Dessen ungeachtet kann man sich aus diesem Wörterbuche überzeugen , dass einige wirklich griechische und mehrere lateinische und deutsche Wörter in das Polnische übergegangen sind. Gleich auf den ersten 4 Seiten wird man Ad (aât]ç), Abys (aßvaoog) und das von d.âajiaç enstandene Adamanlyn als griechische Wörter entdecken. Die lateinischen aber sind weit zahlreicher: Abdykacya, Abdykowaé, Abecedaryusz , Ab-juracya , Abjuroivac, Ablaklowad, Ablucya, Abrewiacya, Abrogacya, Absolucya, Absolut, Adycya, Adept fallen sogleich in die Augen. Und folgende Wörter können ihren deutschen Ursprung nicht verleugnen: Abdach oder Obdach, Abdankowaö, Abrys, Abszyt (Abschied), Abszylowac, ylfoas (Absatz), Achtel. Noch auffallender ist die Bemerkung, dass sogar zuweilen ein polnisches Wort bloss deswegen zvvey ganz verschiedene Bedeutungen angenommen zu haben scheint, weil ein deutsches, oder wenigstens zwey einander ähnlich klingende deutsche Wörter zweyerley bedeuten. So heisst miasto, sonderlich mit einer Vorgesetzten Präposition anstatt, oder statt, aber auch, wie bey einigen anderen slavischen Völkern, die Stadt. Dass die deutsche Sprache zu dieser Benennung Veranlassung gegeben habe , wird dadurch wahrscheinlich, weil in verschiedenen slavischen Mundarten die Stadt ganz anders, nämlich varas, va-rash, grad und gorod genannt wird. Noch mehr bemerkt man den Einfluss des deutschen Sprachgebrauchs bey dem ins Polnische aufgenomenen Worte arkusz. Denn dieses bedeutet nicht nur einen (gewölbten) Bogen, sonder auch einen Bogen Papier ; weil beides im Deutschen ein Bogen heisst. Diese Bedeutung hat zwar arkussh auch im Kroatischen, und arch im Böhmischen. Aber im Vindischen und Russischen wird ein slavisches Wort, im Slavonischen das lateinische folj, und im Wendischen das deutsche nur wenig veränderte bogon dafür gebraucht.

Die Bemerkungen, zu denen der in diesem Werke enthaltene reiche Schatz von Wörtern so vieler Sprachen Rec. den Stoff gab , empfehlen dasselbe nicht bloss dem Sprachkenner, sondern auch dem Geschichtsschreiber, der die ersten Wohnsitze der slavischen und anderer Nationen aufzusuchen begierig ist, in so hohem Grade , dass es keiner weiteren Empfehlung zu bedürfen scheint. Und dennoch erregt die Äusserung des Vfs. am Schlüsse der Abhandlung über die Tendenz dieses Wörterbuchs noch mehrere nicht geringe Erwartungen, worüber er sich also erklärt: «Die kurze Abhandlung (von den Grundsätzen der Wortforschung) berührt Ideen mancherley Art, die ihren Grund in dem Wörterbuche haben, deren Entwickelung jedoch der Zukunft nach völliger Herausgabe des Werks überlassen bleibt. Dahin gehören : Untersuchungen über die Sinneneindrücke und sinnlichen Wahrnehmungen als Grundlage der menschlichen Sprache; über den Einfluss fremder, besonders benachbarter Sprachen, auf die polnische; über die mit unserer Sprache vorgegangenen Veränderungen; über die verschiedenen Arten und Mittel, unsere Sprache zu bereichern und zu vervollkommnen ; über die Zeitrechnung und die verschiedenen Epochen der Wörter unserer Sprache; über das Verhältniss der polnischen zu den übrigen slavischen Mundarten, als Vorschule einer allgemeinen slavischen Sprachlehre und Synonymik , ingleichen einer allgemeinen philosophischen Sprachlehre ; über die in der Sprache sich darbietenden Data zu einer Geschichte des häuslichen Lebens.« — Übrigens zeichnet sich dieses Wörterbuch durch schönen Druck und Gorrectheit aus; und wir sind dem Vf. um so mehr Dank, schuldig, weil er

54 sich nicht bloss der Correctur, sondern auch der Besorgung des Drucks und des Verlags zugleich mi unterziehen musste. Rec. sieht der Vollendung dieses Werkes, durch das sich Hr. L. um alle slavi-schen Sprache^, vorzüglich aber um die eine Hauptsprache der beiden slavischen Hauptstämme ein unsterbliches Verdienst erworben hat, mit der grössten Sehnsucht entgegen, fest überzeugt, dass das ganze gelehrte Publicum, das sich für jede grosse und nützliche Unternehmung im Reiche der Wissenschaften interessirt, in diesen gemeinnützigen Wunsch mit Vergnügen einstimmen werde.»

MHP.

iVro 138. Ergänzung sblätter zur allgemeinen Litteratur Zeitung den 13 December 1810. Słownik etc. T. I. Cz. II. G—L. T. II. Cz. I. M—0. 1809.

Diess ist die erwünschte Fortsetzung des vortrefflichen Werkes, dessen Vorzüge und Merkwürdigkeit wir bey der Anzeige des ersten Theils des ersten Bandes (A. L. Z. 1808, N. 353), auseinander zu setzen gesucht haben. Dieselbe Tiefe der Kenntniss des gesammten slawischen Sprachschatzes, dieselbe Sorgfalt und Scharfsinn in der Entwickelung und Anordnung der Bedeutungen, derselbe ausdauernde Fleiss bewährt sich auch in diesen Bänden. Und es bewährt sich auch der schätzbare Eifer, welchen hohe und edle Freunde der polnischen Literatur an der Vollendung eines eben so mühevollen als verdienstlichen Werkes nehmen. So wie der Vf. in den Zuschriften zum ersten Theile die Verdienste des Fürsten Adam Czartoryski und des Grafen Joseph Maximilian Ossoliński um sein Werk rühmt, so rühmt er in diesen beiden Bänden ähnliche Verdienste eben so verehrlicher Männer in Zuschriften an den Graf Stanisław Zamojski und den Graf Stanislaw Potocki. Mögen diese und andere treffliche Gönner der Literatur ihres Vaterlandes fortfahren, ein Werk zu unterstützen, welches ohne liberale und thätige Unterstützung kaum vollendet werden kann, und welches vollendet eine wahre Zierde für diese Literatur seyn wird , und zwar nicht bloss für die Literatur der polnischen Sprache, sondern für die des slavischen Stammes überhaupt. Wir haben in unserer erwähnten Anzeige schon auseinandergesetzt, welches die Einrichtung dieses Wörterbuches ist ; und wie die entsprechenden Ausdrücke jedes der slavischen Dialekte bey jedem polnischen Worte angegeben sind. Begreiflich ist in diesen Bänden ganz dieselbe Einrichtung beyhehalten worden. Zwar ist damit noch nicht der Plan des verewigten ehrwürdigen Schlözers ausgeführt, den auch der berühmte Dobrowski in seinem Slavin fünf und dreyssig Jahre nach der Erscheinung der nordischen Geschichte, wo ihn jener angab, unterschrieben hat, der Plan eines allgemeinen und vergleichenden slavischen Wörterbuchs in etymologischer Ordnung, wo jedesmal das einfachste Stammwort aufgesucht und bemerkt würde, in welcher slavischen Mundart dasselbe noch übrig sey, und sodann dessen ganzes Geschlechtsregister mit allen seinen Abkömmlingen in allen bekannten slavischen Dialekten sich formire. Aber selbst diesem Plan eines mehr bloss für gelehrte Forschung angelegten, nie anders als durch den Verein mehrerer Gelehrten und auf Kosten eines höchst liberalen Fürsten ausführbaren Unternehmens, welches zu dem Plane dieses Werks gar nicht gohören konnte, ist durch das gegenwärtige so weit vorgearbeitet, als er nur irgend möglich war, bey einem Wörterbuche, welches bey einer einzelnen von diesen slavischen Völkern ein beson-

55

deres Interesse, und nähere Unterstützung finden sollte. Mit lebendigem Interesse steht man auch bey diesen Bänden vor der Menge trefflich gearbeiteter Artikel, und überhaupt vor dem so in einnehmender Klarheit erscheinendem Wortschätze der polnischen Sprache. Wie interessant ist auch die Vergleichung des abwechselnd grossem Reichthums der verschiedenen slavischen Sprachen oder der damit verglichenen andern. Der Pole hat sein jarmark, jar marek, oflenbar aus dem Deutschen entlehnt; aber er hat in seiner, so mannigfaltiger Biegungen fähigen Sprache davon drey Adjective gebildet jarmarczny', jarmaczny, jarmarkowy, wo der Deutsche nicht eins hat. Im Deutschen ist Unwille nicht reiner Gegensatz von Willen, wie es niewola im Polnischen ist, welches sich aber vom Zwange zum Begriffe der Nothwćttdigkeit, Noth, wendet. Und welcher Sprachfreund freute sich dabey nicht dann der schönen, wohlgebildeten Ableitungsformen: niewolić (activisch) zwingen, niewolnik, niewól nic zeit, nie-wob lica, niewól niczka, niewól nictwo, niewo Ulwo, niewól niczy. (Übrigens ist bey den Composais mit nie, wo die Simplicia für sich vorhanden sind, auf diese verwiesen). Bey Indian, wo der Pole nur diese Form hat, haben wir Deutschen deren zwey : Indier und Indianer, welche passend unterschieden werden können ,. so dass jener den Anwohnern des Ganges, dieser der neuen Welt Vorbehalten bleibt. Bey kadzić finden wir die Vergleichung des Hebräischen TJp zu entfernt, und w'issen nicht über das radicale i hinwegzukommen. Imperyalny zum deutschen Reiche gehörig, ist nach jetzigem Sprachgebrauchs zu enge gefasst. Bey nieuk, nieuczek zeigt jenes die ganz einfache Form , und trifft zufällig so nahe mit dem entgegenstehenden Begriffe nauk zusammen. Auf diesen Artikel, auf nie selbst, jak, imię, gęba, nosić, und alle die scharf unterschiedenen Bedeutungen, den Reichthum der Phrasen und hunderte anderer ausführlicher Artikel verweisen wir unsere Leser, welche sich gleiche Achtung für den Fleiss, Belesenheit und Uriheil des verdienten Vf. einflössen wollen, als wir hegen, und die dann eben so begierig, als wir, der ungesäumten Fortführung und Vollendung des herrlichen Werkes entgegen sehen werden.

Nro. 126. Ergänzungsblätter, den 14 Nov. 1811.

Wörterbuch der Polnischen Sprache von M. Sam. Gottlieb Linde, Dr. der Philosophie, Oberschulrath, Hector des Liceums zu Warschau, u. s. w. (Zweiter Tlieil, Zweiter Band) ivelcher den Buchstaben P.

begreift 1811.; 1806. S., gr. 4.

Der ungehinderte Fortgang des vortrefflichen Werkes, dessen Vorzüge schon A. L. Z. 1808, Nro 333 u. Erg. Blatt. 1810, Nr. 138 wenigstens so weit dargelegt sind, als es der Raum dieser Blätter gestattete, der rasche Fortschritt desselben zu seiner Vollendung, ist eine sehr erfreuliche Erscheinung, und wie sehr muss er es für eine Nation sein, die sich kräftig erhebt, und der sich der hohe Reichthum ihrer Sprache besonders wieder in diesem so sehr reichhaltigen Bande dieses National - Wörterbuches darstellt. Glücklich muss man das Volk preisen, welches ein solches Werk, eine solche Auffassung und Bestimmung der Begriffe seiner Sprache erhält. Die ganze Nation gewinnt durch dasselbe; wie ein

56

Schatz steht es da, den künftigen Geschlechtern, und die Enkel noch segnen den würdigen Urheber. Dankbar blicken sie auch auf die edle Czartoryskische Familie; ohne deren und anderer achtungswürdiger Magnaten wohlwollendste und freygiebigste Unterstützung das Werk nicht hätte zu Stande kommen können, am wenigsten zu dieser Zeit, zwischen deren Drangsalen und Trümmern, einem fest, und unbeweglich gegründeten Obelisk gleich, dieses Werk emporragt: dass es doch bald im Glanz des Mor-genrothes besserer Zeiten strahle!

Wenn wir auf den einzelnen vor uns liegenden Theil blicken, so brauchen wir seine Einrichtung nicht wiederholt bekannt und darauf aufmerksam zu machen, welch’ einen tiefen Blick sie in den ge-sammten ausgebreiteten slavischen Sprachen durch die zweckmässige Vergleichung aller seiner Dialekte gewähre : wir bleiben jetzt bloss bey dem grossen Gewinn der polnischen Sprache durch dieses Werk stehen. Abgesehen noch von der Klarheit der Begriffe, in welcher die Bedeutungen der Wörter einer Sprache in einer solchen Bearbeitung erscheinen , welch’ ein ganz unschätzbarer Vortheil ist schon die unermässliche Summe ausgewählter Beyspicle des Gebrauches der einzelnen Wörter in allen ihren Bedeutungen , belegt durch die Angabe der Schriftsteller und der Seitenzahl ihrer Schriften. Diese Sammlung dieser Beyspiele schon ist eine unerschöpfliche Fundgrabe neuer Anwendungen und neuer Untersuchungen über eine theils schon klassisch angewendete, theils noch bildsame Sprache. Jeder künftige Schriftsteller der Nation, jeder, der als gebildeter Mann seine Muttersprache ganz zu studieren für seine Pflicht hält, kann hier unaufhörlich lesen, und wieder lesen, bald dies, bald jenes Wort; keines ist ohne Interesse für den Freund des Vaterlandes, sobald es einer Sonderung der Bedeutungen des Wortes bedarf, einer Bestimmung der Art seines Gebrauches. Selbst die Klasse der Schriftsteller, welche mehr oder weniger ausschliesslich sich eines Wortes bedient hat, wirft ein Licht auf diesen Gebrauch : in einem lebendigen Bilde steht er vor den Augen der Nachdenkenden in den Beyspielen, und wie so zweckmässig als leicht gelangen sie so zu einem deutlichen Bewusstseyn der Richtigkeit und der Leichtigkeit der Anwendung der Wörter der Muttersprache. Sollte es sich nicht jeder Gebildete, noch vielmehr jeder verschaffen, der für seine Nation, besonders der als Muster für die Jugend, zu schreiben unternimmt. Wie so sehr wenige haben unter den neuern Sprachen ein Wörterbuch mit solchen, aus den' Schriftstellern selbst aufgestelllen Beyspielen, worin man nicht blos dankbar an der Hand des Verfassers die Bedeutungen in einer zweckmässig geordneten Reihe durchgehet, sondern sie so mit eignen Augen überschaut; vielleicht keine der neuern Sprachen hat ein Wörterbuch mit einer solchen Fülle derselben. Fast ist ihre Sammlung nicht das Werk eines Mannes. Man überlege wie lange es gedauert hat, bis wir durch Gesner und Forcellini solche Werke für die Lateinische Sprache erhalten haben; und wie viel mehr Vorarbeiten hatten die Lexicographen der alten klassischen Sprachen ! Der würdige Linde hat seiner Sprache diesen Schatz selbst gesammelt! Wer je nur einen kleinen Versuch der Art machte, er fühle und sage aus, was dieser tief gelehrte Forscher durch unermüdlichen Fleiss geleistet hat! und welche Sorgfalt, welchen Scharfsinn hat er in der Anordnung bewiesen! Dazu nur einige Belege. Bey plolę, pleść sind die Bedeutungen 1) flechten, 2) schwatzen, albern Zeug faseln, angegeben; aber eine Bedeutung, welche das Band zwischen beyden ausmacht, liegt in der Redensart: plecie mi się w oczach kształt obrazu, erklärt durch : uwija się przed oczami, lecz ciemno, niewyraźnie, schwebt dunkel verworren (das Einzelne in einander verfliessend, verflochten), vor den Augen. —

Oï

Die Bedeutungen von Pamięć liegen einander sehr nahe, sind aber hier scharfsinnig und genau abge-theilt, indem es: 1) das Gedächtniss als Kraft der Seele; 2) die Wirkung dieser Kraft, in Bezug auf einen bestimmten Gegenstand, Erinnerung, Andenken, pamiętanie, pamiątka czego-, 5) diese Wirkung nicht bloss in Absicht des Wiederhervorrufens der Vorstellungen, sondern der Erwägung des in die Gedanken Fassens überhaupt, also so viel als myśl, uwaga; und 4) Andenken, so viel als Denkmahl oder auch, Denkzettel: pamiątka, bedeutet. Zweckmässige Beyspiele erläutern alle diese Bedeutungen. Na pamięć kommt begreiflich im ersten und zweiten Falle vor, die sich überhaupt in einzelnen Bey-spielen so nahe liegen, dass ihre Unterscheidung bloss von der verschiedenen Rücksicht abbängt, welche dem Sprechenden im Augenblicke der Aussage zunächst in den Sinn kommt. Der nicht vergessene Gebrauch des na pamięć für bez rozwagi, in den Tag hinein, unübergelegt, würde sich mit unserm : Etwas nach Gedanken machen, d. i. ohne feste Grundsätze, Vorschrift oder Bild, einiger Massen vergleichen lassen. Bey Pojętny ist der Unterschied zwischen der eigentlichen, oder, wie hier genauer gesagt wird, physischen, und der übertragenen Bedeutung, und der activen und passiven, leicht bemerkbar; aber wie scharf und deutlich ist er hier ausgeführt; und wenn das active und übertragene: leicht fassend, gelehrig, überall angegeben war, so hat die Sorgfalt des Vrf. auch die active physische Bedeutung belegt. Die Vorausschickung der passiven Bedeutungen : leicht aufzufangen, zu umfassen, fasslich, verständlich und die grossere Anzahl von Beyspielen für denselben, soll ohne Zweyfel das Übergewicht dieses passiven Gebrauches anzeigen. Wir können den Wunsch nicht verhehlen, dass es dem Verfasser gefallen hätte, die gewöhnlichsten unter den Bedeutungen überall wenigstens anzudeuten, und wahrhaft seltene, welche durch des Vrf. tiefe und scharfsinnige Forschungen ausgemittelt, und an ihren Platz gestellt worden    sind, wie auch    in den noch folgenden    Beyspielen erwähnt    werden wird, so    auszusondern , dass der    weniger Kundige    sie nicht etwa    anders    auffasse, und ohne    Vorsicht nachahme. —

Bey Potrzeba würden wir als Hauptabtheilung vorschlagen, was der Vrf. allerdings sehr bestimmt unterschieden hat, nähmlich, dass es sowohl : 1) den    Drang der Noth Wendigkeit;    als auch 2) das    was

¹

Go się tycze Słowników Stidla , Wolliggiego i Serbskiego u Kurzboka w Wiedniu wydanego , tudzież Słownika Windyjskiego Gutsmana, odsyłamy recensenta do Nr u 1. Pamiętnika, w przypisie pod literą z., karta 75.

²

Gdy nie tylko każde słowo , lecz każde jego znaczenia położone jest po Niemiecku , wiec słownik P. Lindego przyda się każdemu cudzoziemcowi, który zna ten język obszernie rozkrzewiony. Połączą to dzieło korzyść, Słownika dwóch narodów, z korzyściami Słownika narodowego.

³

Zapytaćby się trzeba samego autora , jak wiele sie exemplarzy dzieła jego rozchodzi. — Widzimy jednak pomnażający się rejestr prenumerantów; a im obszerniejszy będzie ten Słownik, im bardziej pomnożą się nakłady» tym większy dla narodu zaszczyt, że liczne pomocy, wielu gorliwych osób, stawią autora w możności dokonania, czego mu ten nieprzychylny cudzoziemiec odmawia. Drugi tom już wyszedł-na widok publiczny, trzeci wciąż się drukuje, i na przekorę zazdrości starczać będzie nakładów. Gdyby recensent czytał był imiona osób, które nadzwyczajne«! wsparciem to dzi.eło zaszczycić raczyły, gdyby przynajmniej rozumiał to, co autor w de-dykacyi tomu I. o księciu Adamie Czartoryskim gen. ziem Podolskich wyznaje, »iż ten połowę prawie wydatków sarn zastąpił» nie rozpaczałby tak wcześnie o Polakach, i innymby za wzór wystawił.

⁴

) Rady recensenta Goltyngskiego względem ścieśnienia dzieła, nader są płytkie, np. «Niepolskie słowa w osobnym rejestrze umieszczać.» A na cożby się to przydało? pewnie dla ochrony miejsca?—Czy jakie słowo na trzecim, czy na trzydziestym arkuszu się znajduje, to nie oszczędzi papieru, a szukającego zatrudni. Żeby zaś te niepolskie wyrazy zastąpić Słowiańskiemi, jak recensent życzy; nie można było inaczej postąpić, tylko jak autor, t. j. umieszczać cały wyraz na swojem miejscu, a obok niego prawdziwy Słowiański: patrz np. konient, kontentowac ; porównaj we wstępie karte XI.

⁵

Do czegóż zmierza cały ten projekt, wyłożony bez ładu i dorywczo , na końcu recenzyi ? Oto krótko mówiąc, żeby nie było Słownika Polskiego. Przecież recensent na początku swojej krytyki ten tytuł wypisał. P. Linde wziął za zasadę dzieła swojego jeżyk Polski ; recensent każe mu brać Dossyjski.— P Linde pisze dla Polaków; jako ziomek dla swoich współziomków. — Do czego nie doprowadzą niedorzeczne marzenia ! — Gazeciarz Göt-tyngski, nie dość że nie zna języka, o którym rozprawia; widać jeszcze, że nie zna ludzi. Charakter autora, który odważył się na tak wielkie dzieło, który niezwykłą pracą, tyle trudności zwyciężył, zapewne nie da się odwieść od przedsięwzięcia, ani go odwabią od zaczętej pracy, liczne w innym widoku obiecywane prenumeraty.

nothwendig dringend    ist, bezeichnet.    Zu letzterem    würden    wir rechnen, was    Seite 410 steht;    wo

potrzeba durch sprawa potrzebna erklärt wird, zu ersterem, was nachmahls Seite 410. aufgeführt ist, wo es unter 2) durch ubóstwo, Mangel, Dürftigkeit; unter 3) durch przygoda, Noth, Drangsal, Zwang erklärt ist; und die unter 4) angegebene, gewiss seltene Bedeutung, dass es für: Action, Schlacht, steht, möchte vielleicht eben daher abgeleitet seyn. — Przełożyć mit seinem niedokonane Przekładać (bey letztem ist nach der Einrichtung dieses Wörterbuches auf ersteres verwiesen, aber przełożę selbst findet man nicht besonders aufgefuhrt), biethen einen interessanten Zusammenhang der in ihrer Divergenz dann ziemlich weit von einander abstehenden Bedeutungen dar, welche den Sinn unserer deutschen Wörter: versetzen, umsetzen, durchsetzen, übersetzen und vorsetzen, mit einander vereinigen. Zuerst ist umsetzen, umpacken, an einen andern Ort hinstellen, angegeben. Letzteres ist sogleich, wir sehen nicht ganz warum, noch besonders durch Prze?iosić, an einem andern Ort übersetzen, verlegen, bestimmt. Übertragen aus einer Sprache in die andere, ist die nächste Bedeutung; dann folgt: durchlegen , zwischenlegen, mit den interesanten speciellen Anwendungen auf Durchschiessen eines Buches, Wechselreime, und die Schichtungen im Innern der Erde, wobey ja unser eigentlicher bergmännischer Ausdruck auch: durchsetzen ist. Die nächste Bedeutung von Przekładać, überladen, welche wohl selten

Słownik Lindego 2. wyd. Tam VI.

58 genug ist, und leicht eine gebräuchlich gewordene Verwechselung mit dem ähnlichen przeładować scheinen könnte, hat in unserm überlegen (zum Beyspiel mit Waaren) eine Analogie. Die zweckmässig unterscheidenen Bedeutungen: vorziehen, Vorzug geben, vorsetzen, zum Vorgesetzten machen, und einem etwas vorlegen, vorstellen, mit ihren Anwendungen, sind der Beschluss dieses reichen Artikels.— Puścić ist ein noch reicher ausgestatteter, vortrefflich gearbeiteter Artikel, gleich so vielen andern. Bey Przymiot ist sehr zweckmässig das Russische prymetaC : durch einandern werfen, verglichen, und Hinzuwurf als die erste Bedeutung aufgestellt; auch fehlt nicht das Russische prymieta, Kennzeichen, welches wir aber lieber der zweiten polnischen so gewöhnlichen Hauptbedeutung: Eigenschaft, zugeordnet sähen. Indessen der Begriff der Ansteckung, den dieses Wort selber und die Derivate haben, ist nicht so leicht vereinbar. Man würde beides in dem Begriffe des Angenommenen vereinigt sehen, wenn nur an eine Ableitung von przymuję statt przyjmuję zu denken wäre. Der würdige Vrf. verbindet mit Recht Ansteckung, ansteckende Krankheit mit Hinzuwerfen; doch scheint die Vergleichung mit dem Russischen auch schon das simplex mięta Ziel, mietka, Kennzeichen, Merkmahl bedeutet: so ist das auch schon dem Begriffe der Eigenschaft nahe genug.

Wyciąg tćj recensyi znajduje się w Gazecie Warszawskiej Nro. 99, 10 grudnia 1811.

LIST DO REDAKTORA GAZETY WARSZAWSKIEJ.

Dla interesów osobistych przez czas niejaki oddalony od ojczyzny, nie mogąc być zbliska świadkiem usiłowań moich rodaków, stratę z oddalenia się mam nagrodzoną tćm przynajmniej, ii zdanie [o nas sąsiadów dokładnićj mogę wyśledzić. — Nie uwierzysz W Pan, ile oni na wszelkie urządzenia nasze we wszystkich wydziałach administracyi zwracają uwagi, i jak są surowemi, lecz oraz sprawiedliwemi sędziami. Z zadziwieniem mojem słyszałem ich mówiących z największą o nas pochiuałą, ii się tak czynnie i lak skutecznie instruhcyą powszechną młodzieży, dla wszystkich stanów w narodzie użyteczną zatrudniamy. Pisma ich nawet publiczne, ich gazety i dzienniki obejmują nieraz wiadomości, zaszczyt przynoszące naszemu krajowi. Na dowód lego, przesyłam WPanu wyjątek z dodatku do gazety pod tytułem: Allgemeine Literatur-Zeitung, z prośbą, abyś go raczył umieścić w swojćj gazecie, dla okazania publiczności, jak dalece zagraniczni literaci prace naszych tegoczesnych pisarzy cenić i uwielbiać

umieją.

»Wydawanie nieprzerwane na widok publiczny wybornego dzieła , o którego zaletach roku 1808 w powszechnej literackiej gazecie, i w dodatku do niej r. 1810 już się tyle powiedziało, ile rozciągłość onćj dozwoliła, jest prawdziwie rzeczą, która najprzyjemniejsze ukontentowanie sprawuje. Czuć je bez wątpienia musi naród, dzielnie się wznoszący, widząc wielkie skarby języka swojego, zwłaszcza w tćj części obfitej wyżej wspomnionego Słownika. Winszować można narodowi posiadającemu dzieło , które tyle i lak dokładnych wyobrażeń w ojczystym języku zawiera. Wielkie dla języka wynikają z niego korzyści, które spływając na przyszłe pokolenia, do prawdziwej wdzięczności dla zacnego onćj sprawcy pobudzać będą. Wdzięczność ta rozciągać się będzie do wspaniałego xiążąt Czartoryskich domu i in nyeh godnych i szacownych panów Polskich, bez których dobroczynnego i hojnego wsparcia, dzieło

59

to nie byîoby wyszła na widok publiczny. Wśród przeszkód rozlicznych w czasach dzisiejszych , wznosi się to dzieło nakształt niewzruszonego obelisku, i bodajby jak najbliższych lepszych czasów świetna było jutrzenka.*

• Zwracając uwagę na cześć oddzielną tego Słownika, która się teraz w ręku naszych znajduje, nie widzimy potrzeby powtarzania wiadomości o jego układzie, ani zwracania baczności czytelnika, jak przez należyte porównanie wszystkich dyalektów rozszerzonego nader Słowiańskiego języka , do gruntownego poznania języków od niego pochodzących prowadzi. Zastanówmy się jedynie nad znakomita korzyścią, jaką to dzieło dla języka Polskiego sprawuje. Nic tu nie wspominając o jasności wyobrażeń , z jaką postrzegać się dają znaczenia wyrazów jakowego języka w tak dokładnym sposobie wypracowane, co za nieoceniony pożytek ztąd wypływa, mieć pod ręką wielki zbiór wybranych przykładów, okazujących użycie pojedynczych wyrazów we wszystkich znaczeniach, z wymienieniem pisarzów i liczby, która im kartę z przytoczonego dzieła oznacza. Taki zbiór podobnych przykładów staje się niewyczerpanóm źródłem nowych przystosowań i nowych badań względem języka, w którym już wyszły dzieła klasyczne, i który wykształconym być może. Każdy pisarz narodowy biorący się do pisania dzieła , każdy człowiek polerowny i pragnący dokładnie nauczyć się ojczystego języka, czytając i odczytując różne wyrazy w tym Słowniku zawarte, najmocniejsze ukontentowanie uczuje, widząc z osobna wskazane wszelakich wyrazów znaczenia , jak i kiedy używane być powinny. Klasa nawet piszących dzieła w używaniu wyrazów dokładną jest skazówką. Przykłady z nich czerpane w żywym stawią się obrazie dla osób myśleć umiejących , które z łatwością uczą się należytego używania wyrazów w mowie ojczystej. Gzyliżby nic każdy w narodzie, a zwłaszcza chcący pisać wzorowo dla młodzieży, Słownik takowy mieć u siebie powinien? Jak mało jest nowszych języków, któreby tak dokładne miały Słowniki, aby wyjęte z dzieł różnych przykłady, nietylko przez autora dobrze uporządkowane były, lecz aby sam czytelnik porządek takowy widocznie postrzegał? Ze wszystkich nowszych języków, żaden podobno nie ma z taką dokładnością wypracowanego Słownika, tak dalece, iż zdaje się, że zbiór ten pracą jednego człowieka być nie może. O jak to długo czekać trzeba było, niż podobne Słowniki Łacińskie Gesner i Forcellini wypracowali, i jak wiele przygotowania pierwej do tego poczynili, piszący Słowniki starożytnych języków! Nieoszacowany Linde skarb swojego ojczystego jeżyka sam zgromadził! Niechaj tylko ktokolwiek zastanowi się nad cząstką jego pracy, a przyzna pewnie z zadziwieniem , iż ten uczony badacz przez pilność swoje niezmordowaną bardzo wiele dokazał. Jaka troskliwość ^ jaka bystrość dowcipu wT uporządkowaniu znaczenia wyrazów daje się postrzegać! Na dowód tego przytoczmy niektóre wyjątki: Weźmy wyraz plotę, pleść, przypatrzmy się znaczeniom jego; \mo pleść jak n. p. warkocz; 2do pleść, gawędzić, bałamucić, nie do rzeczy mówić ; lecz znaczenie wiążące dwa pierwsze, zawiera się w nastepném wyrażeniu; plecie mi się w oczach kształt obrazu, czyli jaśniej mówiąc: uwija się przed oczyma, lecz ciemno, niewyraźnie. — Pod wyrazem Pamięć, znaczenia blizkie są siebie, jednak dokładnie od siebie są rozróżnione, gdy pamięć: 1. uważa się jako siła duszy; 2. jako działanie tej siły, ze względem na jakowy przedmiot, i w ten czas mówi się pamiętanie, pamiątka czego; o. to działanie siły duszy rozciąga się nietylko do wzniecenia dawniej mianych wyobrażeń, lecz do rozważania wszelkiego duszy pojęcia, co się myślą lub uwagą nazywa; 4. pamiątka, jako znak coś przypominający.— Stosowne przykłady wszystkie te znaczenia objaśniają. W dwóch przypadkach używamy wyraz na pamięć, a które tak

GO

mocno z sobą się stykają, jak przykłady dowodzą, ze ich różnica od różnego względu zależy, który tworzy się w duszy mówiącego, w momencie wyrzeczenia myśli jakowej. Używany wyraz na 'pamięć zamiast bez rozwagi, zdaje się wyrażeniu w języku Niemieckim etwas nach Gedanken machen d. i. ohne (este Grundsätze odpowiadać. — Przy wyrazie Pojętny, daje się postrzegać różnica między właściwćm czyli dokładniej mówiąc fizycznćm i przenośnćm, między czynnćm i bierném znaczeniem ; lecz jak zręcznie i dokładnie jest tu ona okazaną! Autor troskliwy kładąc czynne i przenośne tego wyrazu znaczę' nie, jak np. pojętny człowiek, łatwo obejmujący rozumem, pojętliwy, i o czynnćm fizycznćm nie zapomniał. Przytoczenie znaczeń biernych jak np. pojętny ręką, siecią, którego łatwo dostać, pojmać, i wiele przykładów położonych, używanie tego wyrazu bardziej w znaczeniu biernćrn upoważniają. Nie możemy zataić naszego życzenia, aby autor, oznaczając zwyczajne znaczenia wyrazów, wskazywał oraz prawdziwie rzadkie, i przez jego bystrość dostrzegania różnicy w znaczeniach odkryte, i na swojem miejscu mieszczone, aby czytelnik mniej mający oświecenia nie mylił się w ich rozumieniu i użyciu. — Przy wyrazie Potrzeba, radzibyśmy widzieli jako główny podział, a który sam autor dokładnie rozróżnił, to jest, że ten wyraz potrzeba oznacza: 1. równie gwałtowność potrzeby, jak 2. i potrzebę, która powszechnie dokuczającą się staje. W drugim podziale umieścimy, wyrażenie na karcie 410, gdzie potrzeba objaśnia się przez sprawa potrzebna, w pierwszym zaś, co dalej znajduje się na karcie 410, gdzie potrzeba toż samo co ubóstwo, Mangel, Dürftigkeit; i przygoda, Noth, Drangsal, Zwang oznacza ; do tego przydać należy znaczenie tego wyrazu : potyczka, akcya, bitwa, lecz to się rzadko używa w tćm znaczeniu.»

Leipziger Literatur-Zeitung 1813. Nr o 113, 1 May.

was unermüdete Ausdauer und Be-

hat der

Mit eisernem Fleisse und mit Anstrengung alles seines Vermögens

Dies Werk ist ein redender und schöner Beweis von dem harrlichkeit leisten kann.

wo nicht bloss nahe Nachbarschaft mit verschiedenen slawonischen Völkern, sondern auch

Vrf. dieses sein classisches, nicht bloss für die polnische, sondern auch für alle slawonische Dialecte und selbst für die deutsche Sprache interressante Werk so weit bis zu seiner Vollendung gebracht, dass nur noch der Ole und letzte Theil fehlt. Andere gel. Lit. Zeit, haben bereits mit gerechtem Lobe angezeigt, wie der Vrf. den 1. Theil bey den Piaristen in Warschau 1807 herausgegeben, und wie er, da es hier nicht so rasch ging, als es unter seinen Augen gehen konnte, sodann mit einer im 19 Jahrh. seltenen Energie, eine eigne Druckerey erreichtet, und von 1808 bis 1811 die folgenden Theile mitten unter dem nahen Kriegsgetümmel geliefert. Bef. bemerkt nur bloss noch: dass diese Anstrengung des Vrf. einen Aufwand von mehr als 16000 Thlr. erfordert habe, und dass er gegenwärtigen 5ten Theil unter ähnlichen Verhältnisen , ohne sich durch irgend etwas stören zu lassen , herausgab. 374 Bogen beträgt bis dahin das ganze Werk, und noch dürften, auch nur bloss ein Sechstheil gerechnet, an 100 Bogen erforderlich seyn , um es völlig zu vollenden. — Die Vergleichung aller bekannten slavvonischen Dialecte, welche gedruckte Bücher haben, nebst dem alten bekannten und ursla-wonischen Sprachen, welche durch Nachbarschaft und Zufall der polnischen Sprache Wörter geliefert haben, machen dies Werk jedem Sprachkenner unentbehrlich; besonders ist es aber in Deutschland der Fall

61

z. B. ein Pater Marcus im krainerischen , ein gelehrter

der Umstand, dass bis an die Elbe in Deutschland bis in das llteundl2(e Jahrb. alles slawisch gewesen, dass jetzt noch selbst ein Paar Millionen Slaven da sind, (Böhmen, Krainer, Polnische Schlesier, Wenden, Polen, und halbe Polen genannt Kassuben u. s. w.), die Kenntniss irgend eines slawo-nischen Dialects jedem Sprachkenner und Sprachforscher, jedem Geschiehtsfreunde und Literator höchst noting macht. Wer kann sich hier nicht an Karls IV. Verordnung in der goldenen Bulle erinnern: Electorum filii a septimo aetatis anno in grammatica Italica ac Slavica linguis instruantur, p. 41. ed. Heidelb. Unter allen Slawonischen Dialecten haben aber unstreitig das Böhmische, Polnische und Rus-sische vor allen andern den Vorzug; denn ersteres hat die älteste moderne Literatur, das Polnische ist ihm nachgefolgt, hat mehr Ausbreitung und länger herrschende Consistenz gehabt, und das Russische hat in neuern Zeiten die grösste Ausdehnung erhalten. Da auch die polnische Nation geographisch genommen in der Mitte der grossen Slawenwelt liegt, so verdient auch deshalb der polnische Dialect eine gründliche Beherzigung; und man kann nicht mit jener Einseitigkeit darüber urtheilen, wie manche bisher gethan haben, welche etwa nur nothdürftig irgend einen Dialect gekannt, oder aus Vorliebe für den einen, den andern herabzusetzen gesucht haben. Jeder der Dialecte dieser literarisch gebildeten Slawen hat seine besondern Vorzüge und Eigenthümlichkeiten, die ihm der andere nicht streitig machen kann. Dem Böhmen bleibt sein höheres Alter der Literatur , dem Polen die längere Dauer derselben, dem Russen, so jung auch seine Literatur ist, die raschen Fortschritte in neuern Zeiten, ein eigentümlicher Vortheil. Wer weiss, ob nicht mit der Zeit auch das uralte Kleinrussische, das Serbische und andere Literaturen auftreten werden? Alles was der Vrf. in Büchern gefunden hat, hat er aufgenommen, der lebenden Sprache aber weniger getraut, und dieser Vorsicht hat man es zu danken, dass man bey ihm weder willkürliche Erklärungen, noch Wörter findet, die nicht ganz gang und gebe sind, oft nur im Munde von Sprachverderbern, oder von Sprachkundigen im Polnischen Vorkommen. Nichts ist bey ihm ohne Beleg der Autorität. Mit der grössten, Strenge und Sorgfalt hat der Vrf. sich an den Buchstaben im Polnischen gehalten, und selbst da, wo er eine Erklärung nicht wusste, lieber ein Fragezeichen gemacht, z. B. Szmaga S. 598. Th. V. Dieses Szmaga ist ein sa-mogitisches Küstenfahrzeug, Seeschiff. Ref. würde diess auch nicht wissen , wenn er es nicht im Kriege 1794 erfahren hätte. Welchen deutschen Namen es führt, weiss Ref. nicht. — Bey einem so grossen Werke sind Irrthümer unvermeidlich.; So glaubt auch Ref., dass der gelehr. Vrf. Stygar am füg-liehsten vom deutschen Worte Steiger und nicht vom la tein. instigator S. 493. ib. hätte ableiten sollen. Doch ist dies eine Kleinigkeit, wenn man bedenkt, welche richtige und kritische Ansichten sonst der Vrf. gewährt. Man lese z. B. nur das Wort. Rob, raba, roba S. 48, oder Rup, S. 164, oder Rząd, S. 181. Wenn polnische Schriftsteller oft die Wörter falsch gebraucht haben, so ist des Vrfs. Pflicht gewesen es anzuzeigen , so wie es Pflicht ist des Lesers aus dem Context zu urtheilen , dass der falsche Gebrauch, nicht den Beyfall des Vrfs. habe. Eben so ist cs noch dem Vrf. nicht zur Last zu legen, wenn in andern slawischen Dialecten Tomsa im böhmischen ihn irre geleitet, oder ihm nicht angegeben, was er hätte wissen sollen ; denn die Allwissenheit wäre ihm beynahe noting gewesen, wenn er mit eben dem Fleisse alle slawonische Dialecte hätte bearbeiten sollen, wie er das Polnische bearbeitet bat. Die literarische Welt hat nach des Ref. Urtheil dem Vrf. nicht bloss ein sehr gelehrtes, möglichst vollständiges, die bisherigen übertre-ffendes,

02

poln. deutsches Wörterbuch zu danken, sondern auch ein Glossarium linguae Polonicae, und zwar primum Slavonicae dialecti, denn kein slawoniseher Dialekt kann sich dessen rühmen. Dass der Vrf. auch in den Vergleichungen weit mehr, als der Petersburger Slowar’ geleistet hat, ist klar. Wer dies seltene Buch nicht bey der Hand hat, kann sich davon aus Joseph Dobrowski Reise nach Schweden und Russland 1792 (Prag bey Calve, 1796) überzeugen. In doppelter Hinsicht ist also dieses schätzbare Werk ein angenehmes Geschenk der Literatur. Nicht aus Vorurtheil oder Vorliebe für das mühsame Werk des Vrfs. sagt dies Ref., sondern in Betracht dessen, dass die polnische Sprache erst seit Sigismund (II) Augustus I. Zeiten, seit etwa 1545 blühend geworden, weil man vor dieser Zeit wenig oder gar nichts polnisch geschrieben hat. Da nun der Vrf. mit besondern Fleisse alle polnischen alten Bibelübersetzungen, so wie die alten Schriftsteller des goldenen Sigmundischen Zeitalters bis zu den ersten 20 Jahren des unglückseligen Sigmund III Zeiten benutzt hat, so gebührt allerdings diesem schönen Werke der Titel eines Glossarii Polonici. Dass es die Bahn zu einem Glossario Slavonico, wovon die Basis der Kirchendialect, das Altslavonische, dialectus Slavonica antiqua, hier dialectus Ecclesiastica, mit Eccl. bezeichnet, seyn müsste, brechen könnte, und schätzbare Beyträge dazu enthält, liegt auch vor den Augen. Dass der Vrf. das Russische und Slawonische mit cyrillischen, modernisirten russischen Buchstaben schreibt, nicht die vorgeschlagene Schlözerische oder Backmeisterische Orthographie dabey gebraucht hat, findet Ref. auch sehr zweckmässig; denn wer wirklich diese Dialecte versteht, wird gewiss diesen neuen Orthographien kienen Bey fall geben. Es ist leichter das cyrillische Alphabet, als diese willkührlichen Orthographien zu erlernen. Mann muss immer gleichsam rückwärts in die, alte Orthographie übersetzen, und hat statt der Erleichterungen neue Mühe, wie das bey den meisten modernen Erleichterungen der Fall ist, z. B. das Griechische ohne Formenausnahmen, das Hebräische, Arabische u. s. w. mit lateinischen Lettern u. andere Sonderbarkeiten der Art. Ref. ist zwar nicht dagegen, dass man in Ermangelung des cyrilischen Alphabets russische und alt slawonische Wörter mit böhmischer oder polnischer, oder, wenn man will, krainerischer Orthographie schreibe, allein das Bessere muss vorgezogen werden, und das Beste ist gewiss, dass man es dem Original gemäss schreibe. Hätte auch der Vrf. bei diesen Wörtern das böhmische Alphabet gewählt, so wäre es für die Polen unbequemer, hätte er aber das polnische gewählt, so wäre es für die Böhmen (Tschechen) unbehülflicher gewesen. Er hat also, wie bey dem böhmischen, auch hier einem jeden Dialekte seine Eigentümlichkeit gelassen. Ref. ist daher der Wunsch des Vrf. S. X. Th. I. unbegrieflich : die Möglichkeit einer allgemeinen Schriftsprache — wie in Italien die verschiedene Provinzen — eine allgemeine (Schrift-) Sprache im Slawischen zu haben. Ref. ist die Möglichkeit zwar auch einleuchtend, aber das Individuelle eines jeden Dialects scheint ihm der Lage der Dinge nach so notwendig und daher wünschenswert, dass er durchaus eine solche Sprachvereinigung sich nicht anders denken kann, als ein blosses, zwar schönes, aber immer unerreichbares Ideal; er ehrt es wie Leibnitz’s Dyadik, denkt aber wie von Murr übereine allgemeine Schriftsprache, denn 54.000,000 genetisch verschiedene Slawen können unmöglich eine einzige Büchersprache oder Schriftsprache sich wählen. In Italien bildete so wie zum Theil in Deutschland der Zufall besondere Schrift- oder Büchersprachen, und so gross auch der Vortheil davon ist, so man-cherley Schaden hat dies für diese zwey grossen und gelehrten Nationen. Die halbtodte Büchersprache spricht niemals zum Volke im populären Tone, sie schwebt in höhern Regionen. Der Italiener übersetzt

63

sich Goldoni’s und Metastasio’s Stücke in seine Vulgärsprache, und wer in Deutschland wie ein Buch spricht, spricht affectirt. Die slawischen Völker sind freylich nicht so sehr wie die germanischen Völker in Sprachen und Sitten von einander verschieden. Allein wie ist es möglich, dass ein Böhme seine uralte böhmische Literatur der modernen polnischen, oder der noch jüngern russischen Literatur opfern sollte. Puchomir’s Prawópis ruski gefällt gewiss mit Recht sehr wenigen echten Böhmen. Umgekehrt sieht Ref. es für eben so unthunlich an, wenn Polen oder Russen die böhmische Orthographie annehmen wollten. Als man vor den unseligen lateinischen Makaronismen, ehe die französischen Makaronismen die polnische Sprache verdarben, Czechismen einflickte, da eiferte mit Recht Lukas Górnicki schon unter Sigismund Aug. II dagegen. So wenig wie sich die germanischen Völker zu einer Schriftsprache vereinigen können, so wenig können es auch die slawischen; der grammatische und literarische Gewinn von Sprachvereinigungen ist aber auch im Grunde genommen nicht besser, als der, den Kirchenvereinigungen zu stiften pflegen. Ein Jeder lebe seines Glaubens, ein Jeder rede seine Sprache und schreibe sie nach seinem Dialekte. Zurückzugehen auf den Kirchendialect dürfte auch weder die jetzige russische (grossrussische) noch serbische Sprache so wenig im Stande seyn, als z. B. Deutschland in Opitzes, oder wohl gar in Ottfried’s, Kero oder der Minnesinger Zeiten zurückwandeln; obgleich mancher Patriot es im Ideal seiner Poesie wünschen mag. Ref. würde es noch dauern, Klopstok’s, Wie-land’s und anderer Dichter Werke so undankbar einem Ideale, sey es noch so schön, aufzuopfern. Doch dafür, dass dies nicht geschiet, sorgt die gütige Natur, die Mutter der Sprachen und Menschen. Was Cornelius Agrippa de Nettesheim hierüber gesprochen, kann jeder nachlesen. Ref. stimmt in das schöne I'deal des Vrf. mit ein, es dünkt ihm aber um so mehr lobenswerth, dass er diesem Ideal keine Orthographie aufgeopfert hat, je mehr seine historische Treue ihn an die Dialecte jedes Volks nach der Vorgefundenen Schreibart gefesselt. Diese gewissenhafte Treue giebt oft diplomatischen Werth den Forschungen des Vrfs., und es ist keine Kleinigkeit eine schöne Idee in die Fesseln der Kritik zu schlagen, um der Wahrheit treu zu bleiben. Wie oft eine schöne Idee täuscht, hat auch Hr. Kopilar in seiner sehr schätzbaren Grammatik des crainerisehen Dialectes gezeigt, wo er versichert, dass Cyrill ein l in seinem Alphabet erfunden hätte, wenn er ein Pole gewesen wäre. Haben denn die Böhmen es nicht gehabt? ist es nich im Russichen , Gross-und Kleinrussischen fast eben so häufig üblich, wie im Polnischen? Ist es nicht vielmehr Tbatsache, dass nur diejenigen slawischen Völker das l verloren haben, welche stark mit andern Nationen vermischt wurden: z. B. die neuern Böhmen, die Krainer u. s. w. Denn dass der cyrillische Buchstabe n, liudi, vor a, o, wie t im Russischen in allen Dialecten klingt, war gewiss Hrn. Kopilar nicht unbekannt, z. B. lob, lobki, Ladoga u. s. w. Doch hiervon abgesehen, so muss auch Ref. es rühmen, das. der Vrf. um Raum zu sparen, nicht alle Eigenheiten in der alten polnischen Orthographie beobachtet hat, sondern sich mit der blossen Anzeige begnügt, denn bekanntlich war sie in Polen so wenig unter Sigismund August II. bestimmt, dass man auf dem Titelblatte der Iiadziwiller Bibel 1565 Varianten findet, then u. ten. Das accentuirte ä zu rcstituiren, dürfte also jetzt auch wohl unmöglich seyn, ungeachtet aller Bemühungen des polnischen Aristarchen Kopczyński ; und der Instrumentalis generis neutrius tym statt tém, könnte auch einen Apollogeten finden, in Betracht, das es im Slawonischen ohne Unterschied tom heisst. Zu viel Unterschied erschwert die Sprache, und selten sind selbst die Werke der besten polnischen Schriftsteller correct gedruckt. Da der Vrf.

- 64

sein Wörterbuch unter seinen Augen hat drucken lassen, so stösst man sehr selten auf Druckfehler. Noch muss Ref. bemerken, dass der 4ste Theil dem Fürsten Adam Czatoryski, östreich. kaiserl. Feldmarschall , und dem Grafen Max. Józef Ossoliński, östreich. kaiserl. Kammerherrn und Präfecten der kaiserl. Bibliothek in Wien dedicirt ist. Beyde Herren haben dies Werk durch literarische und andere Beyträge nnterstüzt. Die folgenden sind andern hohen Beförderern der polnischen Literatur gewidmet. Die Piaristen Kamiński und Dmochowski und andere Gelehrte in Warschau, haben den Vrf. unterstützt. Sehr schätzbar dünken Ref. die Bemerkungen, die Hr. Magier geliefert hat. Sie bestehen in lauter technischen Wörtern der Handwerker und Fabrikanten, w'elcbe grösstentheils in keinem polnischen Wörterbuche Vorkommen. — Wenn der rastlose Eifer des Yrf. mit dem 6ten Theile fertig seyn wird, dann möchte doch wohl noch‘ein 7ter, oder 7. u. 8. Theil nöthig seyn, wo in möglichst sparsamen Räumen besondere Register aller slavonischen Dialecte, die hier Vorkommen, so wie auch aller andern deutschen , lateinischen, griechischen, hebräischen, türkischen u. a. Wörter kolumnenweise es anzeigten, unter welchem Worte jedes nicht polnische, hier der Etymologie und Spraohvenvandschaft wegen ci-tirte Wort vorkäme. Diese Indices würden diess vortrefliche Werk erst recht nutzbar machen, indem auch der weniger Geübte es leichter benutzen könnte. Der Staat seihst sollte im Fall, w⁷enn bey un-sern geldknappen Zeiten die Pränumerationen und Subscriptionen nicht zureichen, dies Werk unterstützen. Die lohnenden Früchte würde die Nachwelt segnen »

Seite 264.

Annalen der Literatur und Kunst in dem Oesterreichischen Kaiserthume 4809, Junius

«Unter den slawischen Völkern können sich nur die Russen und Polen mit vollständigen Wörterbüchern rühmen. Jene verdanken das ihrige der russischen Akademie, zu dessen Verfertigung sich mehrere ansehnliche Mitglieder vereinigten, diese aber dem Fleisse einzelner Gelehrten, ehedem eines Knapski, Trotz, und jetzt eines Linde, der von polnischen Mäcenen , dem Fürsten Adam Czartoryski, dem Grafen Joseph Ossoliński grossmüthig unterstützt, mit den nöthigen Hülfsmitteln reichlich versehen, da ihm die an polnischen Werken reiche Ossolinskische Biblothek zu Wien durch 10 Jahre zu Ge-hbthe war, seine Vorgänger zu übertreffen sich rühmlich bemüht. Die K. Böhm. Gesell, der Wissenschaften zu Prag hat ihn gleich bey Übersendung des ersten Theils seiner vieljährigen mühsamen Arbeit zu ihrem auswärtigen Mietgliede ernannt».

den

Nach Zueignung und dem Register der Pränumeranten, folgt die Einleitung (wstęp) voit XVIII Seiten, worin der Hr. Verfasser von dem Zwecke und der Einrichtung seines Werkes mit seinen Landsleuten spricht. Für Nichtpolen ist der darauf folgende Aufsatz «über die Tendenz dieses Werkes» in deutscher und französischer Sprache bestimmt. Möglichste Vollständigkeit und Zuverlässigkeit war in Ansehung des Polnischen sein Hauptaugenmerk. Da zu Belegen der Bedeutungen passende Stellen aus polnischen Schriftstellern , mit dem Namen derselben und der Seitenzahl des citirten Buches angeführt werden, so glaubt er dadurch seinen Erklärungen den höchsten Grad der Zuverlässigkeit gegeben zu haben. Dazu sollte noch die stäte Vergleichung des Polnischen mit andern slav. Mundarten beylragen. Veraltete unbekannte Wörter, heisst es, wurden aus ihnen erläutert, verlorne Wortstämme ergänzt. Hätte sich doch Hr. L. bloss darauf eingeschränkt, und nicht so vieles zu diesem Zwecke gar nicht Gehörendes aus unzuverlässigen Quellen ohne Auswahl aufgenommen. Oh nun der höhere Zweck

65

er dadurch berücksichtiget haben will, dadurch erreicht worden sey, nämlich die Überzeugung hervorzubringen , dass die slawischen Mundarten , ungeachtet ihrer Abweichungen , sich zu einer allgemeinen Schriftsprache vereinigen könnten, wollen wir dahin gestellt seyn lassen, da hier nur von der blossen Möglichkeit eines zwar wünschenswerthen , aber anderer Ursachen wegen unausführbaren Projekts die Hede ist. Diese state Vergleichung der Mundarten führte den Hr. Yrf. auf die Grundsätze der Wortforschung und ihre Anwendung auf die polnische Sprache. Er brachte sie in eine kleine Abhandlung, die hier 22 Blätter einnimmt. Ihr Inhalt beschränkt sich auf die etymologisch - wesentlichen Buchstaben , auf die Verwandelbarkeit derselben, ihr Verhältniss zu den Sprachorganen , auf die Endigungen und Zusatzvorwörter, d. i. auf die Nach-und Vorsylben. Dass K in Z übergehe, wird (§. 23) mit Beyspielen aus andern Mundarten bewiesen, die aber gerade nur beweisen, dass k in c (nicht in z) polnisch ausgesprochen verändert wird. Denn das windische zwiet müsste ja polnisch cwiel geschrieben werden. Die I. Abth. des XI. Gap. von zufälligen Worttheilen ist sehr mangelhaft, da doch §. 86. ausdrücklich gefordet wird, dass sich der Wortforscher ein vollständiges Verzeichniss der Wortendigungen verfertigen müsse. Rec. hoffte sie im Wörterbuche selbst, wie bei Adelung, zu finden ; fand aber nur die Bildungssilbe al unter a, Sie sollte eigentlich unter L stehen, und so unter B: ba, oba, unter K: ka, ak, ik, unter N: in, an, on., u. s. w. Hr. L. mag aber glauben, dass diese Bildungslaute in die Sprachlehre und nicht in das Wörterbuch gehören. Das Wörterbuch selbst kann nach seiner Einrichtung nebst dem Polen nur der Deutsche gebrauchen, da die Bedeutungen der poln. Wörter nur deutsch erklärt worden sind. Doch machen es die beygesetzten Wörter aus andern slaw. Mundarten zur Noth auch für andere Slawen brauchbar. Und nur dadurch lässt sich einigermassen entschuldigen , wenn bey Introligator auch das Windische puhpintar (Buchbinder), und so bey anderen Wörtern unsprünglich deutsche Benennungen angeführt werden , die doch eingentlich zur Bereicherung des Polnischen aus anderen Mundarten nicht in Vorschlag gebracht werden könnten. Wozu sollen auch die oft ganz unnützen Wiederholungen der slaw. Wörter, wie z. B. unter Brat, oder die gehäuften Synonyma, wie unter Deszcz, Droga u. s. w. dienen? Warum musste denn nebst dem Böhm, cesla noch das Slawische cesta und abermahl unter dem Windischen , Krainischen, Kroatischen, dasselbe Wort, nur verschieden geschrieben, wiederholt werden? Soll denn Bosnisch, Ragusinisch, Slavonisch , Dalmatisch auf andere Sprachen als die illyrische hindeuten? Der Unterschied ist ja gar oft nur orthographisch, und warum sind alle diese Wörter wenigstens zur Vermeidung nicht weniger Fehler, nicht lieber nach einer gleichförmigen, etwa der polnischen Orthographie geschrieben worden? So ist z. B. unter Kaszel (Husten) das Böhm, kassel, das Sorab. kaschel, das Windisch. kashel, und wiederum das Slavon. ka-shali, das Bosn. kasciagl, der Aussprache nach einerley. Dass diese Vergleichung des Polnischen mit Wörtern anderer Mundarten nicht bey allen Artikeln durchgefübrt werden konnte , ist sehr begreiflich. Selbst da wo es etwa noch geschehen konnte , ist die Unterlasung sehr verzeihlich. So hätte bei Jugo füglich igo (Joch), bey Iwa Sahlweide, das Böhm. gjwa; bey Cierlica, Flachsbreche, trlien .(anstatt drhlen Flachsrissei); bey Lopa, Tatze, das Ung. lab Fuss, zur Erläuterung oder Bestätigung angeführt werden können. Unter den angeführten Wörtern aus nicht slawischen Sprachen , sind gar viele zum Theile ganz überflüssig, zum Theile auch nicht passend. Bey Głowa z. B. steht auch noch cf. Gr. xecpaXrj, cf. Lat. calva, cf. globus, cf. Ger. schlau ; wo doch nur calva allein mit dem Slawischen glawa eine

Słownik Lindego wyd. 2. Tom VI.

66

Vergleichung aushält. Richtig wird das Schwed. und Nieders. glad mit gładki verglichen; aber das da-bey angeführte Hebr. Chald. Arabische hätte hier, so wie an vielen anderen Stellen, lieber ganz wegbleiben sollen. Die zwar alten, aber gründlichen Einwendungen gegen Frenzeis gezwungene Ableitungen der slaw. Wörter aus dem Hebräischen, mögen etwa dem Hr. L. nicht bekannt seyn. Durch das Ungrische, aus dem manches Wort zu den Polen hinüber wanderte, ist wohl hier und da einiges aufgehelt worden, aber an vielen Stellen war doch die Anführung ungrischer Wörter zwecklos. Vielmehr hätte eine sehr fleissigc Vergleichung des Lettischen und Lithauischen als nächst verwandten Sprachen mit der Slawischen in den Plan dieses Wörterbuchs gehört. Schlimmer ist es, wenn bey Grzech, (Sünde) das Lateinische horreo, das Deutsche grauen, und nicht das Slawische gore, dem Urbegriffe nach etwas Böses, Arges, davon gorzej und gorszy (und so auch grzech) abzuleiten sind, zur Vergleichung aufgestellt werden, wenn bey Klamra das ebenfalls aus dem Deutschen enlehnte Böhm, klamr, nicht aber das ächte Wort skoba ; wenn bey Arsenal das Böhm, strilnice (Schiesstatt) und nicht zbrognice; wenn bey Grab, (Weissbuche), auch noch gawor (Ahorn), wenn bey Ghrost das Böhm. Aras (Damm), bey Koł das Böhm, hui, das unter goły gehört, wenn Lanik nicht blos unter Łan, sondern auch bey Lenno angeführt werden. Die Vermengung ganz verschiedener Wurzelwörter hätte sorgfältiger vermieden werden sollen. Man darf I)ub nicht mit lupy, Gomółka nicht mit melken, gemolken, wohl aber mit Kumpf d. i. abgestutzt, vergleichen. Man kann Pasierbica nicht von córa, Kobolt nicht von kow ableiten. Man darf das Böhm. Usa, (alt lesa), nicht mit dem Poln. Lisica, wohl aber mit lasa vergleichen. Wäre dem Herrn Verfasser das Böhm, lis (Presse) bekannt gewesen, so hätte er Lisica (Nothstall) von Lisica (Füchsinn) gewiss ganz gelrennet. Diese kleinen Mängel in Nebensachen werden aber durch die Hauptsache, d. i. durch die vollständige Sammlung und Erklärung der poln. Wörter gar sehr überwogen ; der eingestreuten grammatischen Bemerkungen , historischen Erläuterungen (S. Kunica) nicht zu gedenken. In Hinsicht der angeführten haüfigen Redensarten und Sprichwörter scheint es, als wenn Hr. L. alles hätte erschöpfen wollen , und man wird eher Ursache haben darüber zu klagen , dass er hierin das Mass überschritten , als dass er zu wenig geleistet habe. Rec. billigt es , dass er auch solche Wörter aufnahm, die man nicht mehr versteht, und die er selbst nicht zu erklären wüste. S. Giuba, Grdula, Lern u. s. w. Vielleicht finden sich noch glücklichere Ausleger. Eine beträchtliche Nachlese dürfte man wohl nur aus altern Handschriften erwarten , oder von einem Polen, der langen Umgang mit den Goralen (Gebürgsbewohnern) gehabt, und auf ihre Ausdrücke besonders Jagd gemacht hätte. Bey fremden Worten ist grösstentheils ihr Ursprung angezeigt worden. Si sollten aber so, wie es bey den nicht mehr gangbaren polnischen geschehen ist, durch ein vorgesetztes Zeichen bemerkbarer gemacht werden. Da die meisten Slawen das a häufig, das e allzeit zu Anfänge eines Wortes mit dem Vorschlag j begleiten , auch jemals kein f hatten, so wird man sich nicht wundern, untern dem Buchstaben A von 36 Seiten, kaum zehn echt polnische Wörter, unter E von 9 Seiten, nicht eines, und unter F von 45 S. lauter fremde Wörter zu finden ; auch unter H von 35 S. stehen meistens eingewanderte Fremdlinge, aber doch auch einige slawischen Ursprungs, die unmittelbar aus dem Böhm, und Russ. anfgenommen wurden. Sonst spricht der Pole in den einheimischen Wörtern g für 4; nicht selten auch ch für h ; daher sollte das ch nicht in das c eingeschoben , sondern davon ganz getrennt werden, und erst nach h in den Wörterbüchern aufgestellt werden. Auch die Wörter, die mit c (ci)

67

anfangen , wie Ciasto u. s. w., gehören eigentlich nicht unter das reine c, sondern vielmehr, wenn man auf andere Mundarten Rücksicht nehmen will, unter T. Hr. L. stelle die Wörter unter jedem Buchstaben nach    strenger alphabetischer Ordnung;    folglich mussten oft die Diminutiva vor ihren Primitiven stehen, wie    Gronisko vor    Grono, Igiełka vor    Igła u. s.    w. Wenn er sich auch das Wörterbuch der rus

sischen Akademie nicht zum Muster nehmen wollte , so hätte er doch in gar vielen Fällen durch eine methodische Stellung der Wurzelwörter , die Uebersicht der Abgeleiteten erleichtern können ohne von der einmal beliebten Ordnung merklich abzuweichen. Wenn God z. B. angegeben wäre, warum sollte nicht sogleich der Plural Godg und dann erst Godło etc. darauf folgen können ? Wozu war es noting Gaić, Gajek, von Gaj so weit zu trennen? da bey gaj nur auf gaić verwiesen werden durfte oder umgekehrt. Man muss cs zwar billigen, dass Duch, Dusić, Dusza , ihre besondere Stelle bekamen, wenn sie gleich alle von duju abgeleitet sind, weil das Aufschlagen dadurch erleichtert wird, und weil unter diese Wörter selbst wieder mehrere abgeleitete gehören. Allein in den meisten Fällen wäre durch eine Anordnung nach dem ersten Etymon das Aufsuchen eben nicht erschwert worden. Auch dagegen ist nichts    zu errinnern,    dass er die Verba    nicht nach    dem Präsens , sondern lieber nach dem Infinitiv

geordnet    hat, wenn es    nur nicht auch da    geschehen    wäre, wo durch Veränderung des Stammlautes,

Das Ital. ca-

da es nur aus alten böhm. Bibeln in die poln. gekommen ist.

wie bey Bóść, bodę, oder gar durch Weglassung desselben, wie bey Grześć, grzebie, die reine Stamm-sylbe nicht mehr kenntlich bleibt. Durch' das Ansehen des sel. P. Markus und anderer neuen Wörterschmiede , hat sich leider Hr. L. nicht selten irre führen lassen. Wie hätte er sonst bey Bachus den erdichteten Nahmen Pust aus dem Krainischen , bey Bellona wieder Torka u. s. w. beysetzten können. Pust ist aus mięsopust Fasching, Torek ist nicht Mars, sondern dies Martis von zatory, der zweyte Tag in der Woche. Nur P. Markus gab ihnen diese Bedeutungen von Gottheiten. Aus ihm scheinen auch andere ganz unkritische Bemerkungen geflossen zu seyn ; z. Bey. Bóg, dass bey den Phrygiern Gott ßwyeiov heisse , bey Kolasa, dass die Scythen den Wagen kolossa nannten. Was aus Ovids, libr. trist, angeführt wird : • Scythe vehiliir crépitante colossa , Hoc vçrbum currum vocat » ist ganz verstümmelt; es muss nach Adelung (S. Kalesche) heisen: gens inculta nimis vehitur crépitante kolassa hoc verbo currum Scythe vocare soles. Wobey jedoch erinnert wird, dass man diese Verse als unecht in den neuern Ausgaben weggelassen hätte. Sollten sie wohl in einer alten Ausgabe stehen ? Der sei. Alter nahm sich einst die Mühe, sie in den ältesten Ausgaben zu suchen, und fand sie nicht. Welcher Pole mag sie wohl dem Ovid untergeschoben haben ? Bey babia góra erinnert Hr. L. der Kais. Konstantin hätte ßaßuoQeia in Bagibarala (?) verdreht. Nicht so, sondern Banduri, sein Herausgeber, vermuthete, durch ßayeißaQeia des Konstantin möge etwa die babia góra gemeint sein. Dass irgend wo selbst poln. Wörter unrichtig erklärt worden wären, darüber zu entscheiden darf sich Rec. nicht anmassen, sondern muss vielmehr gestehen, dass durch die häufigen Belege die angegebenen Bedeutungen sicher und genau bestimmt worden sind; besonders an Stellen, wo Hr. L. seine Vorgänger Knapski, Włodek, Trotz berichtigt hat. Siehe z. B. Ghynąć neigen, beugen, wo aber doch die Urbedeutung durch schnell bewegen besser angegeben wäre. Selbst die Redensart gdy wiatr chynie, wenn sich der Wind bewegt, und das Böhm, chwili, bestätigen es. Kalander hätte lieber unerklärt bleiben sollen

landra passet gar nicht hieher; sondern das Böhm, kalandra ist nichts anders als das Lat. charadrion

9*

68

der Vulgata. Akafist ist eben nicht unrichtig, aber nicht befriedigend erklärt. Akafist bei den Russen ist ein officium, (nicht Messe), das stehend, nicht sitzend verrichtet wird, daher die Benennung axa-fhozoę. Hadyna (gadzina), ein kriechendes Thier mit Flügeln wird zwar nach Ladowski beschrieben, aber nicht systematisch bestimmt. Golak ist ein Unkraut in der Gerste, aber was für eines? Durch die heygesetzen Synonyma aus anderen Mundarten muss man sich gar nicht irre machen lassen. So ist das poln. kqkol der Lolch ; aber das beygesetzte böhm. kaukol nicht der Lolch, sondern der Kornreden agroslemma githago. Wenn Lebiodka der Wohlgemuth (origanum) ist, so sollte das Böhm kocaurnik, Katzenmünze, nicht dabev stehen, sondern dobra mysi. Die etymologischen Versuche, die sowohl im Worterbuche als in den Grundsätzen der Wortforschung an manchen Stellen Vorkommen, sieht Rec. grösstentheils nur noch für Winke zu weitern Forschungen an! Den Slawen fehlt es noch an einem Wurzelwörterbuche; auch lassen sich die Eingewanderten nicht immer sicher genug von den Einheimischen unterscheiden. So glaubt der Hr. Vrf. das Slaw. ahnec sey aus dem Lat. agnus gebildet, da er doch selbst auf jagnię hinweiset, das in allen Mundarten von jeher gefunden wird, und von dem Lateiner gewiss nicht geborgt worden ist, Slawen und Lateiner haben ja bekanntermassen viele gemeinschaftliche Wurzelwörter, oder doch Wurzelsylben, wie hier agn, von welcher jeder nach seiner Art, der Lateiner agnus, der Slawe agnec {jagnię) gebildet hat. Car ist nicht von Caesar abzuleiten, da es unmittelbar von den Tataren zu den Slawen gekommen ist. Dem Worte sklo, poln. Szkło, liegt wahrscheinlich Glas zum Grunde, wenn es gleich in einigen Mundarten slklo, steklo, staklo, lautet, und ist also nicht von stekati, zusammen fliessen, abzuleiten; ausser man wollte die Slawen auch zugleich zu Erfindern des Glases machen. Von Wątpić ist §. 50 eine sehr gezwungene Ableitung gegeben worden, da es doch aus dem Lat. dubilare, durch Versetzunng der ersten Sylbe udbit für dubil entstanden seyn mag. Chuch ist offenbar das Deutsche Hauch, und das Ragusin. chjuch (lies czuch) gehört gar nicht hierher. Baczyć, baczny wäre mit dem Deutschen Obacht zu vergleichen gewesen. Es haben sich unglaublich viele deutschen Wörter jemals ins Polnische eingeschlichen, die jezt kaum mehr kennbar sind. — Wir hoffen durch diese Erinnerungen doch so viel zu bewirken, dass der Hr. Vrf., dem wir zur Vollendung eines so wichtigen Werks ausharrenden Muth wünschen, gegen P. Markus neu gemachte Wörter und Frenzeis Etymologieen misstrauischer werden, und bey Vergleichungen der polnischen Wörter mit andern Mundarten vorsichtiger zu Werke gehen wird. Hr. L. gedenkt auch noch, wenn er diese Arbeit glücklich beendigt haben wird, seiner Nation mit einem Wörterbuche der poln. Literatur zu dienen.

Szanowny Xiadz Józef Dobrowski przysłał mi z tychże Annałów Wiedeńskich następujący wypis :

Aus der Recension M—O, P in den Wiener Annalen verkürzt omissis elogiis: Bey M einige Funktionen als Biegungslautes ; er hat aber auch welche als Ableitungslaut. Bey N und 0 hätte dasselbe geschehen sollen. Pandrowie nicht befriedigend erklärt. Sie heissen Engerlinge. Ploskoń, der weibl. Hanf, unrichtig. Der Fimmel ist der männl. Das Etymon nicht immer getroffen. Bey Obiata ist nicht an oblata, weder an obiedna, sondern an ob-wiet (slav. zaviet, olviet etc.) zu denken. Die slaw. Wörter anderer Dialekte, die der Pole nicht kennt, hätten sollen ihre Stelle bekommen, wie otava

69

s. potraw ; kladivo, ispolin, obr, woiot. Bey Młot fehlt das Böhm. mlat. Die Unvollständigkeit der gebrauchten Quellen ist aber schuld daran. Mnaukati Böhm, fehlt bey miauczeć. Von dieser Seite also hätten die anderen Slawen noch vieles nachzutragen. Ospa das böhm. krowinka, soll heissen krawinka, weil die Kuh böhm. krawa heisst. Metelice Gestöber verrirte sich unter Miecz, da es unter Mietelica stehen sollte. Morzena Frau des Neptuns ist neu erdichtet, (unter morski). Bey Miedź slow. ruda, kow, ist zu besorgen ; dass der Leser eins für das andere nehme. Pogibel gehört nicht zu pochyba, wohl aber unter Pohibiel, wo es fehlt.

Ttnie Dobrowski w dziele siuojem, dla literatury Słowiańskiej bardzo walnem, pod tytułem S1 o w a n-ka zur Kenntniss der alten und neuen Slawischen Litteratur, der Spracbkunde nach allen Mundarten, der Geschichte und Alterthümer, od karty 243 umieścił następująca’■ recenzyą.

an,

Vom 6ten Bande, womit das wichtige Werk beschlossen wird, waren schon im Juni 50 Bogen abgedruckt. Der vor mir liegende 5te Band enthält die vier Buchstaben R, S, Sz und T. Die Einrichtung ist dieselbe, wie in den vorhergehenden Bänden. Die Trennung der abgeleiteten von ihren Primitiven ist durch die strenge alphabetische Ànordnug in vielen Fällen nothwendig geworden, z. B. Roczek, das Diminutiv von rok, nimmt seine Stelle vor Rok ein. Dem festgesetzten Plane gemäss, konnten nicht einmal alle Zusammensetzungen aus ręko-, bey Ręka angegeben werden. Daher wird, wo die Reihe unterbrochen ist, wie hier, angemerkt: Conlin. Derivator, rękojmia u. s. w., weil vor Rękojemski das Wort Rekoynicya, und vor Rękopism wiederum Rekolekcya und noch vier andere Wörter zu stehen kamen. Unglaublich ist die Mühe und Genauigkeit, mit welcher die verschiedenen Bedeutungen der Wörter nicht nur angegeben, sondern auch mit passenden Stellen aus Schriftstellern belegt werden. Mit gleicher Anstrengung sind die Redensarten, Sprichwörter gesammelt, und da eingetragen worden, wohin sie gehören. Da nur selten Wurzel-Wörter Vorkommen, die in andern Mundarten nicht zu finden wären, so konnten bey den meisten polnischen Wörtern auch die entsprechenden aus andern Mundarten angeführt werden. Auch hierin ist der eiserne Fleiss des Hr. L. nicht zu verkennen. Wären ihm nur bessere Quellen zugänglich gewesen! So kann ich z. B. gar nicht begreifen, woher das Böhmische hrynozy bey Rydz genommen seyn kann. Es solte ryzec heissen. Bey Srom steht nebst sram auch sromak aus dem Windischen. Allein sromak ist eine Verkürzung von siromak und gehört zu einer ganz andern Wurzel. Bey manchen Wörtern wird die Sprachvergleichung noch weiter ausgedehnt, d. i., es werden die verwandten Wörter auch aus andern Sprachen, nicht selten sogar aus dem Hebräischen , angeführt. Bey Snieg vermisse ich jedoch das Hehr, szeleg, da 1 und n leicht verwechselt werden. Dass. Hr. L. selten das Etymon angab, möchte ich eher loben als tadeln. Hätte er sich doch bey Słuch nicht durch Durichs Ansehen , und hier und da nicht durch den P. Markus dazu verleiten lassen. Bey Słoma führt er das Unrechte Etymon złomić, łom, aber doch auch das wahre słać, streuen wovon offenbar slama , słoma, Stroh abzuleiten ist. Bey Średni wird auf rzęd, Windisch red, verwiesen. Allein von s'rzedni ist das wahre Etymon s'rzod, in andern Mundarten sreda. Diese Bemerkungen , da sie die Hauptsache nicht betreffen, werden den unverkennbaren Werth dieses Werkes nicht vermindern.

70

Dawniej jeszcze po wydaniu pierwszego zaraz temu, otworzył mi tenże szanowny przyjaciel myśli

swoje o dziele listownie, jak następuje :

«Im kurzen werden Sie meine Einleitung zu einem allgemeinen slawischen Etymologikon erhalten. Ihre Grundsätze der Etymologie werden dadurch theils bestätiget, theils erläutert und berichtiget. Erlauben Sie doch, dass da ich Ihnen zur vollendeten Arbeit Glück wünsche, für das Vergnügen, das mir der erste Theil schon gewährte, meine Meinung freiheraussage. Es versteht sich, dass ich den polnischen Sprachgebrauch nicht berühren darf, sondern nur das, was auch uns oder andere Slawen angeht. Von Krain aus, bedauert man Sie, das Sie keinen besseren Führer hatten, als P. Markus. — Eben so wie ich hier und da bemerkt habe, trauten Sie dem Bernolak zu viel; S. Allegoria ; solche neu geschmiedete Wörter verdienten ja nicht, in ein so    vortreffliches    Werk aufgenommen zu werden.    Auch gefällt mir das    Aufhäufen der Namen nicht, z. b.    bey Broda-,    es wäre genug, wenn die abweichende Aussprache    durch    brada böh.,

illyr., und boroda russ., bezeichnet wäre. Denn Sorab. 1. und Sorab 2. verstehet sich von selbst, da es zum Lechischen gehört, dass es nicht abweiche. Bey Bohatyr würde ich nur das Russ. angeh-führt haben, etwa mit der Bemerkung, dass es andere Dialekte nicht kennen, da es Tatarisch ist. Tadel ist dies nicht, sonder wohlmeynender Rath; ich bitte Sie meine Erinnerungen so aufzunehmen. Bei Bóg würde ich Bad.    b-j und b-dz wegstreichen, denn nur boh    (durch Veränderung    auch z    und z) gehört dahin. Wir stehen so    in Gefahr alle Wurzelwörter zu    vermengen. Woher    ist die    Bemerkung:

Phrygibus ßtoyeiov deum sonat. Die Krainer kennen den Wdbog nicht; nur Pater Markus sammelte fremde Götternamen, und schob sie in sein Besedishe ein; z. B. Tork, anstatt wtorek (Dienstag, Ehrtag,) ist bey ihm Mars etc. — Selbst Zima und Ziemia darf ich nicht unter einem Begriff bringen (S. 60 Wortforsch.) und etwa von jati (jąć) ableiten. Bey so alten Wörtern ist es genug ihre Verwandtschaft mit andern alten Sprachen zu zeigen, wie hier mit hiems ; ziemia ist auch im Pehlwischen zu finden, und so lange wir kein indisches Wörterbuch nachschlagen können, möchte der Ursprung vieler Wörter gar nicht angegeben werden können. Die Bedeutung hängt nicht bloss von den Con-sonanten ab, sondern auch von dem damit verbundenen Vocal: byk, bok, buk, etc. und auf diese Art ist zim und ziem wesentlich verschieden u. s. w., wenn sie gleich in der allgemeinen Wurzeltafel unter z-m als ihrem rohen Stoff stehen; sobald sie durch i oder e belebt werden, ihre Form bekommen, so hängt auch    der Begriff    der dadurch bezeichnet wird, bloss von der Verschiedenheit der Vocale ab.    Wer

würde bel (biały) und bol    (dolor) unter    einem Begriff bringen wollen, wenn gleich beyde aus b~l

bestehen? Darnach nun mögen Sie selbst beurtheilen, ob ich das billige, was §. 63. unter M—B gebracht worden    ist. Bios 1    und 7, d. i    mara, mor, gehören unter M—B, oder mrzę (mreli).    Alles

Übrige gehört    nicht dahin;    — 2 und 5    d. i. mrok und mrug sind dochr noch verwandt, weil    mrk

nur die verstärkte Sylbe mrg ist; — 3 Murzyn ist fremd; — 4 morze gehört in die erste Klasse unter mo (Wasser), daher ist re nur ein Bildungslaut. (Si müssen sich nicht wundern, wenn man hier ins Coptische oder Hebräische kommt ; die ersten Elemente müssen in allen Sprachen zerstreut zu finden seyn ; mo-ju sagt ja der Russe für myju, also darf ich die Sylbe mo postulir'en, wenn gleich sonst (bey uns) mo die Bedeutung des Wassers nicht mehr hat; Waschen setzt Wasser voraus.) — Miara,

71

mieriti — ist mit [iezç>eiv, meliri, messen, zu vergleichen, also mer—metr—met—mess. Mehr braucht es nicht, um die Wurzelsylbe mer als selbständig darzustellen. Welcher Zwang wäre es auch nicht den Begriff messen von m—r abzuleiten? — 8 mrz—nu, mraz (poln. marz — mroz) gehört zur dritten Classe it/—R—Z, und kann nur mit mrzeti verdricssen verglichen werden, auch mit Frost; —f—r—st.— 10 mruk ist eine Stammsylbe für sich der 3ten Classe, ein onomatopoeticum] und kann mit unserm brukatl brummen, verglichen werden; M affine B. — 9 smrdeti, smrad gehört unter die Wurzeln von 4 Stammlauten, oder da S nur eine Verstärkung seyn kann, doch unter M—r — d. Nun ist m —r—d, das Lateinische merda. Doch will ich hier nicht streiten, weil mrt, todtes Wesen, verfaulten Tangein, Leimleder, allerdings auch zum Gestank gehört. Allein sicherer ist es, wo die Verwandtschaft der Begriffe und die ungezwungene Ableitung nicht ganz „unzweifelhaft ist, die Wurzelsylben (selbst bey dem kleinsten Unterschiede im Baue), als selbständig (nicht von andern abgeleitet), aufzustellen. Den sei. Fortunat [Rurich) brachte ich, von dieser Art zu etymologisiren ab, da ich ihm einst myśl, das er von my [nos) und slati (schicken) ableitete, zergliederte. Da miton im Gothischen, mens mentis [jiavzij) Muth, Gemüth im Deutschen, zu finden ist; wer kann myśl anders erklären oder analysiren, als mys—1 (/ Bildungslaut); mys ist also=Muth, mit, ment (mit dem Rhinesmus ). — Sonderbar, dass Sie (Polen) prze von pro nicht mehr unterscheiden! Ist Ihnen die Praeposition ho nie aufgestossen ? Wir haben sie in hormauliti [ho—rmutiti mulili) ; bey den Russen fand ich sie in Zusammensetzungen häufiger. — §. 29. 4. 5. ein Vorgesetzer Zischlaut. — Nicht doch, wenigstens mussten hier andere Bey-spiele stehen. Denn in Śnieg ist ś wesentlich, weil hebr. *)bü (scheleg) das S auch bat. Die mildern Griechen, Lateiner, etc. haben das rauhe Wort gemildert, so wie die Polen aus slza ihr Łza machten.— §. 28 remeslo, von rame-, unglaublich; — remeslo mag aus dem Hunnischen, Awarischen seyn, weil Wurzeln von diesem Baue remes, sehr ungewöhnlich sind; — so ist Chałupa nicht acht slawisch, weil chałup d. i. mit 2 Vocalen, keinen slaw. Bau verräth. — 4 rzucić kann nicht von ruka abgeleitet seyn, weil rzucić — rjutiti ist, böhm. rjtiti == mere, innere, corrucre-, rjeuniny — rudera. R vor e haben wir in drey Wörtern: rek (ist altdeutsch), rez, (russ. roz, Roggen), und ret, pl. rty [labia), russ. rot, Mund. Sonst auch f, [rz). — Eben so selten ist l [lene) vor einem e zu finden. Eben so selten n vor e, d. i. ne. Bey Ihnen fehlt die Sylbe ne in der ganzen Sprache, da Sie nie dafür lieben. Es hätte also ein eignes Capitel erfordert: Verwandtschaft der Gonsonanten mit diesen oder jenen Vokalen. Da würde es denn heissen: n, l, r lieben das ie anstatt e, lieben das i, weniger das y etc. Ales ist bey den Neuern Alexius, bey den Alten aber Albert, aber nie Alexander. Ich meine das Böhm. Ales, s, Alexander. — Wenn Sie sich gut befinden, Lust zur Vollendung Ihrer so nützlichen Arbeit haben, so fahren Sie in Gottes Nahmen fort. Meine Wünsche sollen Ihre Unternehmungen begleiten.

Prag, den 23 April 1808.

Joseph Dobroiuski.

Korespondent Hamburski R. 1809 Nro 15. takie zawiera zdanie.

aus-

Zu diesem Werke des ausdauerndsten Fleisses und seltensten Muthes muss man zunächst den Polen Glück wünschen, denen ohne dasselbe eben so sehr die Schätze und Treflichkeiten ihrer

72 gebildeten Sprache verborgen blieben , als so manche noch in ihren Bergen und Feldern auf die Hand warten, die zu Tage fördern soll. Die Deutschen haben kaum so viel ihrem Adelung und Campe zu danken, als die Polen ₍ihrem Linde, weil diesem lange nicht so sehr als jenen vorgearbeitet war. Welch’ eine Riesen - arbeit ist die polnische Lectüre durch alle Facher und kleinsten Winkel, die hier zum Grunde liegt. Welch’ ein Licht ist über die Abstammung der Wörter und Redensarten durch die Vergleichung fast aller slawischen Dialekte aufgesteckt! Wie viel leichter ist es nun, nicht hlos

den wahren Sinn eines Wortes unverfęhlt heym Übersetzen zu treffen , sondern sich auch in den Nuancen desselben zu finden.

Die jetzt so regen Bemühungen der Etymologie, allgemeinen Grammatik, Synonymik, ja selbst der Metrik sehen hier einen Gehülfen und Führer, der ihnen den herrlichsten Dienst leistet. — Aber nicht geringem Dank werden auch alle Sprachforscher überhaupt, und insbesondere die Deutschen, die mit Polen zu thun haben , dem Verfasser für seine gründliche Belehrung wissen. Wie viele Wörter haben öfters den Kaufmann in Processe verwickelt, weil er ihren zweydeu-tigen Sinn in Handelskontrakten nicht zu bestimmen oder zu begründen vermochte; z. B. Fryor ¹) ; /wie mancher Witz ging im Umgänge verlohren, weil man nicht die versteckte Spitze kannte, z. B. piątej klepki mu brakuje. Wer fühlte so sicher die Feinheit und Biegsamkeit der Sprache, als wenn er jetzt Konnolotny rossbeflügelt übersetzt liest. — Die Hallische Literaturzeitung hat diesem Werke ihren überzeugendsten Beyfall geschenkt, und wir sind gewiss, dass wenn es einst von kritischen Nadeln und Messern wird gestochen und anatomirt werden, sie den Stahl dazu aus seinem Innern selbst haben. — D. den 10 Jan. 1809.

Gazeta literacka Lipska z roku 1813 w listopadzie pod Nrem 293 od karty 2341 , dając recenzyą siódmego tomie roczników Król. Tow. Warszawskiego Przyjaciół Nauk, gdzie się Wstęp do Słownika na posiedzeniu publiczném tegoż Towarzystwa w treści czytany znajduje, następujące zdanie wyraża:

Alle Erwartungen , welche durch diese Einleitung in das nun bald beendigte und in unserer Literaturzeitung im May Nro 115 recensirte Lindische Wörterbuch, schon dazumal (imJahre 1807), bei dem Leser erregt wurden, sind gegenwärtig nicht nur gerechtfertigt, sondern auch übertroffen. Der Verfasser hat die grössten Schwierigkeiten, die sich ihm bei der Ausführung seines herkulischen Werks entgegenstellten , mit einem bewundernswürdigen Eifer für die Wissenschaft besiegt und zugleich rühmlichst bewiesen, dass die polnische Nation Männer besitze, die den Fleiss, die Ausdauer und die Gründlichkeit einer ganzen Akademie von Gelehrten in einer einzigen Person vereinigen.

73

Z umieszczonych tu recenzyj pokazuje się, ze najbardziej uderzyły recenzentów mianowicie Hal-skiego i Jenajskiego liczne przykłady z pism narodowych w dziele przytoczone. Zaszczyt ztąd wynikający należy się literaturze naszej, która nie jest tak uboga w rozmaitego gatunku płody, jak może gdzie rozumiano ; należy się językowi, który w składzie i znaczeniach słów tyle ma pięknego i prawdziwie zachwycającego cieniowania. Co się zaś tyczy zdania, jakoby dzieło moje przechodziło siły jednego człowieka i zamykało w sobie owoce usiłowań całego jakiego zgromadzenia uczonego, wyjaśnia się to . z poprzedzającego wykładu historyi całej téj pracy, do której tylu najznakomitszych i najznaczniejszych mężów czynnie się przykładać raczyło.

Lecz nie tylko z postrzeżeń w rozmaitych recenzyach poczynionych , ale i z własnego przekonania uznaję i widzę całą niedokładność mojej roboty. Daleko bowiem od tego, żeby w zbiór ten wchodzić miały wszystkie pisma Polskie, kiedy ani wszystkich me znam, i ze znajomych wszystkich mieć nie mogłem. Rękopismów dawnych prawie cale nie użyłem, bom ich nie miał pod ręką. Dlatego to właśnie nie śmiem podpisać zdania recenzenta w Gazecie Lipskiej, który dla kilku dawnych dziś zapomnianych słów i znaczeń dzieło moje poczytuje za Glossarium. Zęby się takowym poszczycić tytułem, trzebaby się jeszcze wielkiej i długiej podjąć pracy, trzebaby nadewszystko nauki Wächter a, Du Fresna, Ikra i i p. Wypracowanie słów wieloznacznych, aby było należyte, potrzebowałoby tak troskliwego i filozoficznego roztrząśnienia, jakiego nam wystawiają wzory recenzenci Halscy i Jenajscy, tudzież dykcyonarz Akademii Francmkiej i Niemiecki Adelunga. Niejedno słowo wieloznaczne tym sposobem wyłuszczone, stać może za najgłębszą filozoficzną rozprawę , któraby kilkomiesięcznój pracy kosztowała *). — Jeszcze jest słabsza strona Słownika co do dyalektów pobratymczych, których nie mogłem tak znać "jak język Polski. Spuściłem się tu zupełnie na ich Słowniki i gramatyki, między któremi na nieszczęście znajdują się bardzo niedokładne; wszystkie ich niedokładności i omyłki stały się mojemi, szczęśliwym, jeżeli i z mojej przyczyny nie wkradły się jakie. Go do Windyjskiego dyalektu i niedorzeczności z powodu nowatorstwa Palra Marka w moje dzieło weszłych , najlepsza znajduje się odpowiedź w gramatyce tegoż dyalektu przez Kopitara, wtedy cale mi jeszcze nieznajomego, a dziś szacowną przyjaźnią swoją rrmie zaszczycającego, w roku 1808 wydanej, na karcie 130. 'Linde ist daran freilich sehr unschuldig, warum geben wir ihm nichts besseres in die Hand? oder hätten wir wenigstens öffentlich gegen Pater Markus protestirt, so wüsste Linde und andere woran sie sind; aber auch dazu waren wir zu indolent» — Może i co do innych dyalektów podobne uniewinnienie Słownika miejsceby mieć powinno. Względem Czeszczyzny muszę wy-

*) Im dalej postępowałem w mojej pracy, tym więcej przekonałem się, że częstokroć żadną miarą nie można cieniowania słów wieloznacznych porządnym szeregiem pod liczbami uszykować, ile że nieraz kilka znaczeń tegoż słowa będzie nie podrzędnych, ale współrzędnych (non subordinatae, sed, coordinatae) a osobliwie że tak się zbiegają z sobą częstokroć, iż skrajne tylko różnicę miedzy sobą widocznie wydają, pos'rednie zaś się zupełnie spływają jak kolory tęczy:

W tęczy barw rozmaitych, lub na tysiąc stawa, Iłozstępowanie samo oczy w myłkę wdawa^ Jedno prawie a jedno, co się z sobą styka, Ostateczne pokrajki różnica zamyka.

Żebrowski. Owid. 128.

10

Słownik Lindego wyd. 2. Tom VI.

74

znać, że dostawszy exemplarza Thonisy z biblioteki ś. p. Złobickiego z licznemi przypiskami przez niego z Rozy i wielu autorów Czeskich wyciągnionemi, chcąc z nich dla zbogacenia dzieła mego korzystać, wpadłem dla nieczytelności i nieuporządkowania rękopismu w pomyłki , które szanownego recenzenta Annałów Austryackich tyle zastanawiają.

Chociaż tedy autor przez wzgląd na różne okoliczności i ułomność też ludzką zwłaszcza w tak wielkim zawodzie może być wymówionym z pomyłek już postrzeżonych, lub jeszcze postrzedz sie mogących , przecież nic nad to pewniejszego , że dzieło dalekie jest od téj dokładności, klórejby mu dla sławy jeżyka i narodu życzyć należało.

Com zaś przy końcu wstępu do pierwszego tomu wyraził, to przy ostatnim tomie właściwsze może mieć miejsce i dlatego to tu powtarzam :

a tak z czasem zaszczycić jeżyk wart jest w samej istocie ; mnie się zaś na zawsze zostaje to chlubne

»Juz teraz ziomkom moim trudno nie będzie , czego brak pododawać , w znajdującem sie przebierać, znaczenia doskonalej wyłuszczać, stosunki dokładniej powytykać narodowy słownikiem, jakiego on

czucie, żem tą moją poprzedniczą pracą był do tego powodem.» —

o jaki w kraju naszym nietrudno. Osobliwie posiadacze wielkich dóbr w

Uzupełnienie co do Polszczyzny łatwo nastąpić może, byle przyjaciele jeżyka i jego zbioru wypiski swoje i dodatki bądź z xiazek dotąd tym końcem nie czytanych, bądź z rekopism, bądź z używania potocznego rolników, rzemieślników, flisów, myśliwców i t. d. autorowi Słownika przesyłać raczyli sposobem niekosztującym

powia-

różnych stronach kraju wielką mieliby sposobność do zbierania idyotyzmów, czyli że tak rzekę towszczyzn.

Jestem tak szczęśliwy, żem

Podobnie wezwałem i wzywam pobratymców naszych, by przez przywiązanie do wspólnej matki nie żałowali trudu w poprawianiu i udokładnianiu zbioru, aby przez wzajemne wzbogacanie szczególnych mów Słowiańskich , przestrzeń ogólnej słowiańszczyzny rozszerzali *).

) Myśl ta używania dyaleklów do wzajemnego ich wzbogacenia i objaśnienia, nie może być dokładniej wystawioną, jak się znajduje w recenzji sławnego Słownika dyalektów oryentalnych Geseniusza, w Gazecie Literackiej powszechnej Halskićj Nr. 340, dnia 14 grudnia 1810, zwłaszcza że tam się wskazuje jeden i tenże sposób postępowania z dyafektami oryentalnemi jak z Słowiańskiemi lub Germańskiemu «Herr Gesenius hat den Bedeutungen nicht

Erforschung der hebräischen

er nach der Erwähnung aller durch

vor einem vagen und gesetzlosen Missbrauch jener

nur eine sehr zweckmässige Anordnung , sondern auch möglichste Wahrheit gegeben; letzteres durch Sichtung der für ihre Bedeutungen angeführten Beweisstellen, durch Ausmerzung unerweislicher, und Bemerkung bloss wahrscheinlicher Bedeutungen, und durch zweckmässige, nicht übertriebene Anwendung der verwandten Dialecte. Dem Vrf. wird Niemand abläugnen, dass die Vergleichung dieser Dialecte eine der ersten und unentbehrlichsten Bedingungen zur Wortbedeutungen sei, und zum Giück nicht mehr einer Empfelung bedürfe; aber er hat das, worauf auch wir schon oft aufmerksam gemacht haben, dass nähmlich durchaus der hebräische Sprachgebrauch als etwas für sich, neben jenem vortrefflichen Hülfsmittel, bestehendes betrachtet und ergründet werden müsse, bei der mit so grosser Mühe durchgeführten Erforschung dieses Sprachgebrauches durch die Vergleichung aller Stellen, wo ein Wort in der hebräischen Bibel, vorkommt, so erprobt, dass er vor dem zweiten Bande dieses Werks die Grundsätze zu entwickeln verspricht, die er hier nur andeutet, wenn Vergleichung der verwandten Dialekte erlangten Aufklärungen hinzufügt: — „Auf der andern Seite möchte es -Zeit sein , mit einigen unserer bessern Exegeten zu warnen Vergleichung, und sich über das Verhältniss des Sprachgebrauches der Dialekte zu dem hebräischen Sprach-

75

już odebrał z kilku stron życzliwe w tej mierze odezwy i podpisy. Szanowny naczelnik słowiańszczyzny, ku któremu jestem z uczuciem ucznia dla nauczyciela, xiądz Józef Bobrowski w Pradze, ciągle mnie wspiera światłą swą radą i dzielną pomocą. Przysłał on mi niedawno ważne spostrzeżenia i dodatki co do moich zasad etymologicznych , i gruntowne dzieło swoje : Entwurf zu einem allgemeinen Etymologicon der slawischen Sprachen, jako też Ausführliches Lehrgebäude der böhmischen Sprache. Gorliwy Kupitar żadnej nie szczędzi pracy, aby mnie zapomagał w dzieła do celu mego służące i w potrzebne do tego wiadomości. .Xiadz Olech z Królewca przysłał mi już niektóre ważne przypiski do Słownika, i mam nadzieję, że otrzymam przez niego idyotyzmy pomorskie, kaszubskie i. t. d. W tymże względzie przyjacielska pomoc niespracowanego X. Mronyowiusza , który mi z chęcią rękopisom swego-udzielił, jest nieoceniona. Szląskich idyotyzmów dostarczyć zadatkiem już zaręczył uczony przełożony nad biblioteką uniwersytetu Krakowskiego profesor Bandtkie. Co do stosunków słowiańszczyzny z da-wnemi zwłaszcza wschodniemu językami, od kogoż mógłbym mieć dzielniejszą pomoc, jak od wydawcy Milrydatesa, i tylu xiąg oryentalnych , profesora Vater w Królewcu? Ztamtąd też niezmordowany dy-

dann das Verfahren bei der Vergleichung derselben von

woraus

aus

gebrauche möglichst klar zu verständigen selbst bervorgehen muss. Es wird sich zeigen, dass man theils zu viel that, theils noch manches zu thun übrig liess. Schon aus dem Begriffe einer einzelnen Mundart eines ausgebreiteten Sprachstammes geht es hervor, dass ein jeder dieser Dialekte seinen feststehenden selbstständigen Sprachgebrauch haben müsse, der bei oller Verwandtschatt mit dem der übrigen Dialecte, bald nur in der Form, bald in der Bedeutung, bald in beiden, doch nur in Einzelnen mit demselben völlig coincidire. Der Lexikograph geräth auf Irrwege, sobald er willkührlich und ohne Beweis den Sprachgebrauch des einen Dialects dem andern aufdringt; den individuellen Sprachgebrauch seines Dialects zu erforschen, und den verwandten der übrigen zu vergleichen, diess liegt ihm einzig ob. Im Hebräischen , wo der ganze und erhaltene Sprachschatz nur in einer kleinen Anzahl von Büchern erhalten ist, über die es vollständige Concordanzen giebt, ist diese Erforschung (zumal bei haüfiger vorkommenden Wörtern) verhältnissmässig noch sehr erleichtert; ja der Umstand, das man nach dem sorgfältigen Gebrauche dieser Hülfsmittel gewiss sein kann, jede Stelle, in der uns das Wort überhaupt erhalten ist, verglichen zu haben, giebt der hebräischen Lexicographie eine gewisse Vollkommenheit, der sich nich leicht die einer andern Sprache rühmen kann.“ — Diese Vollkommenheit ist freilich nur relativ, und sagt uns oft nur, dass wir das Ungefähre der Bedeutung, und einen gewissen, ziemlich genau bestimmbaren Grad der X^aDrseheinüchkeit haben ; aber eben diese Vollständigkeit war nur durch Ausdauer unsers Verfassers möglich. Sie ist Volsländigkeit eines in etwas enge Grenzen eingeschlossnen Ganzen, die aber nie aufhören darf, als Kenntniss eines für sich bestehenden Ganzen betrachtet zu werden. Bei dieser Betrachtung des Verhältnisses dieser Dialecte hätte man doch längst auf das Verhältniss der Sprachen vom slawischen Stamme und ähnliche Verhältnisse, z. B zwischen dem Schwedischen und Dänischen, aufmerksam sein sollen. Der Pole versteht den Russen , und wenn von der einen dieser Sprachen nur so viel Text vo-rhanden wäre, als uns unsere Bibel vom Hebräischen darbietet so würde (so wie jetzt schon Hr. Linde in seinem vortrefflichen Wörterbuche alle slawischen Sprache zu genauerem Eindringen in ihren Sprachgebrauch verglichen hat) , offenbar um so mehr die Kenntniss der einen den reicheren Hülfsmitteln der andern unterstützt, aber deshalb nie das Polnische in das Russische eingedrängt werden, oder umgekehrt, nie vorausgesetzt werden dürfen, dass der Sprachgebrauch der einen bekannteren Sprache Gesetz für die unbekanntere sei. Beide sind bei aller Ähnlichkeit zwei für sich bestehende Sprachen, die seit der Trennung der sie redenden Menschen in eigenthümliche Vereine, jede ihren eigenthüm-lichen Gang genommen haben. Offenbar ist es eben so zwischen den Hebräern, Syrern, Arabern gewesen.»

¹

W Gdańsku znaczny proces kupiecki z przyczyny wątpliwości znaczenia Fryor, podług tego Słownika został rozstrzygniony.

76

rektor archiwów, profesor Hennig udziela łaskawie wiadomości o najdawniejszych zabytkach Słowiańskich tam się znajdujących. Za przykładem tak poważnych mężów spodziewaćby się należało, że i wię-cćj jeszcze odezwie się miłośników słowiańszczyzny, której ważność dla ogółu nauk świat uczony coraz więcej uznaje.

Lecz jako po dokładnym dopiero zbiorze pomyślnie udać się może rozbiór języka, tak ten wpływa na odwrot do udoskonalenia pierwszego. Z powodu bogatej biblioteki polskiej hr. Ossolińskiego w Wiedniu, miałem ja dawniej zamysł wydania, po skończonym Słowniku języka , dykcyonarza pisarzów naszych ; lecz gdy myśl ta tym czasem już przez zacnego mego kolegę profesora liceum Bentkowskiego dokładnie uskutecznioną została, postanowiłem odtąd poświęcać chwile od zatrudnień urzędowych wolne, doskonaleniu zbioru i robieniu rozbioru języka. Ośmielony zaufaniem, którem mnie, nawet gdym jeszcze nie był znany, publiczność narodowa łaskawie zaszczyciła, polegając na opiece mężów, którzy dotąd tak wspaniale zachęcać i wspierać mnie raczyli, ufny w⁷ pomoc gorliwych o język ziomków i pobratymców, zapuszczę się w niezmierzoną przestrzeń Słowiańszczyzny, by szukać wzajemnych stosunków tylu gałęzi jednego szczepu, by użyć bogactw jednej do zasilenia ubóstwa drugiej, by zrobić ogólny rys słowiańszczyzny z wykreśleniem pojedyńczycli szczególności, by tym sposobem ułatwić wzajemne zbliżenie się tyle przytrudnione przez odrębne nad jednym dyalektem bez względu na ogół nowatorskie wysilenia, by ogólne w słowdańszczyznie poczynione postrzeżenia stosując do innych osobliwie dawnych języków , wyłożyć naturę mowy ludzkiej' i przygotować dziejopisowi nowe źródło tam, gdzie mu na innych schodzi *). O postępie tój zamierzonej pracy, równie jak o pomocach jakich od ziomków i pobratymców⁷ w tej mierze doznawać będę, nie omieszkam od czasu do czasu uwiadomiać publiczność.

Teraz żegnam już dzieło, które przez dwadzieścia przeszło lat codziennóm prawie było zatrudnieniem mojem, które mnie tyle czasu, tyle starań, tyle trosk i mozołów kosztowało. Nie żal mi tych ofiar, nie tak dlatego że mi tyle zjednały zaszczytów, jako raczej że tuszyć sobie mogę, iż Słownik mój będzie pierwszą przyczyną i zasadą doskonalszego zbioru i rozbioru języka naszego i pobratymczych, a może i nie bez wpływu na ogólną naukę zgłębiania mowy ludzkiej.

*) f Cnpiunlur signa baud levia, sed observatu digna (quod fortasse quispiam non pu tarit) de ingeniis populo-rum et nationurn ex linguis ipsorum.» Bacon de Augment. Scient. 6, 1.

W Warszawie w miesiącu Upcu 1814 roku.

LINDE.

U.

U ostatnia samogłoska ; w abecadle Łacińskim litera 19 , w

U zawsze brzmi je-

ubawić, Berauben, entstehen ; ująć, ujmować, ( cf. Eccl. yjO/KiiTH , yjararo * umniejszyć, ująć), abnebmen ; ubliżyć, u włóczyć , entstehen ; ubożyć, ubogi, ubywać, ubyrć, (op-pos. przybywać), d ; Svfficientes vires: uciągnać , n. p. uciągnie jeden koń; uniesie jeden człowiek; uwieziesz parą końmi. — §. U! interjectio exclamantis : oj! oft! ötb ! U jużci źle. Cu. Th.. 1170.

Polskim 21. Kras. Zb. 2, 558.

dnakowo ; dla niemiłego dźwięku zowie sie u Cycerona mugiens, ryczącą, wyjącą głoską. Kpcz. Gr. 1. p. 21.

Apud Polonos u minus frequens, quam apud caeteros Slavos, quia nostrum ą, e, saepiissime loeum ejus occupât e. gr. ręka, Boh. ruka , Boss. pyna ; dąb Boh.

dub. Dolendum vero , quod nostrum ó, e. gr. in vo- UAKSAMIC1Ć, ob. Aksamicie, cibus : bóg, który etc. eodem fere sono producitur.

U praepositio separabilis, regens Genitiv. ; Boh. et Shv u;

Sorab. 2. bu, wu ; Bag. uz, kod, kèn, blîzu; Bosn. uz,

köd, b 1 i z u ; Dal. uz, kód ; Croat, pri, pol; 1ind. per; UBAĆ się recipr. dok., uboi się f., ulęknąć się, zlęknąć Slav, kod; Boss, y; §. 1) habet significationem localem , się ; erfdjreefen stor cttt>a§, fiel) entfernt ; Ross. yscaCHyrtCH. proximo accedentem ad significationem praepositionis przy, ‘Ubojahśmy się strachu, gdzie go nie było , a gdzie on bet).    Już i tobie biada, Kiedy tuz podle gore^ u    sasia--    był,    tameśmy się całkiem    bez bojaźni podali. Smotr.

da.    Budn. Apopht. 67. Dziś on    u    ciebie z    żonką,    ty    Apol.    100. (ubaliśmy się).    Aby się nie zmiękczało ser-

jutro iiiego.^ Bej. Wiz. 60 b. Nie wiesz, czy    jest u    ce wasze, i    ubalibyśoie sie słuchu. Budn. Jer. 51, 46.

siebie Teat. 50,    19. czy doma , czy w stancyi ?    ob et⁻    Sędziowie,    nie ubojcie sie    osobv żadnego człowieka,

p^aafe i ft? (ob.    Się). U Boga to w ręku. Cn. Ad.    1185.    ßudn. Deut.    1, 17. Którzy to    usłyszą, uboja sie i drżeć

Bóg tym władnie,    bat fieltt bey ©Oft, fteÇt in ©otteä £>««<    będą. ib. 2,    25. Na chrzęst    twojej zbroi Nieprzyjaciel

bett. — Jadicand. Kto wierzy temu, będzie u mnie fry- sjg uboi. Teal. 45. d 76. Wyb.

cem. Chros'c. Ow. 90. (według mnie, podług mego zda- .no*nn\rń i i »rru .    • , ,    ,    .    ,

. , A,.    »    - ,    •>    ¹    ⁵¹ , 5 . i UBAGZYG cz. dok., Ubaez.ic niedoli., upatrzyć, upatrywać;

ma). Uoierał go, wiedząc, iz na on czas u ludzi do- ,,    , fr TTI    ¹    .    £    -,

,    ’    , , p *    • i    .i-i i- i i ci erfeben , nttśer eben. Ubaczywszy czas, capta opportunité.

brym był, i sławę miał u wszystkich o sobie dobra. Sk.    ' TT ,    ⁷    • , J ’    /, C , ■

tr -    a/. p *,    TT i .i    Mac.z.    Hetman musi wiele    rzeczy naprzód ubaczyć i z

haz. bił. — bxdam. U kata! u dyabłabdo kala! do -,,    ,    , ,    , ,    », ,    /    -, • .

j , T , r a. * i o > i ,    ,*• o    .    . „ prędka rade dobra dać. Modrz. Baz. 457. przewidzieć ,

y.    a. Cl)m )ii\ er .    oz u ⁻aa    ro    i. czym    on    jes    .    yorauśfcBen. Jeszczeż nie ubaczacte, ani rozumiecie tego?

Boh. hm. *. 11.    cc w zadumienn, powmno    ■    ₈. pojmujeoie. i^v thrifts »W)t, frtet

sie mowie: o Jezu! a to co u dyabła ! Mon. 74, od9. ,Xi, . n •    , ¹ J -,

⁴ n „    ..    ,    J    I , mott ettt. Dni ubaczywszy słuszne przyczyny wspomo-

meritum praeteriti temporis, quaeras sub suis themalibus, UBADAG ob. Uoość. UBANK1E1OWAC , oo. Bankietować. e. gr. uczynić, oh. Czynić; urodzić sie, ob. Rodzić się. UBAWA. y, z, zabawa, zabaweczka ; bte lltttetllrtUltttg, brtö

2lmüjtrett; (Boss. yóamta ubycie, ubywanie;. Dogodzę ci, jak żądasz , dla twojej ubawy. Przyb. Luz. 20, UBAWIĆ cz. dok , Ubawiać niedoh.; Boss. yóaBHTb, 3ÓaBHTŁ. 3ÓaB.iHTŁ, ( cf. zbawić, 3ÓaBKa ubytek, umniejszenie); g. a) ująć, odjąć, umniejszyć: Eccl. y.iOłKiiTH, yaarato (cf. ułożyć); nbttc&men, bapon tfiun, »ernngern, benehmen. Nie przełożycie nad tę rzecz, ani ubawicie z niej. Budn. Deut. 4, 2. (ujmiecie. Bibl. Gd.). Ubaw' miłosierdzia twego od powstających na prawicę twoje. Budn. Ps. 17, 7 not. • odłącz», entstehe tijnen bettte SBarm&erjtgfeit. — §. b) Ubawić dok., zabawić kogo, zabawnie go ucieszyć; einen fnrjnmltg unterhalten, «müftren. O miłości z takim zaufa

li B.

•-o c

Observa autem infinitivos hujusmodi esse praeteriti temporis et perfectom actionem signißcare; praesentis autem lem-poris czynić, rodzić się, coeptam tantum actionem. Simile' augmentum habes apud Graec. i-, e. gr. rvmoo, ërvmov, apud Germ, ge^, n. p. ntadjen, gemacht, geben, gegeben; teraźniejsza Czeszczyzna w tym znaczeniu pisze au-, dawna u-. —§. 2j Sunt vero adhue plurima com-posita , in quibus u- variam vim habet determinandae significations : a) localem secessum, e. gr. ujść, uchodzić, entgegen, ulecieć, ulatać, entfliegen, tnegfliegen. b) Divi-sionem, ułamać, ułamywać, abbredjen, udzielić, erteilen; >ukąsić , ukęsywać , öbbeißett, tttegbetßett. c) Privationem,

78

UBEZPIECZYĆ - UBIĆ.

UBIĆ.

niern i rezonem prawi, I/. mnie zawsze ubawi. Teat. 28. Ubiwszy, nie dasz się napłakać. Cn. Ad. 1184. — §. Cuti. 25.    lin. Pieczenia wołową, nim zatkniesz na rożen, ubijesz

UBEZPIECZYĆ cz. dok, Ubezpieczać niedok. ; Boh. ubezpe- mocno. Wiel. Kuch. 432. Kotlety z surowego mięsa,

ubić nożem , aby kruche były. ib. Ubić jajka etc., kłócić; (gj^er cinfddagen, etnrül/ren, flopfen. Wziąć białków i ubić je rozszczepionym gęsim piórem. Haur. Sk. 371. w jego dobytku. Leszcz. Ubić śmietanę na pianę, albo też ubić białka od jaj na

pianę; do czego rózeczki cienkie zwiążesz , i temi w gar-ku rozbijać trzeba. Wiel. Kuch. 421. Ubijać ziemię, tło »równo tłoczyć, równać; Bosn. potaraęati, posalisgijati ; Croat, podim, (cf, spód); baö (Erbrei#, ben Sobeit glet# fłampfen, ebnen, glet# machen. Z wapna tło tak czyście ubiją iudepcą, iż wody żadnej w się nie wpuści. Cresc. 55. Ubijanie ziemi Boss. yÓHBKa. Wykopawszy dołek, wybić so surową gliną twarda, dąbniami ją ubijając. Torz. Śkt. 170. Droga ubita, bity gościniec, utorowany, udeptany, eilte gebahnte @traße. Każdy woli drogę naju-bitszą. W⁷. Post. W. 2, 56. Przestępstw ubite drogi, cnoty ścieżka. Kras. Mysz. 21. Bej. Pest. G 2. — g. Ubijać się o co, mocno się ubiegać, starać, dobijać się czego; morn«# ringen, trauten, worum îampfett, ftretten. Zyw. 1, Bekiesz o księstwo Siedmiogrodzkie z Batorym długo się ubijał i walczył. Boh. Zamoj. 95. Wzgardzisz tym wszystkim , o co się gmin, jak o rzecz największą ubija. Pilch. Szczęśliwe powodzenie rodzi szkodliwe    ubezpieczenie.    Sen. list. 2, 210. Dniem i nocą przed Bogiem i przed

Cn. Ad. 1135. @i#crbeit, @orglofig'!ett.    Wszystkie ob-    ludźmi p to się    ubijają, aby was od    błędów uwolnili,

chodzić miejsca dla ostrożności swojej,    nie ze wszys-    Smotr. Ex. 4.    Ta xiega wszystkiego    narodu Ruskiego

tkiem ubezpieczając się na stróża. Haur. Ek. 55. nie    strzeże, i ubija    się za niego, abyście    złemu dalej się

spuszczając się nań, nie polegając na nim.    szerzyć nie dali. Weryf.

UBIĆ cz. dok. Ubijać cz. niedok ; Boh. ubiti, ubigi; Carn. UBIEDZ, ubiegł med. dok., Ubieźeć, Ubiegać niedok., Ubiegnąć jedntl., Ubiegiwać freq.\ Boh. ubèhnauti, ubehati, ubjhati, predbëhnauti , pfedbjhsti; Cam. uvejgniti, pre-tëzhem ; Vind. vbieshat, vbieshati , skus vbieshati, sari— niti, sadjati , satezhi, sadeti, fhterkniti; Croat, ubegńjem; Dal. ubignuti; Bag. ubjeghnuti ; Boss. yób*aTŁ, yót-raTb , ycK0«b3Hyrb, ycKomirb , ycKonnyib ; Eccl. oypiiCT«-TH , nepecTHUb, oótwaTb noro, Bbinepe^iiTb, ovrone^iim-Tii [salvari 2j, yron3anr, roiîb^iim rii [«ervari 2], oyiiTii , oyBioraTM, yienb ; uciekać, uchodzić; entlaufen, bauott laufen, fließen. Prędko po górach i lasach ubiega rączy Akteon. Bardz. Trag. 582. Z tej bitwy kniaź w małej drużynie ledwie ubieżał. Stryjk. 235. Jezus przed mieczem Heroda do Egiptu w dzieciństwie ubiegał. Módl. Gd. 16. Każdy myślił, jakoby ubieżał. Wróbl. 190. Ubiegać jednej cerkwi do drugiej w miłości jedności , mając z sobą jedność wiary, jest od nadziei zbawienia swego uciekać. Smotr. Apol. 179. ( oddalić się). — §. stół wlezie i spadnie, dwoje szkodę Czas ubiega » upływa , bfe 3^tt entfliegt, »erflteßt, f#winbct.

Gdzie serca ściśle się z sobą złączyły. Bok w jednym dniu, dzień w jednej ubiega godzinie. Zab. 14-, 149. Tak, gdy się radzi bawią jednomyślnie, Dzionek im cały ubiega pomyślnie. Zab. 9, 18. Ubiegłych czasów dzieje. Zab. 9, 103. Zabi. Ubiegła woda, nie wraca, zkąd płynęła wprzódy. Clirośc. Job. 44. — Krew⁷ ubiega uchodzi ; baö 33lut gefit oott einem, entrinnt. Krew' ubiegła, nagła odmiana bojaźni w radość, wszystko to słabiło resztę sił jego. Slas. Num. 2, 113. — §. Transit. Ubiedz

citi, ubezpećowati, zbezpećiti; zabezpieczyć, bezpieczeństwem warować; ft#ern, jt#er [teilen, oerfidjem, mit ©i» djerljeit ’öerfelten. Chłopa dotąd żadna sprawiedliwość nie ubezpiecza , ani w życiu , ani

67. 102. Wojsko po odebranym Dyrrachium, ubezpieczyło sobie także i wyspę Korfu. U sir z. Kruc. 3 , 129. Pieniądze swoje ubezpieczyć. Zab. 7, 16. Ubezpieczający, Boss. yAOCTOB’bpMTe.ibHLiiî, 'Ubezpieczenie , asekura-cya. Cn. 7h. 1170, Croat oszegmànye. — §. Quoad ani mum : Ubezpieczać, uspokajać, bezpiecznym czynić; beruhigen, ff#er machen, n#tg m«#en. Ubezpieczałem zawsze troskliwa matkę i przyrzekałem unikać tych niebezpieczeństw, których się lęka. Stos. Num. 2, 48. Ubezpieczać się, troskę porzucać , bezpiecznym a pewnym się stać; ff#er werben, ft# M#t flimmern. Fortuno, nie dam ci się ułudzić, nie ubezpieczę się, znam co knujesz. Ossol. Sen. 55. Ariim się nie ubezpieczał, anim się na pokój udawał. Budn. Job. 3, 26. Nie ubezpie-tobie przez chrzest daną.

zy, oysmy ę na tym świecie nie funn wan, arii ubezpieczali, ale ojczyzny wiecznej szukali. Żarn. [Post. 6.

cza)

>"Ct>

na

uvyam ; Vind. vbiti, vmoriti; Croat, ubiam ; Bag. ubitti ; Bosn. ubitti, umoriti ; Slav, ubiti; Boss, yóiub, yóiiBaTb, ubić, n. p. ptaka. Cn. Th. 1170, ugodzić, trafić, postrzelić, pociskać; treffen tttö Bid it. f. tu., tobt werfen, tobt fcljla» gen, tobt fließen , fo treffen, baß etwaö bleibt, fällt. Uczą się z rusznicy strzelać, dzidą cel ubijać. Star. Du>. 21, Boss. ynb.iHTb, yut.iH3?H). Siedm ubił kręglów. Tr. ucisnał, urzucił, er fiat 7 Siegel geworfen. (Boss. yóofi bicie bydła , rzeź , yóenubiH ckotb bydło na rzeź). Jak to być może, aby żądza ubicia niewinnego zwierza przewyższała powinność poratowania biednego ? Teat. 59,120. (żądza polowania). — §*. Ubić, zabić, tobten. Jeśli niesprawiedliwie przysięgam , boże mię ubij na duszy i na ciele. Vol. Leg. 2, 1526. Stal. Lit. 115.— §. Ubić kogo, wytrzepać mu skórę; baö $etl anögärbett, anöprngeltt. Wrzaski, skoki , huki, puki, każdego ubiją , że sobie czasem drugi psiem sadłem boki maże. Bej. Zm. 105 b. Dziecię kiedy na odniesie, bo go i raz stłuczony potka, i ociec go jeszcze dla nieposłuszeństwa rózgą ubije. Żarn. Post. 3 , 515 b. Kazali go srodze ubić za one potwarz jego. Bej. Post. M m m 5. Za twój interes dałbym się i ubić. Teat. 45, 1103. Wyb. Do czasów Kazimierza mógł pan ubić swego poddanego na śmierć. Pani. 85, 1 , 725. Psu ubitemu dosyć kij pokazać. Cn. Ad. 907. (raz dosyć szwankować). Kto raz straci , nie ma się zaraz położyć, Ubity może czasem drugi raz ożyć. Petr. Hor. 4.

UBIEG - U BIEDZIĆ.

UBIELIĆ - UBIÓR.

79

milę, dwie, trzy »ujść, ujechać, przepaść milę i t. d. ; my. Weryf. 08. W tych błędach póki jesteśmy, za he-îmrdjlanfen, burgreimen, fcbnell surücflegen, mad?en. Wpół- reïykôw znać się, i znanymi być lory godziny 4- wielkie ubiegłem nade. Tent. 49. b, 55. ubicdzają. Smotr. Apol. 97. Weryf.

To jest rzecz bardzo trudna, za dzień md póltorasta UBIELIĆ; Ross. yót.iHTb , yO-t.iHTb ; (Eccl. yótjnrejib ubiedz. Dok. Kom. 5, 199. Ubieżoncgo przez tyle lat bielacz) , ob. Bielić.

żywota mego toru, przy zgonie nie odbiegnę. Nur. Tac. UBIERAĆ, oh. Ubrać. UB1ERÂCZ, UBIORMK, a, w., kló-2, 412. — Ubiedz kogo» uprzedzić go, wybiedz go, ry ubiera kogo, aho co. Wind. Cn. Th. 1170, Ross. wyśc ignać go; einem twrrcnncu, i Inn »erlaufen, i(jm nor*    y6npare.ii> : ter Slnfleiber, 2lnpn£er, ©dimńdcr, Suftmjjer.

fommcit. Biezawszy Achimaas ścieżkami , ubieżał Chusc-    Wielki ubiornik. Kniaź. Poez. 2, 161. UBIERACZKA, i, z.

go. 1 Lecp. 2 Rey. 18, 25. Przystojniejsza rzecz ubie- UBIEZEĆ, oh. Ubiedz. UBIEZYSTY, UBIEŻNY, a, e, sna-żeć kogo, a niż być ubieżanym. Krom. 165. Wszystkie    dny do uciekania, prędko ubiegający, uciekający; letebt

ubieży roty i śpieszno wyminie. Odym. Św. 2. C c 5 b.    SRctjlailS nc&menb, letebt entrinncnb, cnffdjlnpfenb. Hamulca

Jeśliby ubieżany człowiek był w jakim upadku, napra-    trzeba na tak ubieżysle koła. Jog. Cr. C b, (cf. toczy-

wujcie takiego w duchu cichości. Budr.. Galat. 6, 5. sty); (Eccl.    do ucieczki służący, rpa4t yót-

(zachwycony w jakim upadku. Bibl. Gd.-, fp jemanb POU    JKHHiI asylum, schronienie; Ross. yóhauime miejsce ucie-

einem §cl)l übereilet mürbe. 8utf>.). Obawiał się zdrady,    czki ; Vind. nevbeshliu; Eccl. Heyól>aciibiif, HCił3Ót»nbiH

której ubiedz prędkiem zakrętem spodziewał się. Pilch.    nieuchronny).

Sali. 246. Ubiedz kogo do czego * uprzedzić go do UBIJAĆ, ob Ubić. UBIJAGZ, a, m., e. y. tła, gruntu, czego, einem be?) etwas jiiöor fommcit. W tej gonitwie    ziemi, równo ubijający ziemię; ber 23obenftampfer, ber ben

na rzece, za otwarciem ślabanu i daniem znaku, wy-    2L'bClt glctd) ftailipff. Tr. UBIJAGZKA, i, z. ; (Rag. Uboiza

occisor , f ubojmza; adj. ubojni peremptorius, ob. ubijca). ‘UBIJCA, y. m., Croat, ubite!., uboirza ; Vind. vbijavuz , ubijenik ; Cam. uvojnik ; Bosn. uboiça , tubojstuo * zabójstwo ; Croat, uböy chides, caedes) ; Rag. uboiza, f. ubojniza, (uobójni peremptorius): Eccl. oyEimipi, (cf. ubi— jaez); zabójca, mężobójca; ber ïobfdjlâger, SKorber. Gdy kto drugiego zwaśni pchnie ręką swą, że umrze, niech zabit będzie ubijca, bo mężobójca jest. Budn. Num. 55, 21. Żydom, boga ubijcom.... Sak. Okuł. 22. Verbe-rotor , ubijca. Uis. Gr. 155.

nieclicących nas

po

biegają sanki, i każdy ubiedz drugiego do mety usiłuje.

N. Pam. 10, 55. oorreitnen, oorfommen. Ledwie żywą od żalu wielkiego została , Widząc że ją Alcyna do niego ubieży. P. %Kchan. Orl. 182. Słuszna, abyśmy sie Turkom i Żydom do dobrego ubiegać nie dali. Sk. Kaz.

312 b. Na wysokie ‘stolice się ‘kaszemy, a do wyniosłości at dostojności tego świata, jeden drugiego ubiegamy. Żarn. Post. 22, cf. na wysokie się stolice kasali, i jeden drugiego dostojnością uprzedzać chcieli, ib. 3,

Na tym wszystka sprawa rycerska zależy, Kto kogo niegotowym do zamku ubieży. Biel. S. N. 51. — UBIÓR, u, m. ; Vind. obliek (ob. Oblec), gorobiiek, obla-Ubiedz co, prędkością uchwycić; tlt ber ©efd)wtubtgfett l)C>    zbilu, gvant, navliek , pervliek , oblazhilna vifha , nofha,

fpmmeit, ernufdjen, erhüben, überrumpeln, roegfapern. Ubiegł-    (cf. noszenie się); Croat, opràva, (cf. oprawa); Ross.

szy sobie przed starszym bratem wszystkie u czerni fa-    yóopii, yöopent, (yópancTBO “ochędostwo, strój, ozdo-

wory, zsadził go z stolicy. Tward. Wł. 54. Po co się    by, yóopna fryzura , ubiór głowy, yóopna x.it6a zbiory

bawicie, mogąc tak wielkie szczęście ubiedz. Warg. Cez.    polne, żniwo, cf. zebrać); ubiór splendidior veslilus;

148. Władysław za pomocą Swątopełka , Uście zamek    odzienie, simplicior etiilior. Cn. Th. 612. szaty, suknie,

ubieŻ3, intercepit. Krom. 225. — §. Ubiegać się z kim    to, co do ubierania służy; ber Slnjitg, bie Hlcibltlig.

Stęskniwszy się z ohyczajmi i ubiorem Macedońskim Alexander, szaty na się wziął Perskie.. Warg. Wal. 526. Ubiór jego , który na sobie miał, pluderki z płótna, ser-daezek a sukienka krótka. Wys. Iyn. 29. Krawca bogacą utratniey, którzy codzień chcą mieć ubiór nowy. Gorn. Sen. 485 Ubiór Francuzki na nim szczerozłoty Był, i kosztowny i ślicznej roboty. Chełch. Popr. A 2 b.

W. Post. W. 521. Białćjgłowy najlepszy ubiór cnota. Cn. Ad. Znamienity ubiór cnota, lepszy niż bryła złota. Pctr. Ek. 18. Już teraz złoi przy-biory twoje ; złożyli tedy synowie Izraelscy ubiory swoje. 1 Leop. Exod. 53. stroje swoje, prz\praski, ifyreit ^ujj. Wychodzą w nocnych ubiorach. Teal. 53. b, 86. w szlafrokach , ńt -Racbtfleibent. Ubiór pokoju, obicie; 3foimerbe* ‘UBIEDZIC cz. dok., Ubiedzać niedok. ; Ross. yó-hAmb, beflcibimg, îapefett. Król Kazimierz w testamencie oddał

córkom wszystkie ubiory albo odziewy łożnicy swój i innych pokojów. Biel. Św. 220. Ubiór na konia , oh. Szo-ry. — §\ Ubiory, ubranie, spodnie, pludry, 33dnHetber. Mamci ubiory z płótna; lecz w płóciennych źle na ko-

665

o co, wyścigać się z kim , ubijać się, pr. et tr.; Rag. naljezatise , tjeccemse ; Croat, uderkavamsze, mit einem um btc SSetie laufen, wetteifern um etmaS. Córy Egiptskie ubiegiwają się widzieć ozdobę jego. Birk. Zbar. B 5.

Przedtym o śmierć , dziś się o biskupstwa ubiegają. Sk.

Dz. 159. Słuszna do pańskiej ubiegać się łaski, Lecz nie przez plotki, skargi i niesnaski. Zab. 12, 506. —

$. Ubiegałem się, fessus sum cursu. Cn. Th. 1170. td? W tym ubierze. l?al>e mtd) lltübe gelaufen ; (simil. Ustałem się , Usiedziałem się, qu. v.). “UBIEG, u, m., prędki uchod, ubieganie, upłynienie ; baS Entlaufen, (intrinnen, Serfliejkit. Sarn mu ubiegiem leniwy wzrok straci. Bielaw. Myśl C 2. W ubiegu kilkoletniego czasu. Zab. 10, 264 Ubieg od kary. Przyb. Mill. 134.

yót*4aTŁ; poruszyć do czego, namówić, nukać, (cf. bieda); woju bewegen, bereben. Do obrony swój, musem oto tym, któryśmy przełożyli, ubiedzeni. Obr. 41. ezliwą instancją miłosierdzie »ad nami JKMści ubiedzaj-

Pła-

80

UBIOREK - UB Ł A G A C Z.

UBŁAGALNIA - UBOCZNIE.

przez wiarę we krwi jego. Smołr. Lam. 166. UBŁA-GALNIA, i, z., UBŁAGALNICA, y, z., modlitewnica, gdzie Izraelici boga błagali, błagalnia. 1 Leop. Exod. 57, 6. ber ©nabenftlt^l. Uczynisz ubłagalnią ze złota; dwa cherubiny z obu stron ubłagalni ; ztamtąd ja Jehowa będę rozkazowa!, i będę mówił do ciebie z wierzchu ubłagal-nicy. 1 Leop. Exod. 25, 20, (ob. Wyrocznia). Udziałal ublagalnicę abo modlitewnicę ze złota. 1 Leop. Exod. 57. Stał daleko od ubłagalniey modląc się. Żarn. Post. 2, 565. UBŁAGANNOŚĆ, ści, z., snadność do ubłagania, skłonność do dania się ubłagać ; bte SSerföÖH&arfeit, $er* fi)ljliltd)fctt. -Nic nie jest chwalebniejszym , jak ubłagan-ność i łaskawość. Mon. 75, 9. (placabililas). Kogoby te rzeczy nie pobudzały do ubłaganności , miłości i zgody! Modrz. Baz. 268.

niu. Alb. na Woj. dl. UBIOREK, rka , m., Iberis, rodzaj rośliny , rośnie na piaszczystych miejscach ; owcom ulubiony. Kluk. Dyke. 2, 55. cia fpianjengefdjledjt, rtëfreffe, 33aucrufenf. UBIORNIK , ob. Ubiera.cz. UBIO-ROWY, a, e, od ubioru, $lotbuug3 * , f|htf|*; Vind. obla-zhilen , oblazhilski, gvanten ; (Hoss. yóopHOil ctomicb go-towalnia , yóopnuri gotowalniany).

UBITOŚĆ, ści, z, równość z ubijania, bte ©bene, bte ©let* djeit nad) bem ©leidjfłampfen beś> 33obettö, j. 31. ber Senne. Utłoczenie i ubitość zierni. Haur. Sk. 67. UBITY, ob. Ubić.

‘URŁĄO, ędu, m , zabłądzenie ,- ber Srrtfiunt, ' bte Verirrung.

Trwał w uporze i w ubłędzie svvoirn na wzgardę boga.

Gil. Post. 255. UBŁADZIĆ med. dok., Ubłądzać niedok., zabłądzić, błędem się uwieść; ftd) öertrreu, flbtrren, irre werben. I zacnym kościelnym doktorom trafiło się ubłą- UBLIŻYĆ cz. dok., Ubliżać niedok. ; (Boh. ubliżiti, ubliżowati dzić. Hrbsł. Odp. E 2 b. Któżby był o tym myślał, aby    offendere, urazić ; Slov. ubliźugi laedo); ujmować, odciągać,

tak uczeni mogli od celu prawdziwej nauki ubłądzić ?    uwłaczać, zwłaczać, umniejszać, uszczerbić; entjteljeu,

Baz Hsl. 26. Przestawać z małą liczbą wiernych, przy    »erringen, fermaient, 3lbbrttil) tl;un. Jeśli mi nie zechcesz

której jest prawda, gdyż często wielkość zacnych ludzi    ubliżyć twój ręki, Będzie moim staraniem, byś przez to

ubłądzało. Żarn. Post. 5, 790.    Niech mię    ten sądzi,    zameżcie Znalazła, czegoś warta, znalazła twe szczęście.

Który w    świętym wyroku nigdy nie ubłądzi.    Minsk. Byt.    Nieme.    P. P. 50. Ubliża mi poszanowania. Teat. 18 ,

2, 159.    Mąż, któregoby żona    ubłądziła... . 1 Leop.    125.    Cnota nikomu nigdy szkody albo ubliżenia nie

Nam. 5,    12f> (ustąpiła. 5 Leop.).    Jawne ubłądzenia na-    czyni.    Gorn. Dw. 584. uszczerbku, ©d)Utdlernng, 9lbt>md),

prawować. Żarn. Post. 5, 767.    9łfld)t(ietl. ‘UBLIZTWO, a, n., ‘UBLIGA, i, z., ubliżenie,

UBŁAGAĆ, cz. niedok.-, Ross. yóiatKHit, yóaaacaTb, ysirao-    «włóczenie, postponowanie, upośledzenie, uszczerbek;

cthbhtł , yMH.iocTHBJHTL ; (Eccl. oó.iarain , yóaajKaTb,    3îad;t^etl , 3tttTi(f[c|tutg. Król zapomniał jego zasług, lecz

JiaCKOBO roßopiiTb) ; Sorab. i. wopokoram ( cf. upoko-    on kontent z tego ubliztwa w tej wyspy kąciku Orze

rzyć), wuyednarn (cf. wyjednać) ; ukoić , uśmierzyć czyj    swemi rękoma ziemię. Jabl Tel. 78. Wierze naszej upa-

gniew, udobruchać; einen Befctnfttgen, lieber gut ntne^en.    dek, prawom uszczerbek, swobodom ubligę , a cerkwi

Myśhł kostkę wojenną wątpliwą uważając, jakoby baszę    zniszczenie sprawują. Weryf. UBLIŻYCIEL, a, m., uwło-

darmi kosztownerni ubłagać , i łaskę sobie u niego zje-    czyciel, bet' einem Abrite!) tfjllt. Tr.

dnać mógł. Warg. Radź. 175. Znalazł sposoby ubła- UBŁOCIĆ, ob. ₅ Błocić. UBŁOGOSŁAWIĆ, ob. Błogosła-gać go. Teat. 54. d, 18. Focyon te miał dary, które wić. ‘UBŁOZENIE, ob. Ukontentowanie. UBLUSZCZYĆ, do ubłagania człowieka przednie mogą, krasomowstwo i ob. Bluszczyć.

cnotę. Warg. Wal. 165. Spoiła się z nią dusza jego, UBLUĆ się recipr. dok., Ublwać się niedok., urzygać się, a smutną ubłagał łagodnemi słowy. 5 Leop. Genes. 54, zwracać, zrzucać; ftd) befpeten, ftd) erbredjett, ftd) ft&erge*

5. ( ulegował. 1 Leop. ). Chrystus jest ubłaganiem za    Ben. Tak powinien dobrze pić, iSaże się ubluje. Dzwon.

Ort auf ber Seite, bte ©eiteueutfermutg, bte ©eite, ber ©ettcmueg, 31biueg. Choć najwyższemi obdarzony upominkami, nie poszedł na ubocz pochlebnej fortuny, ale stał zawsze przy ojczyźnie. Nar. Chodk. ded. Stał las pełen jedliny na miłej uboczy. Hul. Ow. 209. Nasi tamtych nie wiadomi garbów i uboczy. Tward. W. D. 27. Różne rzeczy tam widać było z uboczy. Kniaź. Poez. 5, 125, Pot. Zac. 156. Jeszcze ziemi promieniem nie parzy, Jeszcze nam słońce świeciło z uboczy. Pot. Syl. 255. Jeśli serce twe nieskażone , tedy i rozum z toru prawego na ubocz nie zejdzie. Pilch. Sen. list. 4, 69. Na własne często zazdrość pożytki nie względna Idzie , gdzie ją na ubocz wiedzie duma błędna. Żab. 12, 246. Zab. 14, 100. Pod Elżbietą wszystko szło na ubocz sprawiedliwości. Nar. Hst. 7 , 98. UBOCZNY, a, e, UBOCZNIE adverb., w bok idący, ustronny, poboczny; ©eiten», auf ber ©eite, entlegen. Uboczną bramą, która się w pole

grzechy nasze. W. Post. Mn. 257. zadosyć uczynieniem, Stat. B. Ublwać się na stół, in mensam vomere. Mącz. 3$erfi>f)mmg. Ubłagany, udobruchany part. perf.. Defćtltffigt, UROCZ, y, i., pobocz , miejsce na boku, ustronie; eilt tineber gut gemacht. — § Ubłagany, UBŁAGALNY⁷, UBŁA-GL1WY, a, e, łacny do ubłagania; Sorab. 1. wuyedna-nitć, wuydnacznó; Ross. yóaaHtareabHiibnl, yMH.iocTitBii-tc.il nuit, leitftt ju feefdnftigen, »erföfmkr. Leniwym jest do gniewu ; ale jak się rozgniewa , nieubłaganym. Birk.

Chmiel. C. ttllücrfôljîîltd). Nieubłagliwy, który się nie da uprosić, indeprecabilis. Mącz. — §. Aliter: Ubłagalny, do ubłagania czyli błagania służący, ©u(ut *, SSerfôÇttungê *.

Chrystus swoją męką, jako ofiarą ubłagalną, wybawił nas. Kat. Gd. 21. Ofiara ubłagalna. W. Exod. 29, 55. eilt ©Üfutopfer. We mszy prawdziwa , właściwa , ubłagalna , za żywe i umarłe bogu ofiara się przynosi. Weryf. 71. UBŁAGACZ, UBŁAGALNIK, a, m. ; Ross. yóiia-jKaiejb ; co kogo ubłagał, ber $erfol)uer. Bóg dał nam przez wiarę syna ubłagaczem we krwi jego. Kacz. Kat.

2, 425. Jezusa bóg podał ubłagalnikiem. Sk. Kaz. 549,

(Rom. 5). Jezusa Chrystusa bóg wystawił ubłagalnikiem

wydaje, wycieczkę czynili. Krom. 595. Zakoî uboczny.    5, 80. Ubogi nie ma tego owego, a bogacz łakomy

Krom. 452. Wiatr go najmocniej skręca w uboczne za-    wszystkiego. Cn. Ad. 1186. Ubogiemu nie wiele trzeba,

błędy. Przyb. Mili. 276. Znajdowałem dochód w pro-    łacno się pożywi, leda gdzie się przytuli. Cn. Ad. 1185.

porcja włoki, nie wchodząc jakie uboczne lub nowe ga-    (bogatego pokuta, ubogiego biesiada). Ubogi nie toż

tunki intrat pomnażały zbiór dochodów. Czack. Pr. 149.    jest, co żebrak. Cn. Ad. 1186. Tak dobry ubogi, jako

(przypadkowe, nadzwyczajne).    Z dobrego prosto lub    i ten, co    nie ma nic. Rys. Ad. 67, (cf. nie pałką, lecz

ubocznie dobre wynika. Przyb.    Mili. 295. bezpośredni-    kijem). Ubogi swobodny, na ubogiego nikt nie waży,

czo lub pośredniczo.    wszędzie on bezpieczny. Cn. Ad. 1187 (chudobie ci-

UBOGACIĆ; Vind. obogatiti ; Cam. obvogatiti : Dosu, obo-    szćj, wysokie rzeczy niebezpieczne). W trwogach udać

gatiti, ob. Bogacić; oppos, ubożyć. — UBOGI, a, ie,    się ubogim najlepiej jest panu, O jak bezpieczniejszego

Uboższy Comp. , Ubożuchny, Ubożuczki, Ubogusieński,    nad monarchy stanu Dozna prawy ubogi. Dnrdz. Luk.

Uboguteńki, Ubożeńki intensiv.; Boh. chudy, ubohy, ubo-    156. Ubogi zdrowy. Cn. Ad 1188. (choroba dostatek

żec, ubożatko, f. armićka ;    Slov. chudobni, (cf. chudoba,    lubi). Ubogiemu prosiątko drogie.    Cn.    Ad. 119'i. Ubo-

chudy pachołek); Sorab.i.    chudy,'(bohi nieborak, niebo-    giemu łacniej być dobrym. Cn.    Ad.    1191. (bogactw

gi, nebohi, nebo » nieboszczyk),    slipc, slepez, (cf. ślepy,    przybywa,    cnoty ubywa). Ubogich jest nauka. ib. 1189.

ślepiec); Sorab. 2. bohgi; Corn, uvôg, uvôshn, uvosh-    (ubóstwo    wiele dobrego nauczy). Ubo^l cierpliwy, ib.

neishe, sromak, sromashke , srohn , (cf. srom, cf. sro- 1185. Ubogiemu Bóg nie ubogi. Rys. Ad. 69. Ubogi, gi), [rusk, siromak, Etym. Eccl.    ctifrt » orphanus 2j; Vind.    śmiech ludzki.    Cn. Ad.    1187. Ubogi złe ma u    ludzi ro-

vbog, vboshen, vboshez, bog,    boshiz, fromazhen, fro-    zumienie; o ubogim źle pospolicie    trzymają,    ib. 1188.

mafhki, fromak, potreben (ob. Potrzebny), burn, Itrada-    Ubogi z nędzy    grzeszy,    ib. 1189.    Ubogiego    i    swoi nie

uiten ; Croat, obög, nischeten,    (nebog miser), sziromah,    znają, ubogi    mało ma    przyjaciół,    ib. 1190.    Ubogiego

(cf. szirota » sierota) ; Bosn. ubogh, siromah, siromascki, si-    zdanie, nie dba nikt na nie. ib. 1191. Ubogi rzadko

rota, sirotica; Slav, siromah, siroma, siromahski, sirome-    uczony, albo zawołany, ib. 1187. Na ubogiego wszędy

shan; Rag. ubögh, uboscki, uboxar, zabogór, ubogar, po-    kapie, chudobie, ubcgiemu wszędy piskorz; komu ęe-

treban , potrebit, potrebnik, potrebahan, siromah , siro-    drzeć pypeć, jeno ubogiemu? Cn. Ad. 545. Spital dla

mascki, siromascich; Ross. yóoriB, yóorOHbKiii, CKyAHuił,    ubogich ; Ross. yóoJKeHima, 3Irmenliau3. Żywienie ubo-

CKyAeus, CKyAHCHbiufi ,    /. limita», (cf. zniszczona, rnimaTb-    gich ; Eccl. hhiugkopmctbo ,    HiimeiiHTaTe,iŁCTBO, 3lrmen*

ca, ubogiego udawać,    ob. Niszczyć się); Eccl. 6g3T>hm1>-    unterhalt. — §.    Ubogi w co,    ubogi czym, nie opatrzony

Heirb (cf. imienie), iusi|iCTi»irf,, iiuijii., iiiimeiiLKiM ; arm. Nie w co, arm att etmad. Ubogi w pieniądze, nie pieniężny, ten ubogi, kto na małem    chętnie przestaje; lecz komu    Cn. Th. 1171. Krainy te ubogie    są    w drzewo. Boler.

nigdy nie dosyć. Zab. 5,    218. Ossol. Nie ten ubogi,    254. (te (tub fioljarm. Błogosławieni ubodzy duchem, bo

który mało ma, ale ów, który wiecéj mieć pragnie.    ich jest królestwo niebieskie. Rej. Post. Y y 1. — §.

Pilch. Sen. list. 1, 6. Wtenczas tylkośmy ubodzy, gdy    Ubogi, nie kosztowny, nie paradny; iitdlt foftbar, arm*

nam brakuje na wszystkim. Teat. 2. c, 27. Ubogi nie    feltfl,    arm. W ubożuchne pieluszki go powiła. Pieśń. Kat.

jest, co ma potrzeby. Cn. Ad. 1185. Nie jest ubogim,    38.    Przepowiadał Jan czas przyjścia ubożuczkiego króla

albowiem może opędzić potrzeby domowe. Men. 25,    Izraelskiego. Sekl. 9. Ubożuczka szopa. Rial. Post. 126.

279. Ubożuchny nędznik. Rej. Post. S s 5. Po zawojo-    Ona ubogusieńka ‘hajduczka mieni się w zacny kościoł.

waniu Indów, jeszcze    Alexander ubożuchny. Pilch. Sen.    Zebr. Oiv. 210;    (vêtus casa).    Nie chcą ubożuczkiego Je-

lisl. 4, 145. Żaden    nie jest ubogim, wejrzawszy w    zusa ubożuczko    naśladować. Sekl, 115. Ubogo, ale chę-

rzecz na tym Swiecie, tylko ten, co się stosuje z bo-    dogo. Cn. Ad. 1191, Ubogi obiad i bogatemu pod czas

gatym. Pot. Pocz. 585. Łakomy najuboższy. Cn. Ad. 425.    smaczniejszy. Cn. Ad. 1186. — §*. Ubogi, nędzny, bie—

Ubożuczkiego poddanego podły dar. Kodak. Wiek. A 2.    dny, nieszczęśliwy; elenb, arm. Ubogi Samson grał przed

Z mnicha ubożuchnego biskupem został. Stryjk. 629.    Filistynami. Sk. Zyw. 2,3 b. Ubogi ojcze, jeśli w niebie-

Szpital najpierwszy w Polszczę wystawiony przez kapłana    skiej    rozkoszy na dziecię twe wejrzeć możesz. Gorn. Dzt

ubożuchnego. Mon, 67, 262, (przez X. Baudouina dzie-    75.    Chcieli zgładzić mnie ubożuchnego. Ryb. Ps. 246.

ale wiele dobrego będziemy mieli, jeśli się będziem Boga bali. 1 Lcop. Tob. 4, 25. Bóg zawżdy na świętszej pieczy miał ubożuchne a potrzebujące ludzie, niźli wszystkie stany świata tego. Rej. Post. S s 5. Żadnych upominków nie chcąc brać, ubożuchny ledwie się do Florencyi przywlókł, gdy schodziło. Sk. Dz. 1126, vbog. — Ubogi Subst. ber 2(rnte. daruje, żebrze abo co kupuje. Cn. Ad. 1185. Kiedyby ubogi panu nie dawał, prędkoby pan zubożał. Rys. Ad. 51. Ubogi jest mniej ubogim, niż bogacz łakomy. Zab.

ciatka Jezus). Ubożuchnyć wprawdzie żywot wiedziemy, UBOLEWAĆ med. contin., uboleje f., boleć, ból wewnętrzny poczuwać, einen Ijerjltcftcn ©ctyinerj empfinben; Eccl. co6ojrb3HyK), codpamAy. Na duszy odniósł niewymowne ubolenie. Bzów. Roi. 62. (ból, frasunek, zgryzotę).— *$. Recipr. Nie tylko, że się i sam w sobie uboleje, ale i ludzie na twarz jego struchlałą patrzą. Weresz. Reg. mu na pieniądzach i koniach 147. zgryzie się , zmartw i się.

Vind. fromafhkoboshen , pre- UBÓBZYĆ, ob. Uburzyć.

Ubogi, gdy bogatemu UBOŚĆ, ubodł, /. ubodzie cz. dok., Ubadać niedok. ; (Boh.

ubodnauti, utrkati ; Vin Croat, ubódam) ; pr. et fdjmterjen, an bie ©eele gelten, bnr^bringen. Zapewne ją

UBOGACIĆ.

UBOLEWAĆ - UBOŚĆ.

81

vbosti; Bosn. ubosti, obosti; przerazić, piknąć; ftedjen*

Słownik Lindego wyd. 2. Tom VI.

Ubóstwiczko demin. , Strzeż swego ubóstwiczka, nie pragnij cudzego. Klon. Wor. 41. — Personif. Ubóstwo, biedak, raizerak; ettt ©lenber, Slrmet*. Szymetowic, ubóstwo , puści! w nogi. Zebr. Ow. 545. Usiadło ubóstwo, jak miłosierdzie w murku. Teat. 56. c, 58. Wezmę ja to małe ubóstwo do siebie, wszak to jest sierota po mojej siostrze. Pam. 85, 4 i0. — §. Collect. Ubóstwo* ubodzy; bte Sinnen, ba3 Slnmitlj. Zewsząd na ubóstwo bieda. Falib. U. ubogiemu wszędzie piskorz. UBOŻEĆ ncutr. niedoli., Ubożyć się recipr. niedok., zubożeć, zubożyć się dok. ; Boh. zchudnauli, (cf. chudnąć); Cara. ob -vôshati, ovvôsham ; Vind. vboshitife, vbog gratati, sa-boshili , oboshiti, oboshati, olroteti ; Bosn. onevogliti, osiromasciti ; Slav, osiromashili ; Ross. yóondiTB , oóini-maTL, oÓHiimeBaib, Humait , (ob. Niszczeć); podupadać na niajątku, ubogim się stać, zkapcanieć, zbankrutować;

Fars. 122. To

ubodzie, Gdy się dowie, że o ię nie stoję. Tent. 44. c, 519. Gdy go to ubada ....

niezmiernie onyoh rokoszanów ubodło i zmieszało. Pilch.

Sali. 47. Brutusowi, gdy śmierć Kassa zrywa, Na ciężkiej przyszło potrzebie ubadać. Chrośc. Fars. 270.

UBÓSTWIĆ, cz. dok., Ubóstwiać; niedok. ; Yind. pobogili. poboguvati ; Boss. óoroiBOpWTb , BÓomaio; bóstwem obdarzyć, mit ber ©otttyeit begaben, göttltd) machen. By nie było z bóstwem złączone i ubóstwione ciało Jezusa, tak cudownie pożywaćby go ludzie nie mogli. Sk. liaz.

154. Bogami się stajemy, gdy przez ciało ubóstwione do zjednoczenia z bóstwem Chrystusowym przychodzimy.

Sk. Kaz. 275. Groch. W. 217. Ubóstwienie Yind. pobo-genje, poboguvanje ; Fed. or. ornai sr., oómenie hm coc-vMHCnie nejioutiia óoroMt. Ubóstwiający Eccl. óoma-iiUh , óoroTBopamin. Ubóstwiony Boss. Boomem., 6o-

zbogacisz, nie pysznij się, gdy zubożejesz, nic utyskuj. Budn. Apopht. 75. Przez zbytnie ciężary kmiotkowie ubożeją. Haur. Fk. 62. Jedne się ubożą, drugie powstają miasta. Xiądz. 211. Dogadzając ubożącym się przez częste pożary mieszczanom. Yol. Leg. 7 , 445. Zubożały, ₅ Boh. schużeny ; Boss. o6t4iia.iLiii, oÓHuma*

/KHMbiH, óoroTBopHMbiH. — Ubóstwiać, między bogi po- verarmen, arm merbeit. Pijanica i oźrzalec zubożeje. Budn. liczać, czcić jak bóstwo, vergöttern. Ubóstwiony August Prov. 23, 21. (przyjdzie w ubóstwo. Radź.). Gdy się był pan łaskawy. Pilch. Sen. łask. 50. Na owe ubóstwienia u Egipcjan sobie zasłużył. Mon. 69 , 555. Musiał porzucić kochankę, którą w swoim sercu ubóstwiał.

Staś. Kum. i ,    189. Miałbyś mię widzieć z prośbą gną

cego kolano, Jabym miał ubóstwiać jego zwierzchność!

Przyb. Mili. 10. — Aliter: Przesądy i zwyczaje ubóstwiły niewolę człowieka. Przeslr. 50. (nadały jej boską    .iuh. UB0ZYC kogo cz. niedok., zubożyć dok.\ Boh. zebu-

powagę , nienaruszalność). UBÓSTWO, a,«.; Boh. chu-    diti ; Sarah. 1. wokhudżu, khudoho tżinu; Croat, oszi-

doba (ob. Chudoba), ehudobnost, chudost, psota, (cf.    romassûjem ; Bosn. osiromasciti koga; Bag. obuböxiti,

psota); Sorab. 1. slepeztwo , sljpcżina, (cf. ślepota) ; Garn.    oboxânstviti, obaxanstvèniti, osiromasciti, dovèsti nà si-

uvoshtva, sromàzhya (cf. srom), sroshena, (cf. srożyć) ; Vind.    romasetvo ; Fed. oytO/KiiTii, omiiii|jnKaiii, ripnB04HTb ko-

buslvo, busbtvu, vboshtvu, obushtvu, vboshnost, fro-    ro bt> namely, hhiucth) , (ob. Niszczyć); Boss, orpaóint,

mafbtvu, fromastuo , fromnzhnost, potrebnost. potreba,    (ob. Grabić); ubogim kogo czynić, einen arm madjeit.

(cf. potrzeba;; Croat, ubôstvo , (nebostvo miseria), szi-    Jehowa uboży i ubogaca. Budn. 1. Sam. 2, 7. Bogatych

romàstvo, (cf. szirotinsztvo * sieroctwo) ; Bag. ubösctvo,    ubożył. Pol. Jow. 130.. Nic zuboży jałmużna, bo kto ją

siromasctvQ; Bosn. ubosctvo, siromasetuo ; Slav, siro-    daje, bogatszym; nie schudzi, bo miłosiernego tuczy,

masbtvo ; Boss. yóomeCTBO , ótMOCTb (cf. biedność),    Psalmod. 55. Pijaństwo i inne zbytki ubożą obywątelów.

neaMymecTBO , HecmmaHic, cny4a, ci<y4HOCTt, CKy4ora ;    Mon. 73, 586. UBOŻUCHNY, ob. Ubogi. 4JB0ŻYSK0

Fed. xy40CTb, CKy4CTB0, HHJUCTCTBO; niemienie, niedo-    a. n. , n. p. Kociska albo ubożyska, w których wszys-

statek, bieda , nędza, stan ubogich, (oppos. bogactwo);    tkę majętność z sobą zwykli Tatarowie wozić, Litwa zabić Sïriltlltf). Ubóstwo nie z położenia ale z umknienia,    brała. Stryjk. 376. ubóstwo ich, if)re 21 r m f c 11 g f c 11C l î.

5.

82

UBÓSTWIĆ - UBÓSTWO.

UBOŻEĆ-UBRAĆ.

albo z osierocenia, ma znaczenie, czyli nie z tego, że UBBAĆ cz. dok., Ubierać niedole.: Boh. ubrali, ubjrati; ma, ale że nie ma. Pilch. Sen. list. 442. Nie to Bosn. uhratti carpere, decerpere, colli gere\ Boss. yópaTb, jest ubóstwo, mało mieć, ale wiele mieć. ib. 2, yóiipaiL; $. 1) ubierać czego, ujmować czego, umniej-445. W ubóstwie żyć, nędzę, biedę epać , Boss.    szać, odejmować, odbierać; abltffjmcit, verringern, meg*

yÖOJkecTBOBai'b ; Fed. iiiii|iccTKOKaTti W samym ubó-    nehmen voit etmflê. Który chłop z wozu ubierze mąki,

stwie, ubóstwa nic czuje. Past. Fid. 96. Ubóstwo góru-    jak złodziej karan bywa. Haur. Sk. 230. Aby kradzieżą

je nad zazdrością; nie trzeba mu się ubawiać ani zbój-    nie ubierano miodu, z tym obchodzić się lak, jak o pa-

ców, ani złodziejów. Zab. 5, 59. Nagie ubóstwo. Past.    siekach pisano. Haur. Fk. 162. Studnią aby często bra-

Fid. 261. Ubóstwo wiele dobrego nauczy. Cn. Ad. 1,    no i ubierano, nikomu nie bronić; bo przez częste

189. Ubóstwo złości nie rodzi. Cn. Ad. 1191. Ubóstwo    ubieranie, woda coraz przychodzi do swojej czystości,

z niesławą cięższe, ib. 1192. Ubóstwo śmierci się ró-    Haur. Fk. 16. (aby z niej czerpać). Już mi ból sił

wna. ib. (żywot w nędzy nie luby). Ubóstwo złodziej-    ubiera, adimil. Zebr. Ow. 69. Gdybyś po części ma-

stwa pokrywka, ib. Ubóstwo zbytku potomek, ib. — §.    luczkićj ziemi ubierał raz tylko w rok.... Hrbst. Nauk.

Ubóstwo, facilitates tenuiores, niewielkie bogactwo, chu-    J. Pieniędzy się ubrało. Tr. (ubyło, umniejszyło się,

doba, chudy majątek; bürftigeö tpabe, baji SBcntge, baé    baâ ©elb Dat abgenommen,    cf. przebrało    się). — §. 2)

man Dat. Nie tak dla zguby majętnostek i ubóstwa, jak    Ubrać, ubierać w    suknie,    obłoczyć w    szaty, odziać;

dla utraty dzieci nieszczęśliwi. Wez. Zap. C \. Z mego    attfletbeit, aitJteDen,    anlegen ;    Boh. oblecy,    obljkati, obla-

ubóstwa, ex meis angusliis sustento eum. Cn. Th. 1171.    ćeti, odjti , ośatiti    ; Yind.    oblezbi, ogvantati, oblazhiti ;

UBRANIE - UBRD AC.

U B R O C 7 Y Ć - UBYĆ.

83

Croat, obleehi, opravlati, opravlyati, (ef. oprawić); Slav.    Razu jednego ubrdało im się płynąć morzem. Teat. S3,

opraviti, obùchi, (cf. obuć); Hoss. 04.e>KAaTb. Jak pan    c, 6. (przyszedł im konćept). Gdyby sie ubrdało komu

rad widzi, tak sobie sługę ubiera. Sk. liaz. 368. Lu-    śpiegować nas.... Teat. 28. b, 20. Niech mu się co

dzre , zęby się dziś ubrali w paradną liberya. Teat. 24.    innego uburda, juzćić kłótnia. Mon. 75 , 338. J ć"oż to

b, 23. Czeladź powinna się rano ubrać, a najpóźniej    ubrdało się Waści! Kniaź. Poez. 3, 115. On się ubrdał w

spać pójść, liaur. Ek. 16. Przy gotowalni siedząc, ubie-    takie niepotrzebne chluby. Tward. W. D 2, 205. —

ra się. Teal. 18. c, 10. (stroi się). Turcy którzy się    Ubrdanie, urojenie, mara, dziwaczny koncept, chimera;

ubierają w suknią, zapinając się przystojnie, despense    ein nćtrrifdter (Stnfafl, dl! )pirnge|pinnft, eine mnnberlidie

mają, aby się nie rozbierali umywając. Star. Dw. 57.    ©filie. Kobiety mają swoje ubrdania. Teat. 13. b, 14.

Każe się postroić dworowi, sam się też ubierze w jak    Stosuje się do ubrdań męża swego. Teat. 56, 107.

najbogatsze szaty, Star. Dw. 43. Pomimo szczupłych    Jest niewolnikiem jej próżności i ubrdań tysiącznych, ib.

intrat, ukazywałem się zawsze ludziom czysto i przy-    25, 65. Gracz

stojnie ubrany. Zab. 5, 202. Ubranej gust wysoki uwiel-    dzięki bogu, Lecz z chimery, z ubrdania, z chluby i

biarn w ubiorze. Hul.Oiu. 123. Jedna nad drugą 'ubrań-    z nałogu. Zahl Fir. 15.

szy i upstrzeńszy ubiór mieć usiłuje. Żarn. Post. 5, UBROGZYĆ , vb. Broczyć.

strojniejszy, ozdobniejszy ; Iioss. yóopHUH, ge« UBROMĆ cz. dok., uchować, obronić, zachować; Boh. fcfymücftcr, ßepitjjier. — Ubierać konie , szory na nie kłaść;

Vind. napraviti konje, nakfhirati, bic ^ferbC anfćfltrreit.

Dziesięć koni cudnie ubranych. Warg. Wal. 121, Dosyć jest przez się pyszny ten osieł nasz (ciało nasze), a gdy go przybierzesz^ zauzda się, po sobie pogladając , jako ubrany koń. Żarn. Post. 13. — Fig. Muza go sobie obrała, i do szkół dalszych w rozum ubrała. Min. Byt.

w rozum opatrzyła, ozdobiła , mit Ißcvftctnb

fdjtmncfen. Ubieranie, ubranie Subst. Verb. — § aliter: UBRUGZYĆ, UBRUKAĆ , ob. Bruczyć.

UBRANIE powszechnie, odzież nóg, noslrales plerique UBRUDZIĆ , ob. Brudzić.

indumentum pedum non divisum , sed uni cum habent et UBRYZGAĆ cz. dok., u bruczyć, befprtfcett ; Cam. utepsti, całe ubranie vacant, ^antalone, lange 23ctnfletbcr, quod utëpim, (ob. Pryskać). Krwią okryty nadchodzi, co go tria pedis indumenlorum genera continet, Jeminalia pludry, obryzgali zbici nieprzyjaciele, fahl Tel. 285. tibialia łystcianki abo pończochy bez przykopycia, et UBBYZOWAĆ, ob. Bryzować. UBUDOWAĆ, ob. Budować. soccos seu imnm caligarum, kapcie, szkarpetki , miasto    UBURDAĆ,    ob.    Ubrdnć.    UBURKOWAĆ,    ob. Brukować,

których przykopycie. Cn. Th. 1171. Persowie używają    UBURZYĆ,    UBÓRZYC,    cb. Burzyć; n.    p. Ubórzył się

do botów do ubrania na wzgardę Mahometa, koloni    nań, ułapiwszy    go za gardło, tłukł go    i zabił. Dambr.

zielonego. Klok. Turk. 150. Turcy nie radzi ubrań na-    246. porwał    się    nań.

szych widzą, Iż przez nie znać wstydliwe członki, z UBYĆ , /. ubędzie neutr. dok., Ubywać con linBoh. ubyti, tego szydzą. Paszk. Oz. 122. spodnie, ÜBettifleiDer, Jpofen. ubywali; SI Opasz się, i obuj ubranie twoje. W. Act. 12, 8. (pod- menkati ; Croat, pomenkati, zmenkavam; Hosn. poman-wiąż obuwie twoje. Bill. Gd.) — Latins: Ubranie,    ket i , snebivatise , dócch na magne,    prinemocclńse ;

odzież, Sldbmtfl. Dzieweczka w tym kraju lam chodzi    Hoss. sómtl , 36hiBart (cf. zbywa na    czym), jólitł ,

do 7 lat bez ubrań. Paszk. Dz. 118. (bez sukni). UBRA- yótiBaTB. Ubywa czego impenon., {oppos. przybywa), NICZKO, a, n, dem., n. p. Ubraniezko wysmukłe i sa-    umniejsza się czego, ubiera się, coraz    czego mniej zoli an świeży. Klon. Wor. 62. pluderki, ipbfctyett. UBRANO    staje; e§ nimmt ab, mirb weniger. Mną    jednym najmniej.

adv. ; Hoss. yóopno ; strojnie,    gepttfd,    angepnfst.    Głup-    nie ubywa świata, Byle ojczyzna z tobą była żywa. Juli

stwo malarskie, gdy ś. Magdalenę    ubrano    i    strojno    pod    Buk. B 3. Jednym nie wiele ubędzie. Cn. Ad. 315.

krzyżem malują. Sk. Faz 584. (Hoss. et Eccl. yóop-    Zda się, żyjąc że przyrasta wieku , a    codzień go zna-

HOCTb strojność.).    cznie ubywa. Psalmod 50. Losowi memu szczęścia przez

UBRAMOWAG, ob. Bramować.    to nie ubywa, Ze ktoś tam w większe za mnie rozko-

UBBDAĆ, UBURDAĆ    sobie co    cz. dok., uro:ć sobie co    sze upływa. Weg. List. 12. — Math. Rzędy ubywające,

dziwacznego; Eccl.    mhiitłch ,    MHrocb, (cf. *mnieć,    mnie-    series convergentes, których wyrazy mają coraz to mniej-

mać) ; ftd) etmaS SSBlUtberltC^eS Unfällen laffen. Na darmo sza wartość, im bardziej oddalają się od początku. Jak. jej co mówisz, ona    tak sobie    uburdała. Teat. 23    b. 37.    Math. 2, 168. Ubywa mię, (nam ubywam non dicitur).

Przed czasem głupi    tryumfuje, Jakby go potkać    miało,    Cn. Th. 1172. id) fomme tuŚ Slbnetymett, fomntC 901! Sîriâf*

to co ubrdał w głowie. Opal. Sat. 22. — Ubrdnć się,    ten. Ubywa go, na dół idzie,    denascitur. ib. cS getyt    mit

uburdać się komu «roić się komu, marzyć się komu    itynt 33erg ab. In tertia persona    usurpatur eliam cum No-

dziwacznie; einem fctywänjterifcty cinfallctt, tn belt ©inn fottt*    minativo, quasi personele : Ubył    dziś jeden kolega; ale    ten

men, ttynt träumen. Ni ztąd ni zowąd, ubrdało mu się,    wakans nie długo próżnym    będzie. Teat. 27. c,    89.

dyabli wiedzą po co, jechać do Warszawy. Teat. 27, 4. eś ift tyfttte einer abgegangen, einer meniger gemorben. Uby-

561.

2, 115.

on

nie tak ,z łakomstwa, ma dość,

ubraniti ; Vind. odbraniti, vbraniti , befdjn^Clt gegen etma§, oerttyeibigen, ttermatyren, bematyren. Bóg go od złego ubro-n i wszy, i grzech od niego oddalił, liarnk. Kat. 387. Tego ubrońcie bogowie łaskawi. Chroie. Łuk. 167. Widzę, jak zguby przepaść ojczyźnie kopiecie, Lecz ją kocham, obronie, choć ją zgubić chcecie. Teat. 45. d, 50. Wyb. Dowcipnych własna nie obroni ostrożność. Bardz. Trag. pr.

ov. ubywali; Carn. pojęmarn; Vind. doljili,

84

UBYT-UCHO.

UCHO.

, uszar-

ły, a, e; Ross. 36buwH, abgängig, abgegangen. ‘UBYT, m., UBYTEK, tku, m.; Boh. ubytek, ubyw, ubytj; Croat, zmenkanye, pomenkanye; R.oss. yóhUb, yÓMTOKb, 3ÓaBKa, 3ÓaBOUKa; ubywanie czego, umniejszenie, ujma; bte ?lbnabme, ber 3lbfaU, Verfall, bte Verringerung. Dobro najwyższe ani ubytu, ani przysporzenia nie cierpi; stoi statecznie w swej mierze. Pilch. Sen. Ust. 2, 219. et 90. Dochód ten składać się ma z intraty nie odmiennej, żadnemu ubytkowi nie podlegającej. Koił. List. i , 61. Podatki powinny być ściągnione z takiego źródła , któ-reby ubytkowi nie podpadało, ib. 1 , 186. Z ubytkiem sił ciała , sklesła w nim czerstwość ducha. Pilch. Sen. list. 249. 'UBYTKOWY, ‘UBYSZÜWY, a, e, umniej-szalny, Abnahme *, Verringerung^ * ; Ross. yóaBonHtiH.

UBŹDZIĆ się zaimk. dok., bździny popuszczać, ft# beftften ; Boh. ubzditi se.

U c.

UCADZIĆ , UCEDZ1Ć cz. dok.,' usączyć, utoczyć, ulać; Ross. yut4HTb, yufctKHBaTb, fig., abfeibcit, abtröpfeln, ab* gießen, abjapfett. Duchby to chyba złości, albo ciuch uporu Swej komu w twarde serce ucadził, trucizny. Zab. i 1 , 47. Zabi.

UCALEĆ, UCALIG, ob. Caleć, Calić. UCAŁOWAĆ, ob. Całować.

UĆCIC, UĆGIWY, ob. Uczcić, Uczciwy.

UCHADZAĆ , UCHODZIĆ, ob. Ujść.

UCHAP1Ć cz. dok., ułapić, uchwycić; ernrif#en, ju patfen friegett, ergreifen, feft galten. Merkuryusz na cynę wylany, daje zwierciadło, ale nie przenośne, że łatwo płynie ; zaczym by go uchapić, kładą na nim talie śklaną wypolerowana. Os. Fiz. 432. (by go ustalić, ustatkować).

UCHATY, ob. Uszaty. UCHĘDOŻYĆ, ob. Chędożyć. ‘UCHFY-TAĆ , ob. Uchwycić.

UCHLASTAĆ cz. dok., chlastając ubić, berbe bepeitfdjen, be* fd)rtti|ett. Bałeś się, byś nam bicza nie podał, na uchla-stanie swoich świadków. Sowit. 47.

‘UCHLINAĆ, UCHL1PNAĆ ci.jedntl., chlipając upić, abnipfen, abfdjlürfett; Ross. yxjeÔHyrb. Musi niosąc do gęby 'uchli-nąć. Sak., Persp. 21.

UCHLUSTAĆ cz. dok., Uchlustnąć, Uchlusnąć jedntl.

gać, uwalać, powalać; tucbtig befdjtnußen, bcfubeltt. — §. Transi. Z rana kiedy szum od wina ustał, Przypomniał sobie, jako się uchlustał. Jabl. Ez. B 4. Jak się upił, użłopał, fi# befattfen.

UCHMIELIĆ cz. dok., chmielem zaprawić, mit ftopfen annta* (fall, beit $opfen geben. Wodę do zacierania słodu trzy razy grzać, i uchmielić. Haur, Ek. 107. Trzeźwi bądźcie; bo gdy uchmielonym piwem, szmerem zatartym, głowę zawróci , i by masfokiem w szaleństwo obróci , to już stroi firleje. Gil. Post. 130. — §. Uchmielić kogo, ob. Upoić, befaufett, beraufefan.

UCHO, a, n., Plur., potius Dualis Uszy, G. uszu, (cf. Oczy, oka); (u statku jakiego : Ucha de quo infra) ; Boh. ucho, uśi ; Slov. ucho; Sorab. 1. wucho, hucho ; Sorab.

2. huschi ; Carn. uhû; Vind. uhu, vuhu , vufheta, ve-

fhètha ; Croat, vuho , vuha ; Dal. uho; Rag. ùho , usci ; Bosn. uhho, usci ; Slav, uho, ushi; Ross, yxo , yuiH ; Eccl. oyxo. oyiueca, oyuiH ; Lett ausis ; obsol. Lat. ausis » auris ; O’raec. ovg ; Hebr. pK osen; Goth. auso ; cf. Lat. audire et auris; Isl. eyra ; Ital. orecchio ; Gal. oreille; Svec. oera; Dan. öre ; Roll, oor; Angl, ear; Anglos. eare; Tatian, hora; Ottfr. or; Kero, ora; §. 1.) Ger. baS £#r. Ucho powierzchowne, chrząstkowata część głowy, do kości skroniowej i kanału słuchowego, jak muszelka przypięta , tak ze część jego miękka, czyli uszko, ©faläpp» #ett, osobno na dół wisi. \Vejch. 170. Dolna miękka wisząca cześć ucha, uszko, miękisz, Ross. MO'ina ; Eccl. npoMUbi, MOiKH , O&rlflppdjen. Uszy wielkie gnuśnego, małe chytrego. Cn. Ad. 1219 (ob. kłapouchy osieł). — Pisarek wychodzi mając pióro za uchem. Teat. 54. b,

11. er fomrnt ferairô mit ber fteber Winter bent Obre. Gębę ma dużą od ucha do ucha. Teat. 36, 51. iooit einem Ofjre bi» junt atibern. Zagrzmiawszy Jowisz, puścił prawicą od ucha dobrze wymierzony piorun. Olw. Ow. 67. (z przyciskiem, od ucha celując). Nie poniesie on szklanki za ucho. Hor. 2, 142. Nar. nie wyleje za kołnierz, wypije, spełni; er nurbś ni#t über bic ©djulter beptn Ofae ntegfcfatten, mirb fcfatt auétrinfen-. Ej! bo weźmiesz po uszach. Teat. 54, 107. (policzek oberwiesz, bu friegft eins an bic £)^ren ; Bosn. zausciti ; Rag. zaù-sciti, zauscivati * policzkować ; Rag. zauscniza , pgljiiska * policzek). Jakbyś wszystkim dał po uchu. Pol. Syl. 450. Pot. Arg. 154. Jakby ich po uchu zebrał. Pol. Arg. 518. (skrzydła obwiesili). O dosyć, żeśmy z uszyma, jak mówią do domu przyszli. Tuiard. W. D. 95. z zdrowemi, całemi uszyma, mit ganjett Oljrett beim fomnten, mit einem blauen Slugen battOlt fomnten. Nie sarkać, owszem z uszyma do domu. Pot. Syl. 292. (pókiś cały). Ze złego targu z uszyma do domu. Rys. Ad. 77. Zarwać kogo za ucho, einem beptrt Obre jupfett. Osieł, rogi chcąc mieć, i uszy utracił. Żarn. Post. 3, 542. (cienia chwytając pies, mięso upuścił). Dawniej złoczyńcom włosy na głowie golono, aby ich ludzie znali; ale że dziś pospolicie krótkie włosy noszą, tedy złoczyńcy miasto włosów ucho urzynają , aby go znano. Szczerb. Sax. 176. (Eccl. yxopl>3HbiH z uciętemi uszami). Pomówię ja sam z sobą, zarwę się ja za ucho, i zgromię sam siebie. Gorn. Sen. 545. Uszyma ściskać, n.p. Co jest lepszego, mieć Boga miłosiernego przy cnocie, czy go mieć nieprzyjacielem przy niepobożnej fortunie? a wiesz, żeć nie uszyma ściska. Rej. Zw. 124. ? — Za uszy wilka trzymam, t.j. ani mię tam , ani mię sam ; auribus luputn teneo. Macz. Rys. Ad. 71. (ben 2Bolf bet) ben Olwit fatten, roeber au$ nod) ein fönnett; Slov. wlka za uśi drżą!; (cf. złapałem Tatarzyna, a on mnie się nie puści). Rumak uszyma strzyże. Kchow. Wied. 16, ber ©aul fptjjt bte Ofaetl. Drapieżny próżno na nią uchem strzyże zwierz. Suszyć. Pieśń. 2, B 4. Uszy zajęcze, psie, apud Venator., słuchy, bte Obren bc$ £afen, ba$ ©efar, ba§ ©eläppe, ba$ ©efange ber Ipunbe. Zając swe słuchy przymusnął, Legnie pod miedzą, i usnął. Kniai, Poez. 3, 72. Uszy rybie, ob. Oskrzele. — Po uszy, po 'dziurki, po szyję*

Mło-

UCHO.

UCHO.

85

obficie opływając, btë über bic Styren, bté an ben #al3. Mają sie wszędzie pańsko po uszy. Jabl. Ez. 415. Siedzi po uszy w złocie, leal. 7, 19. Smoły i siarki po uszy w piekle. Brud. Ost. D 7. Lecą i z końmi w przepaść aż po uszy. Jabl. Buk. K 4. Utonąłem po uszy w długach. Bies. A 5 ; Slov. ge zadłużeni aż po uśi. — §. Ucho, ucho wnetrzne, ba$ innere £tyr. Brzmienie abo piszczenie w uszu. Sieun. 88. baê klingen im Styre, «Saufen, ©um* men. Muchy w uszu brzęczą. Tward. Wl. 29, (cf. dzwonienie , cf. strzykanie). Bolenie uszu. Eccl. yxoöoJitHie, yuiHaa 6o.ris3Hi>. — Quo ad audilum: Ucho, narzędzie słuchu. Zool. 49. £tyr, 2Berfjettfl beâ $örenö, ©e^ör. Szeptać na ucho. Teat. 18, 152. et 72. inê £tyr jiftyen, pjłern. Odprowadza go na stronę, i gada z nim na ucho. Boh. Kom. 4, 50. Przybliżył się do niego, i powiedział mu coś na ucho. Nieme. Król. 2. 92. Mówili ze sobą do ucha. Nieme. Król. 31. Jedni drugim podawali wieść sobie do ucha. ib. 1, 146. Postrzegłem, że jej coś w ucho włożył. Teat. 8. b, 57. poszepnął, jiipftern. Uczynisz mi tę łaskę , żebyś to jeno włożył w ucho Faraonowi. 1 Leop. Genes. 40, 14. (żebyś to wspomniał. 5. Leop.). Włóż to w ucho Jozuemu. 1 Leop. Exod. 17. Grzechów się xiçdzu w ucho spowiadać. Baz. Bist. 149, (cf. uszna spowiedź). Bzecz ta równie o wszystkich obiła się uszy. Zab. 12 , 275. Dudz. słyszeli to, doszło ich wiadomości, e3 brattg btô ju aller Ctyreit. Nie rychło to przyszło do uszu hetmańskich. Birk. Chodk. 14. Po-cieszliwe nowiny dochodzą do uszu naszych. Bej. Post. J i i 2. Przynieś to do uszu pana twego. Sk. Dz. 622 , donieś mu, bringe e$ nor betnen £ernt. Abyś jakiego zrobiła figla, zaraz go wniosę panu w ucho. Teat. 16. c,

72. Uczciwszy uszy, ob. Uczcić. Już tego pełne uszy mamy. Rej. Post. Mmm 4. et S s 4. (aż nadto myśmy się tego nasłuchali). Jest tego pełno w uszach ludzkich. Lat. Kom. A 4. Tak długo dyskursu jego słucham, aż mię uszy bolą. Boh. Kom. 1 , 19. Uszyma naszemi słyszeliśmy. Budn. Ps. 44,'!. W uszy swe słyszysz jawny dekret pański. Rej. Post. Ff5. Bądź pewny tej nowiny, jakobyś ją w uszy słyszał. Rej. Post T t 4. Oni to od niego w uszy swe słyszeli. Birk. Dom. 31. Słyszałem to w uszy swe od kilku osób. Baz. Sk. pr. Tegoż się też sam w uszy swe dosyć nasłuchał. Baz. Sk. 0 niej nie słyszał dotąd nic w swe uszy. P. Kehan. 0/7. 1, 6. Wyjeżdża pod pozorem wielkiego interesu, a słyszałem na swoje uszy, jak mówił do stangreta: na komedyą! Teat. 22, 2. (his auribs audivi). Sama na własne uszy słyszałam, jak się odgrażał. Teat. 51. b, 44. (similiter: na moje oczy widziałem). — Głos wołający ustawicznie bije w uszy twoje. Rej. Post. D d d 4. Jak młotem w uszy twoje kołace, ib. L l l 1. Do uszu ich pukał , aby się strzegli śpiegów, zdrajców. Jabl. Tel. 225. (szturmował do uszu ich). Najczęściej mi tym nabijała uszy. Zab. 11, 373. Zabi. Natrzeć komu uszy, myć mu głowę ; einem ben $opf maftyen, mann matyen. Otóż jest zdrajczyna, muszę ja jej natrzeć uszy. Teat. 53. c, 57. Kazał im uszy natrzeć, wyrzucając na oczy ich rebelią. Gwagn. 160. (Slov. Puśtil mu blchu do ucha; pupugit

ipsum, puścił mu płehę do ucha , kłopotem mu głowę nabił). Ty w twe inszego zaciągnij amory, Moja za uchem Testylis mi dzwoni. Tward. Daj. 42.    ( w niej jestem

utopiony, fie liegt mir im ©inne ; cf. pies za uchem wyje, kot za uchem wrzeszczy). — Spać na obiedwie uszy. Pol. Zac. 50. tęgo, twardo, bezpiecznie, jak zarżnięty; ftylafen mie ein ;]ła£e, retytfeft, unbeîümmert ftylafen. Chrap' na obie uszy, Żaden upewniam, z łóżka cię nie ruszy. Hor. 1, 119. Nar. Nasiekli ich wielu śpiących na obie uszy. Nar. Chodk. 2, 586. Jabl. Ez. 11 4. P. Kehan. Orl. 1, 49. W takim niebezpieczeństwie na obie uszy zasypiacie. Bals. Niedz. I, 159. — §. Magis active: Ucho słuchające, słuch, słuchanie, baczność, uwaga, (cf. oko); £tyr, ©eltyr, 2lufmerffamfett. Kto ma rozum a uszy, niechaj się domyśla. Rej. Post. A' x 6. (kto słyszy). Słuchem abo uszyma będziecie słuchać, a nie zrozumiecie.

1 Leop. Math. 13, 14. Czy nie ucho słów rozsądza, a smaku usta jedzącego? 1 Leop. Job. 12, 10. Pan wielki długie ma uszy , dowie się , i ptacy mu słowa twoje poniosą. Sk. Kaz 370. oczy i uszy jego wszędzie , er bat feilte £tyr?H überall. ( Slov. Ma tènke usi, słuch ma subtelny; cf. węch ma dobry) Dlatego mamy dwie uszy, jedne usta , abyśmy więcej słuchali , niż mówili. Budn. Apopht. 60. Bóg dlatego dał sędziemu dwie uszy, a nie jedno, k’ temu z obu stron głowy, iżby nie z jednej, ale z obu stron dobrze słyszeć mógł. Gorn. Dz. 85. Co jednym uchem usłyszysz, to drugim wypadnie. Bial. Post. 189. Jabl. Ez. 80. Mnie z ust, a jemu mimo uszy szust. Rys. Ad. 40; (Slov. tébé z ust, gemu mimo uśi śust; mów ty ścienie , groch na ścianę, słucha nie słuchając). To co do cnoty nas budzi, jednym uchem do głowy nam wpada, a drugim jak drzwiami wypada. Jabl. Ez. 80. Niech się to mimo uszy twe nie obija , co słyszałeś o wdzięczności panu. Żarn. Post. 150 b. To przecie drugim mimo uszy pójdzie. Budn. Apopht. T 2. Uchowaj Boże takiej lekkości uszu moich. Zygr. Ep. 99. Ewa w raju przypuściwszy do serca słowa szatana , poczęła przez ucho śmierć , i urodziła światu wszystkiemu zarazę. Żarn. Post. 3, 578 b. Jako oko pańskie konia tuczy, tak ucho poddanego. Birk. Zyg. 19. Głuchym nie potrzeba sobie zatkać uszy przed niemądrym szyderstwem. Zab. 13, 79. Ku słuchaniu prawdy głuche uszy, a ku rozeznaniu ślepe oczy mają. Żarn. Post. 57 b. Upominaniu temu stawią głuche uszy. Tward. Wl. 24. dość nie ma ucha cierpliwego i pojętnego do słuchania nauk. Zab. 4, 168. Opuszczam to wszystko, abym twoich najcierpliwszych uszu nie obraził. Siem. Cyc. 520. Ku wysłuchaniu tej sprawy, o pilne was i powolne uszy proszę. Dambr. Kaz. 14. Nadstawcie ucha tu pilnego, bowiem Nowe wam rzeczy a nieznane powiem. Hor. 2,

4. Każdy ucha nadstawia , każdy najuważniej słucha. Dambr. 894. Potwarzom nienadstawiaj łatwo ucha. Pilch. Sen. list. 220. Arrigere aures, nastrożyć uszy, t. j. pilnie słuchać. Mącz. btc Ctywtt fpifceit, auftnerłfatn sityören, an* Jtyrctt i Yind. vuhu vlezhi, vufhete podiguvati ; Eccl. BHymaio. Nastrożywszy uszy, pilno nasłuchiwali, zkądli się kto ruszy. Tward. W. D. 29. Jam go miał za

86

UCHO.

U CHÓD - U C O D Z I S T Y.

się, że u tego trzewika muszą być krótsze uszy. Teat. 16. c, 43. Ucha, uszka u bota, dla wygodniejszego wciągania go; Hoss. pacTpyóhi, bie ©trippnt. Ucho w księdze, zagięła karta, ctlt £>l)r ttlt SltdjC. Tr. — *Swi-nie ucho tr. fig., plugawe miejsce, ein ©anlodj, ©auftalL Coz u dyabfa w tym uchu świnim na wsi robiłeś! Teat. 19. e, 25.

Pochodź, uchaty, usznly, uszka, uszko ; dłubiuch; dwój-uszny, (Uuyouszy, klip uchy ; uszny', nausznica , zausznica, zauszny zausznik, poduszczyó , po duszny ciel ; poduszka, poduśmy. — §. cf. stuck, stdchać, słychać, słyszeć, dosłyszeć, nasłuchać s/ę, osłach, ohsłuchać, posłuchać, posłuszny, posłuszeństwo, podsłuchać, podsłuch, przesłuchać, przysłuchać, słuchacz, usłuchać, wysłuchać ; — sługa , służyć , służba, dosłużyć sie, nasłużyć się, odsłużyć, posługa, posłużyć, przysłużyć, przysługa, usłużyć, usługa, usłużny, wysługa, wysłużyć, zasługa, zasłużyć;—słusz , słuszny, słuszność; *słychnąć, słynąć. — §. cf. głuchy, głuch , głuszek , głuchota, głuszyć, ogłuszyć, ogłuchnąć , przegłuszyć, przygłuszyć, zagłuszyć. — §. cf. hałuch , ba-łuszyć, — uczyć cum Dcrivatis.

uczonego człowieka ; nastorzyłem uszy, alem się oszukał. Pilch. Sen. list. 2, 155. Próżno głuchemu co dobrego radzić , Gdy nie chce ucha swego do mych ust przysądzić. Biel. S. M. C. (nie chce na mowę moję baczyć). Narody zgromadzone , tylko mnie słuchajcie ,

Wieczny pokój wam daję, a wy ucho dajcie! Jabł. Tel.

449. gebt mir ©e[|ör, leidet mir euer £)(tr. Pokazała, jakoby dać uszu nie chciała. Wy s. Ad. 44. Znajomym prędszo ucho dają Auszp. 53. Nowiny nam smakują, tym dajemy ucha, Nie myślimy, źe eodzień bóg pacierza słucha. Pot. Znc. Więc kiedy u ciebie Wolnego ucha nie mam, niechaj w niebie Bogowie, ludzie na ziemi słuchają. Tust. Pid. 289. Prosił, aby jego posłom ucho dał. Sk. Dz. 223. słuchanie, audyencyą; ©eflör , 9lttbteitj geben. Posłowie Węgierscy, na zjeździe Wiślickim, wolne sobie ucho zjednawszy, dziękują Polakom za obranie Ludwika. Krom. 391. wolny głos zyskawszy, (Erlaubnis Jlt fpredjen. Wyrzucał sędziom , że pozwalali uszu uda-niom fałszywych oska rży ciel ów. Węg. Maim. 1, 24. Nikogo nie potępiaj wprzód, niżeli mu się drugie ucho dało. Pot. Arg. 92. Ucho jedno daj skarżącemu, drugie chowaj obwinionemu. Cn. Ad 1193; audiatur et al- UCHÓD, u, m. ; Ross. yx04*B, yxoAKa ; Eccl. oyxoßhCTtto, tera pars. Choć czytał narzekanie Eutychesowe, jednak    i>t»h:.\hiiic , noÓ-ferE ; uchodzenie, ujście, ustąpienie, co -

drugie ucho Flawianowi chował. Sk. Dz. 427. Fałszom    fanie się, umknienie, umykanie, ubieg, ucieczka; 3^'

Aryans kim ucha nie otwarzał. Sk. Dz 233. Uszy *za-    ritcfmetdjen, (Entroeidjen, (Entgehn, ftortgeijen, bte (EntrocU

kclmięte otworzyć. Rej. Post. G g g 3, (cf. Slov. ma za-    djltttg, JRęttrabe, bte Çtudjt ; (Romb. 1. Iiuchod * wychod ;

ćpane usi,    zatkanej. Uprzedzili ich    do ucha    cesarskiego,    Slav, uhoda ; Bosn.    uhoda, ousięa ; Rag. uhoda, /'. vho-

i namówili    go przećiw nim. Sk. Dz 243.    Gdybyś pu-    dnizza » śpieg). W    obronnym uchodzić, co może ludzi

ścił uszy na targ, usłyszałbyś nowinkę o sobie Rej.    swych zbiera rozgromionych. Tward. Wł. 15. Po tej

Post. LI 5. Groch. W. 504, oh. Targ; bfc Obren aitf bert    przegranej radzono mu uchody w Alexandrya. Chrośc.

SOłarft, miter bte Sente, tn bte śfiłelt fd;tćfcit ; bord;en , tt>a3    Pars. 497. Nieporządny a do ucieczki podobniejszy uchód.

gerebet nurb. Puść uszy po domach xiazçcych , i oczy    Nar. Ust. 6,164. (Ross. yxoflCWb, }rxo4Koro ukradkiem),

po pańskich, a usłyszysz i obaczysz , 'O sie dzieje.    Przyjścia lub uchody morskie. Rardz. Trag. 200; fluxus

Smotr. Nap. 55. Bierzcie to w u?zy swe, auribns per-    et refluxus, $lnfb Ittlb (Ebbe. Za uchodem krwi umarł.

cipitr. Wróbl. 115. pilnie słuchajcie, cf. w rozum brać.    Nar. Tac. 2, 376. (za ubiegiem, upłynreniem krwi),

w głowę brać, w serce brać; mibórcit, Jlt jPierjeit itctn    — §. Local. Uchód, miejsce czyi; przesmyk umknięcia;

nten, «uffftffett. Słuchajcie niebiosa, a bierz sobie w uszy    ber ©djlitpfweg Jinn (Erctflteljen , ber 3uftu$t$0tt. Hetman

ziemio, coć pan mówił. 1 Leop. Jez. 1, 2. Bachusowe    uchody nieprzyjacielskie obtoczył. Pullis. PI. 62. Paste-

rymy satyrowie w uszy brali. Pe.tr. Hor. 2, C 4 b, (not.,    rze najlepiej wiedzą pustyń tu tych uchody. Tward. Pasq.

«słuchali, uczyli się ich»). Banaiasa uczynił Dawid od    56. Przez ziemskie uchody i morskie fale rozciąga Fe-

'ueha swego. 1 Leop. 1 Paraf 11, 25. wiernisiem, po-    bus swe promienie. Rardz. Trag. 55. Gdzież się skryję

ufałyrn swoim, er nmdjte t(m JU feinem Vertranten. — $. 2.    w podziemne uchody! ib. 504. Jest przy Cyrnrach w

Translate varie: Ucho u statku jakiego, u dzbana, kon-    dalekim jaskinia uchodzie, na snu mieszkanie jama w gó-

wi, garca,    Vind. rozhniza , vuhu,    dershai;    Croat, pré-    rze ukowana.    Zab.    3, 517. Clieł. (w dalekim ustroniuj.

ruch; Rag.    biociuscich, ba« ttyr,    ber Reidel an einem    UCHODNI, ia,    ie, uchodzący, uciekający; bauoit gel)e:ib,

©efdjtrre. Ucho u jakiego naczynia, ma w liczbie mno-    ftćf) ftilcbtenb, ftiidlttg. Ludzie ucbodni. Ustrz. Kruc. 2, 7.

giej , in Plum li, ucha. Kpcz. Gr. 2, p. 161. 'Uszy u    UCHODNIA, i, z., która uchodzi, ucieka; bie §hld)ttge,

zdradnie odbieżana, Oh nieszcześliwam uchodnia. Chrośc. Ow. 165. UCHODZIĆ, oh. Ujść. UCHODZIEŃ, dnia, m. ; Ross. ynuem , (cf. uskok) ; zbieg , ber ftlüditltng , emigrant, ber 2fuśgeiMnberte. UCHODŻISTY, a, e, — o adv., pełen uchodów, ucieczek, przesmyków, n. p. Kraj ucliocizisty ; dpII ©djlnpfmege, ©djlapfminfcl. — Aliter: Wojsko przez Bulgaryą, już równiejszą i w lewy bok uehodzislą drogą, ciągnęło ; planiori et flexo in laevurn itinere. Krom. 565. gebeugt, gefcnfi, genieiibct.

bomb. Jak. Art. 3, 520. Uszy armolne , delfiny. Jak.    (Entltucbeiie. Siostra i matka kochana W domu ode mnie

cza.

Łacniej linę przewlec przez igielne ucho, niż Ap. 88. Szal rękojeść, ucho, ansa. Cn. Th. 1007. ber ©rtff art ber üöagfdjale. Uszy serca, dwie części rnyszko-wate w gruncie serca. Boh. dyab. 2, 158. bte jperjolfreit, ^Ctjbeutef. Uszy w basztach bywają cyrkularne i angu-larne. Agu. Makr. Uszy u trzewików, skórki , albo ko-niuczki, za które się sprzączki zapinają, n. p. Zdaje mi

Art. 3, 320. Łęsk. 2, 240, Archel. 3, 60. Ucho u klu-Tr. Ucho iglane. Biał. Post. 217. bad Słabeloljr.

Rej.

UCHOPIĆ - UCHOWANIE.

UCHU AM O W AĆ - UCH RONNY.

87

‘UCHOPIĆ cz. dok. ; Boh. uhopiti; uchwycić, ułapić; ern)t> UCHRAMOWAĆ neutr. contin., Uchramać niedok., chromać,

kuleć; tyinfcn, laljm werben. Uehramował na nogę. 1 Leop. Genes. 52, 51. (napadał na nogę). Gdy koń na jedne albo na więcej nóg uehramuje , tak iż chodzi jak spętany, to znakiem ochwatu. Gresc. 55ł. — Fig. Czemu uchramujceie na obiedwie 'nodze (nogi)! Żarn. Post. 2G2 b. (czemu się wahacie na Łę i drugą stronę)! Zachowam uehramującego, i ono która była wyrzucona zbiorę.

Leop. Sofon. 5,19 (upadającego, upadłego, słabego). Zgromadzę ‘uciiramającą, i te którąm był wyrzucił, zbiorę. 1 Leop. Mich. 4, 7. (uchramującą. 5 Leop.). Położę uchrarnująeą na ostatki. 1 Leop. Mich. 4, 7. (uchramującą. 5 Leop).

fdjen, ergreifen. Ten okręt, w którym król był, sam Wizyrnir uchopił. Papr. Gn. 2. On się jak pies jadowity wścieka , że uchopić nie może tak wdzięcznej zdobyczy.

Twari. Pasq. 52. Za nieprzyjazne karyny uchopią I wręcz się z niemi biedząc, z sobą topią. Chroic. Luk.

95. Chroic. Fars. 215.

UCHOWAĆ cz. dok., zupełnie odchować , do wieku dojrzałego dochować ; grop jtclien, erstehen. Młodzieniec w de- 1 licyach i papinkach uchowany. Birk. Dorn. 12G. Skan derbcrg, będąc z dawna w Turkach uchowany, końca srogości nie ma. Baz. Sk. 159. Jelenie, sarny, w domach naszych uchowane , gdy do łasa zasię przyjdą, nieco przecie rochmanności przy nich zostaje., jGorn. Sen. UCHRONA, y, i., UCHRONKA , i, i., dem , UCHROŃ, u,

m., UCHRONEK , nka , m., dem., miejsce schronienia, schronienie, ucieczka; Boss. yóiwume, npHCTaHume, ber 3nflnd)t3ort. Bezpieczny uchronek w tym cieniu. Przyb. Mtlt. 45. Do tego uchronti tajemnego i sam za wami pójdę. Karp. 5, 24; (secret asyle. de Lille). Ghodk. host. 29. et 57. W naszej uchronię pobici, pojmani, 'burkom od zdrajcy Greczyna wydani. Tent 44. 6, 25. Uchrona, schronienie zwierzęcia, legowisko; Boss. nii-Ta.niute , (cf. witać). — g. Actio: Uchrona, uohranianic, zachowywanie, ubieg, uchód ; brtüS 3>crmeiben, tëntgelteu. Dziwów niektórych odwrot i ochrona Hetrusków nauką była ukazana. Warg. Wal. K 2. — $. Jurid. Uchrona prawna, dla nienależytego sądu, exceptio fori, gertdjflb .d)c tërcepthm, ©eridjtśauśuabme. Cn. Th. 1175. UCHRONIĆ się

czego, ujść czego, wolnym zostać od czego, znikać, unikać czego; Carn vogibarn se, vogibati , vogiblem ; Croat, ogiblyemsze , (dnem Rebel) entgegen, hmSmctdjen , nttfommen, fid) bauor bcmaljrcu. Uczynił bóg człowiekowi dwie nogi, aby, gdy sie jedna pośliznie , wspierając się na drugiej, m.ógł upadku uchronić. Psalmod. 8G. Przed tobą nieprzyjaciel twój sie nie uchroni, Twoja ręka twe wszystkie przeciwniki zgoni. J. Kchan. Ps. 27. Abyśmy ile możemy ostrożności przeciwko złemu użyli , a od oczów złoczyńców uchrańiali sie. Żarn. Post. 5, 547 b. Nikt się śmierci uchronić, ni miłości może. Min. Byt. 14, 149. Próżno się śmierci boim, Żaden się tej toni Na świecie nie uchroni. Petr. Hor. 2, B 5 b. Porwali kamienie, aby nań ciskali; ale Jezus uchroniwszy się, wyszedł z kościoła. Badz. Joan. 8, 59. (3e* fuö uerbarg ftd) unb gteng 311m Stempel binairô. 8utb. ; Eccl. yxpansK), CKpuBaio » ukrywam). — 'Uchraniać, zabiegać; üorîebrcn, Porbeiigett. Władysław puścił się za Zbigniewem, uchraniając, aby od Pomorzan pomocy dopadłszy, nie mocnił się, veritas Krom 119. UCHROŃMY, ‘UCHRONIONY, a, e, UCHR0NN1E adv, czego się uchronić żna, czemu ujść, czego unikać można; Sorab. 1. wu-warnuyitć , (cf uwarować się); Garn, vogibn ; Vind. ogi -bliu, vgenilliu , vogiben , sogibliu , sognitliu; Croat, ogi-b 1 y i v öcrnmMtd), bem matt entgegen fanit, evitabilis. Cn. Th. 1175. Niełatwo uchronny Boss. Hey4o6oii36,fewHbiH. — Cum negatione. Nieuchronny, utwermeiMid), Itnentgef)» bar. Nieuchronny, niepochybny, nieuwarowny, inevitabilis.

545. Maciora uchowa tyle prosiąt, dostarczy tyle albo tyłom mleka. Cn. Th. 1155. groj) fciugeu. — Bcc. Uchowa się to, sc. dziecię, jagnię, prosie. Cn. Th. 1155. nie zginie, nie zdechnie, będzie żyło, będzie się chowało; eś rnirb leben bleiben, fortfommen, machen. Synu, lękam się , abyś uchował się długo , By kto z możnych nie skrócił dni ci swą przysługą. Mon. 75, 188. — §. Uchow-ać nieprzyjaciela, żywić go, życiem go udarować ; bem ftciube geben febenfen, i(m betpn geben laffcit. Żywot mu darował, i uchował na szyję węża sohie. Tward. WL 18. — Aliter: Uchowaj boże zdrowych potraw, wielkiego szczęścia . i cnotliwej żony kiedykolwiek. Bys. Ad. 70. niech bóg konserwuje, zachowa; @ott erhalte, befdjnftc. — §. Uchować kogo czego, Boh. uchowali; Boss. yóepcnb , yóeperaib; zachować kogo ed czego, obronić good czego; einen nor ctmaś bemabren , bcbnil;eit, befd)n|eit. Będęć dziękował, Ześ mię nagłej śmierci łaskawie uchował, Uchowałeś szwanku. J. Kchan. Ps. 81. Tyś mię w przygodzie ratował I śmiechów ludzkich uchował. J. Kchan. Ps. 78. (od nich zachował. Karp. 5, 74). Racz mię grzechu uchować i przypadku. Kanc. Cd. 550. Tak uchowania grzechów, jako zbawienia od pana boga prosić. Kosz. Lor. G5. Pospolicie mówicie: o uchowa-ć nas bóg tego, aby nas tak daleko mieli ci pohańey na-inacać. Star. Pob. B 2. Uchowaj boże, nie daj tego boże, broń boże; @ott bema|>re, ©ott betcpjje, bet Setbe; Eccl. HC4a*4b Toro öome ! Liczyć go miedzy królów , uchowaj boże, miedzy łotry, między zbójcę, Sk. Dz. 885. U ojców' naszych , boże uchowaj, było i za stół sieść z nieodkrytą głową, llrbst. Nauk. S 5. Miał synów urodziwych i godnych , a boże uchowaj inaczej jeno panienki przed nim stawali. Falib. J 5. Jeśliby, czego boże uchowaj, co się przygodziło. Cn. Th. 1214. — UCHOWANIE Subst. verb. — Aliter: Lekarstwo uchowujące, prezerwatywa , ein ^mfcnmttt'. Mierność we wszystkim i regularność bywają najlepszemi prezerwatywami czyli ucho-waniami od chorób. Perz. Lek. 547. — §. Oeconom. Uchować klacz z stadnikiem » klacz stanowić, eilte ©lutte belegen, befpringen, befcbeeleu laffcu. Źle robią ci, którzy dla prędszego rozmnażania stada , jedneż klacze na każdy rok co raz uchowywają. Hipp. 21. Gdy się świe-rzopy już dalej nie bronią, tedy trzeba popuszczać stadnikowi kawecanu i dać mu się uchować, ib. 18.

rec.

dok., 'Uchraniać się niedok., uchronić się

mo-

88

UCHRONNOŚĆ - UCHWYCIĆ.

UCHWYT-UCHYLIĆ.

ufatiti, ujati ; Dal. uhititi, yati, (jąć); Rag. uhittiti, uhvatiti ; Eccl. yxHiuaio ; Ross. yxBaTHTb , yxBaïbiBaTb ; ułapić , uchopić ; ergreifen, ermtfdien, auffangen. Wyciągnij rękę, i uchwyć węża za ogon: sięgnął, jął; i obrócił się wąż w laskę. 5 Leop. Exod. 4, 4, (weźmij węża za ogon. 1 Leop.). Uchwycił upadającego, excepit labentem. Cn. Th. 1175. — Rec. Uchwycić się czego, etmad er* greifen. Ze strachu uchwycił się ołtarza świętego, i Bard. Trag. 475. Gdy mi Jejmość nie odda z pienędzmi worka, To ja się uchwycę wioski i dworka. Teat. 24. b, 11. (wezmę się do tego). — Aliter : Ani się chciał dać prośbami uchwycić. 1 Leop. Num. 20. (ująć, ubłagać, udobruchać). — § Uchwycić się z kim * pójść w zapasy, za łeb z kim ; mit einem raufen, ifm ju paefen friegen, ftd) mit if)tn balgen. W ciemnym miejscu uchwycił się z jednym i powalił go. Warg. Wal. 85.— §. Aliter: Uchwycił guz, oberwał. Tr. er fiat einë befommen, etneó cnrifdjt. UCHWYT, u , m., ujęcie czego, uchwycenie, chwytanie; baś Ergreifen, érbafdjen; Vind. popad , popadenje, primlenje, primik , (cf. przyjąć); (Ross. yxßaTKa fortel, wybieg). Płoche przedmioty, które przed uchwytem rą-zmykają. Pam. Warsz. 5, 172. UCHWYTNY, a, e, ie adv., do uchwycenia, ujetny, ergreifbar; Rag. do-i. — Subst. UCHWYTNOŚĆ i, z.

Cn. Th. 554, Boh. newybnutedlny, (‘nieuchodny) ; Carn. neobvarn; Vind. nevbeshliu (*nieubieżny); Slav, neobai-den , fnieobeszły) ; Bag. neukloniv, (cf "ukłonriy); Ross.

, HeH3ÓtJKHUH, HeH3ÓtjKHMO , HeH36b*HO ,

HeOÖXOÄHMUll , HCMHHyCMŁIli , HeOTBpaTHMUH , HeOTBpaTH-TeJibHbiH, (cf. nieodwrotny) ; Eccl. HeimóuTHHH (cf. nie-zbyty, niezbędny), HeyóiwHbiii. Nieuchronny wyrok. Przyb.

Milt. 77. Władza miłości jest nieuehroniona. Past. Fid.

6. 1 co na niebie i co na ziemi Bóg oczyma widzi nieu-chronionemi. J. Kchan. Ps. 171. nic jego dozoru nie ujdzie , nicbté entgeht feinem Slide. Bóg wszechmocny, i dlatego nieuchroniony. Psalmod. 7. Nieuchronnie potrzebny, koniecznie potrzebny, inevilabili necessitate. Cn. Th.

554. unumgänglich notfimenbig. Co do utrzymania życia należy właściwie , to jest rzeczą nieuchronnej potrzeby.

hitni.

UCHYBIĆ cz. dok., Uchybiać niedok., nie trafić , nie ugodzić, nie dogodzić; eś nid)t treffen, niefit reefyt machen, fehlen; Ross. npomyÔHTbCH, oiuHÓmbCH. W odpowiedzi swej uchybiasz dwojako brodu. Zygr. Pap. 500. ( nie trafiasz w cel). Tą drogą kresu szczęśliwości nie uchybicie i włosem. Suszyć. Pieśń. 3, B 3. Czegośmy do tych czas uchybiali, w tym odtąd poprawić się pragniemy. Zach. Kaz. 1, 112. Jako kiedy kto ujrzy straszliwego smoku Między pusterni lasy, wnet uchybi kroku. J. Kchan. Dz. 46. (odmieni krok, straci przytomność). Uchybiać komu , chybić komu , nie dogadzać mu ; einem nid)t ©entige letften, gegen ifm »erftoßen, einen Verfloß be* gef’ett. Kto jest z obywatelów , coby nie wolał formalności, jak ojczyźnie uchybić! Ust. Konst. 1, 154. Uchybienie, ‘UCHYB, UCHYBA, jyebl, Verfehl, Verfloß; Ross. npoumÓKa, oiuhóko. Krok ten, czy mógł być poczytany za uchybienie mocarstwom sąsiedzkim! Ust. Konst. 1, 56. ^iutaufeßung, $erftoß. Wino to bez uchyby pięć lat stare. Mon. 74, 680. pewno, zapewne, nieuchybnie. UCHY-BNY, a, e, — ie adv., do chybienia, uehronny, 31t tier* fehlen; oppos nieuchybny, nieuchronny, pewny, unfehlbar, unumgänglich ; Vind. nemenkliu, nevunostanliu; Ross. He-

Staś. Zamoj. i 7. Nieuchronnie obowiązany do doskonalenia się w swojej sztuce. Mon. 75, 156. (nie może nie być obowiązanym).—%. Aliter : Przekopscy Tatarowie, nie tak w potęgę swoję, jak w przyrodzenie miejsca i przy-kątki uchronnej wyspy d ufał i. Krom. 772. pełnej uchron-ków, uchodów, oofl ©cfylupfroinfel. UCHRONNOŚĆ, ści, i., możność ustrzeżenia, uchronienia się, bie 33ermeiblid)feit ; czo opposit. nieuchronność, bie ttjwerineiblichfeit, ttnuntgän* glidjfcit ; Rag. neuklönstvo ; Ross. Hen36t5KHMOCTb , Heii3-óliJKHOCTb , Meo6xo4HMOCTb , HenpeiwmiyeMOCTb, ueMHHye-MOCTb

UCHUDNAĆ, UCHUDŁ, ob. Chudnąć.

UCHWAŁA, y, i., ustawa, ustanowienie; Boh. zrizenj, nórizenj, ustanowenj ; Sorab. 1. wóbzankneno; Vind. po-staulenje, sarozhenje, postava, narejenje, dofodba, fvi-tnu sklenenje, fvitni sklemk ; Croat, odlùka , (cf. odłączyć); Dal. et Bosn. odluka ; Ross. yjoaceme (cf. ułożyć, ob. Układ), onpeAtneme, bie Serorbnuitg, ber 33efcbluß, bad (Eondufunt. Uchwała sejmowa. Gost. Gor. 76. eilt 3îeid)d« tag$befd)luß. Uchwała panów radnych, senalus consultum.

Cn. Th. 1175. Uchwala pospólstwa, plebiscitum, wiel-kierz. ib. 788. Uchwała inszych e gr. philosophorum, decretum. Cn. Th. 1175. UCHWALIĆ co es. dok, Uchwalać niedok., ustawić, stanowić, postanowić; tfcrorbnetl, feftfeßen, befcfiließeit. Cn. Th. 1175; Boh. zrjditi ( cf. zrządzić, urządzić), narjditi , ustanowili; Sorab. 1. vób-zanknu; Vind. savrediti, savredbati, poredbati, savkasali, sazhrediti,-poreduvati, n a p o s ta v i ! i, nakonzhati, napowediti, doskleniti, skleniti ; Croat, odluchüjem , odiucham (ob.

Odłączyć), dokonchati; Dal. odlusciti; Slav, odlócsiti ;

Bosn. odluciti, odrediti , nakanitise ; Ross. onpe^JHTb, onpe^Jiaib, ii3B04iiib, ii3B04BTb (cf. zezwolić), y4yMaTb    npeMbHHbiH. — Subst. Nieuchybność.

(umyślić); Eccl. HdpOKOBBTH, ycTaBUTH. Na sejmie król UCHYLIĆ cz. dok., Uchylać niedok. ; Boh. uchylili, ućhylo-z radami sw’erni ‘ufalił, wszystkie złoczyńcę karać. Biel.    wati ; Slov. uchylugi; Rag.    uhîliti ; (Bosn. uhiliti orbare

Św. 261. Ustanowiony, uchwalony Ross. noJOmHiejbHbiii.    privare); uchylić co, n. p.    gałęzi, drzwi, okna, trochę

UCHWYCIĆ cz. dok., ‘Uchwytać, 'Uchfytać, (Sekl. 96), nie-    odsunąć, odemknąć; Ross.    yiuoHHTb, (cf. ukłonić); aft*

dok ; Boh. uchwatiti, uchylili, utkati, utkawati, ( cf.    mcubeit, abfefiren, abbiegett,    abrudeit, ableufeu. Uchylić

utkać) ; Vind. popasti (cf. popaść), dotipati, dopopasti,    gałęzi. Tr. Niezawsze ten    mężny, kto kogo wyzywa;

primiti, naprimiti , doprimiti , dochlopiti , dovopniti,    pospolicie taki czasu potrzeby gęby uchyla. Ezop. 35.

gorhlopniti, gorpohlopniti , gorspopasti, gornapopasti,    (schowa się, kryje się). Nie bywa wpuszczon , ale się

gorpervjeti ; Croat, uhichûjem, uhitilszem ; Slav, uffatiti    wredrze za maluczkim drzwi uchylaniem. Gorn. Sen. 476.

(distng. ufać), ufatjen; Bosn. uhittiti, uhvattiti, uhvatiti,    bet) betlt flettlffett Offnen bet    Linia Szląska niechę-

UCHYL - UCIĄĆ.

UCIĄGNĄĆ-UCIĄŻLIWY.

89

mal auf, ttteg ntar e3! bafttn roar e8! e§ fdjnappte ab. Gdy przeciwko sobie staną dwoje drzwi, a jedne zamkniesz, nic wiatr nie może, wielka część sił jego, jak uciął. Birk. Chodk. 24. Jak uciął, ani słówka dalej. Mon. 73, 59. Niechże poczciwy człowiek słów kilka wyrzecze na czyją pochwałę, wnet jakoby uciął, ponure milczenie wszystkich w tym posiedzeniu ogarnie. Mon. 70, 681. Uciąć słowa, mowę, pasmo jakiej rzeczy, nagle przerwać , plojjlid) abbredjen. Słowo to prawie w gębie mu zniknęło, I choć gadać jeszcze chciał, samo się ucięło. Jabł. Tel. 132. Chodkiewicz na śmiertelnym złożony już posłaniu wodzów Polskich do gotowej wiktoryi już już ucinanerni animuje słowy. Tward. Wt. 156. Tu uciął słowa. P. Kchan. Jer. 522. Zaczętą mowę ucinają częstokroć dobrowolnie, aby innym uczynić podziwienie. Mon. 67,492, (Slov. utnikonec apocope). Utną swe piosnki smutne ptaszęta, Nie śmiąc wtórować jego wzdychaniu. Zab. 16, 552. Na jej okropne zatym lamenta, Utną swe piosnki smutne ptaszęta. Zab. 15, 504. Zabi, (umilkły). Ö święty ojcze! utnij bluźnierstwa i chlubę pró-żnomownych ludzi. Urbst Art 168. Ucięte wzdychania, uchod, P. Kchan. Jer. 404. nieciągłe, przerywane; obgcbrodpte, unterbrocfjne Seufjer, ©tojjfeufier. Ucięto adverb., nie ciągle, nicht jufammenftćmgenb, abgebrochen. ‘Przecz się zmiesza? przecz mi tak ucięto odpowie? Pot. Arg. 158. — Hej żywo więcej wina , Radość się nam ucina. Kniaź. Poez. 1, 105. (urywa, ustaje, stygnie). Poczekajmy miłosierdzia od pana , bo podobno gniew swój utnie. W. Jud. 7, 24. — Venat. Niegodziwie nam się darzyło; sko-rośmy psy w knieję puścili , natychmiast nam ucięły. Teat. 6. c, 51. (przestały grać, szczekać, zgubiły trop). ■— §. Uciąć kogo » przyciąć mu, entent einen ipteb ober 0tićfj geben, auf tfjn fitdteht. Nigdy nie jest tak ukontentowany, jak gdy utnie kogo w szczczególności, lub gdy niezgodę wznieci. Mon. 68, 210. — §. Uciąć tańca, z góry zagrać , żwawo odgrać, frifd) barauf loê fptelen. OKopHćtTb ; urżnąć, UC1ĄGNĄĆ cz. dok.; Boh. utahnauti, utahowati ; Ross. yth-HyTb, yiariiBaTb; ciągnąc uwieść, pociągnieniu wydołać; (Cam. utęgniti posse, valere); crjte^en, roegjtefien, fort* fdjleppcn. Uciągnie to jeden koń , sufficit huic cneri tra-hendo unus equus. Cn. Th. 1175. Jeden nie uciągnie, unns equus non est trahendo. ib. W nagrodę wóz siana, któryby dwa wmły uciągnęły. Szczerb. Sax. 259. Szaleństwo sześć koni zaprzęgać, a dwa uciągnąć mogą. Sk. Kaz. 523. (quod fieri potest per pauca etc.). Ucią-gnienie ; Ross. yT/irHBanie, yTHttyrie, ymacHa, (cf. ynyrb jaz;. — $. Uciągnąć, uciągać Verb. med., ciągnąć, n. p. z wojskiem¹, ujść, ubiedz, uchodzić; roegpehen, fortjiehen, abmarfdjtren. Ulękłszy się mistrz Pruski, kazał swym zaraz uciągać precz. Biel. 280. Bieżał z swToim ludem tak prędko, że jednego dnia 12 mil uciągnął. Biel. 572. uszedł, przepadł, er ntarfdfirte ben $ag 12 SJłeilen. UCIĄŻLIWOŚĆ, ści, ź., ciemiężenie, uciskanie, phys. et mor.; baê ©ritefen, Sebriicfen, 33eldfttgen.    Ueiążanie czyli ucią

żliwość jest skutkiem ciężkości. Rog. Dos. 5, 453. UCIĄŻLIWY , a , e , UCIĄŻLIWIE, UCIĄŻLIWO adv., ciemiężący, uciskający, ciężki, trudny; Ross. OTflrOTH-

tna młodszym liniom, źe ją uchyliły od monarchii. Nar. Ust. 5, 239. oddaliły, odsunęły; [entfernen, jnrnćfbrangen Ö0U etlDflS. Wszelkie dawniejsze prawa teraźniejszemu przeciwne, uchylamy. Gaz. Nar. 1, 150, znosimy, kasujemy ; roir heben fie auf, legen fie auf bic ©eite, fafftren fte. Uchylić się czemu, od czego « uskoczyć, uchronić się, nie nadstawić się; ftd) entstehen, (j. 33. einer ©efafjr), fi4 nid)t baron wagen ; Ross. ytaouHTbca ( cf. ukłonić się), yBepuyiLCfl otb nbero , yBepTUBaibca. Dawid uchylił się Saulowi, a włócznia bez urazu utknęła w ścienie. 1 Leop. 1 Reg. 19, 10. (umknął się). — Żadnemu się niebezpieczeństwu uchylać nie chce. Warg. Cez. 155. Uchylić trzeba się potrzebie. Min. Ryt. 3, 299. Ledwo się ucieczką od niebezpieczeństwa uchylił. Nar. Ust. 5, 218. Uchyl a ustąp' się od złego, a czyń dobrze. 1 Leop. Ps. 56, 27. (odwróć się. 5 Leop). — Aliter: Jako się nie uniżać przed tobą boże! uchylamy się przed drzewem, .które nam cień podaje, a przed tobą, jako się nie uniżać! Dambr. 4-24. uchylić sie, fiel) beugen, oerbengen. Dla dumy mniemał, że mu rano 1 wieczór dwakroć trzeba uchylić kolano. Zab. 12, 248. schylić, btîê ŚRtte beugen. UCHYL, u, m., UCHYŁEK, łka, m., uchrona, miejsce schronienia , ber Sup^htort. Za swą pracą i przeszły usiłek , Wart mieć spokojny po trudach uchyłek. Zab. 16, 182. Kniaź. Spokojny w swoich kątów uchylu. Zab. 9, 343. Zabi. Jął kogut grzebać śmieci na uchyłku. Kniaź. Poez. 3, 69.

‘UCHYNĄĆ się recipr. jedntl., przechyliwszy się utonąć, umftpppert UUb erfaufen. Tak do pomyślnych brzegów bezpieczniej popłynie, I w najdalszej żegludze łódź się nie uchynie. Pot. Arg. 841.

UCHYTRZYĆ; Rag. uhitriti tkoga callidum reddere ; Eccl. yxHTpHTii, yxmpaK), yxiimpaio ab. Schytrzyć , (yxiimpa-Teab podstępnik; Ross. yxiiTpmbCH chytrym być; domyślić się, konceptem ruszyć).

UCIĄĆ, uciął, f, utnie, utnę cz. jedntl. , Ucinać niedok.; Boh. utjti , utjnati; Ross. nopHaib, abftanen, abfdjneiben. Duchowni strzygą włosy, na podobieństwo korony, a im na wyższy stopień godności wstępują, tym więcej włosów ucinać powinni. Kucz. Kat. 2, 614. Utnę jéj włosy, ten warkocz złoty, Co się rozpuszczał w długie uploty. Kniaź. Poez. 1, 226. Kazał mu ręce obciąć, głowę uciąć, tołób spalić. Sk. 02.619. Turcy chodząc po poboisku , ciała drgające obnażywszy je z odzienia, głowy im ucinali. Baz.Sk. 402. Nie znam zwierzęcia, któreby, gdy mu głowę utną, żywe być miało. Baz. Sk. 564. Wolę, że mi szyję utniecie, niili tego dokażecie. Sk. Dz. 1037. Hydrze głowy ‘zucinane (poucinane , ucięte), znowu wyrastały. Otw. Ow. 557. Tylko mu dwa palce z pierścieniem uciął, i trzeciego aż do kości nadciął. Steb. 2, 179. Lekarstwo ostatnie, członek ucinać. Cn. Ad. 431. Kwitnęli ludzie pod cnoty zaszczytem , Czas ją pokosnym uciął i zniósł płytem. Zab. 10, 8. Jak. — Fig. Utnę ja ci kurtę. Teat. 22. b, 18. (spłatam ci figla, dam ci się we znaki, cf. kurta). — Jakby uciął, nagle ustało, przerwało się: rote roeg ge» (tauen , nue abgefeimte ,    brad; e$ ait, hörte auf ein«

Słownik Lindego wyd. 2. Tom VI.

12

brał, tak iż ziemia przed nim uci-Mach. 1 , 3. umilkła, strętwiała , bic

UCIEC,

90

U C I Ą Ż Y Ć - UCICHNĄ C.

UCIEC.

TeJbHUÄ , öpeiaeHHUH , ( cf. brzmienny ) ; Idftfg , Beldfłt» geitb, bnicfenb, bebriicïenb, forcer. Nie masz nic świetniejszego w oczach ludzkich , jak najwyższa dostojność monarchów , ale też razem nic niemàsz nad nią uciążliwszego. Mon. 67 , 593. Ku temu, co uciążliwo jest i trudno , trzeba w górę postępować. Pilch. Sen. list. A,

219. — §. Uciążliwy, żalący się, żalobliwy, narzekający; flagenb, weljflagenb. Słowik żałosną pieśń śpiewa Swoich miłości, że same obłoki Porusza jego skarga uciążliwą. Karp. 1, 78. UCIAŻYĆ, UC1ĘŻYĆ, cz. dok. Uciążać niedok. uciemiężać, uciskać; Rag. utêxati, klüftigen, be* brütfen, bruden, befd/roeren. Pilność twoja nazbyt surowa uciąża biedną dziewczynę. Hul. Ow. 104. fie fällt tfyr lä* fttg* wirb ttyr läfttg. Wolna każdemu do nas apelacya , któryby się uciążonym być rozumiał. Vol. Leg. 2, 686. ukrzywdzonym , uciemiężonym; kbrÜÆt, imterbriicft. Nie miał w tym żadnego uciążenia na sumnieniu, że tak opuścił małżonkę. LJstrz. Kruc. 2, 137. żadnego skrupułu, ©ewiffenêfcrupel. — §. Uciążać sobie co , securn vel apud se aliquid quer i, conqueri, admodum se gravari. Cn. Th. 1173. utyskiwać, fiel) befeueren, Sefdjwerbe führen, fid) über $rućf beflagen. Uciążają, że naszych pism wyrozumieć nie mogą. Smotr. El. A. Henryk przez Polaków od Bitomia odgromiony, uciążać począł, że się rnu nadzieja jego i obietnice Zbigniewowe nadawać nie chciały; ini-quius tulił. Krom. 133. Na fortelną zdradę wygnańców * uciążając ; de proditione exulum questus. Krom. 361. — Jeśliby kto jednego czasu do różnych sądów pozwan, tedy tam ma stać, gdzie o,większą rzecz idzie, a wszakże z ‘uciążym swym k’sądu powiatowemu , do którego się stawi, ma przez woźnego dać wiedzieć. Siat. Lit. 144. (z żalem swym, że nań ciężko, z uciąża-niem).

UCICHNĄĆ, ucichnął, ucichł neulr. jedntl., Ucichać niedok.; Boh. utichnauti; Cam. potihneti; Vind. obtihnit, vtihniti, potihniti, tihu gratati; Ross. yTHXHyTb ; ciszeć, ciższym się stać, uciszyć się, uśmierzać się; füllet werben, ftd) legen, ftd) befänftigen. Rozkazał wiatrom, aby ucichnęły, a natomiast stała się pogoda. W. Post. W. 374, (Vind. veter vtihni, henja). Ten co w bezdenność duchy wietrzne wpycha, Rozkaże morzu, i morze ucicha. Kras. Woj. Ch. 115. Gdy każe, szumią morza, każe, ucichają, I określonych tam nie przelewają. Chrośc. Job. 93. Warg. Radź. 294. Ognie , nie ucichając srogie, szerzyły się wszędy. Otw. Ow. 525. W jedne dob' ucichał ogień, by nie wygorzało wszystko ; a o drugiej dobie ogień nad moc swą zewsząd się rozgorywał, aby złośliwy ród wytracił. 1 Leop. Sap. 16, 18. Wdzięczne milczenie nastało, hałasy ucichły srogie. Teat. 56. c, 111. Wychodzą z domu, słysząc, że już ucichły rozruchy, ib. 56. e,

111. Po części ucichały buntowania chłopskie, a chłopi już walczyć przestali. Baz. Hst. 27. Roku 1496 mor był wielki, ucichnął na zimę ; ale na lato zasię znowu jeszcze większy był. Biel. 434. fustał). Już za łaską bożą powietrze ucichało. Podw. Wróż. A. Alexander łupy wiela narodów chnęła. Radź.

€rbe »erfhimmte, erbitterte. Ucichnienie; Cam. potih, ob. Cisza.

uciekł, f. uciecze, ucieknie cz. jedntl,, Uciekać niedok., ‘zuciekać dok. conlin. ; Boh. utecy, utjkati; Slov. utjkśm; Sorab. 1 wucżekam, czekam precz, (pżecżeknu zbiegnę); Cam. vejshati, (cf. biegać, bieżeć), povej-gneti , fugnitti, (cf. fiugas); Vind. vtezhi, odtezhi, vjiti (ujść), odpriti, vunpriti, bieshati, beshim, vbieshati, Ihterkniti, skustezhi, prezhtezhi, prezhodtezhi ; Croat. utechi, utéchem, pobechi, pobegujem, pobegelszem, (cf. pobiedz) ; Dal. otechi; Rag. utecchi, leljetti, (cf. lecieć); Slav, utechi, bixati ; Bosn. utecchi, pobighnuti, bjesgjatti ; Ross, yienb , yreKaTb , óircTBOBaTL, ron3BjTb, roH3aTb, ynpwcHyTb, (cf. prysnąć); Eccl. roumain [ser-vari 2], yótraTb, ötrcTBOMü cnacaTbca, H36biBaio, y30t-raio (cf. wybyć , wybiedz), yroH3HyTH , yroH3aTH, 6i-raiejbCTBOBaTHca; a) prędko upływać, fdjnell entrinnen, entfliegen, verfließen, tnegfließen. Czas ucieka, jako woda. J. Kchan. Dz. 253. Jako dym uleciały, lata moje *zu-ciekały. Ryb. Ps. 197. Lata przed czasem zuciekały, i żywot już odstawa, ib. 54. — b) Transi. Uciekać, w nogi uderzyć, umknąć, wysiec się nogami, piętami, nóżki pocałować; roeg laufen, bavon laufen, entfliegen; Boh. na koty se bróti. Pan bóg wziął głowę , króla mądrego, wziął ręce, hetmanów koronnych, wziął żywot, obfite Ruskie kraje, wziął piersi, wojsko ukrainne ; tylko nam nogi do uciekania zostawił, abyśmy za Gdańsk i Szląskie granice uciekali. Star. Ryc. 55. O mieszczanie, o niewiasty, o dzieci, uchodźmy ztąd, uciekajmy, póki mamy czas. Baz. Sic. 698. Kazano Józefowi uciekać do Egiptu, czy nie mógł gdzie indziej ustąpić? Dambr. 564. Uciekali, a nikt ich nie gonił. Sk. Dz. 295. Birk. o Exorb. 2. Kto winien , ten ucieka ; pełno w sercu trwogi. Simon. Siei. 60. Tward. Pasq. 91. Uciekającego i bojaźliwy goni. Cn. Ad. 40. Kto ucieka nie goni. Pot. Jow. 159. Kto ucieka, nie zwycięży. Zabł. 3, 48. Przez dziesiąte parkany uciekali. Teat. 32. b, 103. Uciekali przez trzy dni, ale nie uciekli, Bo ich trzy dni w pogoni chrześcianie siekli. Pot. Pocz. 555. Fałszywe przysłowie : uciekającemu nieprzyjacielowi złoty most budować ; owszem gonić go należy. Papr. W. 1 , 427. *Zu-ciekali wszyscy. Budn. 2 Chroń. 25, 22. Kraj. Chim. B 2. Groch. W. 504. (pouciekali, uciekli). Wszyscy się dawnych obietnic wyrzekli , Wszyscy w nieszczęściu od pana uciekli. Kras. Mysz. 99. Gdy im do tego kielicha przyszło, wszyscy 'zuciekali , opuściwszy pana. Dambr. 711. (ratowali się). Ten, co ojczyzno, ucieka od ciebie, Ucieka od siebie. Hor. 1, 279, Uciekać mężnemu nie przystoi: By mu zginąć, placu dostoi. Cn. Ad. 1193. (tył podawać). I uciekającemu śmierć zajdzie. Zab. 13, 261. Jak. Czart ze złym nie uciecze. Czach. Tr. K 3. (dyabli go nie wezmą). Uciekaj! Teat. 16. c, 80. (w nogi ! nogi za pas!). Uciekajwa (dual. » uciekajmy) , by nas nie zajęto w niewolą. Ezop. 101. Prov. Choć się komu przewlecze, przecież nie uciecze. Pilch. Sen. list. 4, 241. (nie darowano, nie zapomniano, pomsta i na chromym dojedzie). Uciekać od czego, od kogo, uciekać

UCIEKŁY - UCIECZKA.

UCIECZNY - UCIERACZKA.

91

przed czym, przed kim «unikać, ubiegać brzydząc się;    nëk, (cf. wen); Slov. utjkânj ; Sorab. 1. wuczekneno,

Ross. yótraTb qero, etroag, ober einen fliehen, nteiben.    czekano, pżecżeknecza, wucżek ; Carn. utęk, povejg,

Uciekaj od grzechu, jak od zjadłego węża. Kuliy. Her.    vęjg ; Vind. vbieg, odbieg, ubieshanje, vbieshava, bie-

46. Od nich, jak od złego powietrza uciekam, ib. 65.    shanje , pobegnanje; Croat, utechenye, pobeg, obrambà;

Czemu tak dzika, wszak to przede mną, jak przed dya-    Bosn. bjesgjanje ; Dal. pobega ; (Flag. utjek rjeku * ujście

błem ucieka. Teat. 21, 107. (fie läuft nor mtr, tttte oor    rzeki); Ross. yTenna, (oppos. naMenna pogoń), npMCKE,

bem ïeufel). Nie uciekaj Wc Panna, wszak ja nie dya-    (cf. prysnąć), óhrcTBO ; Eccl. oy^ŁCTBO,    ;

beł. ib. 21, 88. —• C o się odwlecze, to nie uciecze.    noóirB, óiacecTBO, GurLCTKO, óirJOCTb (cf. biegłość),

Teat. 21, 180. nie przepadło jeszcze, aufgefchoben, tft    H36hrrie ; — 1) actio, uciekanie, umknienie; ba§ Flte*

nicht aufgehoben. — UCIEKŁY, a, e, ubiegły, entronnen,    \)t\\, bie flucht. Zbójcy się ucieczką ratowali. Boh. Kom.

entflohen, entgangen. Hurmem się snują bezecne potwory    2, 253. Niemasz obrońców', ci duszą owieczki, Inne po-

Z pudła ciekawej uciekłe Pandory. Zab. 16, 89. Treb.    legły, inne do ucieczki. Zab. 15, 414. Nienagła uciecz.

Małżeństwo dla Melisy, nie jest jeszcze rzeczą uciekła.    Zab. 14, 399. Od grzechów' ucieczka. Zygr. Gon. 345,—

Teat. 16. b, 29. przepadła, udaremnioną, niepodobną;    §. Locus, miejsce, do którego uciekają, ucieczka, schro-

eine oerlorne, oereitelte, unmögliche ©ad)e. — §. Uciekać,    nienie, uchrona ; ber 3nflmht3ort; Boh. autoćiśte, auto-

uciekać się do kogo, do czego «udać się, schronić się,    ciśtne mjsto ; Slov. utociśte ; Sorub. 1. podwucżek, wu-

skłonić się, obrócić się szukając pomocy, ratunku;    czek, zakhow ; Cam. utozhnishe , pervejshalshe ; Vind.

Slov. utjkâm se, utociśte hledâm ; Carn. utozhim se;    vtozhifhe , mestu segurnosti, perjemnifbtvu; Croat, ute-

Croat. vtechisze, vtekel , vtechem, utecbisze ;■ Flag, ute-    chische, utekalische, begalische, pribesische; Bosn. ute-

cchise ; Fîoss. npiïOTHTbca, fid) mohiu mcnben , feine 3^’    ciscte , pribjesgiscte, primiscte , mjesto koje prima, re-

fïudjt nehmen. Lekarstwo na gniew, uciec się do rozumu.    ceptaculum , cf. przyjąć; Rag. ùteciste , ukloniscte, prî—

Rej. Zw. 79 b. Z państwa wypędzony Ptolomeusz, uciekł    maliscte ; Boss. npHÓtmnme, nptiCTaHHme ; Eccl. npHTomL.

się o ratunek do Rzymu. Warg. Wal. 146. Synowie    Chaty nasze staną ci się ucieczką. Teat. 55. d, 37.

Mindaka uciekli się o ratunek do Wasila. Stryjk. 276.    Zakładał Mojżesz miasta ucieczki, aby tam uciekał, kto

Mieczysław uciekł się do zięciów o pomoc. Biel. 102.    zabije kogo nieumyślnie. Budn. Joz. 20, 5; Gall. asyles.

Kiedy się kto o krzywdę z któregożkolwiek państwa    Władysław' zamek Szremski, żeby więcej nieprzyjacielowi

uciecze przed klóremi komisarzami, będzie winien ob-    jego ucieczki nie czynił, w popioł obrócił; ne hostibus

żałowany stanąć. Vol. Leg. 2,    607. — §. Transitive    receptacalum esset. Krom. 238. Ucieczka dla zwierząt,

active: Uciec kogo, alicui antevertere, pierwej przybie-    legowisko; Ross. BHTajmme, (cf. witać). — 2) Uciecz,

żeć, wyprzedzić, n. p. Pierwej żółw' zająca uciecze,    miano psa. Bielaw. Myśl. Bib, ber fJłame etlteS £mnbe3.

ubieże , wyścignie. Macz.,    einem öorlaufeit, ihm jnoorfom*    UCIECZNY, a, e, do    ucieczki skłonny , łatwo ucieka-

men, ihn einholen, ihm »orfommett. Dała mi psa darem,    jący, letdjt enifltchenb,    Uletjlatrô nehmenb ; Boh. utjkawy,

który wszytkich uciec miał. Zebr. Ow. 184; currendo    (cf. ciekawy). Prowadź ehłopią do sieci, od strachu bez-

superabit. Uciekł żyda poganin w wierze. Miask. Ryt. 69.    pieczną , Rączą, szczerą a pilną, k temu nie ucieczną.

UCIECHA, y, i. ; Boh. uteclia; Rag. urajdanie, (ńtjeha eon-    Bielaw. Myśl. D 2 b. UCIECZKOWY, a, e, od ucie-

solatio , lev amen) ; Bosn. arajdanje , naslaghjenje ; Ross.    czki , $ltichb , 3llflnd)t«, Boh. autoćiśtny. UCIEKACZ, a,

yrfcxa ; uczucie miłe, lube, cieszące, ukontentowanie,    m., zbieg. Cn. Th. 1174. Cn. Syn. 218. ber Flüchtling;

i to, co sprawuje to uczucie, rzecz przyjemna, ciesząca,    Sorab.,\. wucżeknencz, cżekawcz. UCIEKAĆ, ob. Ućiec.

kochanie; ba3 Vergnügen, bie 2uft, bas (Ergäben. — Subj. UCIEMIĘŻYĆ; Vind. obtiskuvati, natiskuvati, stiskuvati, obéi objective: Arfo złocista, uciecho świętego Króla psal-    tishati, podstifniti, j otlazhiti , podstiskuvati, satreti, (cf.

misty, w trudne czasy jego, Kiedy przed Saulem z tobą    zatrzeć); Ross. npirrfemmb, npyrfecHflTb, npumaiB, npii-

samowtóry, Uciekał w góry. Groch. W. 598. pociesze-    muMaro , ob. Ciemiężyc. Uciemiężenie, ucisk, Sebrücfung,

nie, solatium. ïroft. Wnet na żywego Będziesz z ucie-    UCIEMIĘZLIWOŚć , ści , z. ; Vind. poteshlivost, tesha ,

cha uczu twych patrzała, W dziwnej ozdobie ciała i ja-    riunost ; Ross. CTymeme, TarocTt. rarOTa, HanpacHCTBO,

sności. Odym. Św. 2, LI    2 b. Największą życia zabawą    npuJKiiMKH ; uciemiężliwości. UCIEM1ĘZLIWY, a, e, ie,

uciechę być mienią. Zab.    2, 37. Nauka uciecha wielka    adv., ciążący, brücfenb,    bebrntfenb ; Vind. poteshliu ; Ross.

i ozdoba. Cn. Ad. 499, (miło co umieć). Woli on z    TarocTHWH, 3arpy4HHTeabHL]H (cf. zatrudnić), 3aTpy-

, a m., ciążący kogo, ucie-

żoną uciechy zażywać. Kłok. Turk. 188. Grzech speł-    ^HHTeJibHO. UCIEMIĘZYC1EL

niony inszych uciech nie ma, nad frasunek. Kulig. Her.    miężający, ber Sebrtićfer ; Ross. npürfecHUTeJib.— W rodź.

37. Nadzieja pracy uciecha. Cn. Ad. 527. Będzie ucie-    ieńsk. UCIEMIĘZYCIELKA, i.

27, (cf. UCIERAC, ob. Utrzeć. ‘UC1ERADŁO, a, n. ; Boh. utćra-dlo ; kleszczyki, któremi świecom nosa ucierają, emunc-torium. Macz. ; nożyczki do świec. Cn. Th. 554; UCIERACZKA, i, z, 'świecoradło, szczypce. Ern. 846; bic

cha, jak się z sobą zejdą. Boh. Kom. 1 , 43. (rzecz za- UCIEMNIĆ , n. p. Wzywać światłości na objaśnienie ucie-bawna , ueieszna, będzie na co patrzeć). Nasze polow'a- mnionych kawalerów. Mon. 73, 99, ob. Ćiemnić. nie rozeszło się, gwałtowna nawałnica i grzmoty prze- UC1ENIĆ , ob. Cienić, rwały nam tak piękną uciechę. Teat. 11. c ochota).

UCIĘCIE, ob. Uciąć.

UCIECZKA, i, ź., 'UCIECZ, y, i. ; Boh. utëk, autek, wa-

92

UCIERACZ - UCIESZNOŚĆ.

UCIESZYĆ - UCISK.

1175. (to mię bawi!). Nieucieszny , nieprzyjemny, nie-żartowny, injucundus.^ Cn. Th. 554, Ot się z tego''śmieję (mówi Demokryt), Ze mi się wszystko widzi śmieszno, co się dzieje, I wy nawet ucieszni. Min. Ryt. 1 , 307.

Ucieszne są zwierzęta małpy. Haur. Sk. 325. śmieszne, zabawne; broUtg, Iddjcrltcfj. — UCIESZNE Subst., zabawa, ukontentowanie, baö SSerguägctt. Zona może złą być, nie tylko w uczciwym, w pożytecznym, ale też i w uciesznym mężowym, iż go naumyślnie gniewa , na złość mu co czyni. Petr. Ek. 62. — Aliter: Ucieszony, ukojony, rozweselony, snadny do ucieszenia, pocieszenia, przyjmujący uciechę lub pociechę; letdń Jtt bcluftigett, gu »ergrtügeit, $u beruhigen, gu tröffen, tröftltd); (Rag. utjesciv, utaxiv placabilis)] Ross. yrfeiiiHTeJbHbiH. Nieucieszony, nieprzyjmujący pociechy, inconsolabilis. Cn. Th. 534, untröftiid) ; Sorab. 1. netrożtwanitć; Ross. et Eccl. Heyrfe-mHuH, HeyrfeiiiHMbiü. Subst. UCIESZN0ŚĆ, ści, z., przy- UCISK, u, m. ; miot ucieszania lub ucieszenia się, bic dśrfreultdffdt, bte

zaś rzecz jest UCIĘTY, UC1NAC, ob. Uciąć. UCINEK, nka

Owe ucinki ciemne do zrozumienia , u wielu

8id;tpit£e. Lichtarz z lampami i kleszczykami i z uciera-dły jego. W. Num. 4, 9. Budn. ib. UCIERACZ, a, m., który co uciera, n. p. świece, bet 2lbretber, 3Ibpu^er, ßtdjtpufcer ; Roh. uterao ; Ross. muKaTeib (cf. szczyknąć), (yTHpajibHHKB ' ręcznik, cf. ścierka). UCIERALNY., a, e, do utarcia, mogący być utartym, lub od ucierania; ab« roifrPar,, SUwtfdj* ; Ross. yTHpaabHtiß.

UCIERPIEĆ cz. dok.] Bosn. ustarpiti, ustrripiti, usterpiti, podnositi, (cf. podnieść, ponieść); Rag. vztarpjetti, ob. Cierpieć. — *§. Aliter : Rzymski kościoł zgadza się z nami , iż pan Chrystus w piątek ucierpiał. Smotr. Lam. 131. cierpienie ukończył, skonał, feine ßetbett cnbtgett. (Carn. uterpęti posse, valere, wydoływać, udoływać; Ross. yTepnbiŁ, yTeptiMBaio ; cierpliwość mieć, ścier— pięć, znieść; Roh. autrpnost misericordia, autrpnÿ mi-sericors).

'UCIESCIĆ cz. doi., ubrudzić, unieczyścić, oertinreinigett. Trudno tchnąwszy się massy nie ucieśeić. Wad. Don. 19. Noga twoja nie ucieściła się przez te 40 lat. Rudn. Deut. 8, 4, not., ,,nie opadły z nóg twoich boty, zaczyna nie pomazałeś nóg ‘.

UCIESZNY, 'UCIESZONY', a, e, UCIESZNIE adv.\ UCIE-SZNO ab sol. \ Boh. uteśóny; Sorab. 1. zweszelnć, (rozweselający); Ross. yrfeujHbiif, yc^a^HTejitHUH ; Eccl. pa-40CT0TB0pHi>iM ; uciechę sprawujący, zabawny, żartowny, rozkoszny; ergöfcenb, bcluftigeub, luftig, fćbcrj^aft. Materya śmiechu jest to rzecz śmieszna ; ucieszna to ta, która uciechę przynosi; jakoż śmiech jest naturalnym znakiem jakiegoś ukontentowania. Zab. 12, 260. Dudz. Krotochwilny, żartowny, przyjemny, ucieszny człowiek , nie zepsuje dobrej myśli. Cn. Ad. 366. Kończy żartem, bo też jest ucieszny. Mon. 65, 361. Dziwnie ucieszny. Mon. 71 , 705. Ucieszna moja śpiewaczko, Safo Słowiańska. J. Kchan. Dz. 114. Wdzięcznej, 'uciesznćj, niepospolitej dziewczynie, Orszuli Kochanowskiej. J. Kchan. Dz. 110. Gra bywa 'ucieszeńsza , kiedy z nieu-miejętnemi grając, aczbyś mógł zawsze zwyciężyć, dasz im czasem wygrać. Eraz. Dw. C. Bogactwa z mądrością ucieszne. Cn. Ad. 32. Ucieszno « ucieszna rzecz. Cn. Th.

ütröftbarfeit ; Sorab. 1. zweszelnofcż ; Rag. utaxivos, utjescnos placabilitas] Eccl. yrfeiuHTe4bCTBO , cnocoÓHOCTb ks yrfcmeHiio 4pyrnx,L. UCIESZYĆ cz. dok., Ueieszać niedok. ; Roli. utèsiti ; Rosn. nasladiti, arajdatti; Ross. yrfcmim, yrbmaTb ; Eccl. oycuaaiitii , oyckjukpth ; uciechę, rozkosz komu czynić, Vergnügen madjett, ergo^ctt, oergnngerr. [Rag. utjesciti, utaxiti placare, ubłagać, udobruchać; Dal. utisiti consolari; Rosn. utisoiti, rozgovo-riti solari, utiscenje rasgovor solacio). Słońce świat ucieszą i po wszystkie wieki ueieszać będzie rzeczy 'żywiące i ciepłem swem i światłością. Otw. Ow. 16. Pijanego obietnica, ubogiego wczas a skąpego hojność, nie zawsze ucieszą. Rys. Ad. 59. Ucieszyć się rec. ; rozkosz mieć, ftd) crgö^CM ; Croat, naszladuvalisze ; Ross. pacTiiuHibca ; Eccl. ciacTBOBaTHea , yrfemaTbca, 40B04b-iiy óhiib. Ucieszył się Jetro z tego wszystkiego , co jedno pan uczynił ludu Izraelskiemu. 3 Leop. Exod. 18, 9. (był wdzięczen tego wszystkiego. 1 Leop.). Ze złego zbioru potomek się nie ucieszy. Falib. R 5. UCIESZY-CiEL, a, m. ; Roh. utćśilcl ; Rag. utjescitegl, utaxitegl, utièsenik plaçons, consolatory Ross. yrfcuiHTeJb; pocieszyciel, który cierpiącego cieszy, bet ïrôfter. Sromota kto odbieży w zły raz przyjaciela , Gdyby mu miał być w ten czas za ucieszyciela. Ryb. Geśl. C 3 b. W rodź. zeńsk. UC1ESZYCIELKA, i; Rag. utjescitegliza. UCIE-SZN1K , a, m., żartowniś, trefniś, ber fiufłtgmadjer. Tr.

m., odcinek,

okrawek; Rag. karpa, eilt Slbfdjnetbfel,    , (löge*

fdjnittllCê ©tttcE OOIt etlturô. Dobry rzemieślnik mało ucin-ków uczyni. Cn. Ad. 186. Wyciąwszy drzewo, urobił z niego naczynie, a za się ucinek, który się *ninacz nie ugodził i pień sękowaty wykształtował na podobieństwo człowieka. Radź. Sap. 13, 13. Ucinek, ułomek, mały kawałek pozostały; ein îletneô «Rrtggcbliebneê ©tiicf, Uber* Weibfel, 93ru$ftü<ï. Trwożył ich czasu mały ucinek, w którym szykować się mieli, punctum temporis. Krom. 141. Księgi tej o portach morskich ucinki Pliniusz nam dochował. Wyrw. Georg. 4. Dech mi gwałtem zacieśniony, ucinki słów wypycha. Brud. Ost. B 2. Z żalu już same ucinki słów łamie. Zab. 4, 548. Koss. Słucha, jak echo powtarza ucinki słów wyrzeczonych. Mon. 70, 710. — Transi. Ucinek, ubytek, uszczerbek, umniejszenie, brak, niedostatek; 3lbbrutb, SDîattgel. Przedtym albo z przyczynkiem albo z ucinkiem sakramenta św. podrzucali ludowi , teraz cało i zupełne bywają rozdawane wierzącym. Zygr. Ep. 19. — §. Ucinek, miejsce ucięcia. Cn. Th. 1176. bft ®mfd)nttt. Jeśliby pytania swego na grzbiecie moim chciał ucinki czynić, nie wiem, coby się w ten czas działo! Teat. 9. b, 18. — §. Ucinek, przycinek, przytyk, sznupka, przymówka ; ©ttdjeles), ©ttdjeb roort, ©tidjelrebe, ©tid), §tef> tn 2Borten ; Ross. npnóayTKa. Zawsze ma jakiś pieprzyk w swoich ucinkach. Teat. 20. b, 111.

już w modzie. Mon. 67,609. UCIOSAĆ, UCIESAĆ; Ross. yiecaTb, yrecuBaib, ob. Ciesać.

Boh. autisk, utisk ; [Carn. utisk, utis* druk xiazek) ; Mind, stiskuvanje , obtishanje , nadluga,

UCISKACZ - UCISZYĆ.

UCICHNĄĆ - UCZCIĆ.

93

vtdiuvati, tafhiti, vtafhiti , vtolashiti, potolashiti, miriti ; Croat, utissńjem , utisilszem , potissûjem , utasiti, utasu-jem ; Dal. utissujem ; Bag. utisciti, utjèsciti , utàxiti; Bosn. utasgiti, utisciti, utjèsciti , s miriti ; Boss. ynuiiHTŁ, ynmiaTb. yroiionHTb, yroMOHHTb, (cf. gomon) ; robić, że co ucicha, ciszyć, uspokajać ; füllen, ftille machen, be» rubtgen. Uciszyć się, UCICHNĄĆ, uspokoić się; Rag. utàxise , ftille werben, ftill fetpt, fcfymeigeit, fttb beruhigen, fid) rub tg IjMten. Zwady i zamieszania uciszył. Kosz. Lor. 160 b. Woźni lud uciszają, we śrzodku zaś rada Sędziwych , na świecących marmurach zasiada. Dmoch. II. 2, 182. Zawołał woźny: uciszcie się do zaczętej sprawy; a patron tak mówi.... Kras. Dos. 86. Mości panowie uciszcie się! Teat. 20. b, 138. Tak frant śpi, jak kot, kiedy się uciszy; Śpi kot, spróbujcież w ten czas biegać myszy. Br alk. G 3 b. Uciszony , ucichły. Slov. utjśenj. Ucichła od niemałego czasu chwałę Bożą w cerkwd swojej odnowili. Sieb. 21 L. (ustała, przerwaną, zaniedbaną). Uciszyło się, ucichło, ob. Cisza. Uciszenie powietrza, uciszenie morskie; Gall. calme, Carn. potih, CuftfttUe, 3)îeereêfttlle. Uciszenie umysłu , uspokojenie , ©cmüt^ëru^C. Cn. Th. 1176; (Vind. trolht, vifelje , (cf. wesele); Croat. kriposzt, vtisenje). Bóg nie kocha się w zatraceniu naszym , bo po burzy czyni uciszenie, a po płaczu rozradowanie wlewa. 1 Leop. Tob. 5 , 22. Do uciszenia, mogący być uciszonym, *uciszalny ; Bosn. tisciui, uti-sciui, koji se mo.sge utisciti; Eccl. ynmiHbm. UC1SZY-CIEL, a, m., który ucisza, ber Stiller, ÜBefânftiger ; Vind. potihavez, vtihuvauz, tafhnik, potolashik ; Croat, utessitel; Slov. utishitelj; Bosn. utiscitegl; Boss. yrmuHieJb. W rodz.

zeńsk. UCISZYCIELKA, i.

riva, teshawa; Slav, pretisnutje ; {Bom. utjésk, tjesk * prasa); Boss. yrfecHenie , CTyæeHie; Eccl. ßp;>wenHie,

(cf. dręczyć) ; ucisk, przycisk, ścisk fizyczny i przenośny;

®rucf, ‘Dl'Ctttß, ©ebrditge. Trzeszcząca szruba przykre gdy skrzypy wydaje , Ze ją tyka mój ucisk, bolejąc wyznaje.

Tot. Saut. 100. Tu ścigają, uciekają, owdzie zabijają i mają konie i ludzie w ucisku, tam ciężko zranieni ani uciekać ani się ratować nie mogą. Pilch. Sali. 297. Słyszałem głos, jakoby tej, która się przy rodzeniu pracuje, uciski jako ‘sześciniedziałki. 1 Leop. Jer. 4, 31. (utyskiwanie, stękanie). Ucisk, uciśnienie, uciemiężenie, uciążenie, ciężkość, biedzenie, dolegliwość; Me 33ebriicfuitg, bciê Se» brangntß, Me 3)rangfal, Seläfttgnng, Selaftmtg. Tyle zewsząd ucisków, że wybrnąć nie można, głód, ubóstwo, pogarda, sromotność, niesława. Teat. 42. d, B. Droga do nieba tylko przez uciski. Teat. 42. d, B. Serce moje nic oprócz ucisku Z tej tak sromotnej zbrodni nie odniosło w zysku. leat. 43. c, 66. (£)er$euśbeflemmtutg,

Sedngfttgmtg). Ciało może być wolne od wszelkich przykrości , gdy tym czasem dusza zostaje w uciskach. Zab.

16, 33. Nie wiem, zkąd dziś na sercu ucisk taki czuję, który zwykle blizkiemu nieszczęściu przodkuje. Teat. 46,

66. UCISKACZ, a, m. , uciemiężyciel, uciskający; bet Sebritcfer, llnterbrucfer ; (Boh. utiskac; Vind. nadlushen, riun, burn; (Carn. utiskavz, stiskavz » drukarz); Boss. yrfecHHTe.ib). ‘UCISŁY , a , e , uciśniony , uciemiężony ; bebrdltgt, bebnicft. Obiegł nas nieprzyjaciel już na wszystkie strony A nie masz uciślejszej snadź żadnej korony.

Rej. Zw. 246. UCISNĄG cz. jedntl., Uciskać niedok. ;

Boh. utisknauti, utiskali, utiskowati ; Vind. stiskuvati ; obtishati, natiskuvati , obtiskuvati ; (Carn. utiskam« drukuję xiążkę, cf. wyciskać); Boss. ymcKaïb, yTHCKtiBan., UCIUŁAĆ , ob. Ciułać. UCKNAĆ, UCKN1ENIE , ob. Cknąć. yrbcHHTb, yrfecHJiTb ; Eccl. CET&stUTii ; gnieść, tłoczyć, utła- ‘UCLEĆ » UCALEĆ ob. Caleć. UCUGLOWAĆ, oh. Cu-czać , mocno przyciskać, ciężyć ; britcfdt, beldftigen, bela» głować.

zem statek u brzegu uwiązać. Utw. Ow. 302, baö 2Baf» ferfabrjeug am Ufer anbinbe». Oppos. Odcumować, cf. przycumować.

[ten, beengen. Uciska mię trzewik, dolega mię, urit pe- UCUMOWAĆ cz. dok., flisowski wyraz, cumą t. j. powro-dem calceus. Cn. Th. 1176. ciśnie mię. gniecie, uwiera, bet 6d)u!) brücft mid). Ładownemi rzeki uciskał komie-gami. Psalmod. 58. Stefan ucisnął Włodzimierza na Przemyślu tak bardzo, aż musiał pokoju prosić.    Stryjk.    UCYWILIZOWAĆ ob.    Cywilizować.

193. er trieb iljn [o tn Me tëttge, bebrdngte tlm [o,    bafL...    UCZĄCY, ob. Uczyć.    *UCZALNIA, i, z.,    pokój od nauk,

Gdzie część obywatelów może bezkarnie uciskać drugą, gdzie się kto uczy, uczenie pracuje ; Vind. jispa sa fhtu-tam już niemasz wolności. Dyar. Gród. 131. uciemiężyć diranie , vuzhenizhe, fbtudiralniza , (ob. *Sludować), ta3 bebrncfett, unterbrucfen. Mieszkańców uciska niedola. Teat. ©tuMcrpmmer. A'. Kam. cf. uczylisko.

stka, udziałek; ein zljeilÿen, Heiner ïbetl ddji etroaê. Życzyłem sobie mieć twej sławy ucząstek. Bot. Arg. 4. Ucząstki precz matczyne, ojcowskie tylko znać ; nec quidquam ab imagine ductum matris habet. Zebr. Ow. 225.

46. b, 10. Widok ten serce moje uciska. Teat. 2. c, UCZA1Ć się, cb. Czaić się. UCZABOWAĆ, ob. Czarować. 53. Nie uciskaj mojej słabej duszy. Teat. 18, 88. Uczyń UCZĄSTEK, stku, m. ; Boss. ynacTOKi, ynacToneni ; czarni sprawiedliwość, bomci jest wielką krzywdą uciśniona.

Weresz. Beg. 39. Kato myśl swoje sprawami uciśnioną a ufrasowaną, winem zwykł chłodzić. Kosz. Lor. 126.

Uciskany; Eccl. 4pyqHMbiu, (cf. dręczony, udręczony).

Uciśnienie, ucisk; Śebrdngnip, ®rangfal. Niewiasta, gdy Nie potkam cię zięć obcy z dalekiej krainy, Lecz są-rodzi smętek ma; lecz gdy porodzi dzieciątko,    już nie siad, i twych rzeczy ucząstek jedyny;    rerum pars una

pamięta uciśnienia. Sk. Dz. 217. — §. Aliter: Ucisnąć* tuarum. Żebr. Ow.    217. UCZĄSZCZAĆ , ob. Uczęszczać,

Vind. salesti, dolesti, erlaitew, lauern⁵) ermifcbcn. Hetman uczatował czerń nieostrożną, pod tysiąc w pierwospy pozabijał. Tward. W. D. 74.

tihiti, mirit; Vind. potihnit, potihati, otihati, potihuvati, UCZCIĆ cz. dok.; Boh. uctiti ; Slov. uct’im; SorabA. wot-

ciśnieniem ubić, urzucić, ugodzić; tncrfeitb treffen, wer» UCZATOWAĆ cz. dok., czatując uchwycić, ułapić, ubiedz; fen, umroerfen. Trzy ptaki ucisnął. Tr. Ucisnąć zes , es« urzucić. Cn. Th. 1176. gennffe Singen mit ber Sßnrfel werfen.

UCISZYĆ cz. dok., Uciszać niedok.; Boh. utiśiti; Carn. po-

94

UCZCICIEL- UCZCIWOŚĆ.

UCZCIWY.

źestźu; Vind. obzhastiti ; Hung, tisztelem; Croat, postu-jem; Hoss. y40CTOHTb, yvtocTOHBaib ; — §. 1) cześć komu wyrządzić, einem eine (Ehre erttmfen. Uczcić kogo czym « zaszczycić kogo czym, eilten ttJOUttt beehren. Publiczne nasze dysputacye królewską obecnością swoją uczcił. Birk. Dom. 133. Pobitych na placu uczcić przystało po-winnym pogrzebem. Tiuard. Wł. 95. Św. męezenniczka w niebie chwałą uczczona. Kulig. ller. 14. — Opposit. Nieuczcić kogo czym, obelgę mu uczynić, niecześć mu wyrządzić, despekt; einem einen ©djimpf womit antfmn, tljin befdpmpfen. Dla nauki boskiej on zły sługa Jezusa policzkiem nieuczcił. Sk. Kaz. 166. — Uczcić kogo czym, czci go nabawić , szanownym go czym uczynić , obdarzyć go czym szanownym; einen womit oerljerrlidjett, il)n womit ehrmiirbig madjen, ihm ein eljrmnrbigeS Slnfefjen geben. Kogo wiek uczcił, tego i my powinni szanować. Pot. Arg. 268. Starzec siwością uczczony, ßardz. Trag. 386. Człowieka od Boga uczczonego i uraczonego posądzać śmieją. W. Post. W. 362. Śmierć ta okrasi i uczci moje życie. Pilch. Sen. list. 1, 95. — *§. Uczcić kogo, uczęstować, poczęstować; tractiren, beroirthen, anfnebnteit. Wina nie stało, i wstydzili się, iż wezwawszy gości, nie mieli ich czym do końca uczcić. Sk. Żyw. 2, 114. — lronice: Dziki ten żrzebiec, abyś nań wsiadł, uczciłby cię, żebyś szyje abo nogi z niego nałamał. Falib. G 3. poczęstowałby cię, er möchte bid; fcfwn juridjten. — §. 2) Uczcić konjug. dok. Verb, niedok. czcić * szanować, poszanować; ehren, tlt (Ehren halten. Nadto wielkiego uczczenia od innych wyciąga. Kras. Pod. 2, 169. Uczciwszy uszy. Teat. 26, 70. salvo honore, salva venia; uczciwie mówiąc z przeproszeniem, z odpuszczeniem, za łaską; mit (Erlatt* Btttß ju fagen, mit (Ehren $it melben, mit fflefpect ju fagett. W takiej łachmanie osądzi mię każdy uprzywilejowanym, uczciwszy uszy, hydem tego miasteczka. Teat. 30. c, 4. Mam, rzecze, uczciwszy uszy, sprosnv wrzód w zadku. Zab. 13, 277. Trąb. Teal. 52. c, 42. UCZCICIEL, a, m, UCZCICIELKA, i, i. , co kogo czci, szanuje, poważa, czciciel, czcicielka; ber Verehret, bie SBerehreritttt. Wszyscy uczcicielowie jéj za nic ją ważą. Buda. Tren. 1 , 8. (którzy ją w uczciwości mieli. Bibl. Gd.). — § Co drugiego gościnnie podejmuje, częstuję; ein ©aftfretjer, eine ©aftfrepe, bie gut tractiren. Piast, obywatel Kruświcki był podług mienia swego uczciciel wielki, hospitalis. Krom.

48. Prostaczka, gospodarna, ale przedsię wielka W swym domu, jako mówią, gości uczcieielka. Zab. 9, 324. Iiyck. Dobry uczciciel tak ma częstować, aby nic nie zostało. Baz Sk. 362. UCZCIWOŚĆ, ści, £, ‘UCZLIWOŚĆ ; Boh. uctiwost ; Slov. uctiwost, poctiwost, ( cf. poczciwość); Sorab. 1. tżestżnofcż ; Vind. pofhtenost, zhasti -tost, zhastitje, pozhastitje, zhasti skasanje, lipota ; Croat. postenozt ; Hung, tiszesség; Eccl. ymHBOCTb; Hoss. He-3Jio6a, (ymHBOCTb grzeczność); szanowność, godność uszanowania , przystojność , słuszność ; bie (Ehrbarfeit, (Ehrrońrbigfeti, Honnetdt, ber SBoblanbfłanb. Uczciwość postępków. Ld. Kto wiele przysięga, czyni , że włosy stają na głowie, a *nieuczliwośćjego czyni zatkanie uszu.

1 Leop. Syr. 27, 15. (poswarek jego. Bibl. Gd., niegodne zachowanie sie, unmürbigeS betragen). Na hajduki hetmańskie żaden sie z słowy nieuczciwemi nie ma porywać, pod uczciwością. Gwagn. 506. pod utratą uczciwego, honoru, pod karą bezeceństwa; bety Unefire . bety SSerlufł feiner (Ehre unb (Ehrbarfeit. — §. Uczciwość, uszanowanie, czczenie, cześć; SBerehruug, (Ehre, Hodjachtimg, SRefpect. Ty bóg nasz dobrotliwy, Co przeciw tobie u wszech ludzi Uczciwość wielką w sercu budzi. J. Kchan. Ps. 192. Niech będzie Jemu wszelaka uczciwość. Far-noiu. 98. (adoracyaj. Zawżdy przystoi zenie w uczciwości mieć męża. Pelr. Ek. 19. Dziatki miejcie w uczciwości rodzice wasze, słuchajcie ich, miłujcie je, bójcie się ich. Dambr. 83. świętym uczciwość czynimy i ich wzywamy. Karnk. Kat. 299. Jeśli potykam konsula, nic nie opuszczę, co do uczciwości wyrządzenia przynależy; zsię-kę z konia, zdejmę czapkę, zstąpię z drogi. Warg. Wal. 268. O uczciwości przed księdzem arcybiskupem. Herb. Stat. 128. Uczciwości ‘wietszćj nad tryumfy i wieńce Rzymianie nie mieli. Warg. Wal. 59. zaszczycania większego, honorów większych, (Ehrenbejeugnngen. UCZCIWY, ‘UCZLIWY, a, e, UCZCIWIE adv.-, Boh. uctiwy; Slov. uctiwi ; Sorab. 1. cżefny, tżestnć, tżestzowne ; So-rab. 2. cżefni, (cf. cny); Y ind. zhastliui ; Slav, poshten, (cf. pocziwy); Eccl. ymHBuii ; Hoss. hc3;io6huh , ne3JO-6 u ii u ii, (ynTHBHH grzeczny; Subst. ymHBeui) ; poszanowania godny, przystojny, szanowny, należyty ; ehrmiirbig, ehrbar, achtbar, wohl anftänbig, gehörig. Mnie szlachcica uczciwego na w'olnéj drodze zatrzymali, takiemi obelgami utraktowali ! Boh. Kom. 1 , 75. Uczciwy człowiek (Vind. moshak, moshjak). Nie może być uczciwe, co jest niegodziwe. Min. Ryt. 4, 156. Rzadko rzecz uczciwa bez pożytku bywa. Rys. Ad. 60. Gdy zwiezie w bro-gi, a znowu zaś wsieje, Drugiego żniwa uczciwe nadzieje. Klon. Fl. C 2 b. słuszne, sprawiedliwe, gerechte ^Öffnungen. Jakim sposobem dzieci złego łoża mają się stać uczciwemi. Chełm. Pr. 73. (do honoru prywrócone-mi). Uczciwie się z kim zabawiać, posiedzieć, rozerwać, bez odrazy. Mon. 71, 579. Szafir kamień czyni człowieka czystym i uczliwym. Sienn. 357. (uczci go). Jak na hultaja ma dość uczciwą mine. Teat. 49, 60. Żadnych uczciwych sukien nie mam. Teat. 30. b, 8. feinen or» bentlidjen 9îocf. Ja się dziś mam prezentować w miejscu pańskim , a sukien uczciwych nie mam. Teat. 56, 25. — §*. Uczciwie, jak potrzeba, należycie, tęgo, walnie, ‘czyście, mocno, bardzo ; redjt tüacfer, brat), iüdjtig. Uczciwie się z niego naśmiał, i pismo na nim brzydkie mocą wycisnął. Sk. Dz. 1104.— *g. Uczciwy, titulus, Uczciwa rada miejska. Chełm. Pr. 7. szlachetna, sławetna , ber qd)tbare ©tabtmagiftrat. Zboże drożej nie ma być przedane , niż uczciwa rada ustawiła. Chełm. Pr. Eccles. ‘Uczciwy * wielebny, e&rtöürbtg, tno^lerimtrbtg. Przez ręce uczciwego w panu Chrystusie ojca biskupa Kujawskiego, kanclerza koronnego. Herb. Stat. 15. Działo się przy najuczciwszych i uczciwych w panu Chrystusie ojcach i panach arcybiskupie i prymasie, przy arcybiskupie Lwowskim, przy Wrocławskim, Poznańskim etc. biskupach. Herb. Stat. 15. — g. Uczciwe, Subst. neutr.i honor, bte

UCZĘ - UCZENNICA.

UCZENNOŚĆ- UCZESTNICTWO. 95

(Ehre , deputation , dobre imię, dobra sława, ber gute da*    wie i uczennice. Sk. Kaz. 185 b. — ‘UCZENNOŚĆ, ści,

me. Na uczciwym karanie odnieść. Vol. Leg. 3, 823.    z., ‘UCZCIWOŚĆ. Ld. ; Boh. ućeliwost; Sorab. 1. hutżo-

(bezecnym zostać). Płomykowski o odsądzenie uczciwe-    wnofcż; Vind. vuzblivost ; Croat, navuchlyivoszt ; floss,

go z frasunku w głowę zaszedł.    Krom. 441. Szlachcic,    nepeiiMUHBOCTb, atoóoyyeHie ; Eccl Aoôpoyqeiiie ; (Ross.

który nie skończywszy służby, z    obozu wyjedzie, ma na    yueHOCTb nauka); snadność lub ochota uczenia się, bic

uczciwym szwankować. Gwagn. 304. Przymówka na uczci-    ©elehrigfett. Cum. negat. Niewczesna przygana obrzydza

we matki. Warg. Wal. 344, fcf. od matki komu zada-    młodzi wszystkie do naśladowania wzory, i prowadzi ją

wać). Uczciwe komu przyznawać, którego nie miał,    do niezleczystćj nieuczenności. Tr. Tel. 226. Ungelehrig«

dobrego łoza przywilej abo stan komu dawać; légitima-    fett. ‘UCZENNY, ‘UCZLIWY, a, e, — ie adv., ochoczy

re, legitimis adscribere. Cn. Th. 1176. Dudz. 65. (uprą-    do nauki lub nauczenia się czego, gelehrig, lernbegierig,

wnić). W uczciwe swoje urażony Nie mógł wycierpieć    lebrfflttt, docilis; Boh. ućeliwy; Sorab. 1. lwukliwy, hut-

złemu językowi. P. Kchan. Jer. 121. an ber (Ehre ange«    zen i té ; Garn. uzhliv ; Vind. vuzhliv, vuzhliu , navuzhliu,

griffen. Sromotą wzbudzony i od    Arganta w uczciwe ru-    vukashelen ; Rag. uegliv, nauegliv , nauciv , uciv ; Croat.

szony. ib. 292. Zebr. Ow. 112.    Na jej uczciwym gwałt    navuchlyiv; Ross. liepeHMUHBUH , ( cf. przejmujący, cf.

chcieli uczynić. P. Kchan. Orl.    1, 1. Tyle mu się po-    pojętny); Eccl. Juoôoyqtrre.ieH'L, ójaroyumeJbubiM, po

wolną pokazuje , ile jej uczciwe pozwala, ib. Nie wy- ôpoyqeHMÎi

dał Michała wojewoda Wołoski, strzegąc uczciw-ego swe- UCZEPIĆ, ob. Czepić. Uczepić sie; Ross. yutiimbca, yn,i-

go, boby, rzekł, to mnie nie czciło, człeka, który się do mnie skłonił, wydać. Biel. 542. Mdsze jest, kiedy więcej uczciwe kosztuje. Bardz. Luk. 160. (sława ciężko zapracowana). — §. 2) Active: Uczciwy, co rad drugich czci , pronus ad honorandos alios, Graec. o nprjuxçô. Cn. Th. 1176. »oll (Ehwbietung gegen attbere. Aktor, pozwany i prokurator u sądu siedzieć nie mają, ale stojąc mają sprawy swe uczciwie odprawiać. Szczerb. Sax. 9. (z należytym uszanowaniem).

UCZĘ, ob. Uczyć. UCZELNIE, ob. Uczyciel. UCZEŃ, cznia,

miHTbCH; uchwyciwszy trzymać się, n. p. Co ztąd zyskasz, żeś moich kroków’ się uczepił? Dmoch. U. 2, 259. UCZEP-KA, i, i., uczepienie się, uchwycenie; baó (Ergreifen, gehalten, Inhalten an etroaé. Przebywają w pław najbystrzejsze rzeki, uczepką za ogony końskie. Nar. Hst. 4, 308. UCZEPNĄĆ med. instant, przyczepnąć, conquini-scere. Cn. Th. 1177, czupnąć, czupić, spuścić się zgią-wszy kolana, fttfy rtieberbncfeit, fanem, przysieść na kolanach, po Turecku. Wfod. na półłanku siedzieć, Carn. zhepęti, zhepim , pozhępem , pozhępeti, pozhęnem, porn.; Boh. ućenec, ućedlnjk, ućendljk, ućenjk, skolâk ,    zhęniti ; Vind. zhepim, zhepati, zhepanje, zhepel, pozhep-

śkolar, (cf. szkolnik); Morav. ućeń ; Slov. ućeń, ućedl-    pati, dolpozheniti , dolpozhepati ; Croat, prichenujem,

njk , ućedelnik, ućitedelnik ; Sorab. 1. wucżenik, hutżo- rit nagiblyam, puklyâvam ; Rag. zńcjati. wnik, schuler, (distng. szuler); Sorab. 2. lorka; Carn. UCZERNIĆ, ob. Czernić.

sholar ; Vind. vuzheunik, vuzhiunik,    navuzhiunik , na-    UCZERPNAĆ cz    jedntl., Uczerpać dok.,    czerpaniem ująć,

vuzhnik, navuzheunik, fhular, jeger, vuzhiruinvz ; Croat.    umniejszyć;    Ross. yqepmtyTb, cnepriHyTb, cnepnaTb,

vuchenik, diak, dijak, (cf. dyak, cf. żak) ; Dal. uchyenek, cnepnhiBaTb , abfdlöpfen , megfchopfen.

szkular; Bosn. ucenik, skulér; Rag.    uccenik, uccionik ;    UCZERSTW1Ć ;    Vind. reszherstviti, ob.    Czerstwić. UCZER-

Ross. yneHHKt, yqemmeKX, inKObjiHHKt ;    uczący się pod kim,    W1EN1Ć , ob.    Czerwienić. UCZESAĆ,    UCZOSAĆ, UCZO-

ber ©filier. Kto nigdy uczniem nie był, ten mistrzem SANY. ob. Czesać, ucosnąć.

bć, po części spólnikiem być; an ettvaê    nehmen,

Ctroaê theilen. Niemasz się skarżyć na te nieszczęścia, Gdy ich wszystek lud ucześcia , Gdybyś sam jeden chciał być spokojnv, Gdy cały naród przywalony. Leszcz. H. T. 456. UCZESTNICA, y, i., UCZESTNICZKA, i* z., dem. ; Boh. aućastnice; Rag. dioniza, udioniza; Ross yqacTHHita, iipunacTHHua, (2. komunikantka ) ; po części do czego należąca, dzieląca co, spóiność mająca ; bte ïh^lnehme» rinn, $heil(mberintt. Uczestnicą się czyni téj winy popełnionej. Birk. Zyg. 49. Niewiasta jest męża towarzyszką, i dóbr jego uczestniczką. Zab. 16, 247. Leśna rószczka stała się szczepieniem uczestniczką tłustości oliwnej, Sk. Kaz. 544. UCZESTNICTWO , a, n. ; Boh. aućastenstwj; Sorab. 1. zpovu tëla metżo ; Vind. tovarfhina, deleshtvu; Rag. dionietvo, udionietvo ; Ross, ynacrie, npnnacTie, cooómeitie, oómeHie (cf. obec), coAtücTBie, coAificTBO, coAtficTBOBanie; spólnictwo, dzielenie czego; bte nähme, ©emetnfthafi. Panna Marya wyniesiona jest aż do uczestnictwa bóstwa przez niejaką niezamierzoność do-

nie będzie. Budn. Apopht. 82. Dość jest uczniowi po- ‘UCZĘŚC1C cz. dok., ‘Uczęśeiać co niedok., część czego dzie-dobać się mistrzowi. Cn. Ad. 880. Uczeń pod czas mistrza przechodzi. Cn. Ad. 1199. Uczniowie Chrystusowi, ob. Zwolennik. Posłał Jezus dw!u ^uczniu (dual, «dwóch uczniów). Budn. Math. 21, 1. 1) UCZENIE, ia, n, Subst Verb. Uczyć qu. v. 2) UCZENIE, ‘UCZONIE Adverb., partie, uczony « uczonym sposobem, obyczajem, jak uczeni zwykli, po uczonemu; gelehrt, anf eine gelehrte 2lrt;

Sorab. 1. hutżowne. Pisma swoje głośno im czytał, aho z niemi uczenie rozprawiał. Pilch. Sen. list. 1, 42. *Nie-uczonie lotne wozy kierował Faeton. P. Kchan. Orl. 1,

66. nieumiejętnie , unerfahren. UCZENNICA , y, i. ; Boh. et Slov. ućedlnice ; Croat, vuchen'icza ; Bosn. uceniza;

Rag. ucceniza ; Sorab. 1. hutżownicza ; Ross. ynemma; która się pod kim uczy, bte ©d)ülerinn. Ojca błogosławionego uczennicą się stawszy, w drodze bożej z łaski jego postępuje. Wys. Ign. praef. S. Tekla, uczennica ś.

Pawła. Sk. Dz. 33. Najświętsza Panna wielka uczennica ; żadna tak mistrza tego pana naszego nauki nie chowała.

Sk. Kaz. 599 b. Bals. Św. 3110. Wierni Jezusa ucznio-

96 UCZESTNICZYĆ - UCZĘSTOWAĆ.

UCZLIWOŚĆ - UCZYĆ.

skanalstvv i łask, jakiej żadne stworzenie nigdy nie do-    czym. Cn. Th. 102.    etttXtS in öftemt ©ebrciud) (jaben.

stąpiło. Żarn. Posl. 3, 166. Zowią sakrament ciała pań-    Gdy zakon kaznodziejski nastał, ta pieśń była w nim

skiego uczestnictwem (komunią), bo przezeń stawamy    uczęszczana, ale nie    głośno śpiewana była. Birk. Dom.

się uczestniki Chrystusowemu W. Post. W. 252, ob. Po-    164. — *$. Recipr.    Ta kobieta nie tak się 'ucząszczała

spolitowanie. UCZESTNICZYĆ med. niedole., uczestnikiem    do sakramentu, jako    się godziło. Ząbk. Ml 91.

złożony; gegltebert, glteberńj, mit ©liebem tterfeljen. Piękna osoba, niechaj najlepiej spojona i uczłonkowana będzie; niech ma spojenie i członków podziały całkiem pokryte. Pir. Wym. 150. Postać doskonale uczłonkowana. Przyb. Mili. 226

być, 'uczęściać ; îljeilneftmer fe^n, Sfteil neunten; Ross. 'UCZLIWOŚĆ, ‘UCZL1WY, ob. Uczenność. ynacTBOBim, coynacTBOBaTb, cnpioômuTbca, ripimacTHib- UCZŁONKO W A N Y, a, e, w członki opatrzony, z członków ca, npHuaiuaibca; Eccl. oómaTHca, oómaroca, npnoó-lUHTHca, óbiTb yaacTHMKOMii, npunacTimca, HMtTb yaa-CTie. Zawsze pracę dzieliłem z nim, za coż nie powinien byłem uczestniczyć i w tvm zdarzeniu? Baz. Nar.

1, 518. UCZESTNIK, a, m ;'Boh. aucastnjk; Sorab. 1. zpowu tel mèyacze,    fobu tel    mëyaczé; Vind. dçleshnik ,    ‘UGZNY, UCZONY, ob.    Uczyć.

tovarh; Rag. dionik,    udionik ;    Bosn. dionik    ; Ross.    yaa-    UCZOŁGAC się zairnk.    dok., czołgając się    ujść, fortfricdjcil,

erfrieren. Leniwiec jeszcze powolniejszy daleko nad żółwia wchodzeniu; bo iedwm na łokieć przez dzień uczoł-ga się. Chmiel. 1, 575.

; spól- UCZOSNAC , n. p. gałąź cz. jedntl., odczosnąć, odszczepać, odłamać, oderwać. Wlod. Cn. Th. 1178. öbfjaiten, me(p fclpteiben, megttefmten, j. 2L einen Sift. 'Uczosać, Uczesać,

CTHIIKT» , npimaCTMHKt , OÓmilHICB (cf. ‘obec) , npiOÓmilHFCB, cooóiuhktj , C04'l>MCTBenMHK'b ; Eccl. obi>i|imihkt> , OBbąni-T€i\b, npnoómubiH , oómecTByrouuH , oöiuHHK'B, oóme-

IIHKTi , COOÓeUUlHKt, COynaCTHMKt , CMblCJeHHHKTj nik, dzielący co z kim, ber îlteilneftmer, X(;eil(|nl>cr. Col-lega, towarzysz, uczestnik tegoż urzędu. Macz. Collegium , zgromadzenie uczesników jednegoż urzędu, ib.    ob. Czesać, Ciosać.

Uczesnik , który co z kim ma na poły albo winien na UCZTA, ‘CZTA, y, z, biesiada, cześć, bankiet, gody; ein poły czego zastępować, partitor. Macz. Tyś dzielił ze    îmetament, eilt ©tfjmauö, 6ftrenfcltmau3 ; (Etym. czcić) ; Boh.

mną wszystkie moje troski, ty też sprawiedliwie będziesz    hodi , hostina, kwas, kwaśenj, ( cf. kwas); Sorab. 1.

uczestnikiem radości    mojej. Teat. 54, 79.    Żadne    dobro    hostżina ; Sorab. 2.    gofeżina ; Carn.    gosłje,    gostarja;

nie jest miłe liez uczestnika.    Pilch. Sen.    list. 1    , 34.    Vind. gostitje, gostuvanje, gostuvanstvu    ; Croat,    gosche-

Wszystkich rad jego uczestnik. Pilch. Sali. 43. Uczę-    nye ; Dal. gozlbina, gosztbina, gozba, chasztenye ; Slav.

stnikiem kogo czynić; Ross. cnpioómuTb, cnpioömarb , gostba, csàst; Bosn. gozba; Rag. cîtanie, gozba: Ross. (oppos. 'wyobcować). Uczestnicy, towarzysze Eccl. KacH-    nnp^ , nupyniKa, niipuiecTBO, (ob. 'Pir, pirog). Do tych

4M —§. Grammat. Uczestnik, participium. Wlod., imię-    utrat przynależą też próżne *czty abo biesiady. Lek. Rb.

słów. Kpcz., Slov. ućastliwec, ucastenec, ućastonec; Ross.    Arnan na uczcie królowej będąc, miał to sobie za wiel-

npmiacTie. 'UCZĘSTNOŚĆ, ści, z., uczestnictwo; Boh.    kie szczęście. Dambr. 173. Idziecie, gdy was kędy na

aućastnost; Vtnd. deleshnost, bie ïfteilnaftme. Wzbudź    ucztę, na biesiadę proszą, ib. Na ucztę nie bądź pier—

serdeczną wdzięczność, Daj tego uczęstność. Hanc. Gd.    wszym , ani ostatnim. Rys. Ad. 50. ‘UCZTOWAĆ in-

23. UCZĘSTNY,    UCZESTNICZY, a, e, UCZĘSTN1E adv.,    trans, niedok., biesiadować, bankietować;    baitfctireit,    trać*

część    mający w    czym, dzielący co z nim; Boh. auca-    ttren, fdjmatlfen ; Croat, goztiti, ( cf. gościć); Ross.    testen ,    aucastny ;    Slov. ućastni, ucastnÿ; Carn. dejlęshne ;    CTiub, nemy. Pójdź precz, rzeknie,    twój ociec    nie

Vind.    deleshen ,    doleshen , dilćshni, vkupimajozh; Ross.    ucztuje z nami. Dmoch. U. 2, 278. (nie    trzyma z nami,

npimacTiiLiH, yuacTHhiil, cooómmiecKiw, coofuitHHuhl. Naj-    nie należy do naszej kompanii, nie przestawa z nami),

świętsza trójca, ta istność doskonała, jedna w nieu-    Ucztowali w szałasie weseli. Przyb. Ab. 59. UCZTOWY,

częstnćj liczbie jedności. Smotr. Lam. 94. w nierozdziel-    a, e, od uczty, biesiadowy, biesiadny; ©d)mau3*, Sattfcb ;

nćj liczbie, itntlietllmr ; Eccl. óe3qaeTHbm. Ucześniezy.    Ross. HHpHbw.

Bzów. Roz. 54. UCZĘSTOWAĆ, ob. Częstować. UCZĘ- ‘UCZUĆ med. dok., ‘Uczuwać frequ., poczuć, czuciem po-SZCZAĆ , ‘UCZĄSZCZAĆ med. niedok.-, Sorab. i. liusto    strzedz; Vind. zhutiti, obzhutiti, pozhutiti, sazhutiti ; Ross.

khodżu ; Croat, chesztovati ; Rag. cêstiti, cestovatti, za-    qyBciBOBaTb , BOcnyBCTBOBaTb, omyTHTb, omymaTb, m*

cêstiti; Ross. yqamaTb, 3aqacTHTb, HeyptmHBaTb, (yqa-    pfmbett, füllen. Karaniem przyciśniony, musiał rękę Bo-

maTejibHbiH rjtaroJTi częstotliwe słowo, frequentativum) ;    ską uczuć. Sk. Dz. 293. Uczuliśmy i my słodkość tej

często gdzie bywać, oft beftldjett, oft IDOfytn gefien. Do    wonności, i cośmy widzieli i uczuli, o tym świadczymy,

biesiad nie uczęszczaj z ludźmi postronnemi , Ani też    Birk. Dom. 117. Uczuwano wdzięczną wonność. Birk.

często goduj rad z pospolitemi. Bach. Ep. 41. Uczę-    Gl Kon. 54. Uczucie, czułość, bte Śntpftiibting ; Vind.

szczał do ich schadzek. Przyb. Milt. 371. Człowiek da-    zhutik, obztutik; Ross. qyBCTBO, qyBCTBOBanie , B03qyB-

je się poznać z towarzystwa, w którym uczęszcza. Mon.    CTBOBame, ymymenie. Przebiega sceny wiejskie, a

70, 202. Udaliśmy się do galery mało co uczęszczanej.    przez to pomnaża swoje uciechy i uczucia. N. Pam. 1,

mu

Nieme. Król. 2, 165. odwiedzanej, meiitg ftefudjt. Uczą-    67. Rozrzewniony jego wyrazami, oświadczyłem

szczasz mi do gęby; saepe meum os feris. Cn. 74.1176.    moje uczucie. Kras. Pcd. 2, 28.

bit fudjtft oft mettle 33acfett (teint. ‘Ucząszczać do czego, UCZYĆ cz. niedok.; Boh. uciti , uèjm ; Slov. ućit, ućjm ; często czego używać , często co czynić , mówić, narabiać Sorab. 1. hutżu ; Sorab. 2. huziseh, wuzisch ; Carn. uzhiti,

UCZYĆ.

UCZENIE - UCZYCIE L.

97

fhe

Ld. — §*. Uczyć kogo,

uzhim , vuzhim ; Vind. vuzhiti, naruzhiti ; Croat, vuchiti, vuchtm; Slav, usciti; Rag. ucitti, uccitti, vjègbati, uvjegbati ; Bosn. ucitti, uciti, naucitti, vieebati, (cf. wiedza); Ross, y-ntiTb, yqy ; nauczać, nauki komu dawać, nabawiać go umiejętności, lehren, unterrichten, unterwetfen. Jan Długosz synów króla Kazimierza uczył. Biel. 426. (nauczycielem ich był). Dzieci uczyć; Eccl. 4trcTB0BaTH, (disfng. *dzie-ckować), hakato katu , HacTRBMTb. Ociec jeden syna do szkoły uczyć dał, drugi do rzemieślnika w rzemiesło przykazał. Glicz. Wych. G 4 b. (oddał go na naukę do szkoły). Miejsce, gdzie uczą, "‘uczylisko , szkoła, Slov. ueitelna ; Sorab. 1 hutcżencza, schula ; Vind. vuzheni-vuzhirna, vukna fala, (cf słuchalnia , czytelnia). Croat, uchilnicza, vuchilnicza, skóla ; Rag ueiöniza, uccio-niza, naùcmza; Ross. yqiumue, (yqn^HinHUÎt szkolny). Uczyć dziecię czytać, pisać, lefeu lehren, fchreiben leh* ren. Uczyć kogo czego, einen etwaê lehren. Uczyć czego publicznie, lekcye dawać publiczne; öffentlich leljrên, Sorlefungen halten, lefen.— £*. Latius: Uczyć, przestrzegać, przestrogę dawać; lehren/ Belehren, warnen u. f. w. Ten przykład nas uczy, że do czego * przyuczać , wkładać kogo w co , eilten WOJU Anhalten. Synowie , gdyby nie chcieli być poddani rodzicom, ociec winien , iż ich do tego z młodu nie uczył, iż nie karał. Sk. Kaz. 44 b. UCZYĆ się recipr.\ (Boh. ućit se ; Sorab. 1. huknu , wuknucż , wuknul, wuknem, wuknu , (cf. wyknąć) ; Sorab. 2. huknusch ; Carn. uzhiti sê ; Vind. vuzhitife ; Croat, vuchitisze, vuehimsze; Rag. ucittise, naucittise; Slav, ucsitise; Bosn. ucittise ; Boss. yqHTbCH; starać się nauki nabywać, umiejętności przysporzyć, lenten. Umyślił chodzić do szkoły ‘zuczyć się. Wys. Ign. 51. Coż głupszego, jak nie uczyć się dlatego, że się dawniej nie uczyłeś! Pilch. Sen. list. 1,279. Rzadki młody chętnie się uczy. Rys. Ad. 61. chętnie się uczyć, rozmiłować się w nauce; Boss. pa3yqmbCH , (2 oduczyć się, zapominać). Ludzie ucząc, uczą się. Pilch. Sen. list. 1, 42; ( docendo discimus). Czegoś się nie uczył, nie ucz. Cn. Ad. 125. Uczyć się na pamięć czego, etwaö außmenbtg lernen; Rag. pametovati, pamtiti, (ob. Pamięć). Uczyć się, ob. ‘Studować, szkołować, Vind. Ihtudirati, navuzhivatife , fe svuzhivati, vuzhitife, fhtbieren. Jego nieboszczyk ociec i ja uczyliśmy się razem. Teat. 12, 21. wir haben mit einanber ftitbierŁ Bez uczenia się najmędrszym został filozofem. Jabł. Ez. A. ohne ©tltbteren. Pokój od uczenia się, od czytania, Carn. uzhirna ; Vind. jispa sa fhtudiranje, vuzhenifhe, Thtu-diralniza , bte ©łubterftube. Uczyłem się długo ksiąg, teraz uczę się ludzi. Mon. 69, 408. ich ^ahc lang bte Sit« «her ftubtert, je£t ftubtere ich bte Sîenf^en. Mądrość prawdziwa dobrze sobą rządzić, Siebie się uczyć, i myśl w siebie wrażać. Nar. Dz. 1 , 229. fid) felhft fiubieren. — Latius : Uczyć się , przestrogę brać ; Eccl. HaKa3aT«ca , (cf. kajać się); lernen, eine Sehre worauf nehmen, fid) he* lehren. Uczcie się chrześcianie od poganina , w jakiej karności dzieci trzymać potrzeba. Bals. Niedz. 1, 8. Uczyć się od kogokolwiek godzi. Cn. Ad. 1198. Uczyć się zawsze nie sromota; zawsze jest, czego się uczyć. ib.

Słownik Lindego Z. wyd. Tom VI.

UCZENIE; Vind. vuzhenje ; Slov. ucerri; Ross. npoyqna ; Subst. verb., baö Sehren ; UCZENIE sie, baö Semen, ba3 ©tubieren. — §. Obsolet. *Uczenie , nauka , którą kto posiada , umiejętności jego, wiadomości; bte Sßifjetlfdjaft, bte jernanb bejtyt, bte ©elehrfamfett. Markus Waro , wielkiego uczenia człowiek. Biel. Św. 58 b. Miał Jan Olbracht uczenie nie złe, i bawił się czytaniem. Biel. 442. Miał Jan Firlej uczenie nie złe. Biel. 650. Był człowiek cichy, wszakoż wielkiego uczenia. Pupr. Rye. 526. Miał wielkie uczenie, tak w biegu niebieskim, jak i w innych pismach. Biel. Św. 37 b. — Uczenie adverb. vid. suo in loco. — 'UCZONY, a, e, "‘nauczony, pełen nauki, w naukach biegły; gelehrt, ©ele^rfamfetf; Slov. uće-m ; Sorab. 1. wucżeny, hutżene, mnoho wêdomé ; Cam. uzhen ; Vind. vuzhen , navuzhen , podvuzhen, svuzhen; Croat, vuehen ; Rag. naucjan, ucni ; Slav, naucsan; Bosn. naucjan, kgnisgevan; Ross. yqeHbiii ; Eecl. kiim;ki,ht» , (cf. xiega). Siła czytać potrzeba , chąc zostać uczonym. Nag. Cyc. 8. Uczonym nie łacno , nie ladajako zostać. Cn. Ad. 1164. Uczony przez się, bez mistrza, Graec. avto-dîdaxtoç. Cn. Th. 1178. Był Formosus nabożny i uczony w piśmie świętym. Sk. Dz. 852. Głowa uczona królom najpotrzebniejsza. Boh. Kom. 2, 479. Uczony z ksiąg, ksiąg ma dosyć, uczony. Cn. Ad 1196. Uczony człowiek, a zły Cn. Ad. 1165. Nieuezony człek, tylko jest półczłeka. Gol. Wym. 195. Codzień świat dowcipniejszy i uczeńszy. Syr. 1457. Ten to rym nowy, i jak od Chirona ‘Nieuczny (nieuezony) prawie , bo co z pustych lasów Pisać tych czasów! Kraj. Chim. A 2. Witam cię, o uczony na fletni Idasie. Chód. Gesn. 9. (biegły, ćwiczony, kunsztmistrz na fletni). — Subst. Uczony, sawant, literat, eilt ©dexter; Slav, naucsitelj ; Eccl. khhjkhhfcb , yqenoil nejOBticb , rpaMomoH , yfiftorx, ( cf. chędogi ) , imcbMeHHHKTj. Uczeni nie zawsze są mądrzy. Radź. Job. 32, 9. Ten uczonym ma być mian, który te rzeczy, które w umysłach inszych rozłożone są, wiele ich zebrać, i o nich co najlepiej mówić może. Glicz. Isocr. li A. Przez uczonych nie trzeba rozumieć lada piszących gał-gany nadętych młodzików, wiele o sobie rozumiejących pedantów ; ale ludzi którzy w wielu ważnych naukach są biegłymi. Para. 84, 685. (Slov. ućenota summe doctus). Uczony się teraz nie pożywa. Cn. Ad. 1196. Uczony przy dworze, bez pęta niewolnik, ib. W tym kraju nauka jest w szacunku, gdzie i nieuczeni bte Ungelehrten szukają sobie z niej sławy. Teat. 54. b, 2. — §. Uczony, do nauk należący, nauk się tyczący, naukowy, Boh. ueedlnÿ, od ucenj ; Vind. vukni, vuzhiuni, gelehrt, ber ©elehrfamfeit genribmet. Uczona praca. Uczone schadzki, wieczory. Id. Uczonemi językami nazywamy zwykle Grecki i Łaciński. Czart. Myśl. 93. — ‘Uczonie, uczenie adv., ob. Uczenie suo in loco. ‘UCZONOŚĆ, ści, ź., nauka od kogo posiadana, zbiór jego wiadomości i umiejętności uczonych; bte ©elehrfamfett, ©elahrtheit; Boh. uce-nost ; Cam. uzhenust ; Croat, vuchenoszt ; Ross. yqe-hoctl; Ecc/. KMHîKhCTKO. ‘UCZYCIEL, ‘UCZELNIE, a, m.'\ Boh. et Slov. ućitel ; Sorab. 1. hutżer, pżihutżwa? ; Cam. uzhenik, poduzhenik, podyis; Vind. vuzhenik,

13

podvuzhenik ; Croat, vuchitel , navuchiteJ; Dal. nauchitel, uglavitel ; Rag. naùcitegl, uoitegl; Bosn. naucitegl , uci-tegl; Slav, naucsitelj ; Ross, yqmejib , npeii04aBaTe.ib , Bpa3yMiire;ib ; Eccl. noyqaiejb, Ka3arejb, naKa3aTejb; nauczyciel, uczący kogo czego, ber Serrer. Jedne rzeczy są takie, że się ich każdy bardzo łacno okrom mistrza abo uczyciela nauczyć może; drugie zaś potrzebują pilnych uczycielów. Modrz. Baz. 56. Ciało dają rodzice, rozum uczyciele. Pot. Jow. 20. Pod wątpliwością zostawił, uczeń czyli uczyciel był sławniejszy. Warg. Wal. 276. Czegobyś go uczył, jeśliby uczyciela potrzebował! Gorn. Dw. 564. Kapłan i uczyciel zakonu pańskiego , Ezdrasz W 5 Ezdr. 8, 10. Eleazar, jeden z przedniej-szych uczelników. 1 Leop. 2 Mach. 6, 18. ( mistrzów. 3 Leop.). Z czasem wzbudzi bóg wśrzód ludów, mądrych uczycieli, Którzy będą ich rozum oświecać umieli. Przyb. Ab. 64. W. Post. Mn. 199. VU rodź. zeńsk. *UCZYGIELKA, i\ Boh. ućitelkyne; Bosn. uciteglięa : Rag. naucitegbza, ucitegliza ; Croat, navuchitelicza ; Ross. yqn-TCJibmma, ob. Nauczycielka. ‘UCZYC1ELSKI, ‘UCZYC1EL-STWO, ob. Nauczycielski, nauczycielstwo. UCZYL1SKO, ob. Szkoła , cf. uczalnia.

Pochodź, douczyć, nauczyć, nauczyciel, nauczycielka, nauka, nauczmy, nieuk, oduczyć, pouczyć, przeuczyć, przyuczyć , wuczyć, wyuczyć-; uczeń, uczennica, uczen-niczka; poduczyć, spółuczeń ; ( cf. Elym. ucho, cf. wy-knać).

UCZYNEK, nku, m., ‘UCZYŃ

, m., sprawca; Rag.

98

UCZYCIELKA - UCZYNEK.

UCZYNIĆ-UCZYNNOŚĆ.

u, m; (Boh. ućinek , au-ćinek ; Slov. ucinek ; Vind. storjenje, djanje, djanjost, sama riezb) ; sprawa, co uczyniono, sprawiono, wyrządzono; bie $flitbhtng, btc £&at. Bac voce plerumque uti-mur, cum Verborum est mentio: ani słowem, ani uczynkiem; nie tylko uczynkiem, ale ani słowem do tegom się przyczynił. Cn. Th. 1178. weber mit ©Often, nod) mit Jljaten. Nie miłujmy słowem tylko albo językiem, ale uczynkiem i prawdą. 3 Leop. 1 Joan. 3, 18. (ale skutkiem i prawdziwie. 1 Leop ) Z uczynku , nie z słów człowieka poznają. Fredr. Ad. 8. Słowa bez uczynków nie mają wagi. Petr. Ek, 98 ; (Slov. mnolio rcći , ueinku niśt; mnogo słów, uczynku nic). Cnota na uczynkach zależy. Budn. Apopht. 117. Częstokroć o uczynku dobrze trzymamy, źle o czyniącym. Pilch. Sen. 353. Często uczynek z sercem się nie zgadza. Past. Fid. 216. W każdym uczynku jest przedsięwzięcie serdeczne tajemne, na które bóg sam patrzy. Sk. Oz. 35. Gwałtownika albo złoczyńcę, któregoby, gdyby na świeżym uczynku według prawa goniono.... Szczerb. Sax. 181. auf frtfdjer 2J)at. Król w każdym przypadku, prócz gorącego uczynku, t. j, występku jawnego, któremu czas roku i sześciu niedziel nie minął, dawał glejt. Czack. Pr. 205, (ob. Gorący)^ Zły uczynek; Ross. 340TB0peHie (cf. zło-czyństwoj, Ü&eltjfflt. Nie będziesz czynił uczynków ich. 1 Leop. Exod. 23. (nie będziesz naśladował ich złości).— Ascel. Dobry, miłosierny uczynek, eine wofdtlfflttge $attb» lung, Cttt gilte3 ©erf. Stworzeniu bożemu Miłosierny uczynek, dopomódz ku czemu. Paszk. Dz. 93. Zona gierade swą na miłosierne uczynki dla zbawienia swego daro-

wała. Szczerb. Sax. 143, (cf. na przebóg). Uczynki dobre są te, które z prawej wiary pochodzą, a z zakonem bożym zgodne ku chwale samego boga ściągają się. Kat. Gd. 39. Woleli dobrze czynić, a niż dla dobrych uczynkôsv być zaleceni. Dirk. Dorn. 118. —g*. Uczynek, ‘uczyń, czyn, dzieło, robota, rzecz pracą czyli czynem wykonana* b(i$ ©erf, bie Slr&Ctt. Bałwany, srebro i złoto, uczynki rąk człowieczych. Budn. Ps. 135, 15. Rzerniesła i nauki nie mają same w sobie doskonałości ; ale w uczynię swym , jako malowanie ma doskonałość swoje w obrazie. Betr. Ek. 98. Uczynek małżeński, cielesny * sprawa cielesna, ber 33e^fd;laf; Ross. coinie, (cf. zejście się); Eccl. ccy-ciuie, cjvrbmeiiie rfciecHoe. Gdyby kto z krewnemi białogłowami uczynek miał. Sax. Porz. 39. weint er mit tljneit jti tfjlUt (mtte. Nasienie pokrzywiane małżeński uczynek pobudza, pijąc je. Urzed. 514.—‘g. Uczynek, skutek, skuteczność, n. p. Wydymać się na stolec bez uczynku. Spicz. 90. offne (Erfolg. — §*. Nieuczynek, gnuśność, îrügfieit. Ten się bije, a ów zaś woła w pojedynek, A nie chcieć umrzeć wstyd i szpetny nieuczynek. Gaw Siei. 358. UCZYNIĆ, UCZYNIENIE, ob. Czvnié. UCZYN1CIEL, a, m. , UCZYŃCA , y ucinitegl, Urheber, ber etioaä gemacht Ijat. Co pomoże rycina , że ją wyrzezał uczyniciel jej ; miał nadzieję w uczynku uczyniciel jéj. VU. ffabac. 2, 18. ‘Aza rzecze uczynek uczynicielowi swemu: nie uczyniłeś mnie! Budn. Jez. 29, 16. Ojciec niebieski jest wszystkich rzeczy wobec sprawcą i uczynicielem. Salin. 2 , 408. Klękajmy przed Jehową stworzycielem naszym. Budn. Ps. 95, 6, not. «uczynicielem naszym». Obejrzy się na stworzyciela swego. Budn. Jez. 17, 7 , not. ,,na uczyńcę swego'*. W rodź. zeńsk. UCZYNIC1ELKÄ , i, Rag. ucinitegliza. UCZYNKOWY, a, e, do uczynku należący, 3$at*, mit ber îffat, mit ïfjatcu, merftfmtig. Niechajże będzie sprawiedliwość nietylko ustna, ale i uczynkowa. Wróbl. 132. Grzech uczynkowy, który sami czynimy, albo sercem, albo językiem. Hrbst. Nauk. H 8. Najświętsza panna żadnym nigdy grzechem , ani uczynkowym , ani pierworodnym zmazana nie była. Sk. Zyw. 2, 404. Uczynkowe miłosierdzie, nietylko dawać; ale też i winy i występki odpuszczać. Żarn. Post 2, 322, et 41 , cf. słowne miłosierdzie, nie posądzać, nie potępiać, ib. 2, 322. UCZYNNOŚĆ, ści , i., Boh. aućinnost ; staranie dogadzać drugiemu, Stenft&efüjfenlfett, ©efćtHtgfeit, SMenftnhUtgfett, ©tenftfertigfeit ; (Boh. aućinliwost skuteczność). Uczynność wyrządzać, pokazować, przestrzegać uczynność, ofßcium colere. Cn. Th. 1178. Jeśli uczynność synowska jedna albo druga nie przejdzie wielkości dobrodziejstwa ojcowskiego, tedy może się tych uczynności tak wiele nazbierać, iż wszystkie zaraz dobrodziejstwa ojcowskie sztychują. Gorn. Sen. 210. Ustawicznie mi tkwiało w sercu, jakbym był taką uczynność jakimźekolwiek czynem odczynił. Bzów. Roz. pr. Cośmy kiedy dobrego uczynili, abyś nam miał był jaką uczynność taką niesłychaną odczyniać uczynnością? ib. 42. Bóg nagradza każdemu według jego uczynności, małodawcy mało daje, a wie-lodawcy wiele dawa. Gil. Post. 280 b. Tym więcej my

kogo, udawać czyje osobę, grać rolę jaką ; ctiiett öorftel* len, einen fpielen, eine 9Me fpielen. Każdy człowiek sposobnym jest do udania dobrze swej osoby na teatrze tego świata. Zab. 5, 31. Na ścenie udawali aktoro-wie, proscenium było dla błaznowania kuglarzów. Nar. Tac. 2, 243. Demostenes udanie czyli akoyą za istotną wymowie poczytał. Gol. Wym. 232. baê ©cberbcnfptel, bie Slction. — Fingendo : Chce udawać Francuza przez lekkomyślność, Anglika przez dziwactwo, Włocha przez wykręt. Kras. Pod. 2, 231. Udaje mędrka we wszystkim.

ać błazna Ross. npruypuBaTB. pana Teat. 49. c, A 2. er roili

UCZYNNY-UDAĆ.

UDAĆ.

99

wszyscy W. M. zostaniem powinni, im większa będzie uczynność W. M. niż obietnica. Gorn. Dw. 364. Kto nieuezynny, gdy może, dla ludzi, Do uczynności ku sobie nie wzbudzi. Jabł. Ez. 69. — §. Dosyć uczynność ob. Dosyć, Dość. — *§. Postanowisz Lewity w ich uczynnościach. 1 Leop. Num. 8 , 26. (w ich pilnośoiach. 3 Leop., w ich obowiązkach). Ta jest uczynność familii Gersońskićj. 1 Leop. Num. 4, 28. (ta jest posługa. 3 Leop., urząd. 3 Leop. Num. 4, 24 ; 3lmt3tferncbtUHg, 3lmtêpfiicl)t, cf. urzędowanie). UCZYNNY, a, e, UCZYNNIE adv. ; Boh. aućinny ; staranny w przysługowaniu, w dogadzaniu, bienftbefliffen, bienftfertig, gefällig; (Boh. aućinliwy skuteczny). Atykus, mąż ten uczynny, na to tylko kredytu swego używał, żeby biednych ratować. Kras. Hst. 122. Złóżcie z siebie staranie około łakomstwa, a bądźcie ludźmi uczynnemi. Hej. Post. T 4. Pełen litości i chęci uczynnych Szukał swój szczęśliwości w szczęśliwości innych. Chód. Gesn. 1. Krasicki był uczynny, skoro mu tylko możność pozwoliła. N. Pam. 4, 79. dobroczynny, świadczył, roar roollltbätig. Uczynni przyjaciele nie omieszkali mi donieść wszystkiego, co mię tylko zmartwić i pomieszać mogło. WeLg. Marm. 1 , 207. (usłużni). Wszakże są uczynne liczne białogłowy. Na coż tę pożądliwość zwracać do bratowy? Trel). S.M. 84, (cf. siostry miłosierne). Serce moje jest uczynniej-sze dla tego, który daje więcej. Teat. 33. c, 4. — §. Dosyć uczynny, ob. Dość.

'UCZYBNIĆ, UCZEBNIĆ, ob. Czernić. ‘UCZYRWlENlC, ob. Czerwienić.

'UCZYTELNY, a, e, nauczny, naukę dający, uczący; be* lefirenb, lefirretd;; Hoss. yiinie;iŁHbiM. Nie wiem dlaczego nie włożyli tego słowa Wileńscy czerńcy w swoje ewangelią uczytelną, prostym językiem po Busku wydaną? Sak. Dusz. 141.

U D.

'UD, ob. Udo.

UDAĆ, f. uda cz. dok., udaje praes. Udawać cont. ; Boh. udati, udawati. — §. a) 'udawać komu czego , po kąsku dawać, częściami dawać. Cn. Th. 1179. ttacfMUtb nad; geben, jutl;etlen. Łaknącemu chleba udawali. Żarn. Post. 3, 778 b. — §. b) Udać jaką monetę, wydać ją, zbyć się jej; ein ©elbftücf anbrtngen, auägeben, lo3 roerben. Udać monetę złą cudzoziemską. Cn. Th. 1179. By też najgorsza moneta, kiedy ją udam.... Gost. Gor. 23. W Afryce łowią pewne ślimaki , które udają miasto pieniędzy. Boter. 242. Słyszałem wielu chciwych grosza takowego, Zęby choć gdzie udany, wracał się do niego. Jag. Gr. B. (Vind. vdaja* iście za mąż, cf. na wydaniu; Croat, vdatisze * żenić się). — Similit. fig. Wielka mądrość, udać uprzejme gardłowania na osięgnienie dziedzictwa w ziemi świętych. Hrbst. Nauk. a, 6 b. łożyć na co, ryzykować, podjąć się; uerroenben, anlegen auf etroaä, baran feßen. — §. c) Udawać co, wystawiać co, pokazywać, reprezentować; jetgen, barftellen, norftellen. Sami rodzice nie mają dzieciom nic złego po sobie uda-

wać i w mowie i w uczynku. Sk. Kaz. 420. Natura udana pęzhkiem , uśmiecha się i ożywia objekta. Teat. 48, 26. (wyrażona). Portret mocno do niej podobny, dobrze udany; kolory nie mogą być żywsze. Tent. 9, 8. Białej pici ochędożny ubiór przystoi, lecz nazbyt szumny bardzo ją szpeci i źle udaje. Budn. Apopht. 139. Białogłowy ubiorem się udawają, lepiejby gospodarstwem. Gost. Gor. 150. zaszczycają, ozdabiają, zalecają, ftdj problictrctt mit etruaö. Właśnie to zdobi, kto się zacnemi rodzicami udaje, a sam łotr. Falib. G. chlubi, fief; roonttt riifmten. Wiele też i od udania dobrego towar popłaca. Tent 10, 12.. Na udaniu wiele zależy. Cn. Ad. 514. (na zaleceniu, zachwaleniu, pokazaniu, przedawaniu). Jedno rozmaicie udać można. Cn. Ad. 316. — Udawać

Teat. 37, 151.

Wielkiego chce ben großen £errn fpielen. Udawać ubogiego Hoss. hh~ maTbca ;    udawać    nabożnego. Vind. fe    sa brumnega sa-

deluvati;    udawać    chorego;    Vind. Ce    boun nareja, fid)

arm, fid; fromm, fid; franf ftellen. — Udawać za co, wydawać za co, eine 0ad;e für etroaê auśgeben. Totyla ore-żnik, udał się za    tego króla.    Sk. Dz 558. Nigdy się za

bogatego    udawać    nie trzeba, kiedy    się jest ubogim.

Teat. 4. b, 96. Oszukał mię , psa za lisa udał. Cn. Ad. 799. Milczenie głupiego uda za mądrego, ib. 496. Sposobność udania się za co chciał, służyła mu do pozyskania serc wszystkich. Fam. 85, 2, 280. — Udawać, zmyślać; srorgeben, erbitten, oerftellen; Vind. hinovati, hiniti (inaczyć), fe potait, hinauzhuvati , leshnivu fe skashuvati, fe leshnu skasati, fe spakati, lesiziti ; Croat. kujamsze , jalimsze , jalitisze ; Hoss. npHTBopcTBOBBTL ; Eccl. npHTBOpafo, CTpaHHoaBiiTHca, CTpaHHOHBjflTiica. Uda-wa , że ją rodzonemu za żonę odda. P. Kchan. Orl. 1 , 255. Udałabym przed tobą, że cię rozumiem, ale się nigdy udaniem nie bawię. Weg. Marm. 3, 21. Przy początkach panowania Nero był bardzo łaskawy; byłali to przyrodzona dobroć, czyli udanie, trudno zgadnąć. Pilch. Sen, łask. 1. SSerftellung ; (Boh zâminka , zamyśl, cf. zamiana, zamysł, zmysł, zmyślenie); Bosn. podjamstvo ; Ross. npiiTBopcTBO; Eccl. npimopeme. Biegły w udawaniu. Hoss. npHTBOpuHBŁiH. Udawany, Bosn. podjamni ; Hoss. npiiTBopHHH, npiiTBopHO. Umieją udawać tak, iż ich z trudnością poznać można. Tent. 15, 5. Tak mi się umiał udać, żem się nie baczyła, że wszystko zmyślał. P. Kchan. Orl. 1, 111. To jest mężczyzna, tylko udaje głos kobiety. Teat. 21, 119. er »erftellt bie Stimme, rote ein 2öeib, ma$t eine Söeiberftimme nad;. Umie każdy grzech

400

UDAĆ.

UDAREMNIĆ - UDA T NIE.

pod płaszczem cnoty udawać. Dambr. 467. — Udawać potym na to się udały, Aby to, co rozjemca rzecze, się, zdawać się, pozór mieć; fctyeinen, ben 3lnfttyetn tyaben.    prawdziwie ztrzymaly. Papr.    Koi. P 4.    (na    to przystały,

Wiele się w piśmie ś. rzeczy udają, jakoby sobie prze-    tego się chwyciły). — §. e)    Udaje się    co,    zdarza się,

ciwne. Sk. Kaz. 84.— In pejorem parłem,: Udawać kogo    powodzi się, Vind. frezhnu jiti, od rok jiti, vfrezhatife,

do kogo, oskarżać fałszywie, donosić go fałszywie; et»    gratati, e3 gelingt, getyt etttJQÖ, fctylćigt gut attê, glttcff;

nett fćtlfctylid) angebett, Auflagen. Nie skarży, i sąsiada swe-    {Boh. udatsestać się, Bosn uzdatise, smitti * śmieć, au-

go nie udaje do sądu. Bach. Ep. 64. Wyrzucał sędziom,    dere ; Ross. y4ajeub śmiałek, y^a-ib, y4aibCTB0 śmia-

że pozwalali uszu udaniom , i nie karali fałszywych* łość, zuchwalstwo). Udanie się, szczęszczenie, powo-oskarżycielów. Weg. Marin. 1 , 24. Albo to jeden był    dzenie, zdarzenie się Ross. y4a»ia. Udający się do-

smagany i dręczony przez jego udanie? Teat. 54. c, B    brze , zdarzający się, powodzący, szczęśliwy Ross. y4a-

2. Zły język mię udał. Teat. 24. c, 70. Rzezaniec udał    qjüHBbm, y4aiiHbi0. Zapewne mu się nie udało? If. Oh,

Druza przed ojcem, ostrzegając go, aby nie pił z pier-    jak mu się jeszcze udało! Teat. 44, 455, Ross. nOTa-

wszego kubka na bankiecie synowskim. Nar. Tac. 4 ,    jiaHMJOCb. Najlepszemu piekarzowi i piwowarowi chléb

278. Srodze i niesłusznie w niektórych pismach od    lub piwo czasem się nie uda. Torz. Ski. 126, {Vind.

niego źle udani jesteśmy. Zygr. Pap. 252. I cnotliwego    nesporeditife , nefvishatife, ne gre po roki, meni fe

udadzą próżnym. Mon. 75, 718. Za nierządnicę mię do skasi). Grzesznikowi udaje się nie tylko trzy ale i tysiąc ludu udawał. P. Kchan. Jer. 93. Aby tej wody nie ga-    razy. Lach. Kaz. 4, 410. Masz przecie    jaką    nadzieję, ze

nili i źle drugim nie udawali, potrzeba wypisać choroby,    się twój projekt uda! Teat.    5 b, 21.    Jak    się uda. Cn.

które ratuje i leczy. Syxt. Szki. 224. — §. d) Udawać    Ad. 503. (jak kostka padnie, rady doda potrzeba, cf.

co gdzie, obracać, kierować; (Carn. udajem se » se dedo,    czasowi służyć). — §. Udać się w co, wdać się w co,

flecto) ; Vind. fe dodali, fe pobrati, fe spraviti, savodi-    wrodzić się w co, podobnym się stawać, pochodzić na

tife, ntotyitt tnetibeit, leitfcn, fetyren, rictyfett. Zona Potyfara    co, formować się na co, kształcić się podług czego;

udała oczy swe za Józefem. Radź. Genes. 59, 7. —    einem nactyfctylactytctt, ätynltcty werben ; Vind. podobiti, ena-

Udawsć się gdzie, dokądkolwiek się obracać. Cn. Th.    kesten gratati, napodobiti, napodobuvati ; Ross. yvtaTbca,

4179. ftcty wotytn mcitben. Gdzież biedna udam się, któ-    y4aBaTbca. Dzieci czasem udawają się w ojca, w matkę,

reź miejsce, który kraj, która naię obroni część świata!    abo też w kogo inszego dalszego. Sak. Probl. 213. —

gdzież się nędzna schronię! Bardz. Luk. 523. Udajmy    Udać się komu » przypadać mu do gustu, podobać mu

się w tę stronę. Teat. 56. c, 4 44. Porzucić publikę a    się; einem gefallen, nad) feinem ©efctylltacfe fei)rt. Gdy mię

udać się na wieś. Węg. Marm. 1, 97. Udaję się na oso-    ujźrzała, i żem się jej jakoś udał, myśliła aby od me-

bność, osobności szukam, na osobność się skradam,    go odwieść mię towarzystwa. P. Kchan. Orl. 1, 152.

capto solitudines. Cn. Th. 1 4 78. et 643. W którąż udam    Nie ci, co słuchają Uchem samym, panu się udają,

się drogę życia? mają swoje Wrzawy publiczne miej-    Kanc. Gd. 4 48. — §. Udaje mi się płacz, rzuca mi się

sca ; ma dom niepokoje. Min. Ryt. 3, 4 08. Który chci-    płacz, mtr brettycn bie îrcityneil anś; rzucają mi się łzy',

wości swe ma na wodzy, a udaje się rozumnie , u mnie    Wiod. Wielki się płacz uda po wszystkiem świecie lu-

jest mało nie aniołem. Goni. Dw. 406. Udać się na jaką    dziom. Sk. Kaz. 5. — §. Udać się na co, przydać się,

zabawę, stan, żywot. Cn. Th. 4 4 79. etwas ergreifen,    pożyteczym być; ju etrcaâ fangen, btenltcty fei)it. Na co

WOJU fctyretfett, ftcty ^cm ergeben. Ona nie wiem, na jaki    się to uda, że wielu o tym wiedzieć będzie? Tr.

po

żywot się udała, Ze i wstydu i dobrej sławy zapomniała. UDAREMNIĆ cz. dok., daremnym, próżnym uczynić; öeret« J. Kchan. Dz. 229. Udać się na swawolę, brać na kieł. teilt, oergebltcty ntactyett. Wszystkie moje starania udare-Cn. Th. 4179. Kto się na złe udawa, zwłaszcza ku fre-    mnione. Mon. 71 , 429. W wielu rzeczach można ci

jowi, abo ku psocie, już taki traci srom. Ezop. 90.    winszować nieudaremnionych pism twoich. Mon. 74,

Dziecię napiwszy się z młodu swmj woli i rozkoszy; we    486. Dudz. 49. UDAROWAĆ czyn. dok., u. p. Panowie

wszystko się złe udawać będzie. Glicz. Wych. E 4 b.    onę niewiastę udarowali, uprosili, że wypuściła dobro-

Na wszystkie się już udał rozpusty. 7eat. 50. b, 35.    wolnie ze wszytkiego syna cesarskiego. Weresz. Reg.

Naprzód się na serdeczny płacz wszystka udała. Olw. Ow.    54. podarunkami ujęli, zniewolili; mit ©efctyettfen erfaufen,

552. Godzien w większe się jeszcze złości a w' męki się roojtt bringen, ob. Darować. UDARZYĆ , ob. Darzyć, udawamy. W. Post. W. 2, 4 93. Udali się po ‘bodzech UDATNOŚĆ, ści, i.\ [Boh. udatnost, udatenstwj; Slov. uda-obcych , modłę im czyniąc. 1 Leop. 3 Reg. 9, 9. (cho-    tnost, zmużilost; Ross. y43JŁCTB0 » śmiałość, męstwo),—

dzili za bogi obcymi. 3 Leop.). Udawać się do kogo, ucie-    przyjemna zręczność, snadncść, przystojność, ksztalt-

kać się do kogo, podpadać do kogo; ftcty an jentanben    ność; ©efctytcflictyfetf, 2Inmntty, SBotylanfłanb, ©tattlictyfeit.

tnenben, JU ityrn feine Blifhtttyf netylimt. W celniejszych rze-    Udatność ma, kto umie na zetkaniu się z ludźmi, do

czach udawać się ma do pana. Kras. Pod. 2, 206. (ra-    każdego wdzięcznym i miłym się udać. Pelr. Et. 276.

dzić się, pytać się pana). Do niego w tym interesie    Dworzanin, aby miał rozum wielki, urodę, udatność.

udać się trzeba. Teat. 9. b, 65. Bardzo dobrze udałeś się do    Gorn. Dw. 19. — §. Wystawianie, udawanie, bie SSor*

mnie, chętnie ci usłużę. Teat. 49, 96. Córko, będziesz się    ftellung einer ©adle. Udatność jest niby niejakimści malo-

chciała udać dobrze % nie bierz leda chłopa sobie; si te    waniem rzeczy. Zab. 42, 266. UDATNY, a, e, UDATNIE

rze-

bene jüngere voles. Zebr. Ow. 368. — Obiedwie strony    adv. ; {Boh. udatny ; Ross. y4aiH0 > mężny, żwawy

źwy, y4aaem> » śmiałek, junak); przyjemnie zręczny,    przełknąć, został chleb w gardle jego, i udawiony zo-

obrotny , snadny, kształtny, pięknego pozoru, przy-    stał. Sk. Żyw. 1, 3i b. Mtb er Clfticfte. Bodajem się udawił

stojny ; gefd)icft, gemanbt, moblauftćtnbig, ftattlici). Chcę, aby    tym zdrowiem, jeśli w nim kości są. Mat. z Pod. G 4.

(przeklęctwo pijackie żartobliwe). Bodajem się udawił, jeże— lim choć słowko komu o tym powiedział. Teat. 10. b, 37. Udawienie, Ross. y4aBa, y4aBKa(l y4aBa, y4aBKa; Eccl. 4aBioo , y4aBKa, ocwto sidło). UDAWICIEL, a, m ; Rag. udavitegl ; Croat, zadavitel, f. zadavitelicza ; udusiciel, ber tërmürger; (Ross. y4aB.ieiiHHicb obieś, wisielec, f. y4a-Bjiemuma).

dworzanin miał członki udatne, tak izby z jego ułożenia znać siłę, znać czerstwość, znać chybkość było.

Gorn. Dw. 29. Ale też Wc Pana udatna figura , wzrost hoży, talia piękna, noga czysta. Teat. 22. b. 37. Uda-tnie z stołka swego wstawała I szła przed króla. P.

Kchan. Jer. 431. Szczęśliwa ta droga, Po której chodzić będzie tak udatna noga. J. Kchan. Dz. 209. Twarz pozoru wielce udatnego. Bardz. Trag. 204. Skargi swoje UDELIKACIĆ kogo cz. dok., delikackim , papinkowatym jako mogli rozszerzali, Na udatne się słowa przesadzając.    kogo uczynić, rozpieścić go; einen junt SBeicbltnge machen,

Odym. Św. F f 2. Była ta z wierzchu udatna nauka,    tint öerjärtellt. Szło o udelikaeenie syna. Mon. 71, 111.

ale papieżowie ją za skazę prawdy mieli. Sk. Dz. 111. UDEPTAĆ co cz. dok. ; Ross. yTOinaTb, yiariTbiBaTb, yMHTb, Bóg uczciwości z serca pochodzącej godzien jest, nie    ynmnaib; depcąc utłoczyć, udrepcić ; nteber treten, gleidj

udatnego zalecenia. Petr. Et. 40. Drzewo złotemi udatne    treten , bill'd) treten nteber brücfen. Naścielać mierzwy na

jabłkami. Bardz. Trag. 280. ozdobne, gefd)inücft, gejiert.    drogi błotne, a gdy się już wślapi albo udepce, na ku-

pę wielką złożyć. Cresc.Sô. — §. Aliter: Czvby le już tak znaczne udeptawszy kraje Były mi nieprzebyte Ilebry i Dunaje ! Tward. Wl. 60. zwiedziwszy, uszedłszy, przeciągnąwszy; itadjbem id) fold)e Sänber betreten, biirdtjogen ^abe. — |. Fig. Poniżać, pokorzyć; nteber brüten, be» mütbtgen. Na udeptanie animuszu janczarom Kioperli roz-

Wąsem czarnym udatny. Banial. M 2. Jugurta był urody krasnej i udatnćj siły. Biel. Hst. 129. należylćj, gehörig. Był Alexander średniej urody, twarzy obdłuż, kościsty i żylasty, ku mocy udatny. Biel. Św. 562 b.

(dosyć mocny). Jeden nad drugiego jest udatniejszy do posługi Bzpltćj. Petr. Pol. 161. (zdatniejszy, zdolniejszy).

(cf. praszczęta); Slov. udërugi; Sorab. 1. deru , djru, bjrim , wuderu ; Sorab. 2. derisch ; Garn. udareti, udarem, udriham , terzheti, butiti, butim, bunkam ; Vind. vdariti, vdarjati, tepsti, tepem, terzhiti, (povdarjati * pobić , isvdariti, vunvdariti, vunvdarjati * wybić ; navdariti« nabić; obvdariti » odbić ; skusvdariti, skusvdarjati, pre-vdariti * przebić ; prevdar, zhesdar « przebicie) ; Croat. vudriti, vudiram, hariti, (odvudiram * odbijam) ; Dal. uda-ram , (odudaram * odbijam) ; Bosn. udretti, udariti , uda-rati, udrjetti, porazili, meçati, lupati, sciunuti, osciu-nuti, (priudritti, opet udritti r ep er cuter e)\ Slav, udariti, udarati ; Rag. udritti, udariti, udarati; Ross. y4apiiTb, y4apHTŁ, (npiy4apHTb przybić), vulg. nupHyib, nupaib ; Eccl. npOTHBoy4apaio odbijam ; cf. Arab. percussit fuste, cf. trzeć; cf. Lat. tero; cf. Graec. téiçor, Germ. brefdjeit); (rarum est in praesenti, loco ejus biję usurpa tur ; sed in praeteritis et futuris usitatius. Cn. Th. 1180. bić, fcblagen, einen 6d)lag, ©tofl geben; Oeftr. fc^meipen. Uderzyć kogo w gębę. Cn. Th. 1180. Rozgniewawszy się ledwie nie w twarz rnię uderzył. Gorn. Sen. 5. Łacno o kij, kto chce psa uderzyć. Pot. Arg. 615. Zawżdy łacno o drzewo , kto chce psa uderzyć. Bej Zw. 80 b. Uderz, lecz słuchaj, rzekł Temistokles, Mon. 67, 415. Uderzę cię, (ob. oberwiesz co). Notę uderzyć na klawiszach. Magier. Mskr. wybijać, eine 9?ote anfd)lageit. Uderzenie, raz, bicie, cios, ciecie, plaga, bat; ein #ieb, £>au; Sorab. 1. dereno, raz; Carn. udarz, gumpa , (udriza » dyscyplina , cf. na udry); Vind. vdar, vdarik , vdarek, isvdar , vunvdar, vunvdarek , fhverk , verfhai, navdar, vfiek ; Croat, vudàrecz, (boshy udaraz» paraliż, szlak); Dal. udarcz; ^Bosn. udorac, poraź, raz; Rag. udoraz; Slav, udorac, (udorac, modrica, eérnjà-

UDAWAĆ-UDAWIĆ.

UDAWICIEL - UDERZYĆ.

101

— §. Udatny pieniądz, który udać można, który biorą; począł wojnę w Niemczech. Kiok. Turk. 255. etitit gangbare 5Mn$e, bte man airôgeben fann, bie genommen UDERZYĆ cz. dok. ; Uderzać niedok.; Boh. udefiti, praśtiti, nńrb. Udatny talar, dobre i udatne pieniądze. Tr. UDAWAĆ, ob. Udać. UDAWACZ, a , m., który co udaje, reprezentuje, wystawuje , naśladuje; ber etltmê DOrfteilt,

$orfteIIer, Śiufftefler, 9îad)al)mer. Byli w Rzymie udawacze prostoty w mówieniu Katona; naganiono tych naśladowców. Pir. Wym. 228. Udawacz teatralny, aktor. ib.

272. ber 0cbaufpteler. — Udawacz fałszywych pieniędzy. Tr. 3lu3geber falfcber 9J?unjeit. — §. Udawacz, UDÂ-WCA , y, m , zmyślacz ; Croat, jalnik, (cf. jałowy);

Eccl. npiiTKopMiiiirb, f. npwTBopHima, ber ©rbtcfyter, ber etmaê jtngtrt, corgiebt, erbenft. Leje tam brzydkie swoje wody Anigrus; jakoż, prócz by puścił chybną sławę udawca, rany w nim płókali Centaury. Zebr. Ow. 384 ;

(nisi vatibus omnis eripienda fides). Złego potwarcę i udawcę precz od siebie oddalili. Pim. Kam. pr. (fałszywego oskarżyciela). Tak jest, a nie tak, jako ty stary udawco bajesz. ib. 342. (łgarzu, kłamco). Stulże pysk udawco , a niewinnych ludzi nie potwarzaj. ib. 95.

UDAW1Ć cz. dok.\ Boh. udawiti; Croat, udaviti, udaviyü-jem, zadaviti, zadavlyûjem, zadavilszem; Rag. udâviti ;

Bosn. udaviti, zadaviti; Ross. y^aBtm,, yTtaBMTb, npo-^aBHTb, npo43BjiHBaTb, nepe4aBHTb, nepe4aBawBaTb ; Eccl.

34aB.ïato; udławić, udusić; ermürgen, erbroffeht. Lizymach lwowi na rozszarpanie wyrzucony , lwa srogiego udawił.

Rej. Zw. 166. Skoro go przywieziono, kazał go sułtan uda-wić. Star. Dw. 54. flrangultren. Udawić się, udusić się; ftd) ermürgen, erfüllen. Anakreon rozynkowym jąderkiem zachłysnął się tak, że go ani połknąć, ani wyrzucić nie mógł, za tym się nim udawił. Warg. Wal. 338. Częstokroć się udawi, kto łakomo chwyta. Zab. 8, 98. Treb.

Wziął sztukę chleba i rzekł: bodajbym tego chleba nie przełkłął, a nim był udawiony; i tak się stało, chcąc

vka * siniak) ; Ross. yvtap'L, TyMaKS, kojiotokł, nupoKt,    Org. 2. er ließ bie ©locfett läuten. Żołnierze udali się do

(2. y4aprD, nocTpbnt apoplexya). Uderzenie się w piersi.    Kremlu, uderzyli w dzwony, pałac otoczyli, i domagali

Psalmod. 56. baö an bie 53ru(t ©cfylagen. W puklerz zawie-    się wydania zdrajców. Ram.    85, 1792. Uderzyć w koszony Uderz oszczepem, Niech na wszystkie strony Dźwięk    tły, w bębny, w trąby; bte    fßüUtfeu fcßlageit, bie ïrontUtel

się rozchodzi i budzi rycerze. Kras. Oss. C b.    Uderz w    röhren , in bie trompeten ftoßett. Na    rozkaz    hetmana ude-

stół, ozwią się nożyce. Źegl. Ad. 260. Mon.    75, 678.    rzono w    bębny, aby się wzięto do    broni.    Ram. 85, 1,

Teat. 7, 15. (tknij go jeno, ozwie się, cf. nożyce).    792. W muzykę wojskową, trąby, kotły uderzyć rozka-

Nie mogąc żałości znieść, mieczem w się uderzył.    zał. Tward. Wl. 134. Skoro weszła, wszyscy muzyko-

Warg. Wal. 136. wraził, er fließ fid) ba$ ©djtuerbt in    wie Wnet w trąbę uderzyli, aż szumiało w głowie. Rej.

bett 8eib. Zegar uderzył, bił jaką godzinę, bie Ul)r fiat ge«    Wiz. 25 b. Gdy w trąbę uderzy archanioł, ziemia

fct)lagen. Dziesiąta jeszcze nie uderzyła. Tr. Co godzinka    wszystkie groby otworzy. Kolak. Cal. D 1. — Similit.

na zegarze uderzy, to już czas przeminął, a    co dalej    Gdy do    potrzeby chodzili żołnierze, w    chwałę pańską

to do kresu bieżemy. Rej. Zw. 23 b. Uderzyć    kogo ka-    naprzód    uderzyli, jak w trąby i w    kotły.    Birk. Kaz. Ob.

mieniem, percutere. Cn. Th. 1180. ugodzić, trałić; mit    A. Przy ołtarzu w gorące    modlitwy uderzywszy, panie,

bem ©teinę werfen, fdjntteßen, treffen. Siła, jaką ciała w ruchu    rzecze.... Birk. Dom. 107.    er brad) in fietße ©ebete attS.

będące wywierać mogą nazywa się uderzeniem. Jak Mat. Uderzył, jak niewieścisko jakie, w lamenty, Osman. 4, 16 ©cblag, Stoß. Piorun trzy razy uderzył. Teat. 18. c,    Birk. Chodk. 13. er brad) in    Klagen airê, fließ Klagen attS.

92. ber 331iß fiat brep mal etngefd)lagen. Piorun uderzywszy    Dopiero w płacz i w lament    uderzę, gdy obaczę, że cię

w kościół, wszystkie kamienie roztrącał, i pasyą na poły    niemasz. Chrośc. Ow. 128.    Uderzać na pobudkę. Birk.

rozszczepił. Biel. Hst. 596. Stan twój dla nas był ude-    Kaw. Malt. C 2 b. Uderzać    na trwogę w bębny. Papr.

rżeniem piorunu. Teat. 1. b, 113, cf. trzaskawica, trza-śnienic piorunu ; etN fBltßfdllag , ®OlUterfd;lag. — Uderzyć na kogo, w kogo »bić na niego, porywać się nań, pr. ettr. ; auf einen loöfd)lagen, jufd)lagen, auf tim lośgeljen. Puścim się kęs, i zaś w się uderzymy mocą; rursum ad bella coimus. Zebr. Oiv. 218, (Slav, udariti « atakować). ‘Oborzmy się na to nieprzyjacielskie wojsko, uderzmy na nie; natychmiast je, jak się spodziewamy odpędzimy. Baz. Sk. 594. Jeśli dłużej ta niezgoda będzie rosła, bez wątpienia uderzą w się. Warg. Cez. 172. Sam uderzony, silniej uderza , Ze nieprzyjaciel pierzchnął na strony. Karp. 2, 145. W lej bitwie król, widząc iż już prawie źle, uderzył się (recipr.) sam na ostatku o nieprzyjaciela z tą trochą, co przy nim byli. Biel. 136. sam natarł, mocno się o niego otarł ; et* gtettg fdbft auf ben $etttb lo3, fd)lug felbft auf {fut lo3. Wilk uderzył na psy. Jabl. Ez. 150. rzucił się na nie, er marf ftd) über fie lier. — Transi. Uderzyli nań wszyscy, ogromnemi słowami go przywitali) wszyscy na niego powstali, rzucili się ; fte gingen alle auf tfm log, ftürmten alle auf tfu ju. Zarazem w te słowa nań uderzył. Zygr. Rap. 205. Nie-mogąc jemu łajać, uderzyła w milszą ; irascitur illi, quae sibi praelata est. Zebr. Ow. 348. — Wiatr uderzył w lotne Turskie żagle. Raszk. Dz. 58. bił dący, ber Stub fließ tu bie ©egel. Wiatr wielki i niepogoda uderzyła, i potłukła okręty o zawady. Jer. Zbr. 111. Uderzyły wiatry , i obiły się o on dom. 1 Leop. Math. 7 , 27. (uderzyły w on dom. 5 Leop.) Uderzenie wiatru; Ross. no-pUBt, (cf. porwać), SBtnbSbiaut. — Similiter: Mróz uderzył, n. p. Suknią z siebie przedał, a gdy potym mróz uderzył, zimno wielkie cierpiał. Ezop. 72. (gdy nagle przypadł). Uderzać z dział, bić z dział, strzelać; au3 Kanonen feuern, fließen, beließen. Cn. Th. 1180. Z dział uderzono. Stryjk. Henr. C. Wjazd jego odprawił się przy uderzeniu wszystkich dział i wszystkich dzwonów. Gaz. Nar. 1, 406. bei) Slbfeuerung aller Kanonen uub ©loc* fengeläute. Kazał organista uderzyć we dzwony. Wetg.

102

UDERZYĆ.

UDERZYĆ.

Ryc. 96. SdriR fd)lagett. Gdy o tym do obozu znać dano , na trwogę uderzono. Biel. 688. Gdy z działa na trwogę uderzą, wszyscy powinni się stawić. Weresz. Kij. 22. — Uderzać 'zmysły, uderzać w zmysły, mocno poruszać , razić ; bte ©inne ftarf rttfyren, frapptren. Mowa pańska (do Piłata), gdy uderzy w uszy Starosty, nieco serca w nim poruszy. Odym. Sw. 2, E e 4. Oko toczy wzrok ciekawy po upstrzonych błoniach , kędy tysiąc razem widoków weń uderza. Zab. 13, 167. impresye, wrażenia w niego czyni, ©titbrutfe anf tf)n mad)t. Wyjeżdża na granicę, uderza go różność tego kraju od innych. Staś. ,Num. 1, 51. (frappirt iljtt). — Be malis phy-sicis et moral. Słabość jaka gwałtowna uderza na mnie, siły mnie odstępują. Teat. 29, 70. (napada mnie, e3 überfällt mtd) eine ©djroäcße, brttbt auf mtd) Ijerein). Patrz Wc Pan jak zbladła, Słabość na nią uderza, dobrze że nie padła. Tręb S. M. 57, cf. Gall. tomber malade; (obacz niiéj o łóżko uderzony). Śmiertelne na mnie uderzyły poty. Teat. 33, 49. biją na mię, ber £obe$fd)metß brid)t mir att$. Chromotą nogi jego były uderzone. Birk. Dom. 163. skażone, gelähmt, mit einer 4*äfmtuttg befallen, behaftet, afficirt. Po tym frasunku znowu druga na niego trwoga uderzyła. Sk. Zyw. 1, 176. eine anbere 33eftür» jung brad) auf tfm ein. Był głód wielki, z głodu zaś onego mor ciężki uderzył. W. Post. Mn. 520. Opasanie miasta skoro się dokończyło Uderzył w miejskie głód obywatele. Chrośc. Fars. 554. Jeśli wojsk swych na zimę nie rozpuszczą, Uderzą wkrótce pluty, śniegi, mrozy. ib. 266. (I)eretnbred)eu). — Uderzyć gdzie, dokąd »udać się gdzie śpiesznie, porwać się dokąd, iść z trzaskiem, pchnąć dokąd ; ftd) roofim mettben, plößltd) mofjtn madjen. Tędy nie wyjdę, muszę w inną uderzyć stronę. Teat. 21, 117. Uderzył w stronę Minos ; porrecta munera re-fugit. Źebr. Ow. 191. Mam ‘się do rodziny uderzyć, czy się zostać ? Zebr. Ow. 221. (repetam, uciekać się, schronić się , fetne 3wflućt»t nehmen). Uderzę jak w dym do mojej Kasi. Teat. 56. b, 91. poskoczę do niej, id) fprin*

ge JU iffr flirt. Teat. 32. b, 105. Uderzyć w nogi « za pas    nogi, z kadłubem a w kolanie z grubszym piszczelem

wziąć, pierzchnąć, nóżki pocałować, uciekać; 9Ret$au3    złączona. Zool. 57; Boh. hnót, hnâtek , keyla ; Slov.

flennten, baê ^afenpaitter ergreifen. Przypadł Sw-atopełk z    hnât (ob. Gnat), stèhno (ob. ścięgno), klubo, kicia; So-

wojskiem naszym; księża, widząc nierząd, w nogę ude-    rab. 2. kléd ; Cam. kôlba, kolbèza, (cf. kolba); Vind.

rzyli. Biel. 122. Nie doczekawszy trwogi, uderzyli pręd-    spula ; Slav, stegnab, cserek ; Croat, ztegno, ber ©djen*

ko w nogi. liyb. Cs. 96.— Omisso verbo: Oni, nie mo-    fel, ba3 ®tcfl>ein. Pośladek, udziec, zadek. Perz. Cyr.

gąc dłużćj wytrzymać, w nogi. Boh. Kom. 2, 252. (dra-    1, 142. Dardąć ud przebili. Warg. Wal. 82. Koń ma

paka dali, drapnęli). — Uderzyć gdzie, próbować gdzie    mieć *hudy szerokie a dobrze mięsiste. Cresc. 524. W

szczęścia, udać się gdzie; fid) nnifitn tüctîbeit, feilt ©lud:    rodzeniu dziecięcia nogami, ściągnęły rączki ku udzi-

probieren , fein §eil sierfttdjctt, nu) anpodjeit, anflopfen. Chło-    kom. Spicz. 176. Udziec skopowy, cielęcy, sarni i t. d.,

pcy dyabelnie się teraz kierować umieją; nie uderzy źa-    najlepsza sztuka każdego bydlęcia lub zwierzyny, którą

den tam, gdzie mały posag zwąeha. Teal. 56, 68. Gdzie    na wielkie danie, pieczoną, i w samym śrzodku na sto-

uderzę, wszędzie mi płeć zawiesza śluby, Wszędzie je-    le stawiają; dają spikowane , lub same przez się pieczo-

stem żądany, wszędzie jestem luby. Zabi Fir. 23. Rze-    ne, chlebem tartym posypane, do sosu lub sałaty Wiel.

czy dalsze już przygotowane, więc w nie uderzmy.    Kuch. 432. Udźce zajęcze. Teat. 55. d, 85. fmfcnfeule.

Teat. 34, 29. — Uderzyć kim abo kogo o ziemię, oba-    Udziec jeleni. Dauial. B 5. )pirfd)feule. Udko kurczęce,

lać kogo. Cn. Th. 1180. einen jur ©rbe liiitftrecfcn, ifm auf    ob. Kolanko.

bte ©rbe hinmerfen, mit tfim au bte ©rbe fddagen. Raz mię UDOBRUCHAĆ, oh. Dobruchać. UDORBZAĆ co «. niedok., wysoko szczęście unosiło, Drugi raz niżej ziemi uderzy-    barwić, piększyć , na dobrej stronie wystawpwać, (ob.

ło. Past. Fid. 260. Fig. Uderzyć co abo czym o zie-    Dobrzyc); einen guten 3lnftrtd) gebęit, gut üorfîellen ; (Boss.

mię, porzucić co, cisnąć; ettuaâ fahren laffett, S>0U ftd)    C4o6pnib, C4a6pnBaTb smaku lepszego dodawać). Dotąd

ftoßett, tnegtuerfcu. Uderz o ziemię imieniem królewskim    twoje wvbiegi uchodziły ci łatwo i występki swoje udo-

i urzędmi królestwa wszystkiemi. Orzech. Qu. 75. — Si-    brzałeś przed rodzicami. Teat. 10. b, 86.‘

on święty, jako bogu ziemskiemu , czołem przed nim uderzył. Birk. Kant. A 4. Czołem uderz bogu twemu. ib. C 4. Wszyscy społem, Uderzymy czołem. Byb. Ps.

89. — $. Uderzyć przymierze, zawrzeć, foedus ferire, eilt ÜBÜtlbntß ÎC. fd)lteßeit. Przecież sobie bój sprzykrzyli Pokój wieczny uderzyli. Jak. Baj. 110. Warunki napisawszy Uderzą mir z obu stron. Tward. W. D. 92. Z społecznej transakcyi uderzony wieczny mir z obu stron.

Tward. Wi. 54. Anglia z Francva obronne uderzy przv-Niemc. P. P. 8. UDERZYCIEL , co uderzył kogo. Cn. Th. 1181, Vind. vdarjavez , vdar-nik, tepevez, bijenik , bivez , biunik; Croat, vudritel,

ber einen fcbldgt, ober gefcblagen fiat, ber ©djläger, ©djld* UDOSKONALIĆ, ob. Doskonalić.

geauêtbetler. UDERZYCIELKA, i, £    ^    UDOSTATKOWAĆ. "UDOSTATCZYĆ cz.dok., dostatecznie

UDŁAWIĆ cz. dok., udusić, erwürgen, erftiefen, erbrüefen.    opatrzyć, gehörig üerfebeit. Udostatkowanie armat powdn-

Cisnąc się przez niezliczne tłumy, udław ion w bramie.    no być takie, aby na każdą sztukę było najmniej po

Kanc. Gd. 516. Umarł syn tej niewiasty, bo go spiąć    120 wystrzałów. Jak. Art. 2, 469. Forteca jest tylko

udławiła. 1 Leop. 5 Reg. 5, 19. Albo je topią, albo    prawie udostatkowana na wytrzymanie jednego jeszcze

udławią. Glicz. Wych. C 7.    ataku. Jak. Art. 2, 444. Szkoły w Wilnie bractwa ko-

UDO, a, n., *UD, a, m., (Cn. Th. 1179. Pot. Pocz. 442),    sztem podniesione i udostatczone. Smotr. El. 50. (upo-

UDZIEC, dźca w., UDKO, a, n., UDZIK, a, m., dem.;    sażone). ‘UD0ST01Ć cz. dok.; Ross. y^odomt, y40-

(Boh. aud ; Slov. ud; Carn. ud; Vind. vud, sklep, glid,    ctohtb, y40CT0H3aifc ; uraczyć, zaszczycić; łtmrbigeit, beefl*

kotrig , vudizh, kotrigizh; Croat, vùd ; Rag. ûdo, udà-    reit. Bóg po doczesnych uciechach, wieczne nam w kró-

scze ; Bosn. udo; Slav, ûdal ; Ecc.l. y4t członek, mem-    Iestwie niebieskiem udostoi. Smotr. Apol. 129.

brum; Slav, eloviese udo » członek męski; Eccl. cpaamhie ‘UD0W0LN1ENIE, ob. Ukontentowanie. y4H wstydliwe członki); — udo, femur, najgrubsza kość UDOWY, a, e, do uda należący, ©djeitfel*; Boh. hnatowÿ.

a , m., ten ,

mierze.

103

UDERZYCIEL - UDO.

UDOBRUCHAĆ - UDOWY.

mit bem 9Ingcfid)t jur (Erbe verbeugen. Chciał sułtan, aby UDOLNOSĆ, ści, i, wydołanie czemu, sprostanie, sposobność. zdatność, zdolność, siła odpowiadająca; bte gäbigfeit, gehörige Sraft, ©efd)itflfd)fett, ba» Vermögen, bie $auglid)feit ju ettMÖ. Nie możemy nic naszą udolnością Sprawić , gdybyśmy boga w-spomożeniem Nie byli wsparci. Odym. Śiu. 2, D 4 b. Usiłowały chęci , ale nieudolność odepchnęła daleko od zamierzonego celu. Niem. P. P. brak zdolności, niewydołanie ; Uittterntögeil, Sflîaitgel ber Straft, ©efd)icfiid)feit. Wiedząc o nieudolności mojej w mówieniu , zostawuję tych dzieł chwalebnych wyliczanie ustom wymowniejszym. Boh. Kom. 2, 143 UDOLNY, a, e, sposobny, wydołający, zdatny, zdolny; fähig, gefctpcft,

tfermögenb ju etroaS.

Udowa pieczenia. Cn. Th. 1181. eine Celtic, (eilt ©Riegel). Kości udowe. Kirch. HO, Vind. siegno, kolp; bie $ltft* Beine. Nerw udowy. Krup. 3, 223.

UDOŹRZALIĆ cz. dok., uczynić doźrzałym, jur SRctfe Bringen, reifen machen, reifen. Nasiona te zażyzni i udoźrzali światła mędrców praca. Czart. Myśl. 251.

UDRAPAĆ ci. dok., 'Udrapować niedok., drapiąc urywać, flBreijkn, (tBfràpen, aBjaufeln. Pies by największą sztukę mięsa tak długo będzie gryzł, aż jej nie nie zostanie; ale by po kęsu udrapował sobie, tedy by mu też dłużej potrwać mogło. Rej. Zw. 104. — §. Med. Udrapriąć, ob. Ubiedz.

UDRĘCZYĆ ci. dok.. Udręczać niedok.; Ross. y4pyqHTL, y4pyqarb ; (Eccl. npe4'By4pynaio praelacesso, prnefaliyo) ;

uduśugi, usmrcugi ; Vind. odufhiti, odufhati, sadufhiti; Croat, zagnaviti, zagnavlyam ; Rag. udûsciti ; Bosn. udu-sciti, udaviti: Ross. y4yuiHTb , nepe4yuiHTb ; udawić, udławić; erftićPeu, ernutrgen, erbriicfen. Ja uduszę jego, powiem, że go krew' udusiła. Roh. Kom. 4, 591. Zaklina się: bodajem tym kawałkiem chleba się udusił. Czack. Pr. 2, 232. — Conlin. Udusić, mówi się o potrawie jakićj, którą chcesz mieć duszoną; należy ją dobrze przykryć pokrywą, ażeby nic w'cale pary nie wychodziło. \\ie.l. Kuch. 432. — $. Quoad translations vide : Dusić. UDUSICIEL, m„ który udusił, ber Cfrmttrger ; Rag. uduscitegl. W rodź. ieńsk. ÜDUS1C1ELKA, i. UDU-SZLIWY, a, e; Ross y4yui.iHBbiii ; duszny, duszący, oddech przytrudniający ; ben 2ltl;cm (temmenb, briicfenb. Tr.

utrapić, umartwić, strapić; placfen, plagen, quälen, mar* UDYBAĆ cs. dok., dybiąc uchwycić, ermifcBen, erlanern, Be* tern. Chrystus ciało swoje za nas na krzyżu udręczył, fcBleidieit. Gdy go bieżąc udybiesz.... Bielaw. U 3.

Kat. Cd. 52.    Od 12 lat była udręczona okrutną czer- UDYCHTOWAĆ , ob. Dychtować.

woną niemocą. Rej. Post. U u 6. Dyomed rzucał się i UDYSZEĆ neutr. dok., uziajać się, an? bent Situent fontttteit, jęczał, W silnym tkwiąc barku pocisk srodze go udrę-    fendant, fid) tttt? bent 2ltl)em laufen. Przybiegł udyszony,

czuł. Dmoch. U 126. Ćhodzę zasmucony, gdy mię nie-    A gdy przestał ziajać rum sobie czyni między lud strwo-

przyjaciel udręcza, a'ffligit. Wróbl. 100. Zapowiedziałem    żony. Zab. 13, 248. Po coć się stara wleczesz, ażeś

post, abyśmy się udręczyli przed bogiem. 1 Leap. 1 Ezdr.    udyszała ! Bardz. Trag. 140. Tam udyszony dojeżdża

8, 21. umartwili, fid) cajtepen. Udręczenie, utrapienie;    hetmana rycerz. Tward. W. D. 20. Chart udyszany ziąbie Rinderet), ^lage, 9łotB, ba? 5treut$*. ‘UDRĘCZNOŚĆ ,    je. Pot. Pocz. 338. Rznie powietrze, ni prostej upatruje

ści, i., n. p. Co za korzyść będzie człowiekowi ze wszéj    drogi, Przypadła udyszana a szyki oboje rozpędziła,

pracy swojej i udręczności dusznej, którą się nędził? 1    Bardz. Trag. 421.

Leop. Ecc. 2, 22. (z udręczenia duszy. 3 Leop.).    UDZIAĆ , UDZ1ANY, UDZIEJE, ob. Dziać.

m., dem. ; Boh. podjl, (cf. podział); Vend, dodelishtvu, dodiel, fhpendia, na-dielek, nadiel : Rag. dionictvo, udionictvo; Ross. y4i.TB, ywfejoia, na4’fej'B , Ha4rk,iOK,B, ynaerb , ynacTOKi, yna-CToyeirB, cooóinenie, yjKHHa (cf. użytek), noóuTOKt, naw, (y4’fejKa rozrząd); Eccl. MeponuieHa ; udzielenie, bie SDîittÿeilung, Dziękuję za udział nowinek. Tent. 42. c, 13. — §. Część udzielona, ueząstek ; ba? SDłitget^eilte, ber 3lntl)eil, ba? ju Ti^eil gemorbene. Płacz i nędza są twoim udziałem. Teat. 2, 114. Barss. Trud i niewygoda udziałem padły na lud pospolity. Karp. 4. Udział młodszym książętom, appanage, fêrBtfceil eine? jungem dürften« fol)n?. — §. Podział, rozdział, bie 2lBtl)eilttttg. Części ciała ludzkiego na wiele udziałów dzielonemi być mogą. Perz. Cyr. 1, 13. Móżdżek na dw\a się udziały czy zrazy rozdwaja. ib. 40. Pobiwszy jednych, łatwo i drugi udzia-łek rozprószył. Nar. Hst. 4, 34T. Udział wojska, dy-wizya, eine ®it>ifion. UDZIAŁAĆ cz. dok., uczynić, mir* Hid) tl)un, »errieten, ant^uit ; Vind. sdelati; [Boh. udèlam uczaruję, zczaruję , cf. odczynić). Napiersień udziałasz robotą szachowaną. 1 Leop. Exod. 28, 15. Obiegli Wrocław , lecz że sprawy żadnej ani słuchania nie było , przeto mu nic nie mogli udziałać. Biel. Św. 249. nie wskórali, fie fonnteit il)m nid)t? tlmu, anljaBen. Nowo udziałany; Eccl. H0B0C04’fejaHHbiä, Graec. vsovQyy&eïç, ob. Działać. UDZIAŁOWY, a, e, do udziału należący, 216* Teilung?*, Siöifton? «. Rozsypawszy się pod różnemi udziałowemi wodzami po wszystkich ziemiach Ruskich szkody porobili. Nar. Hst. 4, 503. — (UDZIEC , ob. Udo, Ud). — UDZIELIĆ cz. dok., Udzielać niedok., *Udzielawać

104

UDOŹRZALIĆ - DUSIĆ.

UDUSICIE L-UDZIELIĆ.

UDREPClć cz. dok., udeptać, drepcąc utłoczyć; gleidjtreten, UDZIAŁ, u, m , UDZIAŁEK, łku , niebertreten. Rolą tę, którą orać mają, aby pierwej pasterze bydłem pasząe ztłoczyli i udrepcili. Raur. Sk. 48.

UDROBIĆ cz. dok., drobny kawałek ułamać; Rag. vdrobitti, ein Heine? ©tttcfdjen «BBredjen. Egipt i Assur, jak chce, nami robi, Za to, że chleba kawałek udrobi Na pożywienie mizernego brzucha. Chrośc. Job. 202.

Na UDRY z kim iść » za łeb z nim iść, walczyć z nim; mit einem aitBinben, Jämpfen, ringen, fid) an bie $öpfe frie* gen. Eneaszowi Wenus idąc na udry z Junoną Przy łacińskiej koronie obiecała żonę. Pot. Pocz. 41. Chorostyn szedł na udry z Szujskim. Biel. 726. Zgasła miłość ojczyzny, wielu z nią na udry Chodzi, tak drogo płacąc garść włosów i pludry. Zegl. Ad. 191. Wysuwa się ochotnik z tej i z owej strony, z razu poszło na udry, dalej na plotony, Lecą ludzie jak muchy, gdyby grad pociski. Zabi. Amf. 14. UDRZEĆ, udarł, f. udrze cz. dok.,

Udzjerać niedok , darciem ująć, zedrzeć, obedrzeć; Croat. udiram, uderlszem , «Breiten, aBOredtctt. Udrzeć kogo * oszwabić go, einen BefcBnppen, Betrügen , über? Dl)r Bauen, prellen, Benortfieilen. Co to nas kosztuje, wszystko to książę będzie musiał zapłacić: Kogoż udrzeć, kiedy nie pana? Teat. 52, 22. — g. Udarł go w gębę. Boh. Kom.

5, 207. uderzył go mocno w gębę, er fiat tBnt ein? auf?

SHaul Perfect. Uderzymy śmiało na tego zdrajcę, jak się lam obróci, to go udrę. Teat 13. c, B. (ubiję, uszarpnę).

*UDUCHOWNIĆ cz. dok., duchownym uczynić, gctftig ntad)en, pergetftigeit. Miłość uduchowniona od samej imaginacyi wzrost i życie bierze. Dykc. Med. 3, 684.

UDUSIĆ cz. dok.; Boh. udusyti, udosowati, uśkrtjm; Slov.

frequ. ; Ooh. udèlili, udjleti, udelowati ; Sorab. 1. wu dżelu, pżidżelu, fobu dżelu ; Corn, dadejlim ; Vind. do-deliti, dodelit, podeliti ; Croat, udélyam , podavati , pri— chesztiti , prichéseham ; Dal. udilyujem ; Rosn. udihti, udjeliti, ucinili dio ; Rag. vdjeliti , nadjeliti, nadjegliva-    muh , HeOAepwiio.

ti ; Ross. yAtviHTb, yAiaaib, HaAiaHTb, HaAt.iaTb, (OA'fc- UDZIK , ob. Udo.

4Hib, OAt.iHTb hojnie obdarzyć;, noAtjorrb, fiOAt-iHK) (ob. UDŹWIGNĄĆ cz. jedntl., dźwignieniu wydołać ; Ross. yAim-Podzielić), cooöiuHTb, cooómaTb, (yAtoTb, yAbjbiBaTb    nyTb, y,iBiiraTb,    ergeben,    aufjufyeben    vermögen.    Trzeba

rozrządzić); uczestnikiem kogo czego uczynić, lnitt^ctleit.    się miarkować po silach,    i więcej nie brać    na    siebie,

Utrata rozprasza , mądrość udziela i wie komu. Fredr. Ad.    niżeli udźwignąć możemy.    Filch. Sen.    list. 4,    2.    Teraz

tak mdleją, słońcem upalone , Ze samych siebie udźwignąć nie mogą. P. Kchan. Jer. 347. Czuje się po siłach , i zna dobrze , że brzemię to udźwignąć może. Pilch. Sen. list. 2, 175. Nieudźwigniony, nieznośny, nie do udźwignienia ; unaufOeMar , mierträgltd;. To wszystko, co nie po naszych plecach , twardym i nieudźwignionym być się widzi. Pilch. Sen. list. 2, 174.

- UDZIERŻEĆ cz.dok.\ Ross. yAeprcarb, yAepuuiBaTb ; utrzymać, erhalten, auffyalten, feft galten. Cn. Th. 1181. Pilch. Sali. 96. UdzierżeRie Ross. y^epjKKa. Nie do udzierże-riia, nie do utrzymania, Eccl. HeyAep*HMHM , HCOAepjKii-

21. Będziesz-li miał wiele, hojnie dawaj , jeśli mało będziesz miał, tez mało z chucią udzielaj. 1 Leop. Tub.

4, 8. Tobie to pomoże , co dasz ubogiemu, Więcej skarby ‘rosłą, gdy udzielasz jemu. Prot. Jat. 11. Żaden obywatel niech nie żałuje udzielić potrzebom Rzpltćj,

U F.

Koił. List. 1 , 105. Pieniądze tylko zbierają, a nikomu udzielać nie chcą. Mon. 67, 203. Udzielający, UDZ1E-LACZ, UDZ1EL1GIEL, a, m. ; Sorab. 1. wudżelicze?, pżi-dżeliczef; Cam. dadejlionek ; Vind. dodelnik; Rag. udje-

lilegl , /. udjeliteglizaj Eccl. yAb-iiiTejb ; Ross. cooóihh- *UF, ‘UFIEC, ob. Huf, Hufiec.

TeabHbiH. Passiv. Szczęście, gdy się nie udziela innym UFAĆ, *DUFAĆ med. niedok.\ Roh. aufóm, dauern, dau-w przyjaźni, nie ma prawego wesela. Ror.Sat.AV>. Udzie- fati, duweriti se, fcf. dowierzyć) ; Slov. ufaf, daufâm ; lać się rec. act. , pomagać, przykładać się pomocą, służyć,    ufâni, dufâni, duffani; Sorab. 2. hoffowasch, dowèrisch ;

pożytecznym być komu ; ftd) ttlitttyeilen, geifert, bienen, llüjjen.    Sorab. 1. dowefu; Cam. upam . vupam , vupati , vupa-

Udzielać w każdym czasie wszystkim. Xiadz. 127. Z chęcią    nje ; Vind. upat, upanje, vupasti , savupat, fe sanesti,

udzielamy się potrzebie tych cnotliwych potomków'. Xiadz.    sanafhatife , dovupati ; Croat, ufatisze, uffam, jasze ufam

160. Niech się udzielawa ten, którego uczą, nauką nau-    spodziewam się; Dal. uffatisse ; Rag. uffati ; Rosn. utfat,

czycieiowi swojemu we wszem dobrym. Cii. Post. 174 b.    uzdattise, (cf zdać się na kogo) ; (distng. ufatiti, uhvatiti*

UDZIELNOŚĆ, ści, z., skłonność udzielania swego drugie-    uchwycić, Tichwacić); Slav, uffaltise, (distng. ufTatiti * uchwy-

mu, baé füfittbctlen, bte Sîetgimg, anbent baâ ©einige mitju*    cić); Ross. ynoBaTb, ynoBaro, AOBtpiiTb, AOßtpaTb;

teilen. Udzielność dla bliźniego bez fałszu. Karp. 1, 65.    Angl. hope; Holl, hoopen ; Dan. haabe ; Svec. happas;

(Ross. yAliJHOCTb nadobność , ładnośćj. —§. Udzielność    Anglos, hopian ; 9?teberf. tyapeu; Germ, Ijoffen, (cf. Graec.

narodu, kraju, państwa jakiego * samowłatlność ; Vind.    dnsvco)\ ufać, absolute * tuszyć, nadziei nie utracić;

famostójezhnost, famofvoinost, bie ©elbftftaubigfcłt, Un*    Reffen, bte Hoffnung anfgeben. Ufaj do zgonu, bo

aö^ängigfett, ©ouneranutat. UDZIELNY, a, e., g. Act. Udzie-    się często dzieje, Źe w ten czasz wygrasz, gdy masz

łający drugim, mittljeilenb. Im kto jest lepszy na kogo,    mniej ’’‘nadzieje. Morszl. 56. Ramiony swemi zaszczyci

tym jest uuzielniejszy przez dobroczynność dla niego.    ciebie, a pod skrzydłami jego ufać będziesz. 1 Leop. Ps.

Rais. Niedz. 1, 146.— g. Passive: Udzielny; Eccl. yAt.ib-    90, 4. (zabezpieczonym będziesz, pewnym, spokojnym).

HbiH partitivus, divisibilis ; do udzielenia, tbetlkr, mit*    — Ufać łasce, w nadzieje łaski, frétas gratia. Cn. Th.

teilbar. Niespólne, niespółkujące, nieudzielne, niepo-    1181. ftd) auf etwas »erlaffen, barauf ^offen, vertrauen,

spolite, incommunicabile nomen Del, ucześnika nie przyj- -W bogu ufałem, nie uboje się, co mi uczyni człowiek? mujące, którym żadnej rzeczy nie .godzi się nazywać.    Budn. Ps. 56. 11. id) tynk ©ott vertraut, mein Vertrauen

Cn. Th., (cf. niespołecznisle).— §. Udzielny, oddzielony,    auf ©Ott gefegt, id) traue ©ott. Bóg jest każdemu to,

osobny, odosobniony; befoitberś, abgefonbert, abget^etlt ;    W czym kto ufa, i nadzieję swą pokłada. Żarn. Post. 4,

(Ross. yAi-iŁHhiH 2. nadobny, ładny, 5. apanażowany).    527 b. Nadzieję pokładali, abo ufali w sobie. Dambr.

Na udzielną powieść z osobna niektóre rzeczy kładę ku    561. Miałeś dufanie w królu, a nie w bogu. 1 Leop.

uważeniu. Birk. Dom. 105. — Polit. Udzielny, n. p.    2 Parał. 16, 7. Lepiej jest nadzieję swoje pokładać w

Udzielne państwo, samowładne, etn ItnabMnGtger, foil*    panu, a niżli mieć ufanie w xiążętach. Wiśn. 445. Je-

veratuer ©taat ; Boh. samostatnÿ ; Vind. (amstojezch, fam-    śliby kto którą rzecz inszą chwalił, jeśliby w niej dufa-

fvoin ; Ross. 6e3BHHOBHbifi ; Eccl. caMOÓbiTHUM, caMOCTO-    nie i nadzieję swą pokładał, aniżeli w bogu, ten jest

HTe.ibHbiH. Każde zgromadzenie ludzi własnemi rządzące    przestępcą pierwszego przykazania. Gil. Kat. 52. Gdzież

się prawami, jest stanem udzielnym. Wyrw. Geogr. 120.    są bogowie ich, w których swe ‘hufanie pokładali? 1

Panowie udzielni w Turczech, jako to wojewoda Woło-    Leop. Deut. 52, 37. (ufanie 3 Leop ). Ufaj na Jehowę

ski, Mołdawski etc. Mik. Turk. 65, ( cf. Eccl. óescoó-    wszem sercem twoim a na rozum twój nie spuszczaj się.

CTBeHHbiH, kto He H&iterE coócTBeHHaro óbiTifl). Persona    Budn. Prov. 5, 5. vertraue auf ©ott. Ufam komu , abo

jest istność bóstwa nierozdzielna , rozumna, nieudzielna, jakiej rzeczy, że mię nie omyli. Cn. Th. 1181. Ja mu sama przez się stojąca. Smotr. Lam. 94.    ufam, jak zdrowiu swemu, bom jego wiary dobrze świa-

14

UDZIELA G Z - UDZIELNY.

'UDZIERŻEĆ-UFAĆ.

105

Sommk Lindego wyd. 8. Tou» VL

uprzejmie mit    > SUOerftC^tltd;. Ten krv\i swej ufny, a swą

chlubny cnotą Przypada z liczną swych żołnierzy rotą. Zab. 15, 387. Głupie hardy, dufały nieprzyjaciel, po klęsce w ostrożność upór odmienił. Warg. Kurc. 26, ( Eccl. ycoóiiBHbiH, na ccCn H84e*HMfi sobie ufający ). Dufliwa krzepi nas nadzieja. Ryb. Geśl. B. Na-ć rękę na to, bądź serca ufnego. Past. Fid. 277, (cf. bądź tego 'ist, pewien). Poprośmy pana swego z serca dufliwego, By nas w swój wierze chował. Kanc. Gd. 20. Przejazd jego do Afryki nit^ mniej dufały, jak szczęśliwy. Warg. Wal. 99. (śmiały, odważny, distng. zuchwały, ‘zufały). Flota pod żaglem rusza ufnie i swobodnie. Przyb. Luz. 174. Dufale a śmiele w nich zawsze postępował. Warg. Wal. 100. Położę nadzieję w zbawicielu , dufale będę czynił w nim. 1 Leop. Ps. 11, 6. On im dufale odpowiadał, mówiąc.... Baz. Ust. 79, ob. ‘Bezpiecznie, getroft, getroffen SDîutfrê. W spólności mój dufale stawa. Zebr. Ow. 522. Szujski scenę swą mistruje Tym spieszniej i ufniej , gdy żadnej nie czuje Ostrożności przy carze. Tward. Wł. 19. Uiliwie amen rzeczmy. Kanc. Gd. 5. Przyjmujmyż wiarą dufliwie ciało i krew' pańską. Kanc. Gd. 240. Ufały Acestes. Otw. Ow. 557. — Ufny, któremu ufać można; juoetlafftg, bem $u trauen ift; Ross. ynoBa-TeabHbift. Stanąwszy na stopniu obecnego szczęścia , znam dobrze, jak jest nieufny. Nar. Tac. 3, 40. UFOLGOWAG, ob. Folgować. UFORMOWAĆ, ob. Formować. UFORTUNIĆ, ob. Fortunie. UFRASOWAĆ, Frasować. UFRYZOWAĆ, ob. Fryzować.

dom. Biel. 656. Nie ufaj, tylko sobie. Jak. Baj. 266. (cf. nadzieja, nadziewać sie), ÓJaroHa^eJKHMH ; Eccl. 6xa-Nie zwierzyć się nikomu, jest-ei nie dufać mu, nie znać r04ep3H0BeHHbiii, öott 3utrauetl, Vertrauen, tttt SSertrflltett, go za przyjaciela, i za takiego, któryby mu też dufał. Wiśn. 302. Kto swej radzie dufa, nie mądry. Sk. liaz. 137. Nie trzeba dufać ludziom od siebie zdradzonym. Ustrz. Kruc. I, 237. Źle postępuje, kto fortunie dufa. Min. Ryt. 4, 145. Nie takbyśmy gładkości ufali, ani twarzy swych olejkami i farbiczkami smeloowali, gdybyśmy na to , jakie potym być mają, pamiętali. Żarn. Post.

3, 747 b. Ufam w co, dufam w co, 'każę na co; id; oerlaffe tutd;, fteife mid;, podje auf etroaS. Oni w swoje wozy i ufają w konie, A my w pańskiej kładziemy nadzieję obronie. J. Uchań. Ps. 26. Jozafat nie dufał w Baala, lecz postępował wedle boga. Sk. Zyw. 2, 177. W ten też to rozwód kobietki najbardziej dufają, bo za najmniejszym nieukontentowaniem zaraz nim mężom swoim odgrażają. Teat. 7. c, 13.

Pochodź, ufałość, ufność , ufny ; dufalość, dufność, du-fny ; poufały, podufały, zaufanie, (cf. zuchwały, 'zufały).

UFAŁDOWAĆ ob. Fałdować.

*UFALIG , ob. Uchwalić.

UFAŁOŚĆ , UFAŁY , UFALE , ob. Ufność, Ufny.

UFARBOWAC, ob. Farbować.

UFEJDAĆ cz. dok., usrać, befdjcipeit. A to nas żywot, ufej-dawszy się umrzeć. Rys. Ad. 1.

UFIGUROWAG cz. dok., uformować w figurę, utworzyć ;

Pilbeit, formen. Bóg człowieka z ziemi ufigurowawszy , żywym go sprawił. Kanc. Gd. 269.

ob.

UFLORYZOWAĆ , ob. Floryzować.

U Gr.

106

U F A Ł D O W A G - UFNY.

UFOLGOWAG - U G A S.

UFNAL, a, m., kopytny gwoźdź, z Niem., ber jpufitagcl. Dla ufnala konia zepsować. Cn. Ad. 156. (dla małej rzeczy wielka utracić). UFNALIK, a, m.. dem.

UFNOŚĆ, ‘DUFNOŚĆ, UFAŁOŚĆ , ‘DUFALOŚĆ , ści , z., UGADNAĆ cz. jedntl., Ugadać niedok., Ugadywać cont. et ufanie, zaufanie; Boh. daufânliwost, duwernost; Slov.    frcqu.\ Garn. ugânem , uganiti ; Vind. vganiti, nasvedu-

daufanliwost, dautanj, duffani, duwernost; Sorab.\. do-    vati , prerokuvati ; Croat, uganyam , zaganyam ; Ross.

wérnofcz; Vind. savuplivost, sanafhliwost; Bosn. uffan-    yra^aTb, yra4bißaTb ; zgadnąć, zgadywając trafić; ratljen,

ça, uffaniiçe, uzdanje;    Slav, uffanje; Ross, ynoßame,    erraten, ratftenb ltnb inutfmtapcnb treffen. Poganie z pe-

40BtpKa, 40Btp'iHB0CTb, 40B'kpeHie, noßtpeHHOCTb, ó.ia-    wnych obrazków przyszłe rzeczy ugadywali. Budn. Hoz.

r0Ha4OKH0CTb, H3Bi>menie; Reel. (Mar04ep3H0ßeiiCTB0,    3, 4. Czego się strzedz ma, człowiek nigdy nie uga-

baä Bntrauen, Vertrauen. Zbyteczna ufność znak serca    dnie. Teat. 42. d, B. Coż tedy, jeśli Cyrus do Lidyi

prostego. Past. Fid. 216. Bojaźń próżna i ufność zby-    wpadn Z wojskiem, i to co mówi wieść ludzka uga-

teczna na jednakie nieszczęścia ludzi narażają. Zab. 5,    dnie! in. Ryt. 1, 287. Będzie ręka moja na proroki

52. Niemądrych ludzi jest ta ufność, obiecować sobie    widzące próżność i ugadywające kłamstwo. Budn. Jer.

zawsze łaskawą fortunę. Gorn. Sen. 310. Dufność siłom    15, 9, (Groat, uganyàweez divinalor). Widali próżność

podporą, dufność ‘kotwią myśli. Ryb. Geśl. B. Niech im    i ugadywanie fałszywe, ib. 13, 6. Widzenie fałszywe i

ta zbytnia dufność wywietrzeje z głowy. Pot. Arg. 318.    ugadanie. ib. 14, 14. (fałszywe przepowiadanie). Rozu-

Jakby się sto lat znali,    ufność do się mieli. Jabł. Tel.    my różne męczyły się, chcąc gatunek owocu drzewa

198, cf. ‘bezpieczność.    Ma do nich prawdziwą dufność,    zakazanego w raju ugadnąć. Mon. 70, 817. Sprawy Ru-

oni wzajem prawdziwą skłonność. Iiłok. Turk. 52. Nigdy    gierowe, których już wiadoma była, jakoby z nauki i

nie wraca ufność raz stracona. Zab. 14, 257. Szym.    wieśćby ugada. Jag. Wyb. Aa. Ugadnienie, zgadnienie,

Nieufność; Ross Heßtpua, SÜÎtjJtrrtUCn. Rządy Rzpltej ca-    Subst. verb. ‘UGAD, u, m., ba$ (Srrafpcu ; (Ross. yra4Ka;

le na niedufności , na dyfidencyi. Kłok. Turk. 82. Wiel-    Croat ugananye conjectura). Siła odmian ma żywot, czasem

cy mężowie nigdy po sobie nie pokazali znaku nieufa-    nas i szczęście Bez ugadu potyka, bez winy nieszcze-

łości. Lub. Roz. 312. UFNY, UFAŁY, 'DUFAŁY, UFLI-    ście. Jag. Wyb. D 4. niespodzianie, wtüerÇoft.

WY, ‘DUFLIWY, a, e, UFNIE , UFALE, ‘DUFALE, UGADZAĆ, ob. Ugodzić. UGALONOWAĆ, ob. Galonować. UFLIWIE adv., ufający, pełen zaufania; Boh. duwêrnÿ ; UGANIAĆ, ob. Ugonić. UGARAC, ob. Ugorzyć. UGARNI-\ind. savupliu, sanafhliu ; Ross. na4e?KHbiH, na4e5KHO    ROWAĆ, ob. Garnirować.

168. Uginały się pod

mnóstwem ptasząt. Mon. 65 owocami. Kras. Dos. 120. — Fig. tr. Przed Jozefem II. wszystko uginać zdawało się. Gaz. Nar. 2, 38 b. ulegać, nadjgebeu. Przed temi, których Polska żywi i ubogaca, rząd i prawa uginać się muszą. Koił List. i, 167. Porta nie chce się dotąd ugiąć żadnej propozycyi pokoju z Moskwą. Gaz. Nar. 1, 86. fie will ftd) ju feiner griebenébebingnng bequemen.

tego, brunatnego lub czerwonego koloru. Kluk. Kop. 1, 342. dśifenodjer, ziemia pospolicie czerwona, w żelazo bardzo obfita. ib. 2, 21 7. Ugier, żółta glinka, używana od malarzów do żółtego malowania. Kluk. Kop. 1,534. 23crggelb. UG1EROWY n. p kolor, ugierowa farba. Haur. Sk. 366. Dd)Cr*, ttoit £>d)er.

UGAŚ, u, m., ugaszenie, stłumienie pr. et tr. ; ba8 3lu$* löfcfjen, (Srlöfdjen, Kämpfen, bie fiöfdjung, Sümpfung. Zadawniona miedzy niemi niechęć, mimo tylekrotne ugasy gniewów, rozżarzała się zawsze. Nar. Hst. 3, 248. Na zonie nie przestając, szukał ugasu namiętności w liczbie nałożnic. Nar. Hit. 4, 111. Ten tylko miał do niego przystęp , kto mógł być dla rozgorzałej duszy jego nową pastwą i ugasem. Nar. Hst. 2, 455. (karmią). UGASIĆ cz. dok., Ugaszać niedok.-, Doli. uhasyti ; Vind. vgafit, UGlEB, gru, m. : {Germ, ber Defter; Gall. ochrę; ocre; Lat. vgafiti, pogafiti, pogafhati, pogafhuvati ; Croat, vgasziti, ochra; Graec. coupez). Ugry, ziemie żelazne farbujące, żół-ugasziti, ugassûjem ; Bosn. ugasili, udunuti; Rag. uga-siti; Ross. yraciiTŁ , yramaTt, yTyuiHTŁ, yTyrnan., (cf. tuszyć); zgasić, gasząc stłumić, auMöfcljett., Ogień on tlał lubo przytłumiony, ale nie ugaszony. Sk.Źyw.%, 166.—

Ugasić pragnienie; Vind. shejo vgafiti, pregnati, bett (Dürft füllen, löfdjen. Pragnienie w prostej ugaszałeś wo- UGŁADZIC ; Rag. ugladiti ; Ross. y.iomim,, y,iomaTb, yaa-

dzie. Hul. Ow. 127. Nie mogę pragnienia ugasić. Teat. 18. 6, 20. id) faun bett Surft nidji erlösen, nidtt füllen. Mój pałasz już dawno pragnie krwi ; trzeba jego pragnienie ugasić. Boh. Kom. 4, 220. Płakałam a płaczem ugasić się nie mogłam. Sk. Zyw. 1, 222. (ukoić). Okrucieństwo ludu niezbożnego, Choć pan do kości miał odbite ciało, Nie ugasiło tą się męką jego. Odym. Św. 2, G g. (nie nasyciło się). — §. Ugaszanie; Croat. vga-shenye , extinctio , za pomocą którego , kładąc kamienie rozpalone w zimną wodę, sprawujemy to, żeby się łatwiej pokruszyć mogły. Kritmł. 419. ba3 £öfd)eit, 3. glül)Cnber ©leine. — §. Ugaszony < UGAS1STY, a, e, mogący być zgaszonym, aüMÖfcljbar; nieugaszony, nieuga-sisty ; Vind. nevgafliu ; Ross. iieyracaeMLifi ; Eccl. Hey-racHMbiii. Rzucony do piekła w ogień nieugaszony. Sekl. Marc. 9; nieugaśniony. ib. Piekła ogień nieugasisty, w którym ogień nigdy nie gaśnie. 1 Leop. Marc. 9, 44. W. Post. W. 30. Plewy te tlały w ogniu nieugasistym. 1 Leop. Math. 5, 12. (nieugaszonym. 5 Leop.). UGA-SIC1EL, a, m., extinctor, zagasiciel, uspokoiciel. Mącz., Rag. ugasitegl ; Croat, ugaszitel, ber 5Iuêlôfd)Cr, Sdwpfer ; UGASIĆ1ELKA, i, fern. — UGASNAĆ ,

UGAŚ - UGIĄĆ.

UGIER-UGNIEŚĆ.

407

mHBaTL, ob. Gładzić. UGŁASKAĆ, /. ugłaszcze cz. dok., Ugłaskawać, Ugłaskować cont. et. freqn., głaszcząc gładzić, glatt ftreldjeln ; Boh. uchlacholiti. Ncglecta coma, nieugłaskane włosy. Mącz. Już więcej włosów nie będziesz ugłaskował. Lib. Hor. 24. Gdy pościsz, ugłaszcz olejkami głowę twoje. 1 Leop. Hath. 6, 17. (pomaż głowę. 3 Leop.). — § Ugłaskać, ukroić, obrochmanić, ułaskawić, ułagodzić, uśmierzyć, ubłagać; Milbigen, $dfp ntett, befdnftigen, ftillpit ; (Sorab. 1. zkludżam; Boh. pou-krotiti ; Croat, pripotomujem ; Bosn. upitomiti, ukrotiti). Cierpliwością xiążę ugłaskane a pochodzone będzie; a miękki język przetomi twardość. 1 Leop. Prov. 25, 15. (zmiękczone bywa. 5 Leop., cf. użyty nieużyty). Nieugła-skany tygrysie. Teat. 17, 84. Siedzi, jak w'ilk nieugłaskany w kącie, tylko mu się oczy świecą. Teat. 15,45. Trzeba ugłaskać to nietijeżdźone stworzenie. Teat. 6, 24. On sam dziką ugłaskał w obozie niezgodę. Jabl Tel. 147. Dobroć sama zjadłćj nie ugłaszcze zdrady. Teat. 45. d, 19. Wyb. Demulceo , ubłagam, ugłaskawam. Mącz. August wiele z ostrych grubej starożytności ustaw ugłaskał. Nar. Tac. 1 , 286. nttlDern.

Zgasnąć; Carn. UGŁODNIAŁY, a, e, zgłodniały, dosyć wygłodniały; f)un* ugâsneti, ugâsnem; Ross. yryxHyTb, (cf. tęchnąć), ob.    grig geworben, anśgeljungert. Hojnie Władysław ugłodniałe

Gasnąć.    '    Konstantynopolilany żywnością zapomógł. Krom. 478.

UGĘSZCZAĆ. UGĘŚC1Ć, Sorab. 1. wohustofeżam , ob. Gę- UGNAĆ, ob. Ugonić.

ścić, 2) ob. Uczęszczać.    UGNfC med. dok. UGNIWAĆ ccnlin. ; Boh. olmiliti, uhni-

UGIĄĆ, f. ugnie cz. dok. Uginać niedok.; Boh. uhnauti;    liejm ; gnijąc uleżeć się, zupełnie przegnić; redît btirdp

Slov. uhnuti ; Croat, vugnuti, vugnulszem, vugiblyem,    faulen, gattj faul werben. Gnój, co był na spodku, na

Rag. ughnutti, ughijbam ;    Ross. yntyrb, yrnóaTb; zgi-    wierzch przewracać, aby dobrze    ugnił.    Zaw. Gosp. Suchy

nać, skłaniać, skrzywiać;    beugen, fruutm beugen, nteber*    gnój, a nie dobrze ugniły, szczepom    szkodliwy. Cresc.

beugen, pr. et tr. Popek,    maleńka ptaszyna, Ciężarem    77. W wodzie len, aby tyle    ugnił,    żeby włókno od

swym trzcinę ugina. Żab. 8, 193. Kob. Krzyże ugina,    łodygi odstało. Przędz. 23. Len    przez    tydzień tylko mo-

i płaczliwym głosem, prośbę swą wynurzył. Zab. 14,    czony a potym słomą przykryty, należycie ugniwa. Przeß.

245. Szym. Pod niemiłym lat starzec ciężarem ugięty.    25. Pod czas suszy lać na glinę wodę, aby tym lepiej

Nar. Dz. 2, 202. Cnoty żadne nie ugną przemocy. Zab.    ugniwrała, i potym z niej cegłę formować. Haur. Ek. 6.

9, 159. — Nieugięty » nieugiętny, nie do ugięcia , un* UGNIEŚĆ, f. ugniecie, ugniotę cz. dok., Ugniatać niedok.; beugfant. Nagły srom oblata twarz zasępną Plutona, i    Rag. ughgnaviti; Ross. yrnecTb, ymeiaîb, ywaib, ywn-

choć nieugięty, Uchylił jednak na to zamysł przedsie-    MaTb, yMHTb, yMHimb, yBa^aTb ; gniotąc uformować,

wzięty. Zab. 15, 10. Kniaź. — Rec. Uginać się, ustę-    jufammett fltetCU, fnetenb formiren. Ugniatał bryłę, okrąglił,

pować, jako balka, strop, deska. Cn. Th. 1182. fid)    hartował. Przyb. Mill. 219. Z niczego nieco ugnieść chcą.

beugen, (leb früntnten, Itacbgeben. Uginały się gałęzie pod    Żarn. Post. 86. ukuć, cf. z piasku bicza nie ukręcisz.

108

UGNIE W A Ć - UGODZIĆ.

UGODZIĆ.

zmo-

UGNIEWAC cz. dok., rozgniewać mocno, ärgerlich machen, ärgern. Ugniewać się rec., ftd) ärgern, ärgerlid) werben. Pewnych ludzi przestrzegam , aby książki mojej nie czytali, gdyż tylko się ugniewają. Stas. Buff. 8.

UGNIEŹDZIĆ się , ob. Gnieździć się.

UGN1ŁY, ob. Ugnić. UGN1ŁOŚG, ści, z., ugnicie, ba3 ®urd)» faulen, bte ftauIuijS. Woda stojąca mocno w się przyjmuje promień słoneczny, którym zagrzewając się, zagrzewa też gnój, i pomaga mu ku ugniłości. Cresc. 84. Przez ugniłość gruszek leśnych woda, w której leżą, w kwas się obróci. Haur. Ek. i 03. UGNOIĆ, ob. Gnoić.

UGODA, y, i.\ (Boh. uhoda * przygoda ; Ross. yro4a »dogodzenie, uczynność) ; 1) ugoda, Boh. smlauwa, (cf. wa) ; Sorab. 1. zpowki, zyednańo; Cam. pogodba, sa-vęsa (cf. zawiązek), resmar, sprava , (cf. sprawa); Vind. pogodba, spraulenje, sgliha, sprava, sapogod, savdinj, nared (cf. narządzić), savèsa ; Croat, pogodba, zrochènye, (cf. *zrok) ; Dal. pogoda, (cf. pogoda); Rag. pogodba pogoda, ugovör, uvjettovanje, pógodjaj, ugogbja, (ńgogh-jój, pogodjaj conditio)', Slav, pogodba; Bosn. pogoda, pogoghjaj, ugovor, uyjet, uvjetovanie ; Ross. (vrkiKa, p>i4a, noMO.iBa ; Eccl. sapaAT,, (cf. zarządzenie); ber Vergleich, Vertrag. Jeżeli umowa jaka nie ma w prawie pewnego tytułu, zowie się ugoda, paclum. Oslr. Pr. Cyw. i, 231, (cf. kontrakt, transakeya). Ugoda, umowa, wyrazy ogólne, oznaczające wszelkie czynności, z wzajemnego strón zezwolenia zaszłe . z których wypływają prawa i obowiązki. Pam. Warsz. 5, 205. — Nic po wojnie, ugody szukam i pokoju, tiul. Ow. 11. Przeciwna ugoda, co atrap actum-, Cam. uroshtvu , (cf. wróg). — 2) Płat, opłata wymuszona; erjnwugene 3a^ng, ©teuer. Ugody i podugody brać zakazano. Tr. Ugody od szkół żydowskich nikt nie ma wyciągać, ib. UGODLIWY, UGÓDNY, a, e, do ugody należący, Vergleichs», Vertrags»; Sorab. i. zyednanski ; (Croat, vugodèn »przyjemny, vugôdnoszt » przyjemność; Bosn. ugodan, drag gratus, jucundus ; Rag. ugodni placens ; Slov. ugodan, ugodno » przyjemny, wygodny; Ross. yro4Hbnl, yromiil, yroacb zdatny, zdolny, godny, dogodny). Ugodliwe pensye z dóbr. Vol. Leg. 5 , 382. Mieć to chcemy ugodną uchwałą sejmową. Cost. Gor. 76. — §. Ugodliwy, snadny do ugodzenia, pogodzenia; »ergletd)ltd), Ictdjt ju yergleicf)en. Tr. UGODZIĆ cz. dok., Ugadzać niedok. ; Boh. uhoditi, uhazeti , (who-diti wrzucić); Croat, ugoditi u czil, zgagyarn , (ugâjam, ugajati morem gero, dogodzam); Bosn. zgoditi, smirriti û ęigl, udritti, (2. salisfacere 'ugaghjati, pogaghjati , ciniti na vogliu drugoga» dogadzać, ugoditi, bitti ugodan pla-cere, satisfacere), ugoditi ù ęigl « ugodzić w cel; Slav. zgoditi; Rag. ugoditti, (ugoditti, pogoditti tkomu, ugâ-djati obsecundare) ; Ross. yr04HTb, yro)K4aTb, yrębjiHTb , yftiiiiBaio, yarfeTHTb, yiwbqy, noMtniTb ; (yro4HTb , yro-)K4aTb dogodzić, dogadzać komu); ugodzić w'cel, trafić, uderzyć, ubić w cel; mit einem ©d)lage ober ©cffuffe ober Surfe treffen, nicht fehlen, h^in fd)iej5en, fnneto wer» fen, hinein fd)lagen, pr. et tr. Teraz tam prawie w cel ugodził. Rej. Post. U u 2. Tą kulą mu w łeb ugodzę. Teat. 53, 46. Byka ugodził za szyję. Bardz. Trag. 50.

Ugodzi bóg, gdzie boli. Cn. Ad. H99. Rys. Ad. 70. Ugodzi nieszczęście wszędzie, choć podobieństwa nie będzie. Rys. Ad. 69. (znajdzie wszędzie). Dól pod kim kopa, a sam weń ugodzi. J. Kchan. Ps. 8. sam w niego wpadnie, faßt fel&ft (dnem. Choć o mym smutku nie powiem nikomul, Oni w przyczynę mych trosków ugodzą. Karp. 4, 18. trafią w nią, ugadną , zgadną ją, domyślą się jej; fte treffen, rntfjen, erraten bie Urfadje. — Niedok. Ugadzać w co * mierzyć, celować, zmierzać, zamierzać, starać się by trafić, by ugodzić w co ; nad) etmaê jielen, (lin jn treffen ftreOen, barnacb trauten. Ani z tej, ani z owej strony przeładować , ale ugadzać w jakiś pośrodek. Gorn. Duj. 250. Jagiełło, ugadzając w to pilnie, aby więcej Swidrygajło nie wichrzył, dał mu Podolską ziemię. Stryjk. 473. One stare oczy tak dobrze między szyki i Tifce ugadzały. Dirk. Zamoj. 25. tak dobrze rozpoznawały, bic alten Singen nannten nod) fo gut Steife unb ©lieb an3. — Verb. med. Tam się w zwykłej kąpieli gdy pieszczę Dyana, Wnuk oto Kadmów ugodził w onę gęstwę. Zebr. Ow. 59. trafił się, zdarzył się, zawadził, er fam ^fällig f)tn. Ochotnie z laską staruszek podryga-jąc chodzi, I tam kędy umyślił powoli ugodzi. Rej. Zw. 28 b. (dojdzie tam). — Ugadzać komu , ulegając mu dogadzać, w notę, w rumel mu trafić; einem nußfäftrig nacfygeben, willfahren, fid) nad) tfmt bequemen. Panowie tych tylko radzi widzą, którzy im jako mówią, w notę ugodzić umieją. Kosz. Lor. 182, (cf. ich piosnkę śpiewać, cf. a biało? biało, a czarno? czarno!) Sprawując gody, usiłują, jakoby wczas uczynili a ugodzili cudzej woli. 1 Leop. 2 Mach. 2, 28. Dyabeł się córce zaleca, ojciec nie od tego, Matka jej przygłaskuje, podle niego sadza, Jak własnemu synowi na wszystkiem dogadza. Papr. Kol N 2. Trudno ugodzić przeciwnej naturze ludzkiej, a zawsze bogu nie potomnej. Gil. Post. 171. Musimy jeden drugiemu ugadzać a miłosierdzie nad nieudolnością bliźnich pokazować. Sk. Żyw. 310. Każdy bliźniemu niech ugadza na dobre ku zbudowaniu ; bo' i Krystus nie sobie ugadzał. Duda. Rom. 15, 2. Starym nikt nie ugodzi. Budn. Cyc. 32. nikt nie dogodzi, niemanb ntfldjt eê ihnen rccf)t. Pasterz ma być mędrszy, niż oracz; bo lada kto ugodzi , aby je uchował. Hour. Ek. 79. — Gdy z pieca wyjdzie tygiel, dobrze ugodzony, który w tymże stał niedziel kilka, to ułomek z niego tak da ognia do stali, jak krzemień. Torz. Śkl 63. (w wypaleniu dobrze trafiony, dopalony a nie przepalony, w sam raz). — g. Ugadzać niezgodnych, godzić, jednać niezgodnych; ©treitenbc (Ungleichen, »ertragen, »erfühlten. Miał wielką sposobność ugodzenia niechęci i sporów. Xiadz. 85. Ugodzić, umówić. na cenę przystać, pod pewnym warunkiem zamówić ; bebtngen, befmnbelu, im £>anbel einig werben; Boh. smlü-witi; Cam. pogodim; Vind. pogoduvati, vdinjati , po-vdinjati, vjetuvati, savdinjati, sapogoduvati, narediti, (cf. narządzić); Ross. p/UHTb , pasty, (cf. rządzić sługę). Ugadzać się z kim, umówiać się, układać się, pogadzać się; Rag. uzjenitise; Croat, zrechimsze; Ross. cm-AHTbca, fid) worüber »ergleidfen. Zjechali sie do Opawy Bolesław z Przemysławem , ugadzać się o księstwo Opa-

UGODZICIE L - UGON.

UGANIANIE - UGORNY.

109

m., który w

bantach bafdjen, fłreben. Rzadko ten jastrząb' kuropatwę schwyci , Który się za calem ugania stadem. Teat. 10, Całodniowe w lasach dzikich polowanie, brodzenie po bagnach, i uganianie się za zwierzem, choćby na cudze podwórze. Mon. 65, 186. Za rozrywkami, jak dzie- . cię za motylem, uganiają się. Teat. 19. c, 21. Glicz. Wych. K, 8 b. Śmiejemy się teraz z tego, za czym w dzieciństwie uganialiśmy się. Zab. 12, 285. Dudz. Po-winienby już przestać uganiać się za tym, co młodym przynależy. Teat. 7,*91. Ten się za tym ugania, czym się tamten brzydzi, Jeden to lubi, czego drugi nienawidzi. Dmoch. Szt. R. 73. — Uganiać się z kim , wy-ścigać się z kim, utarczkę czynić, harcować, potań-cować z kim, pr. et tr.\ fiel) mit einem tummeln, febar* mutieren, herum [Klagen, herum balgen. Rzecz próżna z muchami się uganiać. Min. Ryt. 3 , 555. Dwaj się o państwo uganiali. Sk. Dz. 93. Justyrius męczennik uganiał się często z Kreseensem pismami. Sk. Dz. 86. prze-gadywał się, sprzeczał się, er [tritt fid) mit ibm in ©djrif* ten getunt. Uganiający się z kim, wyśeigający się, emulujący z kim Eccl. no4o6miÛMCH UGANIANIE, ugon, utarczka, harc; bag $mtmtummelit, ^cntmbalgen, @d)ar* mutieren, ©d)armüi$el. Nasi w uganianiu i utarczkach pomniejszych zawsze dank otrzymali. Krom. 561. Nam nie zeszło na zwyczajnym i prawie przyrodzonym polnym uganianiu i częstym ćwiczeniu. Janusz. Pos. B 5. UGONNY, a, e, snadny do ugonienia, doścignienia ; erfaßbar, er* hafd)bar, leicht jtt erjagen. Niedźwiedź nieugonny. Bielaw. Myśl. C. 5 b. którego nie ugonisz, unerf/afchbar.

wskie. Biel. Św. 199 b. UGODZICIEL, a co ugodził, który dogodził, umówił, pojednał; ber Tref* fer, ber etwas getroffen, recht gemalt hat, ber 3ufrieben* 51.

[tetter, SBertragśftifter, Sluêfbhner; Sorab. i. zyednanik,

(zjednacz); Boh. smlauce; Bag. ugoditegl, f. ugodite-gliza ; Croat, pogoditel ; Boss. pa^ninx ; Eccl. no^pn/t-mhki , (cf. rządziciel, urządzicie!).

UGOIC , ugojony , nieugojony » goisty , nieugoisty, n. p.

Żmii jad jest nad wszystkie gadu ukąszenie najgorszy, nieugojony, chyba ujęciem członka. Chmiel. 1, 602. nie do ugojenia, unheilbar, ob. Goić.

UGOLIcf, ob. Golić.

“UGON, u, m. ; Ross. yrom, yroHKa ; uganianie się z kim, utarczka, harc, (cf. taniec) ; ba3 SćJjartmtjjel, ©$ar« munteren, ^ertmttmnmeln, tnechfelfeittgeS §erumjagen; [Sorab.

2. hugon wygon). Przesiliła się bitwa , zrzedniały ugo-ny. Przyb. Milt. 188. Pomimo nierówność liczby, obie strony miały na siebie natrzeć i zacząć ugony. Przyb. Luz.

189. Przb. Milt. 12. Radby pierwszym obrońcą być tak pieknej sprawy, A bardzo się tym martwi, ze majestat tronu , Powściąga jego ramię od tego ugonu. Przyb. Luz.

186 et 240. (od tego pojedynku). UGONIĆ, UGNAĆ cz. dok. Uganiać niedok.: Boh. uhoniti, uhnati, uhanëti, uzenu ; Vind. ugnati, vshenem, (zmordować; Croat. uganyam impello)\ Ross. ymaTfc, yrOHHTL ; uganiać bydło przed kim abo dokąd, subducerc, abigere. Cn. Th.

1182. roegtmben, forttreiben, etniretbett, inegjutretben fud)en.

Ugnane bydlę zajęte albo kradzieżą zabrane. Włod. Będę uganiał przed sobą nieprzyjacioły moje. 1 Leop. 2 Reg.

wioną, ber 33rad)aefer, ba3 23rad)felb; Boh. auhor, auho-rek, aulehlć, aulehl: Slov. rolj, kteróź z gara orana bywa, (ob. Jar, jary); Sorab. 2. szmaga, (cf. smuga); Carn. pralia , prashnèza , olęgza ; Vind. pràha, poshiva-nje, prashna gniva ; Croat, praha; Hung, ugar-föld; (Rag. ubar emolumentum) ; Ross. nap-B, nepeaorB, na-posoe noje (ob. Para), yrapt swąd od pieca, ubytek w topieniu, (cf. ugoreć). Grunta pospolicie na trzy pola dzielimy, ozime, jare i ugór. Kluk. Rośl. 3, 145. Ziemia zupełnie dobra nie ugoruje nigdy, i puszczać ją w ugór, byłoby marnotrawstwem. Kluk. Rośl. 3, 165. To pole nie zna ugoru, a rodzi tak jak przedtym, gdy ugorem leżało. Pam. 85, 1, 73. Ugór będzie tenże sam, ale z tą różnicą, że 200 morgów koniczyną zasiane, są ugorem tłustym; a zaś 200 morgów, na których różne trawska i zielska rosną, są ugorem chudym. Pam. 95, 1, 906. Ugorem się odleżeć dasz polu zżętemu I pozwolisz ‘nierodnej roli zawziąć siły. Otw. Wirg. 377. brad) liegen lajfeit. Gdy mrok wieczorny padał, jam owce z 'ugory (fern.) I koźlęta ‘latosie zganiał do obory. Zimor. Siei. 149. UGORNY, UGOROWY, a, e, ugorem leżący, $rad)*, brach liegenb; Boh. prjlożnj. Jak tylko snopki pozbieracie z pola, Czeka na zasiew ugorowa rola. Jak. Baj. 159. "Kłosiem ciężkim ugorna rola nie siwiała. Zebr. Ow. 4. — §. Na ugorze rosnący, attf bent 33rad)* felbe tnachfenb. Ugorowa pasza. Haur. Sk. 56. Uschłem prawie, jako kwiat ugorny. J. Kchan. Ps. 149. UGO-

23, 58. będę je pędził przed sobą, id) werbe fte nor UGÓR, u, m. , rola po zebraniu zboża odłogiem zostawił: ber treiben. — Uganiać, dościgać, ugonić, doścignąć; nadjfefeit, nachjagen, ein^oïen. Gdybyś na trzy skoki skakał, tedy cię pewnie ugoni. Rej. Zw: 159 b. Po myśliwsku mówi się: zająca uszczwać , ugonić, nie złapać. Chmiel.

1, 80. Ta bestya nie mogła być od psów ugoniona.

Olw. Ow. 291. Zły ptak, co nie ugania, gorszy, co upuszcza. Simon. Siei. 50. Leniwy czasem rączego ugania.

Kosz. Lor. 146 b, (cf. powoli dalej zajdziesz). — Transi.

Uganiać co, <pędzić za czym , ubiegać się, uwijać się koło czego; fjafcheit nad> etnxrô, nad)rennen. Bagactwy dowcipu swego chwałę uganiać. Birk. Dom. 6. Stary duma, jak mu grosz jeden sto urodzi, Młokos wiatry ugania i białą płeć zwodzi. Kar. Dz 3 , 144. pędziwiatrem jest, SBinbbentel. — Ugonić,- uchwycić, ułapić, dosiądź; erbafcben, erjagen, erreichen, erlangen, erfd)nappen. Nie dosyć wyprzeć z brzegu na głąb nawę, Kto mety doszedł, ten ugonił sławę. Mon. 71, 897. Co pilność ugoni,

Zbytek uroni. Klon. Fl. B 4. Prywat swych przestrzegając, każdy co ugonić Sobie szuka, wolności najmniej nie chce bronić. Zbił. Zyw. A 4. Rej. Post. X x 5.

Czasu przeszłego nigdy nie ugonisz. Birk. Exorb. H 4.

Temi pieniędzmi tyle troje ugonić muże. Re). Zw. 167, b. — § Verb.med. Uganiać przed kim, uciekać. Cn. Th.

1182. iReifśauś nehmen, fiteren, rennen, laufen. — Recipr.

Uganiać sie za kim, za czym « ubiegać się, biedź za czym, starannie uwijać się; fid) nad) etroaS timtmeln, et* ner ©ad)e nad)rennen, nacblaufen, fte 8« ernten fud)en,

ROWAĆ med. con tin., ugorem leżeć, Braćb liegen. Ugo- 23emir$ung; (cf. Bosn. ugospoditise, uljesti ù gospostvo, ruje grunt wtedy, gdy po zebraniu zboża, przez rok * nobililar&i ; Bom. ugospodaritse, ucinitse gospodar zasianych roślin nie rodzi. Kluk. Boil. 3, 162. Są grunta, potior.)

które dla dobroci swojej nie potrzebują ugorowania i UGOTOWAĆ ez. dok., uwarzyć, gotując u ognia potrawy

należycie sporządzić, gotując z ilości umniejszyć; ool* lenbê garfocfyen, burd) fto$en oerrainbern, abfodjen, einfodjen. Ross. OTCTpanaiŁca , Ugotować się; Boss. yKHirfeTŁ, yniinaTb, ob. Kipieć. (Bosn. ugotovit, zgotovit * przygotować; Dal. ugotavlyam » przyprawuję, przyrządzam; Boss. yroTOBHTb , yroTOBiaTb przygotować, yroTOBaeme przygotowanie; Dcci. yroTOBaaie przygotowanie, obłogi, bagaże; yroTOBaie.ib przyrządzicie!), sed. cf. gotować.

odpoczywania, ib. 3, 146, ob. Ugorzyć 2. 'UGORZE, a, n., n. p. Chmury, jak pyszne ugorza, Podnoszą się z powierzchni rozległego morza. Chód. Gesn. 244. z przestrzeni, obszaru; Söeiten, ©treefeu.

UGORZEC neutr. dok. ; Boh. uhoreti; Boss. yrophTb, yra-paib; upalić się na słońcu. Mącz: »erkennen, »erkannt werben. Miejsce ugorzsłe skwarem słońca. Pilch. Sali.

154. Was oto pociecha potyka wesoła, którą ja wam niosę, Jako na ugorzały grunt perłową rosę. Miash.Ryt. UGRABACZ, a, tn., sarritor , kopacz, włocznik. Mącz.; 22. (Boss. yroptjiufi zagorzały od swądu, yrapü swąd    ber 3ufammenred)er, 3ufatnmenljarfer. UGRAB1C ; Bosn.

od pieca, czad, cf. ogarek). UGORZAŁOŚĆ, ści, z.,    ugrabbiti, pohititi, uzeti silom, ob. Grabić. (Sorab. 1.

opał, przepalenie, bte 23erfengtl)eit ; Boh. uhorelost. 1.    hugrabki zgoniny).

UGOBZYC cz. dok., UGARAĆ niedok., upalić, bekennen, UGRANICZE, a, n., pogranicze, ein ©rćtttjlanb. Niźliby woj-»erfengen, brennen. Ogień ten świetny, a nie ugarający.    sko z tamtych miejsc i tamtego ugranicza było zwie-

Sk. Dz. 536. (nie parzący). Sprawuje to bóg, że bliz-    dzione, miejsca te dobrze mają być opatrzone. Vol. Leg.

kich ognia nie ugara ogień. Psalmod. 18. Jestci wpra-    2, 1529. UGRANICZNY, a, e, ukrainny, pograniczny;

wdzie ogień w piekle, ale nie tak też bardzo ugara, jak    ©rcinj«, an ber ©rćhtje liegenb. Czym innym zabieżećby

mówią. Birk. Exorb. H 3, (cf. nie tak czarny dyabeł,    się musiało Tatarom, nie tą za kwarciane pieniądze

jak go malują). Wiatr ciepły i ugarający. 1 Leop. Jon.    strażą ugraniczną.; Corn. VW F 4 b.

4, 8. (wiatr suchy. Bibl. Gd.). Przykazał pan wiatrowi UGRAZYĆ, UGRAŹNĄĆ ; Eccl. yrpe3Hio, ob. Grążyć. ciepłemu i ugarającemu, i uderzyło słońce na głowę    UGRODZIC ; Boss. yropOAHTL, yropamimaib, ob. Gro-

Jonaszową, a dopalało mu. 1 Leop. Jon. 4, 8. — §.    dzić,

Tr. fig. Ugarać, zapalać, entjünben. Jedna chce czy- UGROZIC cz. dok.; Boh. uhrozyti; Boss. yrponcaTb ; gro-stość chować, druga wnet lubieżną Ugara serce chę-    żąc ustraszyć, mît 2)rol)ungen erfdjrecfen, tn $urd)ł feiyptt,

cią. Bach. Ep. 51. — §. Ugara mię, dogrzewa mi,    $urd)t etnjagert. Hanno, ty chciej pomoc sama, Nie

skwarno mi, ciasno mi; e3 mad)t mir etmaS marnt, tttadjt    ugrozi zazdrość 'nama. J. Kchan. Dz. 233. 'UGROŹNY,

mir l)e$, fejjt mir 5it. Którzy bliżej wielkich panów    a, e,— ie, adv. , do ugrożenia, ju erfdjrecfen, oppos. nie-

są, zda się im, jakoby ich od wielkiego ognia na-    ugroźny, nieustraszliwy groźbą. — Aliter: Świat temu

zbyt ugarało. Kosz. Lor. 69 b. Któż się gorszy, aby mnie    nieugroźny, kto boga miłuje. Chodk. Kost. 26 ; świat nie

to nie ugarało! 1 Leop. 2 Cor. 11, 50. (a ja się nie pa-    potrafi go ugrozić.

uhrÿzti ; Vind. vgrisniii , navgristi ; Croat, vgrizti, ugri-zujem ; Bosn. ugristi , ujisti ; Rag. ugristi, ugrizati, ugrij-zam; Slav, ugristi; Boss. yrpbi3TB, yrpbi3aTb, ymajMTb , (cf żądło); Eccl. yrj04yK>, ( cf. głodać) ; przegryznąć, przekąsać , nbbeiß.en. Ugryźniona węda, hamus praerosus. Cn. 7/1. 1182. — Botan, Korzeń

ugryziony, praemorsa, krótki, równogruby, z nagła niby odgryziony. Jundz. 2, 6. — §. Ugryźć, ukąsić, propr. et ßg.; beißen, einen 33$ tljutt, einen 23$ ober $ieb jemanben »erfefcen, $m einen @tid) geben. Tak mi'e słowem ugryzł, żem go chciał, przez kij przesadzić. Teat. 15. c, 50. Zoilowie uszczypliwemi żartami swojemi aż do żywego czasem ugryzą. Mon. 71, 588. — Ugryzienie, actio et effedus , baś 2lbbe$ett, ber 23$, 2lbb$ ; Croat, vgrizenye, ugriz ; to co ugryziono* UGRYZEK, zka, m., Bosn. ugrizak; Rag. ugrizki perro-sa, ba8 21bgeb$ne. — Fig. tr. Ugryzek, przycinek, sznup-ka , przygryzek; ein 23$, @ti$, £>ieb, ©ticljelmort, eine ©ticbelrebe. Tysiąc złośliwych ugryzków śmiało wygadywał. Xiądz. 257. — Ugryzienie sumnienia, frasunek, zgryzota, zarzut, mól, rupie; ©emiffenöb$, nagenber ^nm* mer, ftummerwurm. Umrę, ale wasze ugryzienie pomści

HO

UGOROWAĆ - UGOŚCIĆ.

UGOTOWAĆ - UGRYZĘ K.

lę? Bibl. Gd.). Na on czas bardziej Wenety, niż was UGRUNTOWAĆ; Croat, utemelujem, ob. Gruntować, ugarało; teraz zaś Polskę bardziej, niż kiedy Wenety UGRYŹĆ, ugryzł, f. ugryzie cz. dok., Ugryznąć jedntl. ; Boh. niebezpieczeństwo dolega. Janusz. Lig. G 4. Daj, że sie nie trzeba obawiać, że i w tej mierze najmniej Polski ugarać nie będzie, ale z Siedmiogrodzią co się będzie działo? Janusz. Lig. G. — §. Ugorzyć komu * dokuczyć mu, einem $nfej$en, $n plagen, fcfjeeren. Gdy jeden drugiemu chcieli ugorzyć, oboje nie mieli co jeść. Ezop.

123. Rozgniewawszy się podburzył inne, chcąc tym królowi ugorzyć. Biel. 422. Tarnowskiego Witołd bogatemi podarkami uraczyły usiłując, aby tak Zbigniewowi ugo-rzył; ul aegre faceret. Krom. 504. Samej tylko historyi plaga skazitelności nic nie ugorzy. Krom. Blaź. ded. (nie psuje , nie niszczy).

2. UGORZYĆ rolą cz. dok., w ugór puszczać; Boh. auhorjm;

Carn. prashiti ; Vind. prahati, prashiti, isorati na pru-tilietje, einen Slcfer kad;en, kaćfj liegen laffen. Rolą i po jarych zbożach i po oziminie ugorzyć możesz. Haur. Sk.

25, (cf. ugorować),

UGOSCIC kogo cz. dok. ; Boss. yrocTHTb, yromaTL; gościa przyjąć, umieścić , podejmować u siebie, einen ©aft be* rotrtjien. Przyjmijcie dziękczynienie moje za takie w domu waszym mnie ugoszczenie. Dyar. Gród. 294. Stan. Aug.

UGRYŹLIWY - UIŚCIĆ.

UISTOCZYĆ - UJĄĆ.

Ul

się za mnie. Teat. 41.    c, 380. W tej powierzchownej    zapłatę żołnierzom cesarskim 300000 koron uiścił, i tak

spokojności ustawiczne    cierpią ugryzienia. Zab. 16, 33.    Rzym wybawił. Biel. 505. —    §. Uiścić, urzetelnić ,

— S. Ugryzek , kąsek    ugryziony; ein Elbbtß, abaebtßneä    sprawdzić, dopełnić, uskutecznić; wabr machen, erfüllen.

@tü(fdjen. UGRYŹLIWY, a, e, — ie adv., zgryźliwy, frasowliwy; Vind. vgrisliu , vjedliu , vgrisezhen , nagent), fümmerltd). Ugryźliwe troski, mordaces sollicitudines. llor.

1, 95. Nar., Subst. Croat, ugrizavecz mordax; Eccl. yrpn-

3aTe.ib.

Żadna sierocińska sprawa , w którąby się nie uczyniwszy inwentarza , i nie uiściwszy dóbr , opiekunowie wdali , nie jest ważna. Groick. Obr. 17. Pomnij skutkiem uiścić daną obietnicę. Hul. Ow. 164. Nigdy podły zysk skutków dobrych nie uiści. Hul. Ow. 70. nie przyniesie, UGRZAĆ , f. ugrzeje cz. dok., doskonale zagrzać , ööllig auf* Çertwr bringen. Apostoł tu mówi o uiszczeniu bożych

obietnic , które na ten czas wypełnienie swoje wzięły. Salin. 3, 71, Ross. ycTOHKa, (ycTOiimiBbiH dotrzymujący słowa, stojący w słowie, ob. Stać). Uiścić się * dość uczynić, dopełnić powinności, obietnicy swojej; fid) ab* - ftnbcn, ©einige tfmn, ©enüge leiften, feine f)3flid)t, fein ESer* fprecben erfüllen. Na słowie się nie uiścił. Chełm. Pr. 107. Posłał do hospodara , aby mu się w obietnicy uiścił. Papr. Ryc. 107. Ponieważ obiecałem, iż za powrotem u niego nocować będę, chcąc się w słowie uiścić, zajechałem prosto do niego. Kras. Pod. 2 , 43 Uiszczenie się , dość uczynienie ; bie ©enügeleiftung, ©enugtfjuung, Erfüllung. Uiszczenie się punktualne w tym , co się obiecało. Zab. 16, 10. Uiścić się w długu, dług zapłacić; ftcfy rntt ber ©djulb abftiibcn, fie abtljun. Zamazawszy dług, UHAFTOWAĆ, *UHAWTOWAĆ, ob. Haftować. UHAMO- kazał napisać dedit , już się uiścił, już mi zapłacił, nic

nie winien. Dambr. 484. — §. O uiszczeniu podskarbiego* ma się przy liczbie Rzpltćj na każdy rok usprawiedliwić. Vol. Leg. 2, 618. o sprawieniu się jego, o daniu liczby przez niego , Elblegmtg ber 9îed)nung.

wärmen. Ugrzćj grzankę, a rozmocz ją w tym occie. Spicz. 52, ob. Grzać.

UGRZĄZNAĆ, UGRZĘZNĄĆ, ob. Grząznąć.

TGRZESZYĆ dobrej pogody, pochybić ; tempestatem prae-termittere. Mącz., »erfäumen, worbet) lajfen.

‘UGUBAĆ się, f. ugubię się recipr. dok., podkasać się , fid) auffcbitruen. Tr.

UGWIAZUZiC , ob. Gwiaździć.

'UGWIESZCZĘ umowę moje z wami. 1 Leop. Levit. 26, 9, (utwierdzę. 3 Leop., ob. Ujścić) ; ob. ‘gwesny, ‘gwiesny, Germ, gewiß.

U H.

WAĆ , ob. Hamować. Nieuhamowany * Nieuhamowny, nie do hamowania, nnfemmbar. Bystra rzeka, jeżeli wód wyjście wezbraniem sobie uczyni, nieuhamowanym pędem pola ponurza. Mon. 71, 737.

UHEBLÓWAĆ cz. dok., heblując ukończyć, ugładzić, be- UISTOCZYĆ, ob. Istoczyć. blem ująć; fertig fwbeln, abfiobeln, wegfobelit. Drwa ich uheblowane od stolarza, pozłocone i posrebrzone, fałszywe są bożki. 1 Leop. Bar. 6, 6. ( uchedożone od rzemieślnika. 3 Leop.).

U J.

U I.

ja m., n. p. Od uja * od wuja, ob. Wuj.

, ął, f. ujmie, ujmę cz. dok., Ujmować niedok. ;

ugjti , ugal, ugmu, ugjmati ; Slov. ugj-

UIŚCIĆ cz. dok., Uiszczać niedok.; Boh. ugistiti, ugiśtowati, cf. ‘ugweścić, upewnić; Rag. uistinitii ; »erfid'CM, ftd)er Ultb gewiß machen. Apostołowie i prorocy tak nas w tym iścili , iż to jest rzecz nieomylna, ani ochybna. Rej. Post. N 5. Już każdego w tym upewnił i uiścił. Rej. Post. P 3. Gdy już tak w wierze swej uiścion a upewnion bedzie. ib. P 4. — Uiścić sobie kogo * upewnić się o jego zjednaniu, przywiązaniu; fid) einen ftdferit, iflt feft an fid) feffeln. Wasil pobraciwszy się z carem Przekop-skim, i mocno go sobie upominki uiściwszy, wyprawił go do Polski. Biel. 489. — Uiścić * zaręczyć, öcrlmrgeit, bürgen. Obowiązał mu dobra swe, zapisawszy i uiściwszy mu on dług na nich. Szczerb. Sax. 274. Dług jaki, gdy żona dla męża uiści, a mąż umrze, potomkowie mają płacić z imienia zostałego, a gdzieby nie dostawało, dopiero żona , za co się uiściła , powinna płacić z swego. Sax. Art. 15. Odpowiednik nie ma być z więzienia wypuszczon, aż się pierwej rękojemstwem uiści, aby drugi w pokoju od niego był. Stal. Lit. 27. Ma rękojemstwo postawić ludzi osiadłych, i uiścić się *imi i ich majętnościami, iż nie zniknie, ib. Papież na

Boh.

mam, (ugjmam se conor); Carn. ujeti, ujamem, (unęti se, unàmem se * zająć się, wzniecić się, o ogniu) ; Vind. yjeti, yjemem, noteryjeti ; Bosn. ujati ; Ross yHHTfc, ymi-MaTb ; Eccl. yarn, yihiy, yc»m to ; ująć co, imać co, brać co, e gr. ręką; faffeit, neunten, . anfaffeu, greifen, angreifen. Komu paznogieć z palca spadnie, nie tak mocno ujmie rzecz jaką. Sak. Probl. 113. Ujął rękę Newiu-szową abo Newiusza za rękę. Cn. Th. 1211. Ujmuję kogo za płaszcz, za rękaw, ib. Ujął Abakuka anioł za wierzch głowy, i niósł za włosy głowy jego , a postawił go pod jamą. 1 Leop. Dan. 14, 35. Gdy się począł zanurzać, zawołał: ratuj! tedy Jezus wyciągnąwszy rękę, ujął go. 1 Leop. Math. 14, 30. Jezus ująwszy dziecię, postawił je w pośrzodku. Sekl. Math. 9, not. «na łokty abo na ręce wziąwszy». Rycerza po ujęciu broni, lwa z pazura znać. Pot. Pocz. 157. Znać szermierza po ujęciu , Po pazurach siłę w lwdęciu. Jak. Baj. 39. baö Elnfaffett, Eingreifen, Elnpacfen beä ©cwefwś. Kto dobrze ujmie, lekko niesie. Cn. Ad. 377. wer gut anfaßt, anpaeft, trägt leid)t. Ujęcie, wzięcie ręką, uchwycenie; aliter: Flasze aby były gładkie, dobrej proporcyi i dobrego ujęcia. Torz. Śkł. 123. dobre do ujęcia, gut Ott*

112

UJĄĆ.

ü J AC.

ner*

5:

sam,

jufaffeit. — Ujmować się czego , chwycić się czego, trzymać się czego; fi# an ctmaó an^altcu, etroaé ergreifen, anfaffen. Joab ujął się rogu ołtarza. 1 Leop. 5 Reg. 2, 28. Winne drzewko ujmuje się swojemi rososzkami właśnie , jakoby rękoma. Dudn. Cyc. 26. Ujmuję się za głowę, proprio sensu, fi# ait ben topf faffen, an ben topf frtegen ; translate ujmować się za głowę, zafrasować się abo zadziwić się, abo rozgniewać. Cn. Th. 1212. fi# oor tummer, SSemutnberiiiig ober Slcrger an ben topf frie* gen, bie Jpaare raufen. — Ahier: Ująć się czego, wziąć się do czego, imać się czego ; ctma3 ergreifen, Jit etivaô fcfjreiten, etwa*? oornehmeu, unternehmen. To wszystko, czego się jeno ujmiecie , niech pan bóg utwierdzi. Janusz. Oksz. J 4. Do rzeczy, którejeśmy się ujęli, przystąpiwszy, to co się przeciwnego być zda , rozwiążemy. Żarn. Post. 1, 155. Co kto dobrze umie, tego się niech ujmie. Cn. Ad. 95. Narastywała rozpusta, i już niektórzy znaczni z drapieży żyć ujmowali się; coeperunt raptu vivere. Krom. 741. (obierali się drapieżą, chwycili się rozbojnictwa). — Ujmować się za co, za kogo, za kim, o co* wzdejmować się za kim; Carn. ainusamern se, ft# um jentanben marm annehmeit. Lęka ojcowska, przecz się nie ujmuje Za krzywdę syna, którego miłuje! Odym. Św. 2, p f 4 b. Gdybyś wiedział, jakem się za Wac Panem ujmowała. Tent. 1, 67. Wiem , że się o niesłuszną biorę i ujmuję, i że zginę. P. Kchan. Orl. 1, 145, (Carn. amusętje proteclio) — §. Ująć za serce, ująć serce, ująć kogo, poruszyć jego serce, wkradać się w jego serce, zjednać łaskę, wśrubować się, zniewolić go sobie; einem an$ £>er$ greifen, fein Ąperj gemm* lten, für fi# einnehmen. Trzeba, żebyś synów jego za serce ujął. Boh. Kom. 4, 102. Pochlebna mowa ujęła mocno serce młodzieniaszka. Mon. 67, 854. Bardzo mię za serce ujęła ta wspaniałość jego. Boh. Kom. 4 , 186. Umie on ludzkie ujmować serca. Teat. 8, 54. Ujmujący ; Boss. njTbHiiTe.tbHbiîi, einnehmeitb. Ma tysiąc sposobów ujmowania ludzi za serce. Teat. 55. c, 58. A coż ona, czy nie ujmuje cię za serce? ib. 58, 29. Nie tej są królestwa ceny, Aby wzrok mój gwałtem *ujeny (ujęły). Bardz. Trag. 511. (poruszyły). Rozpaczą i łzami ujęta, pozwoliła mi ożenić się z tobą. Teat. 4, 116, wzruszona, poruszona; gerührt, bemegt, erf#üttert. Złą widzę minę pokazuje, Gniewem się przeciw mnie ujmuje. Teat. 56. d, 15. porusza, powstaje; er faßt 3otlt miber mi#, gerath in 3ont. — Ująć kogo korumpując, kaptować ; auf feine ©eite geminnen, für jicf) befte#en. Ja widzę , że tu trzeba ująć sobie tę panienkę. Teat. 57, 504. Ktoby nas chciał, jak ^ię trafia, ująć dukaty, zwiódłby się. Teat. 51, 48. Dobrodziejstwy człeka najrychlej ujmiesz. Cn. Ad. 60. Trzeba tak możnego człowieka ujmować sobie raczej i łagodzić, niżli jątrzyć i obostrzyć. Pilch. Sali. 82. — Ujmować się, wchodzić w się , do serca brać, upamięlać ; ft# etmaS JU Jper$ett nehmen, in ft# gehen. Wołał nań Święty: Cesarzu, otworz nam kościoły ; otworzyszli, wrócisz się w pokoju ; tedy się cesarz ujmować^ począł, myśląc, co to jest, wrócisz się w pokoju. Sk. Zyw. 1, 191. Ujęcie się, upamięta-

nie, nawrócenie sie. Cn. Th. 1182. baê 3iiherjettehmen , bas 3ttfi#gehen. — §. Ująć, objąć; ujmować, obejmować, n. p. majętność, übernehmen, über ftd? nehmen, an* treten. Po zejściu Seleuka ujął królestwo Antyochus. VV. 2 Mach. 4, 7. Ujmuję urząd , wstępuję na urząd. Cn. Th. 1211.— g. Comprimendo , angendo : Ujmować, ująwszy czyli uchwyciwszy przytrzymywać, hamować, ściskać, wstrzymywać; faffen, feft halten, jurüÆ petite«, ban* biflett, etnengen. Galerę linami ujmują. Warg. Radź. 550. Łódź, acz się rozbiezv, może być ujęta kotwicami. Eraz. Jez. K, 2 b. Potężną groblą staw ujęty. Tward. W. U.

52. Wody bóg zmierzonemi ujął brzegami. Odym. Św. 2, Q 5 b. Neptun członki mu , jakby w wieży ujął, Nie ma siły, by uciekł, lub żeby odskoczył, Stał jak słnp , albo drzewo. Dmoch. U. 2, 19. Nieujęty wiatr. Zab. 5,' 4-54. ( niehamowny ). Oddał mu sygnetem ujęte papiery. Dot. Arg. 228. przypieczętowane, mit bem ©iegel f#lo|fett. Ujmować kogo, ujmować w kręgi, w kleszcze, w któby, ujmować cugle * przypinać popręgów komu, einen fura hMten * tyn in bie ©nge treiben. Gdybyśmy mieli okręty, toby miasta nadmorskie w kleszczeby ujęte były. Corn Dz. 152. Dyb. Ds. 80. Każ ująć cugli tak wielkiemu mieniu. Chrośc. Job. 8. Sobie nieprzyjaciel tęgi, Ten jest, który nie może żądze ująć w kręgi. Groch. W. 540. Siła posiadł włości , kto ujął chciwości. /. Kchan. Dz. 206. Pilch. Sen. list. 4, 9.' Postami ciało swoje> tak ujął, iż nic zuchwałego poczynać nie mogło. Sk. Zyw. 2 , 225. Z natury był gniewliwy ; a tak s' zwyciężył i ujął, iż go nigdy w gniewie nie widzian Sk. Zyw. 2, 79. Trzeba ludzi zapomodz, a ująć się wydatku. Mon. 72, 688. umiarkować się, uhamować, fi# müßigen. Ujmujesz się w swojej potrzebie , abyś drugiemu świadczyła. Teat. 58, 198. Ujmuję się hamuję się, ściskam rozchody. Cn. Th. 1212. Teraźniejszy xiążę ujął się bardzo, i dom swój zmniejszył. Pam. 84, 728. Drogi to teraz czas, trzeba się ująć, trzeba się umiarkować , niech sobie kucharz gdzie indziej szuka miejsca. Mon. 75, 684. — § Adimendo, mi-nuendo : Ujmować czego ręką, ubierać, umniejszać, usypywać, ulewać, uszczerbiać ; abnehmen tjon etmaé, oerrtu» gern, fornalem, öermtttbertt. Saraceny codzień państwa wschodniego ujmowali. Sk. Dz. 821. On mi co mego ujmuje. Groch. W. 475. Legat papieski ujął postu wielkiego; co przedtym dziewięć niedziel pościli, to potym tylko sześć i dni trzy. Papr. Tlyc. Ujmuje komu gruntu, granic pomykam. Cn. Th. 1212. Musiało się sił Greckich nie mało *zujmować. Otw. Ow. 502. Cieszy on biedę moje, lecz jej nie ujmuje. Bardz. Trag. 542. (nie ulźywa). Nie ujmie to powagi komisarzowi, gdy się o drobne części gospodarstwa spyta. Kras. Pod. 2, 201. Ile mnie poczciwość moja dodaje ochoty do bronienia Dejotara, tyle bojaźń ujmuje sposobności. Siem. Cyc. 542. Chciałbym jak najskromniej mówić , żebym sławy Wc Panu nie ujął. Boh. Kom. 2, 195. nie uwłaczał, unt #» rer ®hre ntójt 3U nahe în treten. Najmniejszemu stanowi człowieka nigdy ujmować, ani uwłaczać nie przystoi. Rej. Post. E e e b. Lepiej złym przy dobrych dobrze

UJADAĆ - UJECHAĆ.

UJECIE T UJEMNY.

415

406. Od dworu uwolnieni, raczej ujeżdżamy, niż wyjeżdżamy. Lub. Roz. 526. Ujeżdżać z kim wozem, uwo-zić kogo na bezpieczne miejsce. Cn. Th. 4 4 82. entfuh* ren, »omit bûoon fahren. — g. Ujechać vel ujeżdżać drogi eo * przejechać, ubiedz jazdą, przepaść jadąc; retteilb ober fc-brenb suriief legen, machen eine, jroeę jc. teilen, eine, jmeę ÎC. teilen reiten , fahren Ujechawszy mile , postój koniom chwilę, Ujechawszy trzy, czoła koniom potrzyj, Ujechawszy sześć , dajże koniom jeść. Rys. Ad. 69. — § 2) Ujeżdżać konia, dok., Ujeździć, (non. ujechać} , objeżdżać konia , jeżdżeniem go wkładać do wierzchu ; Mnd. objesdjazhiti, objesditi ; Ross. o6x4>34Mtł. oÓTdiWHBaTb, etn fferb jureiten, bereiten. Najlepiej, kiedy młody koń dostanie się staremu handlarzowi; bo ten go ujeżdżać potrafi. Teat 52. c, 26. Ujeżdżony, gugmtten ; Vind. ob-jesden ; Ross. t3*eHHufi, t3>KajihiM , oóitameHHUil. Nieu-jeżdżony koń uderzy często o ziemie tego, co na nim siedzi, kłok. Turk. 54. Miesiąc na koniu jeździł, Nim go dobrze wyćwiczył i nim go ujeździł. P. kchan. Orl.

1, 88. — Fig. Ugłaskać trzeba to nieujeżdżone stworzenie. Teat. 6 24. (to dzikie, nieugłaskane stworzenie). Mężnym sercem trzeba harde ujeżdżać tyrany. Min Ryt. tku , m., co komu ujęto, ujma, ułomek, odło-    2,241. krocić, rochmanić, pokorzyć, w kleszcze ujmo-

mek, uszczerbek; Vind. dolvsetjk ; Ross. yem>, ber 3lb*    wać; bcinbtgcn, ju paaren treiben, eintreiben,

brud}, »aä einem abgebrochen, abgenommen morben, ein ab* UJĘCIE, ob. Ująć.

gebrocfyneS @tücf, 23rud?ftücf. Król orężnie dochodzić ują— ‘UJĘCZYC cz. dok., do jęków przymusić, mocno ueiemię-tku swego musi, gdy dojść inaczej nie może. krom. 492. żyć, obarczyć; einem ©eufjer abbringen, thn febr bebrüefen. sua repetere, szkody swojej, feilten Schaben; (Bosn. ujam, Jedna część ojczyzny ujęczona przebrzydłem monopoli-

um ; ziemia samej szlachcie do nabycia pozwolona. Przestr. 4 54.

UJAZD, u, m., ujechanie, odjazd, pojechanie, ucieczka ja- UJEDNAĆ cz., dok, Ujednywać cont. et frequ., ujmować, zda; baê ©aoonreifen,- ©aoonfahren, 3)aoonreiten, ba3 (Ent*    zyskać, jednać; gemimten, einnehmen, oerfchaffen, ermerben; .

»eichen JU SBagen ober ^ferbc; (Boh. augezd mylna droga,    (Vind. vdinjati, povdi njati * ugodzić, warować sobie, cf.

zdroże, mórg ziemi; Ross.    kraina, powiat; bu-    zjednać). Witold, o wierze Krzyżaków powątpiewać po-

'bsAKa, (cf. wyjazd). Dano znać o nocnym ujeździe Ka-    cząwszy, przez tajemne poselstwo Jagiełłę ujednywa,

tyliny. A'ag. Cyc. 54. Zuchwały ujazd Greckiej Heleny.    reconciliavit. krom. 445. Ujednał mu kardynalstwo. 7r.

Rui. Ow. 37. Ujazd kłamny wnosi; mentitur fugae cau-    —Ujednać sługę * nająć, mietheu, ill $)ienfte nehmen. Słu-

sam. Zebr. Ow. 276. — *§. Za graniczne znaki pokaza-    ga ujednany, od pana nie może odejść przed czasem ,

no znaki znaczne w polach, które ujazdy zowią. Herb.    bez gwałtownej przyczyny. Sax. Art. 54. Ujednać się

Stat. 227. ®rfinj$eic&en, ftclbjeichen. — Ujazd, imię miasta,    komu * nająć się komu, fid) bet) einem oermiethen. Judasz

' 9?ame einer Stabt; (Boh. Augezd, Augezdec imię wielu    biskuporn się ujednał do tego, aby im postronnie    pana

miejsc w Czechach). UJAZDÓW, a, m., pałac z ogro-    wydał. Żarn. Post. 5, 757 b.    UJEDNOCZYĆ, ob.    Je

dem na przedmieściu Warszawskim, UjajbO»; adj. UJA- dnoczyć.

ZDOWSK1, a, ie. Ulica Ujazdowska, koszary Ujazdowskie. UJEDWABIĆ cz. dok., jedwabiem przyoblec, befeibett, mit UJECHAĆ, 'UJACHAĆ, f. ujedzie, ujadę cz. dok.. Ujeżdżać    Seibe befleiben. Sericałus , ujedwabiony, w jedwabną sza-

contin. et frequ.; Boh. ugeti , ugedu, ugjżdeti ; Rosi.    tę obleczony. AJacz. Panienki, gdy się upstrzą, gdy się

ytxaîb, yb35KaTb , yt34HTL, BHi>34HTb, But35KHBaTb ;    ujedwabią , Nieostrożne mężczyzny muchy na lep wabią,

g. 4 ) jazdą umykać, uchodzić, zjeżdżać zkąd ; baoon fahren    Pot. Pocz. 352. Dobrej myśli    żaden nie przywabi,    Choć

ober reiten, entweichen, abreifen, ftd) bauern machen. Gru-    kto ściany drogo ujedwabi. J.    Kchan. Dz. 204. —    Fig.

chnęła wieść po Paryżu , iż król z familią ujechali. Gaz. Sztuką zdradę kryją, pęta ujedwabią kobiety. Kras. Sat. 67. Nar. 4, 225. Król Henryk, nie zwierzając się nikomu UJEMNOSĆ, ści, z., podpadłość ujmie, ujmowaniu, umniejszeniu, bie Slbnehmbarfeit. — Arilhm. Znak ujemności. Lesk. 2,40. UJEMNY, a, e, — ie adv., podległy umniejszeniu, abnehmbar, ju verringern ; Ross. yeMHWH ; ( Garn. liv* palny, zapalny, cf. zająć się ogniem). Ilości przydaj-ne i ujemne. Alg. 47. Ujemne ilości mają przed sobą znak Taż sama droga, która była odpra-

czynić, niż dobrym dla złych ujmować. Cn. Ad. 447. entgehen, abfürgen, Slbbrwch tfmn , abbrcd)en. Ująć komu obroku. Cn. Ad. 4200. Cn. Th. 4 24 4 . einem ben SBrot* forb bangen. Zbytkowi i łakomstwu obroku ujmowali. Falib. R.

UJADAĆ , ob. Ujeść. UJAD0W1Ć , ob. Jadowić.

UJARZMIĆ cz. dok., jarzmem ująć; Rag. ujârmiti, vjârmiti , unterjochen, bcjochen, unter baS Soch fpannen. Zdobywcy wnet karki lndyan ujarzmią niewolą. lJrzyb. Luz. 246. Rzymianie wszystkie narody chcieli ujarzmić. Stus. Num.

1,    4 27. Ciebie ze czcią Kantaber ujarzmiony wita Hor.

2,    289. Ujarzmione krocie cierpiącej szlachty jęczą do nieba. Przestr. 414. UJARZM1CIEL, a, m., który ujarzmia, podbijacz, ber Unterjocher ; (Croat, ujarmitel ; Hung. jórombofogó). Fern. UJARZM1CIELKA, i.

UJASN1Ć cz. dok., Ujaśmać niedok., jasnym uczynić, światłością obdarzyć; erleuchten, erhellen, gldnjenb unb beü ma* (hen. W niebieskiej widziałem go chwale, Jak on tam ujaśniony chodził, jak wspaniale. Przyb. Ab. 203. Zdra-dny jest zysk niesłuszny , niech go kto chce chwali , Ujaśnia domy na czas , a potym obali. Treb. S. M. 55. Pierś swa ujaśnił gwiazda. Zat). 4 4, 124.

UJATEK,

koji uzimgłje mlinar mensura pro molitura) UJAW1Ć, ob. Jawić.

drogi swej , nocą ujechał. Papr. Gn. 4239. Dodał mu konia swego, mówiąc: ujeżdżaj, o cięż gra idzie.

Papr. Ryc. 99. Miłujmy lepiej ojczyznę nasze ; nie ujeżdżajmy za granicę, kiedy nieprzyjaciel na kraj następuje. Star. Ref. 24. Ujechali na to miejsce, na którym się żadnej niebezpieczności bać nie mogli. Baz. Hst. odejmowania, ib.

sam

unam-

Slownik Lindego wyd. 2. Tom VI.

45

114

UJEŚĆ - UJMA.

UJMACZ-UJŚĆ

wioną naprzód, odprawiona wstecz, nazywa się ujemną. kałamarza przechodziło. Nar. Ust. 7, 148. Spanie ujma Lesk. 2, 40.    żywota. Cn. Ad. 1077. Jam gnuśny niegodny, aby mnie

UJEŚĆ, ujadł, /. uje, ujem cz. dok., Ujadać cont., ‘Uja-    ujma życia waszego karmiła. Hor. Sat. 202. ujmowanie

dować frequ. ; Boh. ugjsti, ugedl; Carn. ujędam, (ujęd *    waszym potrzebom, Slbbrad), (Entjteljling eurer Se&enêbebltrf»

przetarcie skóry; Vind. vjedliu » gryzliwy) ;    Rag. ujesti ,    niffe. Ujmę jakąś cierpieć muszą te góry, że same tyl-

vjeedam; Slav, ujisti ; Bosn. ujesti, ujisti,    ugrisli, uji-    ko szczere golizny na nich widzimy. Pelr. Wod. 7. nie-

dati, peknuti ; Ross. yicTb, y*a.iHTfc (cf.    żądło), ya-    dostatek, brak-, SDłaitgcI. — §. U flisów, ujmy, grube

3BHTb, ya3B.iHTb ; Er,cl. ytuato , yr.104.yK),    ( cf. głodać);    powrozy, któremi maszt bywa dla mocy u dołu przywią-

ukąsić, ugryźć; bereit, einen Vtß ober    ©ttd)    oerfeßen,    zany .Magier. Mskr. od    ujęcia mocnego, bte SKafttOlte Mt»

ubliżycie!. Cn. Th.

betßenb »erntunben. Zdechliny, abo tego,    coby zwierz    ten tut gtußfdjiffe. UJMACZ, a, m.

ujadł, jeść nie macie. Radz. Levit. 22, 8.    Gdyby kogo    1211 , Ross. yHUMajbiUHKt ; ber Sernttnberer, Verringeret,

pies ujadł z czyjego przyszczwania .... Stat. Lit. 396. 9flmcbmer. UJMOWAĆ, UJMUJĘ, ob. Ująć.

Co wiedzieć, kogo pierwej wilk uje. Rys. Ad. 8. Wilk UJRZEĆ, ob. i źrzeć.

wilka nie ujada ; kruk krukowi oka nie kłuje. Pilch. Sen. UJŚĆ, uszedł, uszła, uszły, uśli, /. ujdzie, ujdę med. gn. 103. Kiedy kogo wąż, abo co inszego jadowitego dok.-, Uchodzić contin., "Uchadzać frequ.-, Boh. ugiti, usel, uje, napij się tego    soku, nie dopuści jadu wnątrz. Spicz.    ugdu, uchoditi, uchazeti ; Slov. uchàzÿm ; Carn.    uhàjam,

11. Wężyk z jadu    wielkiego ujadł krokodyla na śmierć.    uhitim; Vind. vijti, vfhal, vjidem , vunpriti,    odpriti,

Papr. Kol. J b. Niedźwiadek pierwej to    miejsce obej-    prezhpriti, prezhhoditi ;    Croat, vujti, vuyti , vujdem,

mie, gdzie ujeść ma, toż potym uje. Eraz. Jez. P 4 b.    vuhajam, uhajam, vuselczem ; (Slav, et Bosn. uhoditi *

Cnej Wenery dziecinę, gdy miód z dzieni kradła, Pszczół-    śpiegować , Bosn. u ho da ; Croat, uhóda , vuhoda« śpieg) ;

ka 'nielutościwa w paluszek ujadła. Simon. Siei. 20. Nar.    Ross. ynm, yx04HTt>, (vutg. yx04HTb, yxoîKy lj trwo-

Dz. 180. btC Stenc ftacl; il)n tnä fttngerdjeit. — §. Ujadać    nić, 2) zabić, zamordować); uchodzić zkąd , ustępować

kogo, gryźć go, przycinać mu; eilten beißen, auf tfjit mit    dokąd, umykać przed kim albo przed czym; sttritcfgelten,

Viß* unb ©ttcfyrebeit    lo8ge|)en, tOnt jufejjen. Z straty oczu    jurnrftreten, meinen, batnm geben. Grecy uchodzili, tyły

go ujada ; cladem    lucis ademlae objicit. Zebr. Ow. 70.    podawając, przed Hektorem. Bardz. Trag. 234.    Ścigają

Jakoby chwaląc, jednak ujadają. Eraz. Jez. Y 2. — §.    cię, pośpieszaj i uchodź. Pilch. Sen. list. 1,263. O mie-

Ujadać, ujadać się * sierdzić się, srożyć się, jadowić się ;    szczanie, o niewiasty, o dzieci, uchodźmy ztąd, ucie-

(Óefterr. ftdj giften); fid) ärgern. Na kogo w chwile tak    kajmy, póki mamy czas. Baz. Sli. 698. Uchodźmy jak

poźno kundel ujada? Hul. Ow. 178. Wzajemnie się    najprędzej, uchodźmy ztąd panie, Za moment już tru-

ujadają, jedni na drugich powstają. Pilch. Sen. gn. 193. dniejsze będzie wyjechanie. Morszt. 358. Uchodzenie, Gniewem się ujada. Teat. 42. d, A.    u chód, Ross. yiuecTBie    ; Eccl. H36bnie. Oskoczcie mi

UJĘTNY, a, e, — ie adv., mogący być ujętym,    nnfaßbar,    tego człowieka; gardło    w tym wasze, jeśliby mi uszedł.

JU faffen, angreifltd). Nieujętny, niepojęty ręką, niepoję-    Teat. 20. b. 218. Strzegł się gościńca, i tylko ścież-

tny, incomprehensibilis, lubricus. Cn. Th. 514. UJĘTY,    kami Wafryn na on czas i polmi uchodzi^ P. Kchan. Jer.

ob. Ująć.    517. Byłoby mu się dostało; ale on wprzódy wyswo-

UJEZDŹAĆ, UJEŹDZIĆ, vide sub Ujechać, Ujeżdżać 1. et 2.    rowawszy się, mocno uchodził i uszedł. Mon. 74, 44.

UJEŹDŹACZ, a, m., który konie ujeżdża, berejter; ber    Uchodził przed wilkiem, trafił na niedźwiedzia. Rys. Ad.

Seretter, 3uwtter ber s]3ferbe ; Boli. pogezdnÿ, pogi—    70, (cf. z deszczu pod rynę ; incidit in Scyllam). Jabł-

zdnÿ, pugezdnÿ; Vind. jesdni vuzhenik , objesdjak , cf.    kiem na mnie ciska I w chróst uchodzi, fugit. Nag. Wirg.

koniuszy.    494. — Similit. Będzie się komu zdawało, że zbaczam,

UJMA, y, z., umniejszenie,    ubytek, uszczerbek; Boh.    ug-    i z    gościńca w stronę    uchodzę.    Pilch. Sen.    gn. 327.

ma; (Bosn. ujam, koję    uzimglje mlinar mensura    pro    stronię, auf btC ©Cite    abttmdjcit,    abfdjllteifen.    Szczęście

molitura) ; Ross. yeurs, yóaBKa, yóaBOUKa, bte Slbitapnte, z domu mego uszło. Teat. 18, 13. ( porzuciło mój dom). Verringerung, ber sibbrud),    bte ©dpnälcriittg. Gdy wiele    wy-    —    Moral. Zbyt drobne    cząstki jak    przed rękami i oczy-

dawał, nie znać było w    skarbie tej ujmy, samo złoto    ma    , tak przed rozumem uchodzą.    Pir. Wym.    146. ni-

w rękach jego rosło. Birk, o Exorb. 51. W małej ku-    kną , giną; fte entgegen llltê, j. V. ltttfereitt Vlttfe.— Uszły

pie znaczniejsza ujma. Fredr. Ad. 66. (jednym wiele uby-    partie., co uszedł, umknął; entltucbcn, entgangen. Majtek

wa),; Starajmyż    się prawdę bez ujmy i zupełnie mieć.    z zatopu uszły. Staś. Num. 2, 105. Zastali ją uszłą z

Teat. 10. b,

Sk. Żyw. 1, 13.    Niceńskie symbolum w wielu    rzeczach    domu od męża dla rozmowy z amantem,

i skrócili ujmami , i rozszerzyli przydatkami. Smolr. Apol.    86. Nie miałeś stać na rozstaniu siekąc uszłych jego. Budn.

142. Chwale boskiej ujma się dzieje, gdy stworzenie    Obad. 1, 14, not., «tych, co uchodzili od nieprzyjaciół» ;

za stworzyciela czcimy. Zygr. Pap. 209. Nie ze mnie    zbiegów, uciekających; Mc $lüd)ttgen, §lüc|tltngf. Ucho-

boże, przyczyna ujmy twojej chwały. Alb. na Woj. 18.    dzenie, ujeżdżając precz. Cn. Th. 1173. (ujazd).— Tr. fig.

Nigdy wszystkie    doskonałości nie mieszczą się    razem;    Czas prędko uchodzi. Cn. Ad. 120. ubiega, ucieka, upły-

natura wszędzie    wraziła pewne ujmy. Zabi. Roz.    4. (ale,    wa, pł^ną lata; bic »ergebt, »crfließt. Czasby mię

wady, przywary,    braki, ułomności). Pismo to    kopiami    prędzej uszedł, gdybym te wszystkie przykłady wyli-

tylko, z ujmami, przydatkami, z błędami z kałamarza do czył. Lach. Kaz.i, 64. (upłynąłby mi). Rzeki, które do

O-

U J S C.

115

morza swym biegiem uchodzą.... Kulig. Her. *148. upływają, fie entffiefSen htê SOïeer. — §. Uszła go krew' ubiegła, upłynęła, baë Slut tft entronnen, entfïojfen. Krew' go z rany zadanej poczęła uchodzić. Jabl Tel 285. — Uchodzi ściana, ustępuje. Cn. Th. 1173. bić Sfouer fenft (td>. — Bież torem twego pana; lecz co mu uchodzi, Tobie obiciem grzbietu twego się nagrodzi. Teat. 48. b, 52. (co jego chybi, coby jemu się niedostało). Na co zarobiłeś, odwlec ci się może, lecz nie ujdzie. Pot. Arg. 7. (nie przepadnie, nie uchybi; eë Itlet&t Jticf)t , getyt tttctyt verlorenJ. — §. Uchodzić albo ujść cało, zdrowo, żywo ; enfommen, itaoon fommett. Jużci to nas dosięga, co się inszym stało , Któż w tym może upewnić , *iże ujdziem cało! Paszk. Dz. 117. Z tak zawziętej bitwy z życiem ujść nie mógł. Gaz. Nar. 1 , 406. Pod możniejszych płaszczem od niespokojnych uciśnienia uchodzą. Falib. H 2. Ujść czego, uchronić się, unikać czego; einem Rebel etitgetyen, entfommen, eś oennetDen, ttym ent« fließen. Mię oknem w koszu spuszczono, i takem uszedł rąk jego. 1 Leop. 2 Cor. 11, 55. Głupstwo, czego możesz ujść, w to sie wdawać. Sekt. 21. Czego ujść nie możesz, wytrwaj. Cn. Ad. 127. (z musu cnota). Drzewo skrzypiące a krzywe w pół boru Rychlej ujdzie siekiery, wiatru i toporu. Pot. Arg. 601. Kaźni n nie słuchali. Pilch. Sali. 21. Karania

go

uszli, którzy ki nigdy nie

ujdzie. Star. Hyc. 49. Uchodzić czego, uchronić się czego ; jtt oermetben fuctyen, $u entgegen fuctyen, ftety ntottor tyüttyen, ttt 9lctyt nehmen. Rzeczy się złych a nieuczciwych przed nimi chronili i uchodzili. Glicz. Wych E 3. Jednego błędu uchodząc, głupi trafia w drugi. Cn. Ad. 512. Śmierci uchodzi każdy jak może. Cn. Ad. 1071. (i biedna mucha się odejmuje). — §. Uchodzi co źle , dobrze; cedit male, bene. Cn. Th. 1173. powodzi się, wiedzie się, darzy się; eë getyt DOtt ©tfltten, (flUt, über fctylectyt), eë gelingt. Padł krzyżem na ziemi, panu bogu dziękując, że mu jego fortel uszedł. Star. Hyc. 50. (że musie udał). — Uchodzi co, niczego, znośnie dobrym jest; eë pafftrt, tft paffabel, getyt nocty mit, iftleiblicty; Cum. sajde sê , sashlu je ; Vind. letu vela , more velati, she gre ; Hoss. aomens. Przy dostatku i nieumiejętny ujdzie. Budn. Apopht. 17. Uchodzi moneta, ujdzie ten talar, czerwony złoty etc. * płaci ta moneta , biorą ją. Cn. Th. 705. bieg ma, jest w biegu, ift gütig. Uchodzi co komu ybaczą, eë getyt tyin, prtfftrt, eë getyt einem fo tyin, eë getyt ityttt für genoffen ouë. Prędzej ujdzie poszaleć , póki młoda pora, Lecz młodego łakomca mam za dziwotwora. Treb. S. M. 25. Nie wszystko wszystkim za równo uchodzi. Pilch. Sali. 90. Młodam jeszcze, ujdzie mi łubom nieco płocha. Zab. 11, 235. Żab , (cf. młodość, pło-chość). Wszystko uchodzi śmiałej kobiecie. Teat. 10, 78. Tobie-li tylko ujdzie to samemu, Długie dyskursy prowadzić po swemu? Chrośc. Job. 42. Krzywda twoja ni-gdyby mu nie uszła bezkarnie. Teat. 53. b, 43. Dotąd twoje wybiegi uchodziły ci łatwo. ib. 10. b , 86. Na sucho to jemu ujdzie? Boh. Kom. 1, 401. (przepiecze mu sie). — Uchodzić za co * wziętym być za co, für et* mai Mfftrcn, bafür gelten, bafür‘auëgetyen, gehalten werben.

Każdy zły chce ujść za dobrego. Pilch. Sen. list. 3, 225. Głupi, kiedy milczy, za mądrego ujdzie. Hys. Ad. 14. Głupi u prostych ujdzie za mądrego. Cn. Ad. 255. Panu niegrzeczność za cnotę uchodzi. Fredr. Ad. 2. Ten domysł adwersarski ostać się, i ujść za prawdziwy nie może. Salin. 4, 411. — Uchodzić na co * pochodzić podobieństwem , einer (sactye an 51tynlictyfeit ttatye fomnten, flety ityr natyent, ćitynlicty fesjn. Ci od Polaków Polską barwę wzięli, Mając strój jednaki Uszli na Polaki. Zab. 5, 513. Nar. — Opposit. Uchodzić od kogo, uchodzić kogo » oddalać się podobieństwem, fid) ttt ber 3ltytt* Itctyfeit oon etnmë entfernen, nictyt ćitynlicty feçn, nid)t gleicty fontmen. Sułtan czasem porzuca braci straży wiernych osób ; co nie daleko od więzienia uchodzi . kiedy się im z nikim widywać nie godzi. Klok. Turk. 95. Nie uszedł go * podobny. Cn. Th. 555. (poszedł na niego, trafił się na niego, wdał się w niego). Ludwik Cesarz w sprawach bożej chwały i innych, nie uszedł ojca. Biel. Św. 79. Ledwieby się to dudarzowi albo niewsty-dliwćj jakiej przekupce na trecie uszło ; ale małoś ty widzę tych co uszedł. Pim. Kam. 105. (małoś lepszym, mędrszym). — Uchodzi activ. transit., uchodzić tyle mil etc., ubiegać; mit ©eben jurücflegen, gelten. Uszliśmy teraz dwie mile. Tr. Uchodzę co drogi, processi aliquan-tum viae. Cn. Th. 1172. — Similit. Póki szlakiem dawnym prędkie słońce poleci i nieuehodzony krąg miesięczny. J. lichan. Ps. 132. niedościgły, ttnetnpolba r. — Transi, moral. Uchodzić kogo * uskramiać, ukracać, ujmować, ułatwiać, kaptować ; einen mäßigen, jäßmen, befönfftgett, gewinnen. (Hoss. yxoAhtlc/î ucichnąć, ustać, uspokoić się). I okrutne bestye dobrodziejstwem się uchodzić a ugłaskać dawają. Kosz. Lor. 110 b. Lwy groźbą a ugłaskaniem uchodzić, ib. 140 b. Psy łowcze dobrocią a karmią uchodzimy rychlej, niż łańcuchowym więzieniem albo biciem, ib. 110 b. Zburzony lud na króla w okna strzelał, który ich swoją cierpliwością, jako mógł uchadzał. Biel. 427. Wyprawił do mistrza posły z wiel-kiemi podarkami, uchodząc go w tym, i jeszcze mu więcej obiecując, gdyby synowca mu pomógł z Połocka wygnać. Stryjk. 277. Jagiełło uchodził pany jedne dary, drugie obietnicami, aby syna obrali. Biel. 285. Matyasz uchodził pięknie sobie wszystkie pany, tak iż sie zasię do niego nakłonili a Kazimierza odbieżeli. Jb. 407. On wymową swoją snadnie w to ugodzi, Ze miecącego gniewem i bólem, uchodzi, Albo go jakim fortelem zniewoli. Otw. Ow. 517. Starał się, jakoby wojewodę mógł przez dary uchodzić, aby mu Kraków spuścił. Biel. 110. Juno, skoro przyszedł Jupiter, uchodziła go prośbami , iż jej przysiągł to uczynić, o co prosiła. Biel. Hst. 21. Uchodził je i ukrócił swą dobrocią, aż potem wszyscy nań byli łaskawi. Biel. Św. 153. Celestyn był uchodził swmitn rozumem zuchwałego “Fryderyka, ib. 100. Groch. W. 515. Henryk, będąc wielkim nieprzyjacielem duchownym, uchodziła go cesarzowa, iż swój gniew umiarkował przeciw nim. Biel. Św. 90. Bacząc nadętość tak uporną jego, uchodziła łagodnie, jak baczna głupiego. Papr. Kol A 2. On jeden mi przeszka-

U J U C Z Y Ć - U K A R M I Ć.

UKARM1C - UKAZ.

dza ; ale ja go uchodzę, chybabym nie żył. Teat. 52, UKARMIĆ ; Ross. ynbrraTb, ynHTbiBaTb, ob. Karmić.

19. (podstępnie podchodzę, icty roili ttyit fctyoit frtegen; UKARTOWAC, UKARG1C, ob. Kartować.

Ross. yxoACMii, yx04K0K) ukradkiem). Sztukami ich UKARZAĆ, ob. Korzyć.

uchodzić przyjdzie, a przytrzymać do jesieni, aź mrozy UKASAĆ cz. dok., Ukasować niedok., podkasać, auffctyurjett. nastąpią. Star. Woj.    B, 2 b.    •— 'Simil. Woda ludziom    Wyjęła z ukasanej szaty dwa listy.    Pot. Arg. 179.    Nimfa

rzecz nieuchodzona,    Samym    to rybom włość jest przy-    pod gładkie piersi ukasana. Kchow.    Wied 19. Turcy w

rodzona. Klon. Fl. B 2. nie    uchodzi ludziom w wodzie    szarawarach chodzą, aby snadnie    mogli umywać    kolana

żyć, jak rybom, nie    służy im woda; ba« SBflffcr tft feilt    ukasawszy się. Sitar. Uw. 57.

Dem $i)îenfclmt angemejfne«, juftänbigc« (Element. — §. Re- UKĄSAĆ, UKĄSIĆ, ukąsił, f. ukąsi cz. dok., Ukęsować,

c.ipr. Uchodzić się, zchodzić się. chodzeniem się zmordować , ftd) ttttibe fje^Ctt. Uchodziłem się , ubiegałem się. Cn. Th. 1173, Boh. uśly fes sus eundo.—‘UJŚCIE, ia, n„ UŚCIE , g. 1 ) uście rzeki ; Lat. ostia, (cf. usta), bte SOîünbung, ber 3lnöflitß eineö Strome«, j$lußc«; Vind. vustje, opertje, istok , islivalifhe; Bag. utjek rjeku; Boss. ycTbe, luiflHie ; Eccl. [oycTiur, foramen 2|, npoJHßa. Uście gór, rzek, dzbana etc. Cn Th. 1201, Bosn. ur«1gn, lakomięa, usta od ardova. — \‘Ą. 2) Ujście, utwór 2| Ujście armaty Boss. /tyAO. Anat. Ujście serca, bte SDîüttbmtg be« .^erjetrô. Serce ma cztery utwory czyli ujścia. Krup. 2. 241. — Uchodzi co * na stronę idzie, odchodzi, idzie na bok, e<$ getyt ctroaö auf bie Seite. Trzeba wiec czcić szelągi; nieznaczne wydatki, Potoczne ujścia, to są utraty zadatki. Kras. Sat. 48.

UJUCZYĆ* ob. Juczyć. UJUSZYĆ, ob. Juszyć.

inne

U K.

ukęsuje cont. et frequ.\ Boh. ukausnauti, ukausati ; Ross. ynycHTt, ynycuBaTŁ, ywaiHTb, (cf. żądło); Eccl. yno-4yio, (ob. Głodać) ; odgryźć, odkęsać ; abbetßen, abttagctt. Ukęsuje czego sztukę abo co całego, demordeo. Cn. Th. 1182. Ukąś kawałek. Na pytkach męczony język sobie ukąsił. Tr. — §. Ukąsić, raz pokąsić, kąsaniem zranić, ugryźć, ujeść; beißen, tyineitt beißen, anbeißen, mit einem 33iß oerrounben. I kamieniaby z głodu ukąsił. Falib. J 2. Lwa pieskowie mogą obudzić, ale ukąsić żaden nie śmie. Kłok. Turk. 115. Robak go ukąsił, uszczknął; tyat ttytt gcfłocben, gcbiffen. Każdego ukąszenie zwierzęcia juz konającego przerażliwsze. Leszcz. Class. 78; Vind. vgris, gris, ujedenje, popad. ber 53iß. Ukąszenie psa wściekłego i jadowite ukąszenia tak leczyć. Śleszk. Pcd. 226. Pchła ukąszeniem zgrzeszy. Teat. 42. c. 11, Ross yatajrb, Gltćb ; Vind. pik , vpik , piknenje. — Prov. Ukąś się w język. Cn. Ad. 489. trzymaj język za zębami, milczeć lepiej;    ftd)    in bie    heißen,    firoeigeit. — g.    Ukąsać

kogo,    fig.    ugryźć, przymówić    mu, przyciąć;    mit ©ti*

*UK, m., uczony, ein (Deleljrter ; (Cam. uk; Vind. uk, vuk,    ebelenctt angetyen, ftectyen, ftictyclit. Ludzie tak językiem ukę-

navuk doctrina, nauka, cf, wyk nać, nawyknąć). Nieuk py-    sują , jakoby też nożem zarznął. Ezop. 120. Ukąsiwszy,

ta    uka,    Co    to    w    tym    za    sztuka?    Bratk.    (J,    2    b.    Nic    ta-    uciekł.    Cn.    Ad. 1200.

kiego    nieuka,    jako    ty.    ale    niepośledniejszego    według    UKAZ, u, m    , UKAZKA,    i i.; Boh. ukaz, ukazka; uka-

szkolnycH nauk uka, Piotra Arkudyusza przywodzę, który cowanie, pokazowanie , pokazanie, okaz, znak; bn§ 3^’ nie Krakowską,    ale Watykańską i inne    biblioteki warto-    gett, ©etycnlaffcn,    33orjeigen,    Slitfjeigeit, ba«    » btc

wał. Pim. Kam.    57.    (Erfctyeinung.    Ni/.h    pierwszym    błyśnie jutrzenka ukazem.

⁴UKAC się, o świniach, hukać się, (cf. odukały), kiernozić    Chroćc. Fars. 19. Zwierzęta na ukazkę z sobą wozili.

się, krzekać , bestwić się; Boh. baukati se)    Jabl. Ez. 84. Nieznajome migi i ukazy. Chrośc. Ow. 259.

UKADZIC; Boh, ucadjti, ob. Kadzić. UKAJAĆ, ob. Ukoić.    Tak dziwnie foremnego trefunku ukaz (głowa ludzka

UKAJAĆ się, ob. Kajać się.    przy zakładaniu Kapitolium znaleziona), panowania sia—

1. UKALAĆ; Croat, ukalyûjem, ukalyalszcm ; n. p. Powróci    dło tam być obiecał. Faliss. FI. 14. zjawienie. — §.

cały w błocie okalany. Boh. Dgab. 2, 146, ob. Kalać.    Ukaz; (Boss. yuans) ; mandat, rozkaz, 53efe^l, @ebot,

2. UKALAĆ. oh. Ukłuć. UKALĆYNOWAĆ , ob. Kalcyno-    (Ufafc) ; (Corn, ukâsa, ukasilu ; Vind vkasa, vkasanje *

wać, UKAMIONOWAĆ, ob. Kamionować.    nakaz, rozkaz). Próżno, zamknięte morza, już sie nic

UKANĄĆ, UKAPNĄĆ ; Boss. yuaityib; n. p. Przestały gro- wyśliźnie, Wstrzymują go surowe ukazy w ojczyźnie, my, ani więcej    ukanął    deszcz na ziemię. 1 Leop. FJxod.    Dmoch. Sq.d.    26.    UKAZAĆ cz. dok., Ukazywać    frequ.,

9, ob. Kapnąć,    Ktfnąć.    UKAPKI, ow    plur., cieklizna,    ukazuje pr. ;    Boh. ukazati ,    ukazowali ; Slov.    ukazaf,

która w jaki statek podstawiony ukapnęła. Wind. Dudz.    ukazugi ; (Sorab. 2. hopokazasch ; Sorab. 1. dopokaźu »

65. Ukapki pod beczką wina. piwa. Cn. Th. 1185.    dowieść, dowodzić); Cam. ukasàti ; Vind. vkasati (na-

Traufroctn, Traufbter, Tropfroetrt. SccfroctU U. f. ro.    kazać, rozkazać), perkasali, gorperkasati, gorpokasati ;

UKAPTUROWAĆ , UKAPTURZYĆ, ob. Kapturzyć.    Croat, kazali, kasóm ; Dal. ukasujem, kasujem , (cl. ka-

UKARAć; Boss. mmaaaTb , uaKa3WBaTF., (cf. nakazać), ob.    zać) ; Bosn. ukazati, pokazati; Bag. ukâzati, kâzati, ka-

Karać. *UKARA, y, i , ukaranie, okaranie ; Ross. ouiTpa-    zovati, pokâzati, ukaxivati ; Boss. yKa3aïb , yKa3biRaTb ,

amnanip, bic Scftrafung, btc Straff. Zgryzota i niepokój,    npe^aBHTi,, npet4HBjaTb; (Eccl. npeA'ByHaayio premon-

ta sprawiedliwa i pierwsza zbrodni ukara. Staś. Num. 2,    stro)\ $. 1) pokazać, pokazować; jetgcrt, rocifen. Ukazo-

7. UKARAGZ, a, w., który karze lub ukarał, ber 23ea    zować co palcem, skazować na co, mit ftingerit itet(tett.

ftrafer, Slf’ftrafer; Slov. kazóf; Vind. pofbtrafauz, poka-    Ujrzawszy ją, onoż jest, palcem ukazały. P. Kchan. Orl.

fhtigauz; Bag. podepsnik.    1, 169. (wytykać). Proroctwa o Mesyaszu były jawne,

U K A Z A C Z.

UKAŹNY - UKŁADNOŚĆ.

117

gdyż mało go palcem prawie nie ukazowały. Rej. Post.    yKaaaîe.ib, oÓMBHreJb, /'. oo'EflBHre.iLinma, ope^HBH-

B 4. Chcemy tego słowy pisma ś. dowieść, a prawie    Te-ib, f. npe^aoHTe.ibHHua ; Eccl. ynasaTejb, (npe^yna-

jako palcem ukazać. Baz. Hst. 287. Bóg prawie ukazuje    3aie^b praemonslrator) • ukazujący co, ber 3Setfcr, 3ei’

palcem sposób uszczęśliwienia. Lat. Kom. D 3. Z łaski    ger, 5lufmeifer, Sormcifer, 'Tlitjeiger. Ukazicielowi zbójcy,

twojej to mam, iż mię ukazują palcem chodzącego Lib.    znaczną obiecuje sumę. Teat. 9. c, 54. Ukażyciel listu

Hor. 93. Słowy wyraźliwemi to nam ukazują. Falib. B.    tego* Sax. Porz. 63. ^prjCiger btefeä. Ukaziciel wexlu. Vol.

Na którym fundamencie Rzplta ma być ugruntowana,    Leg. 8, 956 Karty dłużne na ukaziciela napisane. Gal.

Cyccro i Kato siła ukazują. Falib. A 1. Ukazuję komu    Cyw. 2, 42. Uczynki te, czy są uczciwe albo nie, uka-

drogę do czego, powód komu daję do czego. Cn. Th.    życiela albo wykładacza potrzebują. Gorn. Sen. 264. O

4182. Kupcowi weksel ukazać. Tr. prezentować, einen    tym w ukazaczu znajdziesz. Sienn. Wyki w rejestrze do

3Be#fcl twjetgcn, anfmetfen, prafentiren. Prezenta albo    księgi przydanej, fflegifter, 2luff#lageregt[ter. SMattjeiger.

ukazowanie. Chmiel. 1, 82, (cf. przedstawić, przełożyć).    Rejestr w księgach wszelakich, ukazujący, gdzie co

Rozkazuj, a sam ukazuj. Cn. Ad 192 (dajże przykład    w nich leży, ukaziciel Boemis. Cn. Th. 914. MJKAŻNY,

z siebie). — Ukażęć zęby. Cn. Ad. 1200. poznasz mię,    a, e; Slov. ukazowatliwi, ukazugićni demonstrations;

dam ci się w znaki, i# mill bir bie 3'^bc rneifen. Ważył    Ross. yKa3HTe.ibnUH, iipe^nnHTCJbuwfi, (yKaanuti od

się też królowi psie ukazać zęby; ince&scrc dictis pro-    ukazu, nakazu * nakazany ) ; ukazany, wyraźny; angebentet,

tervis. Zebr. Ow. 522. Mnie sierotą chrzcząc, ojcowski    angejeigt, auöbrücfli#. Czy potrafisz się oprzeć ukaźnej

psi ząb ukazała; exhibait linguam scelarata palernam. ib.    woli matczynej⁹ Weg. Mann. 1. 199.

143. Ukazać się komu na oczy, pokazać się, wejrzeć UKĘDZIERZAWIĆ. ob. Kędzierzawić. UKĘSYWAĆ, UKK-mu śmiele w oczy. Cn. Th. 1182. einem unter bie 3litgen SUJE, ob. Ukąsić.

treten, tljm bretfł in bie Singen leiten.    Ukazać się na świat,    UKIRZYĆ    cz. dok., zaciemnić,    fünfter machen, »erfinftern.

ft# öffentlich feiten laffen. Kie śmie    ukazać się na świat,    Czarny    żal nocnym ukirzony    mrokiem Zasępił domy.

wychylić się z domu. Cn. Th. 1182. Nie używam koro- Nar. Dz. 2, 91.

ny, jedno czasów ukazania mego. Sk. Kaz 225. (kiedy UK1SNAĆ, UKISŁY ; Vind. vkifatife, ukifuvatife, oh. Kisnąć, się publicznie pokazuję). — In malam partem: Ukazać *UKLA, i, z.; [Hoss. Sibir. aKAeö 2); dzika kaczka czarna sobie kogo, palcem go ukazać, wytknąć * szydzić z niego na Polesiu, po Rusku tak zwana. Ład. //. A⁷. 62, fine zaocznie, einen Inuterntcfś «erfpotten, mit gingern auf i(m Slrt f#m«rjer nnlber Slcuten.

bellten. Ukazują go sobie ludzie, tak mniema, chociaż UKŁAD, u, m. ; (Boh. układ, auklad, auklady * chytrość; wzrok jest i na innego, i    mowa o    kim inszym.    Gorn.    zasadzka, cf. układność; Corn, uktóda «zasada, fundament;

Sen. 170. Świat go sobie    palcem    ukazuje. Rej.    Post.    Boss. y.uaAKa * upakowanie, yK,ia,rr> * gatunek podlcj;zej

Tt 5. Pięknie kogo obłapiają, a z tyłu go palcem uka- stali); ułożenie, układanie, rozporządzenie; bie Orbttuug, żują ku dekkości jego. Bej.    Post. U u i. — Jurid.    Uka-    3norbnun(jfteth*ug, Sbfammenftellung. Dobry układ Boss.

zać mają, że do służby wojskowej    nie obowiązani. Tr.    óaaroycrpoeHic, ójaroycrpOHCTBO. Systema abo układ,

dowieść, ermeifen, bemeifen, bartbun. Ukazało się co komu    Mon. 69, 672. ein (Elftem. Układ logarytmów. Alg. 501.

we śnie, zjawiło się, pokazało; erfdieitteu , fi# jeigen, fi#    Układ roślin, systema plantar um . porządne roślin ułoże-

fcbeit laffen al£ ©rf#einung. Ukazało mi się znowu widzę- nie podług niektórych obranych znaków. Bot. Nar. 145. nie, po ukazaniu pierwszym, które widziałem. Buda. ^flanjeufyftem. Układ z kim, ugoda, getroffncr ^Serglei# ; Dan. 8, 1. Kaplica apparitionis, albo ukazanie, iż się Boss. C/itana, ptua Układy tajne a załogi tu są i Leop. tam naprzód po zmartwychwstaniu    Chrystus matce swej    4 Beg.    9, 23. (zdrada i zasadzki. 3 Leop.. geheime 'Berfłan-

ukazał. Warg. Badz. 63. O panie, ty wyjawiając się nam,    bniffe.).    Układ powierzchowny,    kształt układania się; bie

ukazałeś się ojcem naszym na puszczy. 1 Leop. 4 Ezdr. 9,    Stellung, ^ofttur. Komedyn i tragerlya mają sobie właści-

29. (zjawiłeś, pokazałeś). 'Ukazałasta się oba. Budn. 1    we gęsta, że układ, postępowanie, trzymanie się aktora,

Sam. 14, 11. (dual * ukazaliście się) "Ukazywało mi się.    nie może być toż samo w tragedyi, co w komedyi. N.

Przestr. 24. zdawało mi sie, f#iett mir, fam mir por. Pam. 2,225. UKŁADAĆ, oh. Ułożyć. UKŁADACZ, a, m, — §. 2)    Ukazać,    odkażać; aumetfeit ait jentanben, mobin    układający co, rozporządzający, ^ porządnie składający;

»ermetfeu.    Jan ś.    przy sobie uczniów nie    bawi,    ale do    ber Orbner, Snorbttitngleger, 3ttftnnmenftencr; Boh. układać,

Krystusa    ukazuje    i odsyła. Żarn. Post.    10 h.    Ukazuje    (aukladnik podstepmk); Y ind. raunik , poraunaz , lhihtarz,

uczniom    na cuda    i naukę swoje, dając    znać,    że z ląd    (cf równacz , porównacz) ; Boss. K.iaAUHKt; Eccl, cocia-

czymbv był, snadnie wnieść mogli. Bambr. Kaz. 14.    BHTeab , (cf. zostawić). UKŁADNOŚĆ . śei, i.. układna

Gotard brata odkupił od Krzyżaków cztermi sty grzywien    kształtność, zgrabność; ®ef#icfc, ©emanbtbett, (lt^crli#e ©e«

srebra, które im ukazał na dziesięcinach Pomorskich.    fcbltffenbett. Taniec nadaje piękną układność. N. Pam. 19,56.

Biel. 112. UKAZACZ, UKAZYCIEL, UKAZICIEL, a, m. ;    Uroda bez układności, nie przyciągnie wielu gości. Cn.

Boh. ukazatel ; Slov. ukazate) , ukazowatel, ruka na ho-    Ad. 1205. Ma żonę, piękną z układności, miłą z obyczajów,

dinach index zegarowy, ukazatel, registr rejestr, (uka-    Mon. 67, 689. — Układność, dogadzanie z uleganiem,

zatedelnik qui accipit demonstrationem) ; Bosn. ukazalaę,    uczynność, grzeczność, ludzkość; na#gtebigc 2Btllf<tbrtg*

koi kasge demonstrator, (kazalaę » index) ; (Croat, uka-    feit, ©cfâlligfett, Humanität ; (Boh. aukladnost chytrość,

snik ; Vind. rkasavez , f. vkasariza * rozkazujący) ; Ross.    podstępność). Raguza ochroniła się zawsze przez ukła-

118

UKŁADNIE.

U K L A R O W A Ć -UKŁONNOŚĆ.

dność swoje, pozyskując ich laskę, co ją mogli bronić,    kwintny, wymyślny, obłudny; geîünftelt, erïünftelt, »er*

znosząc cierpliwie każdą urazę, a żadnemu jej nie czy-    ftellt, ljeud)lertfcij. Z układną miną i nabożną. Jabi. Ez. 2.

Zal, gniew, smutek, płacz,    Wieleż to układnych twarzyczek, a zdradliwych w idzimy !

Srogiego raczej męża zniewól    Teat. 27. c, 49. Nie wierz tym układnym słowom ! Zab.

układnością. Bardz. Trag. 542. Układność jedna ludzką    13, 201. Nie godzi się w mamki brać układnych, to jest

miłość. Cn. Ad. 1200. Ty każdemu w skromności za-    swowolnych, jako są szwaczki, praczki, haftarki. Sienn.

chowaj się w mierze, Wiesz, że wszędy układność    465. Śpicz. 188. id. umizgalskich , fofcttifc^, liebmtgelttb.

wielkie czynsze bierze. Rej. Wiz-. 44. Jak wielka była UKLĄUOWAĆ, ob. Klarować. UKLECIĆ, ob. Klecić. UKLEIĆ ; układność i cierpliwość pana naszego. W. Rost. W. 204. Boss. ytuamb, ytaeuBam ob. Kleić.

Niechaj ukażą wszelaką układność przeciw wszem lu- UKLEJ, UKLEJKA, i, z.; Sorab. 2. huklej ; (Bosn. ukgljatta; dziom. Radź. Tit. 5, 2. Alexander przechodził Filipa    Rag. ukgljatta, zarnorêp melanurus ; Ital. occhjata) ; Ross.

układnością przeciwko każdemu i ludzkością swoją. Kosz.    yiueH, yiaeitKa; Germ, bte ttfelep, 9Ifelep, Slutfje, Slitfe,

Cyc. 56. Rzymianie z Palemonem rozumem i układno-    ber Breitling, Strömling, ein SBeijJftftf;, cypńnus albur-

ścią obyczajów, w Litwie snadnie zwierzchność otrzy-    nus L in n. , mała rybka, na palec długa, prawie we

mali. Stryjk. 80. Za postępkiem czasu wszystkie sprawy    wszystkich płynących wodach znajdująca się. Kluk. Zw.

szczerości, układności i prostości starodawnej zniszczały,    3, 175, (Ross. Sybir, aiuen kaczka).

gdyż jedne bywają wywracane, drugie albo dobrowol- UKLĘKAC, UKLĘKNĄĆ, ob. Klękać, Klęknąć. UKLEPIĆ , nie niszczeją, albo je chytrością odrzucają, a insze oh. Klepać.

przydawaja. Rej. Post. C 3. obyczajności. UKŁADNY, ’UKLISTBOWAĆ się recipr. dok., tr. ufejdać sie, popuścić, a, o, UKŁADNIE adv., UKŁADN1UCHNY, UKŁADNIU-TEŃKI intensiv., powierzchownie przyjemno kształtny, zgrabny, okrzesany; gewaitbt, gefcfytcft, gefailtffett. Satyra; UKŁOC, f. ukole cz. dok. Ukalać niedok., ob. Kłóć; Ross. Układny: Jesteś jak dąb wyniosły, Tak bez żołędzi urosły. Rej. Zw. 232. — §. Układny . i uleganiem dogadzający , stosujący się, powolny, grzeczny, ludzki ; nachgiebig, gefällig, artig , ftefy tu bte Sente ttnb Umftäube fdjttfenb , illtfyattg, fynmatt. Był człowiek dziwnie układny, do którego się natury sposobić umiał. Sk. Zyw. 236.

Nie trzeba się wadzić, układnym być ku wszystkim. W.

2 Thim. 2, 24. 1 Leop. ib. Humanissime, bardzo ludzko, układniuchno. Mocz. Będzie się układnie a ’ludzkie sprawował. 1 Leop. 2 Mach. 9, 27 To wszystko mają czynić z miłością układnie, nie fukając na żadnego. Bzów. UKŁON, u, m. ; (Ross. yooHt « miejsce pochodziste) ; po-Roź. 129. Mądry zawsze skromny, poważny, układny,    kłoń; Rag. poklognenje, priklon, priklonstuo, priklo-

nic z tego wszystkiego u gniewliwego. Pilch. Sen. gn.    nost; Vind. perklonenje, perkîonstvu, perpognenje, per-

290. Likurg ani jest srogi, ani pyszny, ale owszem    pognuvanje, pognenje ; Eccl. yMOitenie, nomenie, Me-

jest powolny, a przeciwko wszystkim układny. Kosz.    Tanie, (cf. miotać, miatać) ; eine Słerbettguttg, eilt (Sont*

Lor. 178 b. Głęboki w rozumie, a miłosierny w uczyń-    pltment. Chcą aby przed ich złotym galonem Każdy wy-

ku, ludzki i dziwnie każdemu układny, hojny, wspa-    bijał nizkim ukłonem. Zab. 9, 344. Zabi Od ukłonów

niały. Roter, a 4. Pyszne, niemądre, nieukładne , bez    krzyżów już nie czuję. Teat. 33. d, 65. Oświadczyć ko-

litości, bez pokoju. 1 Leop. Ad. 4,    30.    Wielki i mo-    mu czyj ukłon, ein (Compliment Don jemanbett anéricf)ten.

żny ten pan, w rozmowie tak się    każdemu układnie    UKŁONIĆ się recipr. dok.; Boh. ukloniti se ; Vind. per-

stawi, jakoby też jednym człowiekiem z pospólstwa być    klonitife; Ress. ytuommca npe^E KiMb; pokłonić się,

miał. Kosz. Cyc. 69. Trzeba, abyśmy się najukładniej    fiel) oerneigen, eine Verbeugung machen; Croat, uklânyam-

w ten czas przeciwko każdemu stawili, gdy w szcze-    sze , uklonilszemsze declino, recedo; Slav, uklonitise »

ściu jesteśmy, ib. 56. Przełożeni, gdyby się układnie    oddalić się, ustąpić, uledz; Rag. uklonitti demovere,

każdemu stawili, wielkąby miłość od    poddanych swych    uklonitise * schronić się gdzie, ukloniscte    receptaculum;

osięgli. Kosz. Lor. 13 b. Na urzędzie bardzo    dobrze    Bosn.    ukloniti koga od koję stvari avoco,    uklagnamse,

przeciw każdemu układnie się stawił. Budn. Apopht 74.    uklonimse declino, deflecto, locum cedo, vito , eJfugio\

Z ojcem i matką jako najukładniej    Postępuj,    i czcij    Ross.    yiuOHHTb uchylić). Ukłonił się im    aż do ziemi,

szanując życzliwie. Odym. Sw. 2, E 5    b. (z jak    najwię-    Radź.    Genes. 18, 2, (cf. upadać do nóg).    Argant się

kszym uszanowaniem). Do nóg upadaj    Zwycięzcy temu    hardy wszedłszy nie ukłonił, Tylko co trochę na dół

jako najukładniej. Miask. Ryt. 2, 69.    jak    najpokorniej.—    głowę skłonił. P. Kchan. Jer. 44. — §. Musiał się

Aliter: W wiekach najukładniejszych dzikość jeszcze    ukłonić i słuchać. Tr. uledz, ustąpić; nad)geben / ftd) ÖC*

praw swych nie traciła. Zab. 15, 66. Jak. najpolero-    gitcmett. Tr. UKŁONIGIEL, a, m., pozdrowiciel, saluta-

wniejszych, itt bett fctrtftett, gebtlbetften 3«l;tlmnberten. —    tor. Man. ber (Kimtplimenttrer, $egrußer. UKŁONNOŚĆ ,

In malam partem: Układny, ułożony, sztuczny, wy-    ści, i., grzeczność, układność; bte Slrtigfeit, $öfitcl)fett.

KM. Turk. 82.

niąc.

nędza , doda mocy siła

ftef oenntrettttgcn. Złapały ptaszka , ale im uciekł uklistro-wawszy się. Dwov. F.

yKOJiOTb, yKa;iHBaTb ; ukłuć się; Ross. yKOitOTŁCfl Ukłó-wszy się kto na róży, sprzykrzy sobie zapach i wdzięki jej Mon. 73 , 597. Z pęcherza wyjdzie wiatr, i niemasz nic.

Ranisz ty kogo słowem , on ciebie ukole. Dmoch II. 2, 220, (cf. przytknąć komu). — Translate: *Izaż człowiek ukole albo odrze boga, iż wy mnie ukalacie albo odzieracie? a rzekli : w czymżeśmy cię ukalali albo odzierali ?    1 Leop. Malach. 3, 8. (w czymżeśmy cię skłóli

3 Leop.)

lada ukłóciem śpilki, i. 76, 84. —'Fig.

UKŁOPOTAC - UKOIĆ.

UKOJNY-UKONTENTOWAĆ. 119

Przybiera sobie sułtana do fraucymeru panny, jak którą Nieukojony, nie dający się ukoić, nieukojny, nid)t jlt zobaczy w gładkości albo ukłonności inne przechodzić.

Klok. Turk. 48. UKŁONNY', a, e; Ross. yMOHHUft, jkio-hhctmh, yK^OH^HBUH; ulegający, układny, grzeczny; nachgiebig, roillfä^rig, artig, böpiih. Gdańsk nieukłonny.

Groch. W. 442. hardy, ftarrföpftfd), unbeugfant; (Rug. priklonit reverens).

UKŁOPOTAC, UKŁOPOCIĆ, ob. Kłopotać.

“UKŁOS1C cz. dok., kłosami ukryć, pokryć kłosiem, mit kojny pod Ukoić.

Slbren bebccfen. — Fig. Oszczepy, nieprzyjaciele ukosem ‘UKOŁ, u, m., n. p. Niektórzy poddani obciążeni bywali ku naszym w ziemię utkwiwszy, widok niejakiś ukło-    robotami zamków, stanów, co ukoły nazywano; także

szonej żelazami i drzewami niwy z obozu swojego uczy-    dawaniem stacyi i podwód. Siat. Lit. 87. gatunek robo

cizny, pańszczyzny, szarwarków ; eine 3Irt Srolmcrrbeit, ©chanuerf.

TJKNESZANY, a, e, zmordowany, crmübet. Stała baszta UKOŁATAĆ, f. ukołace cz. dok.; Ross. yKO.iOTHTt, yuo-wysoka, na wierzchu wydanym, Miejsce a smaczne    JiauneaTb ; kołacąc, bijąc zmordować, burd) Klopfen ltltb

miejsce nawom ukneszanym , jessis. Źebr.    w. 279.    ©tüßen ermüben. Myśliwy uznoi się , na szkapie się uko-

UKNOWAĆ, UKNUĆ, ob. Knować.    łące, a wszystko mu lekko. Ostror. Myśl. fid) ntlibe ritt«

UKOCHAĆ med. dok., mocno pokochać, fel)t lieb gemimten.    tein, erschüttern. — Fig. Sąsiedzi starali się, aby te dwa

Jam go ukochał, jak duszę moję. Dmoch. II. 2, 1G6.    zjednoczone narody, między sobą zwaśnione, wojnami

Długo myśl, czy masz kogo obrać za przyjaciela ; pier-    ukołatać i powątlić mogli. Krom. 508. Na ostatek gę-

wej doświadcz, niż ukochasz. Mon. 74, 427. Tak mo-    stwą poganów ukołatani Węgrowie, klęsce podpadać

cno z wzajemnością ukochał sobie damę, że to był pra-    musieli. Krom. 578.

wdziwie rzadki przykład czystej miłości. Mon. 73, 655. UKOLOROWAĆ, ob. Kolorować.

Przykładem do uznania prawdy, i do ukochania w świą- UK0Ł\⁷SAĆ, /. ukołysze cz. dok.; Boh. ukolibati ; kołysząc tobliwości wszystkich przywiódł. Bzów. Roz. 2. (do za-    uśpić, ukoić; einmicgeit, in belt ©djlaf mtegen. Ukołysać

miłowania, rozkochania się). Zły syn idzie lam, gdzie    dziecię. Tr. — §. Tr. fig. Ubłagać, ukoić, uspokoić,

pożądliwość ciała, ukochanie oczu, gdzie przestronny do piekła gościniec. Pociej. 51. upodobanie, pasza oczu,

2lugeitmctbe. Ukochany; Ross. jüo6e3Hbii1, jmóe3em>, (cf. luby). Superlat. Najukochańszy, n. p. Najukochańsi rodzice.

‘UKOCIŁ mu się wrzód * wyrzucił mu się. Piotr., eê | at ftch thm ein ©efchmür jufammen gezogen, er h«t ein ©efchmür beîommcn ; (distng. okocić się).

UKOIĆ cz. dok., Ukajać niedok. ; Boh. ukogiti; Ross. yro-MOHHTb, yrOMOHHTb ; ubłagać, uspokoić, ugłaskać,; udobruchać, ukołysać; befdnftigen, fłttten, beruhigen. Żeglarz się przeszłej bojaźni pozbawia, Morze spokojność bezpieczna ukaja. Mon. 73, 271. Gdy tych buntowników ukojono, i ze służby uwolniono, nadeszła nowina o nowym buncie. Pam. 83, 445 Raz piękna Wenus wzruszone zmysły snem ukoić chciała. Żab. 13, 590. Jeży- *UKONAĆ się recipr. dok., ‘Ukonywać się cont. et ftequ., kiem tyle tysięcy łu4zi kędy chcemy obrócić    i zasię    odwrócić , wzburzyć i zasię ukoić możemy.    Eraz.    Jęz.

C 5. Serce ukaja w gniewie. Wad. Dan. 48. Zgon blizki Rzymu, chyba żeby odgniewani bogowie i ukojeni przez sposoby wszelkie, odmienili bieg rzeczy. Nag. Cyc. 73.

Ukoił się pan, że nie uczynił złego, które był mówił.    biony ; crmubet, erfd)bpft. On dawa ukonanemu siłę, a nie-

1 Lcop. Exod. 32. Żeby się serca żałość ukoiła, Dajęć    mocnym moc. Budn. Jes. 40], 29. Zaszedł ci, i pobił

znać, że wnet na niego będziesz z uciechą oczu twych    twoje słabe za tobą idące, a tyś był ukonały i spraco-

patrzyła. Odym. Św. 2, L 1 2 b. Miecz mój prędzej się    wany. Budn. Deut. 25, 18.

nie ukoi, aż się krwi ich syty stępi. Gęb.    Hym.    296.    UKONTENTOWAĆ    kogo    cz.    dok.,    ucieszyć    kogo    ,    uciechę

Cnota ostrość prac ukaja. Nar. Dz. 3, 194.    Zab.    12,    mu    sprawić,    udowolić    ,    udogodzić;    Slav,    zadovolyiti,    za-

251. łagodzi, umiękcza, mtlbern. Ukojony, którego uko-    dovolyujem, (ef. do woli) ; Ross. yAOBOJLCTBOBaTb ; Eccl.

jono, befctnftigt; 2. possibilitatis , ukojony, do ukojenia,    oycMAHTH, ycaa»uaTi>, (ob. Słodzić); eilten »ergmtgen ,

ju befdnftigen ; Boh. ukogitedlnÿ ; Slov. pokogitedelni.    thm SSergnitgeu machen. Jeśli serce twoje zepsute nie

befanftigen. Egipt w żalu z tej straty był nieukojony. Jabł. Tel. 24. Nieukojoną ku nieprzyjacielowi zawziętość w sercu warzy. Bals. Niedz. 2, 86. Nieukojenie adverb. Uitftillbar. Dziecię w powiciu nieukojenie krzyczące. Mon. 69, 905. UKOJNY, a, e, — ie adv. ; Boh. ukogitedlnÿ; dający sie ukoić, ju befanftigen, fid) befanftigen laffeitb. Nieukojony, nieupokojony, insedatus. Mącz., ob. Nieu-

nili. Nar. Hst. 5, 150.

UKLWAĆ, UKŁUĆ, ob. Kłuć, Kiwać.

o-

ugłaskać; befanftigen, beruhigen, füllen. Noc, miasto tego , coby przykre kłopoty ukołysać i uśpić miała, to one rozpośc.era. Pilch. Sen. list. 2, 7. Rozróżnione obywa-telów serca niczym ukołysane być nie mogły. Pilch. Sali. 126. Chciej ją ukołysać. Teat. 50. b, 47. Tward. WI. * 144. Trzeba mu czasu, żeby się ukołysał w tym wzruszeniu. Teat. 24. c, 17. Przypomnij sobie i ową Dziwną manią Saulową, Jak się nie wprzód ukołysał, Aż wdzięczną arfę usłyszał. Kchow. 250. Odchodzi od rozumu , póki się nie obaczy i nie ukołysze. Morszt. 360. — Aliter: Ukołysać jaką sprawę, interesa ułożyć, zgodzić , ugodzić; @efd)dfte imb 3litgelegenheiten in Orbnung bringen , au§gleid)en, Dergleichen. Rzeczy były pierwej tajemnie ukołysane; przeto nie wielką potym pracą posłowie mieli. Gorn. Dz. 5.

zmordować się do stracenia wszystkich sił, [ich üi)Hig er» müben, erfd)öpfeit. Ukonałem się wzdychając. Budn. Ps. 6, 6. Jehowa nie ukonywa się, ani upracuje. Budn. Jes.

Tłusty koń rychlej się ukona dysząc. Cresc. 520. Ukonany, ukonały, spracowany, zmordowany, zro-

40, 28.

120 UKONTENTOWANIE -UKORZYĆ.

UKOS-UKOWAĆ.

jest, rnasz czymbyś tnie dostatecznie ukontentował. Weg.    Izy wy); upokrzyć , poniżyć, uniżyć, bemutljigeH. Pokuta

Marm. 1, 36. Ukontentowany, zupełnie kontent; Shiv.    zniża a ukorzy człowieka na myśli jego. Eraz. Jęz. T 4

zadovoljan; Ross. 40B0ibHbiS. — Skoro wieczór nadszedł,    b. O dumny ludzki rozum, o głupstwo zuchwałe, Jakże

pan wezwawszy Szafarza albo sprawcę domu swego Ka-    cię ukorzają te robaczki małe! Zub. 9, 106. Jezus się tak

zał, by wszystkich parobków zwoławszy Ukontentował    ukorzył, iż w żywot panieński wstąpił. Zyw. Jez. 21.

za prace

żądania, by im zapłacił). UKONTENTOWANIE, ia, n.,    bogiem, jak się korzy płaczliwy i zasmucony. Wróbl.

udowolnienie, udogodność, uciecha, pociecha, porado-    79. Uksrzajmyż się pod mocną ręką pańską. Sekl. Luc.

wanie. Baz. Sk. pr., udowolnienie. Ram. Warsz. 3, 535.    7. Zam. Post. 139 b. Róg nie wzgardzi sercem skru-

Czart., Cam. sadovolshena , ossladnost; Vind. sadovol-    szonym i ukorzonym. Wróbl. 121. Ofiara przyjemna bo-

nost, sadostitnost, pomuetnost ; Boss. yr04H0CTb , 33er*    gu duch strapiony, Serce uniżone , umysł ukorzony. J.

gmtgett. Suft. ‘Ubłożenie, od błogości, ukontentowanie,    Kchan. Ps. 75. Ukorzonego przyjmij w łaskę. Czach.

satysfakcya ; złączona jest błogość czyli ubłożenie z we-    A 1.

wnętrznem miło rozchodzącym się uczuciem. Czart. Myśl. UKOS, a, u, m. ; fcf. Vind. skus, skusi » wskroś, przez; 156. Czucie jest rozkosz, albo ukontentowanie, boleść abo przykrość od wzruszenia zmysłów pochodząca. Boh.

Dyab. 50. Mam sobie za ukontentowanie iścić się w swoich powinnościach. Zal. 16,56. Nadto drogo kupuje ukontentowanie, kto go zdrowiem płaci. Kras. Pod. 71.

Chcę jej tyin większe sprawić ukontentowanie, im niespo-dzianićj odkryję ten sekret. Teal. 51, 77. Największa poczciwego nagroda jest ukontentowanie , które z dobrego swego uczynku odbiera. Mon. 67,551. Kto się stara o niewzruszone ukontentowanie, gotuje się do nieba. Zab. 13,

74. Z ukontentowaniem , z ochotą, ochoczo, całym sercem; Ross. yc.ia4HTe4bH0, (ob. Rad). Nieukontentowa-nie, niesmak; Eccl. mkek£I , 9)łijh)crgnugen. Codziennego doznawać nieukontentownnia. Bardz, Trag, praef.

UKOPAĆ, f. ukopie r.z. dok. ; Boh. ukopati, ukopawati ;

Rag. vkopatti ; kopaniem urobić , uzyskać, wykopać ; et’* graben, aiiêgraben, burd) ©rabett $u fficge bringen, ertyab ten; (Bosn. ukopati śepelire; Bosn. et Dal. ukop« pogrzeb). Ukopali sobie cysterny. W. Post. W. 2 , 292.

Ukopali przed obliczem moim dół. Wrćbl. 131.

każdego. Odym. Św. 2, G b. (by zaspokoił ich    Korzyłem postem duszę moje, a takem się ukorzył przed

Boss. koce, Kocuö 1. krzywy, 2. rozoki, zezowaty, Koehiua krzywizna, yKOCE pokos, yKOCHHTb , yKoeHtTb marudzić, ociągać się ; Eccl. KOCBenie, kocbchctbo , HaKpHBjeme , ïiCKOiueme nakrzywienie, kochhke proca); kierynek poprzeczny, bie ©cfyräge, fdjrnge 8oge. Na zachodzie wszystkie lądy są spadzistemi ; na wschodzie zaś kończą się wolnym i miłym ukosem. Stas. Buff 248. pochodzisto-ścią ; Ross. noKOCE, ©cljrćtgljeit, 3lbl;ang. Mały ukos Boss. npHKOCE ( « 2. zez ). Na ukos , z ukosa , UKOSEM , UKOŚNIE, UKOŚNO adverb, z boku, poprzecznie; überjrcerg, überetf, fdjrage »on ber ©eite; Boh. prjćkem; Vind. veshnu , shousku, postrani, naslran ; Ross. koco, HaicocE, HancKOCE, kocbghho (hbotkoce trochę krzywo); Eccl. OTKOCHeHHO, HHHCKOCE. Na ukos rozkładam, na kształt krzyża ś, Andrzeja, decusso. Mącz. Na ukos przerżnąć Boss. cKOCHib , CKauiHBarb , («1. skosić). Cegła na ukos przecięta Boss. kochke , kochhgke. Ciął go szablą w czoło z ukosa. Perz. Cyr. 3, 1. Artylerya nie tylko z frontu, ale i z boków    ukośno raziła nieprzyjaciela. Służ. Ob. 20. Nie jesteś    na drodze, która wiedzie

ni/ nr»    »i    i    .. do żywota, ale podle drogi, która cie na ukos wiedzie

UKTO u.. m.. UKORA, y. «., ukorzeń,upokorzeń,e te    „a z;trace„,t.. 'żarn. Pos° b. Uk^nokatny trójkąt,

«muf. wyrzut ber Sbramtf. Dal. ukor;    „ie ma kata o4 M m , 288. lei 2

ÄOSS. yitopB, yKOpa; Wszystko to , czymescte ten roi- m ci„ fdtvägroinfrligcd    UK0ŚN0ŚC, UKOSU

ß S8 cf ukôrzvé "a ' W Sr° ?    STOŚĆ. óci, i, poShyłoóó. M« ©«rfßfeit,' aWngiftMt ;

. t , c. u orzyc.    .    Ross. KOCBeHHOCTb , (KOCOCTb , Kocnna krzywizna). Uko-

UKORAL1C ćz. dok., koralami osadzić, befornHen, mit JîO»    śności mierzą się perpcndykularnie. Kluk. Zw. 5, 198.

rflUen befejjen. Fig. Malarzu , ukoral usta jej , aby kto Wysuwka ta ma mieć dziurę podług grubości i ukosi-na nie spojrzy, mówił, daj całowanie! Anakr. 29.    stości preta_ Jak ArL \    UKOŚNY, a, e, na ukos

UKORONOWAĆ; Bosn. okrumt., ob. Koronować.    idący)    fiberjWCTfl gcbenb ; Vind. stranski, postran-

UKORZENIC cz. dok. ; Carn. ukorćninem, ukorenizhem ;    ski, nastranski; Boss, kocbghhhm. Linia ukośna uzvwa-

Bosn. ukorjeniti, uciniti sgille; Boss. yKOpeHHTb, yno-    m bywa do wzięcia skrzydeł nieprzyjacielowi. Kaw.'Nar.

peiiHTb ; mocno wkorzenić, fcft etiiwurscln. — Transi.    495 Równoległobok ukośny,    którego boki i katv przy-

Ugruntować, fcft grünbett, begrńnben. Położę miejsce lu-    Jeg|e sa nierówne. Jak. Mat.    1, 98. ( obliquanyulum ).

dowi memu, a ukorzenię go, a będzie mieszkał na miej-    Kwadrat* ukośny, rhombus. Geom. 1, 44. Lesk. 29. Po-

scu swym, a nie poruszy się więcej. Budn. 2 Sam. 1,    łożenie żył węgłowych ledwo    nie zawsze ukośne bywa,

10. Ukorzenieni i pobudowani na Chrystusie i zrnocnie-    Stas. Buff. 137. incliné, Boss.    iiokocłih , iiOKOceHE. Deni wiarą. Budn. Coloss. 2, 7.    stylowanie ukośne, albo z boku, lub przez nachylenie,

UKORZYĆ cz. dok., Ukarzać, Ukorzać niedok. ; (Bosn. ko-    destillatio obliqua per latus , per inclinationem, gdy para

ritti, pokorilti exprobrare, koren, pokoren exprobratus,    wychodzi z boku naczynia. Krumł. 220. Kozieł ukośnym

koritegl exprobrator\ Croat, kórim exprobro, koritel expro-    ubodł go rogiem. Zab. 14, 84. (z boku). (Boss. gram-

brator ; Boss. yitopHTb zarzucić, ynopnieib, f. yKopmeib-    mat. kohcbchhuh na4e*E casus obliquus).

HHua naganiacz, yKopH3HeHHbiii naganny, yKopHTeJbHbifi UKOWAĆ, UKUĆ; n. p. Te i tym podobne w saméj pie-

jowskic. Dykc. Geogr. 3, 159. bie Ufraitte. Ukraina ma początek nazwiska od okrajka ziemi czyli ostatecznej krainy, stykającej się z krajem sąsiedzkim. N. Pam. 10, 53. Nasza Ukraina w języku naszym, jest to samo co w Niemieckiem marchia. H. Pam. ib. Ukraina czyli ziemia po obu stronach Dniepra leżąca, ib. 32. Prov. Jak na Ukrainie. Cn. Ad. 292. Mardis campus, ubi omnia temere vi armis gerunlur; kto mocniejszy, ten lepszy; $anftred;t, mer ben unbent tiermag, ftecft ilm in ben ®acf. Szkoły podobne są żołnierstwu , około którego się na Podolu albo na Ukrainie parają uczciwi a zawołani ludzie. G Ucz. K 7 b, cf. palestra. UKRAINIEC, ńca, m., 'UKRAIŃCZYK , a, m., obywatel Ukraiński, einer Uttê ber Ufrutne. Tu się opisuje sposób Tatarski na wojnie, trwoga Ukraińców. Paszk. Dz. 12; Croat, krainschak conß-niarius, krainschani milites conßniarii ; Ross. pyóeatHHKŁ pogranicznik, (ob. Rąb, reby). UKRA1NNY, UKRAJNY, a, e, UKRAIŃSKI, a, ie, pograniczny; Ross. yKpauncKiw, pyóejKHUH, ©rünj «, au ber ©rcinje gelegen. Otośmy już w mieście ukrajnym granic twoich Budn. Hum. 20, 16. Osobne obrony miałyby być postanowione dla wtargnie-nia nieprzyjaciela ukrainnego. Modrz. Baz. 418. Ukraj— ne obrony Olha wojewodom zleciła. Stryjk. 118. Pelu-sa utarczki do Litwy czynił i inszych starostów ukraj-nych buntował, ib. 540. Osada ukraińskich zamków. Gorn. Sen. 505. — §. Od Ukrainy; Ross. ynpaHHCKÜi, Ufruinifd). O swejwoli Ukrainnej Kozackiej. Vol. Leg. 3, 25. Wolnością się swowolną Ukraińską szczycą. We-resz. Kij. 22. Pan bóg wziął głowę, króla mądrego ; wziął ręce, hetmanów obudwu ; ■ wziął żywot, obfite Ruskie kraje; wziął piersi, wojsko ukrainne; tylko nam nogi do uciekania zostawił, abyśmy za Gdańsk i Szlą-skie granice uciekali. Star. Ryc. 55.

kielnój kuźni ukowane potwarze. Smotr. Lam. pr. , ob.

Kuć. (Bosn. ukovati kogna * podkuć , okuć konia).

UKRACAĆ, ob. Ukrócić. UKRACIĆ , ob. Ukręcić.

me

UKRADAĆ, ob. Ukraść, UKRADKA, i, z., [ukradnienie, zemknienie, porwanie; bu3 Sditttpfen, ©tibtijen, (Sntrpen* ben. Te ukradki , co niby nie są postrzeżone, Tyle pieszczot, nim zmysły ostatnia zachwyci, Takich rozkosz znają dotąd Sybaryci. Szym. Ś. VV. 56. — §. Utajenie, buê 3Scr^ctmItd;en, ©ebetmbalten, 33erftoblenffalten ; (Rag-ukrad , skrôvnos , skrovitos * skrytość). (Juno mówi o Semeli, kochance Jowiszowej) : Zdrajczyna przestać na ukradce może, A nie wielką ztąd krzywdę nasze weźmie łoże ; Poczęła ; właśnie tego ta potrzeba była ,

Żeby jawny grzech pełnym żywotem nosiła. Otw. Ow.

114. — §. Ukradkiem, ‘KRADKIEM, UKRADKA, w U-KRADKI; Boh. aukradi , kradj, kradmo; Slov. pokrado-rne ; Sorab. 2. kschajżi , kschajżu, kschażu ; Sorab. 1. skradżu, skradźi , zkradżu , zkradżne ; Vind. vkradlivu, tatinsku, skriufhi, skriva ; Croat, kradüch, ukradcze, kradom , tatbćnem; Rag. ùkradom, krâdom; Bosn. kra-dom ; Eccl. Kpa^eóno, yupaAKOio ; Ross. yKpa^noio ; kradzieżą, w dorywczą, tajemnie; ücvfto^lncr 22etfe, petmlid;.

Klucze od kościoła ukradkiem dostawszy, wędrował. Birk.

Dom. 126. Usta twe różane ukradkiem całuje. Groch.

W. 535. Ukradką przyzwał do siebie kilku mieszczan.

Kosz. Lor. 60. Konie zostawiwszy . sami cicho lasem do naszych się skradali, aby tak ukradką naszych zdybać mogli. Biel. 78. Ukradkiem mię umyślił wieść w swoje stronę. P. Kchan. Orl. 1, 561. Nie brałem nigdy córki mej w ukradki. Zab. 15, 257. Snadnie, zatrzeć imieniem bratskim lube skradki, Jest mi z tobą ‘dowora mówienia w ukradki. Zebr. Ow. 234. Czas upatrzywszy sarnę ją zostawił, A sam się w inną drogę ukradkiem

wyprawił. P. Kchan. Orl. 1, 51. Czasem też i heretycy UKRAJAĆ, ob. Ukroić.

między katolikami kradkiem ten sakrament brali. Sak. UKRAŚĆ, ukradł, f. ukradnie cz. dok., Ukradać niedok. ; Persp. 21. UKRADKOWY,    a, e, tajemny, sekretny; ocr*    Boh.    ukrasti, ukradati; Vind.    vkrasti ;    Bosn. ukrasti ;

ftoljleu, gekillt. Tajemne wydatki i ukradkowe. Mon. 70,    Croat,    ukragyujem, ukradam :    Ross. ynpacrb; kradnąc

791. UKRADNY, a, e, do ukradzenia, ju [teilen. Skarb zemknąć, ruegftc^lctt,    Posyła służącego, prosząc

drogi, by był nieukradnym , w ziemi schroni i i.    Chodk.    o psa oddanie; tamten odpowiada: żem ja go nie ukradł,

Kost. 67. “UKRADZCA n p. urzędu 'Stas. Hum.    2, 71;    bo psa wziąć, to jest myśliwska sztuka. Mon. 75, 740.

który go niesłusznie dostał, ber eilt 2lttlt    crfto^Icn fiat.    Musiałbym-ci ukraść, gdybym tak    tanio miał zbyć. Alb.

UKRAINA, y, z. ; Ross. ynpanna, ( obs.    ynpaw granica,    na Woj. 14. id) muffle eâ geflogen    tya&eu. Okradać czas,

Croat., kraina confinjum ; Rag. pokraina) ; 1) pogranicze,    kraść czas; honesto sensu, surripere    aliquid spahi , e gr.

iigranicze, kraj na granicy; baś ©runjtnlanb, ber ©räujen*    ad scribendum. Cn. Th. 515. bie 3eil    (teilen. Venal. Ukra-

find), ber Sanbftrid) flit ber ©rćtnje, bie ©rättjen. 0 uczy-    danie albo przemykanie, kiedy pies    po zwierzęciu idąc,

ozwie.

nieniu obrony jakiej na Ukrainie. Modrz    Baz. 413. Na-    zbiega milczkiem, a tylko kiedy    niekiedy się

dzieją was bawi Turczyn , aby gdy tak po ukrainach    Ostror. Myśl. 8. öerfloMiteÖ fttlïeè    9?ad)fei$ett bcê Stäuber*

waszych bez pomsty do woli się nazbija, mógł    potym    futtibeś, mit fellnent ?lnfd)lag.— Ukradziony, geflogen, Weg*

na ostatek między ospałymi na gardle usieść waszym. gefielen : aliter : Długo mię ukradzioną ścieżką prowa-Janusz. Oksz. Bób. Czy    tu morza Włoskiego granicę    dziły.    Karp. 4, 12. ukradkową,    tajemną;    eilt »erftolfiner,

stawają Tę ziemi ukrainę z    oceanem dają! Bardz. Trag.    gemeinter jyuj-ifietg. — $. Hec.    Ukradać    się, uchodzić,

59. Do tego miejsca granic swych pomknęła i    ukrainą    schraniać się milczkiem; Ross. npacTbCH, ynpacibca ,

stanęła. Falib. B 2. Do postronnych sic ukrain    w cu-    ynpaÆbiBaiocb; Eccl. yKpa4aiocfl, fid) megftelden, megfd)leh

dze strony przejeżdża. Kosz. Lor. 12 b. Wieczna pleśń eben. Postico recedere, wspak iść, ukraść się. Mącz. świata ukrainę przyodziewa. Bardz. Trag. 31. (kraj świa- UKRASIĆ; Ross. yupacmb, yitpamaTb, ob. Krasić. UKRA-ta). Ukrainy Afryki. Birk. Dom. 38. — 2) Ukraina, nom. S1C1EL, a, m., ozdobieiel, piekszyciel ; Eccl. yupaemeab, proprium, zawierała właściwie wojew. Bracławskie i Ki- /. yKpacuTeJbHHua.

16

124

UKRACAĆ - UKRAINA.

UKRAINIEC - UKRASIĆ.

Słownik Lindego wyd. 2. Ton TI.

UKRAWAĆ, ob. Ukroić.

'UKRĄZYĆ cz. dok., ‘Ukrążać niedok., w krążki pokrajać,

titelicza, ukrotitelicza ; Eccl. yKpOTmeJL, yKpOTHiejibHH-ua. (Slov. ukratilka apocope). Ukażcie, że nie wyrodka-ttt runbe ©chetbdjett fc^netben. Ziele to, drobno ukrążane, mi starszych waszych, ziemi Ruskiej ukrocicielów, jeste-a z obrokiem koniom dawane.... Syr. 253.    ście. Krom. 193.

UKRĘCIĆ ^UKRĄCIĆ cz. dok., Ukręcać, *Ukrącać niedok., UKROCZYĆ cz. dok., wykroczyć, ustąpić z drogi; au3 bem Boh. ukrautili ; (Carn. ukręniti, u k renem inflectere) ; Croat.    2Begc treten, (Ut8 ber ©traße abtreten, tr. fig. W złotej

uszukâvam ; Ross. ycyniirt , kręcąc oderwać, abbretyett.    »Sau! koronie, skoro ukroczy! nieposłuszny bogu, Wnet

Niechże mi dyabeł łeb ukręci, jeżeli to rozumiem. Teat.    też prorok pospieszył od kiętego progu. ARask. Byt. 20.

11, H6. Choćby mi życie stracić przyszło, muszę mu    UKROIĆ cz. dok., Ukrajać niedok., Ukrawać frecju., Boh.

ukrogiti ; krając odłączyć, odciąć, uciąć, odkroić kawał, abfcbltetbett. Leniwy, chleba sobie nie ukroi. Pot. Arg. 454, (Rosn. ùkrisgjati kruha, ùkriska od kruha bucella). Rzodkwiana wódka glos ostrzy, flegmę grubą a lipką w piersiach okrawa. Spicz. 103. (przerzedza). Ćo się upiecze, to ukrój. Dwór. H 2. Rys. Ad. 4. (pracsentibus ulere). (Slov. ukrogilka apocope', Slov. ukrog paragraf; Eccl. yKpoii płachta, chusta). Ukrajać się, Basiv., fiel) abfdjitetben. Łasica, liżąc pilnik, gdy się jej języka ukrawało, mniemała, by z pilnika było mięso, Ezop. 84. Na godło wdzięcznej pogody (tęczę) , Ukrajać się poczną wody. Kniaź. Poez. 3, 29; (distng. okroić się).

łeb ukręcić, ib. 36. b, 72. Prędzej darn sobie łeb ukręcić. ib. 5. b, 22.— g. Kręceniem ukształcić, utworzyć; fertig breiten, breltenb formtren, gehalten, formen. Trudno z piasku bicz ukręcić. Teat. 26. b, 49; ( Vind. vunsviti).

Wąsik w sztylecik ukręcić. Mon. 69, 117. ‘UKRĘTNY, a,* c, do ukręcenia, abbrefybar, cf. toczny; Croat, ukre-tlyiv citas , velox , 2) vitilis ; Croat, ukretlyivoszt celeri-tas , ob. Zwinny, zwinność.

UKROCHMALIĆ, ob. Krochmalić.

1. UKRÓCIĆ cz. dok., Ukracać niedok., Ukrocywać frequ. ; Boh. ukrotili, ukratyti, ukracowati; Croat, ukrotiti, ukrochujem ;

Ross. ynpOTHTb , ynpomaib ; skracać , krótszym czynić ; abfürjen , îürjeï madden. Możesz całą znieść zawadę, ‘UKROLIC cz. dok., n. p. Dawid zestarzały ukrólił syna ukrócić drogi długość. Zygr. Gon. 502. Jeśliby dłuższe    swego Salomona. Budn. 1 Chroń. 23, 1. królem uczy-

trąbienie z niejakiem ukrócaniem abo przetrenowaniem    nił, er machte tfm Jltm Röntge.

usłyszeli, ruszą się z miejsca. 1 Leop. Num. 10, 5. (z UKROI*, u, w., war, wrząca woda; ©ub, ftebenbeä üßaffer ; przeciwianiem. 3 Leop.; z urywaniem głosu). — Ukra-    Boli. ukrop, aukrop, krop, pokrop, nakrop, oparka ;

cać, okracać , określać, ograniczać, ujmować, uwłaczać,    Carn. krop; Croat, krop, urucha, vrela voda ; Vind.

ukrajać; bcgrälljett, beengen, fermaient. Ten, który był    krop » letnia woda, (kropen, mlazhen » letni) ; Sorab. 1.

nieogarnionym, stal się ukróconym , iż go ubogie pie-    krop; Sorab. 2. hukschop; Eccl. ynpoiTB, Bapt, ropa-

luszki ogarnąć moąły. Żarn. Rost. 37 b. Nie z daieka    «iaa B04a ; Boss. OTBapb, Himenb (ob. Kipieć;, KHnaTOKb,

nam bogiem jest, ani ukrócona jest nam na wspomoże-    KunaToąHKb , (Ross. ynporib koper). Gorący i wrzący

nie ręka jego. Bej. Rost. S s 4. Boi się, aby mu w    ukrop w kotle. Sk. Dz. 578. Szturmowmków z wierz-

czym prawa i sprawiedliwości nie ukrócono. Szczerb.    chu smoła wrzącą i ukropem lejąc parzono. Krom. 278.

Sax. 14. nie ubliżono. — [2. UKRÓCIĆ cz. dok., Ukracać    Nar. Hst. 5, 156. Cieplice są tam ciepłe, że ptaka,

niedok. 2], okracać, uskramiać, ugłaskać, ułaskawiać;    jak w ukropie oparzyć może, Gwagn. 448. Obwiniony

Rag. ukrotili; Rosn. ukrotiti, upitomiti; Ross. ymtpHTb,    taki musi jeden z tych odwodów wybierać, abo żelazo

yMtpHTb, CMnpmb, CMwpHTb, ( cf. uśmierzyć); Mitbtgett,    czerwono rozpalone w ręku nosić, albo w ukrop wrzący

Junten; (Eccl. npeynpomaio perdomo). Ludzie jęli chwy-    rękę po łokieć zamoczyć. Szczerb. Sax. 17. Prov. Zląkł

tać i ukracać zwierzęta. Cresc. 512. (rochmanić, układać).    się, jakby go ukropem poparzył. Zegl. Ad. 294. Zab. 1,

Co konie ukrocywa , Epidaurus. Otw. Wirg. 421; ( do-    207. (jakby go zimną wodą oblał). Jak na ukropie sie—

mitrix equorum). Gdy chcesz woły ukrócić ku robocie,    dzi niecierpliwy i bojaźliwy. Mon. 69,588. (jak na brzy-

masz je pierwej zwyezaić głaskaniem po główne. Cresc.    twach , jak na igłach , jak na śpilkach). — §. Fig. To-

550. Nieujeżdżony kark rzeki ukrócił, zbudowawszy most    czyi z oczu pokutnych rzęsiste uk/opy. Trep. S. M. 152.

na [niej. Tward. WY. 117. Ukróciwszy nieprzyjaciela    gorące łzy; îjetfJc $&ranenfïtithen. (Eccl. yKponmiKt , co-

północnego, z wojskami zwyeiężnemi na wschód się    cy4T> nepKOBHhnI, be KOCMTj rphtOTt B04y kocieł ukro-

obraca. ib. 265. Dość mu, że swywolną Wołoską ukro-    powy). UKROP1C , ob. Kropić, skropić, skrapiać.

wziąć , ująć).

wszystko upłoszysz. Gorn. Dw. 297. Hetmani , gdy widzą żołnierza niekarnego, ukracają go pracą. Pilch. Sen. list. 2, 8. Tak rodzaj ludzki zły jest, i tak zepsuty, Ze go już nie ukrócą najmędrsze statuty. Zab. 7, 152. Weg. Ukrócić słowy. Sk. Dz. 64. UKRÓCIĆ się. ob. Ukro-tnieć. UKROĆICIEL , a, w., uskramiacz, który co ukra-ca ; ber Sdltbtger, 3^ttter; w rodź. zeńsk. ukrocicielka ; Bosn. ukrotillaę ; Croat, ukrotitel, f. ukrotitelicza; Rag. ukrolitegl, f. ukrotitegliza; Croat, krotitel, ukrotitel, kro-

122 UKRAWAĆ- UKRÓCICIE L.

UKROCZYĆ - UKROTNY.

ci ziemię brykającą. Tward. WY. 88, ( cf. w kleszcze UKROTNĄĆ nijak, jedntl., UKROTN1EĆ dok., ukrócić się, Coś za czasem ukrócić mógł, to zaraz uśmierzyć się; Eccl. yiiporfcBaTHCH, ynpoTHTbCH, yb'po-

maTbCH, yTHxaTb , fanfter tuerben , jtd) befanfttgcit. Niech ukrotnieje gniew twój. 1 Leop. Exod. 52, 12. (niech ukrotnie. 3 Leop.), ob. Krotnąć. UKROTNY, a, e, do ukrócenia, ułagodzenia, uśmierzenia , $u bcfänftigctt ; Bosn. ukrotivi, koji se mosge ukrotiti; Rag. ukrotni, ukrotiv, krotiv; Croat, ukrotlyiv. Oppos. Nieukrotny, Vind. nev-kroten, neokrotliu, nekroten. — 'Nieukrotność, Vind. nevkrotnost, neokrotlivost ; (Rag. ukrotjenstvo, ukrota domitura, ukrócenie).

URRÓTOCHW1LIC kogo cz. dok., uweselić, einen belufiigen. UKURZYĆ cz. dok, mocno okurzyć, red)t beftćiuben, völlig Ociec, gdy rozkwili dziecię małe , wnet    je    ukrotofili lada mit ©taub bebecfen. Ujrzy,    a ono jeden ukurzony    Bieży

cackiem błyszczącym. Tward.    W. D.    2,    200.    do niego, żalem wielkiem    zdięty. P. Kchan. Jer.    129,

UKRUCH , ob. Ułomek. UKRUSZYC cz. dok., Ukruszać    (Sorab. 1. zaproschenć, ob. Prószyć). W grzechowej się

niedok., krusząc odłamać, abbröcfeln, in Reinen 23rötfd)ert    ukurzywszy kuźni, Miasto poprawy naukę twą bluźni.

abbredjett. I złota się ukruszy. Cn. Ad. 284. (ubywa go    Chrośc. Job. 133. Ukurzenie; (Sorab. 1. zaproschniwmfcż,

ocieraniem). Gryząc sucharki ukruszyl sobie zęby. Teal.    cf. zaprószyć).

11. b, 10. Znaczna mu się część ukruszyła tej sumki, UKUS1C cz. dok., Ukuszać niedok., skosztować, kosztując wiele zmarnotrawił. Zab. 13,    204.    nieco zażyć, zasmakować;    fofteit, fc^metfett , ein ivenig ge*

UKRWAWIĆ , ob. Krwawić.    ntefkrt , $U ftd) nehmen. Gdy    miodem tym pomażesz    szcze-

UKRYĆ, f. ukryje cz. dok, Ukrywać niodok. ; Boh. ukryti,    py, gąsienice pomrą, gdzie na to przyda a ukuszą.

ukrywati, ukreywati; Slov. ukrywâm ; Bag. ukritti; Boss.    Spicz. 134. Ten aurypigment położ .tam, gdzie kret

yKpbiTb, yupuBaTb ; kryjąc utaić, vei'betfctt , üerftecîen, üer*    ryje; ukusi-li tego, wnet zdechnie. ib. 154. Żaden z

Nim krew' puszczać masz, nieco ukuś pierwej trunku, dla odmiekczenia brzucha. Spicz. 201. Tego dnia dobytek i woły i inne bydło niech nic nie ukuszają. 1 Leop. Jon. 5, 7. Piotr, gdy łaknął, chciał też czego ukusić. 1 Leop. Act. 10, 10. Ukuszenie, smakowanie , smak; ba$ ©d)tnecfcn, ber ©efdjmatf. Język jest naczyniem ukuszenia, diategoż aby smaki pokarmów przez niego łatwiej przenikały. Sak. Probl. 78. W uku-szeniu naczyniem jest język. ib. 83. Ucho słów doświadcza, a gardło pokarmy ukuszeniem rozeznawa. 1 Leop. Job. 54, 3. *Smysł ukuszenia, sensus guslus, jest *smysl powierzchowny, pojmujący rzeczy smak w sobie mające. Sak. Probl. 83 , ob. Kusić , Kuszenie.

Cez. praef. D 3.

bergen. Słońce a godność ukryć się nie może. Warg.    tych, którzy byli zaproszeni, nie ukusi wieczerzy mojej.

Czas wszystek ma być łożony na ta-    Dambr. 330.

kich zabawach, którychby nam nie trzeba było taić 1 ukrywać. Pilch. Sen. list. 2, 533. Czyń to, co czynisz, idź niecnoty torem , Lecz pomnij tylko ukrywać twą winę. Hul. Ow. 232. Jakże to trudno, przykro i nudno ,

Ukrywać miłość, a nią się palić. Zahl. Bal. 66. Mało się różni od gnuśności cnota ukryta. Zab. 13, 7. Dla przyjaciela nic niemożna mieć ukrytego. Weg. Mann. 1,

194.— Fortifie. Ukryta droga, taras rozciągający się na okoł ^skarpy, od pola zasłoniony przedpiersieniem. Jak.

Art. 3, 320. UKRYWACZ , a, m., który ukrywa , lub ukrył, utaiciel, ber $erbcrger ; \ind. skrivez, skrivauz , okrivauz , sakrivauz ; Bag. skrivalaz , tâjalaz. Prou. Vind.

Bi ne biu skrivavez , bi ne biu kradlovez; Slov. ne bo- UKUTY, ob. Kuć. UKWADROWAĆ, ob. Kwadrować. lobi zlodéga, kebj ne bolo skriwâea; nie byłoby zło- UKWAP, u, m., ukwapienie, zbytnia kwapliwość, za wielki dzieją, gdyby nie było ukrywacza, ob. Przechowacz.    pospiech, baó Übereilen; Vind. nagelza , prebitnost, pre-

UKRYWKA, i, i., ukrywanie, ukrycie, miejsce ukrycia;    hitenje, prehilanje. — §. Botan. Ziele, bawełna pozie-

Carn. skryvavneza ; Bosn. skrovisete, mjesto potajno ;    mna. Ursin. ; kwiaty młodsze nad starszemi wyrastają i

Bag. skövisete, zataja, skroov, zâklon, zakloniscte, ba§    wyprzedzają, jakoby z kwapliwością jaką; kształt ma

33erftecfen, bie ^erfteclung, ein verborgner £)rt, bte $erbor-    koeanków; impia, gnaphalium. Sijr. 719. eine 2lrt Sfîu^r*

genbeit. Doskonale w kunszcie ukryw'dk wyćwiczony.    frant. UKWAPIC cz.dok,; Boh. ukwapiti, uspiśiti. (uspie-

Mon. 65, 410. (Boss. yKpbiBarcjibCTBO przechowywanie    szyć); Garn. obstrezhi, obstręzhem, naglèti, naglem se ;

podejrzanych). ‘UKRYWALNY* "UKRYTNY, a, e, do    Vind. prenagluvati, prepasti, prenapasti, sagerniti , pre-

ukrycia , mogący być ukrytym, verbcrgltd) , oppos. Vind.    ujeli, prestrezhi, prehititi, prehituvati ; Boss, npe^fB-

neskritliu , nasakritliu.    ycirfcTb, npc4'bycntBaib , yöbicrpiiTb, ycKopinb; zbytnie

UKRZEPCZYC , UKRZEPIĆ ; Bosn. ukrjepiti, ustanovititi ;    przyspieszyć, übereilen. Ukwapiona rzecz nigdy z pożytkiem

Rag. ukrjêpiti; Croat ukreplyüjem ; Ross. ynpimub,    nie była. Simon. Siei. 23. Ukwapić się, zbytniem po-

yKptnMTb, (ynplina klamra, nit); Eccl. bjkhmth , yen-    spiechem przesadzić, fiel) übereilen; Slav, prehittiti se.

an rb,

pitegl; Croat, ukrepitel ; Eccl. ynptnineab ; umocniciel, ber Sefcftiger, ©tarfer, Mtarfer.

UKRZYWDZIĆ , UKRZYWDZICIEL , ob. Krzywdzić, Krzywdziciel. UKRZYŻOWAĆ, ob. Krzyż.

UKSEFT , ob. Okseft. UKSZTAŁCIĆ , UKSZTAŁTOWAĆ ;

Sorab. 1. wożtawtnofcżam , ob. Kształcić.

UKSZYKAĆ kogo cz. dok., conscindere sibilis. Macz., eilten jerjifdjen , bejtfócn , «ufyłfóen.

UKUĆ, UKOWAĆ, ob. Kuć.

UKUP, u, w., ukupienie, odkupienie; ber Coêfauf, Srfauf, 3lb> fauf. Żołnierze mało żywych zostawili, i to tych, od których sie ukupu spodziewali. Baz. Sk. 3. 'UKUPIĆ cz. dok., kupić, skupować, odkupować, odkupić; erfaitfcn, faufen. Książęta te • swoje urzędy u Rzymian ukupili byli. W. Post. W. 38.

123

UK R ÓT O CH WILI Ć - U KUPIĆ.

UKURZYC - UKWAPNIE.

ob. Krzepczyć. UKRZEPICIEL, a, m.\ Bag. ukrje-    UKWAPLIWOŚć, ści, z., zbytni pospiech, bie Uberet*

lang; Ross. Topons, ToponocTŁ (cf. trop)^ onposieTmi-BOCTb Ja rzekłem w kwapieniu moim, wszelki człowiek kłamca. Budn. Ps. 116. 11. not., «albo w ukwapliwości mojej». Dobremu hetmanowi najmniej sie ukwapliwości używać nie godzi. Kosz. Lor. 131 b. — ÜKWAPL1WY UKWAPNY, a, e, UKWAPLIWIE, UKWAPNIE adv. / zbyt spieszny, übereilt; Boh. na kwap; Vind. prebiten. prehitezhen , prenagel , prehiter , prehilast ; Boss. Topo-nKili, ToponoKt, Toponno TopoiuiiBO, onpoMemuBbiH. Mąż- ukwapliwy w słowach swoich. Budn. Prov. 29, 20. Nieukwapliwie, bacznie, meditate. Macz. Nieumiejętny wiele ukwapnie a nierozmyślnie mówi. Eraz. Jez. E e 8 b. Nie bądź ukwapliwy ku gniewaniu, bowiem gniew w łonie szalonego odpoczywa. 1 Leop. Eccl. 7, 10, (cf.

popedliwy, zapalczywy). Pan bóg nieukwapliwy jest, iż długie oczekiwanie dawa tym, którzy zgrzeszyli. 1 Leop.

na chwilę świeżym płaczem rym ‘ulity. Hor. 1 , 184. (ulany). — Jakby ulał * ładniuchno, gładziuchno; mie ge* goffen, gefdptiegelt, nieblid). Ręka, jak z srebra ulał, paluszki powabne. Min. Furs. 27. Talijka smagła, ramiona gdyby ulał. Teat. 20, 38. Fraczek, gdyby ulał. Teat. 14, 109. — Aliter: Córka to pańska; jak gdyby ją ulał na

A Ezdr. 7, 63. Każdy pan leniwy, a nie ukwapliwy ku wierzeniu ma być. Kosz. Lor. 53. — §. Spieszny, kwapiący się; I/aftig, töne«, eilfertig. Zadyszawszy się z trzaskiem ukwapliwy wpadnie. Zebr. Ow. 278. Wsiadłszy na

koń.    jechał dalej    ukwapliwy. P. Kchan.    Orl. 1, 57.    podobieństwo. Teat. 6, 13    jak z oczu    wyrżnięta, wy-

Szedł    ukwapliwy w    drogę. ib. 1, 233.    Do    kościoła po-    kapana, kubek w kubek, podobniuteńka    ; mie abgeformt,

biegł    ukwapliwy. V. Kchan. Jer. 29.    Juz    idą wojska    abgegofjcn, fo rtIjnlid), mie an?    Den tilgen    gefdjnitten.

ukwapliwe. ib. 24.    UKWAPICIEL , a ,    m.,    który kogo    UŁACNIĆ, UŁATWIĆ cz. dok.    Ułacniać,    Ułatwiać niedok.

ukwapia , który się ukwapia, ber Übereifer ; Boh. kwapił. *Ułacwiwać frequ. ; (Zygr. Gon. 88.), ulekszyć, łatwiej-UKWASIL, UKWASNIEL, ob. Kwasić, Kwaśnieć.    szym sobie uczynić, trudności ująć ; Hag. usmlxiti, usna-

UL, U Ł

1. UL, a, m. ; Boh. aul ; Slov. aul , wćelinec; Sorab. 2. huhl; Sorab. 1. kolcz , kowtż; Vind. buzhelinu koritu, buzhelni fod, penj, (cf. pień, pniak); Croat, vulische (cf. ulica), (vulniak apiarium), kośicz za pehele, krossna, (cf. krosna); Dal. krosnicza , ulischye ; Hung, mihkosâr; Bosn. ulisete , kosenięn , krosegna od peela , peelisete ; Hag. ulisete; Slav, koshnica; Hoss. y,ieti, (nepeyAOKX,

npoyAOKx, nepeyÆOK’B, HcpeyjtoneKx, npoyaoneicB po-jirzecznica, cf. ulica); (cf. Lat. alveus, alveare. Dur. 1,

150; cf. Lett, ula «dziura; Angl. bole; 9ïteberf. (toll;

Anglos, hole, hale; Dan. hule; Svec. hoi; Angl. hollow’ ;

Germ. £)öijle, ; Graec. xoTXog)-, ber Sliettettfioc!. Ule są pomieszkania dla pszczół robione, ruchome. Kluk. Zw.

4,    199, (ob. Pieńki, Leżaki, Pudła, cf. barć). Oka do ułów do u chodzenia. Haur. Eh. 139, Garn. sheręlu, ba?

$Iltglod). Ul rozerznięty Ross. ojenx. Jeśli matka zginie, pszczoły pewmie spadną, A gdy ida nie stanie, gdzie się dziać nie zgadną. H j Zw. 253. Prov. Nie trzeba w ul dmuchać. Zabi. Fir. 70. (licha nie budzić). Zamiast pokoju dmuchnął w ul roju. Zab. 15 , 203. (Slov. gako w£eli sa motagu, non conveniunt).

W,kmik' UŁACONY, », e. pełny fal albo płatów, „anmmt. Man.

[2. UL, a, m., wrzód czczy, tisluła; Lee. ulcus ; Lett. ula.    Cl',’ Sutlipcn.

dziura; cf. wul, wole, etttc ^iftcf 2]. Chory pokazał nam    J‘ ‘ " r'" °Ł' ’

nogę miąższą i ^ulów pełną. Syxt. Szkł. 207. uleeribus irnpletam, cf wrzód, cf. ulowaty.

• ULA, i, z., rzeka w Litwie. Wyrw. Geogr. 20, ein $Iuß in Sitt^auen.

UŁABUDAĆ, ob. Łabudać.

ULAĆ, f. uleje cz. dok., Ulewać niedok. ; Boh. uljti, ulegi,    zamieszanie i nieporządek języka;    coż dalej?

Ross. y,iHTi>, yjHBflTb, yn^ecKHTb ; część odlać, wylać;    możność uładowania, zbogacenia    1 wydoskonalenia    ję-

«bgteßen, einen 2;^eil meggteßen, megtöütten. Morze czarne o zyka. hpez. Uki. 22.

swoje zbyteczne wody cieśnina Bosphorus ulewa. Stas. ULÀDZIL cz. dok., lądem połączyć, w ląd przemienić; in Buff. 251. Ulanie, ulewanie ‘Ross. yjutBua. — §. Ulać    8anb »ermanbeln, mit bem feficm 8anbe nerbinben.

n. p. z kruszców, lejąc ukształcić; abformen, gießen, ab« Dźwigając gmachy ogromne, Nie kontent, kędy pług orze, gießen. Bogi dali sobie ulać z jakiej materyi. Groch. W. Ulądził nawet w orcie niezłomne Tyreńskie z Apulskim 312. Na bramie Nimfy dwie *ulilo (ulano). Tward. Pasq. morze. Hor. 2, 157. A ar.

5.    Tak mówią, że Perylus ryczał w swoim wole, Którego ULĄDZ, ULAGNĄĆ, ULEGNĄĆ się, ULĄGŁY ob. Lęgnąć

sztucznie ulał na cudzą niedolę. Toi. Saut. 67. — Fig. się. UŁAGODZIĆ, ob. Łagodzić. UŁAKOMIC, n. p. Uła-Dziecię w matczynym żywocie ulane, Postać człowieka    komili się na jabłko oczom swoim    miłe. Pim. Kam. 301,

bierze. Otw. Ow. 259. (uformowane, geformt). Otrzy    ob. Łakomić. ULALA, oh. Hulała,    Halala! sub Ha!

xivati ; Vind. riefhiti, sprostiti, erleichtern, leichter imtöett. Rozum potrafi wszystko ułatwić. Teat. 38, 188. Dowcip bystry do wszystkiego sobie ułatwi drogę. Ossol. Mow.

76. Juz się ułatwi przeszkoda Teat. 4,6, 154. — §. Ułatwić sprawę, interes * sprawić, zrobić, sprzątać, zbyć się go, ukończyć go, eilt ©efcfjtSft rtbtfymt. Baj pokój temu , jest to rzecz , którą ja potrafię ułatwić bez twojej turbacji. Teat. 23. 6, 15. Jlath. Gdy się warunkom dosyć stanie, będzie zagadnienie ułatwione, problema solution. Uslrz. Alg. 51. aufgelöft. — §. Ufacnić się rec., zbyć się zatrudnienia, przestać być zatrudnionym , uspokoić się, feilte ©etöäfte beenbigen, fict) SWnße machen, fret) werben twit ©etöciftcn; Hoss. yAOcyjKHTbca. W klasztorze służył, robił, piece palił, w kuchni posługował, a kiedy się ułacnił, u drzwi kościelnych bogu się modlił. Papr. Ryr. Nieraz tego bywało, zawzdym to czyniła, Kiedym się od królewny kolwiek ułacniła. P. Kchan. Orl. 1, 1 i 0. Ułacniony, niezabawny, łacny, próżny, wolny. Cn. Th. 542. et. 1183. niezatrudniony, frei), müßig, Ü3iuße ïjabenb, unbefestigt. — Aliter: Ułacnić się do czego, zbywając wszystkich przeszkód i zawad przygotować się, ftd) mit SBegfcfmffnng aller $inberniffe 51t etroa? aittöicfeit. Apostołowie opuszozali ojce , matki, żony, dzieci, a ułacniali się do służby bożej. Sk. Kaz. 461.

Uładniać niedok., ładnym uczynić, upiększyć; töbn machen, oerfdmnern. Kto upośledziony od natury, niech się workiem uładnia. Teat. 14, 103.

1. UŁADOWAĆ 06. Ładować. 2. ’UŁADOWAĆ es. dok., do ładu przyprowadzać, układać, rozporządkować , uporządkować; in Orbnng bringen, orbnen. Coż ztąd idzie? oto

oto nie-

nien skradzenia Rzpltej. Herb. Stat. 8. zemknie, fdjttt* pfert, ftibtjjcn, ntaujen. Czech pod Polakami Opawę ułapił. Krom. 280. (podsiadł). Kto słaby, niechaj się nie kwapi , bo miasto sławy i czci śmierć pewną ułapi. P. Kchan. Orl. 1, 99. — *§. Jan Tarnowski Zofią Odrową-żówną młodość syna swego ułapił, i onego w stan małżeństwa z nią zawarł. Orzech. Tar. 97. — §. Rec. Ułapić się czego , uchwycić się czego , etmaê er^afc^etl. Gdy się okręt rozbije, szczęśliwy, kto się deski ułapi. Rej. Zw. 67. 'UŁAPKA, i, z., ułapienie, uchwycenie, porwanie, chabias ; ba$ ©rtpjcit, ©rapfen, 0d)ntpfen. Nasi bojowi majętności swej żadnej nie mają. tylko na *ufa-fce (!) przestawać muszą. Rej. Zwrc. 195. [żołd, Lafa, qu. v., a wyraz ten tu nienależy 2],

UŁAM, u, m., (cf. ulom), n. p. Zarażony, z dziwnerni ułamy albo dziurami po ciele. Ock. Priym. 2. otwory,

JÖffmutgcn, Soccer. [Myłka druku zam. ulami, ob. 2. Ul; i wyraz ten tu nie należy 2]. — §. WGornicł. Ufamy, sztuki albo kawały różnej ogromnośei i kształtu , pędem wód , trzęsieniem ziemi lub innemi przyczynami z miejsc swoich ruszone. Mier. ©efduebe, ßrjftncfen, ob. Ułomek. UŁAMAĆ,

mować cont. ; ulomilti

Rej. Post. O 5. Módl. Gd.

'UŁAMIC , f. ułamie, ‘ułomi cz. dok., Ułamować , <,Ufę-Boh. ulomiti . ulamati , ulamowati ; Rag. ulânaati ; Bosn. ularnitti, slomiti ; Croat, ula-mlyujem ; Ross. yjiOMiiTb , yjtaiWbiBaTb; łamiąc oderwać, oJdzielić, odłamać, abbredten. Ułamuj łaknącemu chleba twego. I Leap. Jes. 58, 7

90. (udziel, Ortc^ ben hungrigen beiit 23rot. Sutb.). Gdzież

ten, któryby ogarnął ’sirolkę błędnego? albo tułaka opa- ‘UŁASIC cz. dok. ; (Ross yaecTHTb, pochlebiając ujmować); trzył w nędzy jego? abo z ochotą nędznikowi ułomił ugłaskać, ułaskawić, fanft macfyeit, milbent. Leśniaków chleba swego? Rej. Ziurc. 198. — §. Ułamować się ? u g i -    onych ułasiwszy, do    porzucenia dzikiego żywota namó-

nać sie, ftd) beugen, neigen. Iż mi się nijako do was ule-    wił. Faliss. FI.    265.    UŁASIC się rec., ukorzyć się z

mować, Sami się pnicic wzgórę i dajcie całować. Zebr. przymilaniem . fic^ bi)pid)[t bemntbigen, untCVtflänigft fdjtttßh Ow. 229; (ad vos ineumbere).    djelil. Pochlebca, kiedy się najlepiej ułasi, kiedy naj-

ULAMOWAĆ cz. dok., w lamy ustroić, mit Saint bejejten,    więcej z pokorną postawą chodzi, tedy się go najwięcej

tfcrjieren. Codzień ulamowana r.a tej wykwintnej kanapie,    strzedz potrzeba. Rej Zw. 49 b. Weresz. Reg. 107. id.

wielbiących ją półgłówków odbiera hołdy. Teat. 14, 10.    Ułasiwszy się liszka psu goniącemu za nią, tak mówiła:

1. 'UŁAN, a, m., u Tatarów, kniaź. Paszk. Dz 80, ein    czemuż mnie,    miły    panie gonisz? Ezop. 128. UŁA-

5Łatarifd)er §ürft. Nasi rozproszywszy Tatarów, ułana sa-    SZONY, a e,    pochlebny, grzecznie z przymilaniem uło-

mego (tak Tatarzy owi swych królików nazywali), do-    żony, obleśny; fd)mdd)lm(d), fnctfSfdjtMHjerifd). Boi się

stali w niewola. Boli. Zamoj. 108. UŁANCZYK, Tarć.    Greków, choć upominki niosą, po ich obłudach strzeże

podrostok. Paszk. Dz. 155. eilt 2luffd)ößÜitg, junger bod) ge*    sie ulaszonych. Tward. Wl 110. Depcąc ślizkie one

madrêner SDîcnjd) ; (Ross. Tatar. yjiycb, gromada namiotów    dworskie progi, Jednak nigdy statecznej nie uniosłeś

wędrującego ludu: yjiycHHK'B pod chanem będący, vva-    nogi P<> tamtych alabastrach; ani ułaszone Z toru cnoty

za 1 chański). 2. UŁAN, ‘HUŁAN, żołnierz z Tatarska    mogły zwieść chimery cię one. Tward. Mise. 152.

ubrany, Germ, ein Ulan; Sorab. 2. hulano. Alanów’ imię    UŁASKAWIĆ, oh. Łaskawić. ULATAĆ; Ross. yn.iaiaTb ,

podobno przv żołnierzach zostało, których ułanami zo-    yiuaiiHmm , ynponaib, ob. Łatać, Połatać. UŁAWIAĆ,

wiemy.

bądź jak się zwie, pisze, Czy on Kozak, kruk, liułan, ‘UŁECI1C1C kogo, Ułechlać ez. dok., łechcąc ucieszyć, fi* czy są towarzysze, Obchodź się jak najsłodziej. Teat. 45.    jjelnb »ergnugen, einen angenehmen ftt|el mad)en. Ociec zdu-

d * 70. UŁAŃSKI, a, ie, do ułanów należący, Ulanen,    miony moją na wojnie odwagą i chwałą ztąd pochodzącą

n. p. Ułańskie chorągwie. TY.    ułechcony, nie widzi w rycerzu ojcobójcy. Siru Qu. 1.257.

‘UŁANN1K, a m., n. p. Za wyżła, dwie kopy groszy; za ULECIEĆ, f. uleci cz. dok., Ulatać niedok., ulatuje cont., ułannika zwierzynego trzy. Stat. Lit. c86. ?    Ulatywać frequ. ; Boh. uleteti, uljtnauti, uljtati ; Ross.

ULANY, ULANIE] ob. Ulać.    yjrkTiTb . yatmib ; lecąc umknąć, batmn fliegen, entflte*

UŁAPIĆ cz. dok., uchwycić, uchopić ; Yind. gorhlopnili,    gen, cntflte^cn, pr. et tr. fig. Wrona na piasku, kiedy

gorpohlopniti, gorpopasti, gornapopasti , yjeti , yjemem    ją pies chce porwać, ulatuje. P. Kchan. Orl. 1, 96.

(ująć), vloviti, (ułowić); Ross. ccoumb, ccauiiBaTb ; er*    Orlę porosłe w pierze, gdy gniazdo porzuca rodzinne,

mtjd)en, crhafcbcit,    anffangctt.    Gonili go, a ułapiwszy ucięli    Baz się w    tę stronę ulecieć    bierze, Alić szybuje znów w

palce. Radź.    Jud.    1, 6.    Mają ułapić potwarcę onego,    inną. Zab.    10,410. Zabi Muchaby z tym uleciała. Cn. Ad.

i srodze go obić. Rej. Post. Mmm 5. 'Obórzy! się nań,    1259. (lekkusieńko , piórko). Mówią duszy mojej: ulataj

ułapiwszy^go za gardło, tłukł go i zabił. Dambr. 246.    z góry naszej wróblu! Budn. Ps. 11, 1. Ryb. Ps 18.

Rybitw jeden ułapił rybkę w bystrej rzece , A wziąwszy    Konie Peleja bystrym z niebezpieczeństwa pędem uleją z saku zatrzymał ją w ręce. Papr. Kol J 4. (ułowił).    ciały. Dmoch. II. 2, 128. Uwijaj się, bo ten ptaszek

Tym sposobem razem    dwie    wronie (dual. * wrony) ułapisz.    prędko uleci. Teat. 19. 6,    46. Strach im przyprawia

Pot. Arg. 625.    Gdy się    Samuel odwrócił, chcąc iść    skrzydła,    chybko ulatują.    Przyb. Luz. 124. Pieniądze

precz, ułapił go Saul za podołek płaszcza, aż go urwał. moje uleciały na cztery wiatry. Tent. 22, 11. Moje Radź. 1 Sam. 15, 27. Ułapić kogo    w czym a    poświad-    obietnice podobno z wiatrem uleciały. Teat. 14, 178.

czyć. Rej. Post.    U u 1. Szedł do Leliusza. aby    go sobie    Jak dym uleciały lata moje. Ryb. Ps. 197. Wygaś to

ułapił. Warg.    Wal. 138. (aby go    kaptował,    sobie go    z pamięci, Co z dymem uleciało, niech próżno nie

ujął). Jeśli kto    co z skarbu weźmie    abo ułapi,    jest wi-    smęci. Treb. S. M. 60. Dni ulatują z skwapliwością. Zab.

UŁAM - UŁAPIĆ.

UŁASIĆ - ULECIEĆ

125

Piecz. Zdań. 10. Z jeńcem każdym hetmanie,    oh. Ułowić.

mu

126

ULECOWAĆ-ULEDZ.

U L E D Z.

90. Nieszlachetni myśliwcy o gardło mi stoją ,

7, 163. Gdzież uleciały te słodkie momenta! Zab. 14, 349. Zabieg próżny po czasie, i stem cugów koni Co mu z rąk uleciało , człowiek nie dogoni. Min. Ryt. 3, 358. (co z rąk wypadło). — §. Ulatać komu * uwijając się zabiegać mu, nadskakiwać; fid) nnt eilten herum tunt» mein, tfmt auf [eben ffitnf auffprtngen. Nie myśli o czym innym, jeno żeby się jej we wszystkim podobał, pilnuje, zabiega, ulata. Gorn. Dw. 287. Panowie się każą, widząc, iż im wszyscy ulatają, iż się im kłaniają, iż ich ledwie nie za bogi chwalą. Gorn. Dw. 323.

ULECOWAĆ , ob. Lejcować.

ULÉCZYC cz. dok. , Ulćczać niedok. ; [Boh. ulććiti , uljćim ; Bosn. ustrabiti rannu); uzdrawiać, zleczyć ; gefunb ma» d)en, (teilen, auścurtren, mieber Oerfteïlen. Ten dobry jest lekarz, który chorobę ulecza. Krup. 5, 483. Spicz. 105. Nim doktor jednego uleczy , dziesięciu ich umorzy. Rys. Ad. 50. Doktorze samego siebie ulecz w»przód, potym uleczysz chorego. Bach. Ep. 65. W. Luc. 4, 23. Gdy Kazimierza doktorowie uleczyć nie mogli, Dernardyni go leczyli pieczonemi gruszkami; zatym puchnął. Stryjk. 641. Lepiej zepsowane uleczyć, niż odciąć. Fredr. Ad. 118. Uleczony, uzdrowiony, t. j. ku polepszeniu zdrowia przywiedziony. Macz. — Aliter: Uleczony, ULECZNY, ULECZYSTY * do uleczenia podobny, łacny, heilbar; (Sorab. 1. zalekw'anité, wustrowenitć ; Vind. osdrauilliu, szelitliu ; Croat., vrachlyiv ; Dal. lichlyiv) ; Nieuleczony, adv. Nieuleczenie , unheilbar ; Sorab. 1. nawustrowenitć, nezahowenitć ; Eccl. neyBpauHMŁiH, HeyBpauyeMbiH. Jeśliż nieuleczona choroba, toć jej nikt uleczyć nie może. Syxt. Szkl 401. Dziedziczna wielka choroba bywa nieuleczona. Perz. Lek. 119. Kto lekarstwo odmiata, ten jest nieuleczony. Sk. Kaz. 125. Nieuleczony wrzód, rzecz nie-zlćczona. Sk. Kaz. 209. Nieuleczona rana. Cn. Ad. 685. Te razy i rany jego nigdy nie zagojone ani uleczone żadnym wymyślonym lekarstwem. Rej. f}ost. dii 4. Co dalej, tym bardziej ten wrzód jest nieuleczeńszy. Eraz. Jez. A 2. (observ. Comparativ.). Zadaje biednym nieulć-czne sztychy. Zab. 6, 145. Min. Z wysoka spadłszy, bardzo i nieuleczenie się potłukł. Syr. 943. Nie chciej próżnej używać roboty Chcąc nieulćczne zleczyć me zgryzoty. Zab. 15, 349. Nieuleczvsty, insanabilis. Cn. Th. 534.

ULEDZ, uległ, /. ulęże med. jednotl. , Uleżeć, uleżał dok. ; Ulegać contin. , ‘Ulegować frequ. ; Boh.. ulehnauti ; Eccl. yieraTii, yjiemu ; Ross. yjeTB; 1) uledz, kłaść się by czas pewny przeleżeć; ftd) hinlegen, eine gcwiffe    burd)

liegen bleiben. Trzosy naładowawszy, sam potym na pieniądzach jak smok ulęże. Birk. Exorb. G 4. Ten okrutny zwierz nie ulęże, ani ustanie. Janusz. Pos. B b. Pomimo tylu pobudek , ty przecie ulężesz gdzie w kącie naN próżnowanie ! Janusz. Oksz. G 3. — §. Uledz na czym » podeprzeć się czym, ftd) auf etwaö Teilten, ftufcen. Łatwo sen obejmie ulegle na podporze ciało. Pilch. Sen. list. 1, 287. — Uledz pod ciężarem; Bosn. uiciti, ui-cjati, ber Saft erliegen, unter ber Saft erliegen. Uledz » ul-gnąć, liegen bleiben, erliegen, ftetfen bleiben. Ubóstwo, iż nie ma czym dołożyć, musi w swej krzywdzie nie-

borak uledz. Falib. M. Uległy komu, który sie komu został podległym, untertänig geworben. Niezmierna rozległość krajów prawom Tureckim uległych A. Fam. 21, 275. — ‘(t. Ulegać, uleżeć gdzie, chronić się, uciekać gdzie, uchodzić, kryć się gdzie; [id) WO^in retten, WOljttt fiteren, fid) wo verbergen, uerftecfen. Wypatrzcie wszystkie te miejsca skryte, gdzie Dawid zwykł ulegać. Radź. 1 Sam. 25 , 23. (w których się ukrywa. Dibl. Gd). Henryk papieża obiegł, aż w grobie Cesarza Adryana uleżał. Biel. Sw.

Proszę, niechaj ulęgę pod obroną twoją. Groch. W. 467. W ciemnych nocach uledz gdzie tobie.^ Ryb. Ps. 277. Da mi pod skrzydłami swemi uledz zawżdy bezpiecznie. Ryb. Ps. 181. — Nie lękają się straszliwych wyroków pańskich, byleby ulegali a taili się przed mniemaniem ludzkiem, pokrywają one marne żywoty swoje. Rej. Post. E c 6. — Uledz, ujść niebezpieczeństwa, mianowicie trzymaniem się spokojnie; ber ©efafjr entgegen, ba» oon fommen, burd) rnfugcś Śerfmlten, ©tiUeftfsen, Verbot» gentyett. Nie uległby mężobójca , chociażby się pojednał. Corn. Wi. Q 3. Gdzie obaczą rycerze nasi, iż mogą uledz, ani wdać się w niebezpieczeństwo, bardzo radzi zostaną przy pokoju. Gorn. Dw. 24. Kupido wszędy skrzydełkami lata , Nikt przed nim nie ulęże w żadnym kącie świata. Zimor. Siei. 166. Ulęże—ż tak przebierany w siermiędze, nie poznają-ż go! Fot. Arg. 123. Pod Warną już janczarowie tylko sami na placu zostali, gdzie Azyjski basza z bitwy uciekł i Arnurat głową swa uległ. Biel. 534. Między trupy na pobojowisku zataiwszy się, choć mu ucięto palec, ani się dał znać, aby był żyw, i tak uległ. Biel. 313. Prov. Uległ między trupy. Rys. Ad. 69. (z wielkiego niebezpieczeństwa wyszedł). Le-dwom uleżał, maluczkom nie był wyśpiegowan ; vix délitai. Macz. — Ulegać czego , unikać czego ; entgegen, eitt» fommen, mmetronS fret) fommeit. Zwierzęta, którekolwiek w korab’nie wbiegły, Śmierci uległy. Klon. Fl. Có. — Similiter. Ulegać czego » starać się by unikać, wyłamować się z czego , ju entgegen fudjeit. Dzierżawce nie mają takich podatków ulegać, ani kwitami staremi ich zasłaniać. Vol. Leg. 3 , 515. Jeśliby kto takowych podatków uległ, albo nie oddał, wolno go każdemu o to pozwać, ib. 4, 262.— 2*) Active : Ulegać * układać, ułożyć; iu Orbltling legen, jnfantmcn legen. Kto dobrze ujmie i ulega, tego ciężar nie dolega. Cn. Ad. 577. — 'Ulegować komu czym » ujmować, einen womit $u gemimten fndjeit. Rako-cy obiecał Tatarów upominkami znacznemi ulegować. Tward. W. D. 2, 234. Jakób brata ulegował sobie pokorą. Gil. Post. 184. Spoiła się z nią dusza jego, a smutną ulegował łagodnemi słowy. 1 Leop. Genes. 34,

3. (ubłagał). Teraz w tym umyśle niech się swym ule-guje i cierpliwie czeka, hoard. W. D. 2, 259. — Physic. Ulega się ziemia, ściana » ustępuje , ber Sobett, bie 28anb fenft ftd), fej)t ftd), gtebt nad). Ulega się ściana marmurowa, mur, sidit paries. Cn. Th. 1184, {ob. Uleżeć się). Uległa ziemia, spójna , niemiałka , ein fefter, Utd)t loefrer 33oben. Ziemia ta ma być dobrze tłusta, wyrównana i uległa, wszakoż nie tak bardzo twarda, żeby tam dżdże-

ULEGŁOŚĆ - ULEPEK.

ULEPIĆ - ULEŹĆ.

127

wnica nie mogła wsiąkać. Cresc. 66. Tło aby nie było ULEPIĆ cz. dok., lepiąc uformować, ukształcić; Ross. yjrfc-miekkie albo wilgotne, ale ma być czyście suche, twarde    mut», yjrfcniHTb, »Ott Sel)m formtreu, formen, FletUcrt, for»

i ulegle. Cresc. 152. Kiedyś ten wiekami uległy grunt    nttereit ntad)en, pr. et fig. ‘Zali rzecz ulepiona powie temu,

wzruszy ręka człowieka!    Stas. Buff. 27.    (ob. Uleżały,    który ją ulepił, przecześ mię tak uczynił? ‘zali garncarz

müßig gelegen, faul geworben). — 5)    Verb.    med. Ulegać    gliny w mocy nie ma ? Radź. Rom. 9, 20. Garncarz

komu * ustępować mu,    dogadzać;    Slov.    powoliti (po    z gliny może uczynić i ulepić co chce, 1 Leop. Syr.

woli czyjej być), uhnuf,    (cf. ugiąć);    Vind.    vhenjati, do-    55,15. Gdy syn Japeta chciał człeka ulepić, Z każdego

henjati, nahdati; Bosn. uklagnatise, uklonitlise, (cf. ukło-    zwierza miał mu część przyczepić. Ror. 1, 90. Nar.

nić się); Slav, uklonitise, odstópiti ; Ross. chhtth, chii-    Ulepienie pierwszego człowieka z ziemi wodą rozdzia-

CX04HTL, cnH4y, CHHUiejfB, CHHCX05K4y ( cf. zejść),    łanej. Otw. Ow. 7. Z jednejśmy ulepieni gliny. Teat.

nOTBopMTb, noTBOpcTBOBaTb, nonopOBHTb, (cf. narowić),    15, 70. Z jednego ojca równo utworzeni, z tejże bryły

einem nad)geben, ftd) tl)m bequemen, ifmt weiten. Nadto    ulepieni. Zab. 15, 525. Jak. Człowiek ten zdaje się być

ulegać komu, poniżenie. Nar. Dz. 1, 54. Prawa prywa-    ze zdrady i niecnot uczynion, jakoby go ze wszystkich

tne ulegać muszą publicznym. Nar. Hst. 4, 125. Wszy-    niecnot ulepił, wierutna niecnota. Mącz. Dziecię małe

mo-

scy jednak twe berło najwyższe uznajem, Odtąd my    jest jak wosk, z którego aniołka lub szatana ulepić

sobie chciejmy ulegać nawzajem. Dmoch. U. 89. Ćhcie-    żna. Mon. 71, 609. Pszczółki domki swoje ulepiają,

libyśmy, żeby wszystko ulegało, wszystko się pła-    Tom. Roi. 69. Ulepienia serca ludzkiego jeszcze z dzie-

szczyło przed nami. Zabi. Roi. 189. Jedna rzecz nas ciństwa złe są. Rej. Post. Ii 8. (urojenia), uspokoić może, to jest, wzajemnego ulegania sobie ULEPSZYĆ, n. p. Wszędzie,' gdzie się ulepszy rolnictwo, umowa. Pilch. Sen. gn. 548. roedjfelfetiige 3?a^giebtgfetf.    pole w proporeyą łąki, miało powiększoną cenę. Czack.

Chcąc ich ująć, ulegać im, a niesprzeciwiać się potrzeba.    Pr. 196, ob. Lepszyć.

Teat. i. b, 51. Minęły czasy pobłażania, nie można wie- ULEWA, i., nawał, powódź; Rag. poplaviza , SBaffcrfhltl), cej mówić w tonie ulegającym do narodów. Koił. List.    ütegeuguß. Nagła ulewa przez kilka dni w ciąż trwająca,

1,    5. Ulegający; Ross. croBopMHBbiîi, yiuOHHbin , yiuo-    niepozwoliła atakować nieprzyjaciela. Ust. Konst. 2, 117.

łiHCTbiM, yKiOHUHBbiS; Subst. noTBopHHKT), noTctKOBinHKTj,    Chmura, co ulewę nosi. Kras. Oss. A o. — Tr. fig.

f. noTBopHima nocaaÓHTeJb, noHopOBiumcB, obsol. nono-    Hojne łask twoich ulewy. Zab. 10, 124. (potoki, ©na«

poBHHKb. Ulegając Ross. CHHcxo4HTeat>HO. Są okoliczno ści , którym przekonanie ulegać musi. Gaz. Nar. 1 , 556. Szrodki ulegające były jed w tych okolicznościach ; szrodki srogości przeciwny sku-

benergteßuttgen). — §. Ulewa krwi, wielki krwi rozlew; großem Slufoergteßeit, 231utftrÖme. O jakąż krwi ulewą ne    tylko    do    używania    z każdej niemal strony Widziała    napojone swe ziemia

zagony. Zab. 5, 227. Min. ULEWAĆ, ob. Ulać.

tek nadziejom waszym przyniosą. Gaz. Nar. 1,128. Nie- ^ULEWIĆ cz. dok., w lewą obrócić, ItnfS Utttfeltren. To uleganie ciągnie za sobą sprzeczkę. Teat. 57, 66. litt«    droga, chodźcie po niej, gdy się udacie w prawą, i

nadjgtebigfeit. ULEGŁOŚĆ, ści, z., uleganie się, uleżą-    gdy się udacie w lewą. Budn. Jes. 50, 21, not., »wła-

łość; baS ©eitfcn, ftdj'SeßCU, bas gefłroerben, geftltegcit.    ści wiej ; gdy się uprawicie i gdy się ulewicie; gdyby się

Twardość ziemi, tak dla swej uległości, jako dla ude-    nam tak mówić godziło».

ptania zwierzęcego. Cresc. 87. — §. Uległość komu, *ULEWICZNY, ‘ULEWNICZY, a, e, ulowy, od ulownicy; podległość z uleżenia ; bte erfolgte Uuterthäntgfeit, Unter«    ÜBtenenftotfS«, (Btodb. Pszczoły ulewiczne przy każdym fol-

JOnrftgfeit; Vind. podloshnost; n.p. Nieostrugane męstwo    wąrku powinny być. Zaw. Gosp. Uaur. Ek. 7.

Wizygotów w czasie zwycięstw, zmieniło sie w czasie ULEŻEĆ, ob. Uledz. ULEŻAŁEM sie rec. , dosyć sie nale-pokoju w gnuśną uległość woli duchownćj. Czack. Pr.    załem. Cn. Th. 1184. td) |àbê llttd) mübe gelegen, fja&e

100. W obrządkowej uległości wyznawano, że królowie    baS Stegen fatt befommeit. Uleżał się owoc, odleżał się,

są panami. Czack. Pr. praef. N. Pam. 6, 296. — Ule-    nagnił, przegnił, bnś £)bft ift burd) Siegen teig geworben ;

głość, uleganie, ustępowanie komu; baó 9(ad)gebett, bte    Boh. ulezèti se, ulezjwati se, hniliceti. Frukta te we

Sîadigiebigfeit; Ross. no44ana, ycTynnucocTb, yKJiOHKa,    słomie jęczmiennej suchej chować, póki się nie uleżą

noTaiina, croBopuiiBOCTb , noTBopcTBO, noHopoBKa. Przy-    albo zżółknieją. Chmiel. 1, 646. Uleżała gruszka « ULE-

rodzonej uległość potrzebie. Przyb. Mili. 551.    ZAŁKA, odleżałka, eine teige 23irite ; Boh. hnilice , hni-

ULEKCZYĆ cz. dok., Ulekczać niedok. ; Boh. ulehćjm;    licka. Wybierać w gachach jak w uleżałkach. Mon. 71,

Ross. yaermiTb, yaernaTb; lżejszym uczynić, ulżywać ;    125. ULEŻAŁA ziemia etc., uległa, długo leżąca nie

Ieidjter ntadien, erleichtern. Z nabrzmiałych wymion ulekcza    ruszona, lange ungeftört liegenb, abgelegen. Do budowania

ciężary Cedząc ich nabiał w konwie i dojnice. Hor.    nie powinna być wzięta glina świeża, ale długo uleżała.

2,    521.    Kluk. Kop. 1, 525.    Saletrę dają    ziemie z pod starych

ULĘKNĄĆ; Ross. ymacHyTbca, n.p. Polacy o swoje domy    uleżałych owczarni. Kluk. Kop. 1, 174. Tą wodą prze-

ulęknieni, Jedni z łzami nowego pana odbiegali, Dru-    siany popioł polać, i dać mu się dobrze uleżeć. Torz.

dzy odpór mężny dawać gotowali. Tom. Roi. 104, ob.    Śkł. 170.

Lękać.    ULEŹĆ, ulazł med. dok., od biedy ujść, n. p. uszedł na co,

‘UŁĘMOWAĆ, ob. Ułamać. ULEP, ULEPEK,    ob.    Julep,    za co; pafiren, fo    fo tauglid) fe»n,    paffabel ju etwas tau«

Julepek.    gett. Ty brzydalu!    nie mówię jeszcze na męża ulazłbyś,

128

ULGA-ULICA.

ULICZNIK - UŁOMEK.

go. Prot. Kont. 1) 3. — §. Medic. Uliczki , kanały , otwory w ciele ludzkim, dziurki przeduchowe, pory, sierotki; bte banale, Oeffiiungen, Sdjrccißlödjer it. f. w. im Stikpcr. Z zimności pochodzą wilgoć, krwi zsiadanie , uliczek zatwierauie. Spicz. pr. Paraliżowe ziele uliczek zatkanie leczy. ib. 102. ULICZNIK, a, cnjk; po ulicach biegający, eitt ©affenlaufer, ^flaftertreter. W rodź. zeńsk. Ulicznica; Bob. ulićnice. — §. Ulicznik, grube dzienic koło dziur ulowych, pierzga. Syr. 110; ber SSorftoß ber dienen tnt Stocfe; (Croat, vulnyâk apiarium). ULICZNY, ULICOWY, a, e, do ulicy należący, ©affen «, Straßen * ; Boh. ulićny ; Vind. vulizen ; Boss. yjumHbiiï.

na rogach ulicznych. Kucz. Kat. 3, 271. Błoto uliczne. Byb. Ps. 30. Budn< Zach. 10, 5.— Aliter : Dom uliczny, oppós. rynkowy. Nar. Hst. 4, 40. (w ulicy, nic na otwartym placu, ein $au$ in ber Straße brtnn). — ‘ULICZBIC, n. p. Skłonność do osoby uliczbionćj w wdzięki. Pum. Warsz. 4, 48. Czart, licznie opatrzonej. — ULIK , a, m., dcm. Nom. ul; Boss. yjieeirb , eilt 33te« lienftötfdjen. W tym uliku pszczółka najprędzej usiędzie. Bej. Wiz. 80 b. Trzeba , żeby ulików małych był za-wzdy w pasiece dostatek. Kącz. Pas. 9. — §. Transi. Dziury te, w których zęby osadzone sadzą, ulikami lub komórkami zowią, alveole. Perz. Cyr. 1, 30. et 142. bic ULICA, y, z., ULICZKA, i, i.,    dem. ; Boh.    aulice,    ulice,    B^lbtflttyle, Batyngru&C.

ulićka ; Slov. ulice;    Sornb.    1. basza; Sorab. 2.    gasza ;    ULIPKI plur,, ciasto nakształt    opłatków,    §t'tgeld)en ,    ©ebatf«

Cam. gasa, ulèze,    (cf. wlec, wleźć); Vind. velica, vu-    ncô wie Oblate. Tr. ULIPNĄC neutr. jedntl.,    ulnąć,    ul-

liza, gafa; Croat,    vulicza, vulichicza, (vullsche; Dal.    gnać,    ugrzęznąć; nnterfinfen, perfinfen. —    Fig. W    r > i 1 -

ulischye * ul) ; Hung,    vuleze,    uczą, utsza    ; Bosn.    ulica,    nym słuchaniu kazania    jego    wszystka    prawie    ulipnęła.

ulićięa, (ulisete * ul)    ; Bag.    üliza, uliciza    ( * vieux), (uli-    Hrbst. Nauk. C 5.

sete » ul) ; Slav, sokàk , szokak; Boss. y .lima , yjiontta, ULITOWAĆ się, n. p. Panie! co na narody zsyłasz mord (nepeyAOicb, npoyaont, nepeyaoneicL, npoyjioucKTł prze- i wojny, I znów ulitowany klęską ich i bojem Głaszczesz cznica, poprzecznica ; aayaoKt manowiec, ścieżka pobo- je obfitością i drogim pokojem, Daj już się nam ubła-czna ; Tatar, ułus    część obozu pod jednym chanem );    gać!    Tom. Boi. 109. litością wzruszony.    Ulitowanie;

Eccl. cmiiA , (ob.    Ścięgno , ob. Stóg) ; bte ©affcbte    Boss.    yMH.ienie, ób. Litować się.

Straße, dem. baä ©ßßcfyen. Ulica bywa stanowiona zwie- ULIZAĆ cz. dok., lizaniem ogładzić, ablecfett, glatt lećfett ; lu domów ; jeden    dom nie może stanowić ulicy. Petr.

Ek. 49. Wynidź na ulice i uliczki miasta. W. Luc. 14,

Gdzież ten dom? jak się ulica -zowie? pod jakim numerem? Teat. 19. c, 5. Prov. Slov. godna ulica do druhóg wbeha ; jedna ulica w drugą wbiega ; res invi-cem miscentur. Ulica bez wyjścia , sak. Boss. Tymnet.

(Slov. Kazdâ ulica ge mu uzskâ ; każda ulica jest mu wąska; tacza się, kaczki zagania, pijany). Drzwi, i okna    ULNĄĆ, ob.    Ulgnąć.

od ulicy. Teat. 27, 17. Ulica w grodzie, drzewami sa*    ‘UŁOGA,    i,    z, [ułożenie,    układność    2j, n.    p. Tańcuje ów

dzóna, alea ; eilte Slllec , Ctlt Sdjattengaitg. Ulice nakryte    ten skacze, choć na jedne nogę, Ten ię tacza, a i

dla chłodu przechodzących się po ogrodzie , między dwo-    w znać , że ma ułogę. Miask. Byt. 2. 1 5.

ma szpalerami zawarte. Kluk. Bosi. i, 76. Ulica szero- UŁ01Ć ; Boss. ycfUHTL, ob. Łoić. UŁOKAĆ, ob. Łokać, ka lipami pod sznur sadzona. Zab. 9, 137.— $. Transi. łoczyć,    n.    p Lakonowie    niewolniki    upiłe    i    ułokane zwy-

Uliczka, fórtka , drzwi, fig. przystęp; Pforte, 3Mre, 3U‘ kii byli    dzieciom przywodzić przed    oczy.    Glicz. Wych.

0attg, 3uMit. Jezus do zgromadzonych zwolenników I) 8. obeżrałe, poll gefrcffeit. ULOKOWAĆ, ob. Lokować, wszedł przez zamknione uliczki. W. Post. W. 3, 85 ; UŁOMEK, mku, m. ; Boh. ulom, ułomek, ziomek; Slov. przez zamknione uliczki do pokoju wszedł, ib. 2, 46.

Pokalanym jaką szkaradnością żywota, uliczki żadnego dostojeństwa me mają być otworzone. Sax. Porz. 8. Taki od niebieskich uliczek wypchnion będzie. W. Post.

W. 2, 151. Śmierć jest uliczką własną żywota wieczne-

bo w tym niemasz ceremonii, jaki jest, taki się bierze; ale co na amanta , to trochę powabniejszego jak ty potrzeba. Teat. 29, 134.

ULGA, i, z., ulżenie, polekczcnie; Boh. slewunk; Slov. poleheenj ; Vind. pololeishanje , polagoja ; Croat, pole-scbicza , polehehicza , odlahkóchu ; Bosn. oblakscjanje ;

Boss. jibiOTa, ocjiaóa ; Eccl. 0Tpa4CTB0, OTpaACTBOBaiiie, OTAOXHOBewie, orpaAa, îipoxaaAiiocTL , bte Sinbcruttg, 6r« leldjterung. Skromnie cierpieć jest w najcięższym razie jedyna ulga. Pilch. Sen. gn. 320. Na ulgę męce oczy ze łzami [»odnosił do nieba; dabl. Tel. 290, ob. Folga.

ULGNĄĆ, IJLNĄĆ neutr. jedntl., w błocie ugrzęznąć, ftc*

(fett bleiben (tut SutflC), perfittfen ; Eccl. yratóato. Ulgną- Stojąc łom w błocie głębokiem. Budn. Ps. 69, 2. Furman ul-gnąwszy, dróg się odprzysiçga , A gdy pogoda , przysiągłszy, zaprzęga. Zegl. Ad. 150. Wiatrem na piaski zapędzony, ulgnął okręt. Warg. Badz. 330. Coraz to brnę dalej; boję się, żebym po szyję nie ulgnął. Teat.

7. c, 50. — §. Transi. Widzieć to łatwo można, że już ulgnęło serduszko jegp. Tent. 2. b, 110. mocno przylnęło, ba3 ^erjdjett tft ptefett geblieben, baefen geblieben.

Zważ Wc Pan, jak nie miało ulgnąć me serduszko,

Naprzód trzykroć gotowych znaleźć pod poduszką etc.

Nieme. P. P. 23.

m. ;

Boh. uli —

21.

(Boh. aulisanstwj, aulisnost pochlebstwo, aulisnÿ pochlebny; Slov. ulizivatise , lisiesiti « pochlebiać; Boss. y.iacKaTb cackać, pieścić, yjecnub, y.ieutaib wypochle-bić, cf. obleśny). — Lig. Ulizany człowiek, utarły, okrzesany; abge^pbelt, abgcfcbliffeit. Nieulizany, nngef^liffen. 0 nieulizanym człeku mówili Grekowic, że nie musiał nigdy Gracyom ofiary palić. Teat. 24. Czart.

CC

ułomek , złornek ; Vind. Ihtorezh (cf. stórk , store), od-fek, rogel, fhterzel, pazel, fhtor , okerhek , (lom , vlo-mek, reslom « ruptura) ; Bosn. ulomak, krrihat, mrriviça, odęip; Bag. ulomak, utàrak, razbîtak, ukarsejak , kara-cina , marva , marviza , odzjep , slammiza , (cf. słomka);

U Ł O M 1 Ć - UŁOMNY.

U L O T - UŁOWIĆ.

129

Hoss. y.iOMOKTi, ApanHiia; Eccl. ołfKfkOyyŁ, jiomoti , yqa-    członków czyli zmysłów, defekt ciała mający; breftyflft

ctokł ; ułomek czego, co się od czego ułomiło, ułu-    (s}lb!g.), ciii fôrperlid)Cê ©ebred)eit Ijabenb, fted; ; Sorab. 1.

pek czego, odłomek; eilt 58r»(f)fturf, flbgebrocbncê ©turf.    braschny; Hag. betéxan, bescjav; Eccl. ôi/utbiii (biedny),

Jedli, byli nasyceni i k temu nabrali siedm koszy ułom-    r.rv\htiiiKb , (biedak), yctqetrb, oópyÓJCHi, yaOMiibifi.

ków, które zbywały. Sekl. Marc. 8, not., »odrobin, okru-    W Greckim języku chromy i ułomny, tak jak i w Pol-

szków chleba», Srorfeit, ^rotfritniClt. Napełnili 12 koszów    skim, ściąga się podczas na tych, którzy na nogi, pod

ułomków z onego pięciorga chleba. Dambr. 171. Dawa-    czas [na tych, którzy na ręce chromi albo ułomni są;

nc im bywają ukruchy, t. j , ułom-ki abo pokrajane sztu-    acz w testamencie chromy, na nogi, a ułomny, na rece

czki chleba. Pini. Kam. 541. Z własnych potrzeb uj-    ułomnego pospolicie znaczy. Sekl. Moth. 15. Dziecię

inuje, nędznych karmi ułomkiem. Teat. 40, 12. — Arithm.    ułomne, krom reki, nogi narodzone. Groick. Obr. 505.

Ułomek, 'ułamek, liczba wyrażająca ilość/ mniejszą od    Człowiek ułomny, który i nie mówi, i nie słyszy. Dambr.

jedności. Jak. Mat. 1, 59. Lesk. 2, 18. bniail. Alg. 1,    405. (głuchoniemy). Jeden, na jedno oko ułomny, skoro

22. frakcja, eilt 33ntd), ?)U’d)llititgŚbrild).— §. Ułomek aliter,    się ciała jej dotknął, przejźrzał. Sk. Źyw. 1, 12. Szpi-

opposito quasi sensu, rzecz, której się koniec ułomił,    tal ułomnego rycerstwa. Vol. Leg. 5,813. Ślepy, chromy,

nóż, igła, miecz, rożen etc. Cii. Tli. 1184. ein ©tlintpf,    ułomny. Goni. Dw. 510. —Ułomny, co do postaci czyli

©tiimntd , abgcbrodpieé 3ßerf$eug obite ©pijte. — Po ziar-• wzrostu, cf. garbaty, garbus; burfeltg, gebredjlfdj. — §. kach dobroć porcelany na ułomku od przepalonej ziemi    o) Słaby, niedołężny, krewki; fcfymad), UJUtemiogenb, fehler«

poznać się daje. Torz. Ski, 179. w łomie, im $3ntd)e,    Ijaft, Ieid)t ferlent*. Penelope, jak inne, w cnocie uło-

w miejscu ułamania. — Ułomek, uszczerbek, uszko- mna. Hor. Sat, 250. Ze ułomną mamy naturę i czło-dzenic ; btc 3}efd)(ibigititg, Śerlcfjiltig. Toć przyjdzie zwid-    wiek rozumny i uczony kochać się może. Teat. 9, 20.

ką szkodą i z wielkim ułomkiem zbawienia twego. W”.    W tym razie oprzeć się niemożna było; człowiek zwy-

Post. W. 5, 508. O ziemskie rzeczy się starasz, z ja-    ezajnie ułomny. Teat. 50. b, 8. Insza ułomnie zgrze-

wnym ułomkiem duszy swojej. IV. Post. W. 2, 78. W    szyć, insza z złości. Wad. Dan. 10.

obżarstwie nas ani wstyd, ani ułomek zdrowia ukrócić    ULOT, u, m., ulatanie, ulecenie, szybkie uciekanie, upłynie może. Oczk. Przym. 7. Ułomnemu się zdaje, jako-    nienie; ba$ ®(Wonfltegeit, bcv 2)at)onfhtg, bfl$ fêntjïiegeit,

by sainoż przyrodzenie takowym ułomkiem, jako jednym    (Sntfliebnt. Chwile słodkim ulotem zmykające. Hor. 2,

piątnem, złość jego naznaczyło. Corn Dw. 540. ułomno-    271. Ulot czasu. Zab. 10, 204. Zabi ULOTNIENIE, ia,

ścią , SSeifłlunmcltllig , ©fbrerfen. UŁOWIĆ, ob. Ułamać.    Subst. verb., n. p. Ulotnienie soli, volatilisatio. Krumi.

UŁO.MKOWY, a. e, do ułomka należący, frakcyjny;    109; gdy ciało stałe, przemienia się w ciało lotne. Sniad.

33riid;Ö *, ben 33ntd) ober btc 33 ni die betreffenb. Zagadnienia,    Chem*ù%; gdy się do ciała jakiego ogniowi opierajace-

w które wchodzą ilości ułomkowe. Alg. Nar. 74. UŁO-    go inne dodaje, które ogniowi ustępuje. Krumi. 575,

MNOŚC, ści, z, kalectwo, ©ebrccbcit, ®cbted)ltd)fcit be3    (oppos. utrwalić). ULOTNOŚĆ, ści, z., przymiot tego,

iłiirperś, (33reftl)afttgfeit), 33erftummeluiig-; Vind. lomlivost,    co jest ulotnym, pic (Sntfltegbarfeit. Za pomocą ulo-

slomlivosl; Sorab. I. brach, (cf. brak); Hag. beseja,    tności swojej szybko wchodzi w naczynia mleczne żo-

troha, betegh; Hoss. nopowB. Jeśliby ławnikowi uło-    łądka. N. Pam. 22, 70. ULOTNY, a, e, ulatający, eut»

inność się jaka przydała, to jest, jeśliby olśnął, oknął,    flicijcttb , entfliefiCllb. Ulotne chwile wiosny naszej. Kniaź.

otrędowaciał, tedy nie ma być dlatego złożon. Szczerb.    Poez. 5, 20.

Sax. 201. W ślepych, w chromych, w ułomnych, TLOVVATY, a, e, [pełen ułów, ttoU ©efdmuire 2J, n. p. Go-chociaż takowa ułomność przyrodzeniu się przypisuje,    lenie ulowatc, zagniłe, sprosne, ziele to leczy. Syr.

wszakoż każdego to boli. Goni. Dw. 540. — $. Ułomność,    917, ob. *UI ,» wrzód.

nieudolność, słabość; bic OlntmrtC&t, Sîvaftloftgfett, ©dmnT UŁÓW, u, m., zdobycz ułowiona; Rag. loov, ulovjènje ; cbe. Dobre i złe przeciwne są rzeczy; jak obaczysz,    Hoss. yAOBT>, (yjiOBKa fortel, sztuczka); to co ułowiono,

że dobre jest możne, ujrzysz natychmiast niedołężność    ber $aitg, bett mail auf ber Sciflb gemacht bat, bte 33eute.

złego; a gdy ułomność obaczysz złego, zaraz się mo-    Rędę jeść z ułowu syna mego. Budn. Genes. 27, 25.

żność dobrego wyda. Bardz. Boet. 112. Moralna uło-    UŁOWIĆ cz. dok., Uławiać niedok.\ Vind. ulovit, vlovi-

mność, krewkość; bte ©d)llHtd)('cit, ©cbtt'dd)C, geldcrljßfttfl*    ti, vjeti (cf. wziąć), vjemati, gorsribiti, poribiti ; Croat.

feit. Ułomność plemienia Ludzkiego często błądzić zwy-    uloviti, ulovljùjem; Hosn. ulovitti ; Hoss. y.iOBim», y.io-

kła z przyrodzenia Koryt. Her. 15. O jak ułomności ma    n.iHTb, yjWB.iHBaTb : łowiąc ułapić, uchwycić: fangen, ft*

człowieczeństwo nasze bardzo wiele! Past. Fid. 277.    fdłeu. 'pr. et tr., ertt'ifd)CH, parfen. Ułowili dwie wielkie

Dobry, kto na ułomność bliźniego nie mruczy. Bach. Ep.    'szczuki. Sk. Dz. 1022. Żeśmy tę rybkę ułowili, za dłu-

55. Co w pospolitym człowieku ułomnością jest, w sę-    gą tęskność odbierzemy wdzięki. Wad. Dan. 228. Uradzi jest występkiem. Mon 65, 57. Jak ziarno nie mo-    cujemy we dnie i w nocy, a nic nie uławiamy. Sk. Kaz.

że być beż plewy, tak ludzie bez ułomności. Petr. Pol.    461. Go on ułowi, i na łonie uwarzę. Cn. Ad. 99. (nic

417. UŁOMNY, a, e, UŁOMNIE adv.\ a") podobny do > nie ułowi). W niezgodzie cudzej najłacniej trzeciemu ułomienia, czyli złamania; Vind. lomliu, slomliu, jerbredjp    ułowić co chcieć. Lub. Hoz. 121. (w odmecie dobrze

ltd). Oba nie ułomne Obracali w ręku swym oszczepy    łowić). Natan prorok przypowieścią Dawida do pokuty

ogromne. Zebr. Ow. 200. — g. b) Ułomny, niezdrowych    ułowił. Sk. Kaz. 80. er befallt ilm mit SDîanter. Dwie ra-

17

Słownik Lindego uyd. 2 Tom VI.

130

ULOWNICA-UŁOŻYĆ.

ts:-

•o

zem ułowił sobie boginie. Teat. 5. c, 19. Chciał go kłamstwem ułowić, wywabionego przysięgą. Zygr. Pap. 314. Począł ich namawiać tym, czym łacno ludzie płoche ułowić można. Baz. Sk. 241. (kaptować, ująć, zjednać sobie , zwabić). Murtozy ułowił łatwowiernego baszę, i ledwo nogę w namiot wstawił, udusił go. Klok. Turk. 224. Boję się, żeby cię chytremi i pochlebnemi słowy nie ułowił. Boh. Kom. 2, 533. Łapacze a obłudnicy, z wierzchu się przyjaciółmi czynią, a nic nie myślą , jedno jakoby cię w czym podeszli, ułowili, pochwycili. Dambr. 445. Nie na prostaka trafili : w czym go oni 'podstępić a ułowić chcieli, tym się sami ułowili, a prawie się siekierą swą poucinali. Hej. Post, Pp

5. Ułowisz się, wpadniesz w sieć, będziesz w saku, w matni; Hag. ulovittise , lovijmse, bit wirft nod) in bie grtlle fontmcit. Zły człowiek nie bogobojny, sam się w złości swój uławia. Kosz. Tor. 03. Sam od swego sidła jest ułowiony. Birk. Dom. 90. Drugiego chcąc ułowić , sam się ułowił. Cn. Ad. 215. kto drugiemu dół kopie, sam weń wpadnie.

ULOWNICA, y, i., pszczelnik, miejsce, gdzie ule stoją. Cn. Th. 897, Croat., vulnyâk, pchelnyak ; Bosn. ulisete, peelisete ; Carn. volnâk; Hag. ugljanik , celignak, (distng. pasieka); ber SBienengartcit, ber Ort, wo bic 33icnenftiicfc ftehen. Ern. 120. Trąd nie leci na pole i nie nosi miodu, Lecz zawsze w ulownicy siedzi, pilen chłodu. Klon. Wor. 45, ob. Ulewniczy, ulewiczny.

UŁOWNY, a, e, — ie adv., obfity ułów dający, żyzny; fruchtbar, guten gang gebenb, beiiterctch. Besarabia z obfi-.temi pastwiskami i ułownemi jeziorami. Star. Bob. A 4

b. Chodk. Kost. 59.

ULOWY, a, e; Hoss. yjeÜHbifi; do ułów należący, ulewniczy; SienenftoefS «, ©toc!«. Uiowe oko, ob. Oko. Ulowy owad pszczołom szkodliwy. Cn. Th. 1184.

UŁOŻYĆ, f. ułoży cz. dok., Układać niedok. ; Boli. uloziti, ukladati ; (Slov. ułożjm indico ; Carn. układam « funduję, ob. Zakładam); Hag. uloxitti; (Slav, uloxiti, znstaviti» zastawić; Bosn. uklasti ludiculare) ; Hoss. yjoiKHTb, yKJaCTL, yKM4t>iBaTb ; (Eccl. y.iojKimi, 3r4araio, yöaßiiTB« ująć, umniejszyć); porządnie poskładać, składać jedno po drugim, uszykować; in Orbnnng legen, orbnen, gn redite legen. W drwalni ustawnie robią około drew, rze-rząc, rąbiąc, układając w stosy. Star. Diu. 22. i)olj in ©Stellten legen. Papiery te tak trzeba ułożyć, iżby się każdy od razu znalazł. Kras. Pod. 2, 208. Układać w tłómok, pakować, eiitpacfeit, vrbcntlich hinein legen. Już ułożono wszystko i upakowano do naszego wyjazdu. Teat. 28, 157. Pójdź tu i upakujmy wszystko ! siadają i układają. Teat. 55. e, 27. Włosy układać, zbierać ; bie Rentre in Orbnung bringen, «beeilen. Lekka jego ręka stucznie włosy układa. Weg. Mann. 1, 256. Ten człowiek, co mi włosy na głowie układał, musi często swoje żonę za głowę targać, bo i mnie ciągnął jak konia za grzywę. Teat. 51. b, 53. W głowie mu szydłem układano. Fa-lib. J 3. (widłami, igłami, nie dobrze w głowie ułożono, brakuje mu klepki, nie wszyscy doma). — Układać jakie dzieło « pracować nad nim, spisywać je; Hoss.

co'iHHHTb, coiiHHHTb, Ctit SDBcrF ycrfaffcil. Układali nowy języka Polskiego dykeyonarz. Mon. 68, 229. Zgromadzenie narodowe z pospiechem układa konstytucyą. Gaz. Nar. 1, 208. Ułożony, napisany, zpisany Hoss, couh-neiiiibiw.— Similiter: Twarz jego pokazuje, że coś wielkiego układa w swym umyśle. Boh. Kom. 2, 470. knuje, er brütet lit feinem ftopfe roaë ©rojleS. Przygody czyli przypadki układają komedyą. Mon. 70, 829. treścią są komedyi, Slbentljcner madjen b«$ Cnftfpiel , ftnb liei)m Cuftfpteic mefentltd;. Pozwól mi być pośrzednikiem; ułożymy nową radę. Teat. 49. b, 07. złożymy nowa radę , mir wollen eine neue deliberation galten. — * Ułożyć inte-resa , sprawy, kłótnie » pogodzić , zgodzić, ugodzić, ułatwić; ©efdmftc berichtigen, tu Orbmutg bringen. Spuść się na mnie, potrafię ja rzeczy ułożyć. Teat. 19. e , 94. Ułożyć plan, plante, eilten fpian entmcrfeit. Plan już jest ułożony. \Ve,g. Mann. 1, 249. Rzecz jaka jest ułożona na zgubę człowieka. Boh. Kom. 5,363. uknowana, ukartowana; entworfen, gefdpniebet. Ułożyć trzeba rano, co przez cały dzień robić. Teat. 50. c, 50. postanowić, entwerfen, be« ftimmen, bcfdjließen. Jakże dzień dziś ułożymy? Teat, 19. c, 29. na jakie sprawy albo zabawy go podzielimy, wte wollen wir bcu $«g cintbeilcn? nia3 für einen ^lan für hen« te entwerfen? Ta goJzina, ten moment los mój ułoży. Teat. 50. b, 97. (zdecyduje, ustanowi ; biefer Ślngenblicf beftimntt, entfdjcibct mein ©dficffal; Hoss. yjoateme uchwała, ustawa). Chce widzieć już brata twego ułożonym i szczęśliwym małżonkiem. Tent. 50. b, 101. postanowionym , do porządku swego przyprowadzonym, orbeutltdj eingerichtet. — Ułożyć się, układ czynić, pogodzić się; ftcb mit einaitber vergleichen, abftnben ; Hoss. c.yfejiaibCH , cjia4HTbCH, nopa4HTbcn. — Simil. Rzecz dziwna , jeżeli czego nie postrzeże , gdy z przeszłych następujące rzeczy układa? Siem. Cyc. 20. (wnosi, wnioskuje). — jj. Układać, pokładać, kłaść by leżało, kłas'ć spać, kłaść na łóżku; binlegett, Ijinftretfen, fdjlafeit legen. Jak go dobrze ułoży wino i sen zmorzy, Okoliczność i miejsce radę nam utworzy. Hul. Ow. 15. — Usitatius in reci-proco: Układać się conlin., Ukłaść się jedntl., pokładać się, kłaść się leżeć, kłaść się na łóżku; fid) legeit, fid) hinlegen, fddafcu legen, in» tBctt legen, gu 33ette gehen. Ludzie ubodzy, często przez trzy dni wprzód chorzy bywają, niż się układną. Krup. 5, 471. O trzeciej po" północy układłem się ; musiałem czekać , póki się jegomość nie układł; za coż to on tak poźno spać poszedł? Teat. 55. e, 2. Układłam się wcześnie, ale miałam sen straszny. Mon. 67 , 280.    Poźno w nocy się do snu

układam. Teat. 42. d, B.    Pójdę, obudzę jejmość; ale

się nie bardzo dawno układła. feat. 55, 79. Kiedy się • układzie na łóżku , dają znać sułtanowi. Star. fhu. 47. — 'Ułożenie, położenie, układ, sposób jakim co położono, jak co kładą , trzymają , chowają , bic Cage. Dziecię ma się u ojca by pączek w maśle, nic nie uzna, jedno zawsze by w uwinieniu, i w subtelnym jakim ułożeniu leży. Glicz. Wych. E 4. — Simil. Układając się na szyję Paulową, całowali go. 1 Loop. Act. 20, 37. (rzucając, miotając mu się na szyję). — Transi. Układać,

-S3

U Ł O Y C.

UŁOŻYCIEL- UŁUDZIĆ.

131

knie układa, A w sercu ich skryta zdrada. Jak. Baj. 179. Plenipotent umiał się ułożyć w oczach młodego pana. Zab. 13, 194. Przed stryjem, jak może, układa się. Teat. 22, 23. Ułożyła się przed nim jak aniołek. Teat. 51. b, 82. Sławny ten szuler tak się umiał w tej kompanii ułożyć pięknie , że go do kart ledwie uprosić gli. Mon. 68, 203. — §. Układać się czym , zakładać się czym, składać się, n. p. mieczem, "szczycić się, parować; atrêpariren, pariren ; einen £ieb, ©toß, abmenben, abhalten. Zawzięła się bitwa, i każdy aby uderzyły a niż się ułożył, bardziej siłuje. Krom. 104. UŁ0ZYC1EL, a, układacz, który sobie ułożył, przedsięwziął; ber (Entmer« fer, Unternehmer. llłożyciel zguby Polski. Przestr. 116. W rodź. zeńsk. UŁOŹYCIELKA, i. "UŁOŹYSTOŚĆ, ści, z., n. p. Z nizkiéj ułożystości na wysoki stopień dostojeństwa postąpił, Błaż. Krom. ded. z nizkiego miejsca, położenia, z nizkiéj kondyeyi. UŁOZYSTY, a, e, — o, albo śoie adv., układny, układający się; tDtflfaprtg / ge* fällig. My głupi ułożystą skromność i cierpliwość twoję nie zważyliśmy; mansuetudinem et palientiam. Krom. 439.

uśmierzać, ukajać; befänftigen, beruhigen, füllen, machen, baß fid; (sdjmerjen, Unruhen n. f. m. legen. Targanie i darcie w żywocie, w trzewach i w stolcu kmin kramny układa. Syr. 454. Podagryczne boleści układa korzeń rzepików y. Syr. 277. Wino to gryzawki i morzyska w żywocie układa, ib. 120. Wódka ta bolenie głowy układa. ib. 426. Los różnice uspokaja, a układa uporne.

Gil. Post. 231 b. — §. Układać człowieka « formować, kształcić, doskonalić go, ćwiczyć, (cf. wkładać); einen bilbetl. Mógł pod twym dozorem , coraz lepiej być ukła -danym. Pilch. Sen. list. 5, 269. Prawda, że ona jest ułożona więcej nad swój wiek. Teat. 37, 128. «. Czyż człowiek może tok swój umysł ułożyć, by coś miał milszego nad siebie! Tent. 42. d, A. Sam siebie w lepszego codzień męża układał , a z błędów zawsze cośkolwiek składał. Pilch. Sen. list. 1, 580. er bilbete fid) ju einem täglich befferii Nantie. Edukacja fizyczna ma układać człowieka do rycerskich dzieł i zręcznego obrotu.

Sejm. Grodz. 2 , 68. wkładać, wprawiać; jn etlMê ge* mbhneit, anhalten. Uczy się i układa młodzież do sztuki

wojennéj. Mon. 74, 615. Ułożenie, charakter, sposób, ULRYK , a, w., imię męskie, Ulrich; Boh. Oldrich. w który się włożono, sposób postępowania, myślenia ; <,ULTAJ ob. HultajT ber Character, bie 2)enfnng$art, Manier. Zal mi jćj; ma ułożenie tak powolne. Teat. 9, 7. fanfter Character. Nie przestawać z temi, którzy różnych od nas są obyczajów i innego cale ułożenia. Pilch. Sen. list. 1. 265. —

Oecon. et venal. Układać ogary. Mon. 72, 102. wprawiać do myślistwa, uczyć ich; bie 3agbbunbe geit)ć>hneti, lehren, ubctt im 3agen. Krogulca układają do pola na kuropatwy, jak jastrzębia , ale zwiększą trudnością, gdyż jest hardy i bardzo żwawy. Ład. H. N. 81. — §. Układać , ułożyć, quo ad externum, quo ad speciem, kształcić , formować, piekszyć, barwić; formen, bilbctt, gehalten, fdjttuicfcn, jierett. Ciało do tysiąc wdzięków układała.

Bals. Św. 2, 101. Nie powinniśmy gardzić tą powierzchownością, która na ułożeniu ciała zawisła. Mon. 72,

498. Jak piękna, jak przyjemna, co za ułożenie, jaka składność. Teat. 54. c, 25. Ciało szerokie ma , Brodę po sam pas białą, usta ułożone. Jabl. Tel. 21. Usiłował okazywać wesołość , układał sobie twarz. Staś. Num.

2, 74. Częstokroć samym twarzy ułożeniem z synowskiej wykroczyć można powinności. Siem. Cyc. 40. (samą miną). Wnet umiał jako drzewem toczyć, Ułożyć się wężyka , do pierścienia skoczyć. Tivard. VW. 8. Chytre umysły podwójne, pozornością ułożone. Zab. 11, 105.

Obłudę z powierzchnią ułożył ludzkością i tyrańską przysądził naturę lutością , Jakoby był niewinien. Tward. VW.    .

10. Tak umiał wszystko dobrze ułożyć i ukryć przed UŁliC/iL, ob. Łuczyć. nami, że z pierwszego wejrzenia zadziwieniem nabawił. UŁUDA, y, z., ułudzenie, wab, powab oszukujący; ba£

2lnlo<fen. 3htfirren, bie Socffpetfe, ba« Seriicfen, èêftricfen. Nadał Oton przywilejami Kapadocyą, na ułudę bardziej, niż aby one trwać miały. Nar. Tac. 3, 88. Temi ułudy chcą budzić w nich nadzieje. Pizestr. 213. Staś. Num. 2,41. IŁUDZIC oz. dok., Ułudzać niedok., wabiąc zwieść, oszukać; aitföbcm, anlocfen, in« 9îe£ locfett, beftritfen, fan« gen, beruefen ; (Croat, ulyuden ; Dal. uludan venustus).— Transi. Ułudza, zwodzi , świadczy się z ochotą. Mon. 68,

mo

rn.,

ULUBIĆ med. dok.. Ulubować conlin., ulubić sobie co lubić, upodobać sobie co, cttMö lieb gemimten. Izrael-czycy, gdy się od Egipczyków bałwochwalstwu przypatrzyli , one sobie ulubowali. Gil. Kaz. A a 5. Ulubiony, luby; lieb, ma0 man gern hat. Gęś, to moja naulubień-sza potrawa. Teat. 50. c, 25. — Ulubować sobie w’ czym «koebać się w czym, Söoblgefallcn an etmag hflbcn, fid) baratt ergäben. Ja nigdy krotochwili wesołej nie psuję; Owszem w małżeńskich godach chętnie ulubuję. Zimor. Siei. 271. Toć jest mój luby syn, w którymem ja sobie ulubił. 1 Lcop. Math. 5, 17.— Pass. Która panna się ze wszech ulubi królowi , ta niech będzie królową 1 Leop. Esther. 2, 4. (która mu najwięcej przypadnie do smaku). Ulubiło mu się tak. Papr. Prob. A 5 b. upodobało, e$ hat ihm fo beliebt. Ulubienie, upodobanie, uciecha, ('ulubość, n. p. Pełen ulubości. Chodk. Kost. 38), baê SBohlgefallen, Vergnügen. Tajemność tej miłości przyda codzień nowych ulubień szczęśliwościom. Staś. Num. 2, 252. ULUBIENIEC , ńca, m., ulubiony, ber ©e* liebte. Oblubieniec albo małżonek obiecany ulubiony, ulubieniec. Cn. Th. 567. ber Verlobte. ULUBIENICA, V. ś., którą sobie kto ulubił, bie ©eliebte. Oblubienica, małżonka obiecana ulubiona. Cn. Th. 567. Idzie sułtan z ulubienicą cieszyć się do haremu. Zab. 15, 78.

po-

Kras. Pod. 2, 239. — Recipr. Układać się komu , dogadzać mu, układnością narabiać; fid) bequemen, mtllfab* ren, gefällig fepn. Bierzmy przykład z pana naszego, jako sie wszystkim układa, chcąc wszystkich zyskać. Sekl. 60. — In minus bonam partem : Układać się, udawać dobrego, życzliwego, obłudną układnością narabiać, si-mulare ; ein bejfern ©hflttKfer heucheln, alg matt h<ü , £u« genb, greunbf^aft heucheln, fid) werftellen. Wielu sie pie-

152

U Ł U P A Ć - ULŻYĆ.

ULŻYCIEL - UMALOWAĆ.

ULŻYCIEL, a, terer ; Croat, odlahkofitel. CIELKA , i.

175. Hul. Ow. 82. Juz się i dyabłu samemu ułudzić nie dam. Teat. 35. b, 56.

UŁUPAC oz. dok., Ułupować contin., odszczepać; Hoss. yno-xyrmyTL, yKoaynMBaTb, abfpalten. Kamienia nie po małym kąsku ułupują. Warg. Hadz. 94. UŁUPEK, pka, m, ułupiony ułomek, eilt al>gefpaltlte3 Stud*. Marmuru ułu-pek szeroki cienki jak skorupa, crusta marmorea. Cn. *UM, u, et a, m., Słowo urn jest to w Słowiańskim ję-Th. 1007. Włod.    zyku korzeń, który z siebie wypuszcza rozliczne mody-

*ULUTOWAC się, n. p. Strzałami malutkie dzieci postrzc-    łikacye; z niego pochodzą: rozum, umysł, umiejętność;

łają, i nad lemi, które jeszcze ssą, nie ulutują się, i    urn jest pierworodną w człeku władzą rozpoznawania

synom nie przepuści oko ich. 1 Leop. Jes. 15, 18. (nie    rzeczy, czyli macica ideów' porządnych. Czart. Myśl.

zlitują się, nie zmiłują się). Nieulutowane okrucień-    176. bić Sîentuuft, (cf. jąć, imać; Germ, nehmen, genom*

stwo. Syxt. Szkl 306. bez litości czyli miłosierdzia, nie- lltett, oeritommeit ) ; Boh. urn sztuka, litościwe, ob. Litować.    zum ; Cum. urn intellectus,

ULŻYĆ cz. dok., Ulzywać contin., Ulżać niedok.\ Boh.    mny, umliv * uważny) ; \ind. urn, vum, resum * rozum,

ulewiti, slewiti, slewowati, osnadnjm. (cf. snadny);    umnost, mifel«myśl, umysł; Croat, urna, razum disci-

Sorab. 1. polożscham, polochscharn ; Garn. slohkotirn ; plina, doctrina; Bom. ùm , razum,

Vind. polosheifhati, losheifhi storiti , floshcifhati, poloh- Hag. urn mens⁴, kuvati, polohkeifhati ; Croat, lehkotiti, zlehkoliti, żleb-    wcipny , mądry, rozumny, yMimict mędrzec , yaicTBOBaib

kotńjem , odlahkotńjem ; Rag. oblalescjalti ; Bosn. oblak-    rozumować, yMCTBOBarejrb filozof; jlilh. umas; cf. sanscr.

sejati, laghglje ueiniti ; Boss. oóaenurrb , oóaenmb ;    urn à fulgor, gloria 2]. — Słowo Łacińskie intentio , może

ulzywać komu ciężaru, lżejszym mu go czynić, ulekczać ;    drugi pop, Łaciny nie umiejąc, nie    wie co to jest; ale

dnem etmaś letzter ntadjen, erleichtern. Allevo, ulżam brze- zęby o 'przedłożeniu uma, t. j. o przedsięwzięciu me mienia. Macz. Tak mi ulżyliście, że jak piórko lekki je-    wiedział, to nie jest prawda. Pirn.    Kam. 114. Że kastom Teat. 12. b, 127. Ja pod ciężarem umieram. Ij.-.    zda sprawę poprzedzać powinien    ‘urn t. j. namysł,

Pozwól mi, zaraz ci ulżę. Teat. 12.6,127. Ulżyj jarzma    przedsięwzięcie.

tego, które na nas włożył ociec twój. Budn. 2 Chroń. Pochodź. Cef. jąć), umieć, umiejejnf/ etc , rozum, roić) , 9. Ulżywać , ulgę sprawiać, uśmierzać; erleichtern,    zumieć, rozumować, rozumny etc., *bezumny , *bezumność,

mtlbcnt, Unbent. Powinność dyakonów była, aby ulżywa-    bezumstwo, zdumieć, *zumieć; — g. duma, dumać,

jąc pracy apostołom , szafarstwem się kościelnym bawili. dumny.

Sk. Kaz. 594. Oni żołnierze, będąc dobrej myśli, a tref- UMACNIAĆ, ob. Umocnić. UMACZAĆ, oh. Umoczyć, nując sobie, rozmaitemi żarty i śpiewaniem pracy po- UMĄCZYĆ cz. dok., mąką czyli stochmalcm uwalać, zwa-dróżnej sobie ulżali. Baz. Sk. 92, (cf. słodzić, cukrować, lać, ukurzać, mit Ucftanbett. Młynarz nie umączony umilić). Praca ich rozliczną pociechą ulżoną i ochłodzoną    rzadka rzecz. Pot. Arg. 721. Rys. Ad. 41. Kto miele w

była. W. Post. W. 529. Cierpliwość ulży, ułagodzi Cokol-    młynie, umączy się. Pot. Bocz. 110. Nie chodź do młyna,

wiek ni poprawić można, ni się godzi. Hor. 1, 115.    jeśli    nie chcesz się umączyć. Pot. Arg. 787. — Allegor.

Obcowanie poufałe ulżą i zabawia człowieka.    Zabi. Roz.    Któż    jest tak święty, żeby się nie miał w tym młynie

79. Płacz smutku ulżywa powoli. Bardz. Trag. 218.    umączyć? Pot. Syl. 155, cf. pokalać.

Pomierna rozrywka ulżywa i wypogadza umysł. Pilch. ‘UMĄDKZYĆ ; Rag. umudrili tkoga sapientem facere, mą-Sen. gn. 221. Nie byłem powinien odstępować ojca ni- drym uczynić.

gdy, byłbym ulżył strapieniu jego. Stas. Num. 1, 190. UMAGLOWAĆ, ob. Maglować. UMAIĆ, ob. Maić. UMAJĘTNIĆ, Ulżywający, ulżący, ulgę przynoszący; Ross. ÆbrOTHbiît, ob. Majętnić. UMAKAG ob. Umoknąć.

.ibroretit, oó.ieriinre.ibHbiH, 0Tpa4ttUH. — Ulżywa ćo , UMAL1Ć cz. dok.; Ross. yMajHTb, yaiajinib ; małym uczynić, ulżywa się med. et recipr., lżejszym się staje; Ross. ot-    umniejszyć; fletlt machen, ocrflctitcrtt, oerrtltgcnt. Cerkiew'

4aerb, 0T4aTb , e3 läßt nad), tntrb geltjtber, milberr fid).    ile do swojej całości upaść i zginąć nie może, ile zaś

Ulżyło mi się, odelgło mi. Cn. Th. 1184,    Carn. od-    w częściach swoich, ‘owegdy malejąc, a ‘owegdv sze-

lęshe mi, ci) tft mir leichter geworben. Ulży się    za czasem    rżąc    się, i ui-nala się i upada-. Srnolr. Apol. 102. Uma-

ciężar. Cn. Ad. 1201. (czas wszystko ułacnia). Ulżenie,    leni jesteśmy, i znacznie poniżeni, ib. 177. Przy uczynku

folga, ulga, Croat, odlahkocha ; Vind. polosheilhanje ,    niegodziwym Dla umalenia przygany, Przecie pragnie być

polagoja ; Ross. 0Tpa4a, bie Shtbentttg. W niozem zna-    nim zwany , Choć kto nie jest sprawiedliwym. Zab.    8,95,

leźć nie mogłem bolom mym ulżenia, Ni z oczu łez    7Vę6., (Ross. yMaMTC.ibiioe, yMeHiiiHTeabHoe cjiobo    słowo

wycisnąć, ni z serca westchnienia. Szym Ś. W. 55.    zdrobniałe). Umahłeś człowieka małem od bogów,    sławą

Gdyby bóg nie darował z dobroci swej, aby się ulżenie    i uczciwością obwarowałeś go. Budn. Ps. 8, 5.    (mało

stało tym, którzy nieprawość czynili.... 3 Leop. 4 Ezdr.    mniejszym uczyniłeś od aniołów. Bibl. Gd.).

7, 68. (aby się im ‘odłogu stała 1 Leop).—g*. Aliter: UMALOWAĆ, n. p. Dydo szatę ma, której brzegi pracą Ulźywam się od ziemi, czuję, że mię coś unosi. Ossol.    niedościgłą Zręczny Tyryjski przemysł umalował igłą. N.

Str. 3. unaszam się, td) jcfytvtnge mich empor, erhebe mid).    Pam. 8, 232, ob. Malować.

m. , który ulżywa co komu , ber (Erleid)* — W rodź. zeńsk. » ULŻY-

U M.

umiejętność, ro-umn rationalis (ob. *Bezu-

znanje « rozum ; Ross. y»iL rozum, y mii bul, yiweiit do-

U M A M I G - U M l Ą Ć.

Ü Ml A L N Y - UMIARKOWAĆ.

i 33

UMAM1C; Hoss. yiviaHHTfc, yMamiBaTb, ob. Mamić, mamić.

UMARCIE, UMARŁY, ob. Umrzeć. UMARSZCZYĆ, ob. Mar-

ob- ‘UMIALNY, a, e, mogący być umianym, poznanym; (Ross. yMCTBCHHbiH filozoficzny); erfettttbar, erlernbar. Pytagoras, dowcipny prawdołowca umiolnej skrytości. Petr. Hor. E 2. — g. 'Umialny, od rozumu pochodzący, 2?erftanbe3*. Cnoty są dwojakie , uczynkowe i umialne. Petr. Et. 43. 'UMIAŁY, a, e; Boh. umély ; Rossi yMHUif ; umiejący, umiejętny, mądry: oerftanbńj, ber eimaS yerfteßt. Nie umiałemu lekarzowi nie powierzasz sie. Eraz. .fez. M 3 b.

szczyć.

UMARTWIĆ, UMARTWIAĆ, UMARTWIENIE; Rag.

tvitti ; Ross. yMepTBHTb, yMepumaaTb (» 1. umorzyć, zabić); Eccl. ycMcpTHTH , yMopiiTb , yMepTBHTb. Umartwiają ciało swe. Spici.'pr. Powściągliwość, umartwienie ciała, mają za zasadę cnot; żaden z nich przed wieczorem ani Kniaź Sanguszkowie hetman umiały i szczęśliwy. Biel. je, ani pije. Pim Kam. 293, Eccl. noMepTBeme ; (Slav. umêrtvenje , mêrtvi san * letarg , ob Martwić). UMARZAĆ, ob. Umorzyć.

UMARZNĄC med. jednll., mrozem być przejętym, erfrieren. UMIAR, u, rn. , pomiar, symetrya; red)te3 ^erfyältniß, ®pt-Człowiek głodny, obory, umarzly, ubogi, czy    także    metric, proportion. Koń cudny, którego każdy członek

szczęśliwy? Petr. Et. 12.    Morze umarzłe.    Banial. J    4    ma proporcją, to jest, prawy umiar ku    wielkości ciała.

b. lodowate, b(V3 (Stânteer.    Umarzł mu nos.    Tr.    Cresc. 524. Zważ, opatrzność, jakim    umiarem wasz

UMASKOWAĆ,    ob. Maskować. UMATAĆ , ob.    Uinotać.    w pewne kształty stan    łomie. Zob. 10, 408. Zabi. Pa-

UMÂWIAC, ob.    Umówić.    stwiska nie przebrane,    rozsadzone źrzódła Pod umiar

UMAZAĆ , f. uniaże cz. dok., pomazać , uwalać ; befdjmiereii, kunsztu właśnie natura dowiodła. Pot. Arg. 144. Uczucie bcfubeht ; Boh. umazati; Vind. umasati. vmasat;    Ross.    w sztukach, przyzwoitości, umiarów' i piękności. Mon.

yMasBTb, yMa3biBaTb, (cf. yMaonrb, yAiacxiiBaTb    tłusto    70, 245. Pokarm ten nie tak bardzo szkodzi, zwłaszcza

zaprawić). Z konia na łeb zlecieć, choćby się przyszło    z umiarem pożywany. Cresc. 242. z porniarkowaniem,

w błocie po uszy jak wieprzowi umazać. Mon. 74, 2.    miernie, z miarą; mäßig, mit 9)?aße. UMIARKOWAĆ cz.

On się uczernił, uprószył a umazał. Rej. Post. Q q 2.    doli., umierzyć, pomierzyć, miarą ukrócić: Sorab. 1.

Wzięli suknią Józefowa, i umazali ją we krwi    kozła.    pomérem ; Vind. rednofmerili, triesiti, sdershuvati, ma-

Budn. Genes. 57, 52. Umaż cnotę, jak chcesz w    błocie,    lali, flbmcjfen, nad? beut $iaße befttmmcn. Poszedł starzec

droższa ona, chociaż się ubrudzi, Niźli niecnota, kiedy umiarkować podział bydła między braci. Staś. Nam. 1, się wycudzi.    Papr. Koi. E    b.    139. Tak się człowiek    mądry ma umiarkować, aby go

‘UMBRA, y, z.    z Łac. cień,    ber    ©djatten. —    Fig.    Nie chcę się nie lękano, i nim    nie gardzono. Budn. Apopht. 70.

hańby narodowej obnażyć, i owszem rzucę tu na oczy    ''Przecz nie lak umiarkujesz tego nędznego żywota s«e-

brę sobie. Tward. W. D. 52. (zasłonę). — §. Umbra,    go? Rej. Post. Tt 4. Organy-ć nadobne pozłociste be-

brunatna tłusta spieczona ziemia , której malarze zażywają    dą, i nadobnie piszczą, kiedy je dobrze umiarkują; ale

do ciemnego malowania. Kluk. Kop. 1, 554. btc Umbra,    jako się też rozstrzęsą z onego porządku swego, to też

Urnbererbe. UMBRELA, UMBELA, i, i., UMBRELKA dem.,    już będzie więcej sapu, niźli cudnego piskania. Bej. Zw.

ciennik od słońca, od światła, świecy; Boh. slinidlo; So-    71, (ob. Stroić, nastroić, rozstroić). Umiarkowany, wła-

rab. i. kwodzik (chłodzik), zakitedwo; Cam. senzbilu ; Vind.    śnie w miarę, pod strych, nieprzesadny, pbys. et moral. ;

fenzhillu , fienzhek, fienzhnik ; Rag. nadsjenniza, sjenza;    Sorab. 1. poméraezé, pomćrnć; Vind. rednofmeren ,

Ross. t1>hhhkt> , @omtettfd;irm, Slcßtfcljtrm, 2lttgeit|cfytrm.    triesen, mafast, sdershliu , mafsik; Croat, s’masen ;

Rajcy Krakowscy umbrelę złotą, aż na zamek nad kro-    Huna. rnertekletes; Bosn. razlosgit, (cf. rozłożyć); Ross.

lem nieśli. Gwagn 147. (parosol). Mając wielkie oczu    yMtpeHHHH. Umiarkowanym być Eccl. jitpucTBOBaTH.

bolenie, wziął z sobą umbelę. Wys. Aloj. 511.    Woda wolna, która ani jest zimna, ani    gorąca, ani też

UMBER, bra, m., gatunek    psów gończych,    ftttc    3lrt »on    ciepła, ale tak umiarkowana, że nic w    niej zbytnie nie

3agb&unben. Tr.    czuć. Syxt. Szki. 60. Niech będą umiarkowane i krótkie

UMĘCZYĆ cz. dok., Umęczać niedok.\ Boh. umućiti; Ross.    twoje słowa. Teat. 51. d, 62. Umiarkowanie, umiar,

yMyuHTb yMymiBBTb ; męcząc zabijać, na śmierć zame-    proporeya : Sorab. 1. pornerneiTo pomernofcż ; Garn.

czyć ; 31t ÏObe martern, SU ïübc auälcit. Bojaźń mię urnę-    masnost, mas, masa; Vind. mafsa, mafsikost, redno-

Hul. Ow. 173. Umęczony, męką udręczony Eccl.    fmernost, triesnost, mernost, mafa , sdershlivost, do-

npHTOMJieHtb, yMyueHt. Umęczenie Slov. umućeni. Przy    mernost; Bosn. razlosgnost ; Ross. yjitpeHHOCTb, baö

szpitalach wszędzie są boże umęczenia. Hrbsl. Nauk. P    rechte ÜBerljältltiß. W posągach i budynkach istotna pię-

4 h. boże męki, figury, (kuctftre.    kność albo takie części wszystkich, z których się skła-

UMERLAK, a, m.. zmerlak. X. Bielsk., człowiek jak trup,    dają, umiarkowanie, że na pierwsze spojrzenie miłym

żyjący chodzący trup, ein SDîenfd) mte eilte Ceictye ; (Boh.    w oczach każdego stają się widokiem. Mon. 67, 451.

umjraćek dzwonek, którym się śmierć oznacza, lobten*    Różne są białogłowskie umiarkowania ciała, co gdy le-

ßlöcfel).    karz rozumie, wszystkiemu wygodzi. Czach. Prz. f 1.

UMI4C cz. jednotl., Uminaćniedok., miąć ugnieść, gartj    (temperatury, temperamenta, komplexye). Ze światła

jerfnutteln; Garn. umęti, umânem, (distng. umieć); Ross.    rozumu wypływa umiarkowanie, które broni nas od

zbytku , i potrzeb umniejsza. N. Pam. 24, 326. wstrze-

umar-

587. Pytał go, jeśliby on był w tej nauce umiały. Eraz. Jez. N b. Bracia , jezdne same wiatry wyprzedzić umiałe. A. Kchan. 549.

urn

cza.

yMHTb , yMHHBTb.

434

UMIATAĆ - UMIEĆ.

UMIEJĘTNOŚĆ.

Nie sromota co umieć. Cn. Ad. 189.

, niż wiele mieć. Cn. Ad. 437. Kto

mięzliwość , 6iit|alt|amîett. — Aliter: Umiarkowanie ugody między Smoleńskiem i Mścisławem, oOgo stycznia dokonane było. Steb. 2, 347. ułożenie, układ, traktat tej ugody, bie SJerOaitblimg bet) $ergletd)t).

UMIATAĆ, ob. Umieść. UMIATACZ, a, m., co zamiata. Wiod., ber 5(uëfebrer, 3lu$feger, SM;rmatnt ; Sorab. 1. re-dżicżer. Scoparius , ‘umietacz, sługa do urniatania domu. Mącz. UMIATACZKA, i, fem. bte $el)rntagb, bte 2littSfegertiirt ; Sorab. 1. redzicźerka.

UMIEĆ, umiał, umie, umiem, med. niedok. : Boh. umeti; Sorab. 2. humësch ; Sorab. 1. wumem ; (Cam. umęti , urnânem interpretor, umętam, umćtujam * ćwiczę się, umćtujem = rozważam ; Vind. umeti, resumuvati, modru-vati * rozumować); Croat, umeti, umim; Hag. umjetti; Bosn. umjetti, znatti ; Boss. yarfcTt , yMlito ; yerfieben , füll* lien, tiuffen. Inter umiem i wiem est hoc discrimen: wiem ad cognitionem meatn pertinet, ul: wiem co, kto, gdzie, kędy, jeśli etc.; umiem ad cognitionem actioni conjunc-tam, ut : umiem pisać, śpiewać, strzelać. In quibusdam subauditur verbum actionem signißcans, ut: umiem po Włosku, t. j. mówić; hic vero: nie umiem Łaciny, którąm słyszał abo czytał, subaudi na pamięć, abo nie umiem z pamięci mówić, choć wiem, bom słyszał. Cn. Th. 555. Umieć" jest swego dowcipu twory wydawać bez podległości cudzym modelom i przepisom , ani oglądając się coraz na mistrza. Pilch. Sen. list. 1 , 272. Im wiecćj wiemy, tym mniej umiemy; im więcej nabieramy znajomości, a im mniej poznajemy ich między sobą stosunek, tym bardziej oddalamy się od prawdy. Stas. Buff.

Lepiej co i

nie umie, nie może, przyczyna za pasem. Fredr. Ad. 3. Wiele umie, kto nie umie nad potrzebę. Fredr. Ad. 4. Nie ten mądry, co siła umie, ale ten co umie umieć, cokolwiek umie. Lub. Roz. 23. (który wie, co z tym robić). Daj boże wszystko umieć a nie wszystkiego używać. Rys. Ad. 12. (Rag. Prov. Tko umiè, tèmu dvje ; nullum numen ab est, si sit prudentia). Czego nie umiesz, nie powiadaj , żebyś umiał. Radź. Syr. 3, 28. Poty się człowiek uczyć ma, póki nie umie. Min. Ryt. 4, 167. Kto przestaje na tym, co umie, wielki jest nieuk. Pilch. Sen. list. 5, 219. Co kto umie, z tym się stawi, Przy słowiku i sroka piosnkami się bawi. Simon. Siei. 102. Star. Dw, 11. Umie pacierz z matką. Cn. Ad. 1372. (nie bez pomocy). Kto nie umie pacierza, niech na morzu płynie. Paszk. Dz. 37. (do boga ,= gdy trwoga). Umie to, jak pacierz. Cn. Ad. 1205. (smarownie). Ja to na pamięć umiem. Teat. 34. b} G 2. Ja wszystkie nauki na palcach umiem. Boh. Kom. 1, 321. Umie na palcach pisma Woltera. Mon. 76, 89 Nie 'urniewa , (dwa/.* nie umiemy my dwaj; oracyi. Groch. W. 335.— Cum inßnitivo : Umiesz jeść, nie umiesz robić. Cn. Ad. 1205. Pozłocistego, by też nie umiał i kozie ogona 'zawięzać, alić go na urzędy sadzają, alić go już z rady nie wyganiaj. Rej. Zw. 75. Wiele umie, kto milczeć umie. Mon. 67, 221. Nie umieć tańcować, nic to nikomu nie wadzi, a przecie wstydby każdego, kto nie

umie, kiedyby przed tym, kto umie, tańcować miał. Gorn. Dw. 526. Wielka różność umieć samemu coś, a umieć tegoż nauczyć kogo. Fredr. Ad. 91. Trzeba umieć żyć z ludźmi. Teat. 29, 86. Do mody stosować się należy, żeby uchodzić za ludzi, umiejących żyć. ib. 19. b, 7. — '§. Pan was rozprószył między pogany, żebyście wysławiali cuda jego, i kazali im ‘umieć, że nie inszy bóg krom niego. 1 Leop. Tob. 15, 4. wiedzieć, znać, poznać; nuffeit, erlernten. Nic mu odpowiedzieć nie raczył; ale go odesłał do onego umienia jego o rozumie swoim. Rej. Post. N n 1. do rozumienia, do opinii, zarozumiałości, mniemania jego, SD/Ctynung i)0U eituaéS ; Ross. HMtiiie ; (Rag. umjenje industria). — §*. Umieć na co, 'umieć z czym * znać się na czym, wiedzieć, jak się z tym ochodzić ; mit etwas tmtsugeben ttnffett, ba* nut ju 9îed)te fotnmeit, et) yerftefyeit. Nie da sobie lekkości uczynić, iż pilen swego, a umie na wykręty. Rej. Zw. 199. Zygmunt August, z cesarzem Tureckim bardzo dobrze umiał, i wiódł z nim przyjaźń aż do śmierci dobrą. Gwagn. 133. — Umieć z czym, umieć czym, ćwiczonym, biegłym być w czym, umieć się obchodzić, robić czym; roottttl ttmsitgelteu nńffen, bann geübt fep. Zdziwił się świat, jak jedna ręka umie tak dobrze buławą, jakoby nigdy pióra nie znała, umie tak dobrze piórem, jakoby nigdy buławą nie umiała. Dirk. Zamoj. 25. Pokaż, co umiesz z buławą przy szyku. Jabl Buk. H, 5 b. Miał z sobą 1000 mężaw , z których każdy umiał dobrze z łukiem. Jer. Zbr. 55. Trafił żołnierz na takiego, który tak umiał językiem, jak on mieczem. Sk. Zyw. 1, 60. — Umieć, módz, być w stanie dokazania, dokazać, ważyć, znaczyć, przemngać, wydoływać; fort* neu, »ermogen, auSrtcfyten, tnt ©tanbe fep an^uri^ten, ju bercerfftelligeu. Jeszcze podobno miała nadzieję Ewa, iż Abel ożyje, bo jeszcze nie wiedziała , co śmierć umie. Sk. Zyw. 1, 155. Nie Wiedzieliśmy, co to kacerstwo, i co umie. Sk. Kaz. 329. U Obertyna poznał Wołoszyn, co wolny Polak umie. Warg. Cez. praef. C. Byś wiedział co ta exekucya Warszawska umie, sambyś się jéj lękał. Orzech. Qu. 8. Takci umie nierozmyślna rada , za którą idzie niezgoda, ib. 11. 1 ja też wiem co sejmy umieją; przeto pojednałem się z wszystkiemi sąsiady swemi. ib. 15. Chociażem tylko ogroda pilnował, Wiem co dwór umie, bom go też kosztował. P. Kchan.Jer. 168. Przykład Solima jasnym dowodem , co umie nienawiść i zazdrość w sercach nieukróconych. Klok. Turk. 93. Ty nie wiesz jeszcze co umiem, jak się rozgniewam! Teat. 55, 47. Jeżeli raz cię jeszcze z Klarysą zobaczę, poznasz dopiero co umiem. ib. 55. b, 35. Pochodź, pod Jąć, et *Urn. — (UMIECONY, ob. Umieść). — UMIEJĘTNOŚĆ, ści, z. ; Boh. umèlost, (uménj sztuka); Slov. umełost ; (Carn. umetalnost, umêtnost* kunszt, sztuka; Vind. \me-talstvu, vmetalnost, kunfht) ; Vind. sostopnost, vuzhenust; (Croat, vmetelnost * sztuka) ; Bosn. umjetevnos, umstvo , znanje ; Rag. umjeteonos , umjetovnos , umjetnos, umi-teonstvo ; Ross, yurfeitie, ynettocTb ; wiadomość czego, umienie czego, bte 2Btffenjd)aft. Do zdrowia potrzebna jest umiejętność życia, abyś umiał się pow-ściągać. Petr.

UMIEJĘTNY - UMIERZYĆ.

UMIEŚĆ - UMILIĆ.

135

i uderzył Parysa prawie na tarcz, kędy był umierzył. J. Kchan. Dz. 56. Umierzyć w co , trafić , ugodzić ; l;fnetn treffen, treffen. W ptaka z łuku strzałą umierzył. Cresc. 635. Jednym w ziemię, w grzbiet drugim oszczepem umierzył. Zebr. Ow. 201. Aby adwersarze kauzę swą złą i niesprawiedliwą obaczyć, a z nami do zgody umie-rżać mogli. Teof. Zw. a 4. (do zgody trafić, przyjść).

Wod. 2. Umiejętność na ten czas prawdziwa bywa, gdy rzeczy przez swoje własne i najbliższe przyczyny poznawane bywają. Sak, Dusz. pr. — Objective: Umiejętność, nauka której umienia nabywamy, (cf. nauka). Umiejętność walna , powszechna, umiejętność wszystkiego, nauka walna, wszystkie zawierająca w sobie, encyclopaedia. Cn. Th.

481. Ubolewać nam należy, że mając wszelką umiejętności wiadomość, dzikość i grubiaństwo dawniejszych UMIEŚĆ, umiótł, umiotła , umiecie, umiotę cz. dok., czasów panuje w nas. Mon. 74,203. UMIEJĘTNY, a, e,    Umiatać, Umiotać niedok. ; Boh. umesti, umetl; (Ross.

UMIEJĘTNIE, UMIEJĘTNO (Rim. Kam. pr.) adv., wia-    iiMbiiiTL, yjyrfcny urzucić, trafić, ugodzić; Eccl. yMCTE

domy, znający, umiejący co, biegły w czym; gefcbtcft,    śmieci); zmiatając uczyścić , retn fefjren, rtlrêfefiren, tttcgfel)»

yerftanbtg ju etwa^, fiel; auf etwa# werffebenb ; Slov. umèlÿ,    ren. Miotły ku umiataniu domów brzozowo. Grac. 471.

(ob. Umiały); (Boh. umennÿ sztuczny, umelec artysta;    Umieć dobrze w domu swoim, toż u drugiego śmieci

Carn. umêtn > sztuczny , umetalz artifex; Vind. vmetaln,    ukazuj. Sk. Kaz. 279 b. Gdy każdy przed swym domem

vmetalnoslen, kunfhten * kunsztowny, vmetaln idoneus) ;    umiecie, wszystkie miasto chędogie będzie. Cn. Th. 231.

Bosn. umjetevni, znanni ; Rag. ńman, umjètan , umjè-    Dom umiecony , oehędożony. Bej. Post. N 5. Oto ja

teon, umiteon, yjeset, umjetni, Subst. umiteonik, (umjè-    posła mojego ślę przed tobą, który umiecie twoje drogę

teon industrius)\ Boss. yMHbiił, yaienb , Subst. yMHHKï>,    przed tobą. Fam. 54. Wszystko pobrał, do czysta, jak

f. yMHHua; Eccl. bIjałih , Bt/K4a- Wziął z sobą 700 me-    u miótł. Cn. Ad. 1271. une airôgefefjrt. Otóż pohaniec Ru-

żów, z mieczem umiejętnych. Budn. 2 Beg. 5, 26.    skie umiótł włości. Miask. Ryt. 2, 82.— Transi. Cicho

umiejących mieczem robić, Me ba3 ©dpcrt jlt fltkcit    odcinamy liny, tedy skokiem Umiatamy wiosłami po mo-

UUtjMcit. Serce jego zdrady nieumiejętne. Corn, Sen. 165.    rzu głebokiem. A. Kchan. 83. przerzucamy, bijemy, ronię umiejące zdradzić, unfähig. Umiejętnie , geometrice ,    bimy wiosłami, nnr fegen ba3 fOîeer mît ben Jîubew. —

nie' po rzemieślniczu. Solsk. Georn. 7. umialnie, po    Fig. Dewotka cudzą sławę nabożnym językiem umiata.

uczonemu; iiHffenfdjaftltd), gelehrt.    Nar. Dz. 3, 141. szczypie, ftc retpt ben e^rlić^en 9?antcn

UMIĘKCZYG cz. dok., Uroiękczać niedok., zmiękczyć, prze- nnberer |enillt.

umeschujem; Boss. yjłrfccTHTŁ, yarfcmaTj», pa3MtcTHTb, pa3MlunaTb. Umieścić się Boss. yivrfccbïTbCH, Nie do umieszczenia, co się nie umieści. Boss. ucBMtcTiibiH. Umieszczony na urzędzie, amplojowany , użyty; Ross. onpe4tJeHHbul, ob. Mieścić, uminowati ; umyślić, UMIESZAĆ cz. dok., Umieszywać cont. et frequ. , zupełnie pomieszać; Carn. umęsti, umêdém ; Ross. yurfemaTb, yMtuiHBaib, burd) einanber nttfcbeu, ummifeben. Leżeli' na kupie umieszani czarci. Przyb. Mill. 16. Boki jej okrążają umieszani społy Trojanie, Fenikowie i Julus wesoły. N. Pam. 8 , 232. Sieczkę umieszywać. Haur. Sk. 52. Umieszanie, UMIESZKA, i, i. ; Boss. yitttwKa ; bte 3?ertntf^ung. Rodnych drzew niezliczone bujają rodzaje, Każdy w dziwnej umieszce cień rozległy daje. Przyb. Ab. 58.

miękczyć, ennetdjen ; Croat, umekchavam; Boss. yManimt, UMIEŚCIĆ; Bag. umjèstili, (umjestitise » osieść); Croat. ymaruaTb ;    ( Eccl. npe4byMarqaio, Graec. ngonalarrw

praemollio). Apius umiękezał lud *cztami, dary i inne-mi łagodnościami. Biel. Hst. 119. Racz w nas umiek-czyć to zakamieniałe serce nasze. Bej. Post. B b b 4.

Wosk umiękczony. Otw. Ow. 612.

*UMIENIĆ cz. dok.\ Boh. uminiti, przedsięwziąć; einen $orfaj} faffen, ftd) üornelmten, befcblte*

Pen. Rzymianie umienili do gruntu Kartaginę zburzyć.

Biel. Św. 54 b. Książęta przedniejsi umienili się po Alexandrze rozdzielić królestwy. ib. 29 b. Więcej jeszcze umienili czynić przeciw nim, niż się 'nadziewali. ib. 34 b. Mahomet był umienil wszystke Europę wziąć. ib. 120.

UMIERAĆ, ob. Umrzeć.

UMIERNIK, a, w., temperalor, powściągacz, uskramiacz.

Macz., kto co umiarkuje, ber DOićtRtger, gemmer, San- ^UMiESZCZKA, i, i., umieszczenie, miejsce* umieszczenia ; bipfer. — (UMIERZIĆ komu co, ob. Mierzić). — UMIERZYĆ bte Çlacirung, Unterbringung, ber Ort, ino etma§ fmtgeftellt cz. dok., umiarkować, pomiernie przystosować; Boss. WOrbett.

yittipHTb, yMbpHTb, yMbpimaib, (1. w mierze ukrzywdzić, UMIEZGAĆ się, ob. Umizgać się.

za mało odmierzyć, 2. ośmierzyć) ; ßbntejfen, abpaffett. UMILIĆ cz. dok., Umilać niedok.-, Rag. obgljûbiti, omilliti ;

Juryzdykcye powinny być dobrze umierzone. Mik. Turk. 49. Maxymy moralne umierzone dobrze z pierwiastkową religią, i zgodne z ustawami państwa, ib. 414. Biskupi mądrość chrześciańską , jiaukę ewanielii , z umierzeniem serca i umysłu swego złączyli. Eraz. Jez. A 2. Cel ko-misyi edukacyjnej jest zrównać i umierzyć jak najlepsze edukacyi krajowej sposoby. Mik. Turk. 415. Pop przy ołtarzu wprzód sobie umierzy Miejsce rany u wołu , niżli go uderzy. Bardz. Trag. 283. Umierzyć gdzie , celować , itmfmt jtelen. To wyrzekłszy, wystrzelił oszczep

(Boh. umileti se * wzajemnie z sobą się pieścić; Rag. umilliti e. gr. nâbunu tumultum blanditiis sedare, cf. udobruchać, ułagodzić, uśmierzyć; Ross. yMHMTŁ * do litości poruszyć); uwdzięczyć, przymilić, milszym, wdzięczniejszym uczynić ; »erangenefiment, angenehmer, lieblicher, freunblidjer machen, »erltebltdjen, perlonem. Dzieci Menalka zdały się całe na to silić, Aby resztę dni jego najwdzięczniej umilić. Chód. Gesn. Przymknij się sporo Przyjemnym wdziękiem umilona Floro. Żab. 16, 323. Nic bardziej człowieka nie umila nad radość. Weg. Marm.

156

UMILKNĄĆ - U M I Z G.

UMIZGAĆ - UMIZGALSKA.

UMIZG, u, m, *M1ZG,

s ST'S

gorąco

Pod

umizgusa,

czas mojej niebytnośei nie miała też tu ona do siebie jakiego słodysia , gaszka , umizgusia? ib. 52. b, 7. Co mi za umizguś w takim wieku. ib. 25. c, 25. Porzuć Telefa, Telef mizguś metki. Hor. 2, 271. UM1ZGALSKA, jej, ź., kokietka, eine ©oquette. Kokietki są to zalotne kobietki, czyli umizgalskie. Mon. 76, 417. Nasze pra-

5, 529. Twarzyczka jej się umila. Teat. 25, 15. Ustąp obłudo z umilonym czołem , Coś to z postaci aniołem. A’ar. Dz. 1, 122. mit freinibltd)er ©tinte. Daje sam bóg wiernym łaskę, aby mu byli umileni i wdzięczni. Sk. Kaz. 415. Bogu się co najlepiej upodobać i umilić pragniem. ib. 225. Jeśli dla pana co pracy podejmiecie , słodkością się wam wielka ułacni i umili. Sk. Kaz. 415. Pierwiastki panujących radość i fawor umilić powinne. Nar. Tac. 2, 479. Człowiek wielki, i żywotem i nauką umilony. Sk. Dz. 606. - - Umilić, umiłować contin. , ulubić, ukochać, pokochać, lieb gewinnen. Zakon twój miłuję, ty też umiłuj mię, Jowa. J heban. Ps. 185. Jeśli mię (Chrystusa) kto miłuje, i ociec mój umiłuje go. Dambr. Kaz. 2. Chrystus umiłował nas dwojaką miłością, t. j. w ustawie wieczerzy i w odkupieniu. Dambr. 205. W pierwszym zapędzie wzrok sobie umila piękny kształt. Zabi. Boz. 4. (milszym sobie wystawia, niżeli jest). Łańcuchy które umilonych dopinają duchów, cu-pidos amantes. Zebr. Ow. 100. (miłą postacią zajętych, omamionych). Nierówno więcej umiłował nas, niżli my umiemy umiłować dziatki swe. Bej Post. U u 6. Umiłował ciebie pan bóg przed stworzeniem świata, przy stworzeniu, przy odkupieniu, i przy poświącaniu ; nie będzieszże chciał odmiłować takiego miłośnika twego? Hrbst. Nauk. K 5. Tak bóg umiłował świat, iż syna swego dał. Bial. Post. 85. Byście miłowali jeden drugiego , jako umiłował was. Budn. Joan. 15, 12. Zygr. (Jon. 140. Wejźrzawszy na młodzieńca, umiłował go. Sekl. Marc. 10, (no/, »wziął miłość przeciwko niemu«). Konstantyn bardzo się w swoim umiłowanym Caro-grodzie kochał. Sk. Dz. 207. Umiłowanie, Boss. yMH/iede.

UMILKNĄĆ med. jedntl., "Umilkać contin.; Boh. uirdknauti, umlćiti, umiejm , odmlćeti se ; Vind. obmouzhati, vti-hniti, mutast gratati ; Bosn. umuknuti , zamuknuti ; Bag. umńknuti, umuugnijvam ; Croat, umuknńjem , (2 rauce-sco), muknem ; Hung, megnćmulok ; Boss. yMO.tKHyib , yMOaKaTb , CMOÆKHyTb; przemówiwszy zamilknąć, fttll fdjtMgen, bte fRebe abbreebett, pr. et tr. Umilkł pan Wa-powski, chcąc podobno sobie odpocząć. Corn. Dw. 552. Gdy na to pospólstwo zawrzasnęło gwałtownie, powtóre rzekł: umilknijcie! Warg. Wal. 191. Umilkł, jak słowik w'ś. Wit, w ś. Jan kukułka. Pot. Joto. 171. Umilkł wszystek lud Chanaański, wyginęli wszyscy. 5 Leop. list. ś. Hier. 7. (zamilknął wszystek lud. 1 Leop.). Umilkły Croat, umiikel (raucus). Za Tybcryusza bogowie pogańscy umilkli. Sk. Dz. 67. Skoro nowina o wojnie zabrzmi, nauki umilkają. Macz. Umilknienie Boss. yaiOJŁCE.

UMIŁOWAĆ, ob. Umilić. ‘UMIŁOWNIK, a, m., który sobie kogo umiłował, ber Stebltaber, Stebettbe. Mąż ten był umiłownik miasta, i u wszystkich miał dobre słowo, i dla onćj 'życzności nazywan był ojcem żydowskim. Badz. 2 Mach. 14, 57. (miłośnik. Bibl. Gd ). Tenci jest on umiłownik braciej, który wiele dobrego życzy ludowi, ib. 15, 14. (Ecel. yMHÆBHbifi commueralione dignus).

umizgnienie, przymilenie, kares, przywdzięczenie ; Croat, milenye , baś ©d)öntl)uii, bte ©a* reffe, freuublicfyc ©djmeicbelet), ©dpttegelet), Ciebeleę, baś 8ie*

bellt, Stebfofett. Mówi zona z najmocniejszym umizgiem: acłi ginę Za tobą , tyś jest moje kochanie jedyne. Zabi. Z. S. 45. Migi, mrugi, mizgi. Klon. Wor. 58. Pełnym pieszczot .umizgiem tysiąc ust otwiera Flora, smaczno ssąc gąbki swojego Zefira. Zab. 10, 56. hoss. Już wianek ziemia weźmie na głowę zielony Różnobarwych umizgiem ziółek przepleciony, ib. 10, 48. Koss. Najmniejszej nie miała do umizgów skłonności. Zab. 10, 110. Patrz gibkość jej ciała , i ten urnizg luby. Hor. 2, 285. Tobie urnizg do twarzy; we mnie wartby śmiechu. Zabi. Amf. 57. Widzę, umizgi ma w głowie. Teat. 45. b, 57. (amory). Palić umizgi. ib. 16, 97, (cf. smalić cholewy). Po umizgaeh się włóczy, ib. 21, 10. Zawiozę go do niej; dawne to były ich umizgi, ale się coś pokwa-siło po tym; nie wiem, jak są teraz. Teat. 19. c, 2. — §**. Personif. Wychodzą za Wenerą Chychotki , lube Umizgi, powabne Uciechy. Zab. 16, 555, (cf. Wdzięki). UMIZGAĆ się, ‘Umiezgać się. Cu. Th. 1187, recipr. cont., Umizgnąć się jedntl., umizguje się pr. frequ., z przymi-leniem zaleca się; Vind. vesuvati, salubuvati ; Boss. .ia-CTHTbCH, jiamycb, fdjim limit, careffireit, liebeln, Itebfefett, liebäugeln, Ittffeltt Umizgnijmy się też i my; dajże mi reczyny, niech cię w nią pocałuję. Teat. 55. b, 68. Już to jej przeznaczenie [jbyło, całe życie kokietować; ona się i na tamtym świecie umizgać zechce. Teat. 28, 119. Kosztuje wina i umizga się do butelki. Teat. 32. b, 61. Zastano umizgająeą się w zwierciedle. Mon. 69, 51. Wchodząc mruga na nią, ona mu sie umizgnie. Teat. 52. b, 46. Lew się k niemu przymyka pięknie umi-zgając, Nie *lękł się, zdało mu się, by też miał być zając. Bej. Wiz. 108. b. Umizgać się, by ogrodny zając. Rys. Ad. 69. Urniz się, by czapla w kobieli. ib. 69. — Umizgać się do    órćj, zalecać jej się , służyć jej ,

z Franc., dwór jej    ynić ; eine careffireit, iljr bte ©our

ntncbeit. Brzydkać to rzecz, kiedy się starzec do młodych umizga. Zabi. Dz. 87. Wszedłszy z inną w umowę, człowieku nieprawy, Gdyś sie do mnie umizgał, chciałeś mej niesławy. Zabi. Fir. 88. Przestań kochać dziewoje, Ale się tylko umizgaj grzecznie. Zab. 15, 166. Ci gaszkowde, co się do Pani umizgają, są to gaszki nowomodne. Teat. 24. b, 12. Kobietki, choć udają gniew, jednak dla nich nic milszego, jak kiedy chłopiec szczerze sie umizgnie. ib. 15, 70. UMIZGACZ, UMIZGANT, UMIZGUS, a, m., UM1ZGUŚ , ‘MlZGUŚ, ia, m, demin., zalotnik, umizgający się do której, amant; ber ©areffirer, ber enter bie ©our ntadR, ber 8teb(mber, grever. Miałaś wiele umizgaczów’ do siebie. Teat. 56, 42. Mąż sam uczył żonę, jak ma do umizganta pisać. ib. 16. c, 5. To słowo adjutant, znaczy na kształt drugiego męża umizgusa. ib. 55. b, 140. Znalazła sobie w nim się zakochała, ib. 52. c, 6.

UM1ZGALSTW0 - UMKNĄĆ.j

U MLEĆ - UMNIEJSZYĆ

137

babki bv?y umizgalskie, a ich prawnuczki są kokietkami.    w nogi uderzać, drapnąć, dać drapaka, pierzchnąć; ftd)

Mon. 67, 29. Zab. 2, 39. UM1ZGALSTWÖ, a, n., ko-    megmadien, entfliege«, -9le$au3 neunten; Cam. smusneti,

kieterya, (Soguetterie ; Boh. fiflenstwj. Czego jéj daro-    smusnem , fugniti, fugnêm, (ob. Fiugas) ; Vind. vmegni-

wać nie möge, to umizgalstwa, którego na mnie użyła.    tile, odfhterkniti ; Croat, omeknûjemsze; Bosh, omaknu-

Teat. 41. c, 509. Umizgalstwo, czyliż może zastąpić    ti, utecchi , omiçati, bjesgjati ; Rag. umaknuttise ; Slav.

uczucie? ib. 41, 71.    uklonitise; Ross. ynpacTbca, yKpa4UBafocb, ycno.ib3HyTt,

UMRLIWY, a, el — ie adv., umykający, szybki, prędki;    ycKO'mrt, ycKOKHyTb, ( cf. uskoczyć). Właśnie jak z

æegrüdenb, fdjindl, fünf. Ty Merkury lipkie palce uczysz    ognia konie zaciąwszy, umknęli spieszno. Zab. 13, 214.

i ręce urokliwe. Klon. Wor. 1. smykające, fdtneH fdpttp*    Słyszę męża, umykaj spieszno. Teat. 14, 121, ( Bosn.

fenbe tpdnbCs Oczki postrzegłem najmniej obojętne, Urn-    omici apage tel). Umknę do ciebie przed ustanną tro-

kliwe wargi zdały się być chętne. Kniaź. Poez. 1, 158,    ską. Hor. Sat. 240. Podmiótłszy pod zamek pochodnie,

umykające się prędko, fdmett entfélüpfenb. UMKNĄĆ, f.    umkli nazad. Tward. Wl 67. Umykajmy co żywo. leat.

umknie cz. jedntl., Umykać niedok. ; Rag. uzmaknutti;    27, 5. Trzeba nam zaraz z tego miasta umykać, bośmy

Croat, umeknuti , umikavam; Ross. ysmaTb, yMbinaTb ,    tu już wiele figlów narobili. Boh. Kom. 2, 415. Bież

(yMLiHaTb uczesać len); umykać czego, usuwać prędko,    za nim, niech się kryje, niech umyka raźno. Treb. S.

odwracać, uchylać, ubliżać, propr. et tr ; fdptell entstehen,    M. 116. Rodzina i przyjaciele precz ode mnie umykają,

fdjnell megrucfeit, roegfc&te&pn, megnebitien, entrMert. Mufty    Psalmod. 102. Jak szatan przed święconą wodą, tak,

chce jakoby pocałować rękę cesarską, ale mu jej umknie    przed nim umyka.    Tent. 42. e, 55. — Recipr. Widzę

cesarz. Star. Dw. 71. Umknąłem reki rózdze, palmatce,    że mi się umykasz,    jak zając przed ogary. Falib. F 2 —

subduxi. Cn. Tli. 1168. Słońce umyka, jednym zie-    §*. Fig. tr. Ten pokój między niemi mało co się umy-

miom światła swego, żeby drugim udzielić. Kłok. Turk.    ka od otwartej wojny. Kłok. Turk. 116. mało co sie od-

95. Dasz, otworzyć, lecz inak umknieć wnet i ucha.    strzela, mało co się różni, unterfćfłetber ftdj tüCtug »Ort..

Zygr. Rap. 326. Umknięto im będą łaski, jako nie- UMLÉC, Subst. Umełcie ; Ross. yM040TB, yMO,iB, ob. Mleć. wdzięcznym. Bals. Niedz. 1, 214. Patrzą z brzegów za UMŁÓC1G ; Ross. yMOJOTHTb, yMOJayHBaTb, ob. Młócić, odal umkniętą zdobyczą. Przyb. Ab. 95. Umknienie czc- UMŁOT, u, m. ; Ross. yMOiOTB ; umłócenie, wymłóce-go, usunięcie End. ycBbueme, y4a.ieHie, OTBpameme,    nie; ba§ Slusbrefdjen, ©refdjen, ©ebrefcf;e. Gospodarz lu-

0Tuy>K4enie. Wprawdzieć się na naszych pisarzach nie    bi gadać o użątku    i umłocie, o sprzedaniu i spienie-

funduję; nie tak jednak od nich reki umykam, żebym    żeniu zboża. Teat. 19. b. 66. UMŁOTNY, a, e, — ie

ich me miał przywodzić cale. Nies, i, 97. (nie tak da-    adv.; Ross. yMOiOTiibin; w młóceniu plenny, spory; tm

leko ich za nic nie mam, na nich nie uważam, ich nie    ®refdjen ergiebig, ausgiebig. Cieszyłem się przynajmniej

używam, z nich nie pożylkuję). — §. Umykać, ubierać,    oziminą, Aiić się dowiaduję z listów ekonoma, Ze i te

ujmować, odejmować, odtrącać, umniejszać; nbnelinten,    nieumłotne , sama tylko słoma. Nieme. P. P. 72. Dzie-

ûbjieben, »enmnbent. Targował się Abraham z bogiem, sięcina zwięzła i umłotna. Boh. Kom. 4, 161. umykając po dziesięciu, a pan bóg i na dwudziestu już UMNIEJSZYĆ cz., dok., Umniejszać niedok. ; Boh. umenśiti, ' przestawał. Corn. Dz. 204. — §.• Umykać co komu,    umenśowati, skrownjm , uskrownjm ; Bosn. omagnisejati,

ujmować , ubliżać, smykać, porywać, kraść nieznacznie albo kryjomo ubliżać; suppilare, suffurari. Cn. Ih. 1188,

Carn. umakniti, umakném; \ind. vmekniti, vkrasti, od-vmekniti, einem etmaê f^nipfett, ftibi^en, unmerflid; entwen* ben. Kij umkły (czarowniczy). Zebr. Ow. 204. (raptus, umknięty). — §. Umykać verb, med., Umykać się recipr., komu * ustępować komu, meinen, auêmeidjen, auê bem SBege ge^cn. Umykajcie wołał z drogi , Straszył kijmi i batogi. Zab. 16. 75. Węg. Umknij się, bo od ciebie wino czuć niezmiernie. Teat. 33. b , 88. idź precz , na stronę ; gef; auf bie ©etie, gel) meg. Umyka się piasek naciśniony nogą. Cn. Th. i 188. ber ©anb tveiefyt Hitter ben Stilen, fdjlüpft meg. Stanąłem na brzegu wody, a com się chciał napić, to się woda umykała. Biel. Hst. 21.

Tantal ustawicznie pragnie a zawżdy mu się woda umyka. Com. Dz. 119. b«eS Saffer entfdjlüpft ibm. — Similiter:

Umykać się żadnemu niebezpieczeństwu nie chcieli. Warg.

Cez. 165, Ross. yBepHyrbca otb uero, yBepibiBaTbca, uchylić się, jte modten ftcï; feiner ©efaljr entstehen. Szukają lekarstwa, chcąc się umknąć śmierci doczesnej. Żarn. UMNOZYC ; Rag. umnbxiti, uzmnöxiti, (uzmnoxiv, umno-Posl. 136 b. chcąc ujść śmierci, bent £obe tu entgegen. xiv multiplicabilis); Ross. yHHOJKHTŁ , yMH05K3Tb, oh. — Absolute: Umykać zkąd, prędko uchodzić, uciekać, Mnożyć.

gów. Nar. Hst. 2, 70. osłabiony, gefd)mdd)t. Nieprzyjaciel czuł sam u siebie swe urwanie a umniejszenie, wyrozumiewając też niezwyciężone być ludy, które się na moc boga wszechmocnego spuszczają. 1 Leop. 2 Mach. 41, 15, (Ross. yóaBKa, 3Óai3Ka, 3ÓaBoqKa ubytek, osłabienie). Bóg hojnie człowieka, mało go co od aniołów umniejszywszy, uczcił. Żarn. Post. 57. Umniejszać słowy czego, udawać co lekko, słabo. Cn. Th. 1188, (cf. ogradzać). Umniejszający; Ross. yMemutiTeJbUbiM, (yMeHUiHTeJbHoe, ykaaHTejibHoe mobo * zdrobniałe słowo). Umniejszeniu pedległy, do umniejszenia , Ross. yóa-BOUHblH, 3ÓaBOqHbIH.

smankati, oplihnuti ; Ross. yMemuim, ysieHiuaib, yóa-biitl, yóaBiiHTb , yóaB.iHBaTb, 3ÓaBtiTb, 3óaB;iaTb, (ef. zbawić, ubawić); End. yam, yîiiviy, yeauio (cf. ująć), yio-îkhth , yaaraio (cf. ułożyć), y,umiani, üiiuiam, OTHUMam, H3Ky*4am ; umalić, mniejszym uczynić; Reiner ntttdjett, oerfleinern , verringern. Bolesław danemi Ottonowi posiłkami w siłach umniejszony, szukał towarzystwa Pieczyn-

18

Słownik Lindego 2. wyd. Toin _VI

śmierć, bt3 anf ben £ob. Męstwo niezłomne, aż do umoru. Nar. Hs,t. 4, 91. Kijmi go na umor biją. Kiok. Turk. 45. ‘UMORYCZ , y, ź., gniewliwe zabójstwo, er* grimmte3 Sftorben. z pracą wielką ledwo oderwie żołnierzy od bitwy i umoryczy. Chrośc. Fars. 359. UMORDOWAĆ cz. dok, zmordować, zfatygować mocno, dując sił pozbawiać, einen febr ermitben. Daleko natura pod czas za sobą zostawuje naukę spracowaną i umordowaną. Warg. Wal. 283. Umordowanie *‘UMORD , u, w., zmordowanie, wielkie spracowanie, sfatygowanie, bie ©rmilbung. Pamiętajcie na pracę naszę i umordowanie , gdyśmy we dnie i w nocy pracowali, byśmy którego z wfas nie obciążyli. 1 Leon. 1 Thess. 2 , 9. Jeleń szuka zdroju w ciężkim umordowaniu. Ryb. Ps. 77. Poczekaj przyjaciółko, ja silniejszy mogę Bez umordu ten ciężar dźwigać całą drogę. Zab. 15,416. UiMORZYĆ cz. dok., Umarzać; niedok.-, Boh. umoriti; Carn. usmer-titi, (cf. śmierć, distng. uśmierzyć); Vind. vmoriti, vmo-rivati , pomoriti, pomorjali, pomorivati, vfmertiti, vmerla-titi, pomerlatiti ; Croat, vmoriti, umoriti, umarjam, vu-marjam ; Hag. umoritti, umorivati ; Bosn. umoriti, ubitti, (2. defatigare) ; Ross. yaiopHib, yaiepTBiiTb, yrMepme,ïHTL ; Eccl. ycMepumi , ysiopimi ; śmierci nabawić, życia pozbawić, konać kogo, zabić; umbrtngen, tobten, um3 8e* ben bringen, be3 Sebcnö berauben, tbm ben @arau3 ntadten. Mieczysław’ napojem trucizny umorzony miał być. Krom. 111. Lekarzów wiele, Umorzą chorego śmiele. Cn. Ad. 433. Od bicia umorzonemu potym siekierą ucięto głowę. Warg. Cez. 235. Taki niechaj będzie śmiercią umórz on. Rej. Post. M m m 5. (wygładzon, zgładzon). Jaszczurki wygryzając się z żywota macierzyńskiego, wychodząc na świat matkę umarzają. Żarn. Post. 3, 528. Drugi Adam stał się wszystkim ku ożywieniu , jak pierwszy był ku umorzeniu. Biai. Post. 72. Umorzenie, Croat, vrnorenye ; Vind. vmor, vinorjenje, vmorstvu, vmo-ria ; Ross. yaiepinBieHie. Za zelżywość niech Jezus dziś bierze pokłon, za podeptanie i umorzenie niech bierze majestat, państwo i królestwo. Sk. Kaz. 286. — Umorzyć kogo głodem , wygłodzić go, einen §uuger$ fterben laffen. Umarzać się głodem, zdychać. Cn. Th. 1185. umartwiać, fidj mit junger quälen, caftepen. — §. Tr. fig. Umorzyć, ztłumić, zgasić, znieść, zniszczyć, uśmierzyć, wygubić; füllen, bdmpfett, auślofdjen , ertobten, »enudjten , aitfljcbeu, beplegen. Śmierć śmiercią umarzasz. Groch. W. 215. Rozkoszom, choroba tamą jest, jednakże ich cale nie umarza. Pilch. Sen. list. 2 , 287. Powagą Zygmunta I. wieleśmy rzeczy między królmi wielkiemi zaszłych często ucierali i umarzali. Janusz. Oksz. G 2. Syx-tus II. w afektach żył zupełnie umorzony. Bach. Ep. 54. Umorzył żądze przyrodzone, I już obrusy były poprzą-tnione. P. Kchan. Orl. 1, 100. (uspokoił najadłszy się). Trudy głębokim go snem umorzyły. Teat. 50. c, 64. UMÓRZYG1EL, a, m., zabójca , ber £bbter; Croat, umo-rftel, vmoritel. VU rodź. zeńsk. UMORZYC1ELKA, i.

*UMNY, ‘UMNOŚĆ, ob. Um.

mor-

UMOCNIĆ cz. dok., Umacniać niedok. , mocnym uczynić, utwierdzić; ftarf ntacOen, ftarfeu, tterfłarfen, beftärfen, befe* fügen, beMfiigen ; Slav, pojócsiti; Croat, ujachiti, uja-chûjern ; Hoss. y4ep>KaBHTŁ, ynpinmi., ynpiiuaTb. Król mądry umocnieniem jest ludu swego. Sk. Kaz. 151.

Córkę wziął za zonę , z ojcem przyjaźń umacniając. Sk.

Dz. 169. Mogli nieprzyjaciół wygubić, by się byli sami między sobą zgodą spoiną umocnili. Sk. Dz. 906.

Chrystus cudami umacniać raczył w wierze zwolenniki.

Diał. Post. 37. Kucz. Kat. 2, 565. Przywilejów konfirma-cye albo umocnienia. Herb. Stat. 1. potwierdzenia, 33e* fütügitngen. UMOCOWAĆ cz. dok., mocno przybijać, przy-macniać ; befeftigcn, fcft amnadjcit. Co jest dobrze umocowano i ugruntowano , to się nie waha. Pilch. Sen. list. i , 280. —• §. Umocować kogo * mocy komu nadawać , einen bet)ollntdd)ügett. Kto nie chce osobiście , może czynić przez umocowanego od siebie z wyraźnym nadaniem mu swojej mocy i woli. Przestr. 54. przez pełnomocnika, plenipotenta, burd) einen SeöoHntä^tigteu.

Umaezać niedok.-, Croat, umocbiti,

138

U M N Y - U M O R.

U M 0 R Y G Z - UMOTAĆ.

UMOCZYĆ cz. dok.,

umóchem ; Hag. umocitti ; Hoss. yMOUiiib , yammtaTb ,

(yMOUKa stępowanie sukna) ; dobrze przemoczyć, umazać; gattj burcfynejjeit, tun uub «nt beuchen, recht eintaudjcu.

Umoczył ręce Pigmaleon w Sychea krwi. Jabf. Tel. 30.

Walery po same uszy w błocie siepacza umacza. Zab.

15, 262. Dopieroż bywa po kacie, kiedy pan jak bela umoczony. Wad. Dan. 116. (użłopany , pijany, pijaniu teńki ).

UMODLIć cz. dok. ; Hosn. umoliti, isprasiti ; Ross. yMO.iaTb ; modląc uprosić, erbeten, mit Sieten erhalten. Jehowa da się im umodlić r uleczy ich. Budn. des. 79, 22. Wiele może modlitwa macierzyńska do umodlenia pana. Pirn.

Kam. 249. [Rag. uraollitise impePare , umollitegl impe-tor , umolliliv inpetrativus , umolliv ; Bosn. umolivi, iz-molivi, koji se mo.sge isprosit molbami impetrabilis ; op-pos. Ross. HeyMOMMbift, Subst. HeyMoanMOCTb).

UMOKNAC neutr. jedntl. Umakać contin. ; Boh. umoknauti ;

Ross. yMOKHyTb; wszędzie przemoknąć, bltrdjflcuefń tner* belt, burdjnmdjett. Madefio, umakam ode dżdżu. Mącz.

Dzieciom dawać elileba białego w mleku umokłego. Pelr.

Ek. 94.

UMOLESTOWAĆ , oh. Molestować.

UMOR, u, m., wielkie usiłowanie z wielkiej żądzy, peftige^

Seftreben an3 großer ©1er. (Vind. vmor, vmorstvu ; vmo-ria » zabój ; Rag. vmor * zgony , urnör defatigalio ; Bosn. umor, trud lassitudo , ob. Umord, Zmordowanie). Do umoru, na umor, na zdech, chciwie, do upadu, do upadłego; mit großer ©ter, cm3 allen Mften, au$

8etbe3 Mfteit, bt3 junt trepiren, bi3 jnm 3erber[ten, 3^s reißen, 3^plalKrt- Chuciom swym dogadzając, na umor pili. Pilch. Sail. 25. Przez    wiele    dni    pije do umoru.

Pilch. Sen. list. 2, 366.    Na    umor    się    uczyli.    Petr. Pol.

2, 344. Płakały nad nim do umoru. Miask. Ryt. 2, 181.

Łgać na umor. Sk. Dz.    82.    Będę    się    śmiał    z niej na    UMOTAĆ    cz.    dok. ;    Croat,    umotavâm    ;    Ross.    yMOTaïb,    yi»a-

umor. Teat. 54, 31. (na    urząd). —    §.    Passiv.    Do urno-    TbiBaib    ;    uwikłać,    uplatać,    usidlić;    oertoicfeln,    tterfiricfen

ru, na umor» do ubicia, do zgonu, do zginienia, na pr. et tr. Każdy zwierz, co był poszczwany został w

sieci umotany. Morszt. 203. (uwiązł). W sidłach zrozumiawszy po sobie ptak, ze się umotał, trzepioce. Zebr. Oiu. 269. W nieprzebytej mucha pajęczynie, Umota sie, *obiesi i zginie. Suszyć. Pieśń. 5 C. Umotał się, jak kto w zgrzebiach. Hej. Post. K k 2. W sieci którą skrycie postawili, umotała sie noga ich. Hadz. Ps. 9, 19. Powinności swoich zaniedbywał, miłością płci niewieściej umotany. Krom. 509. Głupie sie umotała ślubem niepo-czcziwym. Bardz. Trag. 546. Piękność przywoła gacha, młodość go umota, Złoto zadzierga węzły ślubne, zma-cnia cnota. ^ Teat. 43. b, 29. Mydli im rozum i wzrok na urzędach, Ze się w swych sami umotają błędach. Chrośc. Job. 47.

umawia! się o pokój. N. Pam. 2, 245. — §. Umawiać się z kim * sprzeczać się, dysputować się; mtt jemnnbett btëputtren, rcorteln; Sorab. 1. wuretżuyu szo, ( cf. wyrzec) ; Carn. besędem se, (cf. biesiadować); Vind. "fe sprekarjati ("sprzeczać się) , prepiratife (przeprzeć), pre-barkuvatife , skufhati ; Hag. prirjecitise , nadgovaratise ; Slav, prigovaratise ; Bosn. prirecchise (cf. przyrzec), ka-ratise, (cf. karać); Hoss. neperoBopHTŁ, neperoBapHBHTb, nOpa3MOJBHTLC/I, n0C40pHTb , COCTfl3aTtCa, CTH3aTŁCa. Nie mogąc znieść obelgi, począłem się z nim mocno o to umawiać ; od słowa do słowa przyszło do szpady. Hoh. Kom. 1, 25. Pięknie Augustyn ś. umawia się z Donatysty : jeśli powiada .... Hrbst. Odp. F f b. — §\ UMOWA, y, z. ; Hol), umluwa , smlauwa , ( cf. zmowa);    Umawiać się do kogo, wymawiać się przed nim, fid) por

Sorab. 1. zpowki, zyednańo, (cf. spółka, jednanie); Vind.    einem entfcfjulbigen. Grzeszny tak się umawia do pana

podgovor, nadredba, savèsa, sgovor, obgovor; Croat.    boga: wiem, miły panie, dlaczego to wszyscy cierpie-

pogodba, dogövor, zgovor, zrochenye, vadlya, okłada;    my etc. Hrbst. Odp. K 6. Sama miejsc różność uraó-

Bosn. ugovor, pogoda (cf. ‘pogoda, cf. zgoda), pogoghjaj, ro- wiła go. Smotr. Ex. 25. — Aliter: UmovCiłem się, cenje, srocenje, (cf. roczyć, cf. *zrok) ; Slav, ugovor ; Hag.    fessus sum loquendo. Cn. Th. 1170. id) rtttd) ttutbe

ugovor, urok (cf. urok), uvjèt , pogoda, pogódba, pó-    gerebet, gait$ abgerebet. UMÓW1NY plur., akt umawiania

godjaj , uvjettovanje ; Hoss. croBopna, ^oroBopb , yro-    czego, zawarcia umowy, bie ülbfdjliejîimg bcê üBergletdjê.

Bopt , yroßopKa , ycjoßie , noMoaBKa, nopa^ , pfl4a ,    Już jutro miały być umówiny. Pot. Syl. 287. UMOWNY,

coBimaiiie; bie 9lbrcbe, ber $crgleic(), bnê Ueberetnfommeu,    a, e, — ie adv., umówiny, zmowny, wedle umowy; Sobie tîebereinfunft. Umowa conventio, jest zgodzenie się    rab. 1. zyednanski; Vind. pogovornen ; Ross. pa^HbiH

dwóch lub kilku osób o uczynienie jakowej rzeczy na cza-    (cf. rządny), corOBOpnbin, costmaHWii, yciOBHbiH, ycao-

sie i miejscu ugodzonym. Ostr. Pr. Cyw. 1, 251, (cf.    B.ieHHbiß , yroBopHbin, perabrebet, abgerebet, pergltdjen. Ani

ugoda, kontrakt, tranzakeya). Ugoda, umowa, wyrazy    chcę więcej u niej, kiedy mi małżeństwo umowne po-

ogólno, oznaczające wszelkie czynności, z wzajemnego    zwoli. P. Kchan. Ort. 1, 119. U ołtarza stała z złoeiste-

stron zezwolenia zaszłe, z których wypływają prawa i    mi rogi Ofiara , umowny ślub pełniąc przed bogi. Olw.

obowiązki. Pam. Warsz. 5, 205. — §*. Dwie świątości    Ow. 260. obiecany, perfprocben, , oerfieijkn, jugefagt. Nie

w nowej umowie postanowił pan. Kat. Gd. 30. w no-    będę cię ztąd karał, ani winił, Żebyś mi ofiar umownych

wym przymierzu, w nowym zakonie, w nowym testa-    nie czynił 1. Kchan. Ps. 72. Umowny sługa, robotnik*

mencie; im neuen îeftamente, im neuen 33ttnbe. UMÓW-    najęty, ein gemieteter Slrbeiter. Umowny pan odrzucił,

KA, i, i., dem., umówienie się, *zrok ; bie ?lbrebe, baéS    że tylko wezwanemi są; nie umowne zaś wybranemi

$erfpred)eit mit einanber. Osobistego widzenia się umó-    uczynił, choć oni troszynkę, a umówieni bardzo wiele

wek tamować nie należy. Teal. 6, 83. (rendez vous).    robili. Sekl. 96. — §*. Umowny, ludzki, łaskawy, użyty;

UMOWCA, y, m., pactor , jednacz , postanowiciel. Mącz.,    (Boh. umluwny), lentfeelig, frctinblid). Zebraniu ludzi ubo-

ber 3U>reber, $ergleid)er, ber einen SSergleid) fdilicßt; Boh.    gich staw się umownym. 1 Leop. Syr. 4, 7. (okazuj się

smlauwce ; Sorab. i. zyednanik ; Croat, vadlyavecz ; Hoss.    łaskawym. Biel Cd.). Martynus papież, pyszny a nie

paAUHKb; Eccl. cjiOBono.iojKHHKb, nOApfl/piHHb. UMÓWIĆ    umowny, o którym niemasz co pisać. Biel. Św. 82.

cz. dok., Umawiać niedok. ; Boh. umluwiti, smluwiti ; Vind.    Człowiek okrutny, nie umowny, przeto mu wielu nie

obgovoriti, obgovarjati, obranuati, pogoditi, pogoduvati fe    sprzyjało, ib. 105 b. Słuchajcie wy nocne cienie I nie-

(cf pogodzić, cf. ugodzić), spravitife, (cf. sprawić) ; Croat.    umowne kamienie. ,/. Kchan. Oz. 225.

dogovariarnsze, dogovoritisze , vadlyamsze, zrochimsze; UM ROCZYĆ , ob. Mroczyć. *‘UMR0K , u, m, umroczeme, Bosn. rocitise srocitise ( cf. roczyć, ‘zrok , zrzec się), zaciemnienie; baê Utttbäntmertt, Serftnjłern, bie Umbâtltme* dogovrotise,    ugovoriti, pogoditse; Hag. ugovoritti, ure-    rung. Tak gruchła w pustogłuebym umroku kraina    Jak

echi, urijeem    (cf. urzec), zgovorittise, uvjettovatise ; Hoss.    gdy piorun z daleka łoskotać zaczyna. Przyb. Ab. 432.

CMOJBHTbca, 4oroBopnTbca, 4oroBapHBaTbca, ycjOBHTbca, UMRÓZ1Ć cz. dok., Umrażać niedok., mrozem przerażać, er* ycjoßjHBaTbCH, nopH4HTbCH, coBtmarb, coBtmaBaTb,    frieren, erfrieren machen, erfrieren laffen. Umrozić się*u'ma-

ypenbCH; umówić co z kim, umówić się z kim o co,    rznąć, mrozem być tkniętym; nom grofte gcrfifjrt fet)»,

zmówić sie; mit einem etmerô «breben, »erabreben. Mądry    erfrieren, erfroren fepn. Gdy się człowiek umrozi, tedy

i sposobny do umawiania wszelakich, by najpoważniej-    zbieleje, i czucie traci. Haur. Sk. 394.

szych spraw.    Kiok. Turk. 198. Umówić sobie sługę,    UMRZEĆ, umarł, f. umrze, umrę med., dok., Umierać    nie-

rzemieślnika ,    mieszkanie ; mietfien, befpredjett, attnefimen.    dok.\ Boh. urnriti, umjrati ; Slov. umriti ; Sorab. 1.    wu-

Tr. — Umawiać się o co, upominać się o co; ettoaê    meriecź ; Sorab. 2. humerésch ; Carn. vmreti, umiram,

Vind. vmreti,

d39

UMOWA - UMÓWIĆ.

U M Ó W I N Y - UMRZEĆ.

»erlangen, barttm mörtli^ anfudjen. Dwór Wiedeński wy-    gâgniti , stęgniti se, (cf. wyciągnąć się)

znaczył hrabiego St Julien, aby zjechawszy do Paryża,    vmerl , vmérjem, vmirati, gagniti, dovmreti ; Croat.

440

UMRZEĆ.

UMRZEĆ.

umreti, umfram , vmreti, vmiram , vumiram , vumreti, zdehnuti, zdehnujem, (cf. zdychać, zdechnąć); Bosn. umrjeti , umirali , priminati (przeminąć), izdissati (wydy-szfi&r, Bag. mrjêti, umrjeti ; Slav, umêrti ; Boss. yMepeTb, yMiiparb. Umrzeć* dokonać życia, podledz śmierci, skonać; fterben, ben (Seift aufgeben; periphrast. umarł* świat pożegnał. Sk. Dz. 1465; na pokój poszedł, ib. 447; dokonał. ib. 856: przeniósł się na lepszy żywot, odszedł na lepszy żywot z tego świata. (Birk. Zbar. a 2.) przeniósł się do nieba , do ojców, rozstał się z światem, wypuścił ducha, dał, położył dusze, rozdwoił się z ciałem , rozbratał się z ciałem , skończył ; Slov. ziożil kosti, (cf. zwłoki). Umierać * konać , kończyć ; mit bent Tobe ringen, fterben. Pięknie zszedł z świata, i umarł śmiercią ludzi sprawiedliwych. Dambr. 977. Przyszła wieść , że Antyoch umaił. 3 Leop. 2 Mach. 5, 5. (że się pożegnał z żywemi. 1 Leop.). Nie usłyszysz, by kto dziś zacny inaczej zdechł, jeno powiedzą, iż na biesie-dzie się rozniemógł , takżeć charłał, charłał, aże poszedł. Bej. Zw. 60, (cf. do Abraama, na tamten świat). Prosiłem, by mnie nie kazał król odwieść do domu Jona-y ty, bym tam umarł. 3 Leop. Jer. 38, 26. (bym tam zdechł. 4 Leop.). Człowiek .umiera, kiedy się dusza jego z ciałem dzieli. Karnk. Kat. 38. Umrzeć , przestać być tym, czyns się pierwmj żyło. Ulw. Ow. 616. Kto umaił, ten żył kiedyś. Corn. Sen. 398. Jak umierać nie może, kto nie żył , tak też nikt żyć nie może , aby umrzeć kiedy nie miał. Warg. Wal. 186. Musim umrzeć, uczmyż się dobrze umierać. Birk. Kaw. Malt. C 4 b. Wolę raz umrzeć, niż codziennie umierać. Sk. Dz. 531. Raz było umrzeć , nie cpdzień umierać. Toi. Saut. 64. Umrzyj Montanie, umrzyj, już ci nieba Przejrzały, że ci dziś umierać potrzeba. Past. Eid. 500. Nie będą mrzeć ojcowie za syny, ani synowie mrzeć za ojce; ale każdy w swym grzechu umrze. 1 Leop. 4 Reg. 44, 6. Wolał sam umrzeć , niż żeby miał widzieć żonę swą na marach. Petr. Ek. 64;. Nic to, komu żona umrze; ale kiedy sam, śmierci się równa. Rys. Ad. 45. Bogu służąc, nikt nie umarł głodem. Chrośc. Job. 55. Głodem umrzeć, z głodu umrzeć; bett £mngertob fterben, pcrbun* gent; (Vind. ogîadeti, ogladuvati, pergladetife , salako-tuvati , pregladuvatife, gladi konz vseti). Umrzeć z pragnienia, üerbürften; Vind. od sheje vmreti, preshejati. Umrzeć ze strachu; Boss. MepTBlm., OMcpTB’fcTt, noiwep-tb4>tb , (cf. martwieć). W niedowiarstwie umarł. Salin. 4, 178. (umarł niedowiarkiem ; Slov. zemre w swég kozi, a suo modo agendi non defleclet ; już tak i umrze, nie odmieni się). Płacze, iż panną umiera. Teat. 15, 65. (w panieństwie). Umrzeć swą śmiercią, nie swoją śmiercią, oh. Śmierć. Młody może umrzeć, a stary mu-' si. Rys. AJ. 40. Zab. 1, 485. Z nieprzyjacielem umrzeć nie żal. ib. 79. Jednego dnia umrzeta (dual. * umrzecie) oba. Budn. 1 Sam. 2, 34. Kto się rodzi, umierać musi. Psalmod. 99. Umrzeć najlepiej, gdy się dobrze dzieje. Cn. Ad. 4205. Cnota się z człekiem rodzi, ale nie umiera. Pot. Arg. 351. Światłość słoneczna codzień jakoby umiera , a nazajutrz jakoby z martwych wstaje.

Karnk. Kał. 87. Umarcie * zgon , śmierć; ba$ «Sterben, ber $ob. Expiratio, skonanie, umarcie. Mącz. ; Boh. aumrtj ; Sorab. 2 humresche ; Sorab. 1. wumretżo , za-mretżo ; Boss. ymepTBie ; Eccl. ycnenie, {ob. Uśpić). Czasu umarcia Chrystusa słońce się zaćmiło. Biel. Św. 48. Trzeciego dnia z martwych wstał po umarciu śmierci.

(pleonast.) W. Post. Mn. 208. Prawdziwe jego człowieczeństwo pokazało się w prawdziwym umarciu. Karnk. Kat. 49. Biat. Post. 168. — Particip. Umarły, gefłorben, tobt; Subst. ein $obter,. ein SBerjtorbner; Boh. umrly, umrlći, (umrleina, umrlec, umrlma trup); Slov. umili, umrjina ; Vind. vuieri, raertou , merlizh; Bag. umarli, (umarłoś mortalitas, śmiertelność); Bosn. umarli, umrrili* śmiertelny; {Bosn. umarlost, umrrilost » śmiertelność); Boss. yMepiniii. ycoimiift, (of. usnęły, cf. uśpić). Wprzód umarły, wprzód usnęły, wprzód odeszły; Eccl. npe^ty-conrniB, npeac^eycomiiiB, yMepmifi, npejK^eoTrneAmiii. Nad umarłym śpiewać, wniwecz a próżno co poczynać; mortuo verba facere. Mącz. (lekarstwo po śmierci, łyżka po obiedzie). On nie słyszy, nie czuje, i równy z umarłym. Pot. Arg. 451. Kiedy czego dotykają, kolą, depcą a przed się nie boli ; za umarłe ma być miano. Kosz. Lor. 63 b. Ubierać umarłego Boss. onpaTim, onpamBaîb. Mówiąc o umarłym, powinno się dołożyć: świętej pamięci nieboszczyk. Mon. 74, 558. Umarłym daj pokój. Cn. Ad. 4204 ; (de tnortuis non nisi bene). Dokazować nad umarłym , nie wielkie męstwo. Cn. Ad. 4 96. Umarły nie ukąsi, nie zemści się; po śmierci się go nie bój. ib. 4204. Umarły, od zazdrości, od krzywdy wolen ; Umarłemu nikt nie zajrzy, nie zaszkodzi. Cn. Ad. 1202. (zazdrość żywe prześladuje, umarłym przed się folguje; żywe ganimy, zmarłe chwalimy). Umarły żaden się nie wróci. ib. Żaden z piekła nie wybrnie, (Slov. kdo łeżi, ten łeżi, kdo umrcł, ten tam; mrtwich s chramu né nawrâcugu). Sprawa po umarłej ręce, ob. Ręka. — Języki umarłe, ob. Język. Xiegi nazywał król Alfons umarłych mistrzów. Warg. Radź. 2. Wiara umarła. Kucz. Kat. 3, 246. (niedzielna, bezczynna, bezskuteczna; etrt tofcter ©Iflube, oljnc 3rud;te). Jezioro ‘umarłe w Palestynie. Urzed. 416. martwe, ba$ tobte SOîeer. Jedlina i sośnina mogłjby się umarłemi nazywać, ponieważ z ich pniaków nowe nie wychodzą wyrostki. Mon. 74, 697. — §. Tr. fig. Umierać z żądzy, bardzo żądać, pragnąć, ginąć za czem , (cf zdechł na to) ; fterben t>or S3cgterbe, fdtntaddett, itergetyeit. Umieram z chęci widzenia go. Nieme. lvól. 4, 171. Jam już umierała z niecierpliwości. Teat. 52. c, 29. — Umierać na co, zdychać na co, na zd-ech , do zdechu starać się o co , na umor , allé Stcbeèfrâftcn ttJOt* tiad) trfldjten. Odraża kupców, bo zda się i na grosz umierać. Jubł. Tel. 56. — Umierać nad czym , zdychać nad czym, immori e. gr. studiis, kawęczeć. Cn. Th. 4187. fid) über etroaê ju £obe arbeiten. — §. Alia transi. Umierać światu etc., wyrzekać się , zrzekać się świata , unikać od niego , rozbrat z nim czynić , (ber Söelt) abfterben. Trzeba kochać i być kochanym , ażeby nie być umarłym wszystkim rozrywkom i uciechom. Zab. 14. 320.

resum

umnovifhnost

(cf. pamięć); Croat nakanenye; Boss. yMbiCJTE ; sposób myślenia, władza rozumu; baö ©emüty, bte ®ertfungÖart, bte ©eftmtung, ber ©tun. Umysł. w pewnym

wieniu duch. Pilch. Sen. list. 1 , 383. Umysł jest gibczejszy , niżeli inna rzecz jaka. ib. Umysł człowieczy jest panem wszystkich zmysłów i członków, tak, iż gdzie i do czego ciągnie się umysł, tam się ciągną i wszystkie członki. Żarn. Post. 1 , 228. Wziąłem ysł, rozpatrzyć się wprzód dobrze w ludziach , niż w związek z nimi jakiego wnijść towarzystwa. Mon. 70, 290. (mocno przed się wziąłem). Wielkość umysłu na wzgardzeniu rzeczy doczesnych zależy. J. Kchan. Dz. 193. wspaniałomyślność, (Seelen* grüße, ©eifteSgröße. Umysł wspaniały, na krzywdy trwały. Cn. Ad. 124. Wielką pomocą umysł jest w złym razie dobry. Teat. 42. d, D. (dobra myśl, mężność, serce, nie trwożenie sobą; guter SJîttty, Uiî?rfd;rpcfeityeit ; Slov. dobromisel ,

UMURZYĆ - UMYSŁ.

U M Y Ś L I Ć.

141

UMURZYĆ, ob. Murzyć. UMUSKAĆ, ob. Muskać.

UMYĆ, f. umyje cz. dok., Umywać conłin. ; Cum. umyti, umyem , umyvam : Croat, umivati, umivam ; Bag. umitti, umivati ; Slav, umiti ; Bosn. umiuati ; Boss. yiiUTfc, ysiu-BaTŁ ; zupełnie omyć, myjąc oczyścić; maftßett, afcma* ftyett, rein roafcfcen (bte £änbe, ba3 ©efityt jc.). Żydzi, jeśliby ręku nie umywali, nie jedzą. Sekl, Math. 7. Ręka rękę umywa, noga wspiera nogi, Przy wiernym przyjacielu żaden nie ubogi. Simon. Siei. 82 ; Slov. ruka ruku umlwa ; Croat, ruka jedna drugu omiva, (ob. Ręka). W wielki czwartek obrządek na pokojach cesarskich , królewskich , umywania nóg dwunastu ubogim starcom. Gaz. Nur. 2, 163, Cioat. umivanje; baö ftußroaftyen am grünen Sonnet'ftage. Filozof, bo ponury, zapominający się, nie uczesany, i nieumyty. Mon. 72, 388. itngefâmmt intb ungemaftyett. Lepiej nóż nieumyty schować, niż umyty stracić. Cn. Ad. 440. (lepiej nie chędogo rzecz zachować, niż chędogo stracić ; lepiej świecy nie ucierać, niż ucierając ją zgasić). Ręce od czego umywać, na przykład Piłata, na znak niewinności, niedzielenia z drugiemi jakiego czynu, feine §anbe (in Unfdjulb) maftyett. Rób sobie za tym co chcesz, ale ja się więcej Nie mieszam, i umywam od wszystkiego ręce. Zabi. Zab. 81. Nie chcę więcej sprawy mieć z wami, ręce od wszystkiego umywam. Teat. 1. b, 52. O niczym nie wiem, ja od tego ręce umywam. Teat. 33. c. 21. et 26, 94. — Similit. Poważny jest urząd duchownego, aby nie upornie, i jako mówią, z nieumytemi rękami wdać się weń kto miał. Sk. haz. 461. z nieczystemi, nieświętemi, mit nnfaitbern, mtyetltgett ipänben. Umyć się do tego trzeba; nie umywałeś się do tego. Cn. Ad. 1204; non guocun-que manu, seu sacra manu haec traetanda, matt muß fid; baju maftyett, fćiubent, iwrbereiten. — Aliter: On ani się umył do tamtego. Kniaź. Poez. 3, 107. (nie równa mu w piękności , daleko pośledniejszy ; er faun ftty gar nid;t mit tym mrffett, Dergleichen ; Slov. musel bis sa limit). Mazepo przeklęty, właśnieś się umył do Anielki. Teat. 22. b, 100. (bu bift grabe ber redite ÜJîantt für fie, iron.). Nimfy Wiślane zbiegły się przypatrzyć tobie, lecz widząc ciebie z wstydu się zntirzyły, Dając znać, że się do niej nie umyły. Zab. 4, 50. Sap. — Aliter: Na weselu tym Duńczykowie z posłem Polskim, o miejsce poswarek uczynili , ale przecie naszemu miejsce było dane, a Duńczykowie umywszy się do gospody poszli jeść. Biel. 544. (łapę ulwawszy, ob. łapę lizać, fie JO* gen mit łrocfttent Śtunbe ab).

*UMYCCZYĆ kogo cz. dok. mycką mu głowę nakryć, einen bemüßett, tym eine SOîttye ober £aube auffeßen. Vilnius, umycczony, myckę, czepiec na głowie mający. Mącz.

UMYKAĆ, ob. Umknąć. UMYL1Ć, ob. Mylić.

UMYSŁ, u , m., Boh. umysł, aurrysl ; Slov. umysł ; Sorab. \. mosz ; Carn. odushje, obdushje ; Vind mifel, umnost, , resumnost, miena , spomin, pamet, umnonared, vfhafanje; Bosn. svist, syjest, pamet;

ustano-

to sobie mocno w urn

dobromiselnost dobry umysł). Ostrzegam was, abyście wszyscy umysłu pełnego" i odwagi byli. Zab. 15, 299. (serca niestrwoźonego). Mówić o tajemnicy boskiej, umysł ustawa. Biai. Post. 81. myśl, duch ; ©ebanfc, 3)enffraft. Zwyczaj umysłu zadawniony, nałóg, humor. Mon. 69, 100. Trudno ciągnąć, kto nie ma umysłu do czego. Simon. 80. ochoty, chęci, skłonności, (cf. nabożeństwo); Steigung , fiuft ju etroae. Dobrym umysłem dla narodu , podjąłem tę pracę. Corn Dw. praef. z życzliwości, 3uneigu«g. Mniemano, że nieprzyjaznym ku szlachcie jestem umysłem. Siem. Cyc. 152. Wielką i dobrze uzbrojoną flotą Sertoryańsey wodzowie w umyśle złością pałającym do Włoch lecieli. Siem. Cyc. 210. — §. Umysł, co umyślono, zamysł, zamiar, cel, koniec upatrzony, przedsięwzięcie; bte 5lbfid)t, ber (Sllb* Jtned, ter 2łi)rfa;;,.i Prawdę pod czas może mówić, choć złym umysłom albo 'cylem. Zygr. Pap. 205. Tacy opiekunowie nie są opatrzycielmi dóbr sierocińskich, którzy mają umysł, aby więcej sobie sławy i pożytku, niż sierotom nabywali. Groick. Obr. 4. Trzeba, żeby on sam umysł swój jemu oznajmił, o to się starał,sprosił, przyczyny tego ukazował, żeby mu tego dozwolił Wys. Aloj. 711. Gdy naprzód były zaczęte obrazy, tedyć nie były złym umysłem zaczęte. CU. Kaz. A a 4 b. Nie dał ten dobrodziejstwa, który złym umysłem pomógł. Corn. Sen. 96. Tym umysłem , albo raczej tym szaleństwem uwie-dzeni , którego sami zabić nie mogli, sądowi tego do stracenia podali. Siem. Cyc. 34. ib. 16. (hoc consilio). Z umysłu « umyślnie, naumyślnie; Boh. znumysla, zu-mvsla ; Boss. impouHO, ci> ystbicay, abfidjtlid;, mit ftletß , mit 2?orfaß , mit Scbadit. Nie tylko trzeba, żebyś mi dobrze uczynił, ale iżbyś z umysłu, chcąc mi uczynić dobrze, to uczynił. Corn. Sen. 417. Historyjkę tę wczoraj z umysłu z większą niż kiedy czytałem pilnością. Teat. 48, 25. UMYŚLIĆ cz. dok., "Umyślać niedoli., ’"Umyśliwać czestl. ; (Boh. umysliti; Carn. nameniti, na-męnern ; Vind. skleniti, (vmifliti, namifliti * uroić sobie, przypuścić myśl); Slav, odluesiti, (cf. odłączyć); Ross. yMUCÆHTb, yMhllU.IHTb, y4yMaTb, ptlllHTbCH, (yMbUILieHHHICb know-acz) ; Eccl. yMbiuiJiaTe.ib chytrzeć, (Eccl. yMbuinaTejii»; cociaBmuKi który umyślił) ; postanowić u siebie, stanowić, przed się wziąć, 'umienić ; fity ttoraelmieit, bet) ftty befd)ließeu. Pierwej człowiek umyśli, przyzwoli i posta-

142

UMYŚLNY - UMYWADŁO.

UMYWADLINY-UNIEŚĆ.

walnią insi wannę wykładają. Budn. ib. Uczynił Salomon 10 umywalnie. Budn. 1 Reg. 7, 38; not. «abo umywalń lub wanien*. Umywadło. 1 Leop. 3 Reg. 7, 30. UMY-WADLINY plur., pomyje z umycia; Croat, umivàcha, 2ß«id)fpuhlig, Staffer, worin matt fid) gewafdjeit fmL Umy-wadlmy rąk, malluviae; umywadliny nóg, pelluviae. Cn. Th. 1189. UMYWALNY, a, e, do umycia, mogący być umytym, abwafdtbar; Boss. yMUBajbHbiß. UMYWAM, ob. Umyć.

nowi wewnętrznie, potem do wykonania przystępuje. Sk.

Kaz. 405. Piła, siekiera i t. d. jest narzędzie , którego rzemieślnik używa, aby rzecz, którą umyśliwa zrobić, do skutku swego mógł przywieść. Sak. Dusz. 12. Omierznąwszy sami sobie, umyślają się polepszyć. W⁷. Post.

W. 2 , 235. Ileż kroć człowiek się uzna , a umyśli polepszenie żywota swego, tylekroć bóg gotów mu wszystkie winy odpuścić. Bej. Post. Tt 5. Umyślenie, postanowienie, przedsięwzięcie, zamysł; Vind. sklenik, baâ Borneljmcn, Unternehmen, ber SefdrtujJ, bie gntfdjliejhmg.

U N.

Pokuta musi być z pewnym umyśleniem poprawy. W.

Post. W. 35. Używali wszystkich sposobów, aby tak swoje przewiedli umyślenie. Żarn. Post. 3, 767 b. "UNAGLIĆ kogo cz. dok,, dojąć mu, einem aufejjcn, ifjrt be* UMYŚLNY, a, e, UMYŚLNIE, adv., z umysłu, nau-    brdltgen. Gdy bratu unaglonemu, śrzodkiem nieprzyjaciół

myślny; Boh. zaumyslny , zumyslny, zaumysla, zumysla,    ratunku dodać siłuje, z konia spada; laboranti fratri

pauzę, z pauha; Slov. naschwal, (ob. na schwał);    Krom. 781.

Sorab. 1. zamyflom, ze zamoszom, vulg., zamyfworn ; UNARZAĆ, ob. Unurzyć. UNASZAĆ, ob. Unieść.

Carn. nalash, nalizh ; Vind. premiflen , prieduseten, UNCYA, yi, z„ Uncya waga, n p. aptekarska; dwunasta predpostauliu , namiflen , navlasb, na lesh , namiflem , część funta, dwa łóty. Sleszk. Ped. 424. Zwyczajnie ra-namienjem ; Croat, navlaszt,    hotomcze, hotcze ;    Rag.    chuja na funt uncyi    16. Kras. Zb. 2,    559, \ind. unzia,

nâvlasc, namiscgljeno ; Slav,    nafallicć ;    Basu. navlasc,    unzha; Bosn. uncja, li h va dvanacsti    dio litre, unciça;

navlasctito , vlascito, (cf. właściwie); Ross.    bie Itnje, (z Lac.). Uncya ma w sobie ośm 'dragm. Spicz.

naponubiH , iiapoKOM'B, et yMtiCJy, yMbiinaeHHO ; Eccl. 241. Uncya ma w sobie dwa łóty; aptekarze ośm drachm yaibicJOMt, al>ftćf>tlid), OOrfdfdtdj. Umyślny zabój. Tr. Ucie-    rachują w uncyi. Wiel. Kuch. 452. Uncyami, na uncyą,

kał dla mężobójslwa *niczumysłowego. 1 Leop. Deut. 19.    po uncyi. Cn. Tli. 1190, unjtenmetfe. UNCYOWY, a, e,

(nieumyślnego). Nie będę z tego kontent, co przypadkowo    Unjen. }b.

znajdę, ale umyślnie szukać będę. Torz. Skł. 96. Umyśl- Ul^ĘDZNIG cz. dok., zriędznić, nędzy największej nabawić, ny * umyślny posłaniec, ein    ßrpreffer,    ein eigner    Sole;    »ottenb# elenb madjen.    Mieć dostatki, a    nie wspomódz nę-

Ross. iiapomibiw, n030BHHKt.    Niektórzy    przysłali    po to    dznego. jest jedno,    co bardziej go unedznić, i dać mu

umyślnych, aż o 50 mil do Warszawy. Pam. 84, 720. przyczynę do rozpaczy. Mon. 75, 683, ob. Nędznic.

Na sejmie Lubelskim r. 1569 skończyła się gruntownie unia albo zjednoczenie W. X. Lit. z koroną Polską. Stryjk. 763. Biel. 568. Nastąpiła 1595 unia części Greków z kościołem Rzymskim. Skrzet. Pr. Pol. 2, 62. Unia, czyli zjednoczenie Rusi w wierze z Rzymianami, Steb. pr. UŃIACKI, a, ie, do unitów należący. Tr. , tmiiifd), bie Rniten betrejfenb. Jak sie sprawują uniaccy popi w Litwie. Pm. Kam. 46. UN10WANY, ZÜN10WANY, a, e, przez unią złączony, oereimgt, m , Utttrf. Konstytucye sejmu obojga narodu uniowanego Polskiego , i Litewskiego. Vol. Leg. 2, 779. Według ciał rozdzieleni, i rozłączeni, ale sercem , ale umysłem w jedno byli zu-niowani. Birk. Gi. Kon. 12. UNIOWY, a, e, do unii należący, Untottê *. UNITA, y, m., który do unii wiary przystąpił, ein Unit, ber ber SUrdjemmion beigetreten iff.. Nastąpiła r. 1595 unia części Greków z kościołem Rzymskim , i podział na unitów i nieunitów. Skrzyt. Pr. Pol. 2, 62.

Przez umyślnego list odebrałem. Ld. —• §*. Umyślny* UNIA, ii, i., złączenie w jedno, bie Union, Bereinigung. UMYSŁOWY, umysłu się tyczący, ©emütltîS*, ©eifteó*; Boss. yaiCTBeHHbm, MbicjeHHbifi, yMHNß, yMHO. Cnoty umyślne, mądrość, nauka, pamięć. Petr. Et. 314. Jedzenie ciała Chrystusowego figuralne, nie cielesne, ani ustne, lecz umyślne. Zygr. Gon. 249. Stworzyliśmy sami w głowach naszych obrazy umysłowe. N. Pam. 20, 179. Jbenle;

Boh. widka, (cf. widzieć, widzi ml się). Wyraz umysłowy, znaczący rzecz nie podpadającą pod zmysły: n. p. bóg, dusza/ Kpcz. Gr, 5, 4; (oppos. zmysłowy). Nauka umysłowa, która umysłem tylko poznawaną i pojmowaną bywa. Perz. Cyr. 1, 60. (teorya). Umysłowo theo-retice, z czytania można być wielkim medykiem. ib.\, 7.

UMYŚLNOŚĆ, ści, z., czynienie umyślne , z umysłu , bie 5lbftd)tltd)fett ; Boh. zaumyslnost, zumyslnost.

UMYTY, ob. Umyć. UMYWACZ, a, w., który umywa, ber 9lbti)afd)er; Boh. myć, f. mycka umywaczka. "UMYWADLNIK,

"UMYWALNIE, a, m., "UMYWALNIA, i, i, UMYWALNICA, y, z, "UMYWADŁO, a, n.\ Boh. umywadlo; Slov. umy-

omivalniza , vmivalu , UNIEŚĆ, uniósł, f. uniesie, uniosę cz. dok., Unosić niedok., Unaszać contin. et frequ. ; Boh. unest; Croat, unassam ; Ross. ynecTH, ynocmt ; unosić co, mieć ’z to siły, zdołać temu, być w stanie niesienia, udźwignienia tego; ertragen, tnt ©tanbe feçtt fortanbringen, forttragen, fortbrm* gen. Musi być mocny, gdy takową unosi machinę i ciężar. Hipp. 276. Uniesie rzeka zamarzła, abo lód, unie-

wadło ; Sorab. 1. méhyawka ; Carn. shehtnèk ; Vind. UNIEPOKOIC , niepokoić, ob. Pokoić. vmivalnik , omivalu , vmivauniza ,

medeniza; Croat, vmivalnicza, umivalische, umivàcha, mivalo, mivalishe; Rag. umivaJIo, umivaliscte ; Boss. yMUBaiHnua , pyKOMOÜHHKt, pyKOMOÖHHneKt ; Eccl. omh-BajbHHita, yMUBa^HHKt, KOHOÓt; lawaterz, antwas, miednica ; b(t§ 2ßafd)becfen, ^anbbecfeit. Uczynisz umywalnią miedzianą z podstawkiem jej. W. Exod. 50, 18. Umy

U N I E & C.

UNIESIONKA-U NIESZCZĘŚLIWIE. 143

sie wóz człowieka; suslinet, fert. Cn. Th. 1191. Pacierz unoszący, na którym głowa spęj^ga, atlas. Perz. Cyr.

1, 31. (dźwigający głowę, trzymający). — Moral. Unosić kogo, co » wytrzymywać, znosić, cierpieć; ertragen, anêbaiteit, leiben, bulben. Jeszcze mam wam wiele powiadać , ale teraz unieść nie możecie. W. Post. W. 387.

Mdła płeć niewiasta jest; zaczyni idzie, iż unosić ją potrzeba , nie wynosić, ścierpieć jej potrzeba, nie przymuszać gwałtem. Petr. EL 61. — §. Unosić, z miejsca jakiego na insze zanosić, przenosić; megtragen, baoott tragen. Wróbelby uniósł jego majętność. Cn. Ad. 1259.

(muchaby z tym uleciała). Unosić się * oddalać się, ftd) entfernen. Już mocno stanąć przy nim mamy, a nigdzie się nie unosić od nauki jego. Hej. Post. B 5 — Unosić , porywać kryjomo, smykać; Vind. odnesti, odnofiti, odvpraviti, prezbspraviti, ftetmltcl; bnoon tragen, entmenben.

Odpycha złodzieja unoszącego suknią Cliloi. Tent. 11,

146. Uniesiony, ukradziony; floss. yHOCHbM, chochhB:

Uniesienie, Boh. unos; Ross. yHOCE. Unosić pannę, żonę czyją, uwieźć, ein granenjtmmer entführen. Ci, którzy cudze żony albo panny unaszają.... Sax. Porz. 39.

Gdyby kto cudzą żonę albo pannę mocą wziął i uniósł.... ib. 39. Parys Helenę uniósł od męża. j. Kchan. Dz. 62.

Gwałtem unosić, mit ©emalt megfdjleppen. Unosić kogo za włosy; rap tare aiiquem capillis. Cn. Th. 1191. Unosi mię koń. Hipp. 54. ba3 $ferb gefit intt mir burd). Przyuczone Numidów konie między gęste krzewy unosiły.

Pilch. Sali. 206. Unosi mię woda; rapit me impetus dae. Cn. Th. 1191. baé> SÉaffer retßt mid) mit fart. Bóg postanowił pasterzów ku doskonaleniu świętych , abyśmy już nie byli małemi ‘cholebiąc się, i żebyśmy się nie dali unosić wszelakiemu wiatrowi nauki w złości ludzkiej. 1 Leop. Ephes. 4, 14.— Moral. Unosi kogo n. p. namiętność, porywa z sobą, uwodzi, zwodzi; £etbenfd;aft reißt t|m fjtit, nerlettet tljn, reijlt tfttt mit ftd; fort. Ma^głowę zapaloną, która go poniewolnie unosi. Teat. 39, 204. Dwaj Rzymianie, chciwością panowania uniesieni* Teat. 46. d, 1.

Umysł mój gorący często mię dalej mnie samego unosi.

Gaz. Nar. 1, 244. Nieszczęśliwe przyrodzenie zawsze go w gniew unosi. Teat. 24. c, 24. Gruby cień nocy, promienie Miesiąca wlewają w nasze serce słodkie uniesienia. Chód. Gesn. 238. (zachwycenie, zachwyt). — Unosić zapędzić się, uwodzić się, phys. et. moral.-, ftd; Innreren laffen, jit me it Ijtnem ftürjen; (Bosn. uznosi-tise, oholitise superbire, użnosni superbus, ob. Wyniosły) .

Uniosłem się zaciekiem , pędem , produc.tus studio et vl- UNIEŚMIERTELNIĆ ; Croat, v vekovacbujem , (cf. wieki ribus ultra procurri. Cn. Th. 1190. W pogoni nasz się    wieków); Hoss. o6e3CMepTOBaTŁ, ob. Nieśmiertelnić.

uniósł ochotnik. Tr. W pierwszym się uniósł ogniu i z    UN1ESP0K0IĆ; Boss. oóesiiOKOirrb , 0(5e3ii0K0HBaTb, ob.

nim sie powadził. Teat. 43. c, 156. \Vyb. Przestań się    Niepokoić,

unosić złością, gdzie nic nią wskórać nie można. Teat. UNIESZCZEŚLIWIĆ, N1EUSZCZĘŚLIWIĆ, cz. dok. Unie-27, 162. By się serce twoje nie uniosło za gniewem.    szczęśliwiać niedok.\ nieszczęśliwym uczynić, (beunglitcfen),

ib. 51. d, 106. Chwałą się ludzką nie unoś. Cn. Ad. 71.    nnglncfltd; mad;en. Starasz się, abyś unieszczęśliwiony

Nie unośmy się płonnemi zapędami. Nieme. Król. 2,    szczęśliwi! naród. Dyar. Gród. 68. Ten unieszczęśliwiony

118. Choćby się i od prawdziwego rozumienia ten tak    obywatel wystawuje nam obraz nauki, jak szczęściu

wielki mąż uniósł, to niedziwna, gdyż człowiek, Smotr,    wierzyć, ib. 291. St. Aug. Tak unieszczęśliwiony stara-

Lam. 162. Nic się ty nie unoś za światem tym nędznym.    łem się o jedne łaskę; ale doświadczyłem, że obietnica

Rej. Post. Aaa%. Nie unieśli się jeszcze za temi zby-    głupiemu radość. Mon. 74, 13. W czasie umeszczęśli-

się rec. ,

un-

tki. Hej. Ap. 35. Û ludzkie myśli, głupie to czynicie, Ze się za lada szczęściem unosicie. P. Kchan. Jer. 315.— '§. Aliter : Unosić się jak ptak na powietrzu, wzbijać się, irt ber Sufi febmeben ; Sorab. 2. sze fmawowasch Vind. v’sraki vifiti, fe vifiti, pomiglati; Hoss. napHTB , B03napiiTŁ ; Ecd. B03CbuaTiica. Unoszenie się nad czym Boss. napeme. Unaszający się nad czym Hoss. na4He-ceHHUH. Duch boży unaszał się nad wodami. W. Genes. 1, 3, not. «to jest, ruszał się albo 'powiewał». — $. Unosić co ratując, ocalać, całe z złego razu wynosić, salwować, chronić; baoon bringen, baoon tragen, er* retten, (falotren). Każdego klęska pospolita boli, Bieży domysł zatrwożona tłuszcza, Unosi życie, a wszystko opuszcza. Kras. Woj. Ch. 18. Żaden zdrowia w całości nie uniósł. Pilch. Sali. 212. — g. Venator: Unosić ptaka myśliwczego * noszeniem na ręku go ułaskawiać, ogłaskać , okracać, obroebmanić, do łowienienia wkładać ; Hoss. noMbiKaTb, BunocHTb, BbmamiiBaTb, einen «Stopoogcl abtragen, itm fo lange tragen, bi3 er jaltm unb abgericfytet mtrb. Sokoła unosić , mówią myśliwi, a nie nauczyć łowić. Chmiel. 1, 80. Cresc. 615. Do unoszenia sokoła Podolskiego potrzeba wielkiej cierpliwości, ile że hardy jest: unoszony pracowity będzie i zdatny na gęsi dzikie. Kluk. Zw. 1, 206. Sokoły unoszą się na to, aby za odkryciem im oczu i pokazaniem poruszonego ptaka, za nim popędziły, uławiały i odebrać sobie pozwalały; musi tedy być sokoł oswojony, do kaptura na głowę, do rzemienia i dzwonków na nogi przyzwyczajony etc. Kluk. Zw. 2, 207. Krogulec może być unoszonym na korupatwy, przepiórki, ib. 210, Gdy już krogulce ukrotną, a unoszą się, tedy tylko raz przez dzień dawać im jeść. Cresc. 614. kogo * ogłaskać go, udobruchać, ułaskiwić ; etltett ja^m ntadjeit, jdfntcn, befönfttgen, begütigen. Unosił tak szczęśliwie młodość pana , iż ani jedna zła pogłoska nie uderzyła w uszy ludzkie. Birk. Sk. C 2 b. Pisaniem łaskawym unosić chciał króla onego papież, ale na ten czas nic w nim nie zbudował. Sk. Dz. 1095, Nieunoszony, dziki, nieukrotły; nngebditbtgt, nnge^lpnt, nnbdnbtg, rntlb. Dziecię pieszczone , w dorosłym wieku stanie się nieu-noszone, dzikie i sroższe, mźli bestya. Petr. Ek. 97. Mądrze rządził młódź nieunoszona. Groch. W. 553 Porywcza nieunoszona natura. Bardzr Boet. 142. ^UNIESIONE A, iż., porwanka, uwieziona kobieta, bte Ośntfuljrte. Bracia uniesionki onej Menelausowej żony. Klon. Fl. A 2.

na

Moral. Unosić

144

UN1EWGZASO WAĆ - UNIŻYĆ.

UNIŻENIE - UOGÓLNIĆ.

bemutljig ; Bóh. ponjżny; Sorab. \. poniżny; Carn. po-nishn ; Vind. ponishen, poleun; Croat, ponizen ; Dal. umilyen; Hag. snijxen ; Slav, ponizni ; Donn. humigljen , umigljen , snisgen , priklonit; Hoss. yHHaceHfiuii, noKop-.ihbhh. Zaw żdy byl uniżony duch jego. Hej. Host. Y y 'i. Kto tu w najwyższy stopień wyniesiony, Uym bardziej bogu ma być uniżony. Leszcz. H. S. 10. Uniżonemi czcząc ukłonami witali zbawiciela swego. Odym. Św. 2, K k 4 b. Uniżony sługa, pokorny sługa, lintertbamger Steuer. Uniżony Wc Pana, (cf. sługa). Teat. 27, 99, Hoss. BceinnKaüiiiifi, najniższy, riajuniżeńszy , cf. sługa; bero Uittertbmtigfter. UNIŻENIE, ia, n., Subst. verb., bab tërntebrtijett, Semutljtgen. Uniżenie sie * pokora, bte Semutb. — Adverb.- Uniżenie» pokornie , bemütfytg ; najuniżeniej, bcmütbtgft ; Sorab. 1. poniżne ; floss, yni!-acOHHO. Jan ś. nie z strony niedogodności, ale z strony pokory tak uniżenie o sobie trzymał. Biaf. Host. 58. UNIŻONOŚĆ, ści, z’., uniżenie się, pokorność; Boh. poniżenost; Sorab. nużnofcż; Carn. ponishnost; Vind. ponishnost, pohla-unost; Croat, poniznoszt, poldèvnoszt, (cf. poclde-bność) ; Hag. ponixenos, ponijxnost;, snixnos, snixe-nos, podnixenstvo , snixenstvo , priklonstvo , umiljen-stvo; Bosn. ponisgenstvo, podnisgenstvo , humjgljenstvo, umigljenstvo, snisgenstvo ; Hoss. yHH>KeHHOCTb , uoKop-HOCTb, noKopcTBO., CMiipenie ; Ecel. xy40CTb , cMupeHie, (cf. chudoba); bab 3)emutfdgen, bie Semutfi, bte Unter* tfymrigfett. Brata jego odwidzam rano, a Wc Panu po południu miałem złożyć uniżoność moje. Teat. 27, 153. (wizytę oddać, atencyą oddać). Prosi, aby mógł Pani swą uniżoność złożyć, ib. l2. c, 12.

wienia księcia Kurlandskiego. Vol. Leg. 7, 610. Niesprawiedliwość tak go unieszczęśliwiła. Mon. 70, 651. Zawsze nieuszcześliwiony żyć bede! ib. 652.

UNIE WCZASOWAĆ, ob. Niewczasować. "‘UNIEWINNIĆ; Hag. opravati, (cf. prawy), ob. "“Niewinnie. UNIEW0L1Ć, ob.

Ni ewolić.

UNIFORM, u, w, pewny jednostajny dla pewnej klasy lub rangi przepisany ubiór, cf. mundur; Hoss. 04H0pfl40KTi,

04HopH4Ka, bte Uniform. UNIFORMOWY, a, e, od uniformu, Uniformen«; Boss. o4nopfi4onHbift.

UNIKCZEMNIĆ, ob. Nikczemnić. UNIKNĄĆ med. jedntl. ,

Unikać cont., warując się chronić, oermeiben, meiben, aitbnmdjen, meinen, entgegen; Boh. zniknauti, (cf. zniknąć).

Unikać od tego , co jest z niebezpieczeństwem, jest człowieka rozumnego. Mon. 67, 413. Mijamy się, jak gdybyśmy unikali od siebie. Teat. 4, 46-. Józef uniknął z Jezusem do Egiptu. Bals. Niedz. 1 , 123. (umknął).

Każde stworzenie przed zimnem unika. Zab. 13, 156.

Unikać kogo, czego * *vviarować się, strzedz się; ftrfy !;u= tyen, in 9(djt neunten oor ettimb, meiben. Unikaj złych; ale nie pokazuj nigdy, że się ich boisz, Staś. Num. i,

41. Musiałbym unikać jej spotkania, nie mam serca pa~ trzać na nią. Teat. 9, 124. Człowiek roztropny unika interesów z panami. Teat. 20. b. 189. Unikajcie sideł mężczyzn kobietki. Weg. Marni. 3 , 47. Aby nam bóg dal zachowania wiary, uniknienia mąk Kucz. Kat. 3,

235, («uwiarowania*. not.). .

"‘UNIOSŁY, a, e, unoszący sie, exeentryezny, przesadzający, erceutrifd). Zacni a poczciwi ludzie uniosłemi a za-plotłemi rzeczami się nie bawią. Hej. Zw. 100 b, cf.

Bosn. uznosr.i superbus.

UNIWERSAŁ, list powszechny, list do wszystkich. Cn. Th.

1190; okolny. ib. 364; list królewski przedsejmowy do senatorów i zgromadzonej po województwach szlachty.

Kras. Zb. 2, 560, (cf. wici). UNIWERSALNY, a, e—ie adv., ob. Powszechny, ogólny, w obec; Sorab. I.

'wschichgrómadniczki. UNIWERSYTET , ob. Akademia,

’"Wszechnica , ‘"Wszechnia , szkoła główna.

UNIŻYĆ cz. dok. , Uniżać niedok.; Boh. ponjżiti , poniżo-wati ; Vind. ponishati, pohleuniti ; Sluv. poniziti ; Bosn. ponisgiti, podnisgiti, snisgiti, ciniti umigljena ; Croat. poniziti, ponizujem , ponisńjem ; Hoss. ynH3HTb, ytui-

Jtcaib, 3'Hnmi>KHib,•* ynimiimaTb ; zniżać, poniżać, niż- T..,m„nr.r,tntr,n    ...    .

szym czynić, niżej kłaść, niżej stawić; ernfebrtgftt, nie* UNTEROF ICIER, z Niem. ber lîtiieroftcter, podohcier ; brtger mctdjnt. Jehowa uniża i wywyższa. Buda. I Sam. Vind. spudni olicir , podpredstoinik.

% 2, 7. Przez uszanowanie uniżyć kazał przed nim (opory    SIWO, a, «.,    bte UntcrofftCter)teIIe. Po^ żołniersku, z

i batożki (fasces). Mon. 71, 866. spuścić, bcrabfenfeit,    trzciną, na znak    uteroficierstwa. Teat. -1. c, 100.

Hteberfenfett. Ludzie lepiej wychowani mają niby to wy- UNURZYG cz. dok., Unurzać, Unarzać niedok.-, Ross. yitbip-borniejsze wyrażenia grzeczności: całuję nogi, upadam iiyTB ; całkiem zanurzać, gattj untertfllldjen. Pchnęli go do stóp, uniżam się pod stopy, ścielę się pod nogi.

Mon. 65-, 458. — Transi. Uniżać, poniżać, upokarzać, ernfebrtgeit, bemutbtgen; uniżać się; Sorab. i. szo poni-żacż. Kto się uniża przed najwyższym bogiem , Będzie podwyższon. Wad. Dan. 112. Jako się nie uniżać przed UOBŁAPIAĆ , ob. Obłapiać.

bogiem! uchylamy się przed drzewem, które nam cień UOGÓLNIĆ cz. dok., (cf. upowszechnić), w ogólnym wy-podaje; a przed tobą, jako się nie uniżać? Dambr. 424.    razie wystawić,    jeneralizować, n. p. aby się z dziećmi

Uniżony, upokorzony, pokorny; ermebrigt, gebemut^tgt,    obchodzić według ich wieku, uogólnić im to, co się

poniżnofcż ; Sorab. 2. po-

UNKOSZTA plur,, koszt, wydatki, expens, z Niem., bte Hnfoften ; Sorab. 2. bunkosti ; Croat, ztroshek ; Boss. npo-Top'B, npoTopu, npotcTH , HJK4HBGHie. Wrócenie unko-sztów prawnych. Vol. Leg. 1, 456. Przedają wszystko na opłacenie unkosztów poselstwa. K(ok. Turk. 83. et 142. Mon. 71; 4 30.

UNOSIĆ, ob. Unieść.

UNOSICIEL , a, m., uwodziciel, porywacz, n. p kobiety, ber (SntfÜ^rer ; Boh unosee. Uno-sicielów naszych zawsze obawiać się potrzeba Nieme. Król. 2, 28. Parys, unosicie! Heleny. Ld. — Unosieiel sokoła; Ross. nOMhrniHKl, ob. Unieść.

UNTEROFIC1ER-

w rzekę Cedrową , unurzali go i z głową. Hies'n. Kat. 57. Prawie unurzanego z błota wyrywa. Jabl. Tel, 108. Lada kto nad żydem sie napastwi, ubije, unarza. Pot. Zac. 124.

UPAD.

UPADAĆ - UPALIĆ.

145

do nauki podaje , a nie podawać im tylko to , coby pojąć mogły. Weg. Marm. 5, 199, cf. wyszczególnić.

ceffeê. Zbiegłego złoczyńcę skazą na upad, mówiąc: upadł w swej rzeczy. Sax. Porz. 54. Jeśli obwiniony z trzecim przywołaniem nie przyjdzie, tedy go sędzia ma jako zwyciężonego na upad skazać. Szczerb. Sax. 438. Sax. Porz. 68. Prawo 1726 r. upadek w sprawne, w której fabrykacya się okaże, naznaczyło. Czack. Pr. 1, UPAD, u,    m., UPADEK, dku , dem.; Boh.    aupad; Sorab.    189. Rzecz zastawiona na upad, czyli pod przepadkiem,

1. pad,    zpadano ; Vind. pad, odpadenje ,    padez, sapad;    gdy na terminie wykupiona nie jest, utrącą    się. Ostr.

Croat, pad, padànye ; Dom. trupaę , udaraę , ( cf. ude-    Pr. Cyw. 1, 254. Rzecz w zastawie do czasu pewnego,

rzyć); Ross. yiia/UWE ; Eccl. nojreoiCB, nono^3HOBCiiie,    a nie na upad, gdyby jej pozwany okupić nie chciał,

(cf. pełznąć); upadnienie, powalenie się; ^ptnfallett , tedy urząd pozwoli tę rzecz przedać. Stat. Lit. 271. —• ^tnfturjen , ber §tnfall, lîmfall, £>tnftur$, gafl. Moi syno-    Adverbialiter :    Do upadu, na upad »    do upadłego, na umor,

wie przez upad domu pobici. Piel.    Hst. 27. (przez oba-    ze wszystkich    sił, mi3 Setbeëfrnften. Cymberki, gdy im

lenie się domu). Pan skarżę dom większy upady, a    mężów pobito, same się potym z Maryuszem do upadu

dom mniejszy zrysowaniem. 1 Leop. Amos. 6, 12. Upad    siekły. Stryjk. 56. Nadzieja w bogu, że syn będzie oj-

na głowę ( Vind. pokuz, prekuz , prevershik, na glavo    ca przykłady na upad konał bojem ustawicznym. Kchow.

padanje). Jego upadu szumem zatrwożę narody. Farn.    Wied. UPADAĆ, ob. Upaść. *UPADL!NY plur., rozwa-

Upadek cięższy pod ciężarem. Bardz. Luk. 5. Jak-    liny, powalenie się; ©inftuïj, 9îuttte, Verfall. Wszystkie

by to był ciężki upad z króla    zostać iewolnikiem.    rzeczy nasze,    w którycheśmy się    kochali , obróciły sie

Pilch. Sali. 225; Slov. m schód    wiśśi , m pad fażśh    w upadliny. 1    Leop. Jes. 64, 11.    (w pustki. Bibl. Gd.).

— Fig. Ir. Upad, nieszczęście, klęska; Unfall, Uitglücf,    Zmazali dom pański królowie wszeteczeństwy swemi i

Verfall. Ciężki narodu żydowskiego upad. Wiśn. 181.    upadlinami i wyżynami swemi. W. Ezech. 43, 7. (trupa—

Stał się    wielki upad a porażka w ludu    Izraelskim. 1    mi. Bibl. Gd.). Niech oddalą wszeteczeństwa    swe i upa-

Leop. 1    Reg. 4, 17. (upadek. 3 Leop.). O ty, co przez    dliny królów swych. ib. 9. (trupów. Bibl. G    ; cf. parnej upad chcesz piąć w górę nogi! Min. Ryt. 2, 258.    dło). UPADŁOŚĆ, ści

Upad wisi nad grzesznemi , upad nieochroniony. J. Kchan.    Vind. opadlivost, padlivost, padezhnost, $ tufa Kfgf ett,

Ps. 12. Cudzym upadkiem, tak jak własnym szczęściem    ipcrnnterfommeu tu SScnuôgenêutnftâttben. Nędzny stan zna-

i pożytkiem się cieszą. Warg. Wal. 142. Galia na    czy poniżenie, błahość, upadłość, a iż tak rzekę, li-

wiele panów roztargniona, wiele upadków cierpiała. Sk.    chość, lichotę, chudobę, jako też mówimy: nędza, li-

Dz. 456. Zgwałciciele zakonu plagami za‘służonemi po-    chota albo błaho teraz około niego. Sekl. Luc. i. UPA-

ginęli, i inszych w ich kłamstwie dukających , w toż    DŁY, ob. Upaść,

też z sobą zatracenie i sztraszliwy upad przywiedli. Wiśn. "UPADZAC, ob. Upędzić.

173. Wielu ich ze złości to czynią, aby przywiedli ku UPAJAĆ, ob. Upoić. UPAKOWAĆ; Bosn. upartiti, uprrit-upadu , komu go życzą, a tracą ludzi swym kłamem. titi, ob. Pakować.

Eraz. Jez. N 8. Nienawróconemu Chrystus na upad jest UPAŁ, u, m., gorąco wielkie palące, nieznośne, znój, skwar, położon. Dial Post. 129. (na szkodę, na potępienie je-    spieka, par; groPc brettltenbe £>t$e, getter; Boh. wedro, (cf.

Ztąd temu złemu na upad jego zabieg uczynić,    powietrze, wiatr); Croat, pripèk; Ross. 3hoh ; Eccl. jnertB,

y,non, Hîap’L (cf. żar, żegać), pa^ewenie. — Pr. et tr. Upał się chłodem , deszcz suszą przeplata , Tak idą wasze miesiące i lata. Kras. Woj. Ch. 100. Z dziwną sławą w upałach Marsowych stawał. Nies. 4, 14. UPALIĆ oz. dok., Upalać niedoli.; Boh. upaliti, upalowati; Bosn. upaliti, zapaliti , (cf. zapalić). Upalać czego, jak świecy, włosów; adurere, arendo diminuer e. Cn. Th. 1192, abbrennen, rceijbrennen, brennenb öerfürjen, abfeitgett. Dyonizy tak wyćwiczył córki, że mu brodę i włosy łupinami Włoskich orzechów upalały. Warg. Wal. 541. — Chem. Upalanie ciał kopalnych, ustulatio. Krumł. 418. baê Slbrancften , Slbbatnpfen. Miski do upalania służące, patinae ustulatoriae, 5lbraud)fd)aalen. Krumł. 45. —§. Upalić, mocno rozpalić; burdjglu^en, entbrennen, entjün* ben, errett, ftarf Çeip machen. Piec na chleb upalony.

Sekl. Marc. 11, Sk. Dz. 538 Ochłodź ten świat upalony. Kanc. Gd. 513.

Tego roku dżdżu z nieba nie mieli , a role od upalenia spustoszone były. Birk. Dom. 93. Plaga upalona torrida. Petr. Pol. 2, 276. Upalony na słońcu, exustus in sole. Cn. Th. 1192. Upalam się u ognia, na słońcu;

U P.

77.

2r

z , stan upadły,

g°Ł

zkąd ono powstało. Smotr. Nap. 10. (na wywrócenie jego). Bóg napełni upady, implebit ruinas. Wróbl. 264. (upadliny, rozwalmy). Upad na majątku * podupadłość, ubożenie, baś Verarmen. Znaczny upadek w fortunie ponieśli. Vol. Leg. 7, 662. Poddanych w upadku, jak zaratować. Haur. Sk. 49. Upadek na zdrowiu , nadwerężenie zdrowia , ©djabClt alt ber ©efuitbfieit. Gdyby marszałek sejmowy zachorował i przez upadek na zdrowiu nie mógł czynić zadosyć urzędowi swemu.... Vol. Leg. 7, 620. — Wiem, że i upadek w wielkim zamiarze, nie jest bez chwały. N. Pam. 13, 104. (niedokazanie, niedowiedzienie , nieuskulecznienie; ut desinl vires, tarnen sit laudanda voluntas). — Moralny upad, potknie-nie się, przestępek, grzech ; ein moraliser §<61, $er* fti)P, SBerfltnbtgUttg. Odpuśćcie drugim, aby i wam ociec niebieski odpuścił obłędliwości wasze. not. «upadki abo występy ». Miasto prześladowania upadów albo występów bliźniego, pracujmyż, abyśmy je zleczyć mogli. Eraz. Jęz. L l 2 b. — Jurid. Upad w sprawie, przepadek, strata jej; Verfall, 2$erUtft beê $ri)*

zona

Słownik Lindego wyd. 3. Tom VI.

19

146 UPAMIĘTAĆ- U PANCERZY C.

UPARAĆ-UPAŚĆ.

aesłuo a sole. ib. Smaczny zimnej wody *kusz słońcem UPARAĆ, ob. Upróć. UPARTY, UPARCIE, UPARTOŚĆ, upalonemu. Zbił. Dr. C A. Częścią z upalenia, częścią ob. Uprzeć się, Upór, Uporny. UPARZYĆ ; Bosn. uspar-z drogi bardzo zgrzany, w rzekę wskoczył Alexander. riti. zapariti, ob. Parzyć 1 et 2.

Do upaści. Com. Dw. 206. do upadłej, do upadłego, do upadu, na upad, na umor, do zdechu, na zdech, btó gum Umfallen. Naprawienie naszych upaści. W. Post. W. 3, 404. naszych szkód , obalin , rozwalin , uszczerbków; Unfälle, flngentacty, ©ctyabeu.

1. UPAŚĆ, upadł, f. upadnie med. jedntl, Upadać niedok. ; Boh. upadnauti, upadati; Sorab. i. zpadam rómadu ; Vind. dolpasti, dolpadati , sapasti, sapadati ; Slav, upasti; Bosn. padati, pasti; Ross. ynacTb, yna4aib ; Eccl. npe4na4aio, nono.warocH ; § 1) upadać, lecieć do ziemi, upadać na ziemie, wywrócić się, obalić się; fallen, abfflllen, tytn» unter fallen, tytnfallcu, umfaHeu. Lepiej raz upaść, niźli wisieć bez ustanku. Doi. Arg. 385. Jakżeś na ziemię upadł, czyś się nie stłukł? Teat. 42. d, D. Ptak na dwu drzewach chcąc sieść, na ziemię upada. Cn. Ad. 378. Apoplexya jest nagłe upadnienie bez mowy. Urzed. 166. Upadać pod ciężarem, succumb er e, unter ber Saft erliegen. Pod przeważającym nieszczęść ciężarem , już mi trzeba upaść koniecznie. Teat. 49, 107. Bogusi. Jreb. S. M. 81. Kto sobie najwięcej duła, ten zawsze i najniżej upaść musi. Bej. Ap. 42. Do upadłej, do upadłego » do upadu , na upad, do^ upaści, na umor; au3 Setbeêîrâften, lu3 jmu £>tnfaflen. Żeby się w szykach nie odstępując do upadłej bronili, łańcuchami samych siebie powiązali. Nar. fisi. 5, 481. Naśmiać się i nacieszyć do upadłej. Mon. 0, 664. Pić do upadłego. Mon. 67, 686. Bronić go będ do upadłej. Lach. Kaz. 1, 198. Prześladują go do upadłej. Teat. 38, 260. Kłócił się z nim do upadłego. Teat. 9. b. 49. Tańczyć do upadłego. Teat. 24. c, 64. — Upada gmach jaki, wali się , runie; cinfallen, einftnrjen, jufamnten fallen. Upada co się na mocnej skale nie buduje. Sk. Dz. 1096. Budowanie sławne Socyna upada. Salin. 4 pr. Jam rozumiał, że już świat upada. Teat. 34. c, 57. — Upaść na kogo, walić się nań ; auf einen fallen, liber einen tylnfallen. Upadam na drugich , supercorruo. Cn. Th? 1191. Nieoba-cznie upadła nań z nieba światłość wielka. Rej. Dost. B b b 4. (uderzyła nań). Zdrada rzadko chybia , żeby nie miała upaść na samego zdrajcę. Ustrz. liruc. 5, 52. — Upada mi co na ziemię« upuszczam co na ziemie, wypada mi z rąk , upadło mi z rąk na ziemię. Cn. Th. 1197. auf ble (§rbe fallen, au3 ben Rauben fallen, entfallen. — Simil. Berło ich królewskie z narodu ich miało upaść. Bej. Dost. U u 1. (wypaść ich rąk). Z powodzenia dobrego można upaść, a z ieszczęścia powstać. Lach. Kaz. 1, 502. — Upadać, opadać, na dół iść; fallen, tyerab fallen, fiel) feiifeu , tyerai fenfeit, flnfett. Upadnienie ziemi« tła, ustąpienie. Cn. Th. 1192. Upada morze, rzeka, opada , ustają wełny, deturget. Cn. Th. 1191. Morskie burzenie, przychodzenie i odchodzenie, podnoszenie i upadanie. Cn. Th. 425, Vind. odstop, sadtok mo-rja, 6btye. Upada co na dół w mokrych rzeczach. Cn. Th. 1191. (osiada). — Upadanie wody, opadanie wy-

Warg. Wal. 107. Południowi ludzie skłonniejsi do zło- ‘UPAŚĆ, ści , z., upad, upadek; ber $all, llmfafl, £>infaH. ści dla upalenia krwi. Petr. Et. 87; okrutniejsi, z wielkiego upalenia krwi. ib. 86. Częstokroć w ciężkie utrapienia i pokusy a upalenia cielesne dla niepotrzebnych ślubów wpadają. Żarn. Dost. 5. 519. w zapały, Cfrtytfjung,

©ntsttnbuug, ©ntbreunung, 23rmifr. — “§. Kręci w oba ręcz oszczep ‘upalony [błąd, zam. ustalony 3j. Miask. Byt. 2,106.

UPAMIĘTAĆ kogo cz. dok., Uparniętywać cont. et fregu., zastanawiać kogo, przywodzić do wchodzenia w siebie, reflektować kogo ; Vind. dopametuvati, na sastoplenje pelati , sapametiti ; Bosn. svistiti ; Boss. coBtcTHTb, yco-irfecTHTb, einen nactybenfen machen, junt Nactybenfen nnb 33c* ftnnen bringen, ityn reflecttren. Wiedząc jego przeciwne zamysły, starał się, aby go upamiętał. Warg. Cez. 97,

W tym jeden pan króla upamiętywał, mówiąc, nie czyń tego, czym sam sobie więcej zaszkodzisz. Sk. Żyw. 2 ,

119. Dowcipy ludzi młodych w zuchwalstwie upamięty-wając, wielkich obywntelów z nich uczynił. Warg. Wal.

249. — UPAMIĘTAĆ się rec., wnijść w się , zastanowić się. nad sobą, obaczyć się; Boh. upamatowali se, usmy-sliti sobć ; Slov. usrozumeti sobé; Sorab. 1. nakazuyu szo ; Garn. prebrihtam se, sbrihtam se ; Bag. urazumjettise, izaznalti, svidjetise, spoznattise, povratiti ù se , blâmetise;

Bosn. spoznattise, vratiste ù se : Boss. onaMarOBaTLCH, onaMHTMBarocb , oópa3jTMiiTbcn, oópasyjMHBarocb, ono-mhhtlch, 0T4yMaib, 0T4yMMBaTb, cxßaTiiTbca, cnoxBa-TiiTbcn , coBtcTiiTbca, ycoBtcTHTbca; Eccl. Bocnpa4ato,

BocnpaHHFo, ftcO beftuncit, reflcctircn, tn ftd> getyett. Aczkolwiek wiele wichrzył Zbigniew, jednak tego długo przeglądał Bolesław, chcąc, aby się upamiętał. Biel. 71.

Słowami tak mocnemi skruszony, od kaccrstwa onego się upamiętał. Sk. Żyw. 1, 410. Ojcze, odpuść im, bowiem co działają Nie wiedzą, zasię wżdy upamiętają.

Odym. Św. 2, J i 6. Folguje nam pan , abyśmy się upamiętali, ale jeśli się kto nie obaczy, ciężej karan będzie. Gil. Kat. 227. Upamiętaj się wżdy, a obacz się.

Baz. Sk. 550. Upamietanie, resipiscentia. Cn. Th. 1192. zreflektowanie się; Eccl. BOcnpaaiOBenie, baé» tn ficty ®e» tyeit, b«$ 33eftnncn etneś 33effern, bte Sefferung. Daj boże w czas upamietanie. Daszk. Dz. 117. Jan ś. pokutę i upamietanie żydom opowiadał. Biał. Dost. 59. Opamiętany, upamiętały, wchodzący w się; tn flety getycnb, flety tycfernb. Pokucie i żywotowi chrześeiańskiemu upamię-tałemu nieprzyjaciele są. Bial Dost. 42. Oppos. Nieu-pamiętały, poprawy nie przyjmujący; ltubcfonneu, feilte fSorfielluttgeit annetymenb, uerflocft. Nieupamiętany, z grzechu tonął w grzech. Kulig. Her. 52. Wedle twardości twej i nieupamiętałego serca , skarbisz sobie gniew boży.

pamiętnym uczynić,

•)

Budn. Bom. 2, 5. Subst. Nieupamietałość, ści, z., btc Słerftocfttyeit. UPAMIĘTNIĆ cz. dok beuftwtrbtg machen. Rok 1382 śmierć Ludwika i rozterki nastąpione upamiętniły. lirom. 387.

UPANCERZYĆ cz. dok., w pancerz uzbroić, bepattjent. Żelazem upancerzeni. Groch. W. 502,

UPAŚĆ.

U P A Ć.

cn-

447

lewków; reßuxus maris. Cn. Th, 4192. Upada cena. ib. 61. ber ^reiê fallt. — Similiter: Upadać, podleć, sła-bieć; fallen, in 3lbnabme fommett, fd)ledjter werben, fdjrofi* d)er werben. Za boską sprawą tyranów gwałtowne państwa upadają, a siły ich, by snadź i największe były, w mgnieniu oka wątleją. Baz. Sk. 650. Wiele królestw upadało już przed oczyma naszemi. Rej. Post. G g g 2. Rzeczpospolita bez rady i rozsądku panujących upada, Baz. Sk. 517. Władza duchowna za takim

a niszczeje.

odstępników postępkiem, upadywa i ginie. Weryf. 32. Dobra w niwecz idą, i intraty upadają. Kras. Pod. 2, 32. Familią swmję bardzo upadłą zastała. Birk. Syn. Kor. B 5. W bitwie, gdzie obaezył swoich upadających i słabiejących , zaraz ratunek im podesłał. Stryjk. 320. Tuż już nadzieja nasza wątleć i do szczętu Salin. 2,

' ; Sorab. . z iv ; Bosn.

Upadający ; Slov. pa-; Yind. opadliu, padliu; iv , koij stoij za paśli; Rag. padgliv ; Eccl. na4aTeabHuił, npena4aTe,ibHHM. Upadać na czym, słabieć w czym; an elmatS almelmten, fcUtüädtei* werben, Na wszystkich upada siłach na tę przeraźliwą nowinę. Zab. 10, 174 Stroskany niepomyślnośeiami. upadał na siłach i na umyśle, aż też kresu życia domierzył. Nar. Hd. 5, 209. Abyś na umyśle twym nie upadł i nie osłabiał. Pilch. Sen. list. 1, 124. Byś na sercu nie upadł. ib. 88. byś nie stracił serca , ben fÜîntf) ntd)t »er« Heren. Na nadziei upadły. Nag. Cyc. 25. — Similiter : Upada mi serce,, otucha, chęć «serce, otuchę, chęć tracę, (cf. odechcieć się komu); eö fällt mtr baê $erj, ber SDîutl), bte ^Öffnung, bte 8uft. Upadło im za tym serce, lak że tył podali. Warg. Cez. 223. Upadać obsol., nadzieję tracić, rozpaczać; beu SDhitlj fallen laffen, wer* jwcifeln. Szczęście pobłaża, nie podnoś się, szczęście się przeciw i, nie upadaj. Cn. Ad. 1131. Upadanie podłe w złej doli, hańbą jest ; stań śmiało w przygodzie. Karp. 7, 89. 2)łutl)lo[igfeit. Dusza nie powinna w pomyślno-• ści do rozpusty przychodzić , ani w przeciwności upadać. Zab. 3, 95. — Upada sprawa, proces, nie utrzymuje się, przegrana jest, ber f^rocep gel)t »erloreit. Spra-cała upadła , zginęliśmy. Teat. 44 , 83. Patronowi , gdy nie zapłacisz , bez skrupułu interesowi da upaść. Teat. 15. c, 6. Boję się, żeby nam nie przyszło na całej sprawie upaść. Pilch. Sen. łask. 92. całą sprawę utracić, ben gatt^cn $rocej5 »erberen. Twoja odpowiedź upada w' dowodzie. Zygr. Pap. 261. (nie utrzymuje się). Ta pierwsza rzecz podania adwersarskiego upada , i w niwecz śię obraca. Salin. 2, 502. — Upadły, biedny, nędzny, mizerny, ubogi ; gefallen, amt, eleitb. Nie— już nędzniejszego a upadlejszcgo stanu, jak nędzny a grzeszny człowiek. Rej. Pod. G g 4. Jezus żadnego i najupadlejszego nie wypchnął od siebie. W. Post. W. 5, 292. Twoją uciechą jest potrzebnych ratować, upadłych podnosić. Petr. Ek. ded. Bóg może uczynić zawżdy miłosierdzie swoje nad najupadlejszym stworzeniem swoim. Rej. Post. N n b. Nigdy żaden naju-padlejszy nie był opuszczon. ib. F f i. Żaden tak upadły nie jest, któryby za łaską bożą powstać nie mógł.

upadać musi. dlÿ , n Croat. 1

wa nasza

masz

“O OT

VV. Post. W. 3, 392. Dejotar dom wasz upadły i zarzucony z ciemności na światło wyprowadził. Siem. Cyc. 380. — Ani ręką, 3ni nogami władnąć nie mógł; jeszcze do tego na oczy upadły był. Sieb. 2, 348.    ( kaleka na

oczy, szwankujący na oczach , niewidomy, ślepy).— Theol. moral. Upaść, potknąć, się, zgrzeszyć, omylić się, szwankować; fallen, fiolpent, fehlen, fnttbtgen. I cnotliwy po siedm kroć na dzień upadnie. Zab. 15, 243. Nar. Nar. Dz. 2, 204. Każdy mądry znacznie ma upaść. Rys. Ad. 27. Upadł nędzny człowiek z powinności swojej. Rej. Post. M m m. (wypadł). Upadłe, które się Chrystusa w’ mękach zaprzały. .Sk. Dz. 178. ©efallette. — Upada białogłowa, upadla, która bez małżeństwa panieństwo utraciła , abo brzemienia abo płodu nabyła. Cn. Th. 1191. fte tft su galle gefommen, eine 31t galle ©efomntene. Siostra twoja upadła przez krewkość ; trzebaż ją lak surowie i okrutnie karać? Mon. 76, 535. — Simil. Upadać z którą, przyprawiać ja o upadek i stratę panieństwa, eine 31t galle bringen. Marcyon jedne pannę zwiódł, i z nią upadł. Sk. Dz. 82. Kupił jedne niewolną niewiastę, z którą upadł, i miał tę ś. Brygidę. Sk. Żyw. 1 , 85. — §. Upadać na nogę, nacbramować ; attf einen gujj Ijinfen, anffallen. Bywa też czasem koń upadający na nogę jedne. Cresc. 527. Koń nachyla, uważa, upada na pośladek. Cn. Th. 455. — §. 2 a) Active: Upadać przed kim, na kolana, do nóg komu, symbolum reverenliae; nor einem weber fallen, auf Die £ntee fallen, fieb nor ifun weber toerfen. Tedy upadł Abraham na oblicze swe. Radź. Genes. 17, 5, not. «siary zwyczaj kłaniania». Ciałem panu bogu upadamy i przyklękamy. Sk. Kaz. 55. Gorzko płaczę , trwożę sobą, Upadam boże przed tobą. Groch. W. 385. ‘Upadńmy przed nogi jego z prośbami nasze-mi. Rej. Post. C 5. ‘Upadńcie na kolana swe. Rej. Ap.

Powinien za każdym alkoranu rozdziałem każdy sicdmkroć na kolana upaść , i pokłoniwszy się do ziemt czołem , ziemię całować. Star. Div. 59. Na ziemię często upadają, całując ją. Paszk. Dz. 74. Kazał synom dla większego poruszenia u nóg eesarkieh upaść. Biel. 90. Upadł mi do nóg, ja jemu, i tak klęcząc, usiałem jeszcze kielich jeden spełnić. Kras. Pod. , 12. Państwo młode upadło do nóg rodzicom , prosząc o błogosławieństwo. ib. 2, 75 Widzimy dziś króla niebios upadłego u nóg podłych ludzi, umywając je. IV. Post. \V. 237. Do nóg upadły; Eccl. nptMBa^arouunca, supplex ad pedes provolulus. — §. Ustne oświadczenie grzeczności , kompliment przychodzącego lub odchodzącego , lub dziękującego za co : Upadam do nóg, schylam sie do nóg, do stop, nogi lub stopy ściskam, całuje, ( cf. czołem, czołobitność); id) falle JU gttß, td) fiiffe bte ipanb, nntertfjänigfter ftnecbt. Wyrażenie komplementu ludzi grzecznych: całuję nogi, upadam do stop, uniżam się pod stopy, ścielę się pod nogi. Mon. 67, 458. Więc upadam do nóg pana mojego. Ijb. Najniższy sługa. Teat. 52. d, 56, (żegnam pana mego). — b) Upaść mil dwie, trzy etc., szybko ujechać, ulecieć, przepaść, pfetlfdjnell surncf legen jmeç, bret) Men u. f. w. Upadłszy kilkanaście mil na koniu , tańcowałem całą noc.

11.

148

UPAŚĆ - UPATRZYĆ.

UPATREK - UP Ę TAC.

wäfilen. — §. Upatrywać, przewidywać, z przygotowaniem zabiegać, twrauS fepen ttitb ftd) Dorbcreiten. Czasu pokoju upatrują wojnę, I mężne raczej wojska miewają niż strojne. Star. Vot. D 3. Każdy człowiek ma w sobie ducha wieszczego; bo każdy ma rozum, przyszłe rzeczy upatrujący, i o nich sądzący. Boh. Dyab. 3, 115. Rzeczy z daleka upatrować, mądrego własność jest człowieka. Pot. Arg. 146. et 516. Lepiej dziś upatrować, niżli jutro żałować. Cn. Ad. 124. et 446. (czego masz potym żałować , lepiej się tego *wriarować). Przed czasem słuszna rzeczy swoje upatrować. Upuściwszy nie-. rychło już zguby żałować. Btai. Tłum. C 3. Nazbyt daleko upatrujesz rzeczy. Past. Fid. 152. UPATREK, Irka, m., eupatorium . rodzaj rośliny, do niego należy Kono-

Teat. 8. b, 30. Ukradkiem wywinąwszy się, we 24 godzinach 60 mil wielkich upada. Krom. 402. — §. 5)

öort

*Upadł mu się miecz, rozpad! się, spadał s , złamał się ; baê Schwert jerftel, fpaltetc ftd), borfte, etttailber. Olbracht, gdy się mężnie bronił, tym mu się miecz upadł. Biel. 429. Ciął go w głowę , miecz mu się upadł prawie w poły. Papr. Gn. 46.

2. UPAŚĆ, upasł, f. upasie cz. dok., Upasać niedok., ukar-mić , dosyć napaść, pasąc utuczyć, pr. ettr.\ fett füttern, red)t fatt toetben, auf ber SBctbe tnäften, fett ntad)cn ; Ecci oynacTM, yriacaTL na paszy ustrzedz.

UPATRZYĆ cz. dok., upatruje pr., Upatrywać contin., upatrywać co, oczami czego szukać, dochodzić, śledzić wzrokiem, by postrzedz, wyglądać; mit belt 3lugen fltdjeit,

nad; ctinaé ftd) itmfeften, flatten; Boh. shledati. Zagląda z pnica. Kluk. Dyke. 1, 210. $trfd)flee, $Doftenfraut. bojaźnią, upatruje z drżeniem księżniczki; niebyło jej w ‘UPAWĘZIĆ kogo cz. dok., pawęża uzbroić, befd)tlbett, ttift namiocie. Stas. Num. 1, 159; (il cherche). Ciebie upa-    bent ©d)tlbe bewaffnen,    l’armalus, który pawęże nosi,

truję, słucham, wołam ciebie. Staś. Num. 2, 107. Upa-    upawęziony. Mącz.

trywałam cię pilnie, mam ci dobrą nowinę powiedzieć. UPCHA , ob. Pchać.

i insze tłumią a ,:‘upądzają. Glicz. Wych. K 7 b. Wtedy, gdy innych zdali się upędzać, sami upędzani byli. Pilch. Sen. list. 5, 172. — Fig. Tylko wiatry upę-dzał, kaduk wie, gdzie chodził, Panienki oszukiwał, mężatki rozwodził. Zabi. Zab. 10. bąki strzelał, er lwi bcu SBtubbeutel gemadjt, ein nńnbtgeS Seben geführt.— Bec. Upędzać się za czym , zapędzać się mocno ; heflt9

jagen , nadjetlen, nadjfefieu , nacbfturjen , pinfturjcnb nach & tnaê haften, trachten, ringen, phys. et mor. Dragut upę-dzał się za zwierzem. Nieme. Król. 2 , 126. Myśliwy szczeniuk, gdy się szczekać na jelenią skórę wprawd we dworze, upędza się w kniei. Mon. 69, 1056. (goni). Za bogactwy się upędzają. Mon. 69, 497. Rzeczywiste upuszczamy dobra, abyśmy się za próżnym cieniem upę-dzali. Zab. 7, 164. Zab. 7, 74. Metafizyka za słowy się upędza do utraty sensu, abo za subtelnością do utraty rozumu. Mon. 69, 23.

Weg. Marm. 1, 141. Ten zwierz niesyty wnetże upa- UPĘDZAĆ , 'UPĄDZAĆ cz. niedok., gonić kogo, zpędzać ; trywać będzie, by z strażnicy wysokiej, gdzieby który eilten faßen, tbit tvegtretben. Nasi Talary, grube barbary, co najbliższy i najprędszy był obłów. Janusz. Bos. B 2.

Długo będzie podstrzegał , tak pilnie będzie upatrował, aż się wszystkiego dowie. Gorn. Dw. 307. Upatrywać, oglądać, uważać; befdjauen, bcfebeit, beobachten, erwägen.

Upatruje idące do domu swe trzody, Czy wszystkie, czyli syte, czy nie ma w nich szkody. Bach. Ep. 64.

Nie kto , lecz co mówi , ma być upatrywano; attenden-■dum est. Zygr. Pap. 184. Zakrywszy oczy, w duchu upatrzaj, jako go okrutnie uderzyli na drzewo. Bzów.

Boi. 80. Same obrazy kończą w sobie cześć, ile w sobie upatrują się ; in se considerantur. Zygr. Gon. 399. —

Upatrzyć, ujrzeć, postrzedz, zoczyć; WCttînteljnten, erbltcfcit.

Gdzieć bóg już będzie raczył obrócić , ku tobie oko miłosierdzia swego, upatrzy cię między największemi tłuszczami. Bej. Post. Xx 1. W morzu upatrują dwie przedniejsze własności, słoność i farbę. Doter. 9. Trąbienie na upatrzonego, pospolite jest a wszystkim wiado-

me.

Ostror. Myśl. 49. (na zoczonego zwierza). — Upa- UPEŁNOMOCNIĆ kogo cz. dok.’, Vind. oblastiti, oblast da-trywać czego do kogo abo w kim, roić sobie preten-    ti, pooblastiti, oblastuvati, (cf. władza); Boss. ynoatto-

sye nagany, wybierać wzorki, śledzić go by go znaleźć    Monim , ynoJHOMOnHiiaTb ; nadać komu zupełną moc czy-

nagannym ; mi jemanben etWClS $ClbelI/afte3 erfeljeit wollen,    li pełnomocnictwo, einen betwllinadjtigeit. Upełnomocniony

tljn ftrafbar ftnbett wollen, tl;nt ein geberdjen auSrnpfett. Nie rzadzca. Gal. Cyw. 3, 151. ‘UPEŁNY, ob. Zupełny, jest tu zamiar na osoby którekolwiek upatrywania winy. UPEŁZNĄC cz. jedntl., pełzając się ujść, upłozić; frledjeitb Gaz. Nar. 1 , 398. Cożeś Wc Pani upatrzyła do mojej    jnrttćf legen, erfricdjeit etlte ©treefe. żółw' na godzinę w

córki? Teat. 30. b, 14.— Upatrywać co, zamierzać so-    swym chodzie ponury Ledwo upełznie trzy piędzi. Kniaź.

bie co, za cel sobie brać, mierzyć do czego, dążyć,    Poez. 3, 71. r

godzić na co; fiel) etw(t3 crfe^ett, bantach Stelen, barauf UPERFUMOWAC , ob. Perfumować.

fein Slngenttterf haben, etwas beabfidjttgen.    Cnotę sarnę UPERLIĆ cz. dok., Uperlać niedok., perłami obsadzić; Ross.

rzadki miłuje , co innego w niej upatruje. Cn. Ad. 85.    yHH3aTb , pr. et fig., beperlett. Krople rannej rosy, któ-

— Upatrywać, rozważnie i bacznie wybierać; ftd) etwa§    remi słońce liście uperla i kwiaty. Przyb. Mill. 167.

fllläerfehctt , erfeljen, auSwaljlen. Czas do każdej rzeczy    Liść rosą uperlony. Nar. Dz. 2, 168.

upatruj. Cn. Ad. 118. Upatrzył pogodę. Cn. Ad. 1205. UPĘTAĆ cz. dok. ; Ross. ynyraTb, ynyTHBan,; w pęta Pobrał w upatrzonym czasie znaczniejsze zamki. Nar. Hst.    uwikłać, krępować, usidlić, upleść, phys. et tr. ; feffeltt,

4, 5. Nigdy nie trzeba dni upatrywać, czy dobre, czy    wnfcljltngeit , befłricfen, »erwicfeltt, »erftritfen. Uciekajmy z

złe; im kto snadniéj w nie wierzy, tym się bardziej omyła.    tych omylnych nadziei, w których nas upetał ten omyl-

Teat. 44, 18. zabobonnie przebierać w dniach, bie üfcage    ny świat. Hej. Post. X x 6. b. Śprawami tego świata sro-

J. Kchan., pijanym, bctnmfeit ; Ross. ynifmmiBbiłł. Upicie się, Boh. ochlasta ; Croat, slevènye. — §. Tr. fig. Upić się czym, upoić się czym, odurzyć się czym; ftd) roomit Iteraufdjen, tnm etmaê betrunfen werben. Mądry się nie upija szczęściem. Opal. Sat. 22. Król próżną chwałą zwycieztw, kiedy się upije, Tak ruinę swojemu, jak cudzemu szyje. Jabt. Tel. 70. Upity nadzieją. Bals. Św. 2, 591. Nadzieją się słabą bezmiernie upiwszy.... Lib. Hor. 59. Tak się ludzie teraz tym mniemaniem upili, żeby jedno kto na cokolwiek zachorzał , natychmiast gośćcem one bole krzczą. Syxt. Szkł. 407. —* Upijać sie na co, spodziewać się, ( cf. niedźwiedź w lesie, a na skórę jego piją), osobliwie marnie z uprzedzeniem , usadzić się , eitle Hoffnung liegen. Na to się jako żywy nie upijaj mylnie ; neve tu umi fallax animum fiducia tangat. Zebr. Ow. 281. Imbiberai ilium ad conditiones suas perducere ; upił się był na to. Cn. Th. 1201.

UPIEC; Boh. upecy, upekl, upeku ; Ross. ynenb, ync-naib, ob. Piec. UPIEK, u, m., upieczenie, pieczenie, ba3 Sraten. Pieczenia u rzeźnika, mięso zdatne na upiek.

dze, uwikłani a złotemi łańcuchami upętani. Żarn. Post. 22 b. Sam się upęta w chytrym sidle swoim. J. Kchan. Ps. 8, Weresz. Reg. 95.

UPEWNIĆ cz. dok., Upewniać niedok ; Boh. upewniti, upe-wnowati, (Boh. zpewniti munire, zpewnënj munitio), po-gjstiti, pogiśtowali, (ob. Iścić); Slov. upewnugi ; Vind. sarefneifhati, sarefnizhati, saterditi, poterditi, poriel-neifhati, saseguvati ; Slav, osigurati; Ross. yBipuTb, yßhpHTb (cf. uwierzyć), yAOCTOBkpiiTL ; Eccl. iicbE-CTBOBani; pewnym uczynić, potwierdzić; tfergenńffertt, »erftdjent, feft unb gemtjü inanen. Upewniam kogo w czym. Cn. Th. 1192. Upewniający Ross. yaocTOBipHTejibHhiH. Upewnienie Ross. yAOCTOBipenie, yBhpctiie Upewnić się Ross. yBhpiiTbCfi, CBhpmbca, CBtpaibCH. Niemasz mocnej i upewnionej duszy, wahanie się twoje, nieszczęście naprowadza nasze. Teat. 49. b , 88. Gdy już tak w wierze swej uiścion a upewnion będziesz.... Rej. Post. P 4. UPEWNICIEL, a , m., który upewnia, ber SSet'ftdterer ; Vind. sarefnizhar, saterdnik ; Ross. cipa-xOBiitHKï» asekurator.

Magier. Mskr.

ftecfen, fyeften, j. 23, eine ÎBeiberlmnbe. Robię też czasem UPIĘKNIĆ, i grozbotę, kiedy trzeba sobie nowomodny kornet upiąć, i dziergam też czasem. Mon. 71 , 127. Kornety własnego upinania. Mon. 74, 191. Modnie upiete kornety. ib. 4 27.

UPIASTOWAĆ, ob. Piastować. — *§. Niechaj to każdy u siebie pilnie upiasluje, jak wiele pożytecznych, przygodnych , tudzież znacznie zawołanych pożytków ma w sobie nauka. Glicz. Wych. 7 b, cf. upatrzyć.

UPIĆ cz. dok., Upijać niedok. ; Boh. upiti ; Ross. ynn ymiBaib; trochę czego upić, ein wenig abtrinfen. —

Rec. Upić się; Ross. yniiTbca, trunkami się upoić, pijąc przytomności i zmysłów się pozbawić, ululać się,

Boh. ocblastat se, (ob. Chlastać); Vind. vpianitife, opia-nitifc, prepianitife, naberlatife; Croat, zopitisze , slevim,

(ob. Zlać, nalać, dolaćj; Ross. HaxitocTaTbca, KypiiTt,

Kypio (cf. kurzyć), KyjmitaTb, (cf. kulik); jtd) betrinfen,

Befaufsn, berauben. Pije do upadłego, upiwszy się, kłótni szuka. Mon. 67, 686. Strudzony w ucieczcè, Upił się miodem , i zasnął na beczce. Kras. Mysz. 96. Noe, gdy wino pierwszy raz tak pił jak wodę zwykłą, strożnie się upił. Sk. Żyw. 4, 489. Pradziadowie nasi upijali się piwem albo miodem, my Szampańskim albo

UPIĄĆ, f. upnie cz. jedntl., Upinać niedok., spinając robić,

UPIĘKSZYĆ cz. dok., Upiękniać, Upiększać niedok, piękniejszym uczynić, okrasić, ozdobić, upstrzyć; »erörtern, gieren, fdjimtcfen, pr. et tr., in bonam et ma-lam partem. Jedna pani strojno przybrana i upiększona. Sk. Żyw. 4, 207. Upiększyła a przybrała głowę swoją Jezabel. 4    Leop. 4 Reg. 9, 50.    Cerera    żółtemi    włosy

upiękniona. Dmoch. II. 2, 51. Panny upiekszawszy się do łożnicy królewskiej wchodziły. 4 Leop. Esther. 2, 4 5. Drzewo rozkoszne, kwiatów ozdobą, liścia przykryciem , i owoców dostatkiem upiększone , bieży wzgórę. Birk. Exorb. E 4. (przyozdobione). W domu, którym jej moją upięknił szczodrotą, Kupowała miłosnych zdartą ze mnie kwotą. Treb. S. M. 64. Akcya upięknia mowę. Kpcz. Cr. 5 , p. 55. Łacińskie abecadło Gotowie upię-kniając na    pozor trudniejszym    zrobili,    ib. 55.    Przez

niedobre naszladowanie, przez upiekniani-e. ib. 28. Chciałbym wiedzieć kilka terminów doktorskich dla upiększenia dyskursu Teat. 18. b, 61. Cnota upięknia najniższe w życiu położenie. Chód. Gesn. 159. (szczyci, zaszczyca , uprzyjemnia).

nieo-

UP1EN1C cz. dok., pianą okryć, befcbaumeu, mit ©c&aum bebecfert. Stał upieniony srodze zajuszony, Trudno psa tego mężności wysławić. Past. Fid. 198.

Węgierskim    winem.    Mon.    67,    29.    Bogdaj    ów czas    szczę-    UPIERAĆ się,    ob. Ùprzeé się.

śliwy    nigdy    był    nie    mijał,    Kiedy    się    król    ze    trzema    UPIERZYĆ cz    dok., Upierzać niedok., w pierze czyli    pióra

opatrzyć, pierzem okryć; bcjtbent, mit Sebent oerfe^eit, bebecfeit. Ptastwo upierzone. Otw. Wirg. 454. Nie wprzód przyrodzenie bystre orły skrzydłami upierzy, aż im wiek szybowne loty siłami pomierzy. Zab. 14, 403. Byslremi barki upierzy loty Nieścigłemi obroty Biegną nam lata , zmykają momenta. Hor. 1, 267. Nar. Na głowę wziął szyszak upierzony. Otw. Ow. 298. Tward. Daf. 24. w pióra ozdobny, beftebert, mit gebern gefdpmicft. —• Similiter: Upierzyć szatę, upuszyć, upierzyć się. Cn. Th. 1195. feberig madjen. — §. Tr. fig. Co żywo w samopas upierzywszy nogi, uciekają. Tward. W. D. 22. spiesznie,

449

UPEWNIĆ - UPIĆ.

UPIEC - UPIERZYĆ.

stanami upijał. Kras. Sat. 421. Upił się jak cztery dziewki, (ob. Dziewka). Upił się jak bestya. Boh. Kom.

4 , 596. (jak bela). Pij , nie wyj, a gdy się upijesz ,

Pójdź spać, to zdrowia i wczasu zażyjesz. Jalł. Ez. 405.

Upiłeś się, prześpij się. Cn. Ad. 1205. Nie upijaj się, nie będzieć głowa bolała, (ob. Boleć). Klin klinem wybić, upiłeś się wczora, Jeślić głowa faluje, pij znowu, będziesz zdrów. Bies. roz. C 2. Przez jeden dzień trzy kroć się upija. Paszk. Dz. 127. Z nóg się upijać. Dwór.

J 4. (tak że nie może stać na nogach). Ja tak mniemam , iż upitym Lepiej leżeć, niż zabitym. Anakr. 26.

fie bcfteberit bie $fiße. — Ali 1er : Teraz    dla jednej upie-    el 1193. — Aliter: Upłakał się, zapłakał rzewno, zalał

rzonćj dumy Wstały w ojczyźnie tak    nawalne    szumy.    się łzami. Gn. Th. 1193. in ^rdtten mtêOrecOen. Kilka dni

Tward. Mise. 114. bujającej dumy, unoszącej    sie, bin*    temu upłakała się, źe przypadkiem muchę starła. Teat.

fyenber @tolj. Przez butny janczarskie złotem upierzone, 19. c, 90, cf. rozpłakać się.

na wezyrstwo postąpił. Dirk. Zbar. D 2. poduszezone, UPLANTOWAĆ cz. dok., plan ułożyć, einen ^'latl entwerfen, mit (Mb angcfad)t, angel)e|t.    Już przy tym traktacie uplantował sobie dokładnie na-

UPIERZYCA, ob. Upiór.    grode swej stratv. Kur. Pet. 95, cf. ukartować, cf.

UPIEŚCIĆ, UPIESZGZONY, ob. Pieścić, Pieszczony. UPIĘTY, u knować.

ob. Upiąć. UPIJAĆ , ob. Upić.    UPŁASZCZYĆ, ob. Płaszczyć. UPLATAĆ, ob. Upleść.

UPILNOWAG cz. dok., upatrywać, pilnując ustrzedz, pilne UPLATAĆ, f. uplącze cz. dok., umotać, uwikłać, upleść,

upętać ; »erfinden, »ermtcfeln, beftriefen. Zwierz w ucieczce uplata się w zastawione sieci. Teat. G. b. G9. W własnych się uplącze sidłach. Teat. 12, 23. Uplątawszy rozkoszami swemi swawola Anibala, dała go w ręce wojsku Rzymskiemu. Warg. Wal. 514. Kto się chytrą kogo podejść sztuką krząta , Często się w niespodziane sam sidła uplata. Mm. Hyt. 4, 91. Nie lubią prawdy uplatane pychą i miękkością serca. Nar. Hst. 5 , 286. Przekonane złoezyństwem sumnienie uplatało mu język. Nar. Hst. 5, 145.

oko mieć na co strzegąc, czatując, *uwiarować ; fleißig beobachten, ein Singe worauf galten, ©dfaben oerfüten, burd)

Söfldjfflinfeit bewahren. Klątwy jej to sprawiły i rymy uczone , I z gwiazd upilnowanych znaki wyciśnione. P.

Kchan. Orl. 1, 60. Chytry Argijan zachodząc go z strony Nieostrożnego jakoś upilnował. P. Kchan. Jer. 246. zdybał, ertappen, erwtfdjen. Niemasz takiej straży, By upilnować miała, gdy kto na co waży. Kchow. Fr. 51. Kto myśli, iż można upilnować kobietę, do waryatów go oddać. Teat. 55. b, 5. Upilnować się czego , ustrzedz się czego, strzegąc się ujść czemu; burd) SBadjfamfeit einem UPŁAW, u, m. ; Boh. auplaw ; Sorab. 2. hupiaw. Upławy übel entgehen, eé verhüten.    są od    pław miesięcznych różne tym, iż pławy na czas

UPIŁOWAG cz. dok.; Hoss. ytiMHTb, yim/fHBaTb; piłując    płyną,    ale upławy bez przestania, aż niewiasta wyschnie,

piłką odjąć, abfeilett, abfdgeit. Gdyby kość wcale już    Sienn.    Hej. Upławy, zbytnie miesięczne pławy. Sienn.

przepróchniała była, lepiejby takowy członek upiłować.    381.    Upławy męskie, białe, gdy nasienie odchodzi bez

Perz. Cyr. 2, 101.    woli;    czerwone, gdy krew' członkiem uchodzi. Sienn.

UP1NAG , oh. Upiąć.    Hej.,    (Samenfluß, (Samenerguß bei) bepbett ©efdjledjteru ,

UPIÓR, *UPIR, m., UPIERZYCA, y, z., Germ, ber SSaut*    Tripper, ob. Rzeżączka, weißer gluß, rotier §luß; Hag. proper, SBIutfaufler, 9)?enfcfjenfauger ; Cam. shtrigon (cf. strzy-    lijtje polucya, (cf. przelać). Lekarstwo to obojga płci

ga), vedàrz ; (Vind. vampir , piaviza * pijawka; Croat.    upławy wstrzymuje. Kluk. Rośl. 2,225. Osobliwie służy

vârnpe inteslina); Slav, vukodlak, (cf. wilkołak); Hag.    przeciw białym upławom. ib. 228. Lekarstwo przeciw

vpirina, upirina genius acreus , (cf upierzyć); Eccl. Byp-    upławom nasienia męskiego we śnie. Śleszk. Ped. 192.

Ky.iauH, MepTBeuu ust rpoóoBt BCTaBiuie. Upiory, we-    (przeciw polueyom). Niewiasta, która ustawiczne cierpi

dług mniemania, trupy z trumn powstające, na domy    upławy. 1 Leop. Levit. 15,    55. (płynienie. Hibl.    Gd.).

nachodzące, ludzi duszące, krew' wysysające, na ołta-    UPŁAWIĆ cz. dok.; Hoss.    ynoaoBHTb; utoczyć,    upu-

rze łażące, je krwawiące, świece łamiące. Boh. Dyab.    ścić, dać upłynąć, uciec; abfließen laffett, abjapfett. Twar-

8; inni za życia jeszcze ten swój po części odprawuwać    dość ziemi dla swej uległości, albo też przez upławienie

mają urząd. Mon. 71, 169. Hekate, upierzyca czyli    wód ściekających'uczyniona.    Cre.sc. 87. Bok Chrystusów

strzyga, matkom nieprzyjazna, dzieci morząca, dusząca.    włócznia upławiony. Miask.    Hyt. 2, 158. (z boku    jego

Chmiel. 1 , 59. Upiory żywe mają mieć z umarłemi    włócznią przebitego krew' z    wodą utoczono),

schadzki. Perz. Lek. 207. Bojaźń z grobów wyprowadza ’'"“UPLEĆ, i, z., uplecienie, uplot ; ba$ §Ied)teit, ©efled)te, upiory. Staś. Buß. 15, Teat. 8, 62, (cf. strzygi). W cza-    ftlecbtmerf. W siedliskach Muz nic nie ma prócz ostu i

sie powietrza 1770 r. żywa upierzvee na Ukrainie spa-    trawy, Na upleć uczonego wieńca próżnej sławy. Zab.

łono. Czack. Pr. 2, 96. ÛPIOROBOJSTWO, a, n., za-    12,' 167. Zabi.

umniejszyć liczbę czego, przerzedzić, ująć liczby, mnogości, siły, osłabić, pr. et tr.\ »erminbern, meniger ma* dfeit. W Portugalii inkwizycya tak u pleniła ludu, że większa część ziemi odłogiem leży. Kiok. Turk. 103. Wojny i z ebu stron zaboje siła dusz u pleniły. Tward. Wi. 143. Zbytkiem i złotem ludzi się uplenia. Chrośc. Luk. 9. (ubywa). Srogie zwierzęta pożrą dzieci wasze, i uplenia was. Radź. Levit. 26, 22. Kąkol ten , gdy się upleni, nie będzie nowego. Teof. Zw. B 5. Którzy pełni są krwi, nie mają przystępować >do używania tej wody, ażby pierwej uplenili po małej części onéj to pełności. Syxt. Szkl 231. Giała mają złemi wilgotnościami zaplu-

150

UPIERZYCA - U PŁAKAĆ.

UPLANTOWAG - UPLENIĆ.

bójstwo upiorów, ba$ 53ampi)renti)bten. Przysłał im bra- UPLENIĆ cz. dok., Upleniać niedoli., (cf. plon, plenić), ciszka prostego wprawdzie, ale w upiorobójstwic biegłego. Boh. Dyab. 2, 146.

UPITY, ob. Upić. 'UPIŻMOWAG, ob. Piżmować. UPŁADZAĆ, ob. Upłodzić.

UPŁAKAC , f upłacze cz. dok., płaczem umordować, sfatygować; inübe meinen, nuêmetnen. Piękna była, choć oczy upłakała. Pot. Arg. 2. Pyta się dlaczego oczy opłakane? Auszp. 14. Na twarzy wszystek upłakany. P.

Kchan. Orl. 1, 225. Krewnych opłakana kupa, Trzeźwi, trze , kadzi niepotrzebnie trupa. Pot. Syl. 4. — $. Upła-kać się; Boh. uplakati se, rec., ftd) abmetnen, ntübe met* nen. Upłakałem się, plorando fessus sum. Cn. Th. 1170.

plascivati, megfdjeucfyen. Upłoszysz przez niedbałość wdzięcznego gościa. Rej. Ap. 11.

gawionę, a na to ani żadnego uplenienia przed tym nie czynili, ani lekarstwami uśmierzającemi, tych wilgotności

nie pomiarkowali. Syxt. Szkł. 1. (evacuatio). Nic jej nie UPLOT, u, m , UPLOTKA, i, z., UPLOTECZKA, i, i. mogło miłość z serca wykorzenić, Albo jej ulżyć, albo    dem,., uplecienie, upleć, wieniec, coś na około czego

jej uplenić. P. Kchan. Jer. 149. Zdrój Kastalski kryszta-    splecionege ; Croat, vuplctek, eine §led)te {n fcje ïîunbe

łowy Swej okrasy uplenił, Glans wód jego marmurowy fyewttt , eilt SfraitJ. Laurze, coś ozdobił bogi zazdrośnym W kał sie szpetny odmienił. Pul. Sen. 44.    uplotem. Zab. 14, 162. Uplot tej szczęsnej korony

UPLEŚĆ, uplótł, f. uplecie, uplotę cz. dok., Uplatać    Z rozlicznych kwiatów spojony. Kniaź. Poez. 3, 49.

niedok. ; Boss. ymiecTb, yn.ieiaTb; plotąc urobić plecio-    Taenia, uplotka, sznur u czepców około głowy, czepiec

nego co zrobić; etmaê flehten, CtlM$ ©effoebtene» machen.    ściągający. Mącz. W prostej uplotce stanąwszy przy wo-

Uplotła mu z swoich włosów pierścionek. Zygr. Pap.    dzie Przyglądały sie dziewki swojej urodzie. Zab. 10,

147. — Nową jakąś wiarę sobie upletli z rozmaitych i    395. Zabi. Już uploteczki w niwecz i paski złocone,

z starych i nowych, llrbst. Odp. H 4 b. (uklecili, uknuli).—    J. Kchan. Dz. 115, Rumak ze złotemi uploty. Staś. Kum.

§. Uplatać, uwikłać, plecionym czym obwodzić, umfledp    2, 55. — Aliter: Ledwie z uplotów srogich dał mi się

ten, pr. et ßg. Człowiekowi doźrzałego wieku nie przy-    wyprawić; Zebr. Ow. 219; vix solvi duras ji corpore

stoi uwieńczać i uplatać mowę swą kwieciem. Pilch.    nexus: z więzów, z petów, z upętania, umotania : 35an*

Sen. list. 1, 271. — Transi. Upleść, uplatać, uwikłać,    ben, ttmfdjlutgungen, 3$erfd)ltngungen, Seftricfnng.

umotać, upętać, usidlić; umftricfen, befinden, óemńcłcln, UPŁOZIĆ cz. dok.; Poss. yno.i3Tb, yna.i3biBaTb ; upełznąć, »erfreu. Rzecz, która bez rozumu sprawowana będzie,    ułazić , erfrtedjeit.— Fig. Strzeż się, niechaj cię zdradna

Uplecie się jak kot we zgrzebiach na grzędzie. Rej. Wiz.    nie upłozi rozmowa. Morszt. 42.

48. Upletli się a uwikłali w błędnym mniemaniu. Sk. Dz. UPLUC cz. dok., Uplunąć jedfitl , Uplwać contin. ; Boh. 679. Sam zdrajca się uplótł w sidle. Pyb. Ps. 15. Źli    uplwati: plując unieczyścić, befreien. Jezus był pur-

się sami uplatają w siatkach własnej swój chytrości. ib.    purą odziany, Uplwan , upoliezkowany. Groch. IV. 189.

282. Uplótł się człowiek zdradliwy w swoich rąk wła-    Po onyrn urąganiu, po sprośnym uplwaniu etc. ib.

172.

snych czynie. J. Kchan. Ps. 12. Sprawami ziemskiemi tak się upletli, że o niebie ani myślą. W. Post. W. 2, UPLUSKAĆ cz. dok., pluskiem uszargać, trctfdjenb mit Śfott) 369. Ciało obciąża i uplata duszę naszą. ib. 79. Poku-    befd)Iumpern. Gniewliwy będzie łajał dżdżowi, błotu, kiedy

sami szatańskiemi upleceni. Zygr. Gon. 521. YV tak cięż-    się upluska ; a co deszcz albo błoto krzywo, a czemuś

kim przewinieniu po wszystkie czasy za wżdy upleść się    się nie podkasał? Rej. Zw. 85 b, (ob. Upłyskać),

i zamotać musiemy. Rej. Post. T t 4. Tak trudna a UPŁYNĄĆ med. jedntl. , Upływać cont. ; Boh. uplynauti, upleciona sprawa. Sax. Porz. 24. zawiła, ein uermorrener    uplauti, uplowu; Poss. yn.ibiTb, yiLiHBaTb ; płynąć ujść,

,Y)anbel. W trudnym a w ciężkim prawie upleciony, przy-    uciec, ubiedz ; bnsmn fd)nnmmcn, jn SBaffer eutfontmen.

szedł, aby się za jego pomocą wyplótł. Kosz. Lor. 98.    Tam Tureckich galery 50 zginęło A 70 do Turek nazad

*UPŁOCH, a w., spłoszony zkąd, ein üßerfd)eud)ter, 2öeg=    upłynęło. Paszk. Dz. 57. — Latius: Upłynąć, uciec,

gefdjeudjtet*. Jeszcze się on uraził posępiwszy skronie , Łbem kiwnie, i od stołu jako popłoch wionie. Pot.

' Zac. 23.

UPŁODN1Ć, UPŁODZIĆ cz. dok., Upłodniać, Upładzać niedok., płodnym uczynić, użyźnić: Sorab. 1. wozpwod-nofcżam, zpwodnofcżu ; Carn. jarzham , (cf. jary); Rag. uploditti, uzploditti, oplodilti, (oneploditłi sterilitate ajß-cere) ; Ross. omi040TBopim , Gn.i040TB0pflTb ; Ecd. imo-40H0CHTH UTO , H3I1.I04HTH , ymiHHTb IMOAOHOCHHlfS , be» fruchten, frud)tbar mad)en. Upłodnić kur szesnaście jeden kogut będzie w stanie. Tom. Roi. 98. Kwiaty w roślinach upłodniają i usposobiają zarodek do rodzenia ziarka. Boi. Nar. 93. Pyłek kwiatów drobny bardzo proszek czyli mąka w główkach pręcika zawarta, przez słupki upładniajaca zarodek, ib. 109. U roślin upłodnienie, foe-cundatio, za rzecz wcale pewną przyjąć można. ib. 114. Upłodzenie jest to rozpoczęcie jakiegokolwiek indywiduum. Sniad. Teor. 48. Deszcze mogą zwilżoną ziemicę upładzać. Przyb. Milt. 240. UPŁODNIEĆ nijak, dok,, płodnym się stać, fruchtbar werben, befruchtet fes)n ; Eccl.

yro63aTHCH, yroÓ3HTHCJi.

UPŁOSZYĆ cz. dok., Upłaszać niedok., płosząc spędzić; Bosn. uplasciti, odtirrati; Rag. uplasciti, plasciti, po-

Lata upływają, a z laty mijają wieki, Pam. 84, 994. Trzy prawie części wieku mego upłynęły. Teat. 49. b, 4. Po tej rozmowie już dwa miesiące upłynęły. Teat. 57, 29. Termin przed miesiącem już upłynął. Teat. 18, 59. Poźno postrzegł, że z czasem upłynęła rada. Pot. Pocz. 558. — Similiter: Mieczysław namawiał Helenę, aby mu i z synem państwo opuściła, ukazując, żc tym nie upłynęłoby nic synowi jćj, gdyż niżby dorósł, onby już tak zaszły w lata, umrzeć mógł. Biel. 111. nieby na tym nie stracił, e§ entgtenge tl)m babitrd) nid)t§, er fame babes) nfdjt 51t furj. UPŁYNNOŚĆ, ści, z., przymiot upłynienia, ubiegłość, nietrwałość, niestate-czność ; bte fdwelle $crfltegbarfett, (Entffte^barfett. Upłyn-ność czasu, powinna nam być bodźcem, abyśmy go pożytek obracali. Pich. Sen. list. 1, 1 , Vind. pretiek, obtek, satek, minenje. UPŁYNNY, a, e, prędko lecący, bieżący, mijający; fdjnell s>erflte$enb, entfltejJenb, entfftegénb, uerfltegenb. Ah jak upłynne Postumie , Postumie , Płochym nam lata ubiegają pędem. Hor. 1, 264. Kor. ; (fu-

151

U L P E Ś Ć - U P Ł O S Z Y Ć.

U P L O T - UPŁYNNY.

ulecieć, minąć, zginąć, przepaść; megfUefktt, öevfltejüen, vergehn, verfliegen. Trudno to gonić, co z wodą upłynie. Rej. Zw. 250. Czas upływa, a my się tu bawimy. Teat. 8. b, 76. Co godzinka upłynie, to już nie nasza. Rej. Zw. 111.

na

152

UP ŁYSKAĆ - UPODOBAĆ.

UPOGODZIĆ - UPOKOIĆ.

Ps. 142, 10. (wolą twoje. Bibl. Gd.). Grzechy mi odpuścisz, a uczynisz upodobanie twoje ze mną. Sk. Kaz. 56. Lekkość to sprawowała , iż się w momencie upodobania odmieniały. Boh. Ossol. 77. zdania, bte Stellungen. Upodobanie w czym, do czego * uciecha, ukontentowanie, chęć; Suft, Vergnügen, ©efaflen, SBofilgefatlen; Boh. za-Ijbenj ; Garn. dopadajenje ; Vind. dopadenje , dolubnost, IJpluskać, rucmit befdjltttereil, begießen. Niechże się bestyom lubnost, dopadlivost, dopadezhnost, ugotnust, noterhod, ugłaskanym tylko szczeki przesłodzone upłyskają    krwawą    dazia ;    Boss. npon3no.teHie.    W czym kto ma    udodobanie,    do

jaką tuczą, Wnet ich do pierwszej zjadłość wróci chuci.    tego się też bierze ochotnie.    Mon.    75,    267.    chęć    sło-

Chrośc. Luk. 109.    dzi pracę, liuft mtb Sieb junt ®tnge, ntadjt unb 3lr*

UPOCHLEB1Ć kogo cz. dok., pochlebstwami ukarmić, na- beit geringe. Upodobania w cnocie. Tent. 46. c, 102. sycić; mit ©djntetdjeletjett    fälligen, füttern. Ambicya sąsia-    Ja mam do tych    sprzętów upodobanie,    ja się bez nich

dów, upocblebiona dobra własnego chęcią, knuje mu    nie obejdę. Teat    19, 92. Upodobanie się sobie, Graec.

zgubę. Mik. Ohs. 399.    flvûadta, superbin ejus, qui sibi ipsi placet. Cn. Th.

UP0C1Ć cz. dok.\ Boh. upotiti ; Ross. ynOTHTb ;    potem    1193.    ©elbftüei'ltebtljett.

uwilżyć, befdjttńJjen, mit ©dfroeiß beließen, bebecfctt. Spra- UPOGODZIĆ cz. dok., Upogadzać niedok., upokoić, uspo-cowanemu to czoło pieszczone Lekko ocierać będę upo- koić; beruhigen, befanfttgcn, uMtg attSgletcljeit. Bóg serca cone. Past. Fid. 91.    różne pogładził,    aż zgodził, 1 srogie    wichry sam on

UPOCZNĄĆ mcd. jedni!.,    Upoczywać niedok., dobrze od-    upogodził. Minsk.    Byt. 2, 59. Modlitwa    upogadza serca

począć, wypocząć, wytchnąć, gehörig auönißett.    Szczę-    nasze.    W. Post. W. 592.

śliwy, Czy się z kózkami wlokę na niwy, Czy wstecz UPOIĆ cz. dok., Upajać niedok.’, Garn. opili; Vind. upia-powracam dla upocznienia. Zab. 10, 205. Zabi.

UPODLIĆ cz. dok., Upodlać, Upadlać niedok., podło uni- ynoiiTb, ynaiiBaib, ynamiaio, ynoHBaio, ynoeßaio ; upitym uczynić; (activum Verbi upić się); beraufcffen, beraufctyt machen. Wino rzadkie i subtelne nie bardzo zapala ani upaja. Gresc. 569. Wina, ani żadnej rzeczy, która upaja, pić nie będzie. Rej. Post. D d d 3. Trunek upajający człowieka jest płynem , który złączony z krążącą w żyłach naszych cieczą, nową w nerwach sprawuje draźliwość. A⁷. Pam. 10, 65, (Ross. nbaitcTBeHuufi, berrttlfdjenb). Kto upaja, ten upojon będzie. Budn. Prov. 11 , 25. UPÓJ, Upodobiać , niedok., ,;'Upodobywać    ju, m., upojenie, bfi$ Serailfdjett. — Alegor. Piwo to,

cont. frequ., {Hipp. 59); {Boss. ynOAOÓmb, yno40ÓMTb »    pierwej niż nam drożdże jego pić przyjdzie, do dna

przyrównać, ob. ’’'Przypodobać, ynOAOÓlCHHbiii porównany,    piekielnego na upój ojcowie niezgody wylali, a między

przyrównany); upodobać sobie co, ulubić, polubić,    sobą miłość i zgodę koronowali. Srnotr. Apol. 95. UPOJNY,

ukochać; ©efflllcit ftnbeit, lieb gewinnen; Boh. zaljbit se;    a, e, — ie , adv., upajający, bcraufdjeitb. Nakupisz tam

Ross. .iioóoBaTbca, Ha.iroóOBarbCfl ; Eccl. npon3BOAimi,    wina i upojnego picia. 1 Leop. Dent. 14, 26.

npoi!3BOjiaTH. Każdemu wielce miło, co sobie upodobał. UPOKARZAĆ, ob. Upokorzyć.

Gorn. Dw. G 4. Charyon upodobał dziewicę. Chrośc. Ow. UPOKOIĆ cz. dok. ; Boh. upokogiti ; Vind. spokojiti , dopo-387. Czy upodobałeś sobie tę pannę albo wdowę? Pim.

Kam. 165. Upodobać się komu, przypadać mu do smaku; Eccl. ójaroyrojhTtaio, (cf. dogadzam, ugadzam).

Dusza nasza panu bogu się ‘upodobia. Sak. Dusz. 45,,

Eccl. 6oroyro5KAaio, Graec. deagsctéco, 6oroyr04ie,

Graec. Dea^scrtia. Deo placendi cura. Upodobany, ulubiony; Sorab. 1. zpodobne, lube; Boss. .ifOÓLiM, 6.ia-roBOJHbiił , nmblgcfrtfitg. Bogu upodobany Eccl. 6oro-yr04HHH- Substantive Upodobany **Upodobaniec ; ber Sieb* gewonnene, ber ©ünftltng, Stebltng. Przez wolną elekcyą

obraliśmy upodobanego niebu. Psalmod. 27. Udodoba-    26. — Intens. Upokoić, upokoić się * odpocząć,

nych sobie książąt za panów obierali. Krom. 26. —- §.    tchnąć; aitênitien, ritßett. Oto teraz opoźnił się dzień,

Upodobać się w czym, kochać się w czym, SBofjIgefdlleil    nocuj, oto upokuj dnia. Budn. Judic. 19, 9. Po tak

Ott etmaê haben. Ten jest syn mój miły, w któremem    wielkich pracach nie dasz-li mu się upokoić! W. Post.

upodobał sobie. W. Math. 3, 17. Upodobanie, benepla-    W. 3, 100, Alexander, gdy się mało upokoić chciał,

citum , libitum. Cn. Th. 1193. SffiablgefaHen, Seiteben,    miednicę podstawiał, a w ręce, którą z łóżka wywie-

©utbnnfeit. Naucz mie czynić upodobania twego. Budn.    szał, piłkę srebrną miewał, iż kiedy zasypiać chciał,

gaces anni). Chwała urody upłynna jest i krótka, cnota wiecznotrwała. Pilch. Sali. 2. Upłynne lata , czas żyrny. Zab. 13, 148. JaK krótkie, jak upłynne było to dla mnie uszczęśliwienie. Zab. 1, 86. Omylne i upłynne radości świata tego. Birk. Dom 83. Bieg życia upłynny. Min. F'ars. 4. Żab. 9, 508. Zahl UPŁYSKAĆ cz. dok. ; Ross. ymiecKaTb; umazać czym, ob.

żyć, poniżyć; erntebrigcn, gertngfcbnßlg {jerabfeßen, Jjerab» nntrbtgctt. Nie upodlajcie duszy w'aszej przez zręczną chylrość. Zab. 13, 180. Rozumiesz, że dla kilku bzdurnych dukatów upadlać się miałbym? Teat. 47, 21. Niemniej szkodliwo jest być upodlonym, jak zbyt upoważnionym. Pilch. Sen. list. 1 , 105. Często kto się raz upodlonym zobaczył, stracił śmiałość zwrócenia się na drogę cnoty. Teat. 49. b, 13.

UPODOBAĆ med. dok.

niti, v’pyanit, napianiti; Rag. opoitti, opaajam ; Boss.

kojati, pokojiti, spokojati ; Bag. upoköiti , pokoiti ; Bosn. umiriti, f ob. Uśmierzyć ; cf. mir); Eccl. npenOKOHTH, npeno-Koam; Boss. ynoKoim, ynoKoeBart, Miipiut, noMMpim,; pokojem i spokojnością nadarzyć, upogodzić; nut $rte* beu beglücfett, gnebeit mtb geben. Upokoił was bóg w około , dawszy do ręki waszej obywatele ziemi. Budn. 1 Chroń. 22, 18. (dał wam ‘odpoczynienie. Bibl. Gd.). Upokoił już Jehowa bracią naszą. Budn. Joz. 22, 4. (odpoczynek im dał. Bibl. Gd.). Prosiła, aby męża chorego upokoili, i do swego każdy złożenia poszli. Gwagn.

wy-

UPOKORZYĆ - UPOMINEK.

UPOM1NKOWAĆ - UPOMNIEĆ.

153

we te kwiateczki. Groch. W. 571. Przyjąć będziesz raczył, mały, lecz z wielkiego serca, i o nielekkiéj rzeczy ten upomineczek. Bzów. Boi. pr. Ja chętnie ten upomineczek , Świetne noszenie, złoty łańcuszek Daję dziecięciu. Groch. W. 571. latius dar, podarunek, etlt ©efdjeuf. Na wejźrzenie upominków surowość sułtańska odpada. Kłak. Turk. 91. Gdy jeno akt jaki solenny mieć chcemy, to każemy sobie mieszkańcom upominki przynosić, rzeźmkorn mięsa, karczmarzom piwa, szyn-karzom wina dawać, żydom futra, Włochom materye darować. Star. Ref. 29. Melony, że u nas rzadkie, z Węgier, z Morawy i z Wołoch bywają przywożone upominkami. Syr. 1187. w podarunku, junt ©efdjenf, junt ^rejent. 'Szczodrobliwość abo upominki oblubienicy, jest, dar, który oblubieniec oblubienicy, abo także ona jemu daje. Szczerb. Sax. 457, SBrautgefdjenf. — §\ Posłał Mendog do siostry żony swojej , aby przyjechała odprawować ostateczne upominki, ‘siestrze swej, przy pogrzebie. Stryj It. 556. ostatnie usługi, ben lebten ©teuft beytn 33egrabmffe. UPOMINKOWAĆ kogo cz. niedok., upo-UPOMINAC, ob. Upomnieć. UPOM1NACZ, a, tri., który    minkiem go obdarzyć, einen bejefyenfen , ibttt ein 2lnbenfett

kogo upomina, napomina, upamiętywa: ber (Enttarnet,    geben. Przy chrzcie po królewsku go upominkowa!,

îlnmafnter, (Erinneret; Groat, opomenitel, opominavéez;    wiążąc mu starostwo jakie dobre. Star. Ben. A 4.

Vind. opominavéez, opominar; Boss. yBbmaTe.Jb. Nie    je Bachus upominkowa!, Ze cokolwiek od nich dotknio-

słuchałem upominacza mego, mniemając, iż me mego zbawienia ale pociechy swej szukał. Sk. Zyw. 198.

Szczerą upominacza wzgardził przestrogą. Olw. Ow. 544.

Gdy cnotę zamiłuje, nie będzie potrzebował upominacza, któryby za każdą rażą mówił i ostrzegał. Pilch. Sen. list.

3, 159. Upominacz do robienia. Otw. Ow. 172. Upo-

pożyczalnik przykrzący się dłużnikowi. Cn. Th.    włosów dane w zakład przyjaźni. Teat. 11. b, 5. UPO

MNIEĆ cz. dok., Upominać niedok.) Boh. upominati; So-rab. 1. wupominam ; Garn. poininam, oppominam ; Bosn. opomenuli, spomenuti ; Vind. opominit, opomenili, opo-minati ; Croat, opominam : Boss. ynoMiwyTB, ynOMHnaTb, yBbmaTb, yB-femaBaib, (ynoManyrb, yriOMimarb-- wspomnieć, yriOMHHyTbiti wspomniony) ; upominać kogo o co w czym ». napominać ; erinnern, mahnen an etwaê, anmal;* nen , ttennabnen. Coż, 'azaśmy o tym wszystkim nie wiedzieli, ażbyś nas upomniał? Janusz. Oksz. Q 3. O co, Tymoteusza Paweł s', upomina , to do wszystkich mówi. harnk. hat. 47. Przystąpiwszy do niego , 'upomionał go, mówiąc. Bej. Post. B. r 4. Pan jeden radny jego upo<-minał go jednego czasu z pijaństwa zbytniego. Weresz. Beg. 71. (strofował go). Upomniony od żony swojej powściągnął łupiestwo państw swoich. Kosz. Lor. 128 b. Z dawna przez rozliczne pisma 'upomnienion z powinności swojej. Bej. Post. X x 4. W tym pieniu upomina prorok lud ku chwale bożej. Wróbl. 248. Krzyk

ona piłka z ręki na one miednicę wypadała, lak iż się zawsze od dźwięku onego ocucić ze snu musiał. Kosz. Lor. 25 b. Gdy się wszyscy upokoili ci, którzy mię cieszyli, abym się uspokoiła , wstałam w nocy i uciekłam. 1 Leop. 4 Ezdr. 10, 5. (gdy się pokładli, gdy

posnęli). — Latius. ' Upokoić , uspokoić , beruhigen. Nic ich nie naprawiły cuda Chrystusowe, i owszem nie upokoili się. Żarn. Post. 3, 798 b. Serwiliusz upominał lud pospolity, prosząc, aby się tego dnia upokoili. Biel. Ust 107. Insedatus, nieukojny, nieupokojony. Mącz. Upo-kojenie morskie. Bial Post. 237. spokojność morska, cisza, bte 9JîeereêfriHe.

UPOKORZYĆ cz dok. . Upokarzać niedok., pokornie uniżyć, bcmütbtgen; (Sorab. 1. wopokaram ubłagam). Upokorzanie się, {ob. Pokora). Chrystus upokorzył się i stal posłusznym aż do śmierci krzyżowej. Salin. 2, 177.

UP0K0SCIC, oh. Pokoście. — Fig. Niepodobna, aby dyskurs zmuszony i upokoszrzony, miał w umysły nasze wpoić zdania rezolutne. Mon 76, 451. upstrzony.

UPOLICZKOWAĆ . oh. Policzkować.

‘A

Tak

no było , We zboża się i w soki przemieniało winne.

Gdy najwięcej całuje, gdy raczy i upo-ininkuje Namyślnie zmierza do twego upadku. Dar. Lot. 3. UPOMINKOWY, a, e, od upominku, służący; Slübntfcnê « , @e|*ćlienf§ *. W szkatułce miał piżma, liściki miłosne, pierścionki upominkowe, snopki

Otw. O w. 537.

na

upominek

minacz,

1193. bet’ Calmer ; Vind. dougatirjavez. UPOMINALNY, a, e, — ie adv. do upominania służący, (Erwähnung^*,

(Erinnerung^* ; Boss. yB'Imj,aTe.ibnbiH, yBtTHbw. List upo-minalny. Sk. Dz. 497. Gdzieby komu od biskupów krzywda się działa, a oniby za upomnieniem od urzędu ziemskiego przez list upominalny stronie usprawiedliwić się nie chcieli, tedy do nas pozywani będą. Stał. Lit.

93. Vol. Leg. 6, 212. Gdyby się to uspokoić nie mogło, a przyszłoby do listów upominalnyeh , abo i do pozwów, tedy.... ib. 221. Upominalne przestrogi. Pilch.

Sen. list. 3, 58. UPOMINEK, nku, m, UPOMINECZEK, czka , m, demin. ; — §. a) rzecz jaka upominająca, przypominająca , upomnienie ; ettuaS (Evtmiembeë, bte (yrttute* rung. O jako nieszczęśliwi ludzie, którzy sobie na jasne przyścia naszego pana upominki , oczy zasłaniają.

Żarn. Post. 6 b. Tośmy powiedzieli krótko, na upominek tych, którzy czytają. I Leop. 2 Mach. 6, 17. ib.

Num. 16. Między wszystkiemi upominki, któreś tu słyszał, i toć jeszcze pan przypominać raczył Bej. Post. B    upominających ku bitwie, wrzask przynukających ku

uciekaniu. 1 Leap. Exod. 32. Gdy upominał nie obra-Graec. gvrgia , ził, ale rzeczy samej nieprzystojność rozwodził. Sk. Zyw.

2, 79 b. Upominanie, upomnienie, napominanie, upa-miętywanie, Groat, opominanye, opomenutje ; Slav, opo-minanje; Ross. yBtîb, yßtmaHie, yßtmaBaHie; bte (Erin* aby biorący go , przypominał często dającego. Pam. netitttg, (Srina^ttung, Sertnafynung. Więcej waży upomi-Warsz. 4, 36. X. Boh. Przyjmij za upomineczki Lilio-

6 1. — $. b) Upominek, dar na pamiątkę, zadatek pamięci, przyjaźni, monumenlum amoris, vnôfivrgia , ein greintbfcl)aftögefd;enf, ein ©efd;enf juin Slnben* fen, ein 3lnbenfen; [(Boss. obs. noMnnont dar od monarchy monarsze). Upominek, datek tym końcem dany,

name u

roztropnego niźli sto plag u głupiego. W. Prov.

SlowniH Lindego wyd. 2. Tom VI.

20

15 4 UPOMINAĆ - UPORCZYWY.

U P 0 R N I K - UPOŚLEDZIĆ.

stepowaniu swoim, za uporczywego go maja. Mon. 73, 430. Witold wyprawił się przeciw Tatarom nad wolą króla , który tego broni! ; ale by! w tym uporny. Biel. Siu. 250. Kupidynek wioski ma kędzierzawe i pogląda śmiele, Twarzyczka uporniuchna, i wstydu niewiele. Simon. Siei. 22. Uporniuchnaś jest kobiecym narowem. Zab. 11, 387. Zabi (jaitj hartnaiftg, ftforig. Te wiatry wielkie historye wyrabiają, czasem uparte jak bies; ja gdzie indziej chcę płynąć, a' te gdzie indziej pędzą. Teat. 53. c, 56. Uporczywa praca wszystko przełomie. Pilch. Sen. list. 1, 585; (gutta cavat lapidem. Demo-sten). Trudy uporczywe. Zab. 15, 100. Uporne palmy. Pot. Arg. 577. (dobywające się z pod zawad). Uporczywie się do klasztoru napiera. Teat. 10. c, 45. Tego tylko odpraszam , co czcią żądną ‘iście Lecz kaźnią; za dar na kaźń ważysz uporczyście. Zebr. Ow. 50. — Chym. Uporne, nietopniste ziemie, terrae refractariae, które przez się, ani największemu ogniowi nio ustępują. Kruml 182. -— Pliys. Siła ciał uporna, vis inertiae. Hub. Mech. 448. — Aliter: Ojciec nie będzie naszym związkom uporczywy. Chrośc. Ow. 103. upornie przeciwny, (jartnätfig rotber ctroaS feętt, entgegen feętt. UPOR-NIK , a, m. ; Boss. ynopnina , ynpaMCits, orypHHKt , orypt ; człowiek uparty, ein dtgeitftmtłger, ^nlefiarriger, ©tbmfdjer. Wnet potym do niego znowu posłali oni upornicy. Bej. Post. C 2. Bej. Wiz. 135. UPORNICA, y, z., UPORNICZKA, i, i., dem., kobieta uparta, eine ^atèftarrige, 6tgen[tmttge ; Boss. yspaiwnua.

17, 10. Wielką ma moc upominanie z miłości pochodzące. Sk. Zyw. 1 , 24. Bieda mnie skuteczniej nad wszystkie upomnienia nauczyła rozumu. Boh. Kom. 4,

409. — UPOMINAĆ' się czego u kogo, przypominając żądać od kogo; jemanbcn urn etitméi erinnern, ettnaê »on t(m »erlangen, forbern, tl;n barum mahnen. Mniejszej mu rzeczy odmówiono, a on się większej upomina. Cn. Ad.

511. Kto przypomina, ten się upomina. Born. Sen. 69.

Już mnie w ten czas ,;,niocz nie proś , ale mi się upominaj , jakiego własnego długu a zapłaty swej. Bej. Post.

Ee 3. Z dobrego dłużnika uczynisz złego, nie upomi-. nająć się, abo gdy się nie upominasz, Cn. Th. 1193. bctt ©ćfynlbner mahnen.

UPOB, u, m., ‘UPORA, y, z., UPARTOŚĆ, UPORCZYWOŚĆ,

sante

UPORNOSĆ, ści , 2.; Boh. auprk, urputnost, zpurnost, zpaura, zarputilost, swémyslnost (cf. swoja myśl), twrdo-śignost, ( cf. twardej szyi); Slov. samoswognost, (cf. sam swój), swćwolnost, ( cf. swawolność); Vind. terdovra-tnost, terdoglaunost, supernost, sapetnost, lastna glava, fvojovolnost, lastnovolnost, lastnoumnost ; Bag. oprjeka, tvardoglavost, tvardoglavstvo ; Bom. otvrridnost, tvrri-doglaustuo ; Boss. ynopii, ynopcTBO, ynopHOCTb, yupaivi-CTBO (cf. uprzejmość), orypaiiBOCib, orypcTBO, camo-npaßie, CBoeHpaBie, CBoenpaBnocTb , 4ypT> ; Eccl. ynop-ctbo; upieranie się, uparcie, krnąbrność; btc Ipalëftar* rtgfcit, $artttflcfigfeit. Nieporuszona stałość łacno się odmienia w nieroztropny upór. Zab. 12, 147. Upór taki, który się ku rzeczy dobrej ściąga, mamy zwać stałością. Corn. Dw. 247. Upór prawdą się z błędu i z na- UPORZĄDKOWAĆ C2. dok., urządzić, do porządku przy-łogu zbić nie daje. Żarn. Post. 142 b. Ledwie mu pal-    prowadzić, ułożyć; Ross. caa4Hib , caamiBaTb, ycTpomb,

cem prawdy nie ukażesz, a on przedsię upór dzierży.    ycTpoflTb, ycTpoiiBaTb (cf. ustroić), ÓJiaroycTpoHTb, or*

Bej. Ap. 43. Gdzieby upór był, żeby synowie i na sło-    bltett , ttt £>rb.mtng bringen. Przez zbytnią chciwość upo-

wa nie dbali, nie wadzi do grozy przydać też powrozy.    rządkowania swojej dziczy, ciemiężył poddanych robota-

Zarn. Post. 55 b. Żydowski upór. Falib. X 2. Lekar-    mi w budowaniu miast i zamków. Nar. list. 4, 350.

stwa na upór niemasz. Zegl. Ad. 128. Żonę przez dłu-    W Polsczce daleko prędzej, niż gdzie indziej na pół—

gi czas upominał, lecz gdy jej uporczywości w złój woli    nocy, chciano poznać i uporządkować język. Czack. Pr.

doznał, rozwód z nią uczynił. Sk. Zyw. 2, 392. ‘Bar-    54. Uporządkowany Boss. óaaroycipoeHiihiil. Uporząd-

barską śmiałością i upornością tak się ochotnie bili , iż    kowane w myśli mieć wyobrażenia. Gol. Wym. 294. w

nas kilka kroć wspierali. Stryjk. 181. Na upór adverb.    dobrym porządku, w ładzie, szyku.

«upornie, uparcie, z uporem. Cn. Th. 449. Jjavtnäcfig, ‘UPORZYĆ med. niedok., uporem narabiać, uprzeć się, t)a!3* olme SîacfygeOen. — §. ‘Upora, temeritas. Mącz. Prawie ftarrtg    Nieumiejętni swoim głupstwem uczą konia

co chcą, to na nas przewodzą upora. Biel. S. M. B 4 uporzyć. Hipp. 45.

fd)aj$ »erfeljcit, anöffeueru, auêftattcn. Dwie z córek w domy uczciwe wydał i uposażył. Kras. Pod. 2, 38. Upo-

b. Jedynie z upora, aby swe przewiedli, (dost. Gor. 66. UPOSAŻYĆ cz. dok., posagiem opatrzyć, mit einem 35raut* UPORCZYWY, ‘UPORCZYSTY, UPORNY, UPARTY, a, e,

UPORNIUCHNY intensiv., UPORCZYWIE, ‘UPORCZYŚCIE,

UPORNIE, UPARCiE adverb.; Boh. urputny, zarputilÿ, sażona kobieta. Warg. Wal. 152.

tum Verbo uprzedzić, sed non est in usu , ob. iść za kim. Cn. Th. 1194). — §. Upośledzić kogo, pozad go klaśćr po drugich , drugiego mu przekładając, postponować ; einen (tintait fejjett, jnnief fefien, nactyfejsen, t|m aitbre oor* gieren ; Slov. opowrhugi ; Sorab. 1. zahde mam, na za-hdć mam ; Vind. sadpostaviti, sadpostaulati, obnemora-ti ; Croat, zaposztaviti, zaposztavlyam. Synowcowie Popiela , gryząc się, że człowieka prostego , onych upośledziwszy, panowaniem uczczono , posłuszeństwa Piastowi oddawać nie chcieli. Krom. 49. Upośledzić się rot-

swemyslny ; Garn. svojoglavn, svojovoln, ( cf. swojej UPOŚLEDZIĆ cz. dok., Upośledzać niedok., (propie opposi-głow-y, ‘swawolny); Vind. terdovraten, terdoglau, satert, lastnoglaven, fvojovolen , lastnovolen , lastnoumen; Bag. oprjeecni, oprjeecnik, tvardoglav, (ob. Twardogîowy ) ;

Croat, szvoyvölyen ; Slav, tvêrdoglav, svojeglavan ; Boss. ynopHO , ynpaaibiii, ynpBMO (cf. uprzejmy ), HpaBHbul,

HpaBeHT) (cf. narów), cBoeHpaBiibiu, caiwoHpaBHbiH, óiarofi,

6-iaJKHbiH, orypjHBuił, mecTOKOBWHiibin; upierający się, krnąbrny, ociętny ; Ijalêftarrig, (mUitäcftg. Uporni , na co się zapalą, od tego przestać nie umieją. Żarn. Post. 3,

771 b. Jeśli kto stateczny i nieodmienny jest w po

mistrz kompanii nie da. Pot. Pocz. 391. Nie może    się    temi wymysły twojemi. Rej. Post.    M m m. 2. Upracowany,

serce moje upośledzać, Chce najżwawsze    Trojany    do    spracowany, zmordowany, zrobiony; abgearbeltet, ermubet,

boju uprzedzać. Dmoch. II. 168. Kto upośledziony od    crfcfyöpft. Upracowany trudem. Otw. Ow. 562. Jezus,

natury, niech się workiem uładnia. Teat. 14-, 103. za-    upracowany z drogi, siedział nad studnią. Sekt. Joan.

niedbany, oewadjldfftgt Wtl ber îîatur. Gdy w jednym    4. Król Kazimierz bieganiem, wrzaskiem upracowany,

kogo upośledzi natura, drugim za to mu sowicie nagra-    padł , aż go żołnierz jeden do taboru przyniósł. Krom.

dza. Zab. 12, 263. Dudz. Upośledziło Łokietka przy-    92 Upracowanie, zmordowanie, sfatygowanie, bte (Sr*

rodzenie w okazałym wzroście, lecz nagrodziło dzielnym    mübung. Po wielkim upracowaniu przyszedł do pięknej

umysłem. Nar. Ust. 5, 216. — (Przy stworzeniu świata)    woniącćj łaźni, w której one wszystkie prace i trudy

Wszystkie żywioły stanąwszy w swej porze, W żywą    z siebie nadobnie wypocił. Hej. Zw. 169 b.

rzecz były nieupośledzone. Odym. Św. 2, Q 4. nie UPRAGNĄC med. jedntl., stać się pragnącym, burftig wer* ubogie, nie brakło im na nich.    be», 2)itrft bcfommen. Upragnął    z gorącości i jeść mu

UPOSOCZYĆ, ob. Posoczyć. UP0SP0L1CIĆ ,    ob. Pospo-    się chciało. Rej. Zw. 142 b.    Strudzona upragnęła ;

licić. _    fessa lubore sitim collegerat. Zebr. Ow. 119. Upragnąć

‘UPOTULAĆ recipr. niedok., upokorzyć się, fid) bemutfyigen.    się recipr., concipere sitim labore. Cn. Th. 1194. ftd)

Upotulają sie pysznym, ukarzają *zufałym. Sekl. 18.    burftig arbeiten. Upragniony, upragły * pragnący, pragnie-

’"UPOTULNOŚć , ści , z., pokora, bie 2)emutl). Cichość a    niem zmordowany; Ross. tomhłih , tomght>, burftig, led)*

upotulność pana Chrystusowa. Sekl. 60.    $Cttb. Kto doda górnych upragłym napojów. Was dżdży-

UPOWAZNIC cz. dok., powagi nadać, ‘autoryzować; auto*    ste prosimy obłoki, Spuście nam wdzięczną rosę bez

riftrcn, ©ewtcfyt Ultb 2lltfel)en geben. Upoważnić kogo ple-    odwłoki Odym. Św. C 2. Od języka dwa wstają pławy,

nipoteneyą do jakiej roboty. Vol. Leg. 8, 3. upełnomo-    Jednym w żołądek niosiąc potrawy, Upragłą drugim wą-

cnić. Nie mniej szkodliwe jest być upodlonym, jak zbyt    trobe chłodząc. Mlask. Ryt. 2,116.— 'Transi. Upragniony

czego, mocno pragnący, żądający, chciwy; gierig mor* nad), begierig, lećf^cnb, voll Verlangen. Jestem wielce upragniony widzenia osoby jego. Tent. 55 c, 65. Jak szczęśliwi są ludzie nauk upragnieni. Zab. 15, 100 Kto namiętności nie umie poskramiać w sobie , ma zawsze serce upragnione. Zab. 2, 100. — Passiv. Upragniony, mocno pożądany; feljnlicbft erwartet, gemnnfcbt, erwunfdjt. Pija zdrowie upragnionego w tvm domu gościa. Zab. 13, 198.

UPRASZAĆ, 1. ob. Uprosić, 2. ob. Uprószyć.

UPRAWA, y, z. ; Boh. auprawa, dèlanj, (cf. działanie); Slov. auprawa ( lautitia); Vind. naorja , naoranje , nopą-vanie; {Rag. uprava * reguła); Ross. B034tjaHie, o6pa-óoianie , oopaóoTHBaHie (cf. obrobić), ynpaBa * nagroda szkody, 1. zadosyć czynienie, 2. urząd , ympaBBTejibCTBO szafarstwo ; Eccl. 3eMJe4biiaHie, 3eM4eAiibCTB0 , (ynpa-Baeme, iicnpaB,ieHie , H3ï xy^aro cocToania kï ayuiiie-ftiy npexoJK4eHie poprawa , polepszenie ) ; przyrządzenie roli, uprawnienie, oranie, gnojenie, zasiewanie; ba$ Seftellen beë 9lcfcr3, btc 3und;tmig, ber San, ba§ ŚBcbaiten beô gcibeë. O uprawie ziemi przez gnoje. Kluk. Roił.

l,    54. — Fig. Uprawa umysłu, doskonalenie. Tr. 33tb bung beś ©eifteS. UPRAWCA , y, m , UPRAW1ACZ, a,

m,    uprawiający ziemię, rolą, ogród: ber Sanbbatier, $elb* bauer , ©artenbauer ; Rag. texSk, texaiaz ; (Ross. ynpaBUieJb zawiadywacz, włodarz; Eccl. co^iOBaHUHK’b, npaBim-mtiKt, ynpaBHTCJb , ynpaBüflTeJb sprawca, rządca ). Uprawca w polu zmordowany. Hor. 2,154 Kniaź. Ogród przez owoc i kwiecie Cieszy swego uprawcę i ‘zimie i Mecie. Zab. 9, 6. Umiejętność uprawcy potrafi drzewo krzywe sprostować. Zab. 11 , 408. Przedano niewolników uprawiaezom trzciny cukrowej N. Pam. 2, 150. 3ntferroltri)ancr. Pracowici rzemieślnicy i uprawia-cze lnu i konopi, zaczynają być w mniejszym u Greko-Rosyjczyków obrzydzeniu. Czack. Pr. 501.' ^ladjśbauer ,

upoważnionym. Pilch. Sen. list. 1, 105. (poważnym).

Tyś upoważnił cześć w pańskich świątnicach. Zab. 10,

10. Jak. Księga ta upoważniona najdostojniejszym imieniem króla i pana mojego. Pilch. Sen. list. 1. ded. (zaszczycona). Dziś zdrada tysiąc sideł prostym sercom stawia, Dziś zwyczaj upoważnia najgłupsze bezprawia.

Chód. Gesn. 143. UPOWAZYĆ , ob. Poważyć.

‘UPOWIĆ cz. dok., ‘Upowinąć jedntl., Upowijać niedok., obwinąć , umwtcfeltt, etnnucfelu. Gdy noc ziemię w czarne upowije szmaty, Wyjeżdża nam przyświecać miesiąc sre-brnoszaty Zab. 9. 118. Zabi.

UPOWIERZYĆ cz. dok., do wierzenia podobnym wystawić, beglaubigen ; Vjnd. poverlivati, verlivu storiti.

UPOWSZECHNIĆ cz. dok, Upowszechniać niedok, powszechnym uczynić, verallgemeinern, allgemeiner machen. Wynalazki elektryczne, dzisiejszych fizyków pracami, daleko rozleglej rozciągnione i upowszechnione zostały.

Scheidt. Elek. Nie potrzeba, aby szlachta traciła swoje swobody; ale potrzeba, aby swoje prawa upowszechniła. Przestr. 19. Rzadki dar upowszechnienia myśli. Staś.

Raff. 8. — Logic. Upowszechnić, nowy wyraz, rzeczy szczególne zamknąć w jednym powszechnym wyrazie.

Kpcz. Gr. 1, p. 6.

UPRAĆ , ob. Prać.

UPRACOWAĆ cz dok, spracować, zmordować; ermitben, lltübe machen. Ręce katów swoich upracował. Warg. Wal.

91. Upracowaliście Jehowę słowy waszemi. Rudn. Matach.. 2, 17. Upracować się recipr., spracować się, zmordować, ukonać; [id) aRarbeiteit, ermüben, erfeböpfen.

nas na

155

UPOSOCZYĆ - UPRACOWAĆ.

UPRĄ GNAĆ - UPRAW CA.

Kto się puści na okrutne 'burzki morskie , jeśli tam nie zginie, tedy się wody opije, na grąźnie, upracuje. Rej.

Żw. 164 b. Upracowałem się w płaczu a w^narzekaniu moim. Rej. Post. F f f 5. Ustaną pacholęta, i upracują się. Budn. Jes. 40, 3Ö. Upracował się w gorącości swojej. Rej. Post. 0 o 4. Juzem się upracował nad

156 UPRAW CZYNA-UPRAŻYĆ.

UPRÓĆ - UPROSIĆ.

$anfbnuer. UPRAWCZYNA, y, i., bic §elbbanerintt, ©ar» UPRÓĆ, ‘UPRUĆ, f. uporze cz. dok., Uparać niedok., po-tcnbflltertnn. Pomona, najpilniejsza ogrodów uprawczyna    rżąc odkrajaó, abtrennen, abfcfjneiben. Tak go boli, jakby

i osadzicielka. Ohv. Ow. 589. 1. UPRAWIĆ cz. dok. Uprą-    po żyle u parał. Pot. Syl. 170.

wiać niedok. ‘Uprawowaó contin. ; (Sorab 2. hupschawisch UPRÛJEKTOWAC, ob. Projektować.

sprawiedliwić ; Bosn. upraviti, ispraviti ordinäre, dispo- UPROMIENIC cz. dok., promienisto obwodzić, beftral)len, nere , dirigere , corrigere ; Boss, ynpaBHTt, yiipaBJaTb * władać, zawiadywać); przyrządzić, przygotować; guberet* ten, jungten 5U ettnaê. W zakonie duszę swoje Ćwiczeniem pilnem pilnie uprawowa!. Byb. Ps. 238. sty zaraz w dzieciństwie swoim powinny być do ochę-dostwa uprawione. Zab. 16, 19. (wprawione, włożone, wzwyczajone). Macerate lutum: ugnieść, uszłapać, uprawić glinę. Mącz. — In specie: Uprawiać rolą, wskopywać, orać, gnoić, zasiewać, przyrządzać do niesienia pożytków ; baS gelb beftcHen, bauen, juriebten ; Boh. dèlati, zdèlati, (ob. Działaćj ; Vind. naorati, napuvati, pole ob-delati ; Bosn. tesgjati zemglju ; Bag. têxati, têxeti ; Croat. UPROSIĆ cz., dok., Upraszać niedok. ; Boh. uprositi; Vind.

sprofili, naprofiti, (uprafhati , napralhati » zapytać się); Croat, oprossüjem; Bosn. isprasciti, umoliti , (uprasejati, ispitovati interrogate); Bag. uprossiti, uprâsciati, umol-litise; Boss. ynpociiTb, ynpauiHBaTL , ompocuTb, ot-npanjHBaTb, ncripocirn,, HcnpamiiBaTb, HcnenaJOBan,; Eccl. 33MOjiHTCTOBOBaTH ; upraszać, prosić z naleganiem uprawny, by uprosić; brtngenb bitten, erfndjen, anhatten, ftd) bemühen, etroaâ git erbitten ; cum effectu: uprosić » prośbą wyrobić, za prośbą wskórać, erbitten, burd) Sitten erhalten, erlan» gett , erreichen. Pod czas bawienia się z niemi sułtana, siła na nim upraszają te białogłowy. Star. Div. 21. Skarb koronny przez zbytnie upraszanie dóbr stołu naszego bardzo wyniszczony jest. Vol. Leg. 2, 610. Królewska ręka dała, ale język x. Skargi uprosił. Birk. Sk. C 4 b. Panowie one niewiastę udarowali , uprosili , iż wypuściła dobrowolnie z wszystkiego syna cesarskiego. Weresz. Reg. 54. Jaropełk ustawicznie o to boga prosił , aby takaż śmiercią umarł , jaką pradziadowie jego byli zamordowani; co i uprosił. Stryjk. 170. Ten maryasza nieodstępny przyjaciel, tak się umiał ułożyć pięknie, że go do kart ledwie uprosić mogli. Mon. 68, 205. Iż z wielką wiarą, z wielkim ufaniem prosił, łacno uprosił. Sk. Zyw. 2, 2 b. Lepiej uprosić, niż ukraść. Cn. Ad. 446. (lepiej żebrać niż wisieć). Uproszenie, dopięcie za prośbą; bfl$ (Erbitten, (Erlangen burd) Sitte. Takowy król, jak nasz, z uproszenia panuje. Pot. Arg. 517. (precaire). Uproszony, za prośbą dany, erbeten. — Aliter: Uproszony, co się da uprosić, erbittlid), fid) erbitten laffenb ; uproszony, exorabilis, łacny do uproszenia. Cn. Syn. 548, Sorab. 1. naprosebenitć; Bosn. umolivi, izmolivi , koji se mosge isprosit molbami; Eccl. yMOMTeaeHt. Nieuproszony, in~ exorabilis homo. Cn. Th. 555. unerbittlich ; Vind. nespro-fhliu, nenaprofhliu, neusprofheozh, kiri fe ne pusti sprofit; Boss. neynpocHMHÎi , HeyMOJMMuft, Heiicnpo-CHbiił , (cf. nieużyty). Przeciwko złoczyńcom był nieuproszony. Kosz. Lor. 165 b. Subst. Nieuproszoność, Vind. nesprofblivost , Boss. HeyMOjHMOCTb, bic Itnerbittlichfeit. — §. Becipr. Uprosić się » prośbą pozwolenie odejścia zyskać, fid) frei) bitten, loêbitten, érlanbntjJ erbitten treggit* gehen. Rodzice wielce mię miłują; na tę drogę z tobą,

mit ©trabten umgeben. Gdy twojej światłości pełność sam przycienisz, A chmurą jak obręczą głowę upromienisz etc. Przyb. Milt. 86.

Niewia- UPROPORCYONOWAG cz. dok', proporcyonalnym,

miernym z czym uczynić , pomiarkować do czego, przystosować ; »erhälttijSmäßig machen. beregnen , abmeffen, ab» trägen. Lazaret do liczby głów w obozie powinien być uproporeyonowany. Gaz. Nar. 1, 505 b. Zapas drzewa na magazyny łatwo być może uproporeyonowany. Jak. Art.

Uproporcyonowanie wyprawy potrzebnej do

4, 581. oblężenia, ib. 2, 281.

tesam zemlyu , obdelâvam ; Boss. B03At;iaTb , B034ls,n>i-BaTb, oCpańoraTb (cf. obrobić), seM.ie^tabCTBCBaib. Uprawiajcie ziemię, albowiem orać, jest bogu służyć. Staś. Num. 2, 119. Marchew' potrzebuje ziemi tłustej a dobrze uprawionej. Cr esc. 258. Ziemia , gdyby była należycie uprawiona, żvwiłabv sto razv więcej ludzi, jak ich żywi. Zab. 6, ‘104. UPRAWNY ; Boh. auprawnÿ; Slov. wypraweny ; uprawiony, sprawiony przyrządzony; guberettet, jtigeridjtct. Garncarz z dobrej gliny i uprawnej, dobry i mocny garniec uformuje. Falib. F 5. In specie: Uprawna ziemia, rola; ltrbareö, bcftcllte$, ge» bautet » gebauter Slcfcr; Sorab.. 1. podwor, podworano, ( cf. podorać ). Grunt tak uprawny dał im plenne kłosy. Juk. Baj. 160. Na nieuprawnym ugorze , albo się chwast, albo płonne tylko rodzą pokrzywy. Zab. 15,63. W ogrodzie tym , tak się uprawne z zaniedbanym miesza , iż się zda, że wszystko natura sprawiła. P. Kchan. Jer. 400. Część południowa tego kraju mało co uprawna. N. Pam. 13, 51.— 2. ‘UPRAWIĆ, wprawą obrócić, na prawą rękę czyli stronę; rccbtś tttenben, auf bic rechte ©ette. To droga, chodźcie po niej; gdy się udacie w prawą , i gdy się udacie w lewą. Budn. Jes. 50, 21, not. «właściwiej: gdy się uprawicie i gdy się ule-wicie ; gdyby się nam tak mówić godziło#.

WNIC cz. dok., Uprawniać niedok, prawnym uczynić, ule-gitymować; rechtlich machen, 'berechtlichen ; Vind. napravi-zhati , popravizhati ; Rag. pozâkomti ; Boss. ysanoniiTb , y3aKOHSic ; Eccl. 033KOHCTBOBaTH , ynnHHTb 3aKOHHbiivrb, iipaBn.u.iihiin,, y3aKOHonO;iaraTH. Statut Wileński 1424. r. wyraźnie uprawnia exvstencva świętej inkwizyevi. Czack. Pr. 501. Gdyby testament był utworzony w przytomności świadków, tedy potwierdzenie panującego ma dzieło całe ubezpieczyć i uprawnić. Czack. Pr. 200. Przywileje nieprawne przez najwyższą władzę zostały uprawnione. ib. 480. Jak bękartów uprawniano, i czy nastąpione później małżeństwm uprawnia? ib. 266. Zebrzydowski, aby uprawnił rokosz przeciwko Zygmuntowi Ul., zmyślił przez swe narzędzia rokosz Gliniański za Ludwika, ii. 56. Żydów uprawniona niewola, ib. 103.

UPRAŻYG; Boh. uprazjm ; Boss. ynpamHTb, ob. Prażyć.

UPRĄ-

po-

UP R 0 SIGEL - UPRZĄŚĆ.

UPRZĄTNĄĆ - UPRZEDAC.

157

§tgitt' Utadjctt. Umiała dworować, uprząść postawę, ustrzę-pić mowę. Pilch. Sali. 49. Powagę stroi , uprządł sobie postawę, stąpa jak z tablatury. Cn. Ad. 914, ( cf. odął się jak półtora nieszczęścia). Jaka chce, taką sobie postawę uprzędzie. Klon. Wor. 2. Umie uprząść tak smutną postawę, umie tak wzdychać, płakać, iż tym zwyciężyłby najokrutniejsze serce. Gorn. Dir. 284. — Similiter: Spiew-ał-li, Syren; płakał—li, Niobe, Podobny tak głos uprządł więc on sobie. Minsk. Ryt. 2, 114.

UPRZĄTNĄĆ cz. jedntl., Uprzątać niedok. Uprzątywać czejtl. Ross.

wiem pewnie, iż się nie uproszę. Sk. Żyw. 1,93. UPRO-SIC1EL , a, m., exorator. Cn. Th. 1195, Rag. umollitegl; ber (Erbitler, który co u kogo uprosił. Włod. UPROŚl-C1ELKA, i, fern. Rag. umolitegiiza.

UPROSTOWAĆ , ob. Prostować.

UPROSZYĆ cz. dok., Upraszać niedok., Rob. upraśiti ; bardzo poprószyć, prochem powalić, gan$ beftauben. Tak się uczernil, uprószyl a umazał, iż ledwie znać, co jest w onvm lak marnym wiezieniu swoim. Rej. Post.

Ö? -2- *

ynpaiaib. ynpaTumaTt, npiinpaTaTb , nprnipa-TbiBaib ; sprzątając ułożyć, uporządkować , Aufräumen. Chciałam uprzątać. Teat. 8, 53. Zabiwszy syna , uprzątnął dom na bezecne gody. Pilch. Sali. 31. Uprzątnij izbę. Tr. — Fig. Alcyd z monstrów uprzątł ziemie. Jabł. Tel. 41. — Uprzątnąć co zkąd, sprzątnąć, wegräumen. Uprzątnąć kamienie z pola. Cn. Th. 1195. — Tig. Tamujące uprzątnij pilnie przeszkody. Tl ul. Ow. 73. Uprzą-tywając te przeszkody, niemało utrudnisz się. Sak. Kai. A 1 b. Potężną ręką uprzątał dolegliwości nasze. Psat~ mod. 23. (zniósł). Któż miał uprzątnąć jego nieszczęście, jeżeli nie ta; która była tego przyczyną. Weg. Mann. 5,187. Chce, by i z nieszczęściem swoim krzywdę one .uprzątnąć. W'arg. Wal. 177. Uprzątnij w sercu myśli nieprzystojne. Cn. Th. 1195. Uprzątnąć kogo, sprzątnąć kogo, zgładzić, einen «uê, bem Ścge räumen. Na Linde-nera skarżyły choroby, Ze przezeń rzedsze p«o cmentarzach groby, Więc wprzód lekarza, śmierć, uprzątnę, rzecze. A zaś ieb biały czechel dość oblecze. Miask. Ryt. 2, 151. UPRZĄTAĆZ , a, tający. Włod., Der Slufrńiimer.

UPROWADZIĆ cz. dok., Uprowadzać niedok., z złego razu uwieść, wywieść, prowadząc kogo ujść; Der ®efal>r enU führen, anê ber ©efaljr roegîâbren. Pamiętne uprowadzenie wojska z cieśni Bukowińskiej^ Jabł Buk Matka uchodzi przed nieprzyjaciółmi swemi i córkę za sobą uprowadza. Tent. 50. b, 46. Odwiąż konie, lub jeśli chcesz, ty dobądź broni, Ty bij, ja nie zapomnę upro -wadzić koni. Dmoch. U 969

U PR OWI A N T O W A Ć , UPROWIDOWAĆ , ob. Prowiantować;

Prowidować.

w,, co uprząta , uprzą-

'UPROZNIĆ czego cz. dok.. Uprózniać niedok. ; Boh. upra-zdniti; Ross. ynpa34HHTb , ynpa34HHTb; umniejszyć, ująć czego; obnebnten, verringern, weniger «tacken, Dcrmtnbern, auêleeren. Złorzecz mi, jak chcesz, *aza uproźnisz swo-ję myśl; która pełna złości jest, a ulżysz jej nieco te-mi słowy. Eraz. Jęz. H h b. Opróżniła się zawada krzyża. Budn. Gal. 5, 10 (zniszczone jest zgorszenie krzyżowe. Bibl. Gd)-, sprzątniona ta zawada, flltö Dem SScge ge* räumt. Upróżnihście się od Chrystusa, z łaskiście wypadli. Budn. Gal. 5, 3. (pozbawiliście się Chrystusa. Bibl.

Gd) ; ikr jfcabt end) [einer »erluftig gemacht, [teil [einer ent»

[cf;lageit; Boh. uprazdniti se; (Ross. ynpa34HiiTbCff, yrnpa3- UPRZEĆ, ob. Przeć.

4HHTbca zawakowaćj.    UPRZEĆ się recipr. dok., Upierać się niedok , Vind. fe

UPRUĆ, ob. Upróć.    vpreti, vpiratife, fe vpeti, fe vpenjati, fe v’ fzhetino

UPRZAŚĆ , uprządł , uprzędła, /. uprzędzie ₍ uprzędę cz.    postavili, klubetuvati ; Rog. oprjêtise , uprjecitise , tvar-

dok., przędąc urobić, ukończyć; Rag. zapresti , zaprćr    doglaviti; Croat, tverdokorimsze ; Bosn. tvardoglaviti ;

dem , fertig [pinnen, abfpinnen. Dziewka pasmo już uprze-    Ross. ynopcTBOBaib , ynepeTbca, (ynepeTb , ynupaib

dfa. Tr — Allegnr. Dowody te z piasku uprzędzione.    oprzeć), ynpaMHTbca, iioynpaMHTbca, 3oynpaMHTbca, ne-

Zygr. Pap. 214. (nikczemne,    błahe).    Z długich robot    peynpaMim,    uepeynpajLiimaio , orypaTbca, 3a6.iaa:iiTb,

sw

ych nic nie uprzędą. Chroić.    Job. 28.    (nie wskórają).—    3acpoui!iTbca,    pTanuTbca , 3apraMHTbca : Ecel. npoTMBy—

Transi. Uprząść sobie co w głowie, uroić, ułożyć sobie,    npanica , npoTHBynpioca , ocTpacTomecToamnca; upie-

uknąć; fiel) [cÖmärnteri[^ etmaä einbilben, etma» im Äop[e [dnntc»    rać się na co, uporem iść, uparcie nacierać, obstawać

ben, etrccrô träumen, [id) bapon träumen lajfen. One rzecz chwa-    przy czem; bep etmaê Imrtnäcftg ke[tel)en, l)«Bftarrtg feprt,-

łona takem sobie w głowie uprządł i uformował, iż po-    etlMS Durdjûltê babeit mollen, baket) bletbeit. Rozsądny, ani

tym, gdym ją ujźrał, daleko mi się podlejszą zdała,    się w przywiązaniu do dawnych zwyczajów nie    uprze,

niżem "mniemał. Gorn. Dw. 125. Uprzędli sobie zyski    ani się nowością nie uniesie.    Gaz. Nar. 1, 242.    Ociec

w głowie. Klon. Fl. C 4. On    to gdy    uprzędzie Myśli o    mój, jak się    uprze, niczym go odwieść nie można,

tym , zkąd począć i do téj machiny    Przyjść budynku.    Teat. 25. c, 28. (jak się uweźmie). Człowiek zły, na co

Tward. WG 61. Szatan uprząoł i wymyślił takowy swój    się uprze, by też najgorzej było, raczej da gardło , niż-

kościoł. Wiśn. Ek. 173. Bacząc, że kiótko się miał na    by miał tego poniechać. Ezop. 85; (Slov. kam uprel ,

stolicy Osiedzieć, to uprządł sobie w tajemnicy, Zęby    tam chce; mordicus tenet) Uparty partie., Uparcie, adv.,

się w skarby fundował. Tward. Wł 56. Uprządł sobie    uporny, upornie, (mttnätftg.    Człek cnotliwy jest    stałym,

w'głowie to albo owo, wziął sobie w rozum, pojął to    człek próżny upartym. Nieme    P. P 13. Rozumu    jej nie

bardzo, chwycił się tego, mixtobarbari dicunt, apreendo-    nauczysz, bo uparta jak bies. Teat. 23. b, 37. et 14.

wał to, et contra nie apreendował on tego, nie pojął,    b, 38. Chart czujny, w ślad gońca uparty. Otw. Ow. 110.

nie waźv sobie tego , puścił to lekko abo mimo się. Cn.    (uporczywie nacierający).

Th. 1195. — £* Uprząść postawę, stroić, eine getvtffc 'UPRZEDAC cz. dok.\ Boh. uprodati; sprzedać z czego.

158

UPRZEDZIĆ.

UPRZEDZICIEL - UPRZEJMO.

tnoszt; ( Vindpreusetnost superbia, preusetife, preje-matife; Garn. preusęti, preusâmem superbio, pysznie się, dumny jestem); Ross, npeA'BJB'kpeHie, npe4pa3cy-AOKt, npe4pn3cj5KAeHie ; Eccl npearie , npe/inpiaiie. Nic tak nie jest przeszkodą do zdrowego sądzenia o rzeczach, jak uprzedzenie umysłu czyli prewencya. Mon. 71, 456. — §. Uprzedzać, zabiegać, zapobiegać, oorfommeit einem Übel. Uprzedzam lekarslwy chorobę, wprzód biorę lekarstwa. Cn. Tb. 1196. Lepiej uprzedzić wine, niż popełnioną karać. Gaz. Nar. i, 594. UPRZEDZICIEL, UPRZEDACZ, a, m., antecessor, praecursor. Mącz. przodek, poprzednik, ber Vorgänger, Vorläufer; Croat, prc-tekâvecz; Ross. npe^Bapinenb. Ś. Jan poseł i uprzedzi-ciel Chrystusowy. W. Post. W⁷. 23. Stebel. 2 , 183. Posłałeś uprzedzacze przed wojskiem twym sierszenie, aby nieprzyjaciół po lekku wytracili. W. Sap. 12, 8. (uprzedzające. 3. Leop.)

UPRZEJMOŚĆ, ści, z.:

przedając udać; »on etwas »crfaufen, an ben SDîann brin* gen, abfeijen. Po jarmarku handlarze urzędowi zeznać mają, wiele każdego towaru uprzedali. Yol. Leg. 5, 186. Po części dóbr jego uprzedał. Warg. Wal. 195. Rzeczy takich uprzedajemy, bez których cudzoziemcy obejść się nie mogą. Cost. Gor. 15. et 36. Hebst. Odp. T 2. Maur. Ek. 75. ‘

UPRZEDZIĆ dok., Uprzedzać niedok.; Ross ynpe4HTb, ynpern-4aTi> ; §. a*) intrans. uprzedzać, wprzód iść, poprzedzać, üerauê geben. Wsadziwszy Mardocheusza Aman na koń , uprzedzał i wołał: oto jodzie etc. W. Esther. 6, 11. Uprzedziły książęta, zjednoczywszy się z tymi, co śpiewali, w pośrzodku młodych bębenniczek. 5 Leop. Ps. 67 , 26. (przedeszli xiazeta. 1 Leop.). — Verb. med. Nie możeć rzecz stworzona uprzedzić stworzyciela swego. Radź. 4 Ezdr. 5, 44. wprzód być, eber fet)tt, »ormt$ geben. Wielka sławę uprzedzały wielkie trudy i roboty. Birk Zamoj. 5. — §. b) Active: Uprzedzić, ubiedz, wy-ścignąć, prześcignąć; Sorab. 1. predehdu, predehdżem, pźedstupam, pzedzaslupu , pżiedu prez; Vind. priedpriti, prieddóhajati, pried cl oj i t i, prredhititi, priedhitati, pried— faidigati, naprei priti, na naglen prit, prehitet, pre-naglit; Croat, preteclii, (cf. przecięć); Bosn. pritecchi, prid docclii ; Ross. nepe4»m>, onepe4HTb, onepenuiBaib , Bbinepe4irrb BbinepeacHBaTb, npe4:bycrriiTb, npe4'bycnijBaib, npe4rby6rk4HTb, npe4’By6,i>,/K4aTb, npe4Byripe4»Tb, 1^64^-npeJK4arb, npe4xycKopiiTb, npe4'&ycKopHn>, BapaTb; Eccl. npB/ębi^fiiiTii, npr;,\iMCipn, npe4iiTei<y, npiiĄtiiTii, npe4-6try , ypncTaTH , nepecnnib, oôtæaTb noro, $u»or font* men, oorfommen, »erlaufen, »oreilen. Drugi zwolennik uprzedził biegiem Piotra , i przyszedł pierwej do grobu. 1 Leop. Joan. 20, 4 Rozumnego jest, rozumem uprzedzać naturę. Zab. 12, 287. Mówią, że czasem rozum uprzedza lata. Kras. Pod. 2, 50. W kim przymioty uprzedzają wiek, tam młodość jest zaletą. Staś. Num. 2, 228. Uprzedzam kogo do czego, ubiegam miejsce abo co innego. Çn. Th. 1170. baS fßraoentre fptelen; Sorab. {. predeberu ; Eccl. npe4BHesuK). Na uprzedzeniu każda rzecz należy. Rys. Ad. 50. Eccl. npe4BHfliie. — Uprzedzać kogo w czym, czym, przewyższać, przechodzić go, celować; einen worin übertreten. Na wysokie się stolice kasąli, i jeden drugiego dostojnością uprzedzać chcieli. Żarn. Post. 5, 665. — Uprzedzić kogo, za wczasu go przestrzedz, einen im $orauê marnen, ifjm eine »orläu» fige SBeifnng geben. Uprzedzić sądem, sędziemu pochop dać, przykład, sposób postępowania w sprawie jakiej, praejudicare. Cn. Th. 986. einen »orlanjtgen üîtdjterfprud) flufftellen. Uprzedzenie sądu, dekretu, sędziemu danie poohopu, przykładu, praejudiciurr.. Cn. Th. 985. pre-judykata, (cf. sekwela), ein »orläuftgeS, juin Sepfptel aufgeftellteê Urtbeil. Uprzedzić czyje zdanie , nie dopuścić mu na własne oczy widzieć, nabawić go przesądów, einem Sorurtljetle bepbringen, Ross. npe4'byBipHTb , npe4x-yBtpaTb. Uprzedzający czyje zdanie; Ross. npc4’LyBtpH-Te^bHUH. Uprzedzony Ross npe4xyBtpeHHbiM. Uprzedzenie, uprzedzone zdanie, uprzedzona opinia, przesąd, presumpcya , prewencyz, ba8 SSorurtljeil ; Croat, prevze-

ßoh. upfimost; (Slov. uprjmost szczerość, dobrość, łaskawość; Ross. npaMOCTb, npaam-3Ha prostota, prostość . ynpaaiCTBO * uporczywość; Eccl. npaMHHa aequitas)\ szczera serdeczna chęć, życzliwość, wylanie; aufrichtige, fjerjlidje Sunetgung, jperjliÿfeit, tërge* benbett; Ross. nHCT04yiuie, qncTocep4enie, npocT04y-mie, npocTOcep4euie , npociocep4enHOCTb, 6aaroyeep4ie, iiCKpenHOCTb, pa4yiuie, yipoóa, (cf. wyiskrzyć, cf. rad, cf. wątroba). Uprzejmość rzeczona od przejmowania chęcią swą. Petr. Ek. 276. Wylane serce i uprzejme chwyta się sposobów uprzejmości, które najlepsze być mniema do oznaczenia czułości swojej. Kras. Pod. 2 , 126. Pisać trzeba do wyższych z uszanowaniem , do równych z względem, do niższych z uprzejmością. Kras. Pod. 2,

111. Daj boże, by te niezgody upadły, i ona Staropolska uprzejmość i cnota kwitnęła. Sk. Kaz. 565. Takie się lichwy zagęściły, takie potwarze i nieuprzejmości w sprawach wszystkich i prawach , iż trudno poznać , jeśli to boga znają. Sk. Kaz. 551. Piotr ^ był wielkiej uprzejmości ku panu Jezusowi. Odym. Siu. 2, Nn 3. Wielka była uprzejmość tego spowiednika, który na osobę królewską nic nie baczył, ale wolnego języka na lekarstwo jego grzechów użył. Sk. Żyw. 2, 252. ser-decza otwartość , ob. ^Bezpieczność : fjerjltcfye gretymutfńg* feit. — %’■ Wasza uprzejmość, tilulus senatori a rege datas, ein Zitei, beu ber Śóttig beit (Senatoren gab; e. gr. list Zygmunta 111. do Chodkiewicza. Wzięliśmy od uprzejmości Waszej pisanie z obozu etc. Nar. Chodk. 4 , 171. Król Jan do senatorów: Donoszę Waszej uprzejmości. abv uprzejmość Wasza o należytych śrzodkach zamyśliła. Swad. 4, 2. UPRZEJMY, a, e, UPRZEJMIE, UPRZEJMO adv. ; Roh. upfimy, (prjmy , prjmo prosty, prosto; Slov. uprimy benignus; Ross. npawun, npaMO prawdziwy, prosty, rzetelny, npaMHTb, nonpaiWHTb prostować, prosto i szczerze postępować) ; Ross. ynpflMbiö * uparty, ynpHMO uporćzywie , ynpaiiHTbCH , ynonpaMHTbca, nepeynpaMHTb , nepeynpHiYMHBaio, 3aynpHMHTbca uprzeć się; Eccl. npa-Miibiii naprzeciwko będący, npflMO, na npasTB prosto. Uprzejmy, szczerze i serdecznie przychylny, życzliwy, 'sprzyjaźny ; aufrichtig nnb hertlid) geneigt, ergeben, »on

UPRZEZPIECZYĆ - UPRZYKRZYĆ.

UPRZYKLIWY-UPUSCIĆ.

$erjClt mofylmollcnb, imtigft jngetfan; Ross. npocTOcep4e-    poprawowanym. Teat. 19. c, 81. Co za uprzykrzone

yubiH, MHCTOeepAemibiH, UMCT04yiUHbM , ycep^Hwil, npo-    dziecko. Teat. 24. e, 30. Człowiek uprzykrzony” [Garn.

Cï04yuiHbm, 64aroycep4iibm, HCKpemtbüi, HCKpeMbift,    sitnek, sitnesh). Burzliwy wicker, zima uprzykrzona.

HCKpeHenł, (ols. HCKpî, ob. Iskrzyć, wyiskrzyć, cf.    Karp. 1, 39. Uprzykrzony przypadek. Teat. 51. c, 27.

wskroś), pa4yiiiHbiü (ob. Rad), 3aKa4bimibW. Job był    * 'UPRZYKLIWY id., n. p. Zakończą prac swych bieg

człowiek    uprzejmy.    Radź. Job. 1, 1,    not. «rozumie się    najuprzykliwszy.    Przyb. Mdl. 598.    najuprzykrzeńszy.

szczery,    cały, a który nie myśli w    sercu nic innego,    UPRZYMIOCIĆ cz.    dok., Uprzymiotować niedok., przymio-

Pięknie uprzymiocona dama. Mon. 71, 124 Uważ, czyś bardziej bogata, jak urodziwa, lub uprzymiocona? Mon. 75, 596. (utalentowana). Cale zacny i uprzymiocony kawaler. ib. 69 , 77. Ci niech będą sporów naszychs ę-dziowie, którzy nader dobrze uprzymiotowani. Zab. 10, 267.

jeno to,    co jest w    uśeiech». Już tu    niema czego się,    tami obdarzyć,    mit ©ttgetifc^aftcn    begaben, beetgenfd)aften.

lękać, Wszystko ci    tu uprzejmo. Jabł.    Tel. 41, Rzadka

jest cnota, wiernos'é uprzejma nad cudzym. Sk. Kaz.

463. Ty bądź uprzejmym panu bogu twemu. Radź. Reut.

18, 13. (szczerze oddanym). Wszystko wedle świętej sprawiedliwości idzie, gdzie się każdy wedle niej uprzejmie miarkuje. Kosz. Lor. pr. Często ten spowiednik królowi złe jego sprawy na oczy wymiatał: wszelako go UPRZYWILEJOWAĆ cz. dok., przywilejem obdarzyć, prbb król czcił, jako człowieka uprzejmego, który mu pra-    legtren. Uprzywilejowany; Boh. weysadnj, (wejsada przy-

wdę mówił. Sk. Zyw. 2, 408. otwartego i sprzyjającego,    wjlej, cf. wysada); Sorab. 1. woszobnoh prahwowski;

Offert, fretpnütfltg, ob. Bezpieczny). Uprzejmie kochać    Vind. ofvojobodjen , vunvset, (cf. wyjęty). Za uprzywi-

Ross. P03.iioóiiTb, B034K)6jiflTb. Z serca uprzejmie w>as    lejowanego nie ma być rozumian, jeno ten, który przy-

kocham. Gaz. Nar. 1, 188. szczerze, aufrichtig. Świeca    wileju dowodzi, bo* z przyrodzenia    żaden uprzywilejowała twego jest oko ; a tak będzie-li oko twoje ‘uprzej-    wanym być nie może. Szczerb. Sax.    559. Wolność Pol-

me , wszystko ciało twoje świetne będzie. 1 Leop. Math.    ska była wolność uprzywilejowana.    Ust. Konst. 1, 231.

6, 22. (szczere. Bibl. Gd.); nieskażone, mmerberbt. — §.    (szlachecka, na przywilejach szlachectwa zasadzona).

Aliter: Uprzejmie, z naleganiem, bardzo, mocno; nadp    Stołpiński książę pod władzą króla Władysława state—

bvücfltd), [torf. Przyszedłszy do niego, uprzejmie go pro-    cznie przebywać poprzysiągł i 'uprzywilejował. Krom.

sili. Sekt. Luc. 7. Krasus na łakomych uprzejmie się    458. (dyplomatycznie obowiązał się). Pewną liczbę zboża

gniewał. Weresz. Reg. 100. — Simil. obsol. Słoność i    dla kościoła nadał i uprzywilejował.    Sk. Dz. 260. urze-

gorzkość wody uprzejmie jest przeciwna ‘drzewiu. Cresc.    downie zapisał. — Fig. Rocha ś. i    Sebastyana mają za

86. (na głowę). Baczyć potrzeba, aby powietrze nie było    patronów od morowego powietrza uprzywilejowanych,

wilgotne uprzejmie. Gresc. 4. — Z uprzejma, umyśl-    tlaur. Sk. 106. Godziny męki pańskiej sprawami uprzy-

nie , nut $letß. Wezmij żelazo z uprzejma na to zrobione,    wilejowane. ffrbst. Odp. P p 5.

a opal koniowi skórę. Uipp. 119. — §*. Titulus sena- UPSNAĆ się recipr. jedntl., potknąć się, utykać nogą; fioh

tor. Król do senatora : Wielmożny uprzejmie nam miły; do niesenatora : Urodzony wiernie nam miły, albo też: Urodzony nam wielce miły. Swad. 4, 38. List Zygm. III do Chodkiewicza : Wielmożny uprzejmie nam miły.

pent, anftßjklt mit bent $llße. Pacholik supy misę niosąc upsnął się , i stłukł ją w skorupy. Zab. 8, 543. liyck. — Tr. Fig. Upsnąć się w czym, chybić czego, potknąć się w czym, poszkapjć się; yerftoßen, ftolpent, ein Serfeljen Uprzejmość Wasza etc. Nar. Chodk. 1, 171, (r. 1605).    Utadjett. Jeśli się upsniesz, pewnie cię nachylem, Snadź

Zygmunt III. do obywatelów Wileńskich: Uprzejmie    i rozkwilem. Klon. Fl. E 4. Trzeba na przykładem

wiernym, nam miłym, łaskę nasze królewską....    przodków iść, a w czym oni upsnęli si , pilnie wy-

Dub. 164.    strzegać. Star. Pob. A 2 b.

♦UPRZESPIECZYĆ. Biel. 77, ubezpieczyć, bezpieczyć. UPSTRZYĆ, ob. Pstrzyć. UPUDR0WAĆ, ob. Pudrować.

UPRZESTRZENIĆ, ob. Przestrzenie. ‘    UPUKAĆ się, ob. Puknąć.

przyjemnym, nadać przyjemności, flngenefmt ntadjen. Cnoty towarzyskie uprzyjemniają życie tych wszystkich, co

otaczają. N. Pam. 24, 526. Ani Zamojskiego za- UPURPURZYC, ob. Purpurzyć. sługi, ani zgon chwalebny Żółkiewskiego, nie mogły UPUŚCIĆ cz. dok., Upuszczać niedok. ; Boh. upustiti, upau-

śtiti ; Vind. spustiti, prezbpustiti ; Ross ynycTHTb, yny-CKaTb, ypOHHTb, oóporiHTb, (ob. Uronić); upuszczać, nie dotrzymawać, nie dodzierżać, dać sobie z rąk ujść, z rąk wypaść, z rąk wylecieć; au3 ben §dnbett Ifljfett, loêlaffett, entfontmen laffen, entfallen laffen. Upuszczam co na ziemię idem cum wypada mi z rąk , upadło mi co z rąk na ziemię. Cn. Th. 1197. fallen laffen. Trafi się czasem, choć to dobrze łowi, Upuścić wróbla samemu kotowi. Kniaź. Poez. 2, 181. Upuściliście ptaszka. Jabl.

UPRZYJEMNIĆ cz. dok., Uprzyjemniać niedok., uczynić UPULCIINIĆ cz. dok., Upulchniać niedok., pulchnym uczynić, auftoefent. Ziemię tę ile możności przerobić i upul-chnić należy. N. Pam. 17, 205.

nas

uprzyjemnić narodowi władzy hetmańskiej dożywotniej.

Czack Pr. 230.

UPRZYKRZYĆ się komu neutr. dok., omierznąć mu dla przykrości, einem nberbritßtg Îtnb Idfttg merben. Domniemam się , że się już bogu uprzykrzyło tak często zlitowanie. Fur. Bw. G 3 b. Uprzykrzony, obmierzły, uciążliwy; Gam. sitn, Idfttg, befcfimerltd), überbnißtg. Tłumok ten ciała dźwigam, wątły i skrzywiony, Ziemia mi już obmierzła, świat mi uprzykrzony. Kchow. 86. Tyle wam stawałem się uprzykrzonym, i tak cierpliwie bywałem Buk. S 2. (wyśliznął się wam, wymknął). Jeżeli tego

XHyTb, yriHxaTt, ytiHXHBaTb * pchaniem układać, ju= fflmmeit briiefeit, preffeit. Włos z krwią spiekły w rany upycha. Kchow. Roi. 111. — Fig. Prosi by jej objawiła, co ją tak upycha, quidquid dolet. Zebr. Ow. 254. tak mocno dolega , dokucza , dopieka , co ją boli, ma3

co jej

złoczyńcę nie stracisz, -Laskę cesarską utracisz. Odym. *UPYCHAĆ cz. niedok.\ Boh. upśiti, upiclinauti; Ross. yriH-Św. 2, G g 5. jeżeli go wypuścisz, dasz mu się chronić , uciec, rooferit bu tylt entiiuftycit laffeft. Nastąpili na Agę, jakoby on ją upuścił. Kłok. Turk. 25. Po mału chodzą, ci co potrawy jakie przypraw ne niosą, gdv się boją, bÿ czego nie upuścili, abo nie rozlali. Kosz. Lor.

4 b. Zdało się , że z oczu łez coś upuściła. P. Kchan. fie fcbmcrjt.

Orl. 1, 75. ('ukanęła). Co masz, nie upuszczaj. Cn. Ad. UPYSZNIĆ cz. dok., pysznym uczynić, ftolj ntßtyen. TV. Tym

94. (trzymaj, coś uchwycił). Jednoś upuścił, drugiegos'    urządzeniem myślili upysznić śliczną galę. Knïat. Poez.

nie dostał. Cn. Ad. 510. (kto dwu zająców goni, ża-    2, 162. przepyszną uczynić, wspanialszą; Oćtyettlityett,

dnego nie uchwyci). Miawszy w ręku, upuścił. Cn. Ad.    pnttytiger matycit.

488. Już to zginionę , co raz upuszczone. Teat. 20. b,

U R.

211. Rzadko się oka/.ya znowu pojawi, gdy ją nieroztropnie kto-raz z rąk upuści. Zab. 5, 77, (cf. okazya

z tyłu łysa). — Similiter: Cnych Padniewskich szczęście <‘UR , oh Tur, ob. Żubr. raz do rąk swoich wziąwszy, nigdy nie upuściło. Warg. URĄBAĆ, rąbaniem uciąć; Ross. ypyóaTb, ypyömb, ob. Wal. 509. nie puściło się ich, nie porzuciło; e$ ließ Rąbać. URABIAĆ, ob. Urobić.

fte nie loć, ocrltcjj fte nie. Upuszczać Sprawę, utracać URACZYĆ kogo cz. di>k., Uruczać niedok , uczcić kogo na sprawę u sądu. Cn. Th. 1197. — Absolute: Upuszczać, dowód, żeś mii rad, rad komu być u siebie, podej-popuszczać, nie strzymać exkrementôw ; fahren laffett,    rnować go z uszanowaniem, uczęstować; einen el)reitoott

ftreityen laffett, getym laffett, (oie ©ycrcmente). Zły to ptak,    anfneljmen, tym bet) ftty alle (tyre atttyun, tyn gut anfnefp

co upuszcza, co swe gniazdo plugawi. Rys. Ad. 78. —    men, bennrtyen. Częstokroć miasto uraczenia gościa, to

§. Diminuendo : Upuszczać co w targu, upuszczać co z    .się jakich nabawią kłótni. Haur. Sk. 514. Kazimierz od

sumy, z karania. Cn. Th. \ 197. ustępować co, folgo-    Podolanów z niezmierną radością przyjęty i hojnie ura-

wać ; ltadjlujfeit, abbailbeln laffett, weniger neunten, itadp    czony był. Krom. 577. Król w Malborku mistrza Pru-

gebetl, tta^fe^ett. W traktowaniu czasem dobrze umyśl-    skiego z kilką komendatorów , do siebie przygoszczonych,

dobrotliwie przyjął i uraczył. Krom, 691. — Simil. rec. Uraczyć się u kogo , podweselić sobie ; fiel) bet) jemanbett bene femt laffett, fid) bet) tym gütlicf) tyutt, fidty fcbmccfcit laffett. Mniej skromnie pijąc uraczyłem się należycie. Zab. 11 , 165. Ucieszy się i uraczy. (Doch. W. 558. Winem się uraczył, i na bankiecie nogi skaleczył. Siem. Cyc. 374. Każda rozkosz to w sobie ma, że ludzie na poły szalone ku sobie zapala; a gdy się już w niej uraczą, od nich zasię ucieka. Kosz. fjor. 13.—Uraczyć, uczcić, honor komu uczynić, zaszczycić go, beeljreit. Podskarbi Krzyżacki na uraczenie wesela królewskiego posłany był ; ad cohonestandas nuptias. Krom. 595. — Uraczyć kogo czym s łaskawie obdarzyć, uczcić czym, zaszczycić; einen womit beehren, begabeit, auêjettyen. Kusił się odmienić ich stan , a uczcić je i uraczyć swobodami miasta Alexandryjskiego. 1 Leop. 3 Mach. 5. Kobieta wszys-tkicmi od natury uraczona darami. Weg. Marm. 5, 261. Kapitułę naszę wielkiemi łaskami uraczył. Birk. Dom. 153. Laski, któremi nas bóg przy chrzcie uraczył. Hebst. Lek. J 2. Przyjaciół swoich bogato uraczyli. Pilch. Sali. 138. Takową chwałą jest tam uraczony, O jakiej myśleć niepodobna drugiej. Odym. Św. 2 , O o b. Niech świeżym jego zwłoki uraczają chłodem, Grób jego drzew wyniosłych otoczą obwodem. Chód. Gem. 5. Uraczenie, uczczenie; bte Seefirttng, Söftrbigung. Na Piętrzę za łaską i uraczeniem pańskim, fundowany jest kościoł. Hrbst. Art. 68.

IGO

UPUST - UPUSZYĆ.

UPYCHAĆ - URADA.

nie wysoko zacenić, aby lekko upuszczając, na tym, cze-¹ go potrzeba, rzecz stanęła. Lub. Roz. 127. — Absolute:

Upuszczać , spuszczać, lżej, wolniej postępować w czym; rernitere contentionern. Cn. Th. 1055. Ji«ri)(«ffen, ttfltyge*

Den, erfüllen in feinem differ, cf. opuszczać się. UPUST, u, m. , spust w stawie, śluza; Boh. brlenj; Vind. doi -spust; Eccl. ; bie ©tylenfc an einem îeiefoe. Do zatrzymania wody w stawie albo wypuszczenia jej są upusty.

Kluk. Zw. 5, 201 ; bywają z dylów dębowych, sosnowych. ib. 2, 166, (cf. mnich). Gdy staw powodzią gwałtowną nabrzmieje, a na warowne nie trafi upusty, Żaden jej wyuzdanćj nie wstrzyma rozpustyi Tward. Wt. 174.—

Tr. fig. Przerwały się źrzódła przepaści i upusty niebieskie otworzone są. W. Genes. 7, ii. Otwarł bóg upusty górnej swej ‘skarbnice, Poruszył wody, gromy, ły-skawice. Groch. W. 558. 5 Leop. ib. (otworzył <‘prze-tchliny niebieskie. 1 Leop.) Bóg kazał się otworzyć kataraktom czyli upustom niebieskim. Mon. 76, 828. (bie ©tyleufen beś #immel$, bie fünfter be3 $immeló. 8ntl).)

Przepaść przepaści wzywa w huczeniu 'przedchlin (abo upustów) twoich. 1 Leop. Ps. 41 , 8. Na tę pompę nie bardzo pogodnym patrzało Niebo okiem, gdy walnym upustem deszcz lało. Min. Ryt. 2, 73, (ob. Cebrami).—

Allegor. Niech płynie rozkosz na wszystkie upusty. Hul.

Ow. 252. — §. Chirurg. Upust, fontanela, mały wrzodek, który się z pewnych przyczyn , i to na pewnych tylko ciała miejscach, z umysłu zwykł robić. Perz. Cyr. 1,138,

Vind. fontanela, vshganiza, ein fnnftlityeś ©eftymür, ftontanell. URADA, y, i. , postanowienie, rada przed się wzięta, to UPUSZYĆ cz. dok., puchem upierzyć, mit $>aitnett beftebent. co uradzono, umyślono, umysł, uchwała, zamysł; Vind. Upuszyć szatę, upierzyć szatę, pierzem unieczyścić. Cn. fvit, nafvituvanje , dofodba, fvitnu sklenenje, fvitni Th. 1193. febrtg machen.    sklenik, ber Seftylity, bie (intftyliejfong. Urad swoich i

ustaw dawnych odmieniać nie chce Jowisz, ani może.    infamia, (ruuxnos obscoenitas) ; Ross. pyraTeiCTBO, Ha-

Oiw. Oiv. 369. Dydo obwieszczona była o boskiej ura-    pyraiejŁCTBO, Hapyrame, CKai03y6dB0, 3y6ocKaibCTBO ;

dzie. A. Kchan. 9. Urady swoje przywodzą do skutku. Mon.    Eccl. uoACMfei, HacMtinna, pyraieacTBO , noHOUieme.

67, 115. Wieczna urada, fatalis lex. Zebr. Ow. 249.    Ej pokiż tych urągań, kiedy ran nie leczysz, Po co je

Wiecznych urad wiedzieć dawała skrytości ; fatorum ar-    jątrzysz, po co na nowo kaleczysz! Zabi. Fir. 63. Pod

rana canebat. Zebr. Ow. 47. (URADOWAĆ sie, ob. Rado-    poniżającym jęczy urąganiem. Teat. 4, 35. Przechodzi

wać się). URADZIĆ cz. dok., radząc postanowić, umyślić,    orszak, na cię wzrok miece, Ściskając z urągiem piece,

uchwalić, ustawić; Boh. uraditi se ; Vind. sklenili ; Ross.    Hor. 2,    326, Rzecz powszechnego urągu warta. Koił.

ycoBtTOBaTb, coBtmaTb, coBtmaBaTb, (ob. Sowietnik, ob.    List. 1,    26. URĄGACZ, a, m.,    urągający się z kogo,

Wiec); Befdjließen, einen    ntadjen, feftfefjen. Ura- ber ©pötter, Serener; Boh. ustipacèk, (cf. uszczypliwy);

dzony, Vind. sklenezhen ; Ross. coBtmaHHbul. Rzeczy w    Carn. shpotliuez; Vind. fhpotliviz, spotliviz, spotliuz,

senacie uradzone, postanowione, osądzone, urzędy do    nofazh, fhpotuvauz , pofmehovauz ; Rag. rugalaz, po-

skutku przywodzą. Petr. Pol. 456. Próżno się na polu    rughglivaz, porugavaz , (podrùgavaz joculator); Bosn.

wadzisz, jeśli doma nie uradzisz. Rej. Zw. 151. Posta-    porugaç, rugavaç, koji se ruga; Ross. pyraie^b, nopy-

nowienie z dawna uradzone. Rej. Post. K k k 5. W oćmie    raiejib,    CKajoayót, 3yóocKajb, f.    pyraie.ibHHita, CKaao-

pod cudzy dom sie podkopywa, Co w dzień uradził,    3yöKa,    3yóocKajibKa. Waruj się    towarzystwa graczów,

w nocy wykonywa. Chrośc. Job. 89. Czegóż złośliwy    urągaczów. Budn. Apopth. 79. URĄGLIWY, a, e — ie

dowcip nie uradzi, Gdy się na zgubę niewinnych usadzi !    adv., pełen urągania, f)ö() ntfd), fpöttifd) ; Boh. ausmćśny

Nar. Dz. 2, 180    (ob. Wyśmiany), rauhawy lżywy, dûtkkliwy cavillatorius,

URADZAĆ sie, ob. Rodzić się.    (cf. dotkliwy); Rag. rughgliv, (ruuxan in famis, ruuxni

URĄGAĆ ci. dok•, Urągnąć jedntl., Urągać się ree., nai-    obscoenus); Ross. pyraTeabHbiîî, nopyraTe,ibHbin. Kom-

grawać, natrząsać się z kogo, przegarzać się; etne§    panki urągliwe z twojego szydzić będą poniżenia. Mon.

fpotten, einen Dohnen, mit tfim fein ©efpötte treiben; (Boh.    65, 553. Urągliwe chychy. Przyb. Ab. 98. Nie może się

rauhati se convitiari, lżyć); Carn. shpôtam se, oponâ-    utrzymać cierpliwość na żart urągliwy. Zab. 5, 90.

sham: Croat, rugamsze, rugotim drugoga , narugavam- URAN1AĆ, ob. Uronić. URASTAĆ, ob. Uróść. URATOWAĆ, sze, naspotavamsze , (rugam, rugati capero, rugo, cripso, ob. Ratować.

urażka ; Slov. urazenj ; Vind. obrastlika, brasgotina ; Croat, vrasenye, zâmer, zamera ; Rag. ómraza ; Ross. ypaas , 3aiUHÓŁ , yumób , npmimób ; raz, skaza, uszkodzenie. rana; bte $erle£uttg, SefcfyŚbtpng, Sertmtnbung. Rzucił nań oszczep bez uraza. A. Kchan. 49. Dawid uchylił się Saulowi, a włócznia bez urazu utknęła w ścienie. 1 Leop. 1 Reg. 19, 10. Przeszedł te ognie bez urazu cały, Nic nie czuł prawie, żeby go paliły. P. Kchan. Jer. 344. Zraniony tak sobie myślał : oto mię uraz spotkał, zkądem się nie spodziewał. Ezop. 81. Uraz, poruszenie krzyża z dźwigania ciężaru. Radź. 65. zerwanie się czym. Wiud. bte 2>errenf’wtg be3 Srat£e3, be$ 3tüifgrctbö, ba3 Zerreißen, $erl)ebett. Uraz abo urwanie. Sienn. Rej. Uraz na grzbiecie końskim od siodła, sadno. Cresc. 540. eine 'Onetfćt)antnbc am SBtcberrtifłe beê ^ferbeê. ( Boh. naraz , naraża , narazek wrzód podnożny ). Kamień urazu, potknienie, ©tein beê 2ln[tojk3; theolog. n. p. Chrystus się stał kamieniem urazu tym, którzy się urażają o słowo. W. Post. W. 46. Uraz, utykanie , potknienie się, usterk , baä 2htfh>ßen. Nikt nie jest tak bojący się urazu i potknienia , któryby się i w tym, w czym się najbardziej chroni , nie potknął. Pilch. Sen. gn. 342. — Uraz, usterk, ‘‘stark , zawada, o co się potykają, uderzają, ranią; eilt Slnftüß, cinmê movan man ait* fiößt. Nie będziesz łajał głuchemu, ani przed ślepym położysz urazu. 1 Leop. Levit. 19, 14. (nie kładź dy. Bibl. Gd.). Dary fortuny, sidłem są i urazem. Pilch. Sen. list. 1, 48. — §, Moral. Uraz, uraza, obraza, to, czym się kto obraża abo obrazić może i obrażenie czyli obrażanie kogo , quasi active, którym ja kogo obrażam

narugati czelo caperare frontem)-, Bosn. rugatise, sepo- URAZ, u, et a, m , URAZA, y, z.; Boh. auraz, aurażka, tatise, porueatise, narugatise, (naruditi rugare, corru-gare, porusgiti, narusgiti injur ose tractare , porusgitise induere se veste lugubri) ; Rag. rugatise. narugatise,

(prorugovatise jocari)-, Ross. pyraTbca, (pyraTb lżyć), oöpyraTb, nopyrau., (nopyraibca pokłócić się), pa3-pyraîb (wyszydzić), CKaao3y6Mïi>, syóocna.nrrb, (2. wyszczerzać zęby). — Observes constructiones varias : Kto urąga, mniej cnoty ma. Rys. Ad. 27. Po coż się korzyć tej łakomej rzeszy, Urągnie prędzej, niżeli pocieszy.

Kniaź. Poez. 1, 119. Traci cnota swą dzielność bez winnej nagrody, Urąga kłam bezczelny na jej płacz i szkody. Zab. 13, 255. Nar. I łotrowie Jezusa urągali, którzy z nim byli ukrzyżowani. Seid. Math. 27. Kto czyni krzywdę ubogiemu, urąga stworzycielowi jego.

IV. Prov. 14, 31. Porzucił żonę, gdy mu bracia urągali, iż nie według swego stanu się ożenił Biel. 422. Urągał mi tym, i szczypał mię słowy, powiadając, że jakoby....

Baz. Hst. 72. Jako świętego Joba przegarzali królowie, takież też temu urągali rodzice i krewni jego. 1 Leap.

Tob. 2, 15. Urągały się nam obce miasta. Warg. Wal.

160. Zazdrośni jako fortunnemu zazdroszczą, tak w nieszczęściu poniżonemu urągają się. Lub. Roz. 551. Nie urągaj się z nędznego. Cn. Ad. 685. Jak z Joba urągali się królowie, tak i z Tobiasza sie śmieli powinnowaci i krewmi.

zawa-

rau-

Sk. Żyw. 2, 354. Urąganie * **URĄG, u, w , przegarzanie, nagrawanie. URĄGOWISKO, a, n,, bte ©piitterei), baö ipöfmen, Serenen; Boh. ausmćśky, (cf. wyśmiać), hawost convitiatio , dutka cavillum, (cf. dotknąć, dotkliwość); Carn. shpót; Croat, rugota ignominia ; Basn. rug, ruganje, sepotanje; Rag. rug ludibrium, ruugh probrum,

21

161

URADOWAĆ - URĄG.

U R Ą G A C Z - URAZ.

Słownik Lindego wyd. i. Tom VI.

abo obraził, bte Selctbtgnng ; Sorab. 1. roznewanczko;

Vind. shaienje , reshalenje ; Ross. oón4a, ocKopóaeHie ;

Eccl/0ÓH4U , noHMU. Uraz niedbalstwa nie jest cielesny, ale duchowny. Smotr. Lain. 10. Im milszy, kto uraził, tym cięższa uraza. Morszt. 119. (bardziej boli od swojego). Skoro rodzica dojdziesz obecności, Tam lepiej twoje urazy opowiesz. LJstrz. Troi. 88. Niemasz krzywdy, ani tak wielkiego urazu, żeby was pojednać nie można. Pot. Arg. 454. Myśli on coś, z wiecznym co urazem Byłoby Wbtydu i niewinnej szaty. Tward. Daf.

66. Nik nie śmie dla urazy prawdę mówić. Bot. Pocz.

656. Mam urazę do niego o zniewagę mojej córki.

mam chrapkę nań, wark, eilten ©roll (id* beu. Miał Bolesław zadawnione do Włodzimierza urazy, że ojcu jego niektóre zamki poodbierał. Nar. list. 2,

135. Tak ma dotkliwe serce, że uraz najmniejszy mu żywe rytraty czyni w myśli. Min. Byt. 3, 329. Zły do urazy bierze przestrogę, dobry do poprawy. Fredr.Ad.l.

Uraz swoich już nie pamięta. Weg. Mann. 1, 85. URAZIE ta. dok., Urażać niedok.-, Boh. urazyti; Slov. urazu-gi ; Carn. urashiti, urashem, shaliti, samireti ; Vind. obrasit, arshalit, arsjelit; Croat, vraziti, vrasaifi, vre-gyûjem ; Bosn. uraziti, uvraziti, uvrjediti ; Rag. urjediti, uvrjêdili, vrjêdili , urjeghjati, uvrjêghjati ; Ross, yiim-6htl , yuiHÓaTŁ, npmmiÓHTb, npiuuHÓaib, (ypaamb, ypa-jKan» porazić); ranić, skazić, uszkodzić, nadwerężyć; UREW1EC, wca, vu, dymna zuzel w kominach hutnych

pieców, ber 9ïid)t, 2Iugenntcftt, Sllntep, 3titfbhtmett; dzieli się na gornistą , ^Otttpljolpr, ©rmtnid)t, skorupiastą ïutig , mszystą 28ci$iud)t. Sienn.. Wykł.Ą (cf. nic chym.; cf. perzyna).

Teat. 21, 96.

2DîôgIic^îcit üeïetbtgt ju werben, ©mpftnblichfett Tr. — g. Active: Przymiot tego, co drugiego uraża, bte 3ln$uglicfp feit ; _ Vind. ‘ navlezhlivost. URAZITELNY, URAŹL1WY, URAŹNY, a, o, snadny do urażenia ; Hag. uvrjediv ; Croat. z,inneren , oerlefcftar, leicht ju Ueletbigen, cmpftubltd). Ludziom delikatnym, uraźliwym i czujnym, wolniejsze przykładają wezykatorya. Krup. 5, 400. Gdzie go zaś kto pieniędzmi urazi ? złoto najuraźliwsze rany goić zwykło. Teat 32. b, ] II. — Uraźliwy activ., urażający, anjuglicft, fteleibigenb ; Vind. navlezhliu; Bosn. uvrjediv; Hoss. o6h4hmö , oöiuenü, oöh/ujhbliB , oöh^thbhö, o6h-4H0 , 0CK0p6HT(Mi>Hhiîî. Turcy nie umieją o chrześcianach tylko uraźliwie mówić. Kłok. Turk. 11 2. 'URAŹNY, a, e, urażony, uszkodzony, nadwerężony; Vind. fhrimfast, fhrun-fast , brasgoten, »erlebt. Zywokost uraznym jest doświadczonym ratunkiem. Syr. 261. — Uraźny kamień, w gorzałce utarty piją, na podźwiganie się, zerwanie się, na uraz. X. Kam.

URĘCZYĆ cz. dok. ; Boh. urućiti , urokowati ; ręcząc upewnić , zaręczyć , nerftnrgett. Gdyby uręczył albo obiecał komu zapłatę na dobrach swoich .... Sax. Tyt. 58.

UREGIESTROWAC , nb. Regiestrować, UREGULOWAĆ, ob.

Ustatkować.

UREKREOWAĆ, ob. Rekreować. URET ziele, ob. Urzet, ob. Farbownik.

»erleben, ftcfcftabtgen. Gdy masz wrzód jaki bolący, już nie tylko narażenia się boisz, ale i podobieństwa, gdy kto z ręką abo z czym inszym obróci się do ciebie w tę stronę, gdzie boli. Rej. Zw 86 b. Nie uraziwszy, nie uleczyć rany. Fredr. Ad. 56. Żelazo z ogniem, cho- URFA, y, s , cyprinus orfus, ryba lipieniom bardzo podo-ciaż urażają, Miłe są kiedy jednak zdrowie dają. Past. bna. Kluk. Zw: 5, 164. ber Orf, eilt $ifdj.

na cz.)S₅; Ross. yBOJibHcme, yBO.ienie ; z Niem. ber Ur* lauft. Żołnierze z rejmentów idą na wsie za urlopami . Perz. Lek. 2, 4. URLOPOWAĆ cz. niedok., urlopem opatrować, fteurlauftett, llrlauft ertfieilen. Za ordynansem do marszu komendanci korpusów ściągną urlopowanych. 5/. Ob. 22. URLOPNIK. a, m, Nar^Tae. 3, 55. urlopowany; Hoss. yBo^HTe.iŁHBiiI, ein 33eurlaufttcr.

162 URAZIĆ - URAZITELNOŚĆ.

URAZITELNY - UROBIĆ.

Fid. 351. Urażać się w co. Cn. Th. 1197. Urazić sic 'URLIEŃSKI a, e, n. p. Urlieńskie księstwo. Corn. Du*. czym, peculiariter sonat, laedere spinam pondéré, fran- 181. Urleńskie. Dwór. J 3; Orleańskie, ob. Aureliański. gere limbos pondéré, ib. zerwać się, fili) »erregen, oer* URLOB, URLOP, u, m., uwolnienie żołnierzy z rejmentu renfeit mit heften, ftd) yerbebett, »erbrechen, mit £>eften ©cfta* belt tfmn. Jak mię uraża , jak mię boli ta rana. Past.

Fid. 250. jak mi dokucza-, jak mię piecze ; mic mid) bte JBttnbe brennt, fdjmerjt. — §. Morał. Urazić kogo, trafić mu w sadno, obrazić go; einen beleihten, »erleben, oertiutiiben, tftttt meftc t§Utt; Croat, zamerjamsze komu; Ross.

0ÓH4’feTb , OÓHJKaTb, H3'B06H4rkTb, «3X0611*311., OCKOpÔHTL ;

{Eccl. npupamato suboffendo). Prawda pospolicie uraża. Roli. URNA, ob. Popielnica.

Kom. 3, 415. ( w oczy kole). Oświadczyć to drugim, iż UROBEK, bku , m , zarobek, ber ÜBerbienft. Gdy wie, iż nas    urażają,    jest to    prawie toż samo, co ich urazić.    tą pracą wiele sobie zarobić, a    tym    urobkiem    tyle    iro-

Zab.    4, 154.    Skoro    kogo urażą, zaraz nienawidzą. Pot.    je agonić może, bardzo rad będzie    pracował.    Hej.    Zw.

Zac. 43. Nie zawsze mamy ku tym nienawiść , którzy    167 b. Rej. Post. 11 5. Człowiek z urobku swego    się

nas urazili, ale tych zawsze nienawidzimy, których my    raduje. J. Kchatu Dz. 1. Kmieciowi, który ugoru    nie

sami uraziliśmy. Zab. 3, 268; (oderunt quem laeserunl).    poorze , urzędnik urobek ma hamować. Haur. Ek.    31.

Urazić kogo ciężko    Ross. 3arpyÓHTŁ. Gdy kogo ciężko    Nasze piszem nadzieje i smutne    nagrobki, Gdzie    twych

urazisz, od siebie    odrazisz. Chmiel, i , 61. Jednym    czynów,    twej sławy miały być    urobki. Pot. Jow. 85.

słówkiem urażeni zaraz się wyzywają na szpady, pisto-    UROBIĆ    cs. dok. Verbi. robić *    zrobić, uczynić,    ufor-

lety etc. Boh. Kom.    2. 107. Uraziłbym go tym na sie-    mować ,    utworzyć, wygotować,    wystawić; Bosn.    upo-

bie.    Teat. 8.    e, 53.    URAZICIEL , a, nu, który kogo    slovati, madden, Perfertlgen, fertig    niadjen. Urobił    mu tarczę

uraził; Boh.    aurażce    ; Boss. cit4yra, ber 3SerIe|er, Śe*    dziwnym rysowaniem ozdobioną.    Olw.    Ow 515.    Mur    oko-

lelbiger. URAZICIELKA, i, f — URAZITELNOŚĆ, ści, i.,    ło zamku urobiony z śpiży. P. Kchan. Orl. 1, 77. Sen,

snadność bycia urażonym phys. et mor., bte SSerleJdwrfeit,    rózgę uśpiącą Stygową mocą urobiwszy, na ciemiona    mu

Kijowa , Białej Cerkwi , kędy mogiły i uroczyszeza onych pierwszych i cnotliwych miłośników ojczyzny. Falib. li 2. Nasi Wołodara porazili i uciekającego na 'uroczyscu Wysokim pojmali. Stryjk. 183. Drewlanie widząc Ihora w małej drużynie, uderzyli nań na *uroczyscu.... Stryjk. 117. UROCZYSTOŚĆ, ści, ź., obchód czego solenny, rocznica; bte geperlidjfeit, feperltdje Segefjung, geper; Slov. sła-wnost, (ob. Sławność); Sorab. 1. iwatocżnnofcź ; Vind. fvetezhnost, fyetelilhnost, (ob. Świąteczność); Uosn. gód (ob. Gody), blag dan , (cf. błogi dzień); Ross. et Eccl. npasAnecTBO , TfCLUibCTiiO, TopatecTBOBanie ,    ( cf. targ ).

Uroczystość urodzin twoich. Tr. UROCZYSTY, *URO-CZ Y WISTY, a, e, UROCZYŚCIE adv., solennie obchodzony, fet) erlief) ; Slov. sławny, ob. Sławny; Slov. wyroćity, wÿ-rocnj anniversarius, roczny; Sorab. 1. fwatocżnć, (cf. świąteczny); Rag. blagdan ; Ross. TopatecTBeKHUH, 6aa-ro3tiaMeHHTbiH, (ob. Znamienity ). Niechaj dziś zabrzmi tryufm uroczysty. Pieśń. Kat. 98. Uroczyście, solenniter. Zygr. Gon. 552. Uroczyście obchodzić ; Ross. Top*ecTBO-bbtł , (cf targować).— Transi. Słowo moje jest uroczyste, nie möge go nie dotrzymać. Weg. Alarm. 1, 142. święte, mein Sort ift fieilnj.

przyłożył. A. Kchan. 148. Zaślubienie to urobiłoby z dwóch krajów jedno mocarstwo. Stas. Hum. 2, 62. Coż myślisz urobić nowego? ßardz. Trag. 503. Łacniej rzecz urobić, niż zepsowaną naprawić. Lub. Roz. 234.

—    §\ Urobić, zarobić; »erhielten, erarbeiten. Leniwy sługa, mając funt sobie powierzony, nic nie urobił. VV.

Post. W. 3, 17. Ten, co wziął pięć grzywien, robił nimi, tak iż zyskał nimi drugą pięć; a ten, co był wziął dwie , urobił drugą dwie. 1 Leop. Math. 25, 16.

—    §*. Urobić, zmordować pracą, zpracować, ntübe ar* betten. Wół stary, urobiwszy się, przyszedł do domu.

Fjzop. 44, — |2. 2) Urobić. Urabiać, różnie przerabiać, kształtować; mobeltrcit-, »erfdjiebeńtlidj formen, beugen.

Widzę modny na wierzchu jej głowy partyr , sudanno na róg i szlak pofałdowany, pokawałkowany i urobiony.

Mon. 69, 586. Znamiona pisarskie po słowach kładą sie na znak rozmaitego przestanku z różnym głosu urabianiem. Głos przed temiż przestankami tak się urabia, iż raz jest niby przecięty bez spuszczania lub podniesienia , drugi raz jest niby zawieszony z podniesieniem

g.o trochę, albo z spuszczeniem mniejszem lub większem, albo z zupełnem spuszczeniem. Kpcz. Gr. 1, p. 30. et

51. UROBNY, a, e, snadny do urobienia, leidjt ju bear* *UROD , u, m., 1) urodzenie się, bte ©ebltrt, baâ auf bte

betten. Ruda jest nieurobna , ₍gdy górnicy nie wiele jej mogą na dzień wydobyć. Os. Żel. 39.

UROCHMANIĆ, ob. Rochmanić.

UROCZEK, ob. Urok. UROCZNY, a, e, — ie adverb. ; Boh. auroćnj ; Ross. ypouHHil ; coroczny, doroczny; jdftrltd), ttfljdbrlicf) , 3Cif}te& *. Zwyczajne i uroczne ofiary. Warg. Wal. K 2. A. Kchan. 217, — §. Uroczny; Boh. urkli-wÿ; urzekający, czarujący; befprecfjeitb, bejaubernb. Brzmienia twej lutni uroczne tknięcie Zmysłami memi rozrządza. Kniaź. Poez. 1 , 107. W niej się dla nas odżywiły uroczne wdzięki Atenek. ib. 3, 11. — Uroczysty, feperltcb. Pamiątki ich urocznie celebrowane były. Smotr. Lam. 170. Prowadzą je na pogrzeb i urocznie palą; celebri in parte cremant. Źebr. Ow. 558. ’UBOCZNIE, a, m, ziele, podobne zielu pępkowemu, jedno ma list dłuższy. Spicz. 41. Dzieci zielem urocznikiem obkładać , zaehowawa je od złego urzeczenia bab i od inszych strachów, ib. (Boh. auroćnjk , poplatnjk czynszo-wnik , cf. rok , obrok). UROCZY, a, e, urzekający, czarujący, bejatlbentb. Gdy na mię rzucisz twój wzrok uroczy, Krew' w moich żyłach gwałtowniej bieży. Chód. Gesn. 4. Mały bożek tak był piękny, jak twe lube oczy, Tak swobodny, tak miły, jak twój śmiech uroczy. ib. 127. UROCZYĆ cz. niedok. , urzekać, oczarować; befpredjen, bejaubent ; Ross. yponuTb, imypoHHTb , R^xy-pouHBttTb, (npucpomiTb, iipHcpomiBaib termin naznaczyć; Rag. urocciti dan ; Bosn. urociti dan diem statuere, urocni dan pacta dies). Mój ton, mój sposób myślenia nie uroczył nikogo. Teat. 23, 22, UROCZYC1EL, a, m., urzekający ; Sorab. 1. zaretżnjk incantator, ber 23efpred)er, cf. urok. UROCZYSKO, UROCZYSZCZE, a, n. ; (Ross. ypounme* powiat, kraina); kopiec, miejsce graniczne. Tr. ber ©rdn$* ftetu , SDłaMtyuufen ; [nazwa miejsca nieosiedlonego , Scnen* nrntg einer tutöngefiebelfer órflidjfetł 2 ]. Około Kamieńca,

163

UROBNY - UROCZYSKO.

UROCZYSTOŚĆ - URODA.

2Belt fontmen. Wszystkie ofiary pierwszego urodu kapłanowi będą przysłużali. 1 Leop. Hum. 5, 9. — §*. Urod, to co się urodziło, narodziło, to co się rodzi, produkt, baê (Eräugte. Jako z gumien pierwsze urody oddziałać będziesz, tak i z pokarmów dacie pierwociny panu. 1 Leop. Hum. 15, 18. Dni nowych urodów. 1 Leop. Syr. 24, 35. (nowych urod. 3 Leop.). Ziemia Judska dawała użytki a urody swoje. 1 Leop. 1 Mach. 14, 8. URODA , y, z. ; (Boh. et Slov. auroda * żyzność , urodzaj; Ross. ypoAt, ypoAHHą poczwara, ypoA-iHBOCTb po-czwarność) ; wzrost i kształt ciała ; Ross. CTaib, (ob. Sta— tura, stan, postać); ber 3Bucf)3 uttb bie ©ejfalt be$ Stör* per$, ber Sorperbau. Był urodą nie wielki. Rej, Post. N u n. 1. Król Stefan był pan wysokiej urody, i krasny dosyć. Biel. 743. W kraju tym tak żony. jako i mężowie urody mieli wielkie a suche. Biel. Św. 159. Kapitan mierzy taśmą urodę Bartosza. Teat. 52, 59, Nie trzeba męża mierzać po urodzie. Mon. 71, 544. (w korzec chłopa nie mierzą). Niektóre wyspy są puste od ludzi dla potwor , które mają straszliwe urody. Biel. Św. R 2 b. (są strasznej wielkości). Ukazał z długiej jamy łeb wielkiej urody modry wąż. Olw. Oiu. 105. (ogromny łeb), — p. Uroda , piękny wzrost i kształt, krasa , uro-dziwość; Ross. cTamocTb, ocaima, 4o6po3pauie, óaaro-3paqie, 6.iaroo6pa3ie, fd)öner 2ßudj8, fdföner Sau, fdjöner Störper. Uroda w ogólnym znaczeniu, bierze się często za piękność. Pam. Warsz. 4, 45. Cudności abo urody konia i proporcyi jego opisać nie potrzeba, bo ta jest w oczach ludzkich. Haur. Ek. 147. Uroda bez przyjemności, nie pociągnie wiele gości. Cn. Ad. 1205. (pięknie, a dalej nic). Uroda często szkodliwa, ib. 1206. Uroda rzadka bez wady, rzadko cnotliwa, ib. 1207. Uroda rzadko się cało dochowa ; uroda rzecz nie trwała. ib. Uroda wielki orator, wielki mocarz, ib. 1208. Uro-

164

URODZAJNOŚĆ - URADZAĆ.]

URODZINY - URODZIWY.

Ziemia wyda urodzaj swój. 3 Leop. Levit. 16,

się

tu tyle,

dy dość, a serca mało. Cn. Ad. 905. Nieurodę dowcipem nadgradzać. Chrośc. Ow. 201. — Personif. Uroda, osoba urodziwa, krasna; eine ©d)ön|ett, feßitne, tt)0|lge* ftaltete ^erfott. Od urody do urody Lecą złej chciwi swobody. Zab. 7, 289. — 2) "Uroda, URODZAJNOŚĆ, ści, z.; Boh. aurodnost ; żyzność, bte $mc()tbarfett. W tej ziemi grunt jest dobrej urody. Biel. 569. Ziemia wyda urodę swą. 1 Leop. Levit. 26, 5. (urodzaj swój. 3 Leop.). R. 1524 była wielka z nieurody drogość zboża, z mrozów, które stały aż do światek. Biel. Sw. 287. z nieurodzaju, SißntacR URODLIWY, URODNY, ob. Urodziwy. URODZAJ, ju, m., URODZAJE plur.\ Boh. auro-da roćni ; Slov. uroda, obroda, rocnj auroda , strowa ; Dal. litina, (cf. lato) ; Rag. urod ; Ross. ypoacan ; kre-scencya żyzna, hojna, żniwo bogate, obrodzenie; geje* gnete grüßte, fnidjtfmre fêrnte, guteö Safjr. Bóg nam wtedy dał urodzaje ; zebraliśmy cokolwiek grosza. Teal. 30, 51.

5. ("urodę swą. 1 Leop.). — Fig. Z owocu ust mężczyzny będzie napełnion żywmt jego, i użytki ust jego nasycą go. 1 Leop. Prov. 18, 20. (urodzaje ust jego. 3 Leop., płody). — Nieurodzaj. Zab. 15, 79. SÄißlMdjS ; Boh. neauroda ; Vind. hudu letu, neporednu letu , tinku letu , burna , jelova , flaba , terda , vpizhla lietina ; Bag. nedacchja ; Ross. HeypotKan, ne4opo4’B, Hero4t. Na mały urodzaj, co po wielkim gumnie? Pot. Jow. 76, (cf. wielka stodoła , a w niej cztery kopy). URODZAJNOŚĆ, ści, z., żyzność , obfite rodzenie , przymiot tego , co obradza , bte j$ntd)barfett; Boh. aurodnost; Carn. rodo-vitnost; Vind. rodovitnost, fadovitnost, fadlivost ; Croat. rodnoszt, rodlyivoszt; Rag. rödnos, rodglivost ; Ross. ni040Hocie, n^040p04ie. URODZAJNY, a, e,— ie adv., żyzny, obficie rodzący, obradzający ; Boh. aurodnÿ ; Slov. urodnÿ; Carn. rodovitn , porodn ; Vind. roden, rodovi-ten , fadoviten , fadliu , faden; Croat, roden; Rag. rö • dan, rodgliv, rodni, porodni ; Bosn. rodan. , plodan ; Ross. ypoHtauHbiH, fruchtbar. Urodzajna ziemia jest ta, w której po większej części pożyteczne rośliny rość i dojźrzewać mogą. Kluk. Rosi. 5, 70. Urodzajny rok. Zab. 13, 79. Nieurodzajny rok. ib. ein SDftßjaßr , $e|l* ja|r. URODZENIE, .ob. Urodzić. ‘URODZENIEC , ńca , m ; Ross. ypoateHeus; turodak , ztądrokak , turodowiec, indigents; ein ßtnge&o|rner, (Etn|etmtfd)er, 3nnlćtnber. Urzędy dawać tylko powinniśmy rodzicom starożytnym i uro-dzeńcom W. X, Lit. Stat. Lit. 74. URODZIĆ, cz. dok. słowa niedok. rodzić, ‘URADZAĆ ; Boh. uroditi ; Ross. ypo4HTb, ypoJKaTb; płód wydać, spłodzić; gebä|ren, lentorbringen, erjeugett. — Phys. et tr. Patrząc ludzie na taką miłość tych przyjaciół, mówili: jakoby ich jedna matka urodziła. Sk. Żyw: 1, 150. To jest doświadczona , iż nm urodzi sowa sokoła, sikora słowika, jastrząb' gołębia. Żarn. Post. 2, 276 b. Dotąd dowcip Europy nic podobnego nie urodził. Boh. Kom. 4 , 141. Insze grunta trzydzieste owoce oddają, Drugie we dwoje więcej uradzają. Groch. W. 91. — g. Bec. Urodzić się, wydanym być na świat, przyjść na świat, narodzić się, spłodzonym być; Rag. uroditise, auf Mc Seit fommett, ge* bohren werben, airô fitest ïomraen. Urodzi! się, ożeni!, ży!, umar!. Zab. 15, 200. (er lebte, nantit ein Seift, unb fiarlt. @ e n e r t). Co się nie urodzi, tego nie chrzczą. Pim. Kam. 60, (cf. jeszcze się nie urodziîo, a już się ochrzci-!o). Co się urodziło umrzeć musi. Cn. Ad. 104. Jeszcze się ten nie urodził, ,ktoby wszystkim dogodził. Mon. 67, 684. Co się urodzi łyso, łyso zginie. Jabl. Ez. 132. Birk. Chodk. A 5 b. (nie poprawisz goj. Urodziłeś się dumnym, upartym, i słabym razem. Nieme. Bibl. Targ. 14. Darmo tym być, do czego kto się nie urodził. Kras. Baj. 65. Cokolwiek przedsięweźmie pisać Nie potrzeba mu ni szukać. ni chwytać, Samo przychodzi snadnie i tak miło , Źe się . zda, to urodziło. Opal. Poet. — Oecon. Urodzi si uradza się tyle, daje ta rola tyle z takiego zasiewku, wyniesie tyle urodzaj, redit. Cn. Th. 1197. e$ iMCfyft |ter jo imb jo oiel, ber SIrfer trägt jo unb fo oiel — Urodzenie, narodzenie, przyjście na świat; Croat, porod ; Cam. rojstvu ; Boss. potK4ecTBO, poterne , bie ©eftltrt, b«3 auf bie Seit kommen, aué ßidjt fommett. Jeden jest sposób urodzenia, a tysiąc zginienia. Rys. Ad. 17. Urodzenie, aliter ród, z którego się kto rodzi, familia (obs. naród), dom, gniazdo; bie ©eburt, ba3 ©ejc^ledjt, ^erfomuten. Głupi ten , co się wstydzi swego urodzenia. Teat. 25. c, 7. Częstokroć ludzie, których nazywamy bez urodzenia , ratowali ojczyznę swoje. Oaz. Nar. 1 , 106, nie familianci ; oppos. wysokiego urodzenia, pan z panów, ob. Familiant. — Similiter: Dobrze urodzony, dobrego rodu; Boh. et Slov. urozenÿ; Ross. ójaropo-4HHH , 6^aropo>K4enHMH ; (6jiaropo4CTBOBaTb szlachcicem być), oort guter Slbfimft. Szlachcic dobrze urodzony. Mon. 70, 776. Człowiek dobrze urodzony, a nierozsądny i głupi, zakałą jest krwi swojej. Kras. Pod. 2, 210. Mon. 65, 216. — Qua tituL: Pomniejszym kasztelanom tytuł urodzony pozwalają. Nies. 1, 249, cf. wielmożny, So|b gebo|nter ; Boh. wysoce urozenÿ, jaśnie wielmożny. URODZINY plur., dzień obchodu urodzenia się, rocznica urodzenia się; Cam. rojstne dan ; Vind. rostveni den; Eccl. po4HHH, pocenia 4eub, ponuamma, ber ©ebnrteftag, baö ©efmrtśfeft. W dzień urodzin podstoliny, mąż jej był nadzwyczajnie ustrojony. Kras. Pod. 2, 258. URODZIN-NY, a, e, od urodzin, ©elwrtätagS * ; Croat, rogyeni, na-talilius. URODZIWY, TR0DLIWY, ‘URODNY, a, (Boh. aurodnÿ foecundus, urodzajny; Slov. urodny, płodny; Boss. ypo4JiHBbiH poczwarny, ogromny; Eccl. ypo-4HBMH, oypoAT», 6e3iyMHbiH, rjynun, 4ypaKb głupi); wysokiego wzrostu, groß, groß geroacbfcn. Saul był bardzo urodzimy, tak , iż nad lud wszystek ramionami był wyższy. Sk. Żyw. 2, 34. Artysta len, chłop jak dąb ; a choć był chłopem tak urodziwym, wolał przeeię muzyką się bawić, niż zbijać. Budn. Apopht. 51. — g. Pięknie urosły, kształtny, przystojny, krasny, piękny; fd)im getMdp jen, tt)0|lgeftaltet, jdjön; Boh. spanilÿ, (ob. Wspaniały); Croat, obrażeń (cf. obraz), kipen, (cf. kibić) ; Rag. obrà-zit; Boss. CTBTHblH , OCaUHCTbIH, ÓJiar03paUHŁIH ; Eccl. 4o6po3pauHhiH , caHOBHThin. Urodziwy, który z wysoką i okazałą postacią łączy oraz proporcyonalny skład ciała.

URODZIWOŚĆ-UROK.

UROKLIWY - URÓŚĆ.

165

ręką omdlałego ściera na uroki. Pot. Syl. 279. Urokom zazdrościwego oka podlega. Kiok. Turk. 56. Stawiają w Persyi figury trzech doktorów przede drzwiami, aby goście na nich patrząc , wszystek jad i uroki wypuścili. Kiok. Turk. 148. wszystkę złość. — Fig. Urok omylno-ści zaćmiwa dobre rzeczy, a nieustawiczność ‘żądliwości przewraca zmysł bez złości. 1 Leop. Sap. 4, 12. In meliorem partem: Co za urok! kiedy otworzysz twe piękne usta na uśmiechnienie. Cbod. Gesn. 4. (powab, zachwyt). Słowik miłosnym tknięty urokiem , Piosneczki nócił nad czystym stokiem. Zab. 11. 341. Zabi, przejęciem , zachwyceniem ; ©ntjücfen,    W czystej

myśli i zdaniu, pięknyś nie uroczkiem, Nie żartuj, że cię ktoś tam Muz nazywa oczkiem. Zab. 12, 527. Ejs-sym. — Aliter : Z nieszczęsnym urokiem w rozmowy się wdawszy; mało ominę. Zebr. Ow. 151. — 2* ) Urok, umówionego co, umowa, uchwała, postanowienie. Cn. Th. 1198. ber SefcblufU Vertrag, baer geftgefeftfe, Seftmim» te. Czyjaż dusza jest urokom nieba niedostępna. Zab. 1 b, 71. UROKLIWY, a, e; Boss. ypcrauBbin ; urzekający, czarujący, oziewający , ozioniający ; bejaubernb, befterenb. Nie tknął go zyzek urokliwy. Zab. 9,251. Ejssyrn. Blask fortuny urokliwym zazdrości podległy oczom. Nar. Tac. 2, 279.

Parti. Warsz. 4, 45. Ukazali się dwaj młodzieńcy przy nim, w moc urodziwi , w sławie dobrzy, ozdobni w ubierze. 1 Leop. Mach. 5, 26. Szczęśliwszej , śliczniejszej i urodliwszej nie wiemy. Groch. W. 360. Job syny w cnotach godne I córeczki miał urodne. Pieśń. Kat. 150. Któraż urodna, by nie była pyszna! Jabi. Ez. 6 Izabela, Zygmunta córa, urodliwa , obyczajna. Biel. Sw. 135. Dziewka dziwnie urodliwa, pulcherrima. Zebr. Ow. 212. Ko-loman był nieurodliwy, maluczki, kosmaty, rozoki, twarzy dołkowatej. Biel. Św. 128 b. Urodziwe kobiety.

Nieme. Król. 4, 185. Piwo Hamburskie płeć tak mężczyznom , jak białogłowom urodliwa czyni. Syr. 946.

URODZIWOŚC, ści, £., kształtność, kształt, piękność; bte Soljlgeftaltfjeit, @d;ônÇeit ; Bag. obràzitos ; Croat, obrà-sznoszt; Boss. CTaiHOCTb, caHöBHiocTb ; (Eccl. ypoACTBO, iopo4CTBO, Be^ołfMHi«, 4ypanecTB0 głupość). UR0DZ0-NOSG , sei, £., qua titul: n. p. Bej, zacnie urodzonemu p. Stan. Szafrańczowi z Pieskowej Skały, staroście Lelowskiemu: iż urodzoność twą znam jasnego oka i baczenia , zdało mi się te księgi nie do kogo innego napisać, jeno do urodzoności twojej. Bej. Zw. 182. (en).

Söüldgebotinten). ( Boh. urozenost nobililas generis ; Slov. urozenost generositas ; Boss. 6)iarop04ie szlachectwo).

UROIĆ cz. dok., rojąc w głowie utworzyć, wymyślić; Eccl.

nie, zguba; ber Sśerluft, baê -Serloreugeljcn. Ty z ciepła dusze ciągniesz bez uronu I ziemi wnętrze siemieniste warzysz. Zab. 10, 150. Koss. — Aliter: Cokolwiek uro-nem płodnym na świat okaże ciał istotnych brzemie , Za twym to wszystko darem rozpościera ziemię. Zab. 15, 9. Kniaź, obrodzeniem płodnym , fruchtbare ©rjeugung. URONIĆ, ob. Ronić. ‘Uronienie, pomiot, abortus. Urs. Gr. 192, ob Poronienie.

H6ni|ieBtiTH, B03HenmeBHTH, Hemuyio, etinaćS ©djroäwte* UROŃ, u, m., Uronienie; Ross. ypoHt; utrata, uszkodzę-rifcUeä erbenfeit, erbtcbten, ftć^ träumen laffen. Nie każdemu to przystoi, Co sobie we łbie uroi. Nar. Dz. 3, 224.

Urojony, przywidziany Boss. MemaTeJiBHUH, npH3paqnbw.

Urojenie, przywidzenie; Vind. ismiflik (ob. Zmysł, wymysł), muhuvanje (ob. muchy w głowie), muholovitje, fantasia, (ob. Fantazya) ; Slav, upiranje ù pamet, ( cf. uprzeć); Boss, et Eccl. npH^pairb, MCYbTa, 6pe4a, 6pe-4HH (ob. Brednia), npimy4bi, nenmeßaHie. Uroiło mu się coś w głowie. Teat. 8. b, 85. ubrdało mu się, eê tft ‘URÓŚĆ, UROSNĄĆ, urósł, f. urośnie, *uroście neutr. dok.,

tfmt eine ©cbrcännerep in ben $opf gefommen, er pat ©r* fcbetnmtgen. “URÓJ, ju, ra., urojenie, wymysł; ein fd)n)är* ntertfdjer ©ebanfe, ©ebroärmem), ©rbiebtung. To są poety uroję. Przyb. Milt. 260.

UROK, u, m., UROCZEK, czka, m. dem. ; (Boh. aurok, urok, aurocćk czynsz roczny, auroćky, auroćnice crusla lactea\ Rag. urök, ugovor * umowa ; Bosn. uzrok, pri— rok causa, caput, orig o ; Boss. ypoiCL * roczny płat, opłata, pensum, lekcya, cf. pOKt*los, szczęście, cf. wyrok; Eccl. oópOKB, oyąoKi» dań, czynsz); urzeczenie, uroczenie, oczarowanie kogo ozionieniem, wzrokiem, złem okiem; Boh. aurok, aufek; Sorab. 1. zarćtżeno, skuzwano ; Carn. uroki, urozhûst ; Vind. vurak , ureku-vanje ; Croat, vuröki ; Ross. ypoKH , H3$yponeHie , 3aro-Bops ; Eccl. ypoKH, npnaops onect, ba§ Sefdjrepen, fpredjen, Sefje-mt, Sejaubern, burd) böfett 91tl)em, Sltcf; przyrok , oczarowanie. Volck. 289. — Pr. et tr. Domyślam się, to będą uroki, zapewne cię która Złym okiem baba na czczo zajrzała ponura. Zab. 11, 375. Zabi. Są uroki, które z oczu zarażają, jak bazyliszki , i są oczy, które w się niemoc biorą. Sk. Kaz. 106. Przez sny na-pomniony, chciał do czasu córkę mieć dla uroku złym oczom ukrytą. Pot. Arg. 354. Matka do wódek, i swą

Urastać niedok. ; Boss. ypóCTH, ypocraTb ; pewnego swego wzrostu dojść, wysokości należytej dorosnąć; groß IMdp fen, CtufmaĄfen, enna^fen, phys. et tr. Człowiek dotąd ‘roście, aż ‘uroście, i więcej juz ‘rość nie będzie. Glicz. Wyc.h. O 2 b Gorczycy urasta drzewo takie, ze też ptacy powietrzni przylatują, i mieszkają na gałęziach jego. 1 Leop. Math. 13, 52. Urosły Bosn. urostlÿ. Z tego Maryusza tak małego on Maryusz urósł, który Afrykę podbił. Warg. Wal. 221. Łatwiej jest burzliwym ludziom nie dopuścić uróść, niż kiedy już wielkiemi urostą, chcieć im dopiero rogów ucierać. Gorn. Dw. 577. Pochlebcę, matacze, i inni zli ludzie, którzy niecnotą uróść chcą. Gorn. Dw. 594. (w górę iść, wspinać się). Iż pieniędzy tych długo nie brał, tedy i sumy kapitalnej i interesu urosło było do 50000. Warg. Wal. 228. eë mar angcit)ad)fenbtê .... — Uróść z czego* wyniknąć z czego, wszcząć się z czego ; roorauë entfielen, entfprin» gen, erroadjfen, Patrzyła, co to był za zgiełk a co z tego uróść miało. Sk. Żyw. 2, 56. Nie wiem , jaka kro-tochwila Wasz Mościom z rozprawy mojej uróść może. Gorn. Dw. 15. Zapomnieli, coby im było z tej wiary ich uróść mogło. Rej. Post. T t 1. Z wolności urośnie niewola. Wad. Dan. 210. W tym na Rzymskie pań-

166

UROŚCIĆ - URSZULA.

URT - URWAĆ.

stwo oburzyły się narody i wojna trudna z niemi rosła. 1. URT; Sorab. 1. nort, ob. Ort. 2. URT n. p. dla owiec,

ob. Hurty, Hurt.

URUMlEiMĆ , ob. Rumienić. URUMOWAĆ, ob. Rumować. URWĄ, y, z. , miesce, zkąd się ziemia urwała, przerwa, przepaść. Cn. Th. 1198. eilte 5îluft, £äugefluft; Ross. OTBitüb, yiecL. — Aliter: Urwą, sztuKa ziemi, skały, od przerwy abo urwy stojącej odpadła ; ein abgertffeneîl (Srbftücf, gelfenftutf. Ogromna skały urwą , strącona z góry wierzchu, runie z gromem do dołu. Staś. Num. 1, 148. — £. Urwą, załebki, bitwa, targnienie się, mocowanie; Die aicutferet), ©ctylogere^, Salgerct). O urwach: Tak się na się hultaje srodze powaśnili, Czylić już cyrulika sobie zamówili ! Kchow. Fr. 45. — §. Na urwę, na URW1SZ, byle co urwać, okpić, wydrwić, zarwać ; auf betrug, 23e»ortfteilung au$gcf;enD, um nur feinen ©d)IUtt i U machen. Robić nie chcą, jeno lekko albo na urwę, by się radzi żywili bez pracy. Haur. Sk. 40. et 117. Na doświadczeniach im nie schodzi; w rzeczy samej, patrzą tylko na urwisz. Teat. 21 , 115. Panicze na urwisz tylko dybią u kobiety, ib. 25. b, 54. Kobiety powinny przed chłopcy uciekać, bo ichmość tylko na urwisz. Teat. 55. b, 27. (tylko by się dorwać). URWAĆ, /'. urwie cz. dok., Urywać niedok. ; Vind. otergati, odter-gati ; Ross. ypßarb, ypbmaTb ; urywać co uwiązanego, przywiązanego, przyczepionego, abretßeit. Urywać jabłko, kwiatek, uszczykać; al'pflücfen , abreißen. Urwę ja świeżą różę, kiedy się dostała, Któraby mogła zwiędnąć, gdzie— by się przestała. P. kchun. Orl. 1 , 20. — Simil. Znam te sposoby, ale się na koniec urywają. Teal. 19. c, 97. nie trzymają, pękają, fie galten nid)t éttd), fie reißen, bre* d)CU. Zal jej głos urywa. Przyb. Luz. 47. przerywa gle, tłumi; fc^itetl abbredjen, erfticfen. Jakoś się urwało plebanowi kazanie, tak iż odechciało mu się dalej w pamięci grzebać. Mon. 74, 552. umilkł, er blieb in Der ^irebigt ftecîcn, blieb ftßeu, garten). Każdy chce c* urwać. Cn. Ad. 558. oberwać ; Ross. THtiHyTb, TanaTb, ab-jinacfen, für fid) abreißen, fd)ioctn$en, auf Den ©man} fdjla» gen, ©djioänielpfenmge machen. Trzeba było szalbierować, urywać, kręcić, żeby się pan nie postrzegł. Teat. 19. c, 68. — Simil. Pomerańską ziemię Krzyżacy raczćj nam urwali, aniżeli wyrwali; surripuere verius, eripuere. Krom. 555. fie Ijaben fte un$ tnc^r enttoanbt, alg entriffen. Urywać czego, rwaniem umniejszyć, odrywać z niego; abreipen, abjtoatfen, abfnetpen, abbredjen, oerrtn* gern. Kupczącym zawsze nowa szkoda zysk urywa. Min. Aus. 56. Targuje się trocha, tam urwie, tam pomniejszy. Teat. 35. d, 80. W pracach około rządzenia państwem, urywał sobie czasu i święte księgi czytał. Sk. Dz. 1111. Każdy zakonnik urywał sobie od gęby, aby tylko nakarmił ubogiego. Boh. Dyab. 5, 197. Im sobie hojniej człek urywa z chęci, Tym więcej darów z boskiej dłoni dopnie. Hor. 2, 118. iVar/Urywać nieprzyjaciela, niespodzianie go uszkodzić; Dem ftetnbe muter* inerît 2Iblrud) H>un, ipnt im SRücfen ©djabett jufügen, ifm non hinten anfallen unb fdjroćutyen. Rusacy częstemi wycieczkami z zamku, Polaków około szturmu zabawionych urywali. Slryjk. 164. I tu nie byli od pogaństwa wol-

Sk. Zyw. 2, 197.

‘Urościenie, consequentia, quae ex pruecedentibus infertur , zamknienie , przytoczenie , con-sequentiam inferre, zamknienie to przytoczyć, które z czego roście. Maez(ob. Wniosek). UROŚCIĆ cz. dok., IJraszezać niedok,, (activum neutrius uróść); 1) robić, że co rośnie, że urośnie, wacbfen ntadfen. Olejek ten na parszywą głowę pomazany, włosy uraszcza i parchów nie dopuszcza. Sienn. 162. Cerkiew-' wschodnia sama przez lat tysiąc po same czasy tej dzisiejszej schizmy, urościła to rozróżnienie. Smole. Ex. 52. ( ukarmiła, utrzymała, uchowała, fomentowała). — "Urcścić pole, ugnoić, użyźnić; Da3 $elb bitngen, fett mad)en. Porażone bunto-wniki pole uroszczą plugawemi ścierwy. Tward. W. U. 22. Poruszyłyby was do litości uroszczone ciałami pobitych pułków Kaneńskie niwy. Zab. 4, 508. — Aliter: Nie chciałeś z naszych piersi ‘urosczonych budować mostu. Tward. Mise. 168. na pował leżących, Inttgeftrecft.— $. Uroszczony z czego, entftanben, entfprnngen. Pod mgłą z kurzawy srogiej u roszczonej pierzchną. Chrośc. Luk. 182. Nie tylko dzięki, nie tylko jedności Godni są, ale koron uroszczonych Za swoje mężne odwagi i dzieła. Chrośc. Fars. 7. zarobionych, ocvDicitt, envorbctt. Kiedy kto do rzeczy szczególne ma prawo, wtedy rzeczą przypadłą albo uroszczoną zowie się. Gal. Cyw. 2, 4. — 2) Urościć sobie, uroić, wymyślić, utworzyć w głowie; ftd) envacs träumen laffett, in Den $opf feßcu, anôbecfett, fd)intebcn, fdjträrmenfd) erbtddeit. Urościwszy sobie z twarzy i śmiechu cudzego niejakąś zelżywość, na niewinnych się gniewa. Pilch. Sen. gn. 229. Bardziej w nas gniew rozjątrzają uroszczone w umyśle urazy, niżeli rzeczywiste i istotne. Pilch. Sen. gn. 552. Za lada uroszczoną w głowie chimerą już ci do rozwodu. Teat. 10. b, 101. (uwidzianą, ubrdaną chimerą, za ubrdaniem). Urościł sobie pretensye do granic wsi pańskiej. Teat. 18, 41.

UROSIĆ, UROSZONY, ob. Rosić.

na-

■^UROSLINA, y, z., cokolwiek z ziemi urosło, ob. Roślina, ein ©eiMcßÖ. Węgliste żyły biorą swój początek z pierwiastkowych ziemi urośbn. Stas. Buff. 157. UROST, u, m. , wielki wzrost, wielkość, wysokość; großer 2önd)3, ©rößc, tpoljeit. Bóg do posług swoich używał nie tego świata zacnych osób , rodem , naukami, urostem , ale prostych ludzi. Gil. Post. 284 b.

UROSZTOWAĆ, ob. Rosztować. *UR0WIEŚ, ob. Urwisz.

URÓWNAG cz. dok., Urównywać niedok. częstl., równym uczynić, równo ubić, ganj gletd) unb eben machen; Boh. urownati; Carn. urovnàm ; Croat, uravnati , uravnavam, Ross. ypoBHHTb, ypaBHHBaîb, yBcpcTaîb, yBepcTbioaTb (ob. Warsta), ynaiaTb, yKaibinaib ; ob. Równać, porównać.

UROSKOSZOWAĆ. ob. Rozkoszować.

URSZULA i. i. y URSZULKA, i, i. dem., imię świętej: Urfula; Sorab. 1. Wurla ; Sorab. 2. Horżula, Hoscha, Oscha ; Vind. Urfhka. Treny Jana Kochanowskiego na śmierć Urszulki córeczki swojćj. Kras. List. 83. — §. Urszulka, zakonnica, eine Urfultner « 5?on*e.

quam

URWANIEC - URWISTY.

UR WISZ - UKYNAf,

167

nemi, coraz napadani Z ślepych ‘chachrnęci milczkicm nasi, nagel; Ross. OTpHBHCTLiH, yTecHCTUH. Na URWISZ, urywani. Tward. Wi. 88. Bieżał za niemi i ich szeregów na urwę, ob. Urwą.

urywał. Warg. Cez. 194. Przypada z tyłu i urywa po- URYANSKÎ, a, ie, orycntalny, (oryentski) , z wschodnich żadnych pułków; carpit extremos. Krom. 137. Z nienagła trza było urywać po trosze tego wielkiego nieprzyjaciela.

Wszędzie go urywano. 1 Leop. 3 Mach.

13, 19. Nieprzyjaciel sam u siebie swe urwanie i umniejszenie uważając, iniał tych za niezwyciężnych, którzy się na wszechmocnego hoga spuszczają. 1 Leop. 2 Mach.

11, 13. (osłabienie swoje, straty swoje), kogo w łeb, uderzyć go, zadać mu cios: einem ettteit ©treieb öerfeßen, einen $teb geben. Wymknął się, leczona go w łeb urwała tylcem. Pot. Arg. 421. Samego przez łeb urwie wiosłem przewoźnika. Rardz. Trag. 41. — g.

Hec. Urwać się gdzie abo dokąd, wyrwawszy się udać gdzie; Hoss. ypnaTbCH, (ob. Urywezo); ftd) mithin le«retßen, obmnjSigett. Wołowce nie mogą się przed nędznemi tru- URYASZ, a, m., maż Betsaby, od Dawida przez list zdra-dnościami i do kośćioła urwać. Żarn. Post. 2, 509 6.— dziecki rekomendacyjny do hetmanów sprzatnionw Bibl.

Gd. 2 Sam. 11 , 44; ztąd URYASZOWE listy', Urin« Briefe, Bellerophontis literae. Rys. Ad. 70. kiedy kto na się listy przyniesie. Mącz. '

Baz. Sk. 189.

Urwać

krajów; tttorgenlältbtfd), Orientalin. Z wschodniej Indyi, Uryańskie, jak u nas mówią, perły, są najprzedniejsze. Kluk. Zw. 4, 493. Pereł wybornych Uryańskich. Sgr. 1345.

URYANKA, i., perła oryentalna ; Hoss. óypMHT-CHoe 3epHO; eine orientalifc^e ^erle. Coż tak drogo Indyjskie perły, uryanki cenisz! Min. Byt. 4, 176. URY-ANTÓWKA, i, i., gatunek gruszek, eine 5(rt Sirtten. Owoc ten ma zapach i smak uryantowek gruszek naszych. Warg. Radź. 45. Gdyby położono uryantówkę pięknie dojźrzałą, a drugą z drzewa ustruganą, pomalowaną, zda mi się, iżby się każdy wolał do prawdziwej rzucić Rej. Zw. 136. Kamienie, wyrobione na figurę dzwonków albo uryantowek. Solsk. Arch. 95.

§. Urwać się, zerwać się, urazić się dźwiganiem; ftd)

»erreißen, wrlteben, oerrenfen, im Ipeben édtabeit tßnn.

Urwanie, uraz , zerwanie; bn« Zerreißen, SSerrenten. Uraz albo urwanie. Sienn. Rej. Wino szałwiowe leczy krwią UBYĆ, ob. Ryć.

plwanie, kaszel, urwanie. Sienn. 623. Pomurne ziele URYCHLIC med. dok., ukwapić sie, pospieszyć, ‘poranić urwanym abo przerwanym pomocne. Syr. 856. URWĄ-    się, eileit. Do grobu iść urychlili pierwćj niźli stróże

ńca, m. , szubienicznik, co się z szubienicy    wstali. Groch. VV. 224. Zacni ludzie dobrze urychlili

urwał, ledwo jej uszedł; ein ©algettüpgcL ©algenftricf. Powrócił do łasa niedźwiedź jak urwaniec z łańcucha swego mistrza chłopa Zab. 12, 91. Antychryst nie za następcę apostolskiego, ale za urwańca niech będzie mian.

Zygr. Pap. 3. Oczk. Przym. 14. Jeśliby kto za pieniądze na stolicy Piotrowéj był posadzony, ten urwańcem niech będzie zwań Zygr. Pop. 292. (apostnticus, odszczepień-cern). URWANSKl, a, je, zbójecki, rozbójniczy; fptjp bûbifdt, ïdnberifdt. Kniaź Polskę najeżdżał łupieżnym a ur-wańskim obyczajem. Stryjk. 582. URWIPOŁEC, łcia, w.,

URWIŚ, "UROWIEŚ, ia, m., URWISEK, ska, m., dem. ;

Boh. urwalec; rzezimieszek, złodziej, oszust, zbój, szubrawiec; ein 33eutc!fd)neiber, Setriiger. Ten matacz, urwi-połeć, który mnie ożenienia z Anielką pozbawił. Teat.

22. 6, 827. Oj, był to urwdpołeć! Zabi. Zab. 45. Noc głucha, śpię przecież, lecz nie śpią urwisze. Zabi. Amf.

11. Szczęśliwszy wiereipięta, dworaczek obrotny, Choć kostera, choć pijak, choć urwiś istotny. Zab. 12, 167.

Zabi. Alboż można kiedv skończyć z tym urwiskiem!

Teat. 20. 6, 51.

skiej, pieniędzy nie dodawaj, nie chceszli mieć z niego na potym urowiesia. Opal. Sat. 139. URWISKO, a, n., przerwa, miejsce, zkąd się ziemia lub skała urwała; eine Slluft. $5ngeflu?t, fdjroff« gelfenfpaltc, ©rbfpalte. Pięknie ztąd patrzeć na grzbiety skał wysokich i przykre urwiska. Pot. Jow. 29. A to co? wiszą skały nieprzebyte, Ogromne lochy i przykre urwiska. Kniaź. Poez.

2, 253. — §. Urwisko , sztuka ziemi od urwy stojącej odpadła; ein abgefaHne« j$elfenftücf, ©rbfłftcf. Śmierć człowieka, urwiskiem góry przywalonego. Pilch. Sen. list. 2, 17.

URWISTY, a, e, — o adv., z urywaniem, pełen urwisk; gebroden, abgebrochen, ooïï Sîliifte; VW. stern, stermi-

NIEC,

Nie spuszczaj syna z ostrości ojcow-

jak do zasług, tak i do nagród. Warg. Cez. A 2. Moc boską po tym cudu do nieba wznosili ; Urychlili zaś nazbyt, prędko zapomnieli Dobroci jego. J. Kchan. Ps. 158. (Kwapiąc się na cud zapomnieli. Karp. 6, 116.) Urychlili ś do portu, poszedłeś przede mną. Groch. W. 420. Urvchlona śmierć. Groch. W. 395.

URYNA, y\ i., URYNKA . i, z., zdrbn.,

mocz, mokrz, woda , ber Urin, Uryna jest humor exkrcmentyczny, który musi być z ciała dla swojej naturalnej ostrości wyprowadzony. Krup. 5, 41. et 2, 126 Dwa kanały moczowe od nerek urynę macharzyną wyprowadzają. Krup 2, 116. Nauka o poznawaniu uryny, t. j. moczu , tak zdrowego , jako i chorego człowieka. Spicz. 202. Sak. Probl. 203. Acz z uryny chorego wiele można poznać, jednak widzenie tej samej tylko często oszukuje. Krup. 5, 499, (ob. szarlatan urynowy). Urynka dziecięcia. Cziach. Prz. e A. Lekarstwo tym , którzy po trosze a często puszczają z wielką boleścią urynę. Spicz. 94. Zachorzał na kamień i zatrzymanie uryny. Wys. Iyn. 151. Uryny trudność z bólem , z paleniem , ob. Rzeżączka. URYNA<Ł , u et a , m., nocnik, ‘szczak ; ber ^Jißtopf, 5?acßttt)pf, ba« 9îad)ts gefchirr ; Boh. nocnj nadoba, nocuj hrncc, strep ; Sorab. 1. nocznć fudowo, hornćcz; Cum zhrep (cf. skorupa), kabla; Vind. nozhna zhrępinja, zherpinja, zhrepniza, nozhna pofoda, kahla, szaniska pofoda ; Hag. bûrexgnak, vàrcina ; Ross. ypnJbHHKt. Naczynie, w którym urynę zostawiają, ma być ze śkła jasnego niegrubego, na dnie szerokie, a ku wierzchowi ważkie, jako jest urynał, t. j. lekarska śklenica. Spicz. 203. Niech będzie i ze złota urynał przecie go na stole nie postawią, ale tam przy łóżku, gdzie nizko , bo urynał, choć złoty. Opal. Sal. 98. Z pyska mu śmierdzi, jak z urynała. Jabi. Ez. 8.

168

URYNNY - URZĄD.

URZĄD.

URYNNY, URYNOWY, a, e,

z uryny, Uritt «. Urynny obłoczek przy dnie pływający. Cn. Th. 1199. Kwas ury-nowy, acidum lithicum, znajduje się w erynie. Sniad.

Chem. 2, 34. Urynny, urynowy, od uryny, do uryny, n. p. Szarlatan urynowy. Perz. Lek. 68. Zapach urynowy,

Krup. 2, 127. URYNOWAĆ cz. niedokurynę puszczać, lirtnireit. Heliogabal w urynał z perłowej macicy uryno-wał. Kosz. Lor. 107. Człowiek ten nie pocił się, ani też urynował. N. Pam. 20, 196.

URYWAĆ, ob. Urwać, URYWCZA, y, L, URYWKA, i, z.,

URYWEK, wka, m. ; Hoss. ypuBX, ypuBita ; a) actus ipse carpendi: urywanie, uchwycenie, rwanie; b«3 SIDret*

Pen, 3lbbred)en, Ślbjmacfen. Urywka wojenna, utarczka, nagła napaść; fdjnelter 3lufall, UeDerfnll, ©cfyarmüpel. Na utarczkach albo na urywkach się potykali; confusis proe-liis. Mącz. Napadali tylko urywkami na nas, bez wydawania walnej bitwy. Nar. Rst. 3, 266. Sprawił Bolesław lud swój; wszakże nieprzyjaciele nie wierzyli, aby bitwę miał dać, i rozumieli, że to tylko na urywkę, jako i pierwej wielekroć czynił. Biel. 76. — b) Passiv.

Urywek, co urwano, obrywka ; Boss. oópUBOKT., JtenecrB,

.lenccToicL, ctnxrô SlbgepacfteS, SlbgertffeneS, Sl&ge&rodjneS.

Obrywki, urywki ziół, wierzchołki, kwiatki oberwane.

Cn. Ad. 578. Spuszczą na was urywek kamienia z muru wysokiego. Rej. Post. L 3. (urwę). Dziejów zboru tego nie mamy spisanych , urywki tylko ztąd i zowąd zbieramy. Sk. Oz. 1043. ułomki, 33ntd)ftucfe. Ziemia Krakowska Chrobacyą dawniej zwana, jest urywkiem Morawskiego królestwa. N. Pum. 6, 300. Obrywka , urywka, urywka zalłumione pieniądze. Cn. Tli. 578. Sarmat żył urywkiem, nie zarobną włoka. Zab. 9, 240. Ejssym. zyskiem trałowym , Jllfcilîtger ©CtDtltn. ‘Izali łupić łupu ty idziesz? "izali dla urwania urywku zebrałeś zgromadzenie twoje! Budn. Ezecli. 38, 12. URYWCZY, URYWKOWY, e, ÜRYWCZE, URYWCZO, w URYWCZA, *URYW-CZEM, URYWKIEM adv., dopadkiem , na urwisz , nie ciągle, nagle napadając by co urwać; ahret^cnb , rtbjioa* clenb, fc&tteU anfallenb, m ber .©efd)roinbt(jfe(t 3Ibbrud) jitfft» flenfe, rttdbt anfyaltenb. Tu już nie urywczym bojem, ale wstępnym czynić przyszło. Papr. W. 1, 418. Po niedługim przez urywkowe w tajników wypady naszych szarpaniu, prosili o pokój, Nar. Hst. 3, 546. Urywczy Taurykanin. Suszyć. Pieśń. 5 , J 5 b. Męża uszczęśliwienie nie na urywkowej w jednej i drugiej zasadza się rozrywce, ale na‘dobranej sercu żonie. Teat. 50. b, 101.

Urywczo tylko i dla zabawki tym się zaprzątają. Zab. 7 ,

66. nieciągłe, rucfmeife, fdjußmetfe, md)t aufialtenb. Czech z ludem lekkim Szląsk w urywczą plondrując, co prędzej do domu ustąpił. Krom. 154. (z trzaskiem, prędko).

’Szczypkiem , urywczern, tu i owdzie. Men. Tur. i, 92.

URZĄD, ędu , m. ; Boh. urad, aurad, aurednictwj ; Slov.

urad , aurad, rjzenj ; Sorab. 2. harnt; Sorab. 1. harnt, . Zaszpuntować to miejsce, i zakitować na urząd. Jak. Art. zastoynicztwo, (cf. dostojeństwo); \ind. urad,    opravilu    2, 431. Na urząd    tam kaplice zmurowali. Star. Dw.

(cf. sprawa, cf. oprawa), flushbà, (cf. służba); Carn.    18 Jam z niego zawsze na urząd szydziła. Past. Fid.

oprauilu, shlusva ; Croat, chàszt, (cf. cześć); Dal.    csaasst;    193. Błaznaś sobie    tak ze mnie stroiła, I jak na urząd

Hung, tiszt, tizth ; Ross. 3BaHie, 40.dkhocte., mhht>,    (ypa4'6,    za nos mię wodziła,    ib. 109. Skoro wyszedł, na urząd

ypH4CTB0 « porządek, urządzenie, uporządkowanie); — urząd drwiła sobie z niego. Teat. 29, 30. Będą się z niego

un

jakikolwiek, który kto powinność. Cn. Th. 1199. b«3 3lmt, bte function, $er« ridjtung. Jam go wprowadził z urzędu mojego, Powinien będąc przyjmować każdego. Past. Fid. 206. Noga nie sama dla siebie urząd swój sprawuje, ale dla całego ciała. Karuk. Kat. 247. Urząd publiczny, eilt liffetth lidjeâ 3lntt. Prywatny i na urzędzie obywatel, sumienności trzymać się powinni. Zab. 6, 52. Dostać urzędu Eccl. BUJnaTHCfl, onpe^JarbCH, npoH3BecTbca ; być umieszczonym. Cywilnego urzędu dostać Ross. obsol. no-KopMHTbCfl, (cf. pokarm). Złożenie z urzędu Eccl. mmo-OCTaBJtenie. Nie godzi się jednemu mieć>dwojaki urząd. Zygr. Ep. 96. Jaki taki urząd lepszy, niż prosta służba. Rys. Ad. 18 Cn. Ad. 298. Co urząd, to obrywka; dobrze mieć wiele urzędów, tytułów, przezwisk. Cn. Ad.

Urząd kupiony niedobry. Cn. Ad. 1210. Urzędy i godności, szczęścia rozdaje bez różności, ib 1211. Niższy urząd (Vind. podflushilu, spudnja poglavarstvu). Urząd niech cię nie podnosi, leda kto to pod czas nosi; urząd, nie ciebie szanują, gdyć i lepsi ustępują. ib. 1210. Nie urząd męża , ale mąż urząd zdobić ma. Cn. Ad. 621. Urząd mieć na sobie, sprawować, piastować; urząd obejmować, objąć; urząd składać, złożyć. Cn. Tli. 1200. — $. Urząd sądowy, sąd; Ross. ynpaBa, (cf. uprawa), brtê ©eridjt, baS 3Imt. Tu urząd, kiedyby chciał doszedłby wnet prawdy. Corn. Wl. L 2. Gospodyni za niezapłacenie , groziła nam urzędem , że nas chciała dać wsadzić. Warg. Radź. 547. — Urząd urzędowi wierzy. Rys. Ad. 69. Urząd, urządowe osoby, ut rozkazał to urząd, staw się przed urzędem. Cn. Th. 1199. ©erictyt, üÄafltfhrat, ©ertc^töperfoncn, üJîagiftratêper-foitett. Aby urząd nie był z tych , którzyby byli zabijacze, łupieżcę, których Homer zowie pożercami ludzkiemi. Kosz. Lor. 89. Tedy szedł urząd z sługami, i przywiódł je bez wszego gwałtu. 1 Leop. Act. 5, 26. *Urzedowie mają moc prawa stanowić dla pożytku Rzpltćj. Croick. Obr. 109. Gdy wyszedł z nawy, konsulowie, urzędy wszystkie, wszystek senat, pospólstwo Rzymskie, przeciwko niemu wyszło. Warg. Wal. 305 Pospólstwo urząd Nowej Pragi wyzabijało , magistratum. Krom. 483. Sk. Dz. 58. Urząd albo urzędniki obierać , obierać na urząd. Cn. Th. 1200. Kazimierz Ruskie książęta 'właściznie zostawił, przedniejsze jednak zamki urzędem Polskim osadził. Krom. 352. (komendą Polską). — §. Na urząd, jak najbardziej, z całej siły, co żywo, sadząc się, ‘czyście, na piękne ; reefyt tuacfer, redjt brao, tücijtûj, auf$ fłdrffte, airê SeiDcêïrâftert, «13 roemrô fo fepn müßte. Wszelkiemi sposobami na urząd wieżę tę obalić usiłowali. A. Kchan. 257. Przede drzwiami nogami szastając, aby ocknął, na urząd on trzask uczynili, aby nie od budzących, ale od szumiejących ocknął. 1 Leop. Jud. 14,9.

298.

ma

na sobie co czynić, funkeya,

przy

■na urząd śmieli. Teat. 9. b, 84. Na urząd urągają wszyscy związanemu. .4. Kchan. 52. -— 3.    2*) Urzadv

Sagane swemi urzekła rytmami ! Kulig. Her. 254. Ale czegóż chce od nas ten dziwotwor babi, Czy nas urzeka, czy nas swoim ślepiem wabi? Treb. S. M. 69. Fa-scinalio, urzeczenie. Hipp. 20. Dzieci zielem urocznikiem okładać , zaehowawa je od złego urzeczenia bab , i od innych strachów. Spicz. 41. Ziele to zachowuje od złego urzeczenia. Sienn. 78, od czarowniczego urzekania. F^ilch. Sen. list. 1 , 56. Urzeczony Earn, urozhn. Kamień kapłoni urzeczone rozwięzuje. Sienn. 525, (ob. Odczynić). Urzeczonym być, cf. czionionym ; Eccl. oócjctbhthch.— Tr. fig. Urzekać, zachwycać; eiitjucfen, bejflubem. Jéj urzekająca osoba była zbiorem powabów. Tent. 56. b, 12. Twa piękność mię urzeka. Tent. 45. b, 97; Znalazł ją

ia, n., ułożenie, układ, postanowiony

URZĄDZENIE,

porządek , ustawa urządzająca ; bte SlnorbmiuiJ , Orbmtltg ,

(Einrichtung , SSerfAffltttg ; Boli. zrjzenj, (ob. Zrządzenie);

Slov. undzetli ; Sorab. -1. poradofcżeno ; Yind. savredba, poredba , sazhreda, savkasa , naredba, vnaredba , vnare-jenje, noternarejenje, postava; Croat, narcdba; Rag. urèd-ba , nâredba , (uredjenie instauratio); -Ross. yqpevKAenie , paAa; Eccl. 3aqi!HCHie, qHHonoaoJKeiiie. Postępki sprawiedliwe i mądry urząd boga. Sk. Oz. 143. URZĄDO-CZYSCA , y , m.,. n. p. Powinien być urząd , drugich liczby słuchający, urząd urządoczyśców. Petr. Pol. 2,

150. Graec. èÇttaatrjç. iinquisitor, probator, cf cenzor, śliczna, urzekającą. Teat. 36. b, 51.

Umtâfluffe^er. URZĄDZIĆ cz. dok. , Urządzać nie dok:; Boh. UR7.EĆ nijak, dok., {właściwie UŹRZEĆ 2], zupełnie doj-zrjditi, (oh. Zrządzić); Yind. rediti, porediti, nareduvati, rżeć, tvi'Utg rdf werben. Pożyteczne są owoce, gdy się vrediti ; vnarediti, noternarediti, savrediti, sayredbati ; dobrze zstoją i urzeją. Spicz. 247,

Sorab. 1. poradofczam ; Croat, zredili, zregyujim, odrę- *URZĘDNICZĘTA plur., dzieci urzędnicze, Sramteufinber,

gyùjem , vregyujem , naregyńjem ; Bosn. izredili, srediti, staviti po redu, (tfrediti, naciniti ljepo expolirc, ure-dnóst elegantia, munditia); Buy. urêditi, izredili, odrê-diti, obrêditi, odreghîvati, urêsciti ; /łoss. ypH4HTb, ypa-ataTŁ, y«ipc4tiTL yqpewiaïb, ycrponib, ycTpoHTL, y-CTpoiiBaTb; Eccl. cmhhhtii , coe4HHHTb, 3ftMnnaro, mhho-nu.iaraio ; ułożyć porządnie, uporządkować; wbnen, eilt» richten, in Orbmtnß bringen. Filozofia duszę kształci, życie urządza. Pilch. Sen. Ust. I, 121. Urządzony; Boss. pa-4HUH, (cf. rząilny). — §, Urządzić sobie sługę, nająć, umówiszy do służby przyjąć; in Sienffe neunten, mitten jitr Sltiftrarfiutg, Sebiennng; Croat, zrediti szlugu. Najemnik a urządzony ‘pastucha, gdyby wilk werwał się w trzodę, ucieka, nic się zastawić nie chce. G licz. YYych. I) 2. Gdy chłop lóźny przyjdzie do miasta , a nie urządzi sie , mają nim robić około grobli albo przekopów. Tani. Ust. 129. Urządził się za straszydło na igrzysko , najal sie do letjo; lor,mil se ad Indos Th.¹967. URZĄDZICIEL, a, m., któ Orbner, îlnorbner, (Einrichter; Bag. uredUegl; Croat, od-reditel , nareditél ; Boss. y>ipe4MTe.ib , (yps4HHU,b dozorca porządku ,» ob. Urzędnik). YV rodź ieńsk.

Cl ELK A, i.

URZEC, urzekł, f. u rzecze, urzekę cz. dok.. Urzekać niedok. ; Boh. urknauti, urknu, uhranauti, (urejli ustanowić); Slov. urekugi ; Sorab. i. zaretżu, skuzuyu ; Yind. vrekuvati, savplatiti, oplativati ; Croat, ureehem; Flag, urecchi, urijeem , urecchi, urijeem, ugovoriti « umówić; (Bag. srecchja * szczęście).; Bosn. urecchi; Boss. ypontiTb, iiaxyponnTL, naT.ypoMiiBarb, (ypenb, ype-KaTL * umówić), saroBopnib , 3aroBapHBaTb, saBoponcHTb, 38BOpaWHBaTb (cf. wróżyć) , OÓBOpOJKHTb, OÓBOpatKtl-Baïb, oÓMopoHMTb, oÓMopanriBaTb, 3amenTbiBaTb (cf. szept), K0J40Baîb , HaK0,i40BaTb , Hai;o.i40BWBaTb. Haro-BopriTb, HarOBapHBaTb, óa.itcTBOBaTb, (cf. bałwan); Eccl. oóaBaTH, oóaBato, onfeßaio, oÓMaHbiBaro ; uroczyć mową, oczami etc, oczarować; befpred>en, be{d)rcien, verrufen, be* jaubern. Nie wiem czyje urzeka jagnięta mi oko! Nag. YYirg. 495. Która mię Erykto wiedma urokami Albo

3lmimaittiśfinbcr. Na wsi urzędnik, urzędniczka, urzędniczała; gumiennicy, pacholiey drą nędznego chłopa. Mon. 75, 15. URZĘDNICZKA, i, ż. , urząd piastująca, bte Seamtinil ; SIoik uradnicka; (Bug. urèdniza, médite— gliza * narządzicieika). Urzędniczka folwarkowa , bie !8er* malterinn; Boh. aurednice, auredlnice. Ani na dziewki, ani na same urzędniczki można się spuszczać, żeby krowom czego nie wyrządziły. Fluor. Sk 52 URZĘDNICZY, a,

URZĄDZI-

Boh. aufednikuw ; (Skv. üradnieski provisoralis) ; Boss. miihobhii kobi>; do urzędnika należący, do folwarkowego należący ; Beamten*, 9lmtmann$ «. Kto ma o kilka mil od swojej rezydenryi wioskę na urzędniczym dozorze.... Haur.Sk. 11. URZĘDNIK, *URZĘDO\VNIK (Marz.), a, m. ; Boh. aurednik, aufedlnjk ; Slov. uradnik ; Sorab. 1. za-stoynik, (cf. dostojnik); Yind. uradnik, skerbnik, fbefhilnik; Bag. reditegl, naredbenik , (ureednik = narządzający co) ; Bos?. ypa^miKTi (« urządziciel , dozorca porządku), qn-o manduco Cn. hobhmcb ; piastujący urząd, ber üBeotnte. Urzędniki często co urządza, ber odmieniać dobrze. Cn. Ad. 1211. Urzędniki często odmieniać nie dobrze, ib. Części urzędnicy szkodzą wszyscy. Bys. Ad. 6, (Yind. uradnik okradmky Postanowił Farao urzędników- onych robot, a ciężkich nalegaczów ludu. 1 Leap. Exod. 5, 6 (przystawów, poborców. 5 f,eop). Urzędnik we wsi, folwarkowy; ber 3Birtf;f(ï)aftè0eamte, Slintmami, Vermalter.' Urzędnik jest, którego gospodarz wysadza nad insze sługi do rozkazowania potrżebnćj roboty, do doglądania pożytków, a przestrzegania szkody. F’elr. Ek.

10. Dojźrzeć, żeby dworka i urzędnik ukazał panu pożytek z wszelkiego przypłodku. Zaw. Cosp. Kiedy chłop uczy rozumu urzędnika, gotowe ma nad nim panowanie. Fi aur. Ek. 179 Urzędnik albo włodarz Zuvj. (iosp. Flaw. Sk. 10 urzedny! URZEDOWNY, *URZED0WNICZY, URZĘDOWY, a, e, URZĘDNIE , URZĘDOWNIE, URZĘDOWO ad o: Boh. auradni; Yrnd. uraden; Sorab. i. za-stojniczki ; Boss. mmhobhuR , (ypHAHMH * porządny); do urzędu należący, SlttttS*, nir.titd). Urzedne wkupienie wedle prawa przy obliczności świadków, mancupium. Ma/z. Urzędowne kupno, świadecznc, publiczne. Cn. Th. 1200. Który odprawuje urząd pański i inszy [urzędówni-

Słownik Lindego wyd. 2. Toin VI.

czy, niechaj.... Chełm. Pr. 23. Umieją 'personę urzędowną    się umknęły, została sromota. Papr. Koł. U 4 b, ( ob.

na sobie nosić. Birk. .Zamoj. 52. Nie prywatnym sposo-    Kosz.). — §. Urznąd, odkroid, rznąc oddzielić, afrfdjnet*

bem, ale urzędnym. Birk. Kaw. Malt. C b. Przyrzekł    belt; (Boh. aurezek odrzezek). Narzędzie do urżnięcia

mu urzędownie bezpieczeństwo. Pilch. Sali. 176. Wdzie-    korzenia zarażonego. Czerw. 20. Ręce schnęły, gdy

rają się na urząd kaznodziejski, nie będąc urzędnie po-    kto w gajach choćby tylko rószczkę urżnął. Sekt.

słani. W. Post. Mn. 310. Ustawy urzędnie zarnknione    116. Rzezimieszek bywa urzezaniem ucha karan. Herb.

od wszystkich zachowane być mają. Petr. Pol. 274.    Siat. 10. Złodziej ten ma być karan na skórze i na

Nie godzić się jechać na wojnę , która nie jest urzedo-    'włosiech, t. j. ma być s'migan u prągi, i ucho mu ma-

wnie od najwyższej władzy postanowiona. Star. Hyc.    ją urżnąć. Szczerb. Sax. 520; u pręgi rózgami weźmie

22. Gdzieby kto do    sądu przyszedłszy, urzędnie dóbr    chłostę, a włosy    mu w czuprynę zawiążą;    lecz miasto

chciał dochodzić....    Szczerb. Sax. 103. sądownie, ge=    włosów ucho mu    urzynają, aby go znano. Szczerb. Sax.

ricfytUdj. Urzędnie o szkodę i krzywdę czynić. Gil. Post. 176. Zakazano było, alty mu języka nieurzniono, *abo-28 b. — §. Gramm.    Wyrazy urzędowe, n. p. król, ka-    wiem to przeklęte    urzynanie języków w tym    czasie po-

sztelan etc. lipcz. Gr.    3, p. 2. URZĘDOWAĆ, *URZĘDZIć    częło nastawać. Baz. Hst. 40. ‘Urzezać się,    trzebić się;

cz. dok., urząd piastować, ein 51mt üenintltcn; Boh. au-    ftefy »erfdjlietben, cnflrtren. Są niektórzy rzezańcy, co sami

radowali. Urzędować, urzędów nikiem być, res domesti-    Z dobrowolnej się chęci urzezali , I tak bezżeński żywot

cas dispensure. Macz. 3$eriUrtIter fet)». Glaukus, choć    obrali. Odym. Św. 2, F 2 b. 'Urzazanie. Budn. Jer. 22, 28.

wśrzód bogów celnie urzęduje, Pocieszyć się nie może, URZUC1Ć cz. dok., Urzucać niedoliBoh. uwrcy ; Slov. uwr-bardzo zasmucony stratą Scylli. Przyb. Luz. 179. Tak są hugi ; Boss. yMeiaTŁ, yMtriiTL, ystiny, yuiBbipHyTb ; miałkiego    dowcipu , że zawsze błądzą, kiedy gdzie urzę-    uciskać,    rzucając trafić, ubić, mit einem SBlU'fe erreichen,

dzić mają.    Budn. Apoptli. 110. Urzędowanie, bie 3lntt3*    In ludis,    ucisnąćes, zes, urzucić, QCIl’iffe 2luge» werfen,

füljntng, 9(mtêôernnrltmtg ; (Boh. aurednictwj, auredlnietwj    Już miał przegrać, jeśliby zezów nie urzucił. Sk. Żyw. 2,

praefcctura ; Slov. uradniestw o provisoratus) ; Bag. na-    14 b. Los urzucony. Past. Pid. 75.

TJ S.

redbenstvo. Obrani komisarze zaczną urzędowanie swoje zaraz po wykonanej przysiędze. Sejm. Gród. 2, 122.

URZĘDZ1K, a, m., URZĘDZ1NA, y. z,, URZĘDZ1NKA,

i, z., mały jakiś biedny urząd, ein -llmtc^en. Natręly na ‘USADKA, 'USADZKA, i, z.; (Boss. yca/ma osadzenie); urzędzik, jak na miód, jak na lep lgną,    a sami na co,    zasadzka, ber §itlierl)fllt. Posadzisz lud na usadce z dru-

nie wiedzą. Lub. Roz. 346. W Rzymie,    co konsul, to    gićj strony miasta; szli tedy na usadke. Radź. Jos. 8,2.

król', dykt; tor cesarzem, A my się tu o    leda urzędzinkę    et 9. Nasz gospodarz wziąwszy siatkę, Idzie mrokiem

swarzem. Klon. Wor. 15.    na usadke. J. Kchan. Dz. 269. Stanie na kogo, sidła

URZEKAĆ,    ob. Urzec. URZEKACZ, a, m., urzekający    tajemne,    usadzka, insidiae. Macz. W szranki walnej bi

kogo, czarujący, ber Sefpredjer, îlejanlierer. Cn. Th. 1200. Włod., Eecl. oóaBaTejiŁ.

URZET, u,

którego należy siniło, Kluk. Dykc. 2, 61, Boss. Bafó/ja; ber SBatb, eine ^jlan$c, ob. Farbownik. Sienn. 168, (Bosn. vràt, gljugl ; Hag. vraat, uràl, gijńgl « kąkol).

twy nie wstępował, lecz nieprzyjaeioły z usadzek gromił. Krom. 302. USADOWIĆ, 'ob. Sadowić. USADZIĆ

m., uret, ziele, Isatis, rodzaj rośliny, do    cz. dok.,    Usadzać niedok. ; Boh. usaditi; Bosn. ^saditi,

vsaditi, usaditti ; Boss. yca4inb, ycaiKHBaTb ; posadzić. Cn. Tli. 1200. roofitn fe^cit , ftcilcn. Usadź to na ziemi. Tr. Czemu opuściwszy nas, usadziłeś się na tym miej-URZETELNIC.cz. dok., Urzetelniać. niedok.,    uiścić, rzetel-    scu ? I Leap. 4 Ezdr. 12, 42. (usiadłeś? 3 Leop., ob.

nym uczynić; (uenuirflidjcu), u)irflt(| mndfeit, mrôfu^ren. Tak kroki moje kierować będę, iżbym te chlubne pochwały urzetelnił skutkiem. Gaz. Nar. 1, 65 b. Stara się urzetelnić w oddaniu. Mon. 70, 58. (uiścić się). Obiecać a nie urzetelnić się, jest to jedno, co skłamać. Mon. 75, 609. Urzetelniam się Wc Panu w przyrzeczeniu moim. ib. 73, 583. Sąd rachunki opiekuna powinien przejrzeć i urzetelnić. Gal. Cyw. 1. 101. sprawdzić. URŻNĄĆ, f.

niedok. ; Boh. urezati , uriznauti ; Croat, vrezati ; Boss. ypi3aTfc , yptsbiBaTŁ; rznąc kaleczyć, fdjiietbcnb uenmntbe», jefynetben. Patrz, jakoś się głęboko urżnął nieboże. Zygr. Pap. 187. Swym nożem urzyna się. Ezop. 24. —Aliter: Urżnąć się recipr., Wleź, urżnij się w tym koszu, a wiele dobrego , Złota wieczną z tego, Chłop drugiego, Ry go wzniósłszy ku górze dał noża ostrego. Urżnął się z prędka , upadł do onego błota , Skarby

70

URZĘDOWAĆ - URŻNĄĆ.

URZUCIG - USADZIĆ.

Osieść).— Usadzić ogród, winnicę, osadzić, einen ©nr* ten n. f. tu. pfïanjen. Ten, co usadzi winnicę, i uszcze-pi drzewo , powinien używać owocu z niego. Kłak. Turk. 164. — Usadzić, ułożyć, rozporządzić; orbite»,. tn £)r* bating fej$en, [teilen, legen, bringen. Ludzkość i senatorska powaga mądrze w Maciejowskim były złożone i usadzone , że rozeznać żaden nie mógł, co czemu panowało. Gorn. Dw. 2. Mądrością dobrze był usadził oby-urznie cz. jednll., Urzynać, "Urzezać, *Urzazać czaję i obyczajmi mądrość ozdobił. Gorn. Dz. 52. Częstokroć szczodrobliwość nie idzie z serca r.a to usadzonego , ale wstyd do niej pędzi. Corn. Sen. 30. Wymowa potrzebuje głosu dobrze usadzonego. Gorn. Dw. 32. Piękne słów usadzenie łatwie pojąć. Gorn. Dw. 55. One w przyrodzeniu porządne od boga usadzenie, i na wszem srebra, mieć będziesz, sławę zgodne i doskonałe postanowienie. Żarn. Post. o, 514. mu się dał namówić, i prosił — §. Usadzać się na co, sadzić sie, napinać się, nalegać natarczywie; auf eiwaś btircftattö bringen, barauf hefte* mu lie», naébrncflichft barnad; traite», burcfyatrô barciuf ftiitarbct*

ten. Usadzać się, pertinacem    voluntalem sonnt; usiło-    fdRittgen. Smukła pierś sznurowaniem złotym uśeięgnę-

wać , conatum sine pertinacin.    Cn. Th. 1201.    Kto się    la. Tward. Pasy. 79. On jej zawoje uścięga pieszczone,

na co usadzi, dokaże. Cn. Ad.    396. Wszystko    poehle-    Ona w nim oczy trzyma utopione. Tward. Daf. 53. Bia—

107.

bna dziewczyna Sprawi, na co się tylko usadzi.    FIul. Ow.    łogłowy kształtnie uściegnione w tafty zielone. Tward.

Gdy się nieszczęście na kogo usadzi, Tysiączne WY. 170. przeciwności ze wszech miar gromadzi. Karp. 7,41. Nie UŚCIELAG, oh. Usiać, Słać, ścielę.

Krom. 577.

USAJDACZYĆ cz. dok., w sajdak ubrać, feeföcljern, mit bem Stödjer Bewaffnen. Co ta Wenus znaczy? 1 czemu jej się to tak chłopie usajdaczy? Pot. Jow. 159. Pot. Poc.z. 566.

USABZ , USARŚKl, ob. Husarz.

USCHNĄĆ, (. uschnie neutr. jedntl., Usychać niedok ; Boh. uschnauti ; Vind. vfehniti, vfuhnit, v’fufhit, v’lihuvat. v’hajat, safehniti, safufhitife, prefehniti, pofehniti ; Garn. se resvaliti; Bosn usahnuti ; Bag. usahnutti ; Croat, uszc-hnujern ; Boss. ycoxnyTb, ycbixaTb * przez zbytnią suchość ustać, zwiędnąć; pcrtnufncit, perbortCtt. Nie jeden szczep zielony w starym pniu usycha, Zabi. Fir. 29. Każde ciało uschnie jak siano a jako kwiat, jeno słowo pańskie będzie trwało na wieki. Bej. Post. E e e 4, jak trawa na pokryciu usycha. Sk. Dz. 1156. Uschły. Vind. vfehnjen. Uschłemu drzewu trudno się odmłodzić. A ar. Dz. 2, 97. Drzewoby uschło, gdy pocznie przeklinać. Cn. Ad. 217. (drzewa schną na jego złorzeczenie, zło-rzeczliwy). — Uschnąć , wilgoć utracić , zbyt się przesuszyć, ususzyć, gan$ treefen werben. Gardło mi już od gadania uschło. Teat. 35. d,. 65. — Usychać z choroby, wysychać, schnąć na ciele , am Körper ücrtrocfnett. Uschnie-nio. Boss. y^CbiiLina. Uschnienie jest z jakimsi oziębieniem , jako wiec widzimy drzewa albo ludzie od starości schnące. Syxt. Szkl. 71. Rozdział o suchotach, albo raczej uschnieniu, de mnreore. Syxt. Szkł. 71. W kruż-• gankach leżała moc wielka niemocnych, chromych i uschłych. Sek¹. Joan. 5. — Moral. Usychać z żądzy, schnąć,

wiem, za co się na me życie usadził. Bok. Kom. 2, 2jjH. UŚCIGNĄĆ cz. jedntl., doścignąć, ctnl)olen , erjagen. Echiorv Michał, usadzonym być na zdrowie swoje króla porożu- w zawód nie uścigniony; cm su invictus. Zebr. Ow. 198. miawszy, do Wołoch zjachał; insidiari capiti suo regem. UŚCISK, u, m., UŚCIŚNIEN1E, ia, n., przytulenie do

piersi, (^obłapianie) : bte Umarmung, baä attö ipevj Drücfen, an bte 33ruft ©rütfeii , A)er$en ; Boh. obijmanj, (ob. Objąć); Ca/n.-objem, narozhje; Sorab. 1. wobpźiwetżo, woko-schwano ; Croat, objefje, obimanye, zagerlnye ; Du/, gar-lyenye, fcf. ‘gardłować) ; Boss. oóiHTie, oOnnMaHie ; Eccl. oÓMiWHie. Fdon położ mi twą rękę na głowie, Klitus niech piersi pilnuje, Może się waszym uściskiem pozdrowię, Może mi boleść zfolguje. Karp. 1, 41, Uścisk za uścisk oddał i przyjaźń przyrzeka. Przyb. Ab. 89. Słuchając słowikowych treli Zdrzymali się i w słodkich uściskach zasnęli. Przyb. Mdl. 128. Bądź zdrowa , przyjm to uściśnienie yv znak wdzięczności mojej. Teat. 50. c, 79. UŚCISNĄĆ cz. jedntl., Uściskać niedoli., ściskać przytulając do serca, ('obłapiać) ; umarmen, ail fctlt £>erj britćfen, an ben îhtjen brûÆcn; Boh. obgijti; Sorab. 1. wób-pźimnu, wokoschnm; Garn, objęmam; Vind. objeti, ob-jemati, ogerliti , okul kragna perjeli, okuli gerla past; Croat, garliti, gërliti , gerlirn, ohimlyem, obimati, (ob. Objąć); Dal. zagarliti ; Bosn. prighrrilliti ; Bag. garliti, (cf. gardłować); Slav, gêrliti, zagêriiti; Boss. oöinniaTb,

. OÖMMÜTb , OÓblMy , OÔ-bHAT, , OÓHHjTb , oómiMaio ; Ec.cl. oóhiMato. Uściskajmy sie, i zacznijmy dawną przyjaźń prowadzić. Teat. 54, 21. Niechże cię uścinę, odnowmy dawne przyjaźni związki. Boh. Kom. 2, 157, Uściskał serdecznie swego przyjaciela, mówiąc: bądź zdrów. Zab. 14, 502. Ach witaj, już dawno nie uścisnęliśmy się z sobą wzajemnie. Teat. 27 , 158. — Tego pana, jak ojca, uściśnij za nóżki. Teat. 45, 166. Wyb. umierać z żądzy, żądać bardzo, zdychać na co, ginąć za *USECH, u, m., uschnienie, baê îrocfneit, îluêtrocfncn , czym, przepadać; »or Sdnitacfyteii »ergeben, »erfd)mad)ten $ertrocf:ten. Usech wylewów morskich. A ar. Tac. 2, 210. por Verlangen. Usycham w pragnieniu, żebym się z oj— USFOROWAĆ , oh. Sworować.

carni waszemi złączył na zawsze. Mon. 72, 551. Każdy US1ADA, oh. Usieść. US1ADKÀ, i, z., posiedzenie, sia— płacze, jak dziecko, jak wdowa usycha, Podłe skargi    danie pospołu, kompania; ba3 Sc^cinanbciftfien , bte ©e=

rozwodzi, do swoich ścian wzdycha. Dmoch. II. 40. Ze-    fcllfcbaft. Ile czas pozwoli w nocne usiadki, Zadawają

bym ojca. do którego wzdycham, znalazł i swą ojczy-    sobie gadki. Hor. 2, 520. Kchow. 12.

zne do której usycham! Jąbł. Tel. 28. Jakże to trudno, US1ĄKNĄC ; (Cam. usekniti, usękujem * ucieram świecę; przykro i nudno Ukrywać miłość, a nią śię palić, Mo-    useknek * szczypce; Vind. vfeknit, vfekovat emungere ;

żnaż usychać, płakać i wzdychać, A wystrzegać się ja-    Bosn. useknutise . oterii nos » utrzeć nos, useknuti svje-

wnie użalić. Zabi. Bal. 66. Usycham tu z żalu i tęsknoty.    chiu * utrzeć świecę : Slav, useknuti * utrzeć nos ; Croat.

Zab. 11,381. Zabi. Często, gdzie się wzrok syci, tam serce    vszekuvatisze , oh. Sieknąć).

w sidła uwiklić, upętać, umotać; tu ber 8d)ltnge fangen, oer= fdjlmgcrt, i>erftrt<fen, beftnefert, fangen. Ptasznik ujrzał grzywacza, i chciał go usidlić. Ezop. 24. Na lekkich szoszkach ciągnąc poły Chciwe ponęty usidlą kwiczoły, Mon. 70, 8Ö3. Zdradliwą radą usidlonego przestrzega-

USAJDACZYĆ - UŚCIE GNAĆ.

L    Ł.

UŚCIELAG - USIDLIĆ.

iii

usycha. Zab. 15, 308. Jabł. W bolach usychał. Dmoch. II. 2, USIARCZYĆ cz. dok., siarką przyprawić , fdupcfeht, mit ©dnuefel 326. USCHŁOŚĆ, ści, z., przymiot tego, co uschło, attma^en. Sulphuratus, usiarczony, siarką zaczyniony, Mącz. uschnienie; baö 3Sertrocfnen, bte ïrotfnt^eit. Na uschłość USIDLIĆ cz. dok.. Usidlać niedok., ‘Usidlawać fregu., członków od uranienia abo od urażenia maść dobra.

Śpicz. 243.

UŚCIE, oA. Ujście.

‘UŚC1EGNĄĆ cz. jedntl, *Uścięgać niedok., ściągnąć, spiąć; sufantmen Reffen, juiammeit binbett, sufammen jtriten, tum

Ja, i oczy mu otwierała. Sk. Dz. 410.    Sposób na usi-    Post. L 4 Bym się za światem uganiaj, i ten    tera-

tilenie ludzi prostych. Kłok. Turk. 103.    Sam się swemi    źniejszy wiek umiJowal, na tym byłbym usiadł,    i tam

wykręty usidla. Pilch. Sali. 200. W    miłości usidlone    proporce moje w próżności szerzej niż tu rozpośeierał-

serce. Teat. 1, 118. Szatan rozmaitemi    sztukami zawa-    bym. Srnotr. Ex. o. Bolesław, dosyć mając, ze    okru-

Iniki Buskie zawściągnął, tez i sam z pokojem usiadł. Erom. 274. (przestał wojować). — Similiter: Niz Alexander świat posiadł, jakie wojny, jakie odmiany na święcie były, aż sam usiadł. Podw. Wróż. 41. ucichł, spełzł, przepadł; fłtfle roerbett, rttljig werben. Usiadł na liczbie. Rej. Post. T t 2. upadł na rachunkach, nie wywiódł się; er bllcb fijjnt mit feiner SRetfmung, fomite fid) itldjt «trô* weifen. —    §. Tr. poet. Jerozolima na dwóch górach

leży, Które usiadły właśnie przeciw sobie. P. Kchan. Jer.

dza , i nie lada rozumu ludzi często do upadku usidła-wa. Gil. Post. 193. Który pożywał cbleba mego, podniósł na mię ‘usidlenie. Sk. Kaz. 392 b. sidła mi stawił, dół kopał.

US1EC, /. usiecze, usiekę cz. dok., Usiekać niedok.\ Boh. us.e-knauti ; Bosn. usjecchi, usiechi ; Ross. yetnb, ycinaTL; siekąc ugodzić, zranić; mit einem )ptebe erreichen, Imnenb nnb Ijacfenb uerwnitben, jerljaitctt, jerfcljen. Gdzie szatan poi, nie jednego sobie nacechuje, temu nie dostawa palca, tego usieczono, trzeciemu nogę ugolono. Gil.    7. leżą, bic Serge liegen etnnnber gegenüber.

Post. 130. Początek herbu Jelita, dla wielkiego usie- USIKNĄĆ się reeipr. jedntl., Usikać się cont., uszczać się, czenia Szarego, w którym król na placu bitwy trzy drze- flety bepiffen. Lekarstwo tym, którzy się osikają w po-wa przylomione widział. Papr. Un. 1082. Synowie moi    ścieli. Spicz 232. Kiedy się dzieci osikają , dać    im

jaszczurczemu pozajrzawszy plemieniu, żywot mój zara-    mysz zjeść warzoną. Sienn. 378. et 143. Postawne    zie-

źliwemi żądły usiekają. Smotr. Lam. 2. Usieo trawy, zbo-    le dzieciom mokrzącym i usikającym się w pościele uży-

USlLNOŚć, ści. ż., uczynek z natężeniem sił, czynność wielka; bic Stnftrengung ber Mftc, bte 53emnbnng, baS SBeftreben ; Boh. ausyh; Bosn. usilnóst, siła violentia, impetus, conatus; Rag. usilnost, ussionos ; Ross. ycu.rie. Srogo nas martwiły długie oczekiwania i próżne usiły. Przyb. Luz. 163. Dlugiemi usił-ki dokazał swego. Zab. 12, 222. Widząc nieskuteczne usiłki swoje w dopięciu straconych praw , sami się onych zrzekli. Nar. List. 5, 210. Wyprawili Krzyżacy posłv do papieża , którzyby usilkom naszych przeszkadzali. Krom. 323. Zginąłem , sama pomoc twa o boże! Wszystkie usiłki nieprzyjaciół zmoże. Kchoiu. 97. Próżny usiłek. Zab. 15, 11. Kniaź. Drugich próżnowanie więcej sprawi , niż. inszych największa usilność. Lub. Roz. 502. US1LCA, y, w, gwałciciel, ber ©cinaltantbner ; Boh. na-sylnjk ; Bosn. usilnik , usionik, posilnik, ( usionik, sa-mosilnik tyr.annus) ; Rag. ussilnik, ussionik; Corn, hrê-penik ; Ross. nynunuKij ; Eccl. napyuHUKt, nar.rb Ha A'b~ Jio. Leci z wozem usilca, raptor. Zebr. Oto. 117. ŁOWAć cz. niedok ; Bok. usylowali, snażiti se , snażny) ; Sio v. usyługi, usyługi se, ugjmâm se; So rab. 1. kedźbuyu, proczuyu szo , pobrodżam; Garn. hrepenę-ti ; Yind. nafiliti, napofiluvati, nasheluvati , napohajati, fe mujat , pomnjat; Croat, nasztojam , ( cf. nastać, cf. nalegać, uszilyûjem cogo) ; Rag. ussibti, usillovati, ussil-lovati ; Bosiv. usillovatise, sillovatise; (usillovati, sillovati vim in ferre): Ross.. ycimiTt, yctniiinarb , /Kh.ijulch (cf. na karku moim usiadł.    żyła), Hy a mt ł ca (cf. nudzić, cf. nukać), aomohłch , ao-

MoraibCH (cf. domagać), tiuhtlc/i , tiOTUiUTbca, noTuraib-1 o w i wydawał, ale też prawie na gardle usiadał. Zygr.    ch; Eccl. ycHAbCTByio, pcurriicA, npyacaTiiCH (cf. prężyć,

Pap. 362. — Usiad?ć, osiadać, sadowić się; fid) iiiebcr    cf. natężyć), HapyqecTByio , pyKH nagera ro ; usilnie się

laffcn, locirett, elablirett, pr. et fig. Opuściwszy nas, usia-    starać, nacierać, (ob. ‘Pogłobić) ; nacb etinrté ringen, fei*

dłeś na tym miejscu. 3 Leop. 4 Ezdr. 12, 42. (usadzi-    nc SMfte brtrnacb attfpanuen, barttad) ftreben , trauten. Usi-

łeś się na tym miejscu. 1 Leop). Każdy na swoim stano-    łować o co , vv czym. Cn. Th. 1201. Usiłujcie, aby-

wisku usiadł,. Warg. Cez. 107. W sercu jej miłość    ście przez dobre uczynki wezwanie wasze pewne uczy-

usiadła. Jag. Wyb. I) b. Czart od początku świata na    nili. 3 Leop. 2 Pelr. 1,10, (do tego się pnijcie. 1 Leop.).

tym rzemiośle usiadł, aby nas odwodził od prawdy. Rej.    Usadził na to serce swoje za Danielem, aby go wyswo-

ża » ukosić. À' Kam. — Fig. Nie to mi rycerz, co wino    tcczne. Syr. 145.

usiecze, A przed nieprzyjacielem ojczyzny, uciecze. Pilch. “US1Ł, u, to., USIŁEK, łku, m.,

Sen. list. 2, 369. (utnie, połknie). (Eccl. HeyetbaeMbili nie do usieczenia , ’nieusieczny ; (ycfeuaietb usiekacz);

Ross. ycineicE usiczony kawał, ‘usieczek ; Rag. usjècjak ussula..

USIEDLIĆ się, ob. Siediić. USIEDZIEĆ med. dok. ; Boh. usedeti, dosednauti , doscdl, dösednu, (ob. Dosiedzieć) ;

Ross. ycH4tTb ; siedząc wytrwać, jtyert bleiben, ftjjenb airêbauent, jt|enb abwarten. Znajdziem odważnych w boju, nie mogących usiedzieć bez dćugiego, nie dbających na śmierć. Mon. 65, 105. Nie mogę usiedzieć w swym własnym domu. Teat. 14, 125. Deukalion z Pirrą gwałtownym wodom, o których wiedzieli, W okręcie usiedzieli. Klon Ft. C 3. (siedząc w okręcie uszli). — §.

Rec. Usiedzieć się, nasiedzieć się do uprzykrzenia , ftrf) überbrüßtg ft|en. Usiedziałem się. Cn. Th. 1201. et 1170.

cf.

172

USIEC - USIEŚĆ.

USIKNĄĆ - USIŁOWAĆ.

■— (‘USIEN, ia, m. , liszka, gąsienica. Budź. 31. eine 3îaupc.— US1EPAG, ob. Siepnąć).— USIEŚĆ , usiadł, /'. usiądzie, usiądę, usiądę cz. jedntl., Usiadać niedoli.: Boh. usedriauti, usedati ; Cam. usęsti, usędem ; Ross. ycfecTb-ca ; siadać, spuszczać się by siedzieć; fid) fe|eit, ficty ttic-ber Irtffett. Usiądź wedle mnie Teresin. Tent. 30, 50.

(siadaj). Usiądź, ja ci dyktować będę. ib. 52. c, 20.—

Fig. Na gardle komu usieść * podbić go sobie , einen un* ter fic^ bringen, bedingen, tinter bie p(k bringen. Ja ztąd nie jadę i bić się z nim będę, Tak długo, aż mu na gardle usiądę P. Kchan. Jer. 147. Ktoby mi chciał go wydrzeć, trzeba pierwej , aby

Boh. Ossol. 66. Nietylko papież anatémata przeciw kró-

USIŁOWANIE - USKLEPIĆ.

U S K L N I Ć - U S K R 0 AI I Ć.

173

Lodził', i usiłował o tym aż do zachodu słońca , aby go wyrwał. I Leop. Dan. 6, 14. Nie zastawiaj się obliczu mocnego, ani usiłuj przeciwko    bystrości rzeki,    o Leop.

Syr. 4,32. fani siłuj przeciwko    bystrości rzeki.    1 Leop.).    wdzięczności    usklepił. Zab. 8, 275.    Jak.

Zęby takim zbytkom zabieżało się, 'usiłowiłem, ile ze UŚKLNIĆ vz. dok., Iśnącym uczynić, gldttjenb machen, glatt« mnie być mogło, abym przez    tę xiazkç lud    oświecił.    $eu. UśkLnić się    recipr.. ślnącym sie    robić,    stać, gldnjenb

Sak. Proil. pr. ~~ Aliter: Król buntownikom    wszystko    tuerbClt, pr..    et    fig. Uśklnić się i    uklarować do    oka.

odpuścił; zkąd rycerstwa bardzo nań usiłowało, mówiąc: nie trzeba na walkę miłościwego. Gwayn. 42. Biel. Św. USKOCZYĆ cz. dok., uskakuje pr., Uskakiwać frequ. ; Boh. 178. usilnie nań nalegało, fie brattgcn febr auf tljtt. USIŁOWANIE, usilne staranie, usilność ■ w naleganiu; bte Slnftrengung, angeftrengte Senm^ung; Cam. sadętje, sadętk, hrepenje; Croat, nasztojanye, terszenye; Boss. nOABHn>,

40M0rarejibCT!50 , pcthboctł; Eccl. nonuame. Będę krzyczeć dla usiłowania mocnych okrutników. 3 Leop. Job.

35, 9. (dla usiłowania ich. 1 Leop ). USILNY, ‘USIŁO-WNY, a, e, USILNIE, ‘USIŁOWNIE adv.-shezben , nafilen , fdast, naganjezhen , lishezhen, lilen ;

Rag. usion, usloni, ussilni ; Bosn. sillan , usilan , usil-ian , (usilno , silno , sdlom coacte, usiono, posilne enixe) ;

Boss. yciubuwil; usiłując, z usiłowaniem, mocno nacierając, nalegając; frdftig, mit 2Jfadjt, 9îadjbrucf, ttad)britcŁ ltd), inftä.iibtg, brütgenb. Enixa opera . usiłowna i pracowita robota. Mącz. Usiłownie, pracowicie, ze wszystka pilnością i mocą. ib. Usilnie mię o to prosił, pilnie wielce a pokornie, ustawicznemi prośbami. Smotr. El. 14.

US1LSTW0 , a, n. ; Eccl. oycmucTKO ; gwałt. btc ©entölt« tjjdtigfeit. Spożywani o mężobójstwo abo zgwałcenia abo usilstwa , abo też o najazdy domowe i gwałtowne wybicia. \ol. Leg. 2, 7o2. et 4, 913. Któryby towarzysz usilstwo popełnił, gardłem ma być karan. ib. 1698. Jakby wiedzieć miała O córki swej usilstwie, włos darła czochrany. Zebr. Ow. 119; quam rap lam scisset.

USKAKUJĘ, ob. Uskoczyć.

USKĄPIĆ cz. dok., Uskąpiać niedok.; (Boh. uskaupiti ; Vind. dohranuvati, dodershati, perterduvati) ; przez skąpstwo urwać, umniejszać, ująć; aub @et|$ abjntacfen, abfntcfett, pr. et Ir. Jakie łakomstwo liehwiarzów w obrzynaniu i i uskąpianiu złota. Gaz. Nar. 1, 328 b. Ja, lubo zaszczyt mógłbym mieć zwycięztwa cały, Dziś jednak chcę ‘USKOWANY, a, e, n. p. Weź szałwii listu ważkiego albo sam sobie ustąpić tej chwały. Min, But. 1, 116.— Uska- uskowanego. Sur. 66? cf. uszkowaty, podługowaty.

USKRAMIACZ, ob. Üskro-

pr. et Ir. Kamienie niższe nie mogły gmach usklepić bez zawornika. Zabi Roz. 147. On głosi, jak pszczółka sześoiogran usklepia. Zab. 14, 88. Świątnice sobie

Mon. 69, 587.

Vind. nati—

uskoćiti, uskakati, uskakowati; Vend, vskozhi ; Rag. uskoccitti, uskokki ; Croat, uszkachem, uszkochilszem ; Bosn. uskocitti ; Ross ycK0.ib3nyTb, ycKomiTb, ycKOiuiyTb, ycKaKaTb, ycKaKHBan>, yapbiniyTŁ, ynpbiniBaib; skacząc ujść, umknąć, uciec, uniknąć, nagle, z trzaskiem, porwać się, uchylić się; auf tle ©cite fpringett, abfprtu* gen, mit einem ©prunge entgegen, cntfpriitgen, entruifdJen , atrôtucicbeti, entweichen, eutjltebcit. Uskoczywszy na bok uchroniłem się. Nag. Cyc. 15. Ze strachu do ciemnych lochów rączo uskoczyła. Otw. Ow. 142. Młokos ten nie umie chyba uciekać. a przed guzem uskakować. Rej. Zwrc. 171. b. Ochrzcił się Mindak , chcąc tym sposobem upadkowi od Krzyżaków następującemu, uskoczyć, eri-pere se. Krom. 263. Żaden mocarz mocy boskiej nie uskoczy. Pieśń. Kat. 3. Jeśli winowajcy kary uskoczą, czego się na resztę doczekamy? Pilch. Sali. 175. Wynurzony z państwa Roman, na Podole uskoczył, profu-git. Arom. 576. — Aliter: Gdy miał w drogę jechać, polecił żonę przyjacielowi, aby mu nie uskoczyła z małżeństwa. Ezop. ! 19. (wykroczyła, wystąpiła). — $. * Recipr. Uskoczyć się, eiitfprtttgcn. Wziąć konia na wodze chciała, ale się uskoczył P. Kchan. Orl. 1 , 96. USKOK, u, m., uskoczenie, boś Gttttfprtngeit ; (Roh. auskok fraus , wybieg, auskocny insidiosus , auskoenost podstępność, auskoenjk podstępnik). Wszystko żywym pierzcha uskokiem. Kniaź. Poez. 3, 120. — Uskok . a, m. ; Slov. uskok transfugaCroat, uszkok; Hag. uskok; Bosn. uskok^ pribegh, bjesgjallaę, ein (intjprnngner, ein Uefeerléutfer, 51nvïeiper. Uskoki, narody błąkające się Albańskie i krajów okolicznych , osiadłe w Kroacyi. Dykc. Geogr.Z.iTó.

pić się recipr., zejść na czym, braknąć; fehlenmangeln, USKRAMIAC, ob. Uskromić.

Mangel haben. Póki w ostatnim tchu się nie uskąpie, micie!.

Mej niewinności pótv nie odstąpię. Chrośc. Job. 98.

USKABBIG, ob. Skarbić.

USKABZYG się recipr. dok., Uskarżać się niedoli., uskarżać się na kogo przed kim » skarżyć sie , żalić się. Ca. Th.

1202. über einen Ragen, ftd) über einen beflagen, befdjwe* ren. Uskarżyć się, styskować, skwierczeć, żałować się na tego co mi niepraw przed niemże. Cn. Th. 1202.

Niemasz się na co uskarżać. Teal. 7, 18. Uskarżający Prosi człeka , by-życiem była darowana. Min. Byt. 4, 16.

Za pasem śmierć każdemu, a wielki i mały Jej nie uskro-bie. Zab. 9, 325. Iztjck.

USKBOBAĆ cz. dok., skrobiąc odjąć , abfdjaben. — §. Med. U skrobać , ujść tajemnie, umknąć, ukradkiem uskoczyć; heimlich entmeidjeu, entfommen, entfliehen. Chciał uskro-bać ścieżką nieznaczną i skryła. Pot. Arg. 298. Myślał on jak najswobodniej uskrobać z kradzieżą, ib. 456. Bici haniebnie, do zamku ledwo uskrobali. Tward. W. D. 50. Łasica, chcąc od śmierci uskrobać złapana ,

się często, uskarżliwy, ob. Skwierczeli, Skarga.,

‘USKIPIEC neutr. dok., kipiąc wyciec, uherfteten , ftebent uberlaufeil, überfprnbellt, ubermaHcit. Warzyć kura w wodzie USKBOMIG, ’USKROMNIG, USKRONIG cz,.dok., Uskramiać bez uskipienia. Sienn. 290.    '    niedok.-, (Boh. uskrowniti umniejszyć); skromniejszym

USKLEPIĆ cz. dok., Usklepiać niedok., sklepiać urobić, wy-    uczynić, uśmierzyć, okrocić, ująć w kleszcze; bdnbtgen,

stawić sklepienia; fertig wölben , ©emölbe aufftcllen, bauen,    jâhmen, sûgcïn. Uskrom' a ochelznaj język twój. Wróbl.

174 USKRO MICIEL - USKWARZYĆ.

USKWIERAC - USŁUGA.

76. Temperantia, powściągliwość, uskromianie. Macz.    bcprägeln, prdgelnb, fröfdjenb anfetten, fett machen, heran«

Post jest powściągnienie pożądnych ludzi od wszelakie-    d)em. Faunie! przed roku każdego poczęciem, Tłustym

go zbytku i rozkoszy cielesnej, i uskromienie a utrapie-    ci ołtarz uskwarzauV koźlęciem. IInr. 2, 127. Nar.

nie ciała naszego. Zygr. Gon. 556. Rozumem młodość USKWIERAC kogo. 7V., uciskać, mocno doskwierać, ejncttt trzeba uskramiać, nie siłą. Min. Byt. 4, 165. Złego    fe&r jufepcn, tn quälen, plagen.

języka żadną nauką nie uskronisz. Eraz. Jez. 0. 8. USŁAĆ, UŚCIELAC ; Boh. dostlati, dostlal, dostelu, do-Uskromń myśl a serce swoje. Bej. Post. Ooo 5. Spo-    stl.awam; Boss. ycTJRTŁ, yeicjFO, yCTH.mb, ((Using.

sób, którym ta jego zuchwała myśl mogłaby być uskro-    yciiaib, yebuaTb posłać, posyłać), oh. Słać, Ścielę,

miona. Lat. Korn. D. 5. (Jskromić się Eccl. yKporkßa-    UŚLACHCIĆ, UŚLACHETNIĆ < USZLACHC1Ć, oh. Szla-

THca , yiHxaiL, yKpomibCH Ręka boska uskramia zbro-    chcić. USŁAPAĆ, USZŁĄPAĆ, oh. Szłapić. USŁAWIĆ,

dnie. Teat 5, 141. — Aliter: Józef umyślił Maryi pło-    ob. Sławić. UŚLINIĆ, ob. Ślinić. UŚLIZNĄĆ się, ob.

dem obciążonej odbieżeć; alić Bóg Józefa trwożliwego    Śliznąć się, Ślizgać.

uskromnił, a co się działo doskonale jemu oznajmił. USŁ0N1Ć cz. (lok., zasłaniając uchronić, licvftccft halten, Zorn. Post. 5, 546 b. uspokoił, er beruhigte ipn. USKRO-    burd) SJerfłccfnng fiebern, oerbergeu. Nasi Brodnicę ta-

MIC1EL, USKRAM1ACZ, a, m., uskramiający co, ber 53ält*    jemnie w nocy pokuszając ubieżeć, usłonić się przed-

biger. Koń nieogłaskany uskromiciela zrzuca i onemu    się nie mogli, i odgromienie ponieśli; non lutuerunt.

otrząsa się. Mon. 71, 757. Temperator, uskramiacz,    Krom. 611.

powściągaez. Macz.    USŁUCHAĆ, f. usłucha cz. dok. , ‘Usłuchnąć jedntl., *Usłu-

USKRZYDLlć cz. dok., w skrzydła opatrzyć, upierzyć; lie*    cbywać czes-tl.; Vind. vflifhati ; Eccl. yc.ibimaTb ; baczne

pijellt, mit glügelit oerfepeu. On oczy wzniółszy, widział,    ucho dawać stosując sie do czyjej rady, napominania,

że stał wszędy Lotnych rycerżów zastęp uskrzydlony. P.    posłusznym mu być: einem folgen, gepordjcu, ©el)ör ge«

Kchan. Jer. 484. P. /(chan. Oil. 1, 47.    beit, feinen Dîatlj befolgen, il;m geljorfam fepn. Strofuj

USKRZYNAC cz. jedntl., mocno przyskrzynąć, przyskrzyną-wszy uszczknąć; Vind. vl’hkerniti , perfhkerniti, vklupati, stifniti, vkleniti, notervklupati, notersafhkerniti ; Boss. ymeMHTb, ymeM;iHTL , ymeMJHßaTb ftarf ctnflemmen, ab» flemnten , abgnetf^ert. Oślica przycisnęła się do ściany, i uskrzynęła a obraziła w nogę Balaama. 1 Leop. Nam. 22. Kogo raz uskrzyną drzwi, palca drugi raz między nie nie kładzie. Pot. Arg. 517. (po szkodzie mądry; sparzywszy się , dmucha). — Becipr. Uskrzynąć się, n. p. w palec, uszczknąć się; ftd) flemittett, etttflemmett, 3. S. ftd; beit Ringer Hemmen. Nie wtykaj palca między drzwi, bo się uskrzyniesz. Rys. Ad. 45. Cn. Ad. 724.— Tr. ßg. Uskrzynąć się, uszkodzić się, szkodę wziąć, ®d)a= beit nehmen. W jednej nas części Galia uszkodzi, giąj się, przyszło w Hiszpanach uskrzynąć. Clirośc. Lak. 146. Ze pewnie zginąć i między szkopułami terni sie uskrzyrtąć Biedna Moskwa tuszyła. Tward. Wł. 32.

USKUBŃAĆ cz. jedntl., skubiąc urwać, nbjattfen, aBrnpfen, pr. et ßg. Radbym, aby mu można uskubnąó kaw-ałe-czek gruntu, a przez to mój ogródek przysporzyć. Teat. 11, 100.

grzesznika łaskawie, jeśli cię słucha, zyskałeś duszę jego. Seid. Moth. 18. Nie źle czasem usłuchać , kiedy sługa radzi. Pot. Arg. 585. Herod wiele rzeczy czynił, usłuchywając ś. Jana, a z chucią go słuchał. 1 Leop. Marc, 6, 20. Chodk. Kost. 55. Usłuchnąwszy Isidy Tele-tuza, córkę przed ojcem ukryła. Olw. Om. >580. Kto zbawion chce być, usłuchnie boga z nieba wołającego. Żarn. Post. 3, 556 b. Boskiego głosu usłuchną obłoki» I obleją ziemię hojnych dżdżów potoki. Clirośc. Job. 151. Już pana wżdy kiedy uwierzmy, a_ wołającego usłu-clmijmy, i do niego się obróćmy! Zorn. Post. 5, 575. Jeśli usłuchają, a strzedz będą, wypełnią dni swoje w dobrach; a jeśli nie usłuchają, będą zniszczeni. W. Job. Dru- 57, 11. et 12. (jeśli posłusznemi będą. Bibl. Gd.). W przygodach człowiecze serce 'usłuchawa boga kołacącego. Sk. haz. 547 b. Nie obejrzy się nazad , wołaj, nie usłuchnie, Jeśli ruszywszy sadła pies ucieka z ‘ku--ciinie. Pot. Zac. 25. Insza wysłuchać, insza usłuchać. Fredr. Ad. 18. — Bóg usłuchał twoje prośby, przychylił się do nich, bic Sitte erhören. Usłuchanym być Eccl. ycabimaTHca.

rego mi ojciec przydał do usług. Teat. 31. c, 18. Kto dwom panom służy, z usługą się rozdwoi. Zab. 15, 207. — §. Usługa, przysługa, grzeczność wyrządzająca się komu; berStenft, bte ©efcUligfett, ber Srcnnbfdjaftébienft, Ciebeèbienft ; Carn. postreshba ; Vind. striefhba, postrie-Ihenje ; Boss. yronuenie, 4py*eHie, (cf. ugodzić, cf. drużyna). Chęcią się, nie datkiem, mierzą usługi, Zab. 5, 219. Ossol. — Complement. Do usług, tljnen anfjintmrten. Jak się masz ? IU. Do usług Pańskich. Teat. 55. b, 25. — wał słoniny.« tak ją wytopić, aby się tłustość zupełnie §. Usługa, zasługa; ba§ SSerbtenft, ba3 man ftd) erworben rozpuściła, a mięso i włókna obróciły w skwarki. X. fmt/ SOîertten, Mając wzgląd na wierne usługi tego Kam. bnrcftprdgeltt. — §. Skwarząc utłuścić, ukopcić; obywatela, kamienicę jego od wszelkich ciężarów uwal-

USKUTECZNIĆ cz dok., do skutku doprowadzić, skutkiem USŁUGA, i, z.; Boss. yc.ryra; posługa, posługowanie; dokazać, wykonać; Boh. porjditi, pusobiti; Sorab. 1. ber ®ienft, bte Sebienung, Aufwartung. Człowiek, któ-wudżewam ; Garn. dapernasbam ; Vind. sarozhit, oprą-vit, oprauiati, vunopraviti, dopernesti, vundopraviti, vundopernesti, dostoriti, wtrfltcb machen, bewcrfftentgeu , flUSfltyrett. Najłatwiejsza rzecz poradzić , ale uskutecznić, to sztuka. Tent. 7, 83. USKUTECZNIACZ, a, ro„ skutkiem dowodzący, wypełniacz; ber Scmerfftclliger, Süllbritt« ger, Sollfüfircr; Boh. pusobce; Bosn. uzroctuk , uzroku-jucchi , f. uzrocięa.

“USKWARZYĆ cz. dok., Uskwarzać niedok., Uskwarzyć ka-

USŁUGACZ - USŁUŻYĆ.

USŁUŻY CIEL - UŚMIECHNĄĆ.

175

niamy. Vol. Leg. 5, 594. USŁUGACZ, a , m., posługacz;

Mnd. striefhaunik, postriefhnik , ber îlnfnmrfer, SBarter, ber einen ober etwas ju hebtetten bat. Numa arcykapłanów, wieszczbiarzów, Saliów i inszych vredhig kapłańskiej dostojności usługaczów postanowił. Faliss. FI. 6.

USŁUŻNOŚĆ, sei, 2.; Garn. slushnost; Vind. (lushlivost, riushnovolnost ; Hoss. ycayauiHBOCTb, upnc4y5K4HBOCTb , aacKOBOCTb, yBir.iHBOCTb, ÓJiaroyroAHOCTb ; chęć usłużenia, przysłużenia się drugiemu; bte ©ieirffferftgfeft,

3)ien[iI»cjïtf[eHl;ett. Przymnażać powszechnego dobra ludziom , przez szczodrobliwość, usłużność i grzeczność.

Mon. 70, 322. Podnosić w sobie ducha obywatelskiego, wody. a tu Gabryel, usłużyeiel cuda. lJim. Kam. 231. wrażać sobie skuteczna Bzpltćj usłużność, mr.my za USŁYSZEĆ; Boh. doslechnauti, doslechl, doslechnu, do-naj celniejszą powinność. Dy ar. Gród. 51. Nie dostanie się urząd ten tylko osobie doświadczonej w zaufaniu i usłużności. Gaz. Nar. 1, 147 b. USŁUŻNY, a, e ; Slov. służebny, (cf. służebny); Sorab. 1. poszwużbnć; Garn. postrésbliv ; Vind. Hushliu, llushovolen, radoflushliu;

Hoss. yc-iyauHBbiii , iipiicaynuniibiil, npMc.iyjKHHK'B, npn-cayjKHima , ycjyjKinno,, yciyjKHHua , yronc^aie.ib , yßl>- USMALAC,, ob. Usmolić.

TjHBbiH, yro4JniBbiti, yrcMHHKX, yrcwiima, ó.iaroyro- USMAKKAĆ cz. dok., smarkiem uwalać, herofcen,. hcfalhern. 4HWH , BH4KiM, KH40Kb, H3Kare.nefrL ; chętnie się przy- Usmarkać się, mucco fluere. Gn. Th. 1202. (Boh. usmrka-sługująey, bienffferftg, bienfhmUtg. Człowiek usłużny. Tcat. nee smarkacz, usmarkany).

32, 21. Wszędzie cnotliwego i ojczyźnie usłużnego oby- USMĘC1Ć oh. Smucić, Smecić.

watela pamięć zostawił. Dyar. Gród. 554. Pała chęcią * U SM UKT A Ć, f. usmekce cz. dok., ubrudzić, befc^ntu^nt. być usłużnym ojczyźnie. Gaz. Nar. 2, 23G. Gliński usłu- Stała gniotąc jagody jesień usmektana. Zebr. Ów. 28 ; żny Moskwie, wszystkich sił przykładał, aby jej ufność sordidus. pozyskać. Kur. Het. 23. — Usłużny, posłuszny, gefiorfattî.

Kto pilnie strzeże praw, a cnocie usłużny, Taki często nic nie ma, i prosi jałmużny. Teat. 44. d, 34. — $. Aliter:

Wory wełniane od razów nieprzyjacielskich dla zasłony bywają najusłużniejsze. Jak. Art. 2 , 564. najzdatniejsze najlepiej służące; btenlicb, tangltcl). USŁUŻYĆ cz. dok.,

Usługować cont.; Boh. obslauziti; Carn. postreshem, po-stręzhi ; Vind. strezhi, strezhem , postriezhi, obstrezhi, poflushiti, (cf. strzedz, cf. posłużyć); Sorab. 1. wub-szwużam ; Croat, obszlusâvam; Slav, poslûxiti ; Hoss. ycjiyjKHTb , ycjyacHBHTb ; Ecd. yc.iyrocajii ; posługować, posługą czyją się trudnić; einen hcbtenen, feinen Wiener machen, ihm anfmarten, bte Sluftnartnng bet) im (iahen. Pan idzie, on przy nim , gdy pan chory, on usługuje, zabiega, nie spi. Gorn. Sen. 276. Gdy cię zimnica o łóżko uderzy, będziesz miał, żeby ci kto usługowa!, gdy pieniądze są. Zab. 5, 217. Pałasz, kochasz, wiernie usługujesz. Past. Fid. 65. (służysz, *dwór czynisz), Usłużenie, posługa, bte 23ebicnnng. Od służących ściśle usłużenia wyciągamy. Kras. Pod. 2 , 56. Bez domu, pieniędzy i usłużenia, liras. /Ht. i 1. Usłużonym być dobrze, źle = posługę mieć debrą, złą, gut ober fcblecht hebtent werben.

Ten, co sercom rozkazuje najlepiej jest usłużonym. Mon.

72, 816. Wolę być źle usłużoną, a mieć sługi zawsze wesołe. Teal. 24. c, 61. Chcę być usłużonym z dobrego serca; sługa, którego tylko bojaźń kary wzrusza, dobrego pana nie godzien. Kras. Pod. 2, 196. Tak był dobrze usłużonym, że go uprzedzano w tym nawet, co rozkazać miał. ib. 2, 196. — Simil. Usłużenie armaty.

Jak. Art. 1, 407. bte föebtenuug beś ®efd)tti$eś, ber Kanone.

Narzędzia armatne, szufle, szczotki i inne sztuki potrzebne do usłużenia armat. Jak. Art. 5. 304. — §. Usłużyć komu » przysługę mu uczynić; Hoss. ÓJiaroyro4HTb, y4py*nrb KOMy, cocayaurib, einem einen ©ienft er* weife», if) W btenett. Bardzo dobrze udałeś się do mnie, chętnie ci usłużę. Teat. 49, 69. Alykus, niespracowany w usłużeniu , powagą , radą , pieniędzmi zasilał wszystkich. Kras. fist. 122. — Usługować prawu. Eruz. Ob. I). posłusznym być, słuchać, gehorchen. USŁUŻY-CIEL, a, m., usługujący, ber SBebieiter, ber fDienffwetfer ; (Croat, ohszlusitel administrator). Tam Mojżesz rozdzieliciel

sleycham, (ob. Dosłyszeć); Corn, usblishem, usblishati; Hag. uslisciti, usliscjati; Hosn. uslisciti, cjutti, pricjutti; Croat. Tszlissiti, vszlissüjem ; Ross. npocjtbiuiaTb, bhh-MRTb, BHCM.no ; i), p. ‘Usłyszwa (dual, «usłyszmy dwaj) pierwej Nikandrze od niego, Co to powiedzieć, chce nam takowego. Past. Fid. 282, ob. Słyszeć.

UŚMIAĆ się, f. uśmieję się reeipr. dok., dosyć się naśmiać, fid; mftbe lachen, fatt lachen. Narobi się troeba hałasu, ale sie za to uśmiejer»v do woli. Teat. li. b, 79. UŚMIECH. u , fmiebik, fmieh, fmejanie ; H ag. pośmieli; Hoss. ycMh-mna, cmKuiokt», y.rbiÓKa; Ecd. ycKJtaÓjeme ; mina łagodnie się śmiejąca , ba§ Sćtd)eln. Z uśmiechem i łagodnością jej to powiedział. Kłolc. Turk. 90. Usta jej słodką skromnością wabiły w uśmiechu. Kras. Oss. H 2. (Slov. usmiwką, usmiwalka, usmiwatelka ironia). UŚMIECHNĄĆ się reeipr. jedntl., Uśmiechać nieiok. ; Sorab. 1. wufmeju fe na cżo, wuszmewkam szo, pżiszmewkam szo, po-fmeju, pofmejem ; Carn. musem se , musiti ; Vind. po-fmihavat, pofmejatife, na fmieh fe dershati, fmehuvati, na-fmchuvatife, fmiehlivati ; Bosn. nasmihnutise ; Hag. posmjê-hnutise, posmîatise, posmjebîvatise ; Hoss. ycMtxHyïbCH , ycsitxaTbca, yxMU^aibca, y.iuóiiyrLca, yjuóaibca; Ecd. ripmMyM.ruBaioca, npncMtiiBaioca , yjucKamca , yjuóaTb-ca, ycMtxaibca, ockaschthca , ocK.iaó.iarnca, ycn.ia-ÓHiLca, ycKJaô.îaibca, BOCMaójatoca ; w łagodny i cichy śmiech twarz układać, lächeln. Szalony śmieje się „ głosem ; ale człowiek mądry po cichu się uśmiecha. Hudn. Sap. 2 i , 23. Zab. 12, 286. Dudz. Niech tylko złoto zobaczy, zaraz się uśmiecha, leal. 15, 85. (umi-zgnie się do niego). Pewnie oszust, co się rad uśmiecha. Jabl. Ez 22. Uśmiechnął się, znać zezwala. Cn. Ad. 1215. Uśmiechać się komu, śmiać się społem, abo też, śmiechem poświadczać. Cn. Th. 1203. einem jnlächeit. Nicbym nie żądał, tylko bym przez twych pięknych oczu słodkie uśmiechnienie Zyskał nieocenione twoje potwier-

m.,

uśmiechnienie ; Vind. pofmiehik,

476

U Ś M I E C H L I W Y - USNĄĆ.

USNA GH T - UŚPIĘ Ć.

dzenie. Chód. Gesn. 5. UŚMIECHL1WY, *UŚMIECHŁY, e, UŚM1ECHLIWIE adv., łagodnie do śmiechu ułożoną twarz pokazujący , wesoły , przyjemny . freimbltd) ;

(Boh. ausmeśny urągliwy); Slav. Ijubazan; Ross. yjtUB-’IHBblH, MIOOBH4HUÎ1, MHÆOBH4HO ; Eccl. CMtXjlHBblH , CMIj-

nuniii), Becc.iaro upaua ne-iOB-feicŁ, 4pynix,B CHtmamiff.

Róża sie od ust Zefira w inną stronę skłania, I wnet

uśmiechła wraca do ich całowania. Chód. Gesn. 124, ‘USNACHT, ob. Husnacht.

Witał uśmiechliwą jutrzenkę. 1'rzyb. Ab. 188. Przyh. Luz. USNADNIC cz. dok., snadnym uczynić, ułacnić, erleichtern. 115. Odtąd niech mi już każda godzina upływa Uwień-    Wydanie elementarnych książek i nabycia ich usna-

czona wdziękami, każda uśmiechliwą. Przyb. Ab. 34.    dnienie, wielką pomocą do wskrzeszenia nauk. Skrzet.

Jasno i uśmiechliwic przed moim okiem obrazy się

snuły. Przyb. Ab. 30. ct 142. UŚM1ECHL1W0ŚĆ, ści, z, UŚNIEDZIĆ cz. dok., śniedzić czyli rdzą pokryć, mit 3îoft

bebccfütt, roftig ntadjen. Bóg złoty wiek uśmedził miedzianym pokostem. Hor. 2, 557. Min. ; inquinavil acre tempus nurem.

tyehmiast USNUC, USNOWAĆ, f. usnuje cz. 'dok., snując urobić, nie uśmierciła. Teat. 10. b, 76. “^UŚMIERTELNIĆ cz.    utworzyć; beryor nuitben, burd} SSMnbcn nnb gabeln ferwor

dok., śmiertelności nabawić, fterblid} machen; (oppos. nie-    bringen, pr. el fig. Odstrychnąwszy skrzydła, twarz naty-

śmierlelnić, unieśmiertelnić). Uśrniertelnienie wszelkiego    chmiast prawą Ceixowa usnował z wyraźną postawą,

stworzenia. Przyb. Mili. 523.    Zebr. Ow. 288; (in faciem Ceicis abil, przemienił sie,

UŚMIERZYĆ cz. dok., Uśmierzać niedok.-, Bosn. umiriti,    przeobraził). — §. Usnować upętać; ncrftricfcn, feffdtt.

smiriti; Bag. umîriti, umilliti; Groat, umirùjem; Gam.    Samaż załoga oblężenie skarca, Domic-yusza usnowawszy

mirili , potihiti ; Yind. potolashit, vtolashit ; Ross. cmii-    w łyka , Da Cezarowi, i bramy odmyka. Ghroic. Luk. 53.

piITL, CMIipflTŁ , ywipUTŁ, yMlipflTb , MHpOTBOpHIb , yivw- USOL1C , ob. Solić.

pOTBopHTŁ , MiipoTBopcTBOBaTŁ . yroMOHiiTb, yroMOHHTb, USOWITOWAĆ cz. dok., sowitym uczynić, oerboppeln. Abyś MiipiiTb, noMHpiiTb. yMHpiiTb, yMiipHTb, ycMHpiiTfc, y cam-    ten swój błąd usowitował jego błędem, głupie słowa z

pflTb ; uskromić, ułagodzić, udobruchać; Mribtgctt, lient*    niego przywodzisz. Smotr. Ex. 23.

men , jöfjmett, Uśmierz te niepotrzebną bojaźń. Teat. 5. UŚPIĆ cz, dok., Usypiać niedok. ; Boh. ospali, uspawati ; c, 62. Bóg słowem ‘dziwy uśmierzał. 3 Leop. Syr. 45,    Sornb. 1. zafpu, zafparu, do fpara pżineszu ; Yind. \fe-

2. (‘dziwy krocił. I Leop.). Na urzędzie nie będzie mógł    niti, noterspanjati, spanje donofhati, saspat, safipiti;

złych namiętności swoich powściągnąć, kto w prywa-    Bag. usâkati; Bosn. uscisckati, cinit zaspatti; Ross. ycu-

tnym życiu ich uśmierzyć nie umiał. Mon. 70, 561.    iniTb, ycbUMHTB ; Eccl ycnOBam; (activ. Verbi usnąć),

Był sejm dla uśmierzenia i zgodzenia. Baz. Ihl. 4 5.    nabawiać snu, robić, że kto uśnie, pr. et tr.\ ettt|d)ld‘

(pacißcationis). Gniew uśmierza odwłoka. Cn. Ad. 258.    fern, in ben ©dtlöf bringen. Przychodź senku, przychodź

Uśmierzający Boss ycMHpmeJibHbiH. Narody te były za-    rączy, Przyjdź senku usypiający. Groch. W. 366. Usy-

wszc nieuśmierzone i wolne. Stryjk. 105. (niepodbite).    piający Boss. ycuniiTCjibUbin. Wino uśpić umie, kto je

UŚMIERZYCIEL, a ,m., uskromiciel; Bosn. umiritelgl, k oj i    spora czaszą pije. Gorn. Dw. 279. Nic boje się uśpienia

umiriti mosge ; Croat, krotitel, ukrotitel, pomiritel, umi-    snem ku wieczności. Byh. Ps. 20. Nie brzydzą się ludz-

ritel; Bag. umiritegl, pomiritegl, mirotvoraz , smiritegl;    kićj krwi, nieinaczćj, by wołowa być miała, wylewać,

Ross. ycMHpiiTejb, yampmeab, ber Sdttbtgcr. UŚMIE-    którzy człowieka zabić, nie mówią zabić, ale uśpić,

RZYCIELKA, i , z. ; Bosn. umiritegliza ; Groat, ukrotite-    pożreć, pożobać, jako mak posiec. Kosz Lor. 145 b.

beza; Rag. umiritegliza, smiritegliza ; domitrix. Macz.,    Wdzięcznym wnet byłem snem mile uśpiony. Past. Eid.

bte 33nnbiijertnn.    46. Pieszczonym kwileniom ptak usypia oczy. Hul. Ow.

UŚMIGAć, ob. Śmigać. USMOLIĆ; Boh. usmolili, ob.    81. Noc, miasto tego, co by przykre kłopoty ukołysać i

Smolić. USMUKNĄĆ, oh. Smukać.    uśpić miała, to one rozpościera. Pilch. Sen. list. 2, 7.

USNĄĆ med. jedntl., Usypiać niedok., (cf. uśpić, usypiać);    Przykre kłopoty trudem zwyciężony I troskę uśpił, która

Boh. et Slov. usnauti ; Sorab. 1. wusznu ; Yind. vspati,    go trapiła. P. Echan. Jer. 553. Roztropność uśpiona,

obspati; Bag. usnutti ; Eccl. ycLinaio ; Ross. y cny Tb ; za-    Boh. hom. 4, 157. — Transi. Uśpić kogo, zabić. Cn.

snąć zupełnie, entfddafen. Usypiam, poczynam spać. Mac z.    Th. 1203. tn ben ïobeé'fdilaf nnegett. UŚPICIEL, a, tn.,

Usnął tak twardo, choć się był nie strudził, żeby go    usypiający kogo, usypiacz ; ber €tnfd)lâfercr, fêtmiueger.

były ani trzaskawice, ani grom, ani piorun nie obudził.    UŚP1CIGLKA , i, z., bte (Etnfc^ldfertint, 6tmt)te(jenmt. Noc

P. Echan. Jer. 572. Gdy cale nie może usnąć w nocy    uśpicielka frasunków. Oho. Ow. 501. UŚPIWRZÓD , ziele,

stary, O jakie mu na myśli roją się poczwary. Znb. 8,    Śpiwrzód, Stowrzodowiec, Pieniężnik, goi wrzody, lysi-

397. Oczy mu się zlepiają, usypia biedne dziecię Teat.    mach i a, ^feititigfraut. Urzed. 81. Syr. 303. Siena. 140.

2, 119. Uśnij dziecię, uśnij moje, Uspokój członeczki UŚPIEĆ, UŚP1AĆ , uśoiał, f. uśpieje med. dok., wskórać, swoje. Groch. W. 567. Nie raz już na spojrzenie pię- au^nc^ten ; Ross. ycrrkTb, ycirkrB, ycntBaio. Dyabeł nic

a,

kności sprawiedliwość usnęła. Teat. 29, 125. (oczy przymrużyła , przez szpary patrzyła, oślepia, umilkła). — Transi. Dam mu, aż uśnie. Cn. Th. 1203. (uśpię go, nie ubudzi-ć się więcej).

(ycneHie 6orapo4HUbi wniebowzięcie). Ofiara za uśnienie jego obchodzona nie była. Smotr. Lam. 174. (msza za-duszna). (Ross. yconuiiń usnęły, umarły).

Eccl. oycLHCHiiK: śmierć,

twarzy pogodność, bte jymmbltcftfcit ; Sorab. 1. milofcżi-wofcż, (cf. miłościwość) ; Boss. MiuoBiutiocTb. <‘UŚMIERCić cz. dok. ; Boh. usmrtiti ; śmierci nabawić, tobten. Wiadomość ta żałosna mało mnie na

Pr. Pol. 2, 267.

USPOKOIĆ - USPRAWIEDLIWICIEL.

USPR A WIEDLI WICIELKA - USTA. 177

nie uśpieje , by dobrze wszystkie swoje mocarstwa dźwi- cicielu i samym wykladaczu pisma. Baz. Hst. 65. Chry-gnął. Smotr. Apol. 10.    — §. Uśpieć « UŚP1ESZYĆ;    stos naszym jest odkupicielem, usprawiedliwicielem. Hej.

uśpieszyć kogo cz. dok.    ; Boh. uspiśiti; pośpiechem    Host. Q 2. USPRAW1EDLIWICIELKA, i, ź. , bte IRecIjt*

uprzedzić, einem roreilen. Kto kogo wprzód uśpieszy, fertigerinn. niech się wygraną nie cieszy. Dzwon. Stat. B 5.    USPRZĄTNAĆ, cz. jednll.,

USPOKOIĆ cz. dok.. Uspokojać, UspoKajać niedok., Uspo- iregräumcn. On rycerz usprzątnął sobie wiele żołnierzów koiwać czestl.; Boh. spokogiti; Vind. sadovoljati, dovo- żwawych. Baz. Sk. 57.

Ijati (cf. do woli), potihnit (cf. uciszyć), potalashit, v’to- USRAĆ cz. dok., ufejdać; Rag. usratti , befcfjetjkn. Błazen lashit, (cf. utulić); Cum. potihiti, miriti, (ob. Uśmierzyć) ; senatorskiego domaga się stołku, Jakbyś czapkę powie-Croat. zadovôlyüjern , zadovolilszem ; Hag. umîriti, izpo- sił na usranym kołku. Hot. Jow. 108. Usrać się recipr., kóiti ; Hoss. ycnoKOHTb ,    ycnOKOHBaTb, (ynOKOlt pokój    Hag. usrattite , usîramse ; fid) bef^eifctt. Czy to nowina,

wieczny dusz), CMHpbTb,    CMiipiio, o6e33aóoTHTb, oóe3-    usrać się od strachu? Pot. Jow. 2, 38. popuszczać.

saóoMHBtiTb (cf. zabezpieczyć), yroMOiinib , yroMOHflit, USREBRZYĆ, ob. Srebrzyć.

MiipoTBoptiTi, yMHpoTBopHTb, MHpoTBopcTBOBarb ; upo- USSAĆ cz, dok. , ssaniem ująć, abfrtltflen ; Ross. ycocarb, koić, spokojności nabawić; beruhigen, bcfriebtgett. Gryzie ycacbiBaib, ob. Ssać.

się niespokojny, swego cienia boi, Ni się w dzień, ni USTA, G. ust, plur.; Boh. et Slov. usta; Sorab. 2. huśta; się w nocy sam nie uspokoi. JabŁ Tel. 30. Chrześciań-skie spory uspokoiwane nie bywały tylko przez sobory.

Smotr. Apol. 128. Uspokajał gniewy morskie. Groch W.

285. (uśmierzał, udobruchał, ukołysał). Ta opinia Ary-rystolesa jest wiary godna, gdyż się nie znajdzie lepsza, aniż żeby miała uspokajać rozum. Boter. 10. Czadosyć mu uczynić). Uspokoić siebie , albo zamieszanie myśli, obruszenie, ©entutl) beruhigen. Cieszyli mię, abym się uspokoiła. 1 Leop. 4 Ezdr. 10, 3. Jak się to więc stało ; uspokój mię. Teat. 50. b, 4. (uczyń zadosyć mojej troskliwości, ciekawości). Nie może być żadne uspokojenie w kościach moich, gdyż ustawicznie przed sobą widzę grzechy swoje. Hej. Post. Fff 5, Eccl. B03no-Koeme. Lekarstwo uspokajające. Krup. 5, 195; Eccl. ynoKOHTejibiiHH, 3aynoKOHHMM, noKoeBhiH, cnoKOHHbiił.

Uspokoić się, usnąć, etnfdjlummtttt. Uspokoić kogo, uśpić, etnfdtldfern. Uśpij dziecię, uśnij moje , Uspokój czło-neczki swoje. Groch. W. 367. Najmiłosierniejszy śnie, czasu pożerco , Ty uspokajasz burzliwe umysłu nawały.

Zab. 14, 156.— Uspokoić się, uspokoić myśl od zatrudnień, ułacnić s(ę; bte ©efdjafte abtfiutt, fid) SDîu^e machen, frepe 3ett pcsbert. Ze dziś z nami być nie możesz , wielka szkoda; ale jak się uspokoisz, przybywaj prędko. Teat.

9, 21. USPOKOICIEL, a , m., uspokajający; Hag. umi-ritegl; Croat, zadovolitel, ber 33erubtgcr, Śefdnfttger. Olw.

Ow. 458. Moskale dziwni uspokoicielowde Rzpltej. Kur.

Het. 167. USP0K0JC1ELKA, i, z, bte »rat^erton ;

Hag. umiritegliza ; Croat, zadovolitelicza.

USPOŁECZNIĆ', ob. Społecznic. USPOLIĆ, ob. Spolié.

USPOSABIAĆ, USPOSOBIĆ, ob. Sposobić.

USPRAWIEDLIWIĆ; Vind. popravizhili, (ob. Prawy, poprawić); Croat, opra^ichujem , (cf. prawica): Hag. opra-vdati, (oppos. okriviti inculpare, cf. krzywda); Hoss. onpaBtiTb, onpaBiBK), onpaB/tHBato (cf. oprawić), oóe3-BHHHTb. o6e3BHHHTb, (uniewinnić); rechtfertigen, ob. Sprawiedliwie. Usprawiedliwienie, baë Hîecfytfertigen, bte fRed)b ferttgmtg ; Sorab. wozprahwnol'ciené; Vind. popravizhe-nje ; Hoss. onpaB4aHie, obsol. cnpaßa, (ob. Sprawa).

USPR A WIEDLI WICIEL, a, w., ber iRe^tferttger; Hag. opravdalaz; Croat, opravichitel ; Hoss. onpaB4aieJtb. Wiarę mamy w Jezusie Chrystusie, usprawiedliwicielu, poświę-

Słownik Lindego wyd. 2. Tom VI.

na

bok sprzątnąć, auf bte @ette

Sorab. 1. rt, rot, bort; Carn. usta; Vind ustc, vuste, gobez (ob. Gęba), (ustna, vustniza labium); Croat, vu-sta, vuzta, vûszta, (vuztniça, vusznicza labium-, Dai. ńsztna); Ray. usta, (usną , usni, usniza * warga) ; Bosn. usta, (usno * warga); Slav, usta, ustah , (usnę » wargi); Hoss. poTü , G. pia; Eccl. oycTSt, (znaczy także ostrze), (oyCTH'K wargi); («usta vel usti . nomen locorum in Bohemia ad confluentes amnes vel fluviorum ostia sitorum.» Dur. 1, 252, cf. uście, ujście: Etym. ujść, ujście: cf. Lat. os, ostia; Graec. 6axict, dor«); wargi, gęba; bte Sippen, ber SRttnb. Poprzeczny otwór między nosem i podbródkiem nazywa się os, to jest, gęba, a podniesione nieco w górę brzegi labia, to jest, usta. Wejch. 176. Plastr miodu, póki w uściech póty słodko. Hej. Post. X x 5. Usta jej słodką skromnością wabiły wr uśmiechu. Kras. Oss H 2-. Różane usta otworzyła. Auszp. 88. — §. Usta narzędzie mowy., (cf. język); na przykład: Tobie z ust, jemu mimo uszy szust ; Slov. tèbe z ust, gemu mimo uśi śust, (ob. Ucho, szust). Co w uściech, to i w sercu. Zegl. Ad. 46 ; Slov. ćo w ustóch , to w srdci. Co częsta jest na myśli toż i w uściech bywa. Simon. Stel. 99. treffen baö £>er$ roll iff, beê gcljt ber SOîttnb liber. On w uściech co innego ma , inaczej myśli. Min. Byt. 4, 138. Nie raz’co innego życzymy sobie usty, a co innego sercem żądamy. Hilch. Sen. list. 5, 181. Ojczyzna w uściech, a w sercu żądło u obłudnika. Psaltnod. 32. Wierne i niewierne usta. Hej. Host. D d d 6. Usta plugawe, ih, (ob. Plugawomownyj. Slov. Stu-deni, tepli wèter z gednich ust wipusćat, zimny i ciepły wiatr z jednych ust wypuszczać. Co mu do ust padnie , wszystko płocho bredzi, Celem jego gryźć królów, śmiech budzić w gawiedzi. Dmoch. ll. 37. (co ślina przynosi). Ty, co mną usta wymywasz, słuchaj! 1 Leop. pr. s Hier, (co mię szarpiesz, szkalujesz). Zatkać komu usta; Eccl. 3aycTHTH, 3aymaTH , 3aycTafo . ob. Stulić; Subst. 3aycTtHie, yens 3aTBopeHie. — Bóg mówił przez usta proroków. Hej. Host. D d d 6. Położył słowa swoje w uściech ich. ib. D d d 2. Zaślubił

nam to sam usty swemi. Hej. Post. Mmm \, Omylność nie bywa znaleziona w uściech jego. Hej. Post. U u i. (w mowie jego). Własne usta moje uczynią ci wierne wyznanie. Teat.

23

178

USTAĆ.

U STAŁ Y - USTAĆ.

Wujek. ib. Usta z rach , ani pod za-

; es

Sk. Zyw. 180. Jużem ustał, wydychając do ciebie mój boże. J. Kchan. Ps. 7. (zmordowałem się. Karp. 5, 12. id) babe mid) crfdjopft, wysiliłem się). Jeśli zwyciężeni utrapieniem ustaną i tył podadzą, tedy szkodę wezmą, i w niwecz robota ich pójdzie ; ale jeśli zetrwają w ogniu prześladowania, zbawieni będą. Baz. Ust. 241. Mocna prawica jego , która łuk ciągnie , a strzały jego ostre, któremi strzela, nie ustaną. W. 4 Ezdr. 15, 15. O tym wszystkie rozumy, acz były duchem świętym na-napełnione, ustały. Bej. Post. B b 4. Bóg tam zwykł poczynać, gdzie ludzie ustaną. Pot. Pocz. 534. Wśrzód gwaru najsilniejszy głos ustawać zacznie. Dmoch. U. 2 , 1 94.

J9. b, 93. Z ust do ust wieść się rozchodzi. Teat. 49. b, 47. »on SJÎimbC Jlt SOïunbe. Dzisiaj w uśeiech jesteś Europy, A jutro pośmiewiskiem. Kchoiv. 229. głośnym, sławnym, berühmt. — Usty do ust mówić mu będę. Budr i. Num. 12, 8. (twarzą w twarz,. oblicze w oblicze; »on 91ngeftd)l jn 2lngeftd)t. Cull;.). Usty do ust mówił bóg do Mojżesza. 1 Leop. Num. 12“, nim w usta bóg mówił, a nie w kryciem ; ale jawnie pana widział. Sk. Źyw. 1 , 535.

Pochodź, ustka , usteczka , ustny , ustowy. Poduszczy-ciel, Eccl. noA^ycTHTejii,.

i. USTAĆ, /'. ustanie nied dok., ustaje pr., Ustawać contins, /Joli. ustati , ustawati ; Slav, ustśwam ; Vind. vstajati ; Bosn. uzostati, pristati ; Boss, jciaît, yciaBaTb ; ze wszystkiem przestać, koniec wziąć; ganj auf^ören , citt (gnbe nehmen, fid; enbtgen. Nigdy się żaden występek tam nie kończył, kędy początek wziął, ani na tym ustawa, od którego wprzód wyszedł. Warg. Wal. 312. Roku 1321 jednowładztwo Kijowskie, gdy Giedymin Kijów opanował , ustało. Stryjk. 352. Z laty wszystko ustaje. Cn. Ad 121. Nic z tego nie niszczeje, co się z oczu zmyka i do wszystkorodnćj natury skrytem nurtem powraca ; ustaje to, ale nie ginie. Pilch. Sen. list. 288. Ból za czasem ustaje. Cn. Ad. 42. Nieustający, zawsze trwały, ttnmenoflltrenfc. Rada nieustająca przy boku królewskim. Vol. Leg. 8, 81. Skrzet. Pr. Bol. 1, 43. (conseil per-mament). Łaska nieustająca » tryb spełnienia za zdrowie gospodarskie, ein ©efunbljeitêtrinfen » ©ontpltmcnt für bte ©aftgeber. Dziś jeden kieliszek za gospodarskie zdrowie, a drugi n.i podziękowanie tak wielkiej łaski, to już basta; a nieustającej, jak przedtym, ani pomyślić można. Mon. 71, 514. Median. Szruba nieustająca. Os. Fiz. 146. bez końca, bte ©djraube ofjne ©ube.— Ustać, ubyć, ustawać, ubywać, umniejszać się; aufljOWt, abnefnuett, tu 2lbnaljme fommeit, ein énbe nehmen. Ustała pora światłości przyjemna , Zagasła zorza i noc zaszła ciemna. Kras. W. 58. Już dzień ustawał,, a pomroczne cienie Nieznacznym wstepem ziemie okrywały. Kras. Woj. Ch. 58. Z roztropnością się rządząc lubo wszystkim dawa, W komorze i woborze nie mu nie ustawa. Nar. Dz. 5, 56. (nie przebiera sie me zbywa, nie zabraknie). — Ustawać, co do sił, co do gorliwości, ochoty » opadać na siłach etc., (cf. opuszczać się); nadjlajfen, bie Straft »erlterett, nicht mel;r fort fiutnen, ben èifer, ben SDîutl) oerltereit, ntübe trerbett, er* müben, auf^ören ; Dal. szustajem; Croat, opessavâm; So-rab. 1. wohutlu , zahutlu, ( ob. Wątleć). Koń, gdy mu nie dajesz jeść, prędko ustawa. Pelr. Ek. 111. Ghudy koń rychło ustanie. Cresc. 520. Jeden z wielbłądów, czyli z ciężaru , czyli od słońca , zgoła ustał cale. Jabł. Ez. 158. fomtte gar nidjt mebr fort. Wojsko w Antyochii głodem i tęsknotą uslawało. Sk. Dz. 1089. Najmocniejszy byk z laty w mocy swej ustaje, I z dzielnego się konia szpetne szkapsko staje. Zab. 8 , 598. Kor. Dla wzmacniającej się febry na siłach ustawać począł. Sk. Źyw. 1, 91. an Kräften abneljmeu, bte Kräfte verlieren. Chory idąc ustał, i dalej iść nie mógł. Sk. Źyw. 1, 68. Ustały oczy nasze i patrzeć nie mogą dla wylania łez wielkich.

Fraszkać to, rzecze, tak ładnie i ja napisze, a gdy przyjdzie do rzeczy, ustanie. Kor. Hor. 13. (nie zdoła, nie wydoła). Nie ustawaj w ludziach swawolnych ganić złych obyczajów. Star. Ref. 7. Nie ustawaj w czynieniu dobrodziejstw. Corn. Sen. 12. Czemu ustajesz? nie przystoi mężowi stronić od znoju! Pilch. Sen. list. 1, 258. — Similiter: Gęba im nie ustaje, a lada co zawsze plotą. Hrbst. Nauk. J 2. nie stanie im gęba, baéS Słani fleht ihnen nte füll. Acz z przyrodzenia miałby wymowę, przecie iż się onéj między ludźmi nie przyłożył używać, nie raz potknie się, ustanie, zmyli, splecie tak iż gdy co będzie mówił, jakoby trzy po trzy bajał. G licz. Wycli. K 7, (cf. urwało mu się). Nie ustaje wiatr, deszcz, śnieg * jak idzie tak idzie. Cn. Th. 555. bez ustanku , ber üîegen u. f. tt>. Idft utdjl nad). Ustały, zmordowany; ermübet, nadjgelaffett, Boh. ustały, ustanj, ustalost lassitudo ; ustanhwy mordujący; Boss ycTajibiH, ycTa.iocTb, ycTajib. — Ustający * USTAŁY, USTANNY , USTAJNY, koniec swój mający, przestający, nieusta-wiczny ; aufborenb, ein ©nbe Jmbenb, auffmrltd). W pałacach niebieskich jest nieustałe wesele. Wróbl. 201. Ziele to paniom miesięczne czyszczenie ustałe wzbudza. Syr. 755. zatrzymane, »erhalten. Nieustający, nieustajny, nieustały człowiek, nieprzestający , nieopadający na siłach, niezmordowany, ustawicznie równo czynny , dzielny , in bonam et malam partem ; unaufhörlich mtrfjant, ll)ćitig₍ un» ermübet, nid)t jur 9Me ju bringen; Slov. neustały ; Eccl. neycTajibiH ; Boss. npnciaJbHbnl, neoTCTynHUH. Bojowni a nigdy nieuslali znalezieni byli. Biel. Św. 157 b. Na jego i podziśdzień nieustałą niezbożną złość, żałosny okrzyk uczynił. Zygr. Pap. 72 —\. Ustawać roku, nie stanąć na rok, przepaść termin. Cn. Th. 1204. ben £er» min yerfdumen itnb vertieren. Ustanie roku, nie stanie u prawa. ib. — 2. USTAĆ, f. ustoi med. dok , Ustawać cont. ; Boss. ycTOHTb , yciaHBUTb ; na nogach stojąc się utrzymać, czas niejaki spokojnie przestać; flehen bleiben, eine Beitlang fielen, ruftig bleiben auf einer ©telle. Gdy blizko jakiej kobiety stoję, spokojnie nigdy ustać nie mogę. Teat. 55. b, 37. Takiem słaby, że ledwie na nogach ustoję, Niech się oprę na tobie, daj mi rękę swoje. Zabi. Zab. 79. Tent. 5, 127. Pijak się albo po ulicach wala, albo w domu na nogach ustać nie może. Mon. 71, 519. — §*. Ustały wody Jordanowe przed archą przymierza. 1 Leop. Joz. 4, 7. (rozstąpiły się. Bibl. Gd.); stanęły, zatrzymały się, fte blieben fielen. — §. Bec. Ustać się,

USTADKOWAĆ - UST AŃ O WICIEL.

USTANOWICIELKA - USTĄP.

179

Ustawać się, Boh. ustogati se, ustati se ; Slov. slehati se ; Hoss. ycTOflTbca , yCTaHBaTŁca , oiCToaTbca ; o mokrych rzeczach, klarować się, upadać na dóf ; (oott ©etrält* fen), fid) fefcen, fid; abflćiren, flar tuerbeit. Oliwa mętna, aby się ustala i wyjaśniła. Sleszk. Ped. 276. Tą, co się gęściej była

mu zalała. Otw. Ow. 202. Wino nowe , przyjaciel nowy, niechaj się ustoi i starzeje, abyś je smaczno pił. Kosz. Lor. 87 b. Natura człowieka zawżdy się burzy, jako moszcz , aż gdy się ustoi, to tez jedno lagier, co się niczemu dobremu nie godzi, na dnie zostanie. Hej. Zw. 121 b, (ób. Ustojny). Ustały , klarowny Hoss. ot-CTOfl.ibiH. Rośliny te dotąd kwitnieją albo źrzenieją, az się ustawają. Glicz. Wych. O 2, b. (póki nie doźrzewa-ją). — Fig. Ustawać się, statecznieć, uskramiać się; fid) legen, fe£en, gefegt werben, efirimr werben. Ustoi się, jak młode piwo za czasem. Hys. Ad. Niechaj nie zaraz młodego syna dają do służby, *alfzby się godził i ustał. Glicz. Wych. J 4 b. Takim sposobem dzieci młode , a rozumu będąc nieustałego , ku dobremu nie mogą przyjść, ib. // 5. Dla noworosłych lat, a nieustałego rozumu, ib. J 7 b. —    'Ustać się, nastać się do

uprzykrzenia, zmordować się stojąc; Hoss. otctohtl, OTdaHBäTb, fid; ntitbe ftefyen. Ustałem się. Cn. Th. 1204. — (‘USTADKOWAĆ kogo cz. dok., n. p. On to uczył mnie paść bydła. Buda. Zach. 15, 5, not. «właściwiej: ustadkował mię», wprawił mię w obchodzenie się z stadami, er I;at mtd; mit ben beerben umgeben gelehrt).— USTAt-L1Ć, USTAŁOWAĆ , ob. Stalić. USTALICIEL , który co ustalił, cf. ustawca ; ber $3 e [tätig er, Sefraftiger, Segrńnber. Fryderyk August ustaliciel królewskiego towarzystwa przyjaciół nauk w Warszawie. St. Pot. USTAŁY, USTANNŸ, ob. Ustać, ustaje, ustanie.

WIĆ cz. dok., Ustanawiać niedok. ; Boh. ustanowiti, usta-nowowati ; Sorab. i. wustawiam , (ob. Ustawić); Garn. ustanovim ; ’ Vind. vstanoviti, vterditi, vstanuvati, vstau-lati ; Croat, usztanovitüjern , usztanovlyüjem ; Bosn. uszta-noviti, ukrjepiti , potuarditi; Ross. yciaHOBUTb , ycia-HOBJiHTb ; wstrzym .ć bieg, zastanowić: ben Sauf tyenunen, ftillen , aufhalten. Swoje Dedal na skrzydeł parze ustanowi^ ciało, I na powietrzu zawisł, zachynąwszy śmiało. Zebr. Oiu. 194 ; libravit corpus ; unosił , wznaszał, fdjweben machen. Serce ludzkie jest na kształt wielkiego dzwonu, który rozkołysany, ustanowić trudna. Mon. 73, 651. Nieustanowi ony, nieha-mowny, unaufhaltbar. Jest kto, krom boga, któryby umiał Ten sklep zawiesić rtieu-stanowiony, Złotemi zewsząd gwiazdami natkniony. J. heban. Ps. 24. — £. Ustanowić, postanowić, ustawić, urządzić, porządnie uradzić, ułożyć, uchwalić; Bal. od-lucsiti, orbtten, entrichten, oerobnen. Trzeba ustanowić propinacyą. Teat, b, 25. Ustanowienie , postanowienie , ustawa, urządzenie, Slov. ustanowenj; (Vind. ustanou-lenje nung

nowienia. Teat. 45, 6. USTANOW1G1EL, a, m,, postanowicie!, urządziciel ; Vind vstanovitnik, vstanuvauz, vstaulavez, vterdnik, (utwierdziciel); Croat, usztavitel, (ob.

ustawca); Hag. ustanovitègl , postavnik , ber (Einrichter , 9Iitorbner, 5Serorbitcr, (Stifter. Bóg, najwyższy praw ludzkich ustanowiciel. Przeslr. 35. Nadawcy i ustanowiciele Polskich praw. Zab. 4, 69. Kazimierz był ustanowicie-lem prawa Polskiego. Zab. 14, 174. UŚTANOWIC1EL-na spodku ustała, Niedojedzoną juchą oczy KA, i, i, bie Eiltric&terinu, Slnorblterinn ; Vind. vstano-

vitniza , vstanlaviza , vterdniza.

a . m.

ÜSTAN0-

, vstanovitje , vstanoviihtvu * fundacya), bie 3lnorbs , Einrichtung, ißerorbnuug. Każdy kraj ma swe usta-

USTĄP, ob. Ustęp. USTĄPIĆ, ‘USTĘP1Ć med. dok., Ustępować niedok. ; Boh. ustaupiti . ustupowati , w-yhnauti se, wyhybati se, (cf. wygiąć); Slov. ustupugi, uhnut, (cf. ugiąć;; Sorab. 1. wustupiu, wustupim , wustupam , wu-stupuyu, (cf wystąpić): Cam. nahdàm , odmakném se , (cf odemknąć); Vind. vhenjati, dohenjati , nahdati , fe ugeniti , odstopit ; Dal. odsztupiti (cf odstąpić), odstu-piti ; Rag. ustùpiti, ostupiti; Bosn. uklagnatise, uklo-nittise, (cf. ukłonić się) ; Slav, odstópiti, uklonitise ; Hoss. ycTynHTb, ycTynan., chhth , chhcxo4Htł , CHii4y, chh-rneJTb, CHiicxo*4y (cf. zejść), Tyambca, (cf. tulić) ; ustępować zkąd dokąd, uchodzić , auf bte Sette gelten, ahtre* ten, fid) entfernen, entmeichen, meinen. Ostatni raz ci mówię, ustąp' z oczu moich. Teat. 45. c, 61. Ustąp' ztąd, bo cię nieszczęście tu spotka. Boh. Kom. 4, 403. Kazano Józefowi: uciekaj do Egiptu! a to czemu? czyli nie mógł gdzie indziej ustąpić? Dnmbr. 564. Jezus vv lud ustąpił. Sekl. Joan. 5, not., «wykirrął się tłuszczą». Oba do boskich widzeń na górę ustąpili. Przyb. Milt. 557. Ustąpisz z włości drogo zapłaconych , Ustąpisz z dworów i gmachów złoconych , Wszystko to przyszły namiestnik osiędzie. Hor. 1, 196. Kchan. ( wyniesiesz się na tamten świat;. — §. Ustąpić drogi, prawdy, powinności, trybu « wykroczyć, odbłąkać się ; ahmetdjen , ahtrren, ahfdiretteu. Zony z powinności małżeńskiej ustępować poczęły. Bah. Niedz. 1, 274. Ustąpić na stronę, etiam rer.iproce ustąpić się : auêmeicbcn, meinen , auf bte ©eite gehen. Cvm Dativo: Ustąpować komu, dawać mu miejsce , einem auëircid;en. Wara, ustąp', ustąp' się, na stronę, na bok! Cn. Tli. 1223. Wóz próżny nałożone-" mu, i lżejszy cięższemu , także pieszy jezdnemu, a jezdny wozowi ustąpić powinien. Szczerb. Sax. 110. Stat. Lit. 506. Ustępować komu w czym, przodek mu dawać , ulegać mu , einem nacbgeben. Już ja z biedy ustępuje. Bardz. Trag. 97.- Rozumniejszemu ustępujmy , głupiemu wybaczajmy. Pilch. Sen. gn. 542. Głupim ustąpić, n ich postępkami się nie obrażać, mądrego rzecz jest. Sk. Kaz. 514. Kiedy zima nadchodzić ma, tedy nie- z razu gwałtem przypadnie , ale z nienagła biedzi się z latem , aż jej lato "ustępie; musi, a zima ono miejsce zastępuję, aż je onoż lato z miejsca zasie. wyprze. Podw. Wróż. 57. Ustąp' lepszemu Cn. Ad. 1214. Ustępowanie , uleganie Hoss. ycTynmiBOCTb , yK.lOHHOCTb, yMOMMBOCTb , ytaoHMHBOCTb, yiaoHKa , no44ana, croBO-pHBOCTb, bie lüfadigiehigfcii. Ustępując Hoss. chiicx04H-TejtbHO. Ustępujący Hoss. yhUOHHbiH, ybMOHUCTwił , ynaOHmiBbul, crOBopnHBUH. Niech ustąpi ciemność dniowi Groch. W. 56. Dom zawsze ustępować powdnien krajowi. Kieme. P. P. 10. Dekret od wieku napisały fata, Ustępuj drugim, sam zażywszy świata. Kras. W.

480

USTA P IGIEŁ - USTATECZNIĆ.

USTAWA.

r-

swoich punktów , iżby nie mógł powziąć innego ruchu. Jak. Mat. 4, 250. Ruchadło tak ustatkować , żeby przebiegało rozległości umiarkowane podług pewnych warunków. ib. 4, 214. Dopiero za Ludwika XV. we Francy i ustatkowano częste odmiany w proporcyach armat. Jak. Art. 1, 224. Ustatecznione wyrazy. Kluk. üyke. 1, 24. — Moral. Ustatecznić , ustatkować , do stateczności czyli statku, stałości wkładać kogo, eilten gefcfrt ltnb ftanbffaft ntatyen. Powabem sławy ustateczniony żołnierz po różnych odłogach dalekiego świata tłucze się. Krom. Bhi. ded. (ustalony). Rec. Ustatkować się, stateczności nabrać', gefefty »erben, mäitnltty »erben; Ross. CTenemiTb-ca , ocTeneHMTbca. Nie za długo trzeba mu się będzie ustatkować. Mon. 72, 22. Powinienby tedy ustatkować sie przecie. Tent. 29, 92. Ustatkuje sie, zobaczysz. Teat. 55. b, 5. * ‘USTAW, u, m , USTAWA* y, z.; Sorab. 1. wustajeni, wustawieni, postahwizne ; Carn. postâva ; Vind. postaulenje, postara, sarozhenje, uaçedba, savredba , poredba , savkasa , sazhreda ;    ( Rag. ustava obex) ; Ross.

ycraBt, (nojycraBOMrB cerkiewnym pismem), HacraBjenie , yjto'/Kenie ; Reel. 3annHCHie, nmiono.ioaceiiie ; ‘ustawianie, ułożenie, układ; bte Stellung, Orbmutg, Śitorbnitng, ber Stattb. Trzech najmocniejszych majtków siły nie starczały , Żeby rudel w ustawie pewnej utrzymały. Przyb. Luz. 192.

con-

74. (rób miejsce, rum, ntatye ^laft an&ern). — Ustępować nazad , cofać się, w zad iść, wsteczyć; Jłtrucf W et* tyett , ftd; jurtitf jiefyett. Gdy nasi gotowi byli potkać się z niemi, Wołoszy poczęh ustępować i zasie następować kunsztownie. Biel. Sw. 267. Insza ustąpienie , a insza ucieczka. Fredr. Ad. 56. — Similit. Ustępuje morze, odchodzi. Cn. Th. 1201. ba$ 5D?cer tritt prücf. Morskie ustępowanie , odchodzenie, ib. bte 6bbe. Ustępuje halka, strop, deska * ugina się. Cn. Tli. 4 182. bet' halfen ic. gtcbt nad;, »eicht, biegt ftd). Ustąpienie halki, ugięcie, ib. 1201. Ustępuje ściana, uchodzi, ib. 1175. bie SBattb fenft ftdji. Wyspa ta ma taką ziemię, która idącemu ustepie jak piasek. Boler. 54. — Alley. Cośmy troche z rzeczv ustąpili , wróćmy sie zasie na drogę do niej. Giicz. Wy ch. C 4 b Trudność ustąpi, gdy chęć przystąpi. Zegl. Ad. 27. zniknie , uerfty»tnben.—■ Aliter : Zono jeślibyś ustąpiła od męża swego, przyjdą na cię te przeklęclwa. 1 Leop. Niań. 5. (jeśliś mu się prze-niewierzyła). Mąż , któregoby żona ustąpiła. 5 Leop. Kum. 5, 12. ( ubłądziła. 1 Leop.). — $. Transit. Ustępować komu czego , einem ct»aś abtreten, e$ tym laffen. Ustępuję komu placu na wojnie, uciekam z placu. Cn. Th. 1206. einem baé Stylatytfelb laffen. Nie czując się po siłach, ustępuje mu placu , i idzie do dworu na skargę. Mon. 67, 219. Puszczam cug, ustępuję placu komu; imperium altcui submitlo. Cn. Th. 1206. Zwyczaj przyrodzeniu niechce nigdy placu ‘ustępie. Rej. Zw. 158 b. Ustępować z czego, z ceny, spuszczać, ablaffett. Może cokolwiek ustąpić z tego, co zaceniła. Mon. 68, 976. Czasem lepiej nieco z swego ustąpić, niż więcej pożądać, niżeli należy. Kras. Pod. 1, 260. Ustępować komu swego , abo prawa swego, puszczać mu ; Ross. otctrtl , OTCTaio , npe^ocTaBHTL, iipe/fLOCTaiMaib , C4aib , c4aBaTt, c4aBUBüTb, einem etmaei liberlaffen, abtreten. Puszczam majętność komu, ustępuje majętności. Cn. Th. 902. U Izraelitów, kiedy jeden drugiemu swego prawa ustępował, zzuwa! trzewik swój i dawał go tamtemu. W. Ruth. 4, 7. Lepiej swego pod czas ustąpić. Cn. Ad. 443. A to jakiś poczciwy człowiek , kiedy sam czego dostąpić nie może, to drugiemu ustępuje. Teat. 22, 127. Ustąp' mi syna na rok przynajmniej jeden , a godniejszym go ciebie uezynię. Teat. 15, 58. (powierz , oddaj). —

Mnie od łez, com wylewał, ustąpiła mowa. Jabł. Tel, 40. odstąpiła, porzuciła, ustała mi, bie ©pratye (tat mity yerlajfen. USTĄP1C1EL, a, m. ; Boh. ustupitel, ustupo-watel ; który ustępuję, ber WnSmeityer, ^atygiebige, 2lb= treter. W rodź. ieńsk. USTAPIC1ELKA , i.

‘USTARCZYC cz. dok., pokrzepić, ftćirfeit, ftarf unb tnaefer matycit. Róg utwierdza, cieszy, ustarcza duchem swoim świętym. Gil. /W. 273 b Dobrze jest łaską boską ustar-czyć serce. Gil. Post. 516

USTATECZNIĆ, USTATKOWAĆ cs. dok., statecznym czyli statkującym uczynić, uregulować, jednostajności porządnej poddawać , wprawić w pewnv porządek; Bosn. usta -noviti ; Ross. cooópaaHTb , coo6pa30Baib , coo6pa>Kafo , regulieren, feft beftimmen, feftfc^en , orbentlity ntatyen, ein* richten. Pręt ten ma być tak ustatkowany w jednym z

Poruszała Kazimierza niezmierna ona szczęścia braterskiego odmiana, i niestateczna rzeczy ludzkich ustawa. Kr on' 190. Pochlebstwem utargowana łaska trwałej i gruntownej nie zwykła mieć ustawy. Krom. 532. — *$. Kiedy bóg ustawę dawał wodom, aby nie wylewały z brzegów swoich? 1 Leop. Prov. 8, 29, (Rag. ustava obex), pewne granice, ©rdlljen, Segrdnjllltg. — §. Polit. Ustawa, postanowienie, urządzenie, uchwała; bte ©afptttg, ^erorbnung, ber Seftyluß. Przodkowie prawa maluchne, nie na księgach, lecz na umysłach a zwyczaju ludzkim wyrażali : co się nie prawem , ale raczej ustawą zwać może. Krom. 35. Poganie, co bez prawa, sami byli prawem , Jak się świętym rządzili wyroków ustawem ! Zab. 7, 253. Koss. Ustawy ludzkie i zakonne. Rej. Post. N n n 5. Ustawa zakonna. Rial Post. 260. Odym. Św. 2, K k b. (reguła). Ustawy abo stitutiones apostolicae. Sk. Dz. 66. Opisanie porządków i zwyczajów nabożeństwa po Słowiańsku się nazywa ‘ustaw. Pm. Kam. 278, ( cf. liturgia , bte giturgte ttt ber ffieußt* ftyen fôirtye). Słusznie tedy ’“ustawu cerkiewnego słuchać i zachowywać, ib. 220. Uwagi te z cerkiewnych służebników i trebnikówr, t. j. mszałów i agend, i ustawó-w, także z skrybentów , są wybrane. Sak. Persp. 1 pr. Ustawa prywatna , osobna , przywilej. Ustawa z kim zawarta , układ, ugoda, umowa, 3łerglctty. Huniad pojmany za pewnemi ustawami wypuszczony był ; certo parło. Krom. 578. Ustawa ceny, taxa , bte %are. Gost. Gor. 73. Ustawy na sejmie czynione. Herb. Stal. 23. uchwały , prawa sejmowe ; SRettyMagSgefefje, Seftyluffe. Na dniu 3go maja 1791 podany projekt, pod tytułem: Ustawy rządowej. Ust. Konst. 1, 56. Sam tylko prawodawca może ustawę-odmienić. Gal. Cyw. 1, 8. Każde państwo ma pewne i nieodmienne rządu swojego ustawy. Kłok. Turk.

USTAWCA-USTAWIĆ.

USTAWICZNOŚĆ - USTAWICZNIE. 181

Daniela króla Buskiego apostatą , dla nieusławiczności w» wierze zowią. Stryjk. 281. Któraż wiec jest tej nie-ustawicznośei naszej przyczyna ? Kucz. Kat. 5, 516, not , «niestat. -eznośei ».

1 • kardynalne prawa, fReic^êgritnbgefe^e. Ustawami i mężami miasta stoją, nie murami. Cn. Ad. 1215. Ustawy bez wykonania, nic nie są i bez karania, ib. 1217. Ustawy jako pajęczyna, starga je leda matanina. ib. 1218. Ustawy własna pajęczyna, przerwie zuchwalec, uwięźnie chudzina, ib. — §. Ustawa, sankcya, ta część prawa, która zamyka w sobie karę wyznaczoną przeciwko tym, którzyby je gwałcili. Mon. 75, 286. Dzielność praw zawisła szczególnie od ich ustawy, która jest pieczęcią niby ich powagi, ib. 76, 50. ib. 75, 285. USTAWCA, y, m, USTAW1CIEL, a, w.; (Croat, usztavitel delentor, re-tentor ; Ross. ycTflBiUHKt kantor, śpiewak kościelny); postanowiciel, urządzicicl ; Carn. postavar, postavnèk , ber ©nricbter, ^erorbiter, Urheber, (Stifter. Lator legis r ustawiciel statutu. Mącz. (prawodawca, ber @efc|geber). Solon i Likurg, sławni ustawce praw. Modrz. Baz. 515. et 544. Pan jest sędzia nasz, pan jest ustawca praw naszych. Rudz. Jes. 23, 22. Sk. Kaz. 17. Ustawy daje takie, jakie winien dać ustawca prawy. Otw. Ow. 651. Ustawca zakonu, legislator. Wrobi. 19. Biai. Post. 140. Ustawca chrztu ś. pan nasz Jezus Chrystus. A at. Gd. 8. Mojżesz ustawca zakonu starego. Odym. Św. 2, G 5. USTAWIĆ cz. dok.. Ustawiać niedok., Ustawować, usta-wuje contin. ; Boh. ustawiti , ustawèti ; (Cam. ustaveti , ustâvem sislere ; Croat, usztaviti, usztavlÿam , vztaviti, vztavlyam detineo , retineo ; Rag. ustàviti, ustavgljati si-stere, cohibere ; Bosn. ustàviti, ciniti da pristanou; Slav. ustàviti kêrv « zastanowić krew'); Ross. yciaBUTh, yCTa-B.IHTL , npe4aTB, npe4aBaTb; Ecel. HapeKOBam , (cf. narzekać) ; prosto i porządnie postawić, orbentltd) (Uifficllen, ïmifefsen, aufridjten, fjtnjMett, to Orbnung [teilen. Justyna i Bazyli stołki i stoliki ustawia. Teat. 9, 21. Śmiały Me-ryon tylne ustawia orszaki. Dmoch. II. 96. Bóg według swego upodobania stworzenie ustawda i odmienia, kiedy chce. Chrośc. Job. 44. — g*. Ustawić kogo czym, za co = urząd mu dać, na urząd go obrać, nominować, przełożyć; emeu ais etroa3 anftellen, anfejjen, ehtfcfcen, tlm ntoju ernennen, ntadfen. Władysław Jakuba z Kobylan hetmanem ustawił. Stryjk. 555. Czechowie posłali do Władysława , aby im za pana ustawił brata swego Kazimierza. Stryjk 555. Gwagn. 79. Boże , tyś ustawił człowieka nad uczynkami rąk twoich , constituisti. Wróbl. 14. Założył kościoł a ośm przebendarzów' przy nim ustawił. Biel. Św. 229, — Ustawić , uchwalić, postanowić , stanowić, ustawę czynić ; »erorbueit, feftfeßnt , ner* fdjretben, Befc^Iteßen, 33e[d)Iüffe, ©efejje, SSerorbnnngen geben nber machen, werfiigen; Sorab. 1. wustawiam, wóbzanknu. Ustawują sobie prawa , jakie chcą , a które postanowią, dzierżą. Gorn. Sen. 93. Koku 1347 na sejmie Wiślickim ustawił Kazimierz prawa w Polszczę , któremi się jeszcze i dziś sądzimy. Biel. 192. Przodki za swoim męstwem wielkie państwa brali, I bogatym książętom prawa ustawiali. ./. Kchan. Dz. 31. Ustawiliśmy, iż gdyby kto trzy razy miał być w sądzie uskarżon, takowy ma być niesławnym. Tarn. Ust. 137. Ustawujemy: od tego słowa prawie każde prawo poczyna w Stat. Lii. Nasi starsi tak ustawili. Rej. Rost. M m m 6. Ustawił pan

wieczerzą świętą, i kazał nam ją mieć w pamięci. Kanc. Gd.) 236. Ustawiony sakrament pod oboją osoba. W. Post. W. 229. Ustawiać święta Hrbst. Nauki 1 b. Paciorki sobie ustawione szemrał he; Rost. 1 i i 5. Dziecię, jeśliby bliższe było dzieciństwa, niźii lat ustawionych, to jest 14 lat, nie ma być karane na gardle. Sax. Art. 56. USTAW1CZN0ŚĆ , ści , z. ; Boli. et Slov. ustawićnost; Sorab. 1. staynofcż , stainofc ; Bosn. suea-dilnost; nieustanie, nieprzerwanie, trwały ciąg; bie gort» bauer, ba3 gortttwljren. Ustawiczność wszelka ciężka. Cn. Ad. 769. (odpoczynek prac potrzebny). Ustawiczność i rzeczy miłe hydzi. ib. 1217. (milsze przeplatane). Usta-wicznością rzeczy powszednieją. Fredr. Ad 9. — §. Ma-gis active, vel subjective: Ustawiczność, nieustanna praca, wytrwanie, wytrwałość, stałość, stateczność; Se» barrltd)feft, Sluśbauer, Scfłmibtgfeit, anfialtenber gleiß. Przez niejakowe usiłowania i ustawiczność Ićczemy te choroby szczęśliwie. Mon. 76, 27. Ustawiczność wiele może, i sam gwałt często przemoże.. Cn. Ad. 1217. (często kapiąc miękka woda, najtwardszy kamień wygłoda ; gutta cavat lopidem): Bez ustawiezności nauka żadna nie może być zachowana. Budn. Apopht. 82. Z nieustawiczno-ści i niestatku swego, nowinek i odmian pragnęli. Warg. Cez, 37. Obaczcie jaka to jest serc waszych miękkość i myśli nieustawiczność. Baz. Sk. 245. Mnie od tego krewkość i nieustawiczność ludzka odstraszała, ib. 34.

USTAWICZNY. USTAWNY, a, e, USTAWICZNIE, USTAWNIE, ‘USTAWNO adv. ;Boh. et Slov. ustawiony, ustawmy, ustawione; Sorab. 1. stayné, staine , stainy, pżeczestayne, zaszobne ; Sorab. 2. staune, hobstaune; Carn. smirej, vêdme , useskusne ; Vind. smi-ram , skues , skusei, vfellei, vl’akizkafs , skusnu , skus , vefszhafs ; Dahn, vdilye; Dosu. udiglni , vazdasni, vasda-seni , sveudiglni, sveudigl, vazda ; Ross. eatCBpeMeimbiH, npHCTaaLHUH, Hooc.iaÓHbifi , n.îOTiio, Bbiny; Eccl. Henpee-MiibiM ; nieustający, nieustajny, nieustanny, ciągły, nie przestający, bez przerwy trwający; aii^nltenb, fortbaucrnb. Gdzie śnieg ustawno leży. tam też musi być zimno ustawiczne. Cresc. 154. Wiatry częścią są ustawiczne i pewne , częścią niestateczne i różne , albowiem niektóre wieją przez wszystek rok, drugie zaś panują przez ćwierć roku. Boler. 18. Ja nędznik w sercu mam ustawną trwogę, Ani strapionych myśli uspokoić mogę. Simon. Siei. 16. Ustawicznie baru haru. Cn. Ad. 1216, (ob. Harować). Miejsce błocki ustawicznemi obwarowane. Warg. Cez. 150 (ciągłemi, wciąż idącemi, lub nic wysychają-ceini nigdy). Żołnierz ustawiczny, Ordinarius , na pograniczach niebezpiecznych bardzo potrzebny ; posiłkowy tylko na zawołanie niech będzie gotów. Star. Rob. A 4. Chameleon farbę sierci swojej nieustawiczną ma, ale ją odmienia, biorąc na sie farby tych rzeczy, które blizko niego są. Otw. Ow. 626. Wszyscyśmy na tym śwdecie nieustawni. Wad. Dan praef. (nie wieczni). — Ustawiczny, ustawicznie * częstotliwie ciągły, raz po raz prędko po-

182

OSTAWKA-USTĘP.

v USTĘPNY - U S T O I.

wtarzany czyli powtarzający, wciąż powtarzający; immerfort    fa$e im ©tffreiben). — Archit. Ustępek w murowaniu,

nad) etnanber, Oft offne Unterlaß. Szła do tego lasu, ustawnie    omissio ordinis laleram in muro exstruendo. Cn. Th. 1205.

etn 3lbfa|s einer SDîaiier, miejsce, gdzie się węższy mur zaczyna. Wlod. — Zwady, swary wsadzie; woźny woła, wrzeszczy na ustąp. Mon. 76, 141. Na ustęp, Mospa-nie ! Teat. 43. c, 74. ustąp się, na bok, na stronę, auf bte Seite. Na ustęp wszystkim nienależnym kazał. Pilch. Sali. 39. (kazał im wyjść, oddalić się). Tam rozum na ustęp idzie , gdzie namiętność przystęp najdzie. Pilch. Sen. gn. 129. — Jurid. Ustęp, podług wyrazu koronnego, a podług Litewskiego namowa, jest czas, w którym sąd w sprawie namyśla się, jaki wyrok dawać. Ostr. Pr. Cyw. 2, 54. Strony w czasie namowy sędziów, u nas deliberacyą lub ustępem zwanej, z izby ustąpić muszą. ib. 2, 22. Sejm. Gród. 2, 185. bte T)cli* Deration ber 3îidjter über ba$ ju fällenbe Secret, maljrenb welcher bie ^artl;et;en 31btritt neunten muffen. USTĘPNY, a, e, USTĘ PNIE , adv.; Boh. ustupnÿ ; Boss. yciynmißUH ; ustępujący łacno, ulegający; mctdjenb, nnd)gebenb, nad}* giebig. — Phys. et mor. Chciała go chwytać; próżno się kusiła , Bo tym tylko ustępne powietrze miesiła. Otw. Ow. 391. A wszakoż jednak przedsie na swej rzeczy nicustępnie a upornie stoją. Hrbst. Odp. C 6 b. Bacząc Noemi , że Rut mocnie a nieustępnie umyśliła z nią iść.... 1 Leop. Hath. 1,18. (koniecznie, gwałtem, nie-oderwanie). (Slov. neustupnÿ krnąbrny, neustupnost per-tinacia, obslinatio). USTĘPOWANIE, USTĘPUJĘ, ob. Ustąpić.

oglądając się za sobą. Teat. 51, 51. Ustawicznie biorąc i największego, ubędzie. Cn. Ad. 1216. (biorąc a biorąc).

Ustawicznieby brał ; ustawnie prosi. ib. I stawicznie pyta niestwornie. ib. — $. Magis active vel subjective : Ustawiczny w czym, trwały, wytrwały, stały, stateczny ; [taub« ffaft, beftänbig , aitêbaucrnb. Solon, jako był ustawiczny i pracowity, dal znać w wierszu sw'oim. Warg. Wal.

Birk.

217. Na modlitwach tak był ustawiczny, iż Chmiel. O 4. Nieustawicznem uczniom musi to być , ii gdy się często z nauczycielami frymarczą, nic pojąć nie mogą. Glicz. Wy ch. L 2 b. Nieustawiczrie ludzie trzciną chwiejącą się pismo nazywa. Bial. Post. 40. Nero był tak okrutny i nieustawiczny, iż własną matkę swą i ‘uczyciela o śmierć przyprawił. Stryjk. 55. USTAWKA , i , z., dem. Nom. ustawa » uchwała, eilte fleine 33erorbnuttg.

USTA-

Leda wiatrek \ leda postràszek, leda zagrożona ustawka, odwodzi nas od przedsięwzięcia. Hej. Ap. 57.

WODAWCA , y, m., USTAWŃIK, u, m., uslawca, prawodawca; ber ©efeßgeber, SBerorbner. Prawo mocy nie miało względem nawet samego ustawodawcy. Nag. Cyc.

91. Kiedy ty 'premudry ustawniku zakonnikom, którzy prawidło cerkiewne albo horas canonieas zawsze odpra-wują, czas ukażesz wolny? Pim. Kam. 505.

USTECZKĄ, czek, plurdem. Nom. usta; ustka; Sorab. 1. hortżicżk; Bosn. ustaęa; Croat, vuszticza ; Hoss. pOTHKü ;

aÄfinb^en, fumer 35ł«llb. Czeka cię    twój pokarmeczek,    ttctpbl'iiwv    . rT ♦ i

Przyjmij ęo do swych usteczek. Groch. W. 355. Jakie    USTERk UhTERk .IWY    oł. Ustyrk.

ładne deplete, co za usteczka maluśkie! Teal. 35, 27. ÜS™. G.ustek plur ■ dem Nom. usta -Boh. ustka Germ. ja ‘    baê ÜJîunb^ett, eut fletner SDîurtb , (ob. Usteczka). Ilekroć

_    ‘ \ .    , ,    , , e*    ■    i    . dasz ustek swoich , Tylekroć użvcze moich. Groch. W.

USTEGNIC «. dok., (oh Stegno, ścięgno); udeptać uszła-    34ł 1)ziecko pieräi malki uslka^; *| Sk. Oz. 725.

pać; mebcrtteten. nt Steten: nuMruta. guftapftn etn-    uSTNY, a, e, USTNIE adv., przez usta sie dziejący;

treten. Jako owce, popioł ustegmh. Wad. Dan. 261.    lioh. austoj ; Slav, ustni; Sorab. 2. fhustami; Vind. vu-

Jak koźli ustegmh pole. i . lo-.    sten, odvusten , glafoviten, rezhliu , glafen, vustnu,

USTĘP, ‘USTĄP, ępu, m., USTĘPEK, pku, m. dem.-, Bok.    svustni, vprizhnu ; Boss. ycTHtiH , usiycTHMH , ii3tycTHO,

austupek; Sorab. l.wustupeni; Hoss. yCTynił, ycTynoicB,    ciobcchhh , ciOBectio, jhwho , munblicff. Niechaj będzie

yCTymna ; ustąpienie nazad , cofnienie się; brtś 3wütftöei* •    sprawiedliwość nie tylko ustna, ale i uczynkowa. Wróbl.

cffett, baâ 2Bctcbett. z lekka ustępuje, gotow z nieprzyja-    152. Każde złe używanie języka grzechem jest ustnym,

cielem czynić i na ustąpię. Birk. Chodk 8. Ustęp, od-    Hrbst. Nauk. H 6 b. Jednoustnie. Zygr. Gon. A 5. (je—

chylenie się na bok, na stronę, baś Slbmeicffen. Ustępek    dnómyślnie , zgodnie; etnfttntmtg, töte mit einem üDîunbe).

słońca od równika, declinatio. Hrbst. Wst. 291 ; ustęp.    — §. Ustny, USTOWY, do ust należący, 50?unb * ; Floss.

Solsk. Geom. 7. — Moral. Ustęp,    ustępek, chybienie poroBUH. Ustowy klej.    Łejk. 116.    SJîunbletm.

powinności, przestepek , występek;    3lbnmd)uug OOit ber    USTOI się, ob. Ustać się.    UST01NY,    plur.,    Boh. zsedlina,

SJjflicfft, Uebcrtretung. Ustępy od przykazań bożych. Kanc.    usedlina ; Sorab. 1. fadżizne, fadźenki ; Garn. usćdnina,

Gd. 281. Człowiek grzechu a ustępku swego, do któ-    sodèrga, goshava, gosha, (oh. Gąszcz); Vind. bersa, vfe-

rego skłonny jest, uznać nie chce. Żarn. Post. 5, 40 b.    dnik, vfeda , fhoder , soderga, fmet (cf. śmietana), vfe-

Pieniędzmi Judaszowi jego ustępek a chciwość łakomą    dnina ; Boss. yciotl, otctoh, 11040HKH, oca4im ; to co się

ustało na dnie w wodzie ; a w oliwie fuz, ber Soben* faj$, ber , baS $i<fe, roaś jtd) auf ben Soben gefegt Dat. Cieczą ta czy się na dnie usiądą , i jakowej maści bywają ustóiny na spodzie? Perz Lek. 79. Kruszce i

nadgrodzono. ib. 5, 756 b. Kazimierz, odrzucił brackie ustąpy, łupiestwa i okrucieństwa. Biel. Sio. 187. —

Poez. Ustąp, 'episode. Gol. Wym. 487. — Ustęp , miejsce , do którego ustępują; ber Ort beé 31 b treten 6, mofftn abgetreten mirb. Wysep w ustępie morskim Kampańskim.    największa część rudy jest ustoinami albo przepaleniem

Otw. Oiu. 561, ob.    Wybrzeże, buchta, ber SKcerbitfeit. —    pierwszych materyj wszkłomiennych,    sediment. Stas. Buff.

Orthogr. Pisze się    początkowa głoska większa od ustę-    19. Różne ustoiny wód z czasem    ułożyły te warsty,

pu, a capite. Kpcz.    Gr. 2, p. 44. ( bet) einem netten 31b*    Z których składają się pagórki, ib.    Opój , puhary wy-

susza i same ustoiny wysysa. Pilch. Sen. Hat 2 , 27. tnego ; einfarn, entgegen. Nie zabiegła mi, lecz ustronnie (drożdże). Czy sam oszczątek wieku ustoinami lub dróż- stała. Przyb. Mill. 231. na boku, z daleka; auf ber ©eh dżami nazwać można? Pilch. Sen. list. 2, 27.    te, ttOlt fern, (l&nmrtS. Unikaj od ustronnej i zakrętnej

samo-

USTOSOWAĆ, ob. Stosować.    filozofii. Pilch. Sen. list. 1 , 5G9. od odludnej ,

USTRASZYĆ c.z. dok.\ Boh. ustrasiti. ustraćhowati ; Vind.    tnćj ; etnfant,    menf^enf^eit.— Aliter : Ustronny, postronny,

vstrafhiti ; Pag. ustrósciti, ustrascîvati ; Ross. yCTpaiiiHTb,    poboczny; an ber «Seite, auf ber ©eite, t)0n ber ©eite.

yCTpainaTb, yataCHyn», y&acaTb; strachu nabawić, prze-    Jam sadziła,    że cię miłość jaka ustronna więzi. Teat.

stiaszyć mocno; in ©cbrecfen jagen, febr erfdfrecfen. Lada    46. b, 14.    Nie szukaj wiadomości ustronnych o mnie;

co was ustraszy, jak bęben zająca. Opal. Sut. 33. Nie-    własne usta    moje uczynią ci wierne wyznanie. Teat.

19. 6, 93.

ustraszony ; Vind. nevstrafhen, nestrahliu, neplafhen,

7)i., zastrzał, nabrzmiałość na kości sie robiąca, a czasem i samej kości, nabrzmienie. 1’erz. Cyr. 2, 103. eine 33eingefd)mulft, ^nodfeugefdjroulft. USTRZA-•ŁOWY n. p. wrzód. ib. 2 , 88.

neprestrafhliu ; Rots. HeycTpaiUHMHÜ ; niesnadny do prze- USTRUŻYĆ, USTRUGAĆ, ob. Strużvć. straszenia, nie dający się ustraszyć ; uncrfcfyrocfen, ber ttcjd/a f ft$ nicpt erfcfyrecfeu Kipt. Nieustraszone serce Katonowe. L    ’ U'

Bardz. Luk. 151. Męstwo nieustraszone, ale nie napastliwe. Kras. Pot. 2, 64. Nieporuszony, niezachwiany, nieustraszony. Przyb. Milt. 172. Nieustraszenie advr, n. p, Mężny młodzieniec, co nieustraszenie Obrałeś sobie USTRZEDZ , ustrzegł, f. ustrzeże, ustrzegę cz. dok. ; Ross.

śmiertelne skończenie. Past. Fid. 275. — Aliter: Nieustraszenie * Nieustraszność, nieustraszoność, ści, ź., przymiot nieustraszonego , btC lXnerfd;rocfCll^Ctt ; Vind. ne-vslrafhnost, nestralilivost ; Ross. neyCTpauniMOCTb. Nieustraszenie serca jest pierwsza własność żołnierza. Mon. 74, 611. Z męstwa oświeconego wynika nieustraszność, wśrzód niebezpieczeństw' zawsze spokojne. N. Pam. 24, 327. — §. Rec. Ustraszyć się czego, ulęknąć się, ubać się czego mocno; »or etnmê §ur$t bekommen, in ©djretfen gerätsen, ft# entfernt; Vind. fe vstrafhiti, prestrafbiti ; Eccl. npnycTpamaiocfl, npiyjKacatoca. Czemu się też nie ustraszysz tych srogich a straszliwych pomst! Rej. Post. G g Z.

USTROIĆ, ob. Stroić. USTR0N1Ć, ob. Stronić. USTRONIE, ia , n., USTRONEK , nku , w., miejsce na^stronie, na boku, odległe, osobność; eilt abgelegner Ort, bte 2Ibge« legenljett, (Sinfamfeit. Mało tędy ludzi przechodzi, dom nasz jest na ustroniu. Teat. 52. c, 40. Szmer strumyków, kwilenie ptasząt, gajów echa, Są to lube ustronia, jest to bytność cicha, Gdzie swe amant tym koi kłopoty, Że wzdycha. Zabi. Fire. 15. Obywatel dobrze myślący, choć w ciemnym ustroniu, usłużniejszy jest krajowi, jak najwyższy urzędnik zle myślący. Gaz. Nar. 1 , 397. (w kącie, za światem, na partykularzu). Nie mogę się odważyć na osobność z Wc Panem; to widzenie się ze mną na ustroniu nadto byłoby podejźrzane. Teat. 7. b , 57. (na osobności, tète à tète). Trochę na ustronku stali. Zab. 7, 170. na boku, an ber ©Cite,

Z ustronia na drogę nabieżmy, a diverticulo. Krom. 690. Bosn. stranputięa, »om SIbmege auf bte'©trap?. Tego roku z ustronia pokój miała Polska, w domu zaś kłótnie były; pax foris fuit. Krom. 547. postronie, po stronach; tn ber 9?a#barf#aft, mit bett 9?a#barn. USTRONNY, a, e, USTRONNIE adv. , na ustroniu leżący, odległy (cf. zdrożny), uboczny; Bosn. stranputni, abgelegen, entlegen. Ustronna brama tył mu zaszli. P. Kchan. Orl. 1 , 247. Przebrawszy się pojechali najustronniejszej trzymając się drogi. P. Kchan. Jer. 159. Zycie spokojne ustronne. Teat. 38, 123. Cnotą swoją zalecił cień ustronnego życia. Ossol. Mow. ded. prywatnego, osobnego, samo-

483

USTOSOWAĆ - USTRONNY.

USTRUŻYĆ - USTRZELACZ.

ycTepeub, ycieperaib, yóepeub, y6eperan> ; upilnować, strzegąc uchronić ; nmdjenb beljütljen, uor ©cbabett beluitften, bewahren, bemacben. Jeśli Jehowa nie ustrzeże miasta, próżno nie śpi stróż. Buda. Ps. 127, 1. Bronili miasta, ale go przecie źle ustrzegli, bo Turek go wziął łatwie. Biel. 118. Kogo bóg chce ustrzedz, tonąc nie utonie. Pot. Arg. 191. Co się wielom podoba, trudno sam ustrzeżesz. Min. Byt. 4, 152. Darmo się, widzę, biedny człowiek sili Ustrzedz , co mu los w każdej knuje chwili. Hor. 1, 255. Nar. Która go przed sobą nosząc nie ustrzeże, druga za nią chodząc, pewnie nie ustrzeże. Rys. Ad. 28. — Ber. Ustrzedz się czego, 'uwiarować się , 'upilnować się; fid) lrotwr genug fmtfhit / genug in ?lc&t nehmen, ©d’abert oerntctben, tfmt entgegen. Trudno się domowego ustrzedz złodzieja. Biel. S. M. B 3 b. Te wy-wystepki najciężej karać potrzeba, w których się ustrzeżeniu najwięcej doznajemy trudności. Sieni. Cyc. 150. Ustrzeżony, ustrzegły, którego można ustrzedz abo którego się można ustrzedz; Vind. ogibliu, vgenitliu , vo-giben , sogibliu, sognitliu, yermeiblicf), Jtt öerntetbeil. Nie-ustrzeżony, nieustrzeżny, nieustrzegły; (Vind. nevstre-sbliu, nevstresbiu » niedogodzony, zrzędny), imoermet* blid). Nieustrzeżona śmierć. Popr. Koi. X b. (niezbędna). Żywot podległy nieustrzegłćj zdradzie. Kulig. Her. 268. Jabłka nieustrzegłe od czułego smoku ; male costu-dita. Zebr. Ow. 225. (bte er utd)t bemalen formte, unbe* roacpar).

abmćirtś. USTRZELIĆ cz. dok , Ustrzelać niedok., Ustrzeliwać frequ.\ Vind vstreliti, dolpostreliti, postreliti, postrielati; Croat. usztrelyam, usztreliti ; Bosn. ustriliti, ustrigliti; Rag. ustrjeliti ; Eccl. cociptMTii, yCTpt,iHTH ; strzelając ubić, mit bem ©emebre erlegen, erfdjiepen, bhiftrecfen, fließen. Długo się bronił, i o trzysta ich ustrzelił. Sk. Dz. 376. Lwa abo innego zwierza pierwszy abo przynajmniej nie pośledni ustrzeliwał. Pilch. Sali. 127. Z daleka nasi z kusz a z łuków Tatarowie ustrzeliwali sie ; w tymże ustrzeliwaniu wojewodę zabito. Krom. 549. ostrzeliwali się, fid) befdjoffeit einanber, fdjojfen auf etnanber. Ustrzelenie Ross. cocTptaaHie. Nie do ustrzelenia, niedono-śny ; Vind. nevstrelitliu, strelaprosten. USTRZELACZ,

USTRZELICIEL - USTYRKNĄĆ.

USTYRKAĆ-USYPAĆ.

USTRZELICIEL, a, m., który ustrzela lub ustrzelił, ber * Szt. B. 94. Źle sie dyabeł ustyrknął, gdy z trzeciego (Srfcbießcr, fêrleger, 9/ieberfd)ießer ; Croat, usztrelitel.

USTRŹĘP1Ć, USTRZM1Ć, ob. Strzępić. USTRZEŻONY, ob.

Ustrzedz.

stropu Aże do piekielnego przeleciał okropu. Pot. Arg. 596. Tobie nie daruję, aleć mi i on ustyrknie się. ib. 815. zapłaci, przypłaci, odpokutuje, and)    er foli mtr    büßen.

USTRZYDZ, f. ustrzyże, ustrzygę    cz.dok.,    Ustrzygnąć jedntl.,    *USTYRKAĆ aetîv., W wielu rzeczach    ‘ustyrkują    boga.

Ustrzegać con tin.-, Boss. ycTpttnb, ycTpnrarb ; urżnąć,    Kucz. Kat. 145. not.,    «obrażają»,    gegen einen oerftoßen,

mianowicie nożycami, pr. et tr. ; abfdjneiben (mit ber ©cfyee«    tint beletbigen.

re), abfdtecren. Ustrzygnął, by płóciennik wiek mój nie- USUĆ, obi Suć, ob. Usypać.

dojrzały. Groch. W. 7. Jeśliby kto komu członek umyślnie '"USUKNIĆ cz. dok., w suknią ubrać, ‘uszacić; beroefen , be* uciął albo ustrzygnął, traci połowicę dóbr. Szczerb. Sax. îleibeit mit einem flîocfc. Tunicutiis, w suknią ubrany, usu-548. Niech ten siekaczem ustrzyga macice, Komu dać kniony też możesz rzecz. Macz.

raczy fortuna winnice.    Hor. 1    , 144.    Zeno na mękach    USUNĄĆ cz. jedntl., Usuwać contin., sunąc oddalić,    odsu-

język sobie ustrzygnął,    i Falareuszowi    między oczy plu-    nać, przestawić, przenieść; Sorab. 1.    wufuju, wufunu,

nąf. Kosz. Cyc. 119. ugryzł, zębami uciął,    nbbeißen.    wufuwam, wuluham ; Eccl. OTrpecrn, OTrpeóaTb, pr. et

Ustrzygam knot, ucieram świecę. Cn. Tli. 1175. baâ    lr.; megfdjieben, twegftellen, auê'bem 2Bege räumen. Usu-

£id)t pnßen. Nożyczki ku ustrzyganiu ogarkow. 5 Leop. nięcie Eccl. ycBttteme , y4a,ienie, OTBpameme, omy-Exod. 25, 58. (ku ucieraniu ogarków. 1 Leop.,    cf. ucie-    mierne. Usunąć się, oddalić się, ustąpić, umknąć, ftd)

radło, szczypce)^ USTRZYZYNY knota, świec    Cn. Th.    rcegmadjen; Eccl. OTrpeóaTHca. Panowie przychodzą, usuń-

1206 » USTRZYZKl p/ar.; Cam. ottrink ; Bag.    izgorak ;    my się. Teat. 19. c, 99. Usunęliście się Wcpaństwo

Ross. Harapa; Eccl. yrapnn, orapKH, (cf. ogarek) ; Sidjt* od kompanii. Teat. 19. c, 105.

fdjmtppe. Nożyczki do lichtarza , i w czym ustrzyżki be- USUSZYĆ cz. dok., Ususzać niedok. ; Ross. ycyiumb ; zbyt dą gaszone, niech będą ze złota. W. Exod. 25, 58.    przesuszyć, wysuszyć,    robić, że    co usycha;    yerborrett

Ustrzyżyny z czegokolwiek, odstrzyżony ; Bug. ustrkak,    madjett, 511 febr auêtrocfnen. Słońce    ususzą zioła nie do-

ustrojzi, pocinzi, scjuglzi, 3lbjd)ueibfel. Zmieć te ustrzy- brze wkorzenione i nie dosyć mające wilgotności. W. żyny papierowe. Tr.    .    Post. Mn. 101. — Fig. Nieususzony człowiek, twardy,

USTYRK, USTÉRK, ^USZTYRK, u, m., stark, zawada, o co ciężki; durus, morosus. Macz.

utykają; (Boh. ustrk, ustrkadlo, postrk, strk ; Sorab. 1. USUTY, ob. Usuć. USUWAĆ, ob. Usunąć. USWĘDZIĆ, ob. postork), ein SInftoß, Dörfer auf ber (Erbe, worüber man ftol* Swędzić.

pert. — Pr. et. fig. Hardość, gdy znajduje usterk i gdy za- UŚWIADCZYĆ cz. dok., być świadkiem, że gdzie co jest, czyna upadać, nie opiera się aż na dnie podłego uniżenia. (używane tylko z negacyą. X. Kam.), zastać, znaleźć, er« Mik Obs. 555. Prowadził go drogą, nie narażając na fahren. Powietrze tam zdrowe; nigdy szkodliwego gadu żaden ustćrk. Kłok. Turk. 60. — Usterk, utykanie j po- nie uświadczysz. Pot. Arg. 144.

tknienie; Vind. spotik , napotik. naporin, prepotisk, UŚWIĘCIĆ cz. dok., Uświęcać niedok., świętym uczynić, cpotisk ; Croat, nasztup, baê 3lnftoßen, ©tolpern, ber    świętości nabawić; Ijeiligcn, fetltg machen. Golf Bengali

©tolper. — Phys. et mor. Wstyd mu przypomnieć dzieła    Gdzie się Ganges rzekomym uświęceniem chwali. Przyb.

swe waleczne, Skoro się jednym    usterkiem skaleczył.    Luz. 520. Złoto    na wszystko, na to, co wiara, co

Chrośc. Luk. 242. Kiedy wiele    słów jednosylabnych    uświęca    cnota, targa się,    śmiało burzy i    obala,

obok z sobą się kładą, niegładko    i jak mówią z usztyr-    Teat. 45.    d, 66.    Wyb. Nie    mam nic    drogiego,    coby

kiem tłumaczymy się, tak że ciąg    mowy zdaje się rwać    przynieść    ci na dary, czym    uświęcić    pamiętnie    twoje

Dziesięciny stały się wiekami uświęconą stanu duchownego własnością. N. Pam. 12, 552. Jest to sprawa ludzkiego rodzaju, uświęćcie ją w pośrzodku waszego narodu wiekopomnym znamieniem. Przeslr. 56. Wiekami uświęcone przywłaszczenia. Czack. Pr. 510, (cf. preju-dykata , cf. zadawnienie, dawność , preskrypeya). Twojej to pięknej ręki nam potrzeba, Niech drogi podpis to

ustawicznie. Karp. 2, 45. Usterk jaki przeciw sprawie- imieniny. Glaiz. Pier. 74. (uczcić, uraczyć, zaszczycić), dliwości i rozumowi. Klok. Turk. 54. — Ustćrk, uszkodzenie , wada'; ber ©djaben, ber $el}ler. Z twarzy każdego zgadł, jaki kto usterk cierpi, jaki szwank na duszy. Min.

Byt. 5, 12. Tenci to jest usterk pospolity teraźniejszym językom .... Kpcz Gr. 5 , p. 146. USTYRKLIWY,

USTÉRKLIWY, a, e — ie adv., potkliwy ; Bag. potuk-gliv ; Vind. sderknovez, sderkuvavz , pousovez, opada-

vez, ftoljftrnb. — Pr. et tr. Usterkliwą starość wspierają dzieło uświęci. Kniaź. Poez. 2, 158. kije. Zab. 8 , 595. Kor. — Mor. Szlocha w ustroniu so- USYCHAĆ , ob. Uschnąć.

machen, tränfen, garbe nnb ©efdmatf geben. Mahomet napuszczał w zdroje niektóre miodu i usycił je. Biel. Św. 71 b.

wicie Za usterkliwe przeszłe niegdyś życie. Zab. 9, 11. USYC1Ć cz. dok., miodem syconym nasycić, mit SDïetl) an* występne USTYRKNĄĆ się rec. jedntl., Ustyrkać się niedok.; Boh. ustrćiti se; Sorab. 1. postortżu ; Vind. sderknit; Bag. tartati, teturati ; Croat, nasztuplyujem ,

(cf. nastąpić) * potykać się jak koń, utykać, pr. et fig.; USYPAĆ, f. usypie cz. dok., usypuje pr. ; Bag. ussüti (ob. ftclpern, mit bem 3mße attftoßen, einen geljltritt tljun, fehlen. Usuć, suć), ussipgljem; Boss. ycwnaTb; część niejaką Koń na czterech nogach, a usterka się. Bys. Ad. 24. odsypać, eilten j^eil abfdjütten. Który chłop w młynie Trudno się w długiej nie ustyrknąć drodze. Dmoch. usypie zboża, jak złodziej bywa karan. Haur: Sk. 250.

Opływająca miarka, tak ii się będzie i usypowało z tych Transi. Naczynie uchate, ucho, rękojeść mające; ftetlfe« koszów twoich. Rej. Post, Ii 1. — Aliter: Usypać, lig, geirrt. Uchaty garniec, ansatus. Mącz., Croat, pod-usuć górę, kopiec. Tr. aiift'djütten. USYPNIA kruszcowa; bochèn, preruchen.

€>eifengef>irgc ; male wzgórki na pozór piaszczystoglazo- *USZCIE, UJŚCIE, ob. Ujście. USZCZAĆ, ob. Szczać, wate, w których kilku razem metalów znajdują się po- (JSZCZEGÓLN1Ć cz. dok. , Uszczególniać, niedok. , sympli-pomieszane kruszce, niekiedy siad mały samorodnego fikować, Dereinfadjen. Warunek ten uszczególnia nic-złota i droższe kamienie. Mir. Ms kr. USYP, u, m., stos    zmiernie zrównanie, i sposób rozwiązania    onego przy-

usypany, kopiec, mogiła, wzgórek usuty, eilt aufgefcîlüt-    wiązuje tylko do przypadku    zawartego w    zrównaniach.

toter Raufen. Nie zamykano w ów czas krajów, i te ty 1 —    Sniad. Alg. 1 , 125.

ko zdawały się być usypy graniczne, które z ginących    USZCZEPAĆ; Eccl. ymeiMsio,    ob. Szczepać.    USZCZEPIĆ

USZCZERBEK, bku, m. ; Ross. ymepób ; Uszczerbina, uszczerbione miejsce, eilte Sthnric. Uszczerbek w szpadzie. Tr. — Fig. Uszczerbek, ujma, umniejszenie, uszkodzenie; Croat, nazadak , (cf. nazad); 9?aćt;tpetl , ©cljaben , 31H britcb, SSerluft. Szlachcic może przyjmować miejskie, sprawować rzemiosła, handel, urzędy municypalne, bez uszczerbku szlachectwa. Ust. Konst, i, 168. Naukę Chrystusa uznaw’amy bez przysad, przydatków, uszczerbków i odmian. Wisń. 616. (w nienaruszonej całości swojej). USZCZERBCZY, a, e, ujmujący, uszczerbek czyniący, uwłaczający ; 3lbbrucb tbucnb, iiacbtbcilig. Przez ten uszczerbczy człowieczeństwa przywilej.... Przcstr. 59. USZCZERBIĆ cz. dok., Uszczerbiać niedok.; Ross. ymep-6jHTb ; szczerbatym uczynić, szczerbin nabawić, |d;arttg mncbeit. Uszczerbiać garka. Cn. Th. 1206.— Tr. (ig. Ująć, umniejszyć, u*łoczyć, uszkodzić, naruszyć; îlbUriidl tbnn, «Mtrecben, fermaient, cntjtcbnt, uerrtngerit, fd;abett, Uefc^abtgett, öcrleßcn ; (Eccl. ymepóafo deficio). Sława, jeśli najmniej w czym uszczerbiona, już się nigdy nie poprawi. Corn. Lhu. 23. Złe to lekarstwo, gdzie się uszczerbia natura. Min. Ryt: 4,144. Czas i uszczerbia i stokrotnie płaci. Zab. 14,367. (czas płaci, czas traci). Teraz czas pokazać, że w nas nic nie zginęło, ani się »szczerbiło , onych cnot. przodków naszych. Papr. Ryc. 98. Chciał Zygmunt, jeśli się co przeszłych czasów niedbalstwem w RzjŚltej uszczerbiło, aby się to pokojem nadgrodziło. Stryjk. 690. Twoja cnota nie mniej chwalebna, gdy cię szczęście obdarzy, jako gdy przygoda przykurczy lub uszczerbi. Pilch. Sen. list.

Aeneasz Sylwiusz miał pilniej rzeczy i czasów

za ojczyznę ziomków świadeczne ich męstwa wzniosły ob. Szczepić, mogiły. N. Pam. 6, 299. id. Czack. Pr. 1 , 5. ©rćinj* pGd.

USYPIAĆ, ob. Uśpić , ob. Usnąć.

'USZAC1Ć ez. dok., w szaty ubrać , usuknić ; Ucfletbett , be«

TOCfcn. Vestilissimus, bardzo dobrze odziany , uszacony.

Mącz.

USZAK , a, m. , [czopy u drzwi, któremi w biegunach chodzą*2], n. p. Uszaki drzwi w budowie bywają dębowe, sosnowe. Kluk. Rośl. 2, 166.

USZAMOTAĆ, f. uszamoce cz dok., szamocąc obalić, tint* reißen , umtrerfett. — Pr. et tr. Tak nagłym Tortuny obrotem uszamotany. Pot. Syl. 230.

USZAŃGOWAĆ, ob. Szańcować.

USZANOWAĆ cz. dok., uczcić; Carn. sposhtujem; Vind. pofhtuvati , polhtenje skasati ; Rosn. pocitati, pocjastiti , beehren. Mężnego żołnierza złotym naramiennikiem uszanował. Warg. Wal. 289. Łaskę królewską dziękowaniem uniżonym uszanowawszy, wymówił się i nie przyjął tego dygnitarstwa. Warg. Wal. 112. Jak wdzięcznym i ozdobnym , tak też i uszanowanym byłeś gościem. Jog. Wyb.

A 2. Uszanowanie, wysoce ważenie, poważenie, mienie w szacunku, we czci; He üpodjadjtung, Verehrung; Cam. sposhtuvanje, sposhtya ; Vind. prefhtimanje, vil'okuzha-stenje , zbastitezhnost, pofhtujezhnost; Rosn. poeitanje , posetovanie ; Ross, nomede, BbicoKonomeme, nomii-TeatHOCTb. Pełen uszanowania, Vind. zhastitezhen, po-fhtujezhen ; Ross. noiiTHTe.ibHbiH , nommeabHO.

2, 99.

USZARGAĆ; Boh. uśubram , uśubrzi, ob. Szargać. USZAR-ŁACIĆ, ob. Szarłacie. USZARPAC , ob. Szarpać.

USZATEK, tku , m. , uszate naczynie, eilt ©efcfyirr mit ipett*    stosowanie upatrować, jeśli wiary uszczerbić pismu swe-

feltt ; Ross. yuiaTE, ymaiiiKŁ (weborek). Uszaty statek,    mu nie chciał; fidem derogare. Krom. 68. Uszczerbiony

uszatek alieubi vocatur. Cn. Th. 1206. Kiedy byka na    Eccl. pn3T.iHTHH, pa3T.rbHHUM, iiOBpeJbTtenHbw, iicnop -

ofiarę zarzeżą, krwi nie rozlewają na ziemie, ale wy-    neHHbiił. Talentu twego wydać nie śmiałem, Nieuszczer-

puszczają w uszatek. Stryjk. 148, Vind. vulialka, vuho-    biony wcale dochowałem. Odym. Sw. 2, U o b. niena-

triebez, vufhetna lopatiza ; Bosn. vhatka , kom se ussi    ruszony, mtoerlefd, umwfeljrt. Szkoda jest uszezerbienie

ciste; Croat, vuhatka auriscalpium; Ross. yxOBepTKa,    albo ujęcie majętności. Szczerb. Sax. 433. Wszystko

ftyrloffel, uszka. USZATY, UCHATY, a, e; Bob. et Slov.    okrom krwi waszćj uszczerbienia sprawicie. Baz. Sk.

usatÿ, uchaty, uchać; Sorab. 1. wuchaty, huchatć , hu-    129. bez krwi wylewu, bez straty. USZCZERBNIK, a,

chawcz, meyaczć schćrokey huschi, (huchacż midas,    m., uszczerbiający co, uwłaczający, szkodnik; ber Ser*

terris; Sorab. 2. huchaz zając); Carn. vhat; Vind. vu-    leßer, SMcfyflMger, 6djmdl)lerer. To są waszej sławy uszczer-

hat, vufheten, vufhetast ; Croat, vuhaszt; Rosn. uhha- bnicy.    Num. 1, 217.

sti , velika usciu ; Rag. ubast, uhat ; Ross. ymacTbiw, USZCZĘŚCIG, USZCZĘŚLIWIĆ; Vind. polrezhiti, pofre-(yrnaHUH w'eborkowy, cebrowy); Eccl. ymates; uszy ma- zhüvati ; Rag. osresetitti ; Ross. omaCTJHBHTb ; Eccl. y-jąey, osobliwie wielkie uszy mający; £)|jrei1 ^ahenb, übrig, 6.ia5KHTb, y^ójrawaib, ob. Szczęścić, Szczęśliwić. befonberä großüljrig, Irtttgüürig. Uchate zające. Otw. Wirg. USZCZKNĄĆ, USZCZYKNĄĆ cz. jedntl, Uszezykać niedok.. 387. ( Ross. yrnaTKa kura z piórami koło uszu ). — Boh. uślknauti, uskripnu, skripnu, ustfipnauti ; Croat;

24

USYPNIÀ - USZATY.

USZCIE - USZCZKNĄĆ.

Sewmk Lindeg» wyd. 2. Toin VI.

Ktoby słudze, co złodzieja pojmą, przymówił jaki uszczy-pek , takiego samego, co przymówi czynimy bezecnym. Tarn. Ust. 129. Na takie uszczypki gniewem poruszony.... Pot. Arg. 488. USZCZYPLIWOŚĆ, sei, i.; Boh. . uślipećnost; do szczypania snadność, łacność. Cn. Th. 1207. ffltçrtfôeS 2Befeit, S3tfftgfett, ©ttcfyelei;, gertigfeit tut ©titeln. USZCZYPLIWY, USZCZYPNY, a, e, USZCZYPLIWIE, USZCZYPNIE adv.-

ucheknuti, ucheknujem, uschiplyem; Bom. usetipnuti, usetinuti ; Hag. usetînuti . usctinîvati; Hoss. ymemiTb ; szczypiąc urwać, paznokciem uszczypnąć; rtWuctpcit, ab* jttńcteit, abpfïütfert , abretfklt. Gdy chce różany uszczknąć kwiatuszek , Zadraśnie pulchny cierniem paluszek. Zab.

Boh. uślipny, uśtipećny, uśtipacny, (uśtipaćek urągacz) ; Sorab. 1. żcżipliwe, wotrohżortownć ; szczypający, przycinający, przymawia-jący , lub skłonny do tego ; ftid;elllb, betpCltb. Uszczypliwy, uszczypliwie mówi, obrazliwie żartuje, przycina, szczypie. On. Ad. 1219. Język uszczypliwy zwykł obracać i miętke pachniąc.ą w pokrzywy. Paszk. Dz. 112. Upominał go nie po jednokrotnie cesarz, aby uszczypliwy swój język na wodzy trzymał. Pilch. Sen. gn. 339. Skarga aby nie była uszczypliwa, albo sławy ujmująca. Szczerb. Sax. 412, Flacyus podniósł i wydał na kolegium Witemberskie uszczypliwy a potworny spisek. Biel. Hst. 234. Uszczypliwe słowo, uszczypliwa mowa, uszczypek, sznupek, przytyk, przycinek; eilt ©ttcfyelßWt, eine ©ttcl;elrebc. Wiele mu grubiaństw i uszczypliwych słów powiedział. Teat. 8, 117. Przeciwko nam samym uszczypliwe miota słowa. Mon. 75, 589. Skąd mamy naruszone o sobie mniemanie, I o sławie Sarmackiej uszczypnę szemranie? Stryjk. Turk. L 5. Żeby w czynieniu dobrodziejstw' przymówka albo jakie uszczypliwe nie było. Gorn. Sen. 6. USZCZYPNĄĆ cz. jedntl., Uszczypać niedole., 'Uszczypować contin. ; Boh. uśtipnauti, uśtipowati, uśtipati; Hoss. yiuwnuyiL, ymuntiBaib; uszczknąć, uszczy-knąć, szczypiąc urwać ; abfitctpcit, abmpCH. — §. Uszczypnąć kogo, szczypiąc go bólu nabawić, phys et mor. ; etttnt fitetpeil, heißen, fted)en. Umysł satyryczny nigdy się lepiej nie ucieszy, jak kiedy kogo dotkliwie uszczypnie. Mon. 72, 29. Jeśli mię kiedy złośliwy język czyj uszczypnie Zab. 11, 186. Pisze pięknie, ale to wszystko, aby kogoś opisał, aby kogoś uszczypnął. Teal. 25. c, 86. Tak odpowiedział, Przymôw'ka ona jego uszczypniony .... P. Kchan. Jer. 489. Zadawali im, jakoby uszczypując, że.... Janusz. Oksz. L 4 b.

8, 558. Kniaź. Kiedy już już ma uszczknąć tę różę Niespodziewanie w rękę się zakole. Pot. Syl. 199. Ze-firków córy, srebrne lilie, szkarłatne róże, dajcie się uszczknąć, niech z was uwiję Dar Filorecie w krasne kędziory. Nar. Dz. 2, 156. — §. Aliter: Uszczknąć, uszczypnąć, ukłóć, ugryźć, ukąsić, szczypiąc bólu nabawić, phys. et mor. ; fnctpeit, JIDtrfcn , [ted; en, heißen.

Cn. Th. 1207.

Uszczknął mię robak, wąż, gadzina.

Uszczknęła mię pszczoła. Dudz. 65. Uszczyka mię pszczoła. Toi. Saut. 20. Uszczknąć się w palec, uskrzynąć.

On. Th. 1207. et 1202. [id; tit bert ganger fnetpen, bert ginger etnflcmmen. — Tig. W trefnowaniu nie zawadzi, chociaż też trochę uszczkniesz; bo bez tego tak się zda, jakoby rzeczenie nie miało smaku. Gorn. Dw 159.

Stilpona Epikur w piśmie swoim nie pomału uszczknął.

Pilch. Sen. list 1 , 65. Temi słowy uszczknął tu Arystyp onego człowieka, który tak sobie ważył syna nauczonego, jako niewolnika chłopa. Glicz. Wych. M 5 b.

USZCZUĆ , USZCZWAĆ cz. dok. ; Boh. uśtwati •. szczwa-niem ugonić, nacbjagcit, auf ber 3agb fangen. Zająca uszczwać, ugonić, nie zajaca złapać, mówi sie. Chmiel.

1 , 80.

USZCZUPLIĆ, ob. Szczuplić.

USZCZYPEK, pku, m. ; Boh. uśtipek, auśtipek; Hoss. yui.nnrL ; Ecd. yujuinoKT> ; to co się uszczypnęło. On. Th.

1207, baś> 3lbgcfneipte, 3lbge$iuad!te ; (Bosa. usetipęi, hrru-stule artolaganus) ; odłomek, ułomek, ein Sntc^ftücf.

Z drugiego wieku tylko odrobin się trochę i uszczyp-ków znajduje i pism starych. Sk. Dz. 101. Uszczypkiem« szczyptą, pfiHchemtmfc, • prtfenroeife, (@d;mu|el. 6 ft e r.), fo mci auf einmal, alś fid; mit ben ©pitjen ber brer; erfteu ginger nefuneu läßt. Fortuna upadki nam chętliwie robi, pomyślne uciechy uszczypkiem dawa. Warg. Wal. 227.—

Oszczypek, uszczerbek, ujma; 31bbmd;, ^erlejjttng.

W pocie czoła szukać ehleba swego, sprawiedliwie, pobożnie, cnotliwie, bez uszczypku, bez łupiestwa a bez USZKA, i, ż., naczynie do uszu ćbędożenia i leczenia, krzywdy bliźniego. Hej. Post: M 5. Dogodzi się temu,    Wlod.\ OljïlôffcL OlHTübrdfen, £)f;rfpriße lt. f. tt). ; Sorab.

nietylko bez uszczypku prawa pospolitego, ale i bez    1. huchowna żieżka ; Vind. vuhatka , vuhotriebez, vu-

nakładu koronnego. Weresz. Kij. 3. — §. Uszczypek ,    fhetna lopatiza ; Bosn. uhatka , kom se usci ciste; Croat.

uszczypka, przymówka , przycinek, sznypka ; Boh. usti -    vuhatka; Hag. uhàtka; Ross. yxoBepma. Uszka lekarska,

pka, auśtipek; Slav, uśtipećna feć, uśtipećna słowa;    rurka uszna. Cn. Th. 1207.

n. ; Boh. uśko, auśko ; Slov. uśko ; Carn.

186

U S Z C Z U Ć - USZCZYPEK.

USZCZYPLIWOŚĆ - USZKO.

Hung, trćfa beszćd, (cf. trefnować, trafny); ©ttdfelep, USZKADZAĆ, ob. Uszkodzić. USZKÀRADZIC , ob. Szka-@tid;elu)0rt, ©lid;, $icb, 9lnjuglid;fett. Wasze uszczypki i radzić. USZKARŁACIĆ, ob. Szkarłacie, Szarłacić. dotkliwe mowy do tego mię przymusiły. Cliroic. Fars. USZKO,

288. Żarty mają być tak umiarkowane, żeby nie czynić . ubek; Vind. vuhiza, vufhetiza; Dal. yscze ; Eccl. ymeco ; przykrości i uszczypku nikomu. Petr. Et. *281. Kiedy    Hoss. yuiKO ; dem. Nom. ucho, baö Dftrdfeit, Öbdeitt. Ru-

białogłowa z uszczypkiem co rzecze, a mężczyzna jej    mak na dźwięk trąb uszkiem strzyże, grzebie ziemię,

z sznupką odpowie, żaden mu tego za złe mieć nie    Nar. Dz 3, 110. Bonończyk z chętnćj pana zmyka pomoże. Gorn. Duj. 218. Za królami chodzi zazdrość, ob-    karm dłoni, Uszkami strzyże, i ogonkiem dzwoni. Mon.

mówki, uszczypki. Petr. Pol. 2, 114. Na pana samego    75, 664. Uszko u statku jakiego; Vind. vuhek, kam-

uszczypki Swawolnie czasem miota i żartowne sznypki.    piza, ba§ )pcnfdd;eit, £)f;rd;ett. Uszko iglane. Prot. Jai. 30.

Toi. Saut. 45. Uszczypki mu zadawali. Kosz. Lor. 96.    bflâ 9łabelol;r. Uszko u trzewików. Teat. 36. c, 53. ©cfyulp

USZKODZIĆ - USZNY.

USZTYRK - UTARCZKO W Y. 187

hülfen, 0c(mf)rienten. Uszka u botów; Ross. pacrpyóu, vufhetnjak, fhtrigla. fhtrigalza, fhtrigaviza. Spowiedź bte Strippen. — Botan, Mysze uszko, ziele, od podo- uszna, bic £)|renbeid)te, spowiadanie się grzechów xię-bieństwa myszych uszu nazwane, myosotis, 5DMltfe(jf»rIttn. dzu w ucho.ßaz. Hst. 146; (Eccl. yuiHincE,

Syr. 904.—JAliter: Uszko, spatha, kielich pochewkowy, zausznik, yiummTH zausznikiem być), suchowaty , wpodłuż otwierający się. Bot. Nar. 95. —- ‘USZTYRK, ob. Ustyrk. USZUB1G, ob. Szubie.

Uszko, część dolna ucha, na dół wisząca. Wejch. 170. USZYĆ, ob. Szyć. USZYCA, y, z., ziele, uszne liście b«Ö Ohrläppchen ; miękisz ; Vind. podvuhez, vulhetna dna strzała, sngiüa , fpfeilfront. Syr. 775. mezha, svunanu vuhu, vufhetni poklapez; Croat, vushe- USZYCHTOWAĆ, USZYKOWAĆ, ob. Szyehtować, Szy-sza ; Boss. MO'ina , Monenna ; Bccl. oCywic ; (cf. obuch), kować. npOMUbl, MOUKH.

USZKODZIĆ kogo cz. dok., Uszkadzać niedok.\ Boh. uśko-diii ; Sorab. 1. wobźkodzieź ; Vind. ofhkoditi, ofbkodu-vati, fhkodostorit; Croat, obrasijti, (ob. Obrazić); Ross. UTABOROWAĆ oh. Taborować.

noBpe^iiTb, nonpe>K4aTb aaiunÓHTb, aaiunóaTL; Ecd. npe- UTACZAĆ, ob. Utoczyć. ‘UTACZKA, i, i, pasowanie sie, npeni/iemi, upest/tani, Bpe4HTH (cf. wrzedzić, wrzód),    mocowanie z kim; bit$ 3hngen mit jentanbett, ba3 Svant-

KopneMCTrfOBćiTii, ormeiHib, oimertBaib ; nabawić ko-    ^ ©fyirmiifcteren. Velitnlio, utaczka, harcowanie. Mocz.

go szkody, befdjdbigCH, Scljnbcn jnfugett, ©djaben ifhtlt,    (utarczka).    Na    utaczke wyjeżdżam, velitor. ib. Utaczki

2(bh-ncf; tl;nn. W okolicach tych mrozy często się bardzo    zapaśnieze    utaczki, palaesłricus motus, ib. UTACZNIK

poźno przytrafiają, i albo uszkadzają albo niszczą wszys-    a> ^ ZOpasnik, ber Rifnger, Dampfer. Nie miał sobie ró-

tko. A. Fam. 16, 109. Co pomoże człowiekowi, cho-    wnego szermierza, gońca, zapaśnika albo utacznika ;

ciazby świat, wszystek zyskał, a duszęby swoją uszko- mo 'e0 industrior erat in arie gymnastica. Maez. dził. Budn. Math. 16, 26. Drugich namawiaia na te rzecz,    , , TTl •    , '    .    n , L , .    ^

która je kie.lv uszkodziła. DM Dost. 245. Uszkodzony, UTAI.C    , «. M«;, Boh ututlat, ; So-

Vini. ofhkoden, ofhkodliu, svratan ; EcO. paaraiiutt ,    "?•»• P»    ; V.nd. yt.htat, ognnjat, („i. Ogarnąć),

ptl3T,rtluiI)lfl , nOBpe5K4eilHblfi, ncnopneilliuil. Uszkodzony    '    aji i ,    sa aja.i, sani a,i, oss. yratlTŁ, y Tan -

zwierze w szkodzie weźmie, jeśli będzie chciał. sJ    fT,>> "P!™"- W‘.“M . ****». .*1**», *t-

Sax. 433. Uszkodzeń, nieprzyjaciel^ do obozu wrócili.    *“?*“ M»™ ■ »«tam to,™. Za węgłem s,ę echo stojąc

Warg. Cez. 35 (urwani). Ot masz „a piwo! R.. Na co ula,fwa, hellm' 0rL 1 • ;oft K"Pe>' «powedzieó s.ę sie Pan Dobrodziej masz dla mnie uszkadzać? Teal. 16.    f forAmje powmm, n.e ulewając towarow swoich. Vo .

2<j. Zprofanowany wstyd się nie nagrodzi, Ktokolwiek    f» ⁴> l10;, Sz-vd,,'‘,    "0,ze. ?!* titaisz. Boh. hom 4,

sie w nim oby raz uszkodzi. Ckraic. Ow. 65. Uszkadzam.    y V' u£? u,?,c m?T ™03£n#- ent- -9»

uwlekam komu czci albo czego inszego, abrarlo. Macz.    . ' " /M l:'' ul'irC ¹ C '' j1, kej.a.jy, ..ont, ota-

Uszkodzenie, szkoda, uszczerbienie, uszczerbek, strata,    C,ri    Ć>r,'b w cz owie u a en a nie czynią pozyt.u,

utrata, „icpożytek; bic ScWbfgung. brr Sdjabc» ; Vind. o- f"\ ⁶⁷’    U3Jcn,e, .«»“• ?”»“•, >'Ti™a"le"

fhkoda, oflikodek, fhkodovitnost, nedobizhek : Hoss.npeAS,    y . y S,f ’■ ' ,d',')''f', ^ 0,1    **8Z2 lc • u n-

(cf. wrzód) ; Eccl. Dopjxa (cf. naruszyć). nOBpexAeiiie. fidy    f    "jj • j:    'fjTAICÎEL-

Bolesław z Rusi zdobyczy pełen nazad odwrócił, rychło ^    •’ pi, ,    ' C ' ’ „ Ć ‘ ' '    ‘    . ’

takiź niepozvtek od Rusaków, uszkodzenia swego wetu- a’ m">.    °J.' an'm ’f >&S’    co ULa,~

jacyeb , na* swych dzierżawach odniósł. Krim. 296.    ^. Ser^r , ffierterflcr, Seront t^cr ; (Vwd. satai-

TTe7i/nn7rrirr J    mk , otaiovez , /. satamiza « przeczący).

USZRODZlCIk.U, a, m., szkodnik; Boss. noBpe^HTeJib,    J ‘ ' r    v L

ber 23efd)dbńjer. Przeciw uszkodzicielowi majątku podług DTALENTOWAC, oh. Faleń to wać. UTAMOWAĆ , oh. Ta-

praw postąpiono. Gal. Cyw. 5, 51.    mować. UTAP1AC , ob. Utopić.

USZKOWATY, a, e, — o adv., na kształt uszka, óljricllt, UTARCIE, Ucieranie, cl. Utrzeć. UTARCZKA, i, z., (Bay.

gletdjfam geöl;rt. Mniejsza albo uszkowata szałwia. Syr. 485.

USZLACHCIĆ, USZLACHETNIĆ, ob. Szlachcić. USZŁAPAĆ Boh. uślapati, oh. Szłapać. USZŁY, ob. Ujść. USZMEL-COWAĆ, ob. Szmelcować.

USZN1CA, y, z., roślina, gatunek Kukuby, cucubalus otites.

Kluk. Dyke. 1, 166. eine 2lrt 23ebenfraut.

USZNUROWAĆ, oh. Sznurować.

USZNY, a, e; Boh. uśnj ; Vind. vufheten , vuhen, vuhoun , vufhelno ; Croat, vuseszni ; Bed. ymecHHH; Boss, ym-Hbiil : do ucha należący, Oprcn *, £>l;r * . uszny, ucha dolna cześć wisząca, uszko. Kirch. 84. (miękisz . Piąty palec, mały, uszny. Krup. 1 , 148. gnój, Vind. vufhetna fhauba, 1‘mola is vufhet, (od. Gnój).

Uszny robak , Boh. śkwor; Garn. sqvôr, shtrigàlza ; Vind.

menoTHiiKü

wo

li T.

ne-

utarak fragmen), (cf. utaczka); uganianie sie nieprzyjacielskie, harc; baö $crwnttttmiieln, @d)a«mi|{ereu, baêt @d)armn|d; Vind. pip, boi, bitje , boina prejigra , sku-fhnja k’ bitju ; Boss. crwMKa (cf. stykać, zetknąć, cf. potyczka), cxBaTKa (cf schwycić), ciuiiôna. Bitwa się nie zaczęła, a utarczki tylko były. Sk. Dz. 571. Roku 1065 Litwa pierwszą utarczkę do Busi uczyniła. Stryjk. 86. wtarczkę, wycieczkę, wpad; (Einfall. 6treiferet). Utarczką, utarczkami, velilatim ; in StreiRügeu, tu îletneit ©d)ar* Koniuszek tîtlt^eltt, fd)(U'nut^iereiib. Ostrogski przebywszy Berezinę, stoczył z Moskwą utarczką bitwę po dwa kroć, iż kilka Uszny    ufów położył. Stryjk. 726. UTABCZKOWY; UTABCZNY,

a, e, utarczką się dziejący, do utarczki należący, velitaris; fd)armü£elnb, 0d;«rmü£el «. Zagony Tatarskie koło Kra-

188

UTARGNAĆ - UTKNĄĆ.

UTKWIĆ - UTNIE.

yTopmKa, iipmopacKa.

łacno u boga zbawienie utargować. Rej. Ap. 9. zyskać, dopiąć ; gewinnen, erlangen, erwerben.

UTARTY, ob. Utrzeć. UTARZAĆ, ob. Tarzać. UTĄZYĆ sie, ob Tążyć. UTECHNAĆ, ob. Technać. UTERAĆ,

UTYRAĆ, ob. Tyrać. ‘

*UTERFINU postaw, lustr. cel. Lit., sukna cienkiego, feinet 2ucM •

UTĘSKLIWY, ob. Tęskliwy, Tęskny. UTĘSKNIĆ cz. dok.,

Utęskniać niedok., tęsknoty nabawić, Sattgewetle madjetl , laitgewetlen. Wiedzieć, jak używać argumentacyi , żeby nie utęskniać ludzi zawikłaniem w mowie. Mon. 73, 544.

Monitor to jeszcze ma nad inne xiegi, że rozciągłością nie utęsknia. Mon. 74, 384. nie nudzi. UTĘSNIĆ się, ob.

Tęsknić.

UTKAĆ, ob. Tkać.

UTKNĄĆ jedntl., Utkać dok., Utykać niedok. ; Ross. ycmyib, yrwKafb, yibiKHBaTb, yiirronarb; Boh. ucpati, (utkati, utkawati uchwycić); utykać dziury, zatykać mocno; feft suftopfen, tterftopfcn. Przyłóż bańkę alembikiem, a dobrze UTŁOCZYC cz. dok., Utłaczać niedok., Vind. vtlazhiti, obtla-utkaj, aby sic nic wykurzało. Sienn. 544. W ulu roz-    zhiti ; Eccl. ywianato, tłocząc wciskać, natłaczać, tło-

padliny woskiem zalepić, abo czym czystym i suchym    czyć; etnbnicfen, etnftoßen, brftcfen. Tu jest przybytek

utkać. Haur. Ek. 139. — Utykać co mchem etc., ob-    Marsa ukochany, Tu ubroczone krwią utłaeza stopy. Zab.

tykać. Cn. Th. 1209. beftopfett, womit anftopfen. Utykać    11, 300. Nar. — §. Utłoczyć kogo, tłocząc udusić, ci*

okręt, falfatern, ob. Utykacz. — Fig. Niebiosa gwiazda-    nett erbrittfeit. Utłoczyła matka dziecię leżąc. Cn. Th. 1207.

mi utknione. Kulig. Her. 6. ( beipieft ). Utykać nożem,    Do miasta się cisnąc, dwa tysiące się ludzi utłoczyło.

włócznią w co, wsadzać tak żeby utkwiało, wpychać,    Sk. Dz. 1090. W bramach, gdy się cisnęli, wiele się

wkładać; tytnetnjletfen, bńteinfptden, binetttfpteßen. Gwiazdy    '“zutłoczyło i zudusiło. Sk. Dz. 52.

w niebo utknione. Podto. Wróż. 49. Saul spał, a oszczep UTŁUC, ob. Tłuc. UTŁUM1Ć ob. Tłumić. OTŁUŚCIĆ jego utkniony był w ziemi u głowy jego. Budn. 1 Sam.    ob. Tłuścić. UTNIE, UTNĘ, ob. Uciąć.

snegostawu, przez dwanaście utareznych bitew od Polaków były porażone. Stngjk. 718.

UTARGNĄĆ cz. jedntl., Utargać dok., “'Utargawać contin.; Boh. utrhnauti, utrhowati; (Slov. utrhâm, posmjwâm se szydzić, ob. Uwłaczać, utrhać, posmćwać szyderca); Croat, utergâvam, utergnulszem ; Eccl. yroprHyTH, yTOp-raio, OT.ioMHTb; targając urwać, uszarpać; abjaufen , jaw fcrtb abreißett, auäreißen. Nic mogąc tego dowieść, aby koniowi ogon utargnął razem , po jednemu włosu targając wszystek wyrwał, że nic nie zostało. Eraz. Jez. G 7 b. — Transi Utarganie dobrej sławy czyjej. Eraz. Jez. F 5 b. uwłaczanie, uszczypanie, Schmälerung beö guten ÜfaittenÔ. Chrystus zakazał, abyś językiem nie ubliżał a nie utargawał bliźniemu swemu. Eraz. Jez. Z 5. — 'Utargawać się na kogo « targać się nań, rzucać się nań ; ftdj übet* einen bermctdien, tl/tt angreifen. Język *złościwy utargawał się na ludzi cnotliwych sławę. Eraz. Jez. E 4. UTARGOWAĆ, /’. ulargujc cz. dok. ; Vind. sbaratati, do-baratati ; Boss. yroprOBaTb , npm oproBaTb , npHToproBbi-BaTb ; targując z ceny urwać , ablwnbeln, abDittgen, oottt greife erltanbelu. De emplore : nie wielem utargował, param ex pretio a vendilore as&ignalo, licitando detraxi. Cu. Th. 1207. — §. De vendilore: Utargować co, ven-dere aliquid ex tnercibus. On. Th. tb. zbyć, przedać, spieniężyć, przedając zarobić, zyskać; oerfaufen, (ließen, ©elb löfen burd; Verlauf, ermarften. Małom utargował; paucas tnerces vendidi. Cn. Th. ib. Utargowanie Ross.

Fig. tr. Każdemu wiernemu

26, 3. Drzewce swoje w bramie utknął. Sk. Dz. 763. W ziemi utykali groty. 7ward. Wt. 181. Włócznia utknięta. Bardz. Luk. 96. — Fig. Nadzieja w człowieku bardzo jest zdradliwa, ale która utkniona jest w bogu, jest mocna. Birk. Kant. B i. (zasadzona, fundowana, gegrilllbet). — Neutr. Utknąć, utykać, ob. Utkwić; Bosn. nasrrinuti, udariti na kamen; Boss. HaitHyrbca, nanii-

naTbca , .iHnHyTbcfi, BcnomiyrbCH , BcnoTbmatocb, 3a-nHyTbca, 3annHaTbCH , (cf. zapiąć). — g. Verb. med. Utykać, utknąć, utykać się, uslyrknąć się, potykać się; Boh. klesnauti, klesati ; Sorab. i. na neźto postorcżźu, zawadzam ; Vind. spoteknitife, spotikuvatife, opoteknitife , napoteknitife; Croat, jeknuti, jekam, zadevatisze, navudiram-sze , ftolpern, ailftoßen. Takern utknął na dylu, żem się aż potoczył. Tent. 28. b, 9. Utykaliśmy się w południe nie inak jeno jak w omacku. Radź. Jes. 59, 10. Szkodaby się staruszku do broni pomykać, Próżna zwada, kto pocznie na trzewik utykać. Pot. Joto. 161. Nieprzyjaciele uciekali, utykając się na szyję nic w kupie. 1 Leop Jud. 15, 4. Utykam głową, gęba w ziemie, padam na gębę.    Cn.    Th.    1209. auf    bte ©rbe l;tnfcl;lagett, plößltd) tyin-

fallen    auf    beu    Hopf, auf    baś SDîanl ic. Utykanie, Vind.

opotik , opoteknenje, spotik, spotiklei, spoteknenje, spo-tekuvanje; Croat, navudrènye ; Dal. naszarnutje; baS ©tolpern ,    ber    ©tolper. —    Similiter : Począł głowę obracać i    oczyma    na króla i    na drugich przy nim , utykać.

Birk. Cl. Kon 71. wzrok na nie wlepiać, w nich zanurzać; bre lugen auf einen Ijeften, mit beu lugen bet) tbm oerweilen. — Technic. Sznurzy czyli utyka żyła rudy, kiedy w inną stronę niż przedtym idzie. Os. Zel. 84. bie (Srjaber nimmt einen anbern (Sang, eine anbre ffitdjtnng. UTKWIĆ neutr. dok,, Utknąć jedntl., Utykać contin. et frequ., zawadziwszy o co zostać , tkwić, ftecfeit bleiben. Pocisk Adrasta utkwił w Telemaka paiży. Jabt. Tel. 287. Na dwie się sztuki dzida złamała zajadła , Cześć utkwiła w puklerzu, część na ziemię padła. Dmoch. fl. 2, 24. Utyka mocno w ziemię pocisk zapalczywy, tb. 2, 258. Dawid uchylił się Saulowi, a włócznia bez urazu utknęła w ścienie. 1 Leap. I Reg. 19, 10. Rzucony pocisk Trojanina nie przenika, Lecz mu ramię uciera, i w ziemi utyka. Dmoch, li 285, O nic nie dbam, jedna mi tylko rzecz w głowie utkwiła. Teat. 52, 15. Ustawiczne miłości dowody mimo jego wiedzy utkwiły we mnie. ib. 29, 41. — Fig. tr. Jeżeli znaczenie wyrazów nie będzie ustanowione, i że tak rzekę utkwione, inaczej je piszący, inaczej czytający brać będzie. Pir. Wym. 1.

UTOCZYĆ - UTOPIĆ.

UTOROWAĆ - UTRATA.

Teat. 22. b, 95. Ciężką głowę swą w łożu utopił usłanym. Otw. Ow. 460. ( zanurzył, utulił) . — Interfile. Utopić broń w kim * zanurzyć prze-biwszjv ein ©entehr, eine ©affe tu jemanben Derfenfen, eS il)m tief hinein ftedjen, 5.    einen Solch jemanben itt bett

Seib jagen , ins $erj ftoßen. Domawiając broń utapia w sobie. Past. Fid. 25. Szczęście , żem szpady w nim nie utopił. Teat. 55. b, 27. Z żołnierzów jeden przyskoczywszy Włócznią utopił w prawym pańskim boku. Odym. Sw. 2, K k b. Lubobyś mi chciała sztylet w gardle utopić, nadstawiam ci szyje. Bardz. 'Trag. 287. — Fig. Widzisz, co ona ucierpiała, a chcesz nowy w jej sercu utopić sztylet. Teat. 5, 95. — Simil. Oczy w kim utopić , wzrok zanurzyć, bic Singen in einen Derfenfen. Wojska jak wryte, oczy wr niego utopiły. Jabl Tel. 155. Wzrok trzyma w ziemi utopiony. P. Kchan. Oil. i, 189. Znieść zwycięzcy nie mogąc , oczy w ziemię utopił. Tward. VvŁ 257. — Simil. Utapiać myśl w czym , utonąć w czym myślą; feine ©ebanfen Derfenfen, »erliefen. Wszystkąśeie myśl w pieniądzach swoje utopili. Star. Vot. B 4 b. O nic nie dba, w miłości cale utopiony. Morszt. 551. Zamknij na zawsze usta, utop' wszystko w tym srogim milczeniu. Teat. 49, 109. Sekret w sobie utopie , nikt sie go nie dowie. ib. 46. d, 55. utłumie.

UTOROWAĆ," ob. Torować. UTRACAĆ, UTRACIC, ob.

UTOCZYC cz. dok., Utaczać niedok., tocząc upuścić; Croat. wćj pierzynie, niż utóchem ; Hag. utocitti , natocitti, iztocitti, tocitti ; (Bosn. utociti haurire) ; Ross. yith-niTb , yuiwiiBaTb , abjapfett , pr. et fig. ulać, abgtejkn, Dergteßen. Sama wina utoczy w piwnicy. Lib. Hor. '111. Klucznik ile octu utoczy na każdy dzień, tyle przylać powinien piwa, aby się ocet nie skaził. Haur. Ek. 51. Klucznik, by się [piwo nie psuło, powinien nie z każdej, tylko z jednej beczki utaczać. ib. 54. Dobrzy żołnierze krwi utoczyć za ojczyznę nie lękają się. Star. Woj. B 2 b. Nie utoczył-li krwi swej dla ojczyzny , Najmniejszej wioski nie mógł trzymać królewszczyzny. Pot. Pocz. 424. Do świętego pokoju nie sucho przyjść i lekko, trzeba dużo, trzeba krwi utoczyć. Tward. Wł. 115. Fsalmod. 90.— §. Utoczyć, tocząc po tokarsku urobić, uformować, utworzyć toczeniem; brecbfelttb Derartigen, airèbredjfeht, brcd)felu, pr. et fig. Z bukowego drzewa kufel utoczony, Wszystek po wierzchu żółtym woskiem pokoszezony. Otw. Ow.

552. Męże z kości utoczone. Miask. Ryt. 2, 115. Składną w utoczonym postać nosi stanie. Hul. Ow. 125.

Gładko utoczony rym. Zab. 1, 108. UTOK , u, m„ wał krosienny, na który płótno zwijają. Cm. Th. 1221, Boh. wratidlo ; Eccl. Kpowi , y to Kii TKaqecKOM, Ky^i^b , bpo-koci; (Ross. yroirs wątek), ber ©eberbflutu. Diuk. 65.

UTÓLIĆ, ob. Utulić.

UTONĄĆ neutr. jedntl ; Boh. utonauti ; Carn. utoniti , ulo- Tracić.

okernyâvam , abftoßen, burd) Stoffen abbredfen. Nogi mu utrącili. Teat. 51. t*. 22. Utrącił rękę posagowi. Tr. — Fig. tr. Utrącić, urwać, uszkodzić, umniejszyć; Slbbrucb tfutu, abjtoacfcu. W tej potyczce ludzi mu coś utrącono. Tr.

nem; Vind. vtonitife, potonitife, vtopitife , potopitife, UTRACIĆ cz. dok, Utrącać niedok., trącając uszkodzić; Croat. sapotonitife; Slav, utonuti ; Bosn. utonuti ; Ross. yTO-imyib; Eccl. iiCTonimica, norpH3Hyrb; tonąc ugrąznęć, pod wodą zginąć; ertrinfen, erfaufett, im SBaffer untergeben.

Piotr, póki ma wcale wiarę, chodzi po wodzie , jak po suszy ; a gdy jej naruszył wątpliwością, poczyna tonąć,

i utonąłby był, gdyby go pan nie ratował. Sekl. 70 Ba- ‘UTRACYUSZ, a, m., utratnik, marnotrawca, ber 3$erfd)men= by pławiono, prawdziwe czarownice po wierzchu pływa-    ber. W porządnych Rzeczachpospolitych utracyuszom opięły, i żadną miarą utonąć nie mogły. Mon. 67, 266. Co    kunów z urzędu dawano Star. Ref. 72.

ma

wisieć, nie utonie. Dwór. A. Rys. Ad. 44. Nie za- UTRAF1AĆ , oh. Trafić. UTRAKTOWAĆ , ob. Traktować, wszeć to utonąć, kiedy tłuką fale. Pot. Arg. 816. Wrze- UTRAP1Ć , UTRAPIENIE, ob. Trapić. UTRAPIENIEC, ńca, ce utonęłego do życia przyprowadził. Sk. Zyw. 2, 117.    m., §. a) aeliv. drugich nabawiający utrapienia , ber ^latfer,

Utonęły Ross. hctoimhm. — Pr. fig. Utonąć w czym, za-    Quäler, ^lagegeift. Trzech utrapieńców rodzaju ludzkiego

grzebać* się, zakopać, zatapiać, utapiać; ftć& Derfenfen,    zamysł zgubić nas. Przestr. 98. Utrapieńcy sierot, ib.

»ergraben, »erttefeit tu etrnaê. Czyta wiele, utonął w księ—    258. —    §. b) Pass. Utrapieniec, utrapiony, strapiony,

gach. Cn. Ad. 158. Utonął w brzuchu; obżarty; tylko    nędznik;    eilt ©lettber , (geplagter ; Sorab. 1. hofoyité. Tu-

jeść a pić; rosomak, ib. 756. Utonąłem w długach po łącz, utrapieniec, wygnaniec, włóczy się z kraju do uszy. Bies. roz. A 5. Alcybiad w rozkoszach    utoniony,    kraju. Slas. Num. 2, 21. Ambicja    ukrywa przed    her-

Za ćwiczeniem Sokrata do dobrego żywota    wypłynął.    sztem tych wszystkich utrapieńców,    których w nieszczę-

Petr. Pol. 284. (rozpływający się w rozkoszach). Zamy- śliw ej toni bunt własny pogrążył. Mon. 71, 795. ślić się, utonąć w czym. Cn. Ad. 524. (zanurzonym być). UTRATA, y, ź. ; (Boh. utrata, autrata = koszta, nakład; UTOPIĆ cz. dok., Utapiać niedok.; Boh. utopiti ; Cam.    Slav, utrata perditio; Carn. utrata * koszta, utratiti impen-

utopim ; Vind. v’topit, savtopiti , potopili, vtoniti ; Croat.    dere, potrâta « marnotrastwo ; Vind. vtrata * koszt, nakład,

utopiti, utâplyam , utaplyati ; Bosn. utopitti, (utoplitti ca-    potrata * rozrzutność) ; Boss, yipaia, Hawra/tT), noiepa ,

lefacere); Rag. utopitti; Ross. yTOiMTb, yTOu.iHTb (2.    HCipaia,    (TpaTa expensa , wydatek); stracenie, strata,

ugrzać , mocno rozwarzyć); {act. Verb, utonąć); w wo-    szkoda,    szkodowanie, cf. niepożytek ; ber $erluft, ber

dzie zanurzyć, topiąc zgubić ; erfdufcn , ertränfen, im ©af=    Sd)aben,    btc (Einbuße. Spokojność zamieszać radzi ludzie

fet Derfenfen. Na to się złość ich sili, Żeby mię w łyż- nie mający nic do utraty, a wszystko do wygrania. Gaz. ce wody utopili. Kchow. 225. Nienawidzi go,    utopiłby    Nar. 1, 15. hołota, Sente, bie nidttê ju Dcrliereu    flben.

go w łyżce wody, w naparstku. Cn. Ad. 627. Past. Fid.    Z dawna już nie mam nic ani do    utraty, ani do    aby-

226. — Ridend, Wolałbym się pierwej utopić w pucho- tku. Pilch. Sen. list. 2, 261. Oczy w zemdleniu wzroku

utratę czują. Ryb. Ps. G9. Młode wino targa stare skór- UTROSKAC, UTROSKIWIĆ, ob. Troszczyć. UTRUD, oh.

Trud. UTRUDZIĆ, ob. Trudzić. UTRWAC , ob. Trwać. UTRWALIĆ, ob. Trwalić.

niki , zaczym i samo się wylewa, i skórniki w utratę idą. Sekl. Luc. 5, not. «giną». Coż to po téj utracie?

to sie mogło przedać za niemało , i rozdać ubogim? 1 UTRZĄŚG , f. utrzęsie , utrząsę cz. dok, Utrząsnąć jedntl., Leup. Math. 26,9. fcoż po tym marnowaniu , po tej roz- Utrząsać con/.; Bosn. ukinnuti ; Boss, yipacni , }rTpa-

rzutności?). UTRATN1CA utrącą, bic TLrfdnutnbcrin ; Boh. autratnice ; Ross. motobku. Utratnica zdrowia ludzkiego, nieczystość. Sk. Dz. 521, Cudzołożniki i utratnice panieństwa. Sk. Dz. 271. UTRA-

y, z., która co marnie traci, CbißaTb; trząsąc zrzucić, abfdjüttdiï. Jedne gruszkę tylko

utrząsnąf. Tr. Nie będziesz zbierał kłosów , które się utrząsły. i Leop. Levit. 19. (które wyleciały z snopków’, z garści). — \. Trzęsąc umordować, utrudzić; ftctrf er* TNTK , a, m., UTRATNIS, ia, m., UTRATN1CZEK, czka,    [füttern, mit (Schlittern ermüben. Nie godzi się dziecięcia

m. , dem.\ Boh. autratnjk , autratce, utratce , mrhać;    bardzo kołysać, ani tez bardzo utrzęsać. Sienn. 466.

Sorab. 1. sclilamuwaf ; Garn. potreknavz ; Vind. saprau-    Utrząść się , conquassari motu. Gn. Th. 1209, Bom, ukin-

lavez, respraulavez, sapraulenik, potreknauz, loter, lu-    nutise , ft Cl) er[ct)itttern, erftaitdjCtt. Utrząśnionyrn, i we

drar, ( cf. łotr); Croat, potrosblivecz, potrosslyivecz ;    wnętrznościach zerwanym, ziele to bywa ratunkiem. Syr.

Ross. mots, MOTLira , MOTii'iKa , 3aMOTMra ( cf. zamotać),    150. Febra taka bywa z utrzęśnienia. Uaur. Ek. 128.

epbira; marnotrawca, rozrzutny. Cn. Ad. 1220. ber SBer* UTRZEBIC, ob. Trzebić.

jBoh. utrjti, utjrati ; Bag. utirati, (utarti domare) ; Bosn. utrrilti; Ross. yiepeTb , ympaTb ; trąc uczyszczać, chę-dożyć; rein reiben, abretb'en. Zaprawy do świeczek za-palniczyeh na tarlicy utrzeć, aż do jednostajnego koloru. Jak. Art. 1, 451. Nie godzieneś mu i trzewików utrzeć. Cn. Ad. 596. bie @d)ul)e abpilfieit. Ucieranie, utarcie ; Ross. yTupna, ( * 2. ścierka). — Ucierać, obcierać, ocierać, abnufd)en, abreibett; ucierać co mokrego, wilgotnego, abtroefnen. Łzami umywała święte nogi jego, a włosy swojemi ucierała je. Rej. Post. F f f 4. Chłop co raz, kiedy jadł i pil, pięścią sobie gębę i nos ucierał. Hour. Sk. 160. Usta chustką utrzyj. Eraz. Ob. V. Jeszcze sobie dobrze gęby nie utrze , a już woła : nalej drugą. Rej. Zw. 61, (cf. dolewajko). — Nos ucierać, bie 9îafe fd)neu£en ; Sorab. 1. fmorkam, (cf. smarki); Vind. nufs brifati , fe odfhnodriti, vfekniti, isfmerkniti, fe v’fekniti, nuef v’fekniti, feobrifsat; Bosn. useknuti ; Rag. utarti noos, ussêknutise ; Slav, useknuti; Ross. BbicMopnaTb, BbiCMapKbiBaTL. Ludzie płaczące często nos ucierać muszą dla łez w nozdrze wpływających przez punkta płaczliwe. Krup. 2, 286. Kto mocno i często nos uciera, krew' wyciska. Smotr. Lam. 80. Kaszlnął, nos utarł, i zaczął przemowę. Kras. Mysz. 55. Nie ważył się ni nos utrzeć, ni kaszlać w jego przytomności. Zab. 7, 158, Choćby utrzeć kto nie umiał nosa, Gdy ma pieniądze, grzeczny przecie z trzosa. Pot Jow. 188. Trafi na kamień, jako mówią kosa, Swój na swojego, co mu utrze nosa. Źegl. Ad. 255. Pot. co go uskromi, poniży, rozumu nauczy, rogów przy-trze, bcmutfmjen ; (Slav, utrżil si, vapulavit). — Ucierać świecę, ustrzygać knot szczypcami, baś £id)t piifcctt ; Sorab. 1. fwetżku wuwapnu; Carn. usękniti, usekûjem ; Vind. vfekniti, vfeknit , viekovat, puzat; Bosn. useknuti; Croat, vszeknuti, vszekujem ; Ross. igHKaTb , comiiKHyTb. Knoty świecom ucierają. Mon. 70, 829. Udzialał szczypce ku ucieraniu kagańców, i naczynie, w którym one utarte z kagańców ogarki miano gasić. 1 Leop. Exod. 57. Służący ma pilen być ucierania knotów u świec. Eraz. Ob. E 2. Świecy knot ucierać, ib E 2. (świecy nos ucierać). Lepiej świecy nie ucierać, niż ucierając ją zgasić. Cn. Ad. 440. (lepiej niechędogą rzecz schować,

190

U T R A T N I G A - U T R Ó N Ą Ć.

UTROSKAC - UTRZEĆ.

fdjiuenber, 3Sert()ttcr , SSergCltber. Utratnik jeden prosił ce- UTRZEĆ, utarł, /’. utrze, utrę cz. dok., Ucierać niedok. , sarza , izby zań popłacił długi. Corn. Sen. 61. Utratniki, podłuzone ludzie, herszt do siebie garnął. Pelr. Pol. 2,

72 Tysiącami będzie zaprawiał półmiski Utrą tui ś Polski , Apicius Rzymski. Kchow. 175. Krasowi skarby wielkie dały tytuł bogacza ; aleć mu potym niedostatek inszy przyniósł, to jest, utratnika. Warg. Wal. 221.

Owi kompanikowie , utratniezkowie , których pohamować żadne prawa nie mogą. Birk. Zyg. 25. — §*. Aliter:

Szaleństwo sześć koni zaprzęgać, a dwa uciągnąć mogą i chow ać te utratniki na stajni ; chlćb ubogich te bestye we dnie i w nocy pożerają Sk. Kaz. 525. UTRATNOŚĆ, ści, z ; Boh. autratnost ; /loss, motobctbo ; rozrzutność, bte 3Serfd)menblUt(J. Z tym większą utratnością żyć poczęli, im wiecćj po rodzicach swvch gotowizny w skarbie na-leźli. Mon. 65, 70. UTRAT A Y, a , e, UTRATNTE adv. ;

Boh autratnÿ («kosztowny, nakładowy, unkosztowyj ;

Croat, potrôsslyiv , (cf. potroszyć) ; Ross. HaiuaAHbiH, na-Ma4H0, MOiOBChiił MOTOBaTO, epLi/hHUH ; rozrzutny, marnotrawny, yerfcfymcnbenfd). U trat ni są , którzy zawołane kolacye sprawują, krotochwile, gry, łowy kosztow ne czynią, zgoła na te rzeczy utrącają, z których żadna pamiątka. Buda. Cyc. 125. Alexander król, więcej za utratnego, niż za szczodrego był mian. Biel. 452. Rządzić się utratnie Hor. Sat. 184. Dobra cudzego chciwy, własnego utratny. Pilch. Sali. 9. — Pass Utratny, stracony, utracony, marny, do stracenia, podległy utracie; ynioren, eitel, yergmtgltd), oerlterkr. To co masz utratne i krótkie są dobra, do onych wiecznych kwap' się. Sk. Zyu. 254. Utracała na marności drogie olejki, teraz te utratę nieutratną na Chrystustusowe nogi obraca. Sk. Kaz. 585. (niedaremną, niestraconą). Dodatek wtrącony, iż sama Rzplta w stanie szlacheckim prawa dla narodu stanowić jest mocna , naruszył nieutratne każdego narodu samowładztwo. Ust. Konst. 1, 127. umm'dlljkrltd).

UTREFIĆ, ob. Trafić , trefić. UTRETOWAĆ, ob Tratować.

’UTRÓNĄC, ‘UTRUNAĆ cz. jedntl., ‘Ulrunać niedok., uciekać; Renn, entrinnen. Effugere, utrunać , wymknąć się.

Marz. Effngium , utrunienie , ucieczenie. ib. Evado, uciekam, ubiegam, utrónam. ib. Evasio , ucieczka, wymienienie, utrónienie. Macz.

nie ganię, kiedy z Łacińskiego nawet języka weźmiesz, zwłaszcza , jeśliby łatwe ku wyrozumieniu , abo już nieco utarte słowo było. Goni. Dw. 43. — Similiter: To bardzo utarta i pospolita była kościoła wszystkiego wiara. Sk. Dz. 144. Wyście od dawnej i utartej wiary Chrystusowej odstąpili. Sk. liaz. 41. od powszechnie przyjętej , allgemein angenommen. — Rec.inr. activ. Ucierać sie, walczyć, utarczkę odbywać; fampfen, ftreiteu. Znowu się trzeba będzie z Junoną ucierać, A i tak mi wyrzuca, żem Troję rad wspierać. Dmoch. 11. 23. Rzeczy szwankowały, jedna drugim wadziła, że sie ucierały twarde z rniękkiemi, lekkie z ciężarowatemi. Zebr. Om. 1. Ucierać sie, umawiać za panem nie zlęknę. Tent 45. b, 85.

ra ,

UTRZEĆ

TREŹWIC - UTRZYMAĆ.

191

niż chędogą stracić; lepiej nóż nieumyty schować, niż umyty stracić). — § Ucierać raniąc, drasnąć, kontuzya robić ; ftreifen, tmtnb ftretfen. Rzucił pocisk ; ten śmiertel-nym Trojanina razem nie przenika , Lecz mu ramię ucie-i w ziemi utyka, Dmoch. 11. 285. — §. Ucierać, gładzić, ścieraniem równać, chropowatości, szorstkości pozbawiać; glatt reiben, glätten, ebnen, phys. et moral.

Gdy chłop skrudli, uważaj czy dobrze utrze rolą, żeby żadnej na zagonie nie było gruzełki. Haur. Sk. 12. —

Ucierać drogę do czego, torować, uścielać, ben Seg Jaljnen. Dobra sława uciera do wszystkiego drogę. Zabi.

Roz. 158, (Ross. Topubiii utorowany, gładki, równy).-—

Ucierać trudności, sprzątać, umniejszać; ©cipmcïtgfetten megfdjmffeu , tmlbetn. 'Azali czas nie utrze tych trudności, które tej zwłoki przyczyną. Teat. 6. b, 50. — Ucierać UTRZEŹWIĆ , ob. Trzeźwić. UTRZMiĆ, ob. Trzmić. kogo, obyczaje jego » krzesać, okrzesywać, polerować; UTRZYMAĆ cz. dok., utrzymuje pr. niedok., Utrzymywać Ross. HaTopiiTb, HaTapiiBaTb, einen poltren,. fdileifen, btlbett. frequ., trzymając nie upuścić, udzierżeć; Ross‘_ y4ep-Osobne swe obyczaje za konwersacyą, której rad nic    mart, y^epacimàTi,, coAepmaib, coaepaty, erhalten, er>

rad musiał używać, utarł. Papr. Rye. 197. Nie wyma-    tragen, baltenb nicht uacblaffeit, nicht loMaffen. Utrzymuję

ga bojaźni po swych sługach, uciera ich i karze sło-    kogo, co » sum tenendo, sustinere possum. Cn. Th. 1209,

wnym napomnieniem. Pilch. Sen. list. 1, 359. Utrzeć się Ta halka taki ciężar nie utrzyma. Tr. Już ledwie na no-Ross. imopHTbCH. Człowiek nieutarty, nieulizany. nieu-    gach utrzymać się mogę. Teat. 53. b, 44. Księża

głaskany, dziki; ungebtlbet, rani), nuib. Otoczyło mię    rozjechali się, a x. pleban utrzymał x. dziekana. Xiadz.

bydło nieutarte, 1 trzyma na mię swe pyski otwarte.    199. (zatrzymał go) Obowiązek urzędu przy sądach go

Karp. 5, 54. (wilcy srodzy. J. Kchan. Ps. 29), dzikie be-    utrzymywał. Siem. Cyc. 520. (musiał bawić przy są-

styc , nie obrochmanione, nieochełznanc , nieukrocone ,    dacii). — Transi. Utrzymywać, zachować; Boh. prichra-

ltngefeflnbtgt. — Ucierać rogówr bydlęciu, propr. upiło-    niti ; Vind. perhraniti ; erhalten, bemabren. Rzecz każda

wać, Me Renter abfetleu, abftoffen; tr. fig. ucierać rogów,    przez te same śrzodki się utrzymuje, przez które

obcinać skrzydła, ucierać buty, uskramiać, bctt ©tolj Utib    się nabywa. Mon. 07, 709. Ojczyznę radą i odwagą

Ucbermutl; Mnbtgeit, bte ginge! befchnetben, bte Corner ab--    swoją pizy sławie i wolności utrzymał. Tent. 40. c, 1.

fhlfcCtt. Zaledwie na ten czas pysznej szlachcie rogi utar-    Im jest liczniejsza familia, tym trudniej utrzymać w niej

to. Pilch. Sali 120. Utarł rogów wiarołomnej Roxola-    dobry porządek. Zab. 16.₅ 15. Ta nadzieja utrzymuje

nii. Psalmod. 15. Amazonki wojować przestały , gdy im    nas jeszcze. Teat. 8, 43. Zony nie uczą się dosyć sztuki

mężowie rogów utarli. Biel. Hst. 297. Ma sułtan spo-    utrzymania nas przez rozmaitość zabawy. Teat. 20. b,

sób do ucierania rogów baszom, kiedy im zbyt wyro-    205. — Utrzymywać czyje interesa, trzymać je, tru-

sną, a to, ożenienie z blizką krewną swoją. Klok. Turk.    dnić się niemi; jentCinbcS ©efchäfte führen, OCïfehen. Inte -

80. Istny łotr, że mu żaden nie śmie utrzeć buty,    resa jej prawne utrzymuje, i jest jej pełnomocnikiem.

Mniema że są dla słabych pisane statuty. Kar. Dz. 5,    Teat. 17, 5. —Utrzymywać kogo swoim kosztem, Vind.

126. — Ucierać interes, sprawę, rzecz * traktować, ne-    poddershati, vundershati, spoddersbati ; Ross. npontiraTb,

gocyować, układać, czynić o co; cine ©ad)e oerbaubcln,    nponmuBaib, einen unterhalten, timt ben Unterhalt geben,

beljanbeltt, abbanbeln, trnetfren. Powagą Zygmunta 1. wie-    Zkąd się możesz tak utrzymywać, jak cię widzę? Teat.

leśmy rzeczy między królmi wielkiemi zaszłych często    7, 19. Stroi się, a intraty żadnej nie ma, nie wiem,

ucierali i umarzali. Janusz. Oksz. G 2. Kilka dni mię-    z czego się utrzymuje? Teat. 22, 100. Utrzymanie,

dzy sobą rzeczy ucierali. Zbił. Dr. Pô. Gdy się ta    Vind. vundersbba, vudershanje, spoddershik ; Ross. npo-

rzecz między rozmaitemi w prawie nauczonemi ucierała, hchtoki, ber Unterhalt. Od utrzymywania Ross. npowH-dni niemało upłynęło. Wys. Aloj. 169. Nie pierwej miał    tohhmh. Utrzymywany od kogo, Ross. 3axpeóeTHHKT>.

głos, aż starsi od niego rzecz utarli, przez czas długi    Utrzymywał figurę ojca. Boh. Kom. 4, 287. prowadził

roztrząsając trudności. Nag. Fil. 61. Z generału Pru-    też tigurę, żył tymże sposobem; er führte btefelbc Sebent

skiego już z utartemi punktami posłów' na sejm posy- art, tnte fein Stater. — Disputand. Utrzymywać, twierdzić, lali. Nies. 1, 185. Posłowie na sejmik Kolski mają się    behaupten. Utrzymywał, iż wszyscy autorowie komedyj

zjeżdżać dla porozumienia się samych między sobą i utar-    Angielskich nie są godni i wody podać Molierowi. Mon.

cia artykułów. Vol. Leg. 3. 16. — Ucierać słowa jakie    67, 500 Francyą za najpierwszy w Europie naród

języka, verba dura usu mollire; Sortent burd) ben ©ebraud)    utrzymywał, ib. 68, 399. — §. Utrzymywać, wstrzy-

bal $arte benehnten, fie tn ben Sprachgebrauch aufnehmen.    mywać, hamować; jttrücf galten, erhalten, aufhalten, phys.

Utarte słowa, używaniem ugładzone, angenommene Sorter.    et mor. Kto moczu utrzymywać nie może, ten.... Perz.

Dla zrozumiałości ils można trzeba używać słów utar-    Cyr. 2, 248. To mi dla niego sława, jeżeli moc swoje

tych. Cyank. Log. 44. Gdzieby słowa Polskiego nie było,    i władzę w granicach utrzyma. Pilch. Sen. łask. 60.

Twoja przytomność wmómiła we mnie skromność i utrzymanie. Zali. Roz. 35. Nieutrzymany , niewstrzymany , niehamowany: Eccl. Hey^epwmibiH, ïieoÆcpjKHMMH, ney-4ep5KHO, unaufhaltbar. Nieutrzymanie adv., n. p. Tak nieutrzymanie za rozkoszą bieży grzesznik, że dla niej chętnie wszystko traci. Bals. Niedz. 1 , 258. UTRZYMA-ŁOSĆ , ści, z., wstrzemięźliwość, trzymanie się w granicach ; bie Bitrucfbaltuug, Sntfialtfamfett. Utrzymałość w mocy bez granic, dowodem największej mądrości. Nag. Cyc. 113 Takowa skromność i utrzymałość w tak pięknym dowcipie. Nag. Fil. 15.

UTUĆZNIEĆ, UTUCZYĆ, ob. Tucznieć, Tuczyć.

sobie gotuje, W pociemku pociskami bitwę restauruje. Bardz. Luk. 34.

UWAGA, i, z., uważanie, rozważanie, baczność; bte rcägung, fBebacfjtfamfeit, Überlegung; Boh. pozorowanj, (cf. pozor) ; Corn, premislek, (cf. przemysł); Vind. poran-zhlivost, vanzhanje , vanzhik, ahtinga , vanzhlivost, pa-sbenje ; D<d. pomnya ; Eccl. Buarie, BHHMauie. Ta pilność, z którą dusza nie przestaje uważać swego objektu, dla poznania go dobrze, nazywa się uwaga. Mon. 75, 78. (roztrząśnienie , rozwaga). Czynić z uwagą, jest obrócić myśl na sprawy swoje. Boh. Dyab. 1, 36. Uwaga w każdym dziele nigdy nie zawadzi. Kras. W. 55. Pilną na

UTUŁEK , łku , m.. przytułek, uchrona ; Bufïucbt, @c$ufc.    t0 daJe uwa*? » Sdzie    *3^» z kim » cz)’m si? bawić-

W nocnym utuiku pójdę, może ujdę. Bot. Arg. 25.    Pilch. Sen. list. 2. 145. Każdą rzecz wziąć na uwagę.

UTULIĆ, UTULONY,' UTÜLNY, ob. tulić.    '    Teat- ⁵³- h\ c3- Na uwa8? wziać wfasn3 SW0JÇ istność

UTWARDZIĆ, oh. Twardzić.    UTWIERDZIĆ,    ob.    Twierdzić.    ,z grunfu    ^ natur2 Poz^wać-    Zab„* ’ UPlwszy

TTTUMPiih'/ipirf    ,L    ,    sie, uwagę    stracił. Bals. Niedz.    1, oöo. Młody a jeszcze

Ul W1EKDZ1UEL, a, m., który co utwierdza, umocni- , r    • r li t i ~1 > ■    »    \ n \    \

. .    \ en e «.    t »Ci..’    />    .    bez uwagi. Jabl. lei. i4. (nieroztropny . Co jest okręt

c.ęl umacn.acz; bet Sef.fhjcr Sefrafttgrr ;    utv.r-    * cd.wiek bet uw.gi. LArg. 166. Mówca

ditegl, pokriepitegl ; Croat utverditel, temelitel : Lcd. -il    » v •    • . • J -, .

b » r j r b »    jedna sobie uwagę w słuchaniu, siebie pomzajac, se-

yTBep4HTeJb. Ja bede prosił ojca mego, aby wam m- v,    ,    , •    ¹ ... r «,T , r , V‘ ⁴

J ¹    , .    ,    • , ‘ ,Ł / r, »on , L n "    i. diow wychwalając. Stem. Cyc. 2. (łaskawe ucho). Nieu-

szego utwierdziciela dał. barn. 1ob, (ob. Pocieszyciel).    , j4 ...    ,    , D ,    •    •    • ,

W rod-., iemk. UTWIERDZICIELKA, i; Rag. utvardite- *'g*A s"nP T \ noztorgn.eme nieba-.......    ’    J    czność. —    g. Uwaga, skutek rozważania, postrzeżenie,

UTWÓR,PUTWORZYĆ,    oh.    Twór,    Tworzyć.    ’“UTWORZY-    obser*’acya: ?te Semerfung, bte    Betrachtung, ber ©ebanfe

,inr    ,    , â    ^    c Über etwas. tłumacz mi twoie zamysły, twoje obawy,

CIEL, a, w., stworzyciel, stwórca, twórca, ber ©cbopfer. .    .    , • •    -    ,    -    J V

™ ,    J ...... L ’    . . r, twoje nadzieje; ja dam ci na wszystko moje uwagi.

fok m« M»n . uc&ymciel twój . utworzyć,el. Buin.    ,9^ Wychodziły r. 1768 Uwagi lygo-

TiTvC V T 3    dniowe Warszawskie. Kras. List. 51.

nrlwlń ‘ Łyrn. < „mir₇    UWALAĆ, oh. Walać. UWA-ŁASZYĆ, ob. Wałaszyć.

UTYKAĆ, ob. Utknąć. UTYKACZ, a, m zatykacz który uwâüq ok vVal.c. ZWALISTY, UWALNY, a, e, na-z zgrzebl, z chust, piłki czyni w łodzi do zatykania ,    ,    „ t    x ; . ’    , D

dziur, „ipator. Slącz. ber Serffopfer. 3»ftopfer. gitlfderer.    w‘lnï-    m°en° wolący ;    florf    tu»«, tafeub ;    ( fi»«.

TTl ,    L ,    ¹, ¹    ^ ' T •    VBajHCTLiH pagorczysty). Wiatrv z grzmotami i dzdzera

Utykacze dziur okrętowych siedzą na spodzie dla zapra- J    v - / n ■    ,    •    » , T •

.    .    . : , J    . ¹    .    uwaiistym. bur.L. ô b. Zagrzmią uwalnemi młoty w Li-

wiema dziur, gdziebv wybiły okręty nieprzyjacielskie.    s    ,,,. , a *

,, IT. .    J ₀ fv /    r ",    parytanskiei kuźni bite szyny. Kcliow. Wied. b.

lapr. W. i, e>57. — Ulykocz, który się utyka, po- uwamowa'Ć , ob. Wałkować. UWALNIAĆ, ob. Uwolnić. Äfe    spotiekavez.    UWAIIOWAĆ , ob. Uwiarować.

TT^rvcL' ’    ¹    \0,\ ^ia>'-    •    'i    s. ₃ *U WART A«LCZ ANY, a, e, na kształt wartałki, verticillatus.

UIY^K, u, m., uskarżanie się ,, jęczenie żalące się: bflś M r . s,pjf ;rrrti^

Shujett ©ntfittt. M Seflnjen. Żałoiny ińysk! Przyb Milt. ow^YĆ cl dok., Uwaiać niedok ; Boh. uwalili, uwal«-321. Mdły, smutnv, starv, kaleka, Bez utysku końca ,•    . n    T7. ,    , ..

i tin- lia o f. i    , J    ■ wati, pozorowali; barn. povajnzam; Vind. vanzhati, gor-

czeka. Jak. Bat. 112. — Ô. Utysk, ucisk, uciemiezeme ;    ,    u .•    .    . n .    .• , c

» .    ₄    r i rr i i i i , i . Y •    vanzhati, gorpovanzhali, saslopit; Croat, paziti (cl. pa-

»etaiftraj, St«»(rf«l. Tych n?dz, b,ed , utyskow, mepo- trać , cf \acH é)    ßai pom„y,^iraati, Sla,.

132. UTÏSKL1WY, «lie adverb-. (Sorab. 1. ti- promotr.t. ; Hot,. yBaucart,, yeamn., npurttnra. up,.-.    . i, V , ii t, b. tt- f-f MtqaTb, BCMOTptïbca, BCMaTpHBan.ea, ocMOTpbTt, ocMa-

schny, stiskbwy tęskny); skw.erkl.wy, flagenb, flagltd),.    . p , CT47PftM,xl, coaennaio ■ — « 1) Uważać co

fpiiûrtrh Tr A'os< lin^rniRun RHarviiT, UTYSKOWAP    TpiIBaTb, nua. ti>^fcpi|aTH , C03tpu.ai0 , ÿ. i)uwazac co,

’    ^    *.    ,    .    ’. . ‘ ^    f . unosić na dół ciężarem. Cn Th. 1209. przewaga zniżać na

neulr. medok.. uskarżać s,ç akwuercrc ; flo₉cu feufjon. M ₄j(roä,m> ^ ^ mit ftSerami«t nicbcr bräte.

(Boss. CTOCKOBaTbCH tęsknic sie). Cierpliwie znoś, a nie v- . •    , ,    ,    ■ i/r

V . . m    j n »,    .    ,    Nie uwazajacy sie na żadna stronę, ni na doi ; w jednej

utyskuj. Teal. 12. i. B. My słurący utyskujemy uad so- ^ sU)^ „equilibriaCn. ń. 533. mtf feine Seite

ą . a nie s usznie, u. re. ■>.    übefiwiegettb, im AMeidKjcitudit fie'ieiib. Ptaki naważają, uwa-

U w.

żaniem rządzą lot ; hbrant aves cursum in aère. Cn. Th.

1229. Koń nachyla, uważa, upada na pośladek; totum

‘UWABNI krogulcowie. Banial. J. 5.

*UWAD, u, rn , kotwica, ber 51ufer, (cf. zawada). Okręty z okrętami wiązane prowadzi, I zapuszcza uwady, spina łańcuchami. Bardz. Luk. 53. Więc rozrywa uwady, port

192

U T R ZY MAŁOŚĆ - U W A l).

UWAGA - UWAŻYĆ.

corporis pondus in posteriores poplités recellit. Cn. Th.

455. btrô ^ferb fällt auf bte Hinterfüße auf. Na palcach

iść, uważywszy się iść; grado suspenso. Mąci. Za młodu

niech się uczy konika osieść, drzeweczkiem poigrać,

ręką uważać do pierścionka albo do czapeczki pomierzyć.

UWAŻACZ - UWDZIĘK,

UWĘDZIĆ - UWIAROWAĆ.

193

Rej. Zw. 15. ugadzać, celować, fielen. — *§. Uważyć UWĘDZIĆ, ob. Wędzić.

kogo, upoważnić, wagi czyli uwagi mu dodawać; einen UWESELIĆ cz. dok., Uweselać niedok.-, Vind. obvefeliti, ergeben, ÇeDen, tpitt mehr ffiichtlgfelt geben. Uczcił a uwa-    obvefeluvati ; Ross. yBecejiim., yBece.iarb ; wesoło uba-

zył go król, i wpisał między przedniejsze przyjacioły.    wić, rozweselić; luftig machen, (erlufttgen), beluftlgen , er*

1 Leop. Mach. 10, 64. Myśli! go uczcić a uwaźyć wiel-    freuen. Słońce wszystek świat uwesela. Petr. Et. 586. Ty

możnie, ib. Num. 24. — §. 2) Uważyć, rozważyć, ba-    uweselase rany świt pozorny, I mierzch wieczorny. J.

eznie rozmyślić, *obaczyć, rozbierać; Sldjt geben, er® ft*    Kchan. Ps. 91. Dokąd Ergaście tak. uweselony. Past.

gen, betrachten, überlegen, bebenîen, mit Slitfmerffamfett be*    Eid. 320. Im częściej o tym słyszymy, tym więcej

obgdjten, aufnterfen. Sam z sobą uważał, co się dzieje.    się podoba, nas rozkoszuje i uwesela. Hrbst. Nauk. L

Warg. Wal. 168. Jam nie mówił, alem wszystko uwa-    5. 'Uczestujwa go a u weselmy się z nim. Sk. Dz. 578. '

żal. Teat. 8. b, 57. Ta przyjaźń ich godna jest uważe-    Uweselenie (Vind. obvefelnost, obvefelinje). Ty jesteś

nia. Warg. Wal. 29. (uwagi, zastanowienia). Podajemy    uweselenie Izraelskie, tyś uczciwością ludu naszego,

pod uważenie wszystkich stanów proces ten skrócony. Vol.    1 Leop. Jud. 15, 11. UWESELICIEL, a m., rozwesela-

Leg. 3, 67. Naprzód sława obwinionego ma być *uwaźo-    jacy; Snfitgmadjer, (Erheiteret; Ross. yBecejHTe,ir>, f. yBe-

wana ; (uważana, wzgląd na nią miany). Sax. Porz. 3.    ceMTeabiimja, uweselieielka.

Drugie ma być Tiważowano miejsce etc. ib. Rzecz te, o UWIADOMIĆ cz. dok., Uwiadomiać niedoli.-, Boh. zprawiti którą między nami idzie, Nie z blizkości krwi, ale z nekoho o nécem, (ob. 'Sprawić); Vind. nasnaniti, na cnot uważać przyjdzie. Otw. Ow. 507. Uważając, uwa- snanje dati, posnaniti; Croat, obznaniti, (ob. Obznajmić); żywszy, zważywszy, £)bb. anerwogen. Niech nam niczego Bosn. uvjectati, ocittovati; Rag. uviègbati; Slav, uba-nie dostaje ku téj lak uważonćj i uczonej rozmowie.    vistiti ; Ross. yBt40MHTb, yBi^osLiaTL, ocBi^OMim, ,

Orzech. Qu. 107. (bacznej, rozważnej, baczności wy-    H3BkcTHTb, H3Brkin,aTb (obwieścić), H3B’fein;aBaio, naciągającej, godnej). Nie uważając, nie zważając; Croat,.    BtcTByio ; wiadomość dać, oznajmić, donieść; benad)ridp

nepazech , ungeachtet. — Uważyć co od kogo, upatrzyć;    tigert, berichtigen, bnńerbrittgen.    Zamysły, o których mię

etUHIŚ mtber jemanben crfehett, ait^ftnblg machen. Coś sobie    uwiadomiasz, zadziwiają mię.    Teat. 15. c, 97."    Przy-

do mnie za uraz uważył, P*yś mię tak lekce Achilesie    padki, trafiające się w chorobach, są oznakami uwia-

ważył. Chrośc. Ow. 28. Nie będziesz miał przyjaciela ,    damiająeemi stan chorego. Perz. Lek. 66. Wprzód uwia-

gdy wszystko od niego uważasz. Fredr. Ad. 58. wenn bu    dornić, przestrzedz, ostrzedz; Ross. npe4T>yB’fc40MHTb,

alleś an tfmt rügft. UWAZACZ, UWAZYC1EL, a , m.,    npe4'ByBt40M4aTB. Uwiadomiony Ross. H3u±meHHŁiH, H3-

baczyciel ; Croat, pazitel; Eccl. BHinwaTe-ib, ber Beobachter.    BtcTBOBaHHbiil. Uwiadomienie, Vind. nasnanenje

Uważacze nasi nieporządek przyganiają naturze, obser-    stvu ; Ross. yB'MoM.ieiiie, H3BtcTie, H3BtmeHie, HSBh-

vateurs. Stas. Buff. 197. Uważyciel, szacownik, pensator.    CTBOBanie, ble Bacbricht, Befanntmachung. Uwiadomiajacy,

Mącz. UWAZNOŚĆ, ści, z., baczność; Vind. pomifle-    UW1AD0MICIEL, a, w., Eccl.    H3BtmaBaTC4bHbiH,    Bt40-

nost, prevanzhlivost, ble Slufmerffantfelt. Ostatek uwa-    TBOpHUH, OTBtcTBOBaiejibHHH,    HSBkcTmeJbHbiil;    Ross.

żności poruczam to twojej, Ja rzeczy nie zaniecham    yB^OMine.ibHbiH, H3B’fccTH're;ib, BtcTHHKb, f. BtcTHima,

przedsięwziętej swojej. Rej. Post. Cc A UWAŻNY, a, e,    H3BrbcTmeJibH[ma; uwiadomicielka.

UWAŻNIE adv., z uwagą, rozważny, roztropny, baczny; *UWIAROWAĆ , UWAROWAĆ cz. dok., warując ustrzedz, Boh. poiważliwy; Cam. umliv; Vind. povanzhliu, gor-vanzhliu , pomiflenu , pomiflen, prevanzhlivu , überlegt, bebacfjtlg, bebacbtfam. Kiedyż się Telemaku uważnie nauczysz Mówić, i tych próżności gadania oduczysz? Jabł.

Tel. 42. Wrodzona żywość, pomiarkowana w nim najuważniejszym rozsądkiem. Mon. 71 , 504. Wiele już z dysunitów uważniejszych ubaczywają się. Sak. Okuł. 4.

Cłowiek uważny. Pot. Arg. 142. Śpiewa sikora, na przyszłą nieuważa porę. Chód. Gesn. 15. (nie troszcząca się o przyszłość),. — *§. Uważny, przeważny; übenolegenb, febr wichtig. Dla uważnych przyczyn hospodara Wołoskiego za indygenę przyjmujemy. Vol. Leg. 3, 615.

UWCZASOWAĆ , ob. Wczasować.

UWDZ1ĘCZYĆ cz. dok., Uwdzięczać niedok., umilić, wdzięcznie" uładnić, upięknić; lieblicher machen, (»erheblichen).

Błedne mniemanie, jakoby strój uwdzięczać tw-arz i onę miał odmładzać. Mon. 65, 612. Wesołą minę uwdzię-czyli, chociaż na sercu i na duszy siedli. Przyh. Milt.

240. et 48. Uwdzięczenie, UWDZjĘK, u, m., ble Ber* fchönerttng, (Berlieblichurtg). Wszystkie dary przyrodzenia na uwdziek wyspy tej trwonione. Przyb. Luz. 280.

Słownik Lindego wyd. 2. Tom TI.

nam

, nasnan-

uchronić; behüben, bewahren. U waruj nas boże od złego. Pociej. 572 — Uwiarować się czego rec. dok., uchronić się czego, ujść, ustrzedz się, uniknąć czego; einem Übel entgehen, ftch batwr glncflich bewahren ; Bob. wywaro-wati se ; Sorab. 1. wuworauju szo. Uciekałaby przez doły i góry, aby się tak sprośnych spraw jakimkolwiek obyczajem uwiarować mogła. Wys. Kat. 108. Uwiaro-wanie czego, ujście, ustrzeżenie, uniknienie, uchronienie, zniknienie ; ba3 glücfliche (Entgehen einem Übel, ba§ (Entfommen, Bermeibeit, Berhüthen. Obaczywszy Krzywousty, iż padł w sidła Ruskie, przyzwawszy wojewody, począł z nim o onej zdradzie i uwiarowaniu jéj miawiać. Stryjk. 191. Małżeństwo zaletne dla wania ‘nieczystoty. W. Post. VU 68; dla ‘uwiarowania porubstwa. Źam. Post. 2, 441. Kilka książek sobie przynieść kazał, dla uwiarowania tęskności Wys.. ]gn. 6. Uwiarowanie mąk piekielnych. Kucz. Kat 3, 255 , not. «uniknienie». — Nieuwiarowany, nieuchronny; Carn. neobyarn, nnoermeiblich. Nieuwiarowana pomsta boża. Sk. Zyw. 2, 286. Sk. Kaz. 7. Nieuwiarowanym prześladowaniem i ogniem byli niszczeni. Radź. Sap. 16, 16.

roz-

u wiaro-

25

194

U WIAR OWN Y - UWIECZNIĆ.

UWIECZNIĆIEL - UWIEŚĆ

ich uwiekopomnil czynności. Mon. 76, 234. (unieśmiertelnił), Prawo 3go maja uwieczniło imię Polaków. Gaz. Nar. 1, 183. Wygrana pod Pułtawą uwieczniła panowanie

*UWIAROWNY, UWAROWNY od czego « bezpieczny, zabezpieczony od czego ; gefiebert, ftc&er geftellt ; Sorab.

1. wuwornuyitë. Żenić się godzi, aby ezlowdek był uwa-

rowniejszy od grzechu cudzołoztwa. Gil. Post. 1, 324 b. Moskwy na północy. Kur. Pet. 100. UWIECZNICIEL, a,

m., który co uwiecznia, ber Sercttuger; Rag. uvjeko-vittitegl.

uvézati, uvexijvam ; Dosa, uvezati, svezati ; Ross, yßa- UWIĘDNĄĆ, UWIĘDLY, ob. Więdnąć.

3QTL, yM3biBaTŁ ; Eccl. yBfl3yjo ; mocno przywiązać, U\vieść."

feft anbinbe». Konie uwiązać. Teat. \\. b, G Nauczę ja UWIELBjq    UWIELBIAĆ,    hodie    usurpatur eadem    signißca-

was, îak macie odtąd uwiezvwac te psie sobaki, mucv ..    w    ,    .    N ■ ,,

. . î. rr . a r ¹ ta o‘ :    •    . r » , •    . ,    .    '    hone qua    Wielbić, qu.    v. —    Ineoloqice vero :    Uwielbia

i kondle. leat. 24. c, 4b. bzatan jest właśnie îak pies na , ,    %    • ■    , -,a . ,    .    /,    ,am .

T ,    ,    .    n L    »a'7o i ■ ■ ■    ■    ■ bag człowieka, qloripcat kominem. Ln. lh. 1210. ob-

łancuchu uwiązany. Uatnbr. 165. bnadmei sie nie uwią- , ®    • .    ■    ;    , • . . .    T7 , r

, ⁴. L\.    , . , i , a ha    x    H darza go ciałem i stanem świetniejszym; \ind. prelve-

zanemu wolowi obliżnąć. Arche % iG. iaa uwiązaniu pies, ^ sSarviellułati, ofvelliti, ®olt »/,(&( ben 3»>ltf4ni;

ot nauwęzi;, nn0rtiraben. angelegt, an bn Seth am ©tilde. de iomiae mr ozIovviek wielbi bo«. (»6. Wielbić)

.    ’    , ,, 1    J xr ^    ,    .    latać. oh. haz. 242, ( Vind, isvelizhan). Bog przez ogień

i . upę any, QOfcffc .    ie umie je no się w gwjat i ludzi odnowi , tak iż ziema będzie jak kryształ

kabat uwiazac, kolet pieknie postawić. Hej. Zw. llo.    .    , , •    • ,ć.    • „ JD ,

..    ,    , , . r ¹    ¹ ,    ^ przezroczysty, a ludzie wezmą uwielbione ciała. biel.

ubierać się w kabat, zasznurować się, fid) tit bftt uloct    lgw ^ jj "q-    ²

citlf^nüten. - Ę. Uwię.ywać w imienie . wwięzywać.    ciebi,e Radz Jm ₁₇

'ITr, IZ""n    l°my “i uw!?z?waó w ,mien,e- UWIEBICIEL, a, zbytni pochwalt.cz, dc po* Sob-

,    !    ”    .    w^, l    ^i'um v/V’7v uwiazannJ ’ prciict, 3)«tmtlîcvet. Próżnowanie jest rzeczą tak godna ,

ma być rok zawity, ib. 1(53. UW1AZCZY n. p. list, %    , ,    -,    ., .    • u - • i- m atk

J,L, . J    •    •    •    n-’ słusznie tedy swoich znajduje uwielbicielow. Mon. bt>,

przez który kogo w majętność jaka wwiezuja, eut ©UP    no    J    •    .    . .    , • v

¹    m ,Jk t t ,    •    ■ •    98. Nie jestem ja śleDvm uwielbiaczem starożytności, hras.

twtfuitgébmt m cm ®Ut. Urząd ww.ązan.e w ,m,en,e pol i    Liegi; wiersze, dzienniki, płatni-uwici-

takiego dae ma, położywszy na liście uwiązczym je- ..    ni j * » .    •    .    • , ,r , , T

.    • i,- i» j • i    z-    , P d £ biacze, Pełno dzieł heroicznych, a jednak lud płacze.

ffe.‘aQk "l,e kl,fUad! ,l»ko *»>»«).ska«. Siat. hn> iis( 2. 50. WIELBICIELKA, i, i ; ïoSpreifetfnit,

ni,ii7PK "T-Kzy P,rC'? mają Po ⁶8rosz>'- Sciwmberiiüt. UWIELMOŻYĆ, UWIELMOŻNIĆ, ob. Wiel-■ib. 120. U WIĄZEK, zku , m. ; (bed. yBH3Æü diadema) ;

Boh. auwazek ; Croat, pripon ; Ross. yBB3Ka ; czym co

uwięzują, z jakiejkolwiek materyi, łyko, lina, łańcuch, UW1ENCZ\C, ob. Wieńczyć. UWIERAĆ, łyczko, sznurek. Cn. Th. 1210, ein jebeó 23anb, ettuaS    UW1ERCIC , ob. Wiercić.    ^

anjubinbeit, jebe ©acfie, teomit matt etmaë anbtnbet. UW1A- UWIERZYĆ, ob. Wierzyć. *UWIERZLlWOSC świadectw. ZIĆ, UWIĘZIĆ, ob. Więzić. UWIAZNAĆ, UWIĘZIĆ',    Cynnk• Lo9- 1G8- podobieństwo do prawdy, godność do

UWIĆ, ob! Uwinąć. UWICHLIĆ, ob. Wiklić. ‘    ‘ wierzenia, bte ©laulmutrbigfetf. ^UWIERZLIWY^ a, e, — ie

UWIDZIEĆ cz. dok, [ Uwidzać niedok., postrzedz, upatrzyć, adv. ; podobny do wiary, wiaropodobny , glait&tmtrbtg. zoczyć; erfefieit, erWtden. W Monitorze uwidza gospodarz, UWIEŚĆ, uwiódł, uwiedli, f. uwiedzie, uwiodę cz. dok. jak się ma obchodzić z poddanemi. Mon. 74, 383. Uwodź ć niedok. ; Boh. et Slov. uwesti, uwoditi; Ross. Najpierwéj na mnie natrze, gdy słabszą uwidzi. Przyb. yBecib, yBOAHTB ; uwodzić co cudzego, unosić, po-Milt. 272. Postanów stróża, który co uwidzi, powie.    rwawszy    oddalać    się;    entfuhren, megne^ntett Ultb bamtt

Budn. Jes. 21, 6.    Traktaty najświętsze,    podług uwidzenia    baüttlt gefeit;    (Bosn.    urestise , uklonitise abducere    se).

odmieniają. KoU.    List. I, 111. Słysząc    usłyszycie    a nie    Uwiódł ją i skarb do    Francyi. Tr. (uwiózł). — Uwodzić

wyrozumiecie, i widząc uwidzicie a nie wypatrzycie.    komu czego, uw-łaczać,    ujmować; entheben,    abbrec^eit,

Budn. Math. 12, 14. — Bec. pass. Uwidzieć się, poka-    f^tttdlent.    Uwieść    komu    czci, rzucić się komu    na dobrą

zaćsię, ukazać się; ftcfj fć^teit laffett, ftd) JCtgett. Długo czy    powieść;    eximere    honoribus. Mącz. ■— Moral.    Uwodzić

krótko wszystko się uwidzi, Ze wieczność niecnych bez    kogo , zwodzić,    źle namówiwszy zapędzać; einen oerlet*

końca wyszydzi. Zab. 11, 23. Koss. UWIDZIALNOŚć,    ten, tterfüfireu, beritefen. Wrząca jego młodość łatwo nam

ści, z,, arbitralność, bte SBÜlîüfjrlt^feti. Moc ta z zby- się da uwodzić. Teat. 45, 12. Dać się uwieść kłam-tnią obszernością    i uwidzialnością duchowieństwu    zosta-    stwu. ib. 38,    120.    Czy nie obłudne karesy mają    mię

wioną. Ostr. Pr.    Krym. 1 , 69.    uwodzić! ib.    6. b,    53. Abyś się pochlebstwem    nie

UWIECZNIĆ, UWIEKOPOMNIG cz. dok., wiekopomnym uwiódł. Koił. List. 2, 22. ba$ bu bt^l ntcfyt oerlcttett Idffeft. lub trwałym uczynić; Boh. zwècnowati ; Vind. vekomati,    Nie datkiem się    uw-odzić, ale niewinności bronić trzeba,

savekomati, povezhnuvati, vezhnu storiti ; Croat, ovekove-    Teat. 46. b, 40.    Oni mię do tej zbrodni przyprowadzili ;

chujem, v-vekovechńjem ; Rag. uvjekovitti ; Bosn. uvje-    uwiedli młodość moję. ib. 44, 54. — Aliter: Piłat tam

kovititi, ücremtgen. Achiles i Ulises mieli Homera, który    i sam uwodził się myślami, nie wiedząc co miał czynić.

UWIĄZAĆ, f. uwiąże cz. dok., uwięzujo pr. , Uwiązywać frequ. ; Roh. uwazati, uwazowati ; Slov. uwazugi; Rag.

UWIEDZIONY, ob.

cze, uwielb’ syna twego, aby też i syn

UWIELBIACZ ,

oh. Uwrzeć.

UWIESIĆ - UWINĄĆ.

UWINIĆ - UWLEC.

195

Odym. Sw. 2,    G g    5 , b. namyślaj sie, er bactyte tyttt ltltb    w uwinieniu a w subtelnym jakim ułożeniu    leży.    Glicz.

fier. — g. Uwieść    z niebezpiecznego razu, uprowadzić,    Wych. E A. Słowa owinąć, (ob. Bawełna);    fettle    2Borte

na

bezpieczne    wyprowadzić; ber ©efatyr entführen, entjte*    »erfüllen, yerblümen. Kiedy cnej prawdy nie    dasz    mówić

beu, megfutyren    aitâ    ber ©efatyr. Uwodzę wojsko, ustępuję    sobie, Jeżeli tak chcesz, me słowa uwinę. Jabl Tel.

gdzie z wojskiem. Cn. Th.    1210. Gdzie czas po temu,    159. Choćbyś    w bawełny, choćbyś w jedwab’ uwijał,

wiesz jak bitwę zwodzić,    Kiedy nie równo, jako lud    jam ztąd    hańby    pełen. Pot. Arg. 831.    Jeśli masz    pra-

uwodzić. J. Kchan. Dz. 84.    — §. Sufßc. vires, e. gr.,    wdę jaką    przełożyć, dobrze uczynisz ,    jeśli ją w    bajkę

Nie uwiodę tego wołu, nie    uciągnę go z sobą, td) merbe    uwiniesz.    Zab.    6, 3G6. etltfleibeit. —    §. Uwić,    wijąc

ttytt metyl megftttyren (fonneit).    urobić; Btttben, fertig Imtbtit, 3. §8. einen (Strauß. Kwiaty

UWIESIĆ, ob. Wieszać.    w równianeczkę uwite. Birk. Chodk. A 5. Piękna pa-

*UW1ESZCZY, a, e, obwieszczający, üBefaitntmactyungé *.    puga gniazdo uwiła. Bej. Zw. 22 b. Tuś się urodził

Na liście sądowym i uwieszczym. Stat. Lit, 121, (sed    ptaku, tuś uwił gniazdo. Nar. Dz. 1, 62. Srebro uwici. uwiążczy). UWIESZCZYĆ , ob. Wieszczyć.    nione z Tarsys bywa przynoszone. 1 Leop. Jer. 10, 9.

UWIĘŹ, i, ź. ; Boss. ÿBfi3Ka; uwiązanie, uwiązek,    pęta,    (kręcone). — §. Recipr. Uwinąć się, uwijać się, obra-

pr. et figur.-, ©tritt, 23attb, Sette, geffel, 23aitbe. Brytan    cnć się, kręcić    się, ftd) tyeruntbretyett.    Jagiełło,    niżli na

na uwięzi leży. Jak. Baj. 15. Pies na uwięzi, Boh. we-    dwór wyszedł,    trzykroć sie    uwinął    W koło    na jednej

żnjk; Vind. otvesan, operzhen pefs , nadvesan pefs,    nodze, by go zły raz min    Stryjk.    549. Grzmot się

ein Settentyunb. Małpa na uwięzi. Zab. 16,62. angebiutben,    po powietrzu uwija, gó grzmią, głos okrutny się

ant Stride, an ber Sette. Powieki z sennej rozw'arli    o nie obija. Bardz. Luk. 2, 35. — Aotive : Szynkarka

uwięzi. Przyb. Ab. 52. UWIEŹB1Ć, UWIĘZIĆ, ob.    Grecką bindą    przepasawszy    czoło,    Krzepki    bok przy

Więzić.    cymbałach uwijała w około. Mon. 76, 282. Uwija się, by

UWIEŹĆ, uwióźł, f. uwiezie, uwiozę cz. dok,, Uwozić    złodziej w jarmark. Rys. Ad. 69. Olbracht w Krakowie

niedok. ; (Boh. uwezti ; Vind. odpelati, prezhpelati ; Rag.    berdyszem raniony, Gdy się pijany uwijał po rynku, hras.

uvèsti, uvaaxam) ; wozem lub statkiem z miejsca ja-    Mysz. 99. — Transi. Uwijać się , czynnie a śpiesznie

kiego oddalić jaką rzecz, gu ÎBagen ober ©ctytffe toegbrim    obracać się, krzątać się, Vind. hilati ; Ross. npoBOpHH-

gen, roegfittyrett ; (cf. uwieść). Wiele otworzyście do swo-    uaTt, npoBoptrrb, ccapnBan>, ccopiiTb , ftd) tummeln,

jego domu sprowadził, więcej kryjomo uwoził ; clam de    tyeritmbretyflt. Potrzeba żebyś się na jednej nodze uwinę-

medio removebat. Siem. Cyc. 28. W żelaznej gniazdo    Ja, idź co prędzej i kup' to. Tent. 24. c, 97. Trzeba

obroży Śmiały królewicowi Perskiemu uwozi myśliwiec.    się tu teraz uwijać obrotnie. Teal. 56. c, 88. Tyś tam

Uslrz. Troi. 58. (Ross. xiithtl, xmiiy, xmuHitnaTb, cf.    był miedzy wozami, ja się uwijał między kulrni. Teat. A.

chwycić, uchwycić). Uwieźć się, ujść, umknąć; entgc*    b, 55. UWINIĆ, ob. Winić. UWINNOŚĆ, ści, z., zwin-

tyett , entfommen. Ihor od Greków tak srogo był pora-    ność, skrzetność; Croat, umelèlnoszt, ukretlyivoszt, bte

żony, iż z wielkiej liczby okrętów jego mało się uwio-.. glinftyeit, ba$ Stummeln. Rzeźkość, uwinność, zręczność, zło. Stryjk. 116.— §. Aliter: Nie uwiozę tego ciężaru;    Gaz. Nar. 1, 310. UW1NNY,    a, e, zwinny, skrzętny;

non sum vectando hulc oneri. Cn. Th. 1211. id) faun btcfe    Croat, ukretlyiv, umotèlen ; (Ross. yBHBniiBHH łatwy do

Saft ittdjt megfütyren, megbrtngen, tety Bringe fie nfc&t meg.    uwijania, pochlebniczy) ; fünf, fid) tummeinb, gefctydftig.

UWIĘZIĆ, UWiĘZNĄĆ, UWIĘZŁY, ob. Więznić , Więznąć.    Tu raźny Oelfin tocząc z nozdrza piany Uwinnym styrem

UWJĘZUJĘ, ob. Uwiązać. UWIJAĆ, ob. Uwinąć. UWIKŁAĆ,    potrąca bałwany. Anakr. 81. Ujrzał już Rzym Śeyty

ob. Wikłać.    f    u winne z chybkim od Dunaju grotem. Hor. 2, 70. Nar.

UW1LGOTNIĆ, UWILZYĆ cz. dok., Uwilgotniać, Uwilżać UWŁACZAĆ, ob. Uwlec.

niedok. , mocno odwilżyć, feuctyt mactyea, naß macBett. UWŁADAĆ cz. dok., władzy nadać, umocnić władzą; Be* Woda ciało płynne, inne rzeczy uwilgotniające. Kluk. pottmftdfttgen, bie fOfactyt moju geben, autortfïren. Prawo Kop. 1 , 80. Woda    łatwo się    czepia innych ciał, i ztąd    1658 r.    uwładało gród Warszawski taż    samą powagą ,

one uwilgotnia, i    mokremi    czyni. ib. 81.    Uwilźony    która Krakowskiemu służyła. Oslr. Pr.    Cyw. 2, 111,

Ross. yB.ia*eiiHt)iH.    W niektórych sądach naszych dosyć jest oddać papiery

UWINĄĆ, f. uwinie cz. jednotl., Uwić, f. uwije dok., Uwi- do' uwładania w czynieniu patrona, ib. 1, 285.

jać con/.; Boh. uwiti, uwigi ; Bosn, uvitti ; Rag. uvitti, UWŁASCIC cz. dok., Uwłaszczać niedok, przyrządzić, jnbe* uvînuti, uvijam ; Ross. yBHTb, yBHBaTb, yBepttyib, yßep-    retten. Trzeba nam nabyć w    tym życiu nałogu enotv;

T-ferb, ymepTbiBaTb, yBepmiBaTb; obwinąć co, ttt etmaê    stan szczęśliwości niebieskiej,    nie może poruszyć tych

einmtcfeln, einfctylagen,    eini/ttl(en.    Porodziła syna    a uwitego    umysłów,    które nie są tym sposobem uwłaszczone. Mon.

w pieluszki w żłób    włożyła.    Żarn. Post. 21.    Wr liche    69, 180.    Moc ducha bożego wszystko    uwłaści. Przyb.

szmatki leżysz uwiniony. Groch. W. 375. Najdziecie    Mill. 216.

itaio, yTainHTb, yiacKUBaib ; Eccl. yBOJtoub, yBoaaKHBaTb ; in proprio sensu rarum est, ut : Uwłoczyć kogo za łeb za nogi, unosić kogo za włosy, za nogi. Cn. Th. 1210.

dzieciątko uwinione w chusteczki. Rej. Post. C 6. Tylko UWLEC, uwdókł, f. uwlecze , uwlokę cz. dok. , Uwłaczać się w lekką jakąś taftę uwinęła. P. Kchan. Orl. I, 176. contin. ; Croat, zefedram , zëîram ; Ross. yBJiemti, ypjie-Uwinienie , Uwinięcie, w co rzecz jaką uwiniono,

Ross. yBHBKa ; (cf, Boh. auwjn , auwjnek uwinięty kij).

Dziecię ma się u ojca jak pączek w maśle, zawsze by

25’

einen tttegfdjleppett, fdjleppenb tttegjtefjett, ntegfdjletfen, fehlet*    Haiti, friefhiti, fnebiti, odvesati (cf. odwiązać), odriefhiti,

fettb forRietyett. Ni Hektor uwloczny, ni Bajazet w klatce,    vunriefhiti, odpomagati , prezhpomagati    ; Ross. yBOJiHTb,

zelżywszym byl widokiem. Tward. Wt. 24. Dziękując,    yBOMTb ; Eccl. f>i:in:srii , ptuiy,    , paęp-KuiATH;

ledwie warg trochę uwlecze, niewdzięczność sw'oja, bar-    wolnym uczynić, befreien, fret) inanen. Proś ichmaściów,

dziej tym pokazując, niż gdyby był milczał. Corn. Sen.    żeby mnie od szubienicy uwolnili. Boh. Kom. 2, 128.

108. (ledwie je trochę rusza).— Uwłóczyć dobrze rolą;    Lepiej obwinionego uwolnić, niż niewinnego potępić.

bene subigere glebas. Cn. Th. 1210. ubronować , eggen,    Ostr. Pr. Cyw. 2, 173. Uwolniony, Vind. fnebnjen , fvo-

nntereggen , übereggen. — Nie mogłem tego kloca uwlec.    joboden, prost; (Ross. yBO.iHTe,ibHHil urlopowy, yBOJib-

Cn. rLh. 1210. wlekąc uciągnąć, trahendo huic trunco    HGHie urlop). Uwolnienie niewolnika u Rzymian, za do-

non fui ; erstellt, erfd)leppen, fortfdjleppen fömten. — §.    puszczeniem pana wpisania niewolnika w popisowe księ-

Transl. Uwłaczać komu czego * ujmować, uszczerbiać,    gi ; czasem list, abo przypuszczenie do stołu pańskiego,

Vind. vmekniti ; Boss. yóaBHTb, yóaBaaTb, yóaBJiHBaTb,    wolności nadawało mu przywilej. Ostr. Pr. Cyw. 1 , 24.

HOBpeAHTb , noBpe?K4aTb , fornalem , abbredjett. Obietni-    bte greplaffuttg ettteê ©claoett , ( cf. wyzwoleniec). Uwol-

ce boskie, choć się odwfaczają, przedsię nie uwłaczają.    nienie synów, gdy ociec zrzeka się na    osobę syna czę-

Gil. liaz. C c 2 b. Uwierzenie , ujma Boss. yóaBKa ,    ści lub całego dziedzictwa urzędownie.    Ostr. Pr. Cyw. 4,

y6aBOliKa. Uwłaczać komu sławy, wiary, nauki. Cn. Th.    28. — §. Uwalniać więzy, pęta, zwalniać, ułacniać,

1210. Uwłaczać komu, przyganiać mu, obmawiać go,    ulżywać; ltadjlaffeit, geltltber tttadjeit , Itltbeni, llttlbent. Cn.

szacować; einen fabeln, tbit bereben, »erflehtem; Boh. et    Th. 1211. UWOLNICIEL, a, m., uwalniacz, ber 33efreper ;

Slov. utrhati nèkomu ; Carn. fatkam ; Bosn. oznobiti sla-    Slov. zprostitel. UWOLNICIELKA, i, z., bte 33efrepertrttt.

ve ; Boss, nepexyMTb, npe4T>ocy 411Tb, npeAtocytKAaio.    Wzywam cię, uwolnicielko od wszystkiego złego, śmier-

Najmniejszemu stanowi człowieka nigdy ujmować ani    ci. Teat. 48. c, 19.

uwłaczać nie przystoi. Bej. Post. E e e 6. Uwlekli zie- UWONlC cz. dok., wonnym uczynić , U)Oblrted)ettb ntadjett. mi, którą byli oglądali przed Izraelitami, mówiąc: zie-    Mydło olejkami rozmaitemi uwonione.    Sleszk. Ped. 233.

mia ta pożera obywatele swe. W. Num. 15, 33. (zganili    UWOSKOWAC , UWOSZCZYĆ , ob. Woszczyć. UWOZIC,

ją. Bibl. Gd.). UWŁOCTWO , a, n., ujma sławy czyjej, ob. Uwieźć.

uwłaczanie, obmówisko ; ISerlûlUttbttltg, ©djmcilermtg fe* UWRÓć, i, z., U WRÓT, u, m., UWR0C1E , ia, n. ; Boh. ntaitbeś    , ■Serfleinentttg ; Boss. npe4tocyjK4eme. Nie auwrat, sauwrat; Croat, izgon (cf. wygon), (uratnik, po-

przyjął uwloctwa przeciw bliźniemu, opprobrium. Wróbl.    gon limes decumanus in agris , vineis, cardo)-, obrót

28, net., «nie cierpiał uwłaczającego abo urągającego    pługiem na końcu brózdy do drugiej, bte ^flugnmtbe,

bte f fKttgfeftre, ba$ Osube, n>o ber ^pgettbe tttieber itmfefjrk W Podgórzu Krakowskim rolą ugorowaną naprzód pokładają albo podkładają, potym odwracają albo uwracają; zkąd uwrot, uwrocie ; nakoniec , orzą. X. Kam. Oracz ma dać wytchnąć nieco wołom , gdy przyjdą ku odwrotowi. Cresc. 103. Jako kwiat leże, Którego przy uwró-ci ostry pług dosięże. J. Kchan. Dz. 286. — §. “Tu wędruje arcywróg przez uwrot obszerny, Leci przez długie pola. Przyb. Milt. 87, (cf. przestrzeń). Wśrzód drzew widać uwroty, kępy i manowce, ib.. 100. (role, pola). —- §. General: Uwrot, obrot , bte 3Beitbltttg. Koń

bliźniemu*. Od uwloctwa uskrom język twój. ib. 76.

U WŁÓCZNIE, UWŁOCZYCIEL, a, m., obmowca. Cn. Th.

1210, Boh. utrhaćny , utrbać, pomluwae utrhawÿ, (ob.

Utargnąć) ; Slov. utrhac, posmewac; Carn. fatkar , ber Mćtumber, SSerflettterer. Detractor, uwłoczyciel, t. j. omówca, złorzecznik. Ma.cz. Uwłocznik, podstepnik , zwodnik etc. W. Post. W. 3, 341.

karetę przewróci. Bielaw. Myśl. C b.

mu

UWOD , u, w., uwiedzenie, porwanie, uchwycenie; Boli. uwod , unos; Croat, odpelyanye ; Ross. yB04'b, yB04Ka, yB03b, ba§ Segfubrett, èntfüfyren, (Entreißen. Wy z uwo-dem miłości idąc z sobą w sworze Słone życia ludzkiego osłodzicie morze. Pot. Jow. 45. Ani mi zapierać się i zwierz inszy, jeśli się nie skróci, Krzywogęby uwrot możesz, bo już dobrze i bez uwodu przeświadczony jestem. Teat. 52. c, 24. bez uprzedzenia, nie uwiódłszy UWRZEC, uwrzał, f. uwrze, uwre med. dok., Uwierać się, obite Serucfttng. UWODZIĆ, ob. Uwieść. UWODZICIEL,    niedok, activ. uwarzyć, ob. Warzyć się pasive\ (Bosn.

a, m., UWODCA, y, m. ; Boss. yBOAimrc , xhiu.hiik’B ,    uvariti confluer e , influer e , ob. Wewrzeć) ; Vind. noters-

yBOSintltCB ; który co albo kogo porwawszy uwodzi, beï (Entführer, SBegfübrer, ÜBerfutyrer. Uwodziciel, ludokradca, ludokupiec nieuczciwy. Cn. Th. 573 Uwodziciel, który komu poddane i własne sługi czyli niewolniki uwodzi, zachowaw’a i zaprzedawa , plagiarius. Macz. Byk, uwódca Europy. Przyb. Luz. 56. UWODZICIELKA , i, f. TWO-DZIWOŁEK , łka , m., tak niektórzy zowią złodzieja, który bydło kradnie, abigeus, abactor. Macz. ettt SSteljbteb. UWOJ, ob. Woj.

UWOLNIĆ cz. dok., Uwolniać, Uwalniać niedok. ; Boh. uwo-

496

UWŁOCTWO - UWOLNIĆ

UWOLNICIEL - UWRZEĆ.

vreti, povreti; Ross. yBapiiTbca; 1) ugotować się, gar foefyett, gar ftebett. To dobre wody, w których potrawy kuchenne prędko uwierają. Haur. Sk. 98. Kto karmi obietnicą, karmi on nadzieją, Lepsze krupy uwrzałe, niżli te co wreją. Kchow. Fr. 141. (lepiej chwała bogu, niż da-libóg; lepszy harap, niż hulała; lepsze mam, niż miałbym). Poczekaj, aż uwre. Cn. Ad. 868. (aż się dopiecze) . — Tr. fig. Winem uwrzalych żył drżenie. Pilch. Sen. list. 5, 190. przepalonych, erlügt. — §. Uwrzeć, wrząc ubyć, umniejszyć się; Vind. savreti, povreti, ettt* liti ; Slov. zprośtugi, (cf. prostować); Carn. resprostiti ;    fodjctt, etltftebett, toetttger toerbett. Smelcują piwo gdy go

Vind. prostiti, poprostiti, prostu storiti, oprostiti, rie-    dobrze w kotle przewarzają, aż go czwarta eześć uwre.

ntanbeê. erbarmen . SDîitletbeit mii i^m haben, ifm hebanem. Raczyłeś się użalić mego udręczenia. J. Iichan. Ps. 40. Raczże się mnie użalić i dziś wieczny panie. ib. Użal się mnie nędznicy, odmień myśli twoje, Jeśli jeszcze u ciebie ważne prośby moje. A. Kchan. 98. Użal się niezmiernego płaczu, żalu, boleści. Smotr. Lam. 22. Uczmy się ztąd , abyśmy się użałowali bliźniego swego, i wspomogli go. W. Post. Mn. 528. Uźałować się nad bliźnim.

Musiałem się użalić tej dziewczyny biednej. Teat. 50. b, 8. AVielkie lekarstwo nieszczęśliwemu politowanie serdeczne nad jego nędzą ; i kto sję nad nim uprzejmie użali , ciężkości mu ujmuje. Sk. Zyw. i , 294. Kto sarn kiedy doznał złego , użali się wnet nędznego ; haud ignara mali etc. Cn. Ad. 595. Użalenie, litość, baô SïttletD. Nic innego nie jest miłosierdzie , jedno serdeczne nad nędzą ludzką użalenie i wzruszenie. Dambr. 545. Jest to przykrości nie małe ulżenie , Gdy nam kto nad nieszczęściem świadczy użalenie. Zab. 12, 588. Szost. Użalenia godny, miserabilis ; użalenia niegodny, imir.iserabilis. Cn. Th.' 1212. Użalony, żalem wzruszony ; gerührt, bewegt. Turek sam użalony losem Zygmunta, ofiarował mu pomoc przeciw buntownikom. Teat. 45. d, 14. Wyb. Nędzne a użalone serce moje. Rej. Post. U 5. — Użalić się, żaląc się nasycić , narzekając sobie dogodzić , ftd) fatt Ragen.' Smutek , gdy się użali, ciężkości pozbywa. Mon. 70, 204, (cf. biją, a napłakać się nie dają). Mniej zwykł palić Ogień , > gdy się go przed kim jest użalić. Ustrz. Troi. 74. *UZA>ŁOBIĆ się rec. dok., w żałobę sie ubrać, ftef) ht ïraucr Reiben. Zrzuciła z ramion szatę błyszcząca się złotem 1 użałobiwszy się, grob postawiła matce. Otw.

W. Post. W. 2. 190.

Haur. Ek. 107. Uwierä polewki w gotowaniu. Ob. post. A 2. Warzyć to w wodzie bez uskipienia, aż do dwu kwart uwre. Sienn. 290. — 2) Uwrzeć, uwierać cz. dok., (cf. zawrzeć, zawierać), nieco otwierać, odchylić. Bandtk., ein wenig offnen. — §. Nijak. Nieco otworem stać, nie-ehcieć przystać szczelnie, zawadziwszy o co , n. p. wieko; nicjjt ganj jugeffen, ftdj flemme».— §. Uwiera mię bót, trzewik, dolega, gniecie, trze nogę, ber ©tiefel fc^enert ben $uß.

UWSPANIALIĆ, ob. Wspanialić. UWSPOLECZNIĆ, ob. Wspołecznić. UWZAJEMNIĆ , ob. Wzajemnić.

ści

UWSPANIALIĆ - UŻALIĆ.

UŻAŁOBIĆ - UZDA.

197

UWZIÀG się, f. uweźmie się rec.jedntl., usadzić się, zawziąć się, oprzeć się; fid) worauf ftetfen , IjalSftarrig barauf be= ffeffeit, barnach ringen, barauf erpicht fcpu. Czegoby baba nie dokazała, kiedy się na to uweźmie i usadzi? Haur. Sk. 105. Uwzięli się na to , aby swym zaprzedanym zdaniem przeciwić się bez ustanku opinii powszechnej. Gaz. Nar. i, 260. Jak się już raz na kogo uweźmiesz, to już wszystko co uczyni, co powie, złe. Teat. 26,4-2. Uwzięty, uporczywy, zawzięty, erpid)t auf etwaś. Uwzięcie 1 ) adverb. 2 ) Uwzięcie. Subst. verbale * UWZ1ĘTOŚĆ, z., zawziętość krnąbrna, ociętość, uporczywość, Balêffarrigeê Sefireben. Koniecznie chciał swego dokazać z uwziętości. Haur. Sk. 227.

U z.

UŹAG, użął, f. użnie, użnę cz. jedni., Użynać niedok.; Boh. użnauti, użal, użnu, użjnam; Ece.l. yauiHaio ; żąc urzy-nać, sierpem ukrajać; aifftcffelu, mit ber ©tcbcl obfcbttetbeit.

Zasiawszy chłop, nie ma zasiewku użynać, aż będzie miał sprzężaj. Haur. Ek. 108. Jeden się chlubi, użąłem    ₇Ow. 243.

kop wiele, Drugi i nadto przyczyni wiele. Bratk. O 4. UZÀTEK, UZĘTEK, tku , m. • Boh. aużinek ; użęte żniwo, Nie nalazł tam w szerokie pola bogatszego, ktoby miał ba§ Slbftttibtett, Sibütäfyeu, fSbfcffttetbeit ber ^clbfrüdjte. Wie-użynać więcej. Otw. Ow. 184. Go on użnie, wróbel    dzieć o nasieniu, o użątku i umłocie, o sprzedaniu i

uniesie. Cn. Ad, 99. Jeśli sierpem nie użnę, to kosą    spieniężeniu. Teat. 19. b, 66. Przygotowanie ziemi, dla

usiekę. Pot. Jow. 186 lliola fiołeczki użyna na łące,    pozyskania obfitych z niej użętków. Brzost. Duch. 151,

Rozyna zrywa róże czerwmno gorące. Zimor. Siei.. 178. (cf. użytki).

UZACNIĆ cz. dok., Uzacniać niedok., zacności nabawić, za- UZB1ERAG cz. Herat, niedok., zebrać, etttfammeht , jnfammett szczycić, uczcić, uszlachetnić; yortrcffid) ntadjcn, auśjetdp    famnteln. Wyszli do pobliższćj doliny uzbierać trochę

nett, abeltt, beehren. Wszystko to się w niej znajduje,    owocu. Staś. Num. 2, 80. UZBOGACAG cz. itérât, nieco może uzacnić najpiękniejszą kobietę. Teat. 21. b, 9.    dok., zbogacić, bogacić, bereichern. Bóg was łaskami

Tylko cnota uzacnić może człowieka. Gaz. Nar. 1, 141. swemi uzbogacał. Bals. Niedz. 1, 72,

Wysokością umysłu uzacnił karę wygnania. Nar. Tac. UZBROIG, UZBRAJAĆ, oh. Zbroić.

2, 420. Uzacnił mię pan sobą, Nie gardząc osobą, On UZDA, y, z., UZDECZKA, i, z., dem. ; Boh. et Slov. uzda; co możnym słynie. Geh. Hym 552. et 298. Ludzkością    Sorab. 1. huzda; Sorab. 2. lmlcla; Garn. ujsda, vujsda

nie upodla się, owszem uzacnia się władza. Dmoch. U.    («a vôdem vel vôsem, quasi vojsda ») ; Vind. usde, vusda,

2, 198.    zungel, bersda , bersde, brusde ; Croat, vüzda , svàla ;

"UZADZIG cz. dok., Użądzać niedok., żądzą napełnić, mit    Dal. uzda; Rag. ùzda, xvallo , (cf. żuć); Bosn. uzda,

Segterbett erfüllen. Nie użądziało nic ciało. Wad. Dan. 54.    uzdiça ; Slav, uzda; Ross. y34a, y34onKa, n04y34a, He-

*UZAKONNIĆ cz. dok, zakonem ustawić, uprawnić, posta- 40y340K,B ; Eccl.    , (cf. brózda) ; wędzidło na ko-

nowić, przepisać; Ross. y3ai;OHim,, y3aKOHHK>, gefefffich* nia, ber ^ferbejanm, biC £renfe. Na konia, którego masz iterorbnen. Tak Chrystus zwolennikom swoim pod dwie-    objeżdżać, naprzód uzdę wdziewaj. Cresc. 683. Pochel-

ma osobami używać podał, i nam nie inaczej używać    znać, kiełznać, czyli wędzidła albo uzdy, munsztuki

uzakonnił. Smotr. El. 51-.    kłaść na konie. X. Kam. Uzda krygowa, ob. Krygi. —

UŻALIĆ się rec. dok., ‘Użalować się conlin.\ Eccl. ymajrfe-    Fig. allegor. Bojaźń boga jest uzdą, nas w dobrych

THca; użalić się kogo abo nad kim, zlitować się; ftd; je*    drogach pańskich sprawującą. Żarn. Post. 5, 789, Slov.

198

uzDACz - uździenica;

UŹDZIENICZNY - UZNAĆ.

uzdi potrebuge, coerceri deberet; uzdi popuśtit, cugle    sztuku. Kluk. Zw. 1, 184. Wiedzie one żaczki swoje,

puścić; źadosf na uzdę drżat, 'zadość czyli pożądliwość    jednego za drugim, jak uździenicy do targu. Rej. Post.

na uzdzie czyli w krygach dzierżeć, trzymać. UZDAĆ    K k 3. UŹDZIENICZNY, a, e, §alfter « ; Ross. oópGTHMH.

cz. niedok., ouzdać dok., uzdę wkładać; Vind.    navusdati',    /rzebca na    powróz uździeniczny trzymać. Hipp.    31.

obvsdati, gornavusdati, oglaviti, pobersdati,    obersdati,    UŻEBRZEĆ cz. dok., żebrząc uprosić, erbetteln,    bemüttytg

vbersdati, nabersdati , notersabersdati, vklemati , okle-    erbitten. Jeśli sobie tego pokornemi prośbami swemi nie

mati ; Croat, vuzdam , svàlim , vuzdati, obvuzdavam,    ^użebrzemy    u niego.... Rej. Post. Z. 1,

osvalujem ; Bosn. obuzdatti; Rag. zauzdatti,    obuzdatti,    UŹEDOM, a,    m., miasto na wyspie tegoż nazwiska, którą

obuzdâvati; Ross. B3Hj34aTb , B3Hj34WBaTŁ , 0ÓBy34aTb , oó:by34biBaTb, 6p034aTb ( cf. broździć), oópoTaib; Eccl. oópo34aio Kona, 6po34aro Kona, oópoTtmi, jćtunten, beu 3aum entlegen. Konne z końmi już ouzdanemi po stanowiskach rozstawił. Warg. Cez. 221.— Ir. allud. Uzda UZEG, u, m., użgnienie, upalenie, upał; b(t§ 33rennett, się panienka, a w onej ikanicy Gładszą się wydaje.    ©engen, Slerfengeit. Użegi Syryusza. Przyb. Mût. 328.

Klon. Wor. 68. sznuruje się tkanicą, podwięzuje; fte bttt*    Ciała ochraniali od ostrego powietrza, mrozu i użegu.

bet ft ety, fctyuurt ftety beu §al3. — Fig. Ouzdać, opętać, , Przyb. Milt. 541. UŻGNĄĆ cz. jedntl, Użegać contin.; osiodłać, ochełznąć, podbić, opanować; fcffelrt , unter«    Vind. vshgati , naognjati, vshiem , vshgem ; Croat, vusi-

joctyen. Car ouzdany brzmiał w tryumfie przed Włady-    gati, vusgal, vusi'sem , vusgalszem, vusgati, uslsem, us-

sława oczyma kajdany. Tiuard. WŁ 5 ; Ross. B3Hy34aH-HbiH, 6po34aHHbiM; Subst. Croat, vuzdonoszecz ; Eccl. ópo-340H0cen,’b. Mężów swych ouzdały Achajskie żony. Tward.

Daf. 43. Język nieouzdany a prędki , wielkie szkody czyni. Sk. Dz. 522. niehamowny, ungezügelt; Sorab. \. nezabuzdżenć, nezahufdzènitné ; Ross. Heoó,by34anKbiH ;

Subst. HeoÓŁy34aHHOCTb, wyuzdaność , 3ngeEi)ftgfett. 'UZDACZ, 'OBÙZDACZ, a, uzdę czyli cugle wkładający,

oblewa jezioro z morza Klar. Hst. 2, 123. Dykc. Geogr. 3, 179. bte ©tabt ltnb 3nfel Ufebom bety gommera. UZED0MSK1E puszcze. Nar. Hst. 2, 125.

i    ⁹

i ujs'ciôw Odry uformowane.

galszem ; Dal. uxgati ; Rag. uxecchi, uxgatti ; Bosn. us-gecclii, usggatti, priplanuti * upalić , brennen , [engen, ner« fengeu. Słońce użega. Pot. Arg. 36. Pokrzywy go uż-gnely. Dudz. 66. Ciche zefiry użegnione przez dzień kwiatki ochładzały. Przyb. Luz. 291. Ale kto ogniem swym Arganta sięga , Choć jego własny dosyć go użega. P. Kchan. Jer. 237. Birena nowa miłość pali i użega. P. Kchan, Orl. 1 , 258.

okiełzacz, ber 3ügler, pi'- Ct tr.\ Rag. zauzdàlaz , obuz- ^(dręczy), dalaz ; Croat, vuzdodersecz ; Ross. o6by34aTC,ib. 'UZDARZ, UŻERAĆ się , ob. Użreć. UZĘTEK , ob. Użątek. UŻĘTY, a, m. ; Boh. uzdar, remenar; rymarz, (cf. rzemień); Rag. uzdàr ; Eccl, 6po3404hM ; ber Çferbejuttmntnctyer.

UZDROWIĆ cz. dok., Uzdrawiać niedok. ; Sorab. 1. wustro-wu, wustrowam ; Vind. persdraviti, perzeliti, nazeliti, (cf. ocalić); Eccl. 34paBiiro, ycipaÓHTH, yTpaÓMTH ; zdrowia nabawić, do zdrowia przywrócić, gefurtb lUdctyeu. Chory nie szuka lekarza wymownego, ale uzdrawiającego. Pilch.

Sen. list. 2, 228. Uzdrowił tych, którzy chorowali. Sekl.

Moth. 14. Lekarzu, uzdrów samego siebie. Radź. Luc. UZIEBNAĆ , UZ1ABŁ , ob. Ziębnąć. UZ1ELEN1Ć , ob. Zielenić/UZIERAĆ, ob. Uźrzeć, ujźrzeć. UZŁOCIĆ, UZŁA-CAĆ, ob. Złocić.

Zal go użega.

Dudz. 66.

ob. U żąć.

'UZIAIĆ się recipr. dok, udyszeć, ben 3lttyem »erltereit, led)« jen, fetćtyeit. Jakem spotniał, jakem się uziaib Zab. 9, 563. Ejssym. I niedźwiedź także już się był uziaił. Jabł. Ez. 78. Wilk, gdy go szczwał łowiec, natrafiwszy pasterza, prosił uziajony, aby mu dał ochrony. Min. Ryt. 4, 88. Uziajone woły ledwo wlokły zwrócone lemiesze. Zab. 6, 214

4, 23. Przy grobie ś. Apolinarego cuda się wielkie i uzdrowienia działy. Sk. Żyw. 1, 18. ©euefuttgen. UZDROWICIEL , a, m, ber ©efuubmactyer ; Sorab. 1. strowotnik ,    UŹŁOPAĆ się recipr. dok., użreć się,    opehać się jedząc,

f. strowotnicżża. Za znalezione lekarstwa zowią uzdro-    pijąc; ffety noll freffeit ltnb faufen, ftety    redit (tnfacfcil. Źo-

wicielem chorób⁷ Apolina. Oliv. Oiu. 50. Ja    jestem pan    neczka młodszych, gdy się mąż użłopa, Dobiera ga-

bóg, uzdrowiciel twój. 1 Leop. Exod. 15, 26. (tćty bttt ber    chów. Hor. 2, 63, Kniaź. ; inter mttriti vina.

$err, betu 3frjt. fiut ty.). UZDR0W1TELNY, a, e, pas- UZNAĆ, f. uzna med. dok., uznaje pr., Uznawać contin.; sive, do uzdrowienia, do uleczenia, tyetlbar;    Slov. uzdra-    Boh. uznati, uznawati ; Slov. uznâwâm ; Sorab. 2. hufnasch    ;

witedlnÿ. Nieuzdrowitelna jest boleść twoja.    1 Leop. Jer.    Vind. sposnati, svanzshati ; Croat, zeznati ; Rag. uzaznatti    ;

50, 15. (nieuzdrowiona. 3 Leop.). — *$. Active: Zdro-    Bosn. uzaznati ; Ross. y3tiaTb , y3HaBaTb ; Eccl. npo3Ha-

wie dający, przywracający; tyetlfcttlt, tyetlettb; Sorab. 1.    Baro; uznać co, do poznania czego    przyjść, a pozna

wszy się oświadczyć; erfemteit, anerfemten, geftetyeu, er« flären. Niewinność Wc Panny uznano, przeto jesteś wolną. Teat. 5, 120. Ludzie poczciwi prędko uznają swe błędy. Dmoch. II. 2, 7. Niewdzięczność jest nieu-znanie dobrodziejstw odebranych. Mon. 67 , 178. bû3 Uïîctytanerfemten, 9îtd)tetngeftetyen. Uznawać co, znać się do czego. Cn. Th. 1442. ftety jtt ełitmS befennen. To coś zrobił z nim, większą rzecz uznawam , niżeli zwycięstwo, cośmy otrzymali. Jabł. Tel. 310. (deklaruję za większą

strowotniczki.

‘UZDRYGAĆ się przed czym, nauseo. Macz., mocno się wzdrygać , 3lb!'ctyeu tyetben stor ettnaö, baoor efekt.

UŹDZIENICA, y, i. ; Sorab. 1. wowolza ; Cam. aftra ; Vind. alfi’tra , klema ; Croat, vuzdenicza , czugel; Rag. uzdeni-za; Bosn. uzdenięa; Slav, ulàr; Ross. y34enna. ne40y-340KB, OÓpOTb , (cf. obrot) ; Eccl. Hay34HHKT> ,    ,

bte tprtlfter. Ogłów albo uździenica ma być żrzebcowi na głowę wdziana. Cresc. 519. Uździenice, gatunek mun-

UZNAĆ - UZNAWAĆ Z.

UZNOIĆ - UŹRZEĆ.

i 99

rzecz). Uznanie, poznanie, władza poznania, pojętność;    Wal. 265. Kazimierzowi    za uznawcę rad młodych jego,

bic (Erfenntntjü, Sîraft JU (Srfennert; Sorab. 2. wufnasche,    przydano Mielszlyńskiego.    Krom. 542; consiliorum juve-

hufnasche ; Vind. sposnanje. Rad to od ciebie słyszę,    ni Hum moderatorem. Dobry uznawca, to czasu,    to miej-

żeć bóg dał uznanie tak wielkie, iżeś poznał fałsz i    sca , to ludzi tych, z któremi będzie, a nade    wszystko

zdradę. Orzech. Qu. 83. — Uznać, doznać, doświad-    samego siebie, trudno kiedy ma w czym zbłądzić. Gorn.

czyć, erfahren. Przykrości, które przy wychowaniu dzia-    Dw. 93. Uznawca liczby, słuchać ma rachunków. Petr.

tek rodzice uznawają. Żarn. Post. 3, 540 b. Dziecię ma    Pol. 2, 150; Graec. ëv&vvog, ber 3îe#nungêaï>nef)ttîer.

się u ojca by pączek w maśle, nic nie ucierpi, nic nie    Uznawca sporu « rozsądnik , sędzia; ber ©#tebêri#fer,

uzna , jedno zawsze by w uwinieniu, a w subtelnym    ©#lt#fcr etrteö ©treif§. Przypuścili sprawę na    uznanie,

jakim ułożeniu leży. Glicz. Wych. E 4, ( cf. by nań nie    zaczym strona jedna cara sobie uznawca obierała. Krom.

zawiało). — §. Uznawać spór, sprzeczkę, sprawę jaką*    589. Dzień naznaczony    zawodom przychodzi; zasiadają

wchodząc w nią rozsądzać, sądzić osobliwie polubownie ;    wybrani uznawcy, delecti    judices. Krom. 40. $atttpfrt#ter.

einen ©freit ic. f#lt#feu, unterfu#en unb belegen, C tnfort* UZNOIĆ,. ob. Znoić. UŻOŃĄĆ, ob. Ugonić, ugnać, ob. bereit, f^tebörie^terlicb), über einen ©treit erfcnnen. Stryjo- ₅Żonąć.    v

wie Popiela ustawicznie przy boku książęcym bywali, UŹREG się rec. dok., Użerać się niedok., opchać się po-sprawy i spory uznawali i rozsądzali. Krom. 45. Uzna- karmem lub piciem, fi# noli ftopfen, »oft freffen nnb fau» nie, 'rozsądek, decyzya , wyrok, sąd (polubowy) ; ba§    fen ; (Bosn. usgiriti se, opritiliti pinguescere, usgiriti, pri-

(f#ieb§rt#ferli#e) ©rfennen, ©rfenntniß, ber f#li#tenbe 9u$*    tdili saginare; Boh. użrati, użeru ugryźć, ujeść). Kiedy

fprn# , baö Urfftetl. Na ostatek    nasi przypuścić sprawę    się użre , choruje.    . Tr.    Użeram    się, bardzo    się upijam,

na uznanie pozwalali Litwie;    zaczym ona sobie    cara    Cn. Th. 1215, —    §. Uźreć się, użerać się,    naswarzyć

uznawca obierała. Krom. 589; ( ferebant iis afbitros). się zawzięcie, fi# erbitternb Jfinfeit.

Rzecz wszystkę, o którą różnicę mamy, na twoje uznanie 1. 'UŹRZEĆ, UŹRZENIEĆ, f. uźrzeje neutr. dok., Uźrzewać, podaję. Sk. Dz. 1169. Strony na druidów uznaniu i 'Oźrać niedok., doźrzeć, doźrzałym się stać, dostać się; dekrecie przestawają. Warg. Cez. 156. UZNAĆ się rec.,    Boh. uzragi; Bosn. uzrjetti, sazrjctti, reif werben, reifen,

upamiętać się, wnijść w się; irt fi# geben, fi# befinnen,    Jedne jabłonki są, których owoc może uźrać, a drugie,

beffertt. Owo się uznamy, a k sobie przyjdziemy, biorąc    których owoc nigdy nie uźrzeje,    jedno albo się uleży,

te takowe zdrowe rzeczy przed się. Orzech. Qu. 170.    alb® go trzeba ususzyć. Spicz. 124.    Posiecz grona z win-

Gdy się szczęście obróci tyłem, uznawają się ludzie,    nicy, bo uźrzały jagody jej. 1 Lcop. Apoc. 14, 18. Do-

błąd swój obaczywają. Petr. Ek.    87. Daje nam czas    bóg,    mowę mespuły na pół    uźrzałe.    Cresc. 434.    Mitescere,

abyśmy się uznali z upadków    naszych. Rej. Ap.    31.    dostać, uźrzenieć.    Mącz.    Słońce uźrzeniałe a dostałe czy-

Ustawieznie pan kołacze , abyście się uznali, abyście się ni owoce. Mącz. Owoce dostawają się, uźrzenieją. ib. Uźrza-obaczyli’, a dali miejsce słowu jego. Rej. Ap. i 2. Jakiej    ły, dostały, maturus. Mącz. Crudus, surowy, niedastały,

radości używają anieli nad najmniejszym nędzniczkiem,    niedowrzały, nie uźrzały ib. Nie masz gro-na ku jedzeniu,

który się jedno uzna w upadku swoim. Rej. Post. F 3.    uźrzałych fig pożądała dusza moja.    3 ieop. Mich. 7 , 2.

Jeżeli do czterdziestu dni się nie uznają, Wszyscy nagle    ('uźdrzałych. 1 Leop.). — Transi. Syn niech się tego za

od pomsty mej zaginąć mają. Chrzyszt. Nin. A 4. Jeśli    nieujrzałych lat uCzy, jakoby miał    czasu swego doszłego

się nie uznacie, wszyscy tak zginiecie. Radź. Luc, 13,    postępować. Glicz. Wych. F^b. Na co rodzice dzieci za

5, not. «jeśli nie będziecie pokutować*. Miły bracie ,    ich młodych a nieujrzałych lat wieść mają. ib. B i.

czasby się nam uznać. Rej. Post, A a a 2. Prawdziwie 2. UŹRZEĆ, UJRZEĆ cz. dok., 'uzieram pr., contin. ; Boh.

się chciał uznać , i ku panu bogu swemu nawrócić. Wiśn. 146. Uznałeś się i nawróciłeś, ib. 583. Tą porażką odwiedziony od pychy, jął k swemu uznaniu przychodzić , plagą boską upewniony. 1 Leop. 2 Mach. 9, 11; Ross. noBinmaa, iiobhhhoctb, (cf. powinność); poznanie siebie samego, swoich grzechów, btC ©elbfter» femtfntß. 'UZNALNY, a, e, mogący być poznanym, er» fettukr. Uznalny z tej samej, którąś miał postaci. Przyb.

uzrjti, uhlédati, uhlidati ; Vind. dogledati, vgledati, do-meshati ; Bosn. uzritti, vediti, pogledati ; Rag. uzretti, uzijram; Ross. ycMorplm., ycMaipHuan. ; Eccl.    ,

yspiiTb, spio ; patrząc postrzedz, zobaczyć, zoczyć; er» blttfeit, nmfirnefimen, fefen. Pojźrzałem oczyma swemi, i ujźrzałem niewiastę po prawej stronie. 1 Leop. 4 Ezdr. 9, 58. Otworzywszy Noe dach korabia, wyglądnął, i uźrzał, iż osecbł był wierzch ziemi. 1 Leop. Genes. 8, 13. Milt. 130. UZNAWACZ , a, m., UZNAWCA, y, m., któ-    (wyźrzał i oglądał. 3 Leop.). Bogu podobni będziemy, i

ry co uznaje, w co wchodzi, rozsądza; ber (Erfeituer', Slnerfemter, Seurffetler, 9ît#fer. Boże, który jesteś tajemnych rzeczy uznawaczem, który wiesz wszystko, ty wiesz, że to świadectwo przeciw mnie fałszywe. 3 Leop. Dan. 15, 42. (poznawaczem. 1 Leop.). Bóg sam jest

onego twarzą w twarz ujrzymy. Smalc. 121. Więcej dwa ujrzą, niż jeden. Cn. Ad. 1232. (cztery oczy więcej widzą). Uźrzawszy znamiona , które uczynił Jezus , wierzyli weń. W. Post. W. 186. Ujrzał, zachciał. Cn. Ad. 778. (oczy go uwiodły). Pójdę-ć do kościoła, ale ujrzysz, uznawca serca. 1 Leop. Syr. 7,5. Gperjenêfunbtger. Suffi).    jeśli pacierz będę mówił. Dwór. K. Go nam do tego,

Mądry i dobry uznawca cnoty. Warg. Wal. 82. Wziął    ty ujrzysz. 1 Leop. Math. 27, 4. (w tym twoja głowa ;

Katona z sobą za uznawcę, aby wedle zdania i rozsądku    ftelfc bu JU. Suffi.). W ciemnościach daleko coś światła

dobrego człeka, coby z tym działać, powiedział. Warg.    uziera. Jabl Tel. 247. Ujrzeć się z kim, oglądać. Cn.

200

U Ż R Z E W A Ć - UŻYĆ.

ej

es

p*

Th. 1212. fich mit einem feheu, mit ihm fpred)ett. Ujrzemy się jeszcze, ib. (zobaczymy się, cf. pomówimy, pogadamy jeszcze z sobą). — §. Nieujźrzany , nie do ujźrze-nia, niewidzialny; uuerblicfbar, unftchtbar, uumahrnehmbar. Sidła nicujźrzane ludzkiemi oczami robi. Zebr. Ow. 84.

UŹRZEWAĆ, ob. Uźrzeć 1.

UZUPEŁNIĆ cz. dok., Uzupełniać niedok., do zupełności przywieść, dopełnić: Boh. celiti, zaceliti, zaceljm, (cf. cały); Vind. dozeliti, vzeüti, pozeliti, dostaviti, yolifonu men machen, öenmüftönbigeu, yenmflfommuen. Żaden naród bez uzupełnionego i stałego rządu szczęśliwym być nie może. Gaz. Nar. 2, 132. (bez dokładnego). Prawo to o sejmikach teraz uzupełnić należy, Gaz. Nar. i, 172. Uzupełniam daną mi od województwa instrukcją. Djjar. Gród. 226. (uskuteczniam, wykonywam). Uzupełnienie Ross. coBepmeubCTBO,

1. UŻYĆ, f. użyje med. dok., pożyć, uchować się, przy życiu zostać, leben bleiben. Dzieci chorowite i nie dofę-żne nie użyją. Mon. 69, 802. — 2. UZYC, f. użyje, 'używie cz. dok., Używać niedok. ; Boh. użiti, użiwati; Sorab. i. wużiwam , pożiwam, pżewużiwam ; Sofab. 2. hużuwasch ; Cam. ushyem, ushyvati, ushyvam, saushyem, sausbyti; Vind. ushivat, ushiulat, ushiulati; Croat, usi-vati, usivatisze, usivam; Rosn. usgivati , usgivati od versdja gestire gaudio, usgivati, arajdatise oblectari; Rag. uxîvati (oblectari); (Ross, yauma udział zysku; Eccl. yaumecTBO pokrewieństwo); — 1) używać jakiej rzeczy, gebrauchen, brauchen, fid) bebienen ; Ross, yno-TpeÓHTb, ynoTpeöJHTb, (cf. potrzebować). Używanie, fcaê Branchen, ber ©ebraud). Używanie rzeczy, nic inszego nie jest, jedno robienie nią. Petr. Et. 29. Porządne używanie majętności, na wydawaniu i nabywaniu zależy. Petr. Et. ded. Używać czego dobrze, eilten guten ©e* brauch moüon machen. Niedosyć na męstwie, trzeba byś go dobrze użył. Teat. 45. d, 36. Wyb. Rzeczy z siebie najlepszej najgorzej użyć można. Gol. Wym, 113. non ber beften 0ad)e fanit man ben argften ©ebrattcb machen. Źle użyć, na złe użyć, mißbrauchen, (cf. nadużyć); Rag. zlo uxivati ; Croat, zlo usivam ; Vind. nevriednu nuzati, nepridnu oberniti, Kudu fe obstrezhi, sadegati ; Ross. 3.ioynoTpe6iiTb, 3;ioynoTpeÓJtarb. Żadna rzecz tak dobra nie jest, którejby kto źle użyć nie mógł. Cn. Th. 1295. Czasem uczeni rozumu na złe używają. Mon. 65, 513. Pospolita jest ludzi wada, źle używać wszystkiego. Teat.

1. b. 65. Złe używanie lub użycie, cf. nadużycie; ber 5D?tß* brauch ; Vind. nepridnu obernenje, hudobernost , nevriednu nuzanje, nepridna shega, resvada ; Ross 3Joynoipe-öaetue. Używanie złe dobrej rzeczy nie ma wadzić. Cn. Ad. 1222. Hrbst. Nauk. Aób; (abusus non tollil usum). Bogactwa są tylko w ten czas szacowne, kiedy ich podług woli używać można. Teat. 5. c, 15. — Używać pośrzedniczo, jako instrumentu, Cam. nuzarn, shpógam ; Vind. nuzati, spogati, fhpogati, fe poflushiti, fe obstrezhi ; Bosn. slusgitise, fich bebienen etneś 3nftrumeut3 rc. Sokoła za herb używa. P. Kchan. Orl. 1, 285. Wiesz, że mi nie zbywa na sercu, iż umiem użyć pałasza. Teat., obchodzić się z nim, ich roeiß ihn ju brauchen, bamit umju*

gehen. Próśb, gniewu, le z nawetem miękcząc go używał, Ale coż gdy na wszystko głuchym zawsze bywał? Teat. 45. b, 16. Już też nie wiem co czynić, jakiego użyć sposobu? Teat. 5. b, 65. Użyj rady mojej, a stań się bogu wiernym. Sk. Zyw. 2, 104. słuchaj mojej rady, idź za moją radą ; bebiene bid) meinet 5Rath3, felge meinem Siatfje. — Simil. Abyśmy ile możemy ostrożności przeciwko prześladowaniu i wszelkiemu złemu używali, a od oczu złoczyńców' ochraniali się. Żarn. Post. 5 , 547 b. Użyj nieco cierpliwości, za kwadrans się skończy. Teat.

34. c, 93. miej cierpliwość, Imbe etmn$ ©ebulb. Użyj nade mną litości. J. Kchan. Ps. ii. miej litość, fyabe Sannfierjtgfett. Niezwykłej nad nami swej łaski używszy, z nami był. Módl. Gd. 120. Zdradyś użyła ze mną nad miarę. Zab. i i , 265. Zabi (zdradliwie ze mną postąpiłaś). I słudzy książąt używali okrucieństwa nad ludem. Radź. Neh. 5. 15. (dopuszczali się). Używanie obsolut., zwyczaj; Sorab. 1. wużiwano; Vind. ushiulanje, ushanza, shega, navada, fhpoganje, mezanje; Garn. shpogànje; Ross. ynoTpeÓJieHie; Eccl. BpyqecTBO, (cf. wręczyć); ber ©ebraud), bte ©emofmfiett. Wiele słów staroświeckich jak z grobu powstanie, Nowe zginą, kiedy tak zechce używanie, Którego absolutność za zwyczaj swe dawa Do kształtnego mówienia i sposób i prawa. Kor. Hor. 6. Używany, zwykle użyty, cf. zwyczajny, gebräuchlich ; So-, rab. 1. wużiwanski, (ob. Używalny); Vind. ushanzhliu , navaden , poshegen ; Eccl. BpyqaeMbiß , ynOTpeóaatomiw. Używać kogo do czego, sprawować co przez kogo, zlecać mu to. Cn. Th. 1213. fich jemaitbeś moju bebienen, tim h’CWdjen. Zdrajca dał się nieprzyjacielowi użyć za pieniądze. Sk. Dz. 344. er ließ fid) nom geinbe braune». Miał z nimi nie tylko przyjaźń, ale też w domowych sprawach poufale od nich był używany. Siem. Cyc. 20. Na miejscu nieużytych lasów ciągną się teraz wsie bogate. Przestr. 130. niepożytecznych , nieużytnych ; mtnu|, unbrauchbar. W domu ojcowskim wozów jedenaście stoi, Równie pięknych i mocnych zasłoną pokrytych, Jak z rąk sztukmistrza wyszły, jeszcze nie użytych. Dmoch.

II. 118. nietknięte, nowiuteńkie, jak z igły, nicht ge* braucht. Używanie, potrzeba, n. p. Wiąz służy do budowli , i na różne w gospodarstwie używania daje się snadnie wyrobić. Mon. 74, 751. na różne sprzęty, narzędzia , naczynia, jn t)er|d)iebnem ©ebraud). — Używać, umniejszać, nadwerężać, wątlić, słabić; üermiubent, fchmćtchen. Boju im nie stawili, ale czasu patrząc, i tu i owdzie niegdy ich używali. Eraz. Jez. G 7. (urywali). Gusły, abo przełomcie krnąbrność jej srogości , Albo użyjcie we mnie bólu złej miłości. Zimor. Siei. 178. Wandalitowie, którzy pierwej mężmi wybornemi byli, potym znikczemnieli i nieprzyjacielowi łatwo się użyć dali. Biel. 15. pokonać, aufreibdt. — Sposób ćwiczenia konia, i jak go z pierwszego razu użyć. Haur. Ek. 147, cf, zażyć konia, skrócić, rochmanić, jahmeu. — Użyć kogo s zmiękczyć go, etueu erweichen. Tak trwał w uporze, iż się jako kamień najtwardszy, serce jego użyć nie dało. Sk. Zyw. 1 , 131. On się prośbą i płakaniem wszystkich nad sobą użyć nie dał. Sk. Dz. 1075. Użyje

ÎS-

P*

U Y Ć.

IS-

20 t

i skąpego często okazya. Min. Byt. 4, 138. lej poczwary nie użyjesz darami. Brud. Ost. A 4. Odkładał papież, ale się jednak użyć dał. Sk. Oz. 1065. dał się uprosić, er ließ ftd) erbitten, erroeidjen. Pozwól, żebym cię mógł przeciwko mej ojczyźnie użyć, 1 w niebezpiecznym razie jej usłużyć. Chrosc. Fars. 204; (prośba Archelau-sza do Kasyusza, dobywającego Rodus) ; ubłagać, be* fdnftigen, erbitten. Użyj go w tym , proś go o to , namów go na to, otrzymaj to od niego. Cn. Th. 1215. Chciał go wstrzymać od tego kroku , ale on nie dał się użyć. Kras. Pod. 2, 140. Użyty, uproszony, prośbą zyskany, erbeten. Przyłącza się do Krzyżaków Przemysław, prośbami ich na posiłek użyty, evocatus. Krom. 252. — Aliter: Użyty, dający się użyć, to fest, zmiękczyć prośbą * uproszony ₄ miękki, miłosierny; enneidjbar, erbittlid), meid) ; (Boh. uzdy non malignus). Żałował króla, że tak był nazbyt miękkim i użytym. Pot. Arg. 14. Ty panie dobry i użyty i miłosierny. Budn. Ps. 86, 5, (cf. Boss. y-HtHTbCH zgodnie z sobą żyć). — Oppos. Nieużyty. Ka-mieniabyś rychlej użył. Cn. Ad. 687. unerbittlich), uner* roeidjbar, bart. (Boh. neużilec tenax, skąpiec, sknera). Imp en etr ab His silex, nieprzebytny , nieużyty. Cn. Th. 1165. Tak był twardym i nieużytym^ ku bratu , iż i słowa do niego nie przemówił. Sk. Żyw. 1 , 130. Starał się o nawrócenie jego ; i lubo był mu bardzo w tym twardy i nieużyty, jednak nigdy się nie stęsknił na jego upominaniu. Sk. Zyw. 1 , 69. Poganie, po najokropniejszych mękach, widząc, iż ś. Anastazy był nieużyty, widząc tak wielki statek jego i cierpliwość, stracili go. Sk. Zyw. 1 , 52. Jakby świat podbity już był, prócz Kato «ostał nieużyty. Lib. Hor. 42. (niewzruszony). To człowiek tak nieużyty , że go najgładsza twarz nie powabia. Teat. 25,

25. Ociec jego bogacz, ale żyd nieużyty , nic mu nie daje. Teat. 50. c , 7. Nieużytym być uczą niewdzięczni najbardziej. Min. Ryt. 4, 145. Żyć muszę w ciężko nieużytym głodzie. Jabł. Ez. 115. w nieznośnym głodzie, unerträglich. — Używać kogo o co, quamquàm hoc sensu pro, prosić kogo o co, namawiać na co, nalegać; einen um etnxrô erfudjen, bantm bet) i$m anbalten; rariu$ usurpatur , attamen inveni, quae sequuntur : Puścił się do Rzymu, jakoby pokutę czynić miał, a papieża o rozgrzeszenie używać. Sk. Dz. 1107. Koloman Bolesława o spólne używał namowy ; a Boleslao colloquium petiit. Krom. 131. Bolesław Zbiegniewa o pomoc używał, po-poscit. Krom. 129. Papież listy Władysława używa, aby przedłużył Krzyżakom czasu do wypłacenia. Krom. 473. Król zgorszył sie na nich, bo mu, gdy ich używał, na wojnę Krzyżacką nie chcieli dać pomocy. Teof. Zw. C 4. Panowie radni używali Mahometa pilnie prośbami, aby wykupił swych więźniów u Skanderbega. Baz. Sk. 556. — 2) Używać czego, na użytek swój obracać, zażywać czego; frui re aliqua-, Boss. nono.ib30fcaTbCfl, etnxrô genießen. Na to nam bóg majątku użyczył, abyśmy go używali bez zbytku, ale z wygodą naszą. Kras. Pod. 2, 119. Używaj wesół, czym cię bóg chciał zdarzyć, Próżna rzecz przyszłe rzeczy w głowie marzyć. Hor. 1, 285. Nar.-, (Bosn. nausgivatise oblectari, usgivanje , radóst gaudium ; Rag.

uxîvanje hilaritas, voluptas, radovati frui, cf. radować się). Coć po pieniądzach, jeśli użyć ich nie możesz? Min. Byt. 4, 160. Często ten co robi, nie 'używie tego , ale swą pracą inszemu pożytek robi. Ezop. 79; (Croat, kisze trudi, on dobiva, y kî ima, on usiva ; sic vos, non vo-bis). Używałem , nie mam ; mam, użyje pieniędzy. Zab. 15, 169. Na przezornej mądrości u kogo nie zbywa, Jeszcze ma używając, mając już używa. ib. 15, 470. Rodzice dziatek niedorosłych części mają w swoim używaniu i w posesyi. Chełm. Pr. 92. Nie pyszń się bogaczu, nie masz nic swojego, W używanie-ć to dano od stwórcy twojego. Bach. Ep. 10, ( Vind. vshitik , vshi-vanje). Używanie, usus fructus, jest pożywanie cudzych dóbr. Groick Obr. 2. 9?teßbrauc^, 9?ußmeßung. Nigdy dobrych dni użyć nie może za żywota swego. Bej. Post. A a a 6. Acz nie wedle potrzeby zdrowia używam , tak przecie iż chodzić mogę. Warg. Radź. 9. (nie cieszę się zdrowiem, nie służy mi zdrowie, nie mam zdrowia). Jeden pańskiej posłuszny woli, drugi swej tylko używa. Zab. 14, 255. Szost. (własną wolą się rządzi, sobie pan). Nie godzi się panom 'tamecznych biesiad używać, aż Rzeczpospolitą we wszystkiem opatrzywszy. Kosz Lor.

126. Użyć świata, póki służą lata. Teat. 22, 43. Jakoż to żwawa z ciebie kobieta była , o jakżeś wtedy używała świata! Teat. 30. b, 66. — Używać sobie, żyć dobrze, kosztownie, bonować, dogadzać sobie, rozkosznie żyć, biesiadować; ferrite!» tttib in $reuben leben, ftd) bene tbun, ftd) n>o(fl fetpt taffen. W domach pańskich mieszkając , rozkoszno używam. Ezop. 14. Żyję swobodnie, używam rozkosznie, wszystkiego mi dostaje. Psalmod. 50. Bogacz stroił się, używał, rozkoszował W. Post. W. 2 , 57. Bogacz ten obłoczył się w pawłokę i w bisior , a używał na każdy dzień okazale. 1 Leop. Luc. 16, 20. (używał hojnie. 3 Leop ). Król kazał gości, którzy się byli zeszli na gody, przeciwko sobie sadowić, i upominał ich, aby używając, pijąc i jedząc , dobrej myśli byli. 1 Leop. 3 Mach. 5. Je sobie, pije i używa. Teat. 15, 67. bonuje; Boss. Hacwmrbca , itacjia5K4aTbca, (cf. słodzić sobie;; Eccl, cjtacTBOBaTucs, yrfeuiaTbCH, 40-BOJtbiiy óbiTb. Używać aliquando est : Jadać, jeś*ć ; ge* ttießen, fpeifen, effen. 'Dniów, które były przed potopem, używali, i pili, *ożeniali się, i za mąż dawali. Sekl. Math. 24. (not. «jedli»). Chleb z szrotowanego zboża, jakiego na wsi używają chłopi, zowią grysowy. Syr. 936. Buchty chłopi masłem polewają, i używają. Syr. 949. Coż za pożytek jest z rolnictwa, gdy jego produktów agromadzonych nie ma kto pożywać i używać ? Aim. 5, 3.73. Używa w tym Eneasz z Trojany pospołu Mięsa i tłuste wnętrza z wybornego wołu. ' A. Kchan. 217. Nie dałeś mi ani koźlęcia, abym był z przyjaciółmi mcmi używał. 1 Leop. Luc. 15, 29. Strojno chodzić, hojnie u stołu używać, to jego rzecz. Sk. Dz. 2, 326. Szli na męczeństwo z radością, jako na wesele i używanie jakie hojne. ib. 2, 256. (na bankiet, ucztę). Trzeba, aby schadzki i obiady nasze i społeczne u stołu używania, uczciwe rozmowy miały. Sk. Kaz. 393. — Dziecię, gdy z cudzego a nie matki własnej pokarmu

26

Słownik Lindego wyd. 2. Tom VI.

nakazano, aby syn do trzeciego dnia w klasztorze został, dajac znać, iż tego z pociechą użyje. Sk. Zyw. 1, 12. UŹYCIEL, a używaniu; Vind. vshiulavez ; Sorab. 1. wuziwar; Rag. uxîvalaz, f. uxîvaliza ; Croat, usivàvecz, f. usivavka , ber -tfufptießer, 3?uj$f>raiicljer, usufructuarius. Starostwa staranności właściściela nie ł znają , bo tylko użycielów mieć mogą. Przestr. 155. *UZYCZKA, i i., pożyczka, bte 2ltt» letfje, ba§ Sorgen. Ociec zapłaci użyczkę daną dla syna na zapłacenie sukni ; chociażby mu ukradzioną była. Gal. Cyw. 5, 189. UZYCZYĆ cz. dok., Użyczać niedok., MJżyczawać cont. et frequ. , pożyczać komu, einem borgen, leiden. Użyczona rzecz od pożyczonej tym się różni, iż jej używać nie możesz ani dłużej ani inaczej jeno tak, jakoć jej użyczono, inaczej musisz ją płacić; dalej powinieneś onę rzecz wrócić, której ci użyczono, a nie inną jej podobną; nakoniec jeśliby kto rzecz użyczoną chował jakoby mógł najlepiej, a stałaby, się w niej jaka szkoda bez winy jego, nie powinien jej płacić. Szczerb. Sax. 525, Użyczona rzecz, której komu na potrzebę jego użyczą, ib. Użyczyć, wygodzie, prawie jednoznacznie, wyrażają danie i wzięcie rzeczy jakiej do czasowego użycia, z obowiązkiem oddania. Gal. Cyw. 5 , 56. Szczególniej o rzeczach znikomych, które się podług miary, wagi, liczby dają, i których użycie na spotrzebowaniu zależy, n. p o winie, ehlebie danie etc,, danie w-yraża się przez słowo użyczyć, wzięcie przez słowo zapożyczać, ib. 5, 57. — §. Użyczać komu czego, uczestnikiem go czynić, udzielać mu; einem mittyeilen, tyn einer ©acfye tfieityafttg mad)en, fie t(mt nerletljen. Na to nam bóg majątku użyczył , abyśmy go używali z wygodą naszą. Kras. Pod. 2, 119; abyśmy użyczali potrzeb ludziom ubogim, dawając pokarm łaknącym, napój pragnącym. Kucz. Kat. 3, 136. W złym razie ma ten pomoc, kto w dobrym użycza. Min. Ryt. 4, 171. UŻYCZAĆ się komu recipr., udzielać się, wspomagać, ratować ; fjulfretdje łpanb leifien, Reifen, unterfingen, retten. Miło mi było użyczać się jemu. Teat. 19. b, 17.

warzystwu , i wielce był miły w posiedzeniu przyjaciół. Kras. List. 171. Ten, którego uczą, ma się użyczawać ‘uczycielowi swojemu wszystkićm dobrem. Gil. Post. 9, tcf. wywdzięczać.

m., który rzecz jaką ma w swoim

używa , społem tez bierze w się zwyczaj obyczajów cudzych. Glicz. Wyeh. D 3 b. (gdy się karmi). — Używać lekarstwa- * zażywać, brać ; Slrjettei) nehmen, etnnetymen. W czasie używania ‘kinkiny , albo już przestawszy jej używać, znajdują się znaki potrzebne używania purgansu. Krup. 5, 420. — Similiter: Bez pokuty i używania tajemnic pańskich umarł. Sit. Dz. 1065. ofytte ben ©enuß ber @acramente. Tak Chrystus zwolennikom swoim pod dwiema osobami używać podał, i nam nie inaczej używać uzakonnił. Smotr. Elen. 51. Translate a medicamen-

tis\ Używać lub zażywać tabaki, brać tabakę; îübacf fdinupfeu, ütabaef nefpnen. Kichamy W katarze dla wyrzucania ostrej klejkowatości z nosa ; i dla tej to przyczyny tabaczki używać poczęto. Perz. Lek. 219. — Quoad sen-sum interiorem: Używać czego, doświadczać, doznawać, czuć, Verb, medium; erfahren, cntpftttbcn. Zawżdy lepszej rozkoszy używa, co sobie w ciepłej izbie siedzi, niż ten co po 'szelinie biega. Rej. Zw. 97. Niźli do Polski przyjechał Ludwik, wielkiej trudności i szkód użyła korona ta. Biel. 203. Żadnej pracy nie ‘używiemy , wykładając to miejsce pisma. Bid. Post. 249. Ci co bogu ufają, niech wesele używają. J. Kchan. Ps. 6. Darmopy-cha unosi ona pawia myśl jego, że też ani dobrej myśli, ani dobrych czasów-użyć nie może. Rej. Zw. 142.

Wolałabym była synaczka nie mieć , niżeli teraz z jego śmierci takiej boleści używać. Sk. Zyw. 2, 228. Acz na ten czas smutku 'używiecie, wkrótce rozraduje się serce wasze. W. Post. W. 374. Gdy będziesz miłował bliźniego swojego, już żadnej zwady, już żadnego *ha-drunku, już żadnego kłopotu, sądu, trudności, nie *uży-wiesz świata tego. Rej. Post. P p 2. — Observes insequent.es conslructiones , hodie minus usurpatas : Używać czego z żałością, z płaczem, z wstydem, z gniewem, z podzi-wieniem , z pociechą » przyjmować żałośnie etc. , doznawać w sobie przez co wzbudzony żal, płacz , wstyd etc ; über etmaä in £raurigfett, in Ordnen, in 6d)aant, $rger,

Nie była dziką jego cnota; użyczał się to-

^erimmbenutg, ftreubc geraden , yerfaflen, bergletdjen pftnbungen ben etttmä Italien, etrcaê mit folgen ©ntpftnbuitgeit aufnefltnen. Z żałością potym tego używał Leszek z Zyrą, iż odstąpili od Kazimierza, a przystali do warchoła, co nigdy nie umiał być z pokojem. Biel. 101. Pokazując z siebie , iż śmierci Wojsiłkowej nie byli winni, z wielką tego żałością używali. Stryjk. 294. Zżąłem tego używam. UZYŁOWAC cz. dok., żyłami upstrzyć, dbertt, nut 21bent Weresz. Reg. 15. Powiadają, iż Skanderbeg onego zwy- jetdjnen. Obrazkami ziele to zowią dla śliczności liścia, cięstwa z wielkiem żalem używać miał. Baz. Sk. 97. Któżby które tak pięknie użyłowane są z przyrodzenia, jak ma* tego słuchając, z płaczem nie używał! A. Kchan. 50. Jow'anie jakie albo kołtryny. Syr. 634.

Acz niewdnna była, Z wielkim wstydem przymówek ta- UZYNAĆ, ob. Użąć. UZYSKAĆ, ob. Zyskać, kowych użyła. Papr. Gn. 1055. Z wielkim wstydem ro- ^UŻYT, u, m., użycie, ber ©ebraitd). Zarzuca mu ^ zły dzice jej tego używali, Bowiem o niej nic takiego pier-    użyt bogactwa. Węg. Mann.    5, 526. SOîiprancf). UŹY-

wej nie słychali. J. Kchan. Dz. 143. Z gniewem tego    TEGZNY, a, e — ie adv., §.    a) pożytek czyniący, po-

Król dał księciu znać, że tych jego    wużitnć, pżiprahwnć ; Sorab.    2. huzitné ; Vind. nuzliu,

praktyk z podziwieniem używa, i napominał go, aby do    nuzen, Ihpogonliu , dopriden ,    dopridliu, dobizhliu , pri-

Prus nie jeździł, boby tego nie miał z pociechą użyć.    dajezh, perpriden , k’pridu    flushliu ; Ross. hrjkhto-

Biel. 563. I Busacy z pociechą towarzystwa Tatarskiego    «muh, hbikhbhuh , HaatHTonHO ,    Ha*HBHO, nojie3HHii. Nad

nie użyli. Papr. Ryc, Nie z pociechą tego używasz,    kruszców nieużytnym stosem    Schnie żarłoczne łakomie bóg cię zbawił dobrego sługi. Gorn. Dz. 32. Do ojca    stwo. Nar. Dz. 1, 59. Izop w apoplexyi jest uży-

202

U Y C.

UŹYCIEL - UŻYTECZNY.

używał, gdy kto jego miłościwe uczynki wspominał.    żyteczny, ttüfdtd); Boh. et    Slov. użitećny ; Sorab. 1.

Biel. Św. 69 b.

203

UŻYTNY - UŻYTKOWAĆ.

UŻYTOŚĆ - UŻYŹNIĆ.

teczny., Syr. 465, — §. *b) Użyteczny, zwyczajny. Cn. Th. bteiteit JU etwaó. Publiczna ta publicznemu dobru użytku-

12.    UŻYTNY, a, e, gebraucpdj, gentojjmUd). Nieużytny, nie    jąca praca    i usługa. Vol. Leg. 7, 32. — §. Active: Użyt-

jest    w używaniu, niezwyczajny, niezwykły. Cm. Th. 535.    kować, w    użytek obracać, używać, zyskiwać; Denujjen,

UŻYTECZNOŚĆ, ści, z.; Boh. uźiteenost ; Sorab. 1. pżi-    Służeń gieren ; Boss. HajKHTbca, narcuBaTbca, n0Jt30BaTs-

prahwnofcż; Vind. pridnost, nuznost, dobizhlivost, do-    ca; ( Eccl. yaumeCTBOBaTH dziedziczyć, spadek brać),

pridnost, dopridlivost, pridajezhnost, pęrpridnost ; Ross.    Rzeczy do zgromadzenia należących, nikt dla swego

no3t3a; pożyteczność, bte 9?ai$Itcfy?ett. UŻYTEK, tku, m.;    szczególnego zysku użytkować nie może. Gal. Cyw. 2, 6.

Boh. et Slov. użitek ; Sorab. 1. wużitk ; Garn. ushytk, nuz ;    UŻYTOŚĆ, ści, z., snadność bycia użytym, uproszo-

Croat. haszen ; Ross. HawHBa, nojŁ3a ; pożytek, korzyść,    nym , dobre serce, miłosierdzie, litość; bic ©rbittltdjfeit,

ber    $u£eit. Wszystko co bóg stworzył, służy ku poży-    eilt nmdjeS,    pte8£erj; (Eccl. JKHTeJbCTBO urbanitas). Ludz-

tku    naszemu; abowiem to, co się nie zgodzi użytkowi    kość jest świadczenie drugim, skłonność i dobra ich pra-

ciała, zejdzie się na pożytek duchowi. Boter. 5. Kto od    gnąca użytość. Mon. 67, 311. ib. 297. — Oppos. Nieu-

wszystkich swe pisma czytane mieć życzy, Niech się    żytość, twardość, surowość, nielitość ; oparte, ttnharm*

stara użytek łączyć do słodyczy. Dmoch. Szt, R. 98.    tyerjtgfeit, Unerroeiî&krfdt. Niewdzięczniku, twoja nieuży-

Będący tylko panem użytku nie ma jus in re, tylko    tość przywróciła mi zuchwałość moję. Teat. 50. b, 94.

jus ad rem, w drugiego dziedzictwie, dominium utile.    Znajduje wzgardę i nieużytość. ib. 18, 147. UŻYTY,

A. Zamoj. 112. Użytki ziemne, (cf. użętek, użątek), uro-    UŻYWAĆ, ob. Użyć. UŻYWALNY, a, e, używaniu słu-

dzaje ; grüßte, geîbfrudjte; Slov. wśeliky użitek, obilj,    żacy. do używania. Cn. Th. 1213, $um ©ebraitcfje bteneitb,

owoce. Jesień jabłkorodna, W rozmaite użytki zapasna i    brauchbar ; Surab. 1. wużiwanitć, wużiwanski, wużiwarski.

płodna. Toł. Saut. 78. Zaprowadzę was do ziemi ‘rodzaj-    Używalny, usualis. usuarius. Cn. Syn. 940. Gdybyśmy

nćj, i dającej obfite użytki wina, chleba, winnic, oliwy,    sami pierwsze materye kraju przekształtowali na rzeczy

oleju i miodu. 1 Leop. 4 Reg. 18, 32. Winnicę najmie    używalne.... Wyrw Geogr. 210. Patrząc na wartość i

winogrodnikom, którzy mu będą dawać użytki czasów    na liczbę, zrobiła się różnica grzywny używalnej i grzy-

swoich. ib. Math. 21, 41. Ziemia Judzka dawała użytki    wny czystego srebra. Czach. Pr. 154. Grzyb ten uży-

a ‘urody swoje. 1 Leop. 1 Mach. 14    8.    Weźcie    sobie    walnym nazywają; pospólstwo go bez szkody używa,

czystych użytków ziemi w *sędy wasze, a    donieście    temu    Jundz. 556. jadalny, eßbar. Bedłka    ta używalna, ib.

mężowi dary. 1 Leop. Genes. 43, 11. (weźmicie co najlep-    UŻYWANIE, ob. Użyć. UŹYW1Ć cz. dok., módz wyży-

szycb rzeczy. 3 Leop.). Poddani nasi, którzy z własnemi    wić, ernähren ^ Boh. użiwiti. Sprawiedliwego w cza-

użytkami na targi jadą, od poboru tego    są wolni.    Vol.    sie głodu bóg używi. Fur. Uw. G    3. Krucy Elia-

Leg. 3, 61, — Fig. allegor. Z owocu    ust mężczyzny    sza uży w iii. Chodh. Rost. 19. Kto umie    łgać, pochlebiać,

będzie napełnion żywot jego, i użytki ust jego nasycą    używi się snadno. Opal. Sat: 62. *UŹYWIE * użyje,

go. 1 Leop. Prov. 18, 20. (urodzaje ust jego. 5 Leop.).    teilia futuri Verbi użyć. *UŻYWIC1G cz. dok., żywicą

UŻYTELN1K , a , m., używający czego, biorący w się,    zaprawić, gimtmtren. Hesinałus, używicony , żywicą pola-

ber ©entejkr. Nie każdy przystępca i użytelnik sakramentu tny. Mącz.

pańskiego bierze sobie zbawienie. Zygr. Gon. 218. UŻYŹNIĆ cz. dok., Użyźniać niedok., żyznym uczynić, upło-UŻYTKOWAĆ neutr. cont., *§. Użytecznym być, służyć    dzić, upłodnić; fnicfytbflr inacfyeit, befragten. Zdroje uży-

do czego; Sorab. 1. wużitkuyu , fóm kwużitkey; Vind.    źniają pola. Przyb. Luz. 92. Słońce stworzone jest, aby ca-

dopriditi, dobizhuvati, perpriduvati, k’ pridu biti ; Bosn.    łe przyrodzenie użyźniało. Kluk. Rośl. 1, 30. Macha zobu-

napruditi ; Ross. no,ib30BaTb, ynoabSOBaTb, tiujjltd) fetytt,    racz motyką, Aby użyźnił ‘mać uporczywą. Zab. 9, 551.

W.

W, litera 22ga abecadła Polskiego , składa sie z dwóch w łacińskich. Kras. Zb. 2, 562, Caremus simplici v, quod apud Germanos cum litera f unum eundemque, sonum obtinuit, e, gr. , Heftung, feft. Rossici w ex-primunt figura simili nostrae literae b: b, et ter-tium ipsi in ordine alphabetico locum assignat, statim post 6, quae sonum habet nostri b. — U nas zaś w jest dwojakie , n. p. w radzie ; i z kreską n. p. ułów'. Januszowski uważa, «ze sieL w u nas wziejo z Niemieckiego; jeno jui tejej u nas idzie, jak u Niemców». Now. Ch. Sub initio densius quidem haec litera sonat, quam f, ut wada, wiem, luołam, ivbijam, sed in fine f sono non discernitur, ut traw a trawa et traf-, sic

traw' a trawić et traf’ a trafić, ln medio utrumque sonum habet, ut: 1) dawno , lowieL et 2j owcug , łowczy , przeciwko, quae possent etiam f pro w habere, ut ïis’.fa, platfy, ubostfo, stfolin. Cn. Th. 1212. Haec est ratio, cur f, quae litera nequaquam Slavonica est, saepenumero , praesertim in veteribus libris, locum oblinuit literae w, et vice versa; e. gr. *ukfaśnieć. Sekl. 67, krotoflić > krotochwilić, ufalić. Biel. Św. 265; —w/afy, zufahj, a verbo ufać inde zuchwały.— Caeterum w proximam habet affinitatem cum litera b, quae ex innumera commutatione earum elucet : bo;, bojować, wojować, wojna-, wrócić, odwrócić, odwrot, obrot\ powiesić, obiesić [pro obwrót, obwiesić 2]. —

204

w.

w.

W seapissime apud Polonos in formam spiritus asperi, vocabula incipit, quae apud Bossios , Bohemos etc., a vocali, sine tu incipiunt, praesertim ante — ą — e,

e. gr. wezeł, Boh. uzel, Ross. y3e.ir&; wazki, Boh. auzky; Ross. y3Kifi ; wtorek, Boh. auterek; Ross. BTOpHHKi>.

W.... abrewiacya » Wielki, n. p. W. X. L. « Wielkie Księstwo Litewskie — Wielce : MWMP * mój wielce Mości-wy Panie;— W. 0.» Wielebny Ojciec; Wc » Wac Pan; WMści Dóbr. » Wielmożny Mości Dobrodzieju. WWPD. » Wielmożny Wac Pan Dobrodziej. — Similiter: JW. » Jaśnie Wielmożny, n. p. Pracowali koło edukacyi narodowej J. J. W. W. Chreptowicz, Podkanclerzy W. X. L. Potocki, Pisarz W. W. X. L. etc. Zab. 16, 172. — W. K. M. » Wasza Królewska Mość.

W 1 ) praepositio, et separatim et conjundim dictionibus addi solita , euphoniae causa , insequentibus pluribus con-sonatibus, praemittitur interposito e « we, e. gr. we mnie, webrnąć. Inseparabilis exprimit contrarium praepositioni wy-, scilicet; Lal. in.... Germ, ein», n. p. wpisać, wbijać, cinfcbretben, etnfd)lagett ; Cam. notr, noter, (ob. Wnątrz, wewnątrz); Vind. v-, noter-, n. p. vpasti , noterpasti ; Sorab. 1. nuez-, nutz-, nue-, n. p. biyu nutz wbijam, nucpuschczim wpuszczam. — Separabilis varie usurpatur : proprie quidem, locum signißcans, quietis, cum casu Locali; motus, cum Accusativo: in; auf bte §rage tt)0 ? mit bem Locali ; auf bie $rage nudjin, roo hinein ? mit beut Accusativo, Boh. et Slov. w, vve ; Sorab. 1. w; Sorab.

2. wö, wo, ho; Cam. v’, vu; Croat, vu; Slav, ù, (cf. u); Bosn. u; Rung, be, ben; Ross. bt> , bo; Hebr. 3, '2- Zaczekaj w stancyi. Teat. 28. b, 54. Drzewka w gródee sadzone. Cresc. 401. W woreczku mu pieniędzy przyniósł Star. Dw. 48 Nie jesteśmy w domu naszym. Kras, Pod. 2, 45. Ziele to rośnie w lasach, we krzach. Syr. 856. W oczach ludzkich mieszkał , nie w kącie , nic w ciemności. Gorn. Dz. 97. Ojca twego jeszcze żywego w oczach mamy. Lat. Kom. A 4. Mógłbyś był każde we mnie zliczyć kości. Wrobi. 48. Chlubiłeś się, że Menelaj tyle Niewart, co ty, ni w ręce, ni w męstwie, ni w sile. Dmoch. U. 83. (ani co do ręki , ani co do męstwa i siły). — Ellipt. W tern » w tym czasu ciągu, tym czasem, tubcffeu ; Slov. medzitim ; Vind. dozhals , med tern, dokle , dotlei, tezhafs , dokler da, miesarna , vmiefs. — Trans!, ellipt. W czym, w tym, w nim , bartltu. Wszeteezeństwa patrzy, i wszystek w nim jest. Corn. Sen. 562. (sc. utopiony). Jam w tym, tyś w tym , on w tym, iż to się nie dzieje; slat per me, per te etc, quo minus id fiat. Mącz., ja mam rękę w tym, ode mnie zawisło ; id) bin briu, babe btc §anb im ©pie* le, auf mich fommtê an, non mtr lm,l0t eê ab. Czemu nie ja w tym jestem? Teal. 31. b, 112. U mnte wszystko w pieniądzach ; ja gdy patrzę na nie , 1 za dobrą mi suknią i za obiad stanie. Nar. Dz. 3, 122. wszystko zasadzam na pieniądzach , one u mnie wszystko ; ba3 ©elb tft bei) mir alles!, fleht für atleë, gilt für alleê. Mam w' tym przyczynę. Teat. 29. c, 73. ich babe meine Urfac^e. Musi to w tym być jakaś tajemnica. Kras. Doś. 97. bal)tuter ftetfl    No! i coż w tym ma być złego? Teat. 33.

b. 77. Żaden basza najuboższemu kmiotkowi krzywdy czynić nie może, bo szyja jego w tym. Siar. Ref 23. (szyja jego w odpowiedzi, gardłem to pachnie, gardłowa sprawa). Niechciała królewna za Bogdana, wymawiając się żałobą matki sw'éj ; ale to w tym było, że on chłop był sprosny. Biel. 449. (tajemna przyczyna była). — Obsol. Popiel, syn Leszka, pierwszy w tym imieniu. Gwagn. 25. (tego imienia). —■ Motus ad locum, cum Accusativo: Wpadł zaraz w gęste lasy i w skały okrutne, Zkąd patrzał w dal od ludzi w swym żalu na morze. Jabl Tel. 331. poszedł w świat, (ob. Świat). Nie mając w co brać onych świętych kości, w suknią je uwinęli. Sk. Zyw. 2, 398. W boty albo w obów' nakładź ziela tego. Syr. 292. Dzbanem leje w się, aż mu po uszach ciecze. Rej. Zw. 59 b. W uszy swe to słyszysz. Rej. Post. T t 5. — Ellipt. Swarzcic się wy, a wilk w owce. Cn. Ad. 1115. (wpada, wrywa się). Iż to. jest przeciw wielu pismom, żadną miarą to, w mię nie chce. Biel. 8. nie chce mnie się chwycić, nie podoba mi się, nie przypadam na to; e$ mill nur gar ntcfyt hinein in ben ftnnf, tej faun nicht betyfttmmen. — 2) Modi , fonnae , qualitatis, status, conditionis; cum Locali vel Accus. W cukrze, w miodzie, w occie co jeść , abo z cukrem , z miodem przyprawnego. Cn. Th. 1214. in 3ncfer (eingemacht;. Posłał jej drogie upominki w szatach , w klejnotach i pieniądzach. Sk. Żyw. I , 47. foji» bare ©efcfjcnfe an Kleibern, èlcinobtcn, @elbc. Chustkę we dwoje zwinąć. Syr. 395 i. e. sowicie adv., hoppelt, jmie* fad) jitfammen micfeln. Obwili słoninę papierem we czworo albo więcej. Sienn. 499. W trąbkę zwinąć, ob. Trąbka. — Obicie w brety. Kras. Pod. 2, 128. ( bretami ). Sprzączki w perełki albo w prążki. Os. Rud. 559. ( sc. robione). — Confer: W paski, w kostki, w talarki. W sztukach co, ob. Sztuka. — We czwał tu pędzi. Teat. 6, 125. czwałem, im ©alopp. W cyrkiel co uczynić. Cn. Th. 1214, (ob. w koło, w krąg). Beczka Wileńska ma 4 korce Krakowskie w strych. Czach. Fr. 195. strychowane, ob. Strych. — Myją ciało, w pachnące maszczą je oleje. Dmoch. U. 2, 176. (paehnącemi olejami). W cienką piszczałkę Maro bukolika śpiewał. Stryjk. Henr. a 2. (na cienkiej piszczałce). Maro Eneidę w głośne śpiewał struny, ib. (głośnemi strunami). — We złocie, we srebrze, płacić» złotem, srebrem, im ©olbe, im ©Über jaulen. Krezus wszystkim kazał się w złocie nosić. G Ucz. Wych. F 4. — W pieniądzach co, ob. popłaca , płaci. W pomiotłach , oh. Podły, pogardzony. — Pędzić życie w nędzy. Teat. 46. b, 11. nędznie, im ©len* be. Cnota w pogardzie. Staś. Nurn. 2, 81. (pogardzona). Szuka jałmużny w odartym odzieniu. Teat. 46, (ob. Gołota). W ryzie co, w porządku, (ob. Byza). Przywrócił w ryzę Inflanty. Ttvard. Wi. 5. Wziąłem ją w ryzę. Teat. Î8. b, 78. Wezmą go w obroty. Teat. 29, 65, (ob. Obrót). W takt, w raz, w miarę, ob. Takt, raz miara.— Adverbialiter : W leżączki, w stojączki, w śpiączki, w rozmaczki , vide suis in locis. W bród, w pław, w zawód , w dorywczą , w głos , vide suis in locis. W pień wyciąć, cb. Pień. We znaki się dawać, ob. Znak. Ni

W.

w.

205

w pięć, ni w dziewięć, ob. Dziewięć. — W słowie co obiecować, słowy tylko, słownie, confer, w rzeczy. W ten sposób mówił. Zabk. Ml. 261. (takim sposobem). W te słowa przemówił, jakoś terni słowy, tyin sposo-

psze, {»bo z lepszego w gorsze. Sak. Persp. pr. D 2. Potrawy niezżute w sytość nie idą. Pilch. Sen. list. pr. — lnchoatio ex abrupto: Dalejże, w nogi. Teat. 29, 95. (ruszaj). Pioruny, grzmoty, burza okrutna; wszyscy w bem. W nadzieję łaski» ufając łasce. — Gdy on im co    krzyk, a ja w płacz. Teat. 55. c, 6. W dwunastu la-

doniesie , wtedy jak w pismo, jak w ewan Mon. 71, 209. (jak najmocniej). Zadajesz mi w żywe oczy! Zab. 15, 275. Treb. (w brew', śmiało) — W trunku lekarstwo dawać pite, ob. Trunek. — W wienie, w posagu, w zapłacie, w zastawie co wziąć; alê SD?al)lfd)a!, 23rautfd)af$, Sejahlmtg it. f. m. nehmen. Jam w mojej sumie tę majętność objął. Kras. Pod. 2, 44. na rzecz mojej sumy, tu meiner Summe, für meine ©tun» me. Syna w zakładzie zostawił. Stryjk. 185. zakładnikiem , er ließ if)n junt ltnterpfanbe. Postąpił mu część Podola w pewnej sumie pieniędzy, to jest, we dwudziestu tysięcy kop. Stryjk. 469. tu einer geroiffen ©ttmrne, für eine gemiffe ©umnte. Obietnice jakieś bezskuteczne ma w zysku i w zapłacie. Mon. 70, 650. junt ©eminnft unb Jitttt 8ol)ne. — Bespectus: Względnie, co do »in fRücfficfjt, in Shîfejmng , an. W pieniądze ubogi, w sumnienie dobre bogaty. Sk. Żyw. 2, 225. ait ©elb arm, au gutem ©ennffen retd). Bogaty w pieniądze, ale w rozum ubogi. Kosz. Lor. 76. Nie nalazł tam w szerokie pola bogatszego , Ktoby miał użynać więcej. Olw. Ow. 184. Solon obaczył, iż Krezus pan jest w skarby i w złoto, ale nie w rozum. Glicz. Wych. F 4. Arnulf, człowiek w stan świecki i majętność wielki, ale w wierze większy. Sk. Żyw. 2, 118. W rozum obrany. Prot. Kont. D 5 b. au $crfianbe entblößt, beë ißcrftanbeö herauht. Roty jego, w konia , w męża, w ochotę i serce , w rynsztunek, we wszelki dostatek , jak najlepiej przygotowane. Wary. Wal. 84. — Simililud. Nie jest człowiek w człowieka. Teat. 45. c, 128. Wyb. jeden nie równy drugiemu, ein ^üDîenfd) ift bem anbent niât gletd). Kubek w kubek mój portret. Teat. 54, 16. (podobniusieńki, ob. Wykapany ). Kula w kulę toż samo słyszałem od siostry. Teat. 16. b, 52. Chłop w chłop ; Slov. chlap na chlapa. Konie wyprawne, koń w koń okazałe, Niosą na sobie chłop w chłop jeźdzce śmiałe. Crock, W. 416. Direclionis: W kierunku, hinein, hilt, JU. W twarz wiatr, słońce; w tył; w prawą, w lewą; w miąsz , w szerz, wzdłuż; w zad, (vide suis in locis). W znak padli. Warg. Wal. 50, ( oh. Wznak ). Dzieci w matkę, albo też w kogo inszego dalszego. Sak. Probl. 215. W lata zeszły człowiek, aetale provectior. Zygr. Gon. 405. W sedno, oblicze w oblicze, w brew', oko w oko, suis in 'locis. — Effedus : W, ju. W gniew kogo pobudzać. Żarn. Post. 100. do gniewu, junt 3frite reißen. Obracać w popioł, w proch, w' perzynę ski, vid. haec. Obracać jw szyderstwo qu, v. w ścieżki wycinać, a lasy w ulice.

W czerńce go postrzygł. Stryjk. 194. W zakon czermec-ki go postrzygł. ib. 205, [ob. Strzydz, postrzydz). Pi-gmea , gdy z Junoną w szranki zaszedłszy przegrała, szła w żorawia. Żebr. Ow. 159; (przemieniła się w żo-rawia , Juno victam jussii esse gruem). Z dobrego wie-

gel i ą wierzą.    tach śmiejemy się z małżeństwa, a kiedy czas iść do

kłamstwo kościoła , dopiero w płacz , chciałoby się na inny dzień odłożyć. Teat. 48. d, 55. Rozrzewniony tatulo dalejże je ściskać , dalej całować , dalej w ślepą babkę , dalej w mruczka. Teat. 25, 14. Uciekłem , jejmość w rządy; pełno w domu wrzawy, Trzy sztafety w tygodniu poszło do Warszawy. Kras. Sal. 80. fte fteng rttt ju U)irtfjjci)elften, JU häufen. Doznawamy wszystkich przygód, któremi nas bóg dotyka, przecie my w swą, przecie my co dzień to głębiej w' las. Podw. Wróż. 61. — Consilii, u sus : Celu, końca, zamysłu, zamiaru, ju. Jechać w nawiedźmy, w oględziny, we swaty, w śpiegi, w zwiady, qu.

v. ; junt 33efud)e, ju föefehen, junt ©pioniren. Szedł ukwa-pliwy w drogę. P. Kęhan. Ort. 1, 235, er Utarte ftcl) auf bte fReife. Nazajutrz ze świtem gotują się w drogę. Staś. Num. 1, 95. Żebyś na czwartą godzinę z rana był gotów w podróż. Teat. 24. c, 102. Niedługo się w podróż niebieską wybierze. Teat. 1. b, 12. Posłowie córki u Giedymina Kazimierzowi w małżeński stan prosili. Stryjk. 561. Król córki wasze brać będzie w aptekarki, i w kucharki i w piekarki. Budn. 1 Sam. 8, 15. Sumkę w płat komu dawać. Star. Yot. C b. na prowizją, na procent, lokować u kogo, aitf 3lltcreffen. — Similiter: Chłop wołkom ustawicznie pracą nie folgował, K temu kiedy w nie robił, to . ich jeszcze bijał. Papr. Kol Tob (kiedy niemi robił). — Cum numéro: Jechał, tylko we trzydzieści koni. Biel. 150. nur ttt Skgleituug mm 30 fftojjś. W tysiąc człeka, w. pięć set. Cn. Th. 1218. Nie wypiliśmy we czterech , jak 24 butelek wina. Teat. 7. d,

12. Czart. Nad brzegiem w kilku przyjaciół przechodził się. Karp. 1, 159. mit einigen greunben. — 5) Temp or is, durationis : W, in, JU, bel). Myśbłem o tym we dnie i w nocy. Falib. P. het) £age unb het) ber 9?ad)t. W nocy nie jest tak widno, jak w dzień. Teat. 10. b, 70. Kto w dziesięciu leciech nie będzie nadobny, we dwudziestu gładki , we trzydziestu duży, we czterdziestu mądry , w pięciudziesiąt bogaty, w sześciudziesiąt nabożny, tedy już do śmierci takim nie będzie. Bys. Ad. 51. dec czasem udają się w ojca, pul, bis grat, 1er fort, quart sap, quin dis. sex san,

post nullus ßs, mit jefm Sauren, mit jmanjtg u. f. w. W ‘ocemgnieniu. Byb. Ps. 51. Zaczekaj, ja w punkcie powrócę. Teat. 28. b, 54. za moment, in einem 3lugens hlief , in einem 9łu. Lustracya dochodów koronnych w pięć a w pięć lat zawsze ma być czyniona. Herb. Stat. 56. w trza- co pięć lat , alle fünf paître. Pokój ten w dziesięć a Krzaki    dziesięć lat nowemi przysięgami będzie ugruntowali, ib.

Kras. VP. 62.    715. Vivat król nasz Stanisław August, nich żyje w jak

najdłuższe lata! Mon. 75, 571. W zimie, w lecie, abo ‘zimie, Tecie. Dudz. 15. W piątki częstował. Zab. 15,

95. co piątek, $m)tagś, alte greptage, immer ant ftreptage. O zimę we żniwa myśl troskliwa. Bor. Sal. 55 pod czas żniwa, jur 3<üt her ?lrnbte, in ber trübte. Wyrok ten

206

WA - WABICIE L.

W A B I A S - WABNY,

1, 162.

kazał wytrąbić w targi po miastach. P. Kchan. Orl. 1, 102. w targowe dni, pod czas targów, ait SDłarfttdgett. Obóz się zapalił w gwałtowny wiatr. Stryjk. 629. pod czas gwałtownego wiatru, bet) Ctnctlt Ijefttgen SSiltbe. Karanie tego , który w powodź albo w ogień rzeczy cudze bierze. Szczerb. Sax. 177. (w czasie powodzi). Teraz w to powietrze na wsi siedząc , posłałem do Krakowa na zwiazdy, coby się z powietrzem działo. Podia. Wróż. 4. Arfo złocista, uciecho świętego Króla psalmisty, w trudne czasy jego, Kiedy przed Saulem z tobą samotwory Uciekał w góry. Groch. W. 598. W zły czas, w dobry czas, ob. Czas. — Loco praepositionis w Genitivus poni~ tur, n. p. Wciągnął Olbracht do Wołoch, a to już było miesiąca lipca. Biel. 435. (w miesiącu lipcu).

W A.

*WA- , terminatio dualis primae personae : pójdźwa eamus nos duo; sądźwa scdeamus nos duo ; siądźmy de pluribus omnibus. Słowo, któreśwa mówiła, ja i ty. Budn. 1 Sam. 20, 23. Synaczka tego zabijwa, a głodem nie umierajwa. Sk. Dz. 801. Dojedziewa do Krakowa. Alb. na Woj. 7. Hodie utimur plurali pro duali.

WAB', iu, et ia, m, WAB1K , a, m., demin., 1) piszczałka wabiąca ptaki, Me Soćfpfcife. Ptasznik wabik sobie robi z kości śrzodka nóżki od kury, na kształt piszczałki, Haur. Sk. 282. — §. Wab' G. wabia, wabik, ptak czyli ptasznik wabiący, Slov. wóbnjk , wabnÿ ptók ; Sorab. 1. nawabicżer , wabenik; Boh. wolawec, (cf. wołać); Carn. vablenka; Vind. vabnik , vabniza, vablenka , vabna tiza, soviza, (cf. 'zowie, zwać, cf. sowa); Croat, vabecz, la-fra, lafar; Rag. mâmilaz; Ross. MamunKŁ, (cf. mamić); bev* Socfoogel, Mr locfettbe 33ogelfteïïer. Wabiki ptasznikowi potrzebne , są ptaki wabiące głosem albo też tylko pokazaniem się ; albo wabiki są też martwe wypychane ptaki. Kluk. Zw. 2, 542. Chcąc biedną ułowić ptaszynę , stawia potrzask z wabikiem w śrzodku zamkniętym. Mon. 69, 241. Ptasznik pierwsze ptaki żywo zachowy-wa, i na spary albo je obraca na waby, Aby drugie spadały na znane powaby. P. Kchan. Orl. 248. Ptaszek na głos wabia przylatuje. Mon. 69, 241. — §. Wabik, WABIC1EL, a, m., wabiący jakimkolwiek sposobem, ber Socfer, Slltlocfer; Slov. wâbec ; Rag. vabitegl ; Croat, vabitel, vabecz, /. vabicza ; Croat, vabecz ; Vind. vabnik, vablu-vauz, navablovez, napelauz; Eccl. BaÖHHKT» ; Ross. npH-MaiimwcB, (BaÓMŁimiKfc, BaóiiTe.iL pochlebca).— 2) Wab, iu et u, Wabik * wabienie , ponęta, przynęta, przyłudą, powab; Carn. vada (cf. wada); Vind. vabiuna jed, na-stava ; Croat, mama; Dal. męka; Ross. Baóita, 3aMaHKa, npHMaHa, npmaaHKa, npHMam ; Eccl. Baói, baś 8oden, Slnloefeu, 9îet|en, ber IRetfc, phys. et tr. Ptasznik udaje głos ptaszy na piszczałce dla wabiu. Haur. Sk. 282. Patrz na waby łowca tego, Mestli też w nich co skrytego. Dar. Lot. 18. Rozkosz cielesna jako wab inne złości do siebie ciągnie. Sk. Żyw. 2, 156. Statut o nie imaniu szlachcica prawie wab jeden jest złym ludziom, ku pełnieniu zbrodni. Gorn. Wł. D 2 b. Wiem, jakim

wiarę jego ułowię wabikiem. Min. Ryt. I, 204. Świata tego waby. Żarn. Post. 504. Czart kształtnym wabikiem ułudzonych ludzi sieciami grzechowemi pląta. Bals. Niedz.

Jedne postrachem, drugie wabem i przyłudą nagrody, od nieprzyjaciela oderwał. Pilch. Sali. 275. Co się pięknych oczu tyczy, wiedz, że to główne są W3by dziewicze. Zab. 10, 591. Zabi. Dziewicze wabiki. Szym. Ś. W. 30. — §. 3) Per sont {. transi. Wab', G. ia, Wa-bik , człowiek wabny, powabny, powabnik. Cn. Th. 1219. ein Slnlocfer, «Unreifer. WABIAS! WABIAS! WABIAS! Bndlk. Kraj. Pod. 62. krzyk szczwających, eilt geiMffeS Sagbgefcfyreę. — Transi. 'Wobiasz, 'wobiasz świat z okrzykiem woła , ‘Wobiasz 'wobiasz do téj pełnej czary! Bratk. F 4, cf. co żywo tu! WABIĆ cz. niedok.; Boh. wabiti, wabjm, lakam (cf. łakocie), wnaditi , (cf. nęcić); Carn. vabiti, vabem , vadem , (vabiti » 2. arcessire) ; Vind. na-staviti, nastaulati (cf. nastawić), vabluvati, pervabluvati, (vabiti. v’gostje poklizat invitare); Sorab. 1. wabu, wa-biu, wabim illiccre , lacessere, wyzywać; (Sorab. 2. wabu, wabisch nęcić, ruszyć, poruszyć); Croat, vabiti, chukati ; Rag. vabiti , (vapiti ; Dal. vapiti clamare; Bosn. vabiti, zvatti chjamare il cane o altare animale, vapilti* krzyczeć) ; Ross. BaÓHTb, McWHtł , npoMamiBaio (cf. mamić), iKMMaHHTb, no4MannBaTb; przynęcać ptaki, locfeit, ûnlocfert, 2?ögel loden. Ptaki wabi, gdy sobie ptasznik na kształt ich , głos swój formuje. Kosz. Lor. 47. Wabił ptasznik tak dobrze, iż zwodził ptaszęta , Szły na głos, albo raczej na śmierć niebożęta. Kras. List. 165. Czart podobny do ptasznika, co przepiórki wabi. Bals. Niedz. 1, i61. Nie każde ptastwo wabi się na głos. Kluk. Zw. 2, 542, Sokoł jest dziki, póki go nie wyćwiczą odlatować i przylatować , albo wabić. Szczerb. Sax. 341. (polować na ptaszęta). — Transi. Kokosz wabi, gdy kurczęta wodzi. Dudz. 21. Me #emte locft Me lent. Iż się kurczątka zwabić nie dały, gdy je kokosz wabiła, gdy skrzydła swoje rozciągała, więc też teraz już skrzydła swoje ścisnęła. Żarn. Post. 3, 530. — g. Figur\ Nęcić, l-0(fen , anlocfen. Grzech jeden drugi wabi. Sk. Żyw. 2, 161. Kupcząc wabił grosz groszem do domu. Siar. Vol. C b. — Odrowąż ‘wabił oskarżycie-lów swoich na rękę. Biel. 286. wyzwał, er forberte [te (jerauś. WABIDŁO, a, n. ; Ross. BaÓH.io; rzecz do wabienia służąca, ein Socfmtriel. Nie macie tak mocnego lepu, ni wabidła. Zab. 16, 385. WAB1K0WY, a, e, od wabika, Socf* . Ach niech zginie, kto rószczki wymyślił lepowe, Lub znalazł na ptaszęta sztuki wabikowe. Toi. Saut. 66. ptasznicze, SłogelfteKer * . WABNY, a, e, WABN1E ado. ; Boh. wabnj, wolawÿ ; Slov. wabny; §. a) acliv. wabiący, powabny; locfenb, retfjenb. Wabne źrzeni-ce Wenery. Nar. Dz. 1 , 30. Wabna młodość. Kniaź. Poez. 2, 265. Pasterka z różą wabnićj się uśmiecha. Kniaź. Poez. 2, 155. Cnotliwa i ze wszech miar wabna Juliana. Zab. 13, 412. Ni tak córka Fenixa rozpaliła gładka Sławnego Radamanta i Minosa matka , Ni dwie wabne Tebanki Alkmene , Semele. Dmoch. 11. 2, 51.— §. b) Passive: Wabny, dający się wabić, łakomy na co; ftd) Iotfeit Irtffenb, gierig nad) ettoaS. W młodych leciech

WAG - WACHAWY.

WACHEL - WACHLOWAĆ.

207

mych nigdym nie był na te miłostki wabny. Gorn. Dw. S. N. 25. — Transi. Panienki na cię niełaskawe, Powiadają, żeś nogieć wąchawy. J. Kchan. Pr. 56.

Pochodź, węch, węchacz, weLchorz, powąchać, węszyć ; wabić, przywabić, uwabić , wwabić, wywabić, wywabiacz, packać, popąchać, przewąchać ; cf. wonią.

WAĆHEL, chla, m., 1. WACHLARZ, ą, m., narzędzie z piór do poddymania ognia, Germ, ber $fid)er, (cf. wiać, wieje, wiatr), SWt^ettffidjer/ Seuerfdcfyer; Boh. wohanka , (cf. oganka) ; Slov. ohańka ; Sorab. 1. wachla, wachlawa ; Garn. vetrenéza; Vind. mahalniza, (ob. Machać); Croat. puhàlo, puhâlcze, branilcze ; Bosn. mahalniça, mahallo, moskar ; Ray. pahaglizza, mâhalo, mahalniza ; Slav, vitrilo ; Ross, onaxajio, onaxaibiro, naxaüo, »raxaibito, Maxa.ibmo Btepü. W kuchni z piór zrobiony wachlarz do rozdy-mywania węgli. Wiel. Kuch. 453. Kuchenny wachlarz. Haur. Sk. 349.— 2, WACHLARZ, WACHLARZYK, a, demin., damskie narzędzie do robienia sobie chłodu, wietrznik ; ber gddjer, ber ®amenfM;er. Damy wachlarzami powietrze poruszając, wiatr wzbudzają. Os. Fiz. 224. Juz piżma, już maszkary , już chłodne wachlarze Na pieszczone.niesletyż wymyślacie twarze. Pot. Zac. 114. Wachlarzyk od słońca, dla ochłodzenia się , a częściej do spędzenia much Teat. 12, 126. — Fig. Paw' wachlarz farb kwiecistych jak tęczę roztoczył. Przyb. Milt. ‘WACH ! WAH! interj., Lat. vah « bawaj! Germ, eę ! je!    ²²⁶- Wszystkie robaków^, wszystkie owadów rodzaje,

Ifljj fefyen! Koń nie ważv sobie okrzyku trąby, jako sko-    zam'ast skrzydeł chwfbją motylne wachlarze. Przyb.

ro ja usłyszy rże wach! Birk. Zbar. G 4. Gdy usłyszy    Mili. 227. WACHLA, i, z, pochodnia; Boh.

trąbę, mówi    wah!    W.    Job. 59,    25. Wach! który    psu-    Shv. fakla    ; Hung, taklya ;    Sorab. 2. fakula, pocharna;

jesz kościoł    boży,    a    trzeciego    dnia znowu    zbudujesz    Sorab. 1. fakula, fwétza;    Gain, bakla ;    Vind. bakla ,

go.... Żarn. Post. 3, 786 b. Wach, któryś mówił, lamPa- lampafh, fvietilu ; Croat, bâklya, luch, luzherna, skaże kościoł boży. Eraz. Jez. T.    Poszvèt i Ross• ‘^«eat>; Eccl. Jiyrnua, aymniKa, (cf. łu-

i    Ti •    w    czywo, cf.    Lat. lux); Germ, bie ftatfel: Lat.    facula; Dan.

WACH, am.,    im    zgrub. Nom. Walenty; n. p.    Hej    W»-    f> ^fek|>/ el    ßg Tu    wolno rzuca

ChU1(1fKUb°' ^rzcs^u ’    .vwaJcie PrÇlzeJ- el1 ■ ⁰ swe zJoeiste slriafy, Tu roznieca swe wach le slafemi

c’    podpały. Przyb. Milt. 128. Przybywaj wachlo gorejąca,

WACHAC , ob. Wahać.    która wszystkie kąty oświecasz Teat. 16. b, 37. — Ar-

WACHAĆ med. niedok., powąchać, zwącha6 dok., zapach w    till. Wachle smolane , laski sosnowe, opasane knotami

się wciągać, powoniać; einen ©erudfitt fid) Stegen, etwas    wygotowanemi w saletrze. Jak. Art. 3, 321. WACHLA-

rtedjett ; *Boh. euchati , cuchnauti, ćuchawati, ob. Cu-    RZATY, a, e, — o adverb.,    na kształt wachlarza, fädjß*

chnąć ; Sorab. 1. nucham , (ob. Niuchać); Sorab. 2. nu-    rid)t, tnie ein §«d)er. Zefiry    rosę z skrzydeł wachlarza-

chasch"; Cam. voham; Vind. vohati, ovohati, dovohati,    tych ronią. Przyb. Milt. 252. WACHLARZOWY, a, e,

pérvohati, duhati ( cf. duch , dyszeć), poduhati ; Croat.    od wachlarza, göcfyer » ; Ross. onaxaabHbiü WACHLO-

vaham ; Bosn. gnuhati ; Ross. oóOHHTb , moxan., npn-    WAĆ cz. niedok., wachlem czyli wachlarzykiem powietrze

HioxHBaTb, ( pa3HK)xaTb wyszperać nowinki, wymacać);    ruszać, Germ. fdd)eltt, fasern ; Boh. fochrowaty ; Sorab.

Eccl. üüjfATH, (3Joyxaro śmierdzę). Kucharz wąchając, się    1. wéchluyu ; (Cam. vahlâm ßammesco)-, Rag. mâhati

naje. On. Ad. 406. Wąchając" się nie naje, węchem    tkoga, (cf. machać); Boss. onaxHyib, onaxHBan,, jia-

wiik syt nie będzie, ib. 1222. Czemu się psy pod ogo-    xuyTb, Maxaïb, ooaiaxHBaTbca, (Bax.iHTt , CBaxMTb par-

nem wąchają..".. Pot. Jow. 2,67, (ob. Pąchać się, po-    taczyć, Baxiame partactwo). Wachlować, wachlem pod-

pąchać," węszyć).— § Tr. ßg. Wąchać czego, miarko-    dymać. Cn. Th. 1220. Przechodzi się hrabina, i mocno

wać , tropić , "postrzegać ; ettnaS ttńttent, merfctt, rieten.    się wachluje. Teat. 20. b, 51. Łącz. Zw. 27. — lmpropr.

Jaka wesoła; musiała już pieniądze u tego panicza zwą-    Ruszać czym na powietrzu,    machać, ruszać czym powde-

chać. Teat. 9, 52. WACHA WIEC, wca, m. ,t czułego    trze; ntit ctinaS fadjent, bic    Cuft in Setnegmtg fe^ett. Fi-

węchu człowiek, ber einen fcfyarfen ©eruĄ ^at. Żydzi wą-    ranka oknem wywieszona, i wiatr nią wachluje. Teat. 52.

chawcy poczują, kto ma co w skrzyni. Gost. Gor. 5.    b, 67. Ptastwo szuka kędyby uciec, wachlując skrzy-

WĄCHAWY, a," e, powąchujący ; Ross. oóOHflTeabHbiH ,    dłami. Bardz. Trag. 515. Szum skrzydeł ptaka powie-

fcerfedjenb; (cf, Vind. vohon " ovohni , savohlivi pefs ,    trze wachlującego słychać. Gil. Post. 256. Dedal po

flednik, fledni pefs; Carn. vohôn » wyżeł, ob. Węchorz).    powietrzu skrzydły sztucznemi wachluje. Żebr. Ow. 195.

Wielkim szkapom wąchawym, takim pokój dajmy. Biel.    bic 8uft mit klügeln fdtlagen.

408.

Pochodź, odwabić, powabie, powab, powabny, prze-

zwabić.

WAĆ, ob. Waść.

WACEK, cka , m., WACECZEK , czka, m., demin ; (Boh. waćek, (dem. Nom. wak , cf. wisak tłumek, cf. wisieć); Sorab. 2. watscha; Carn. bashka, ( basam farcio, cf. Germ, faffen) ; Vind. vadvazhga ; Bosn. vaseça , bugança, rejbe Svec. wätsäck , wäska; Isl. vesk; Fini, waskyt ; Germ. SBatföcf ) ; worek, kaleta; einSeitiel, Sadden, eine îaj^e. Wacek, worek, torba, mantelsak, woreczek skórzany na pieniądze, ściągany rzemyczkiem lub zameczkiem zamykany, i z szyi zawieszany. X. Kam. Zbył w ciżbie ‘piętnaście talerów i wacka połowicę. Papr. Ryc. 201. Pijanice nalewają sobie w ‘szkopce i trzewiki, wybijają błony, czapek , mieszka , szubek, wacka ostradają. Gil. Post. 194. L swego wacka go na wojnę wyprawił. Alb. na Woj. 2. (swoim kosztem, swoim groszem). Gotowy wyrok z wacka wyrwawszy czytał. Biel. 277. Baz. Hst. 176. Odejmie pan córom Syońskim płaszcze, tka-niee i waceczki. Radź. Jes. 3, 22.

m.

fakula ;

208

WACHMISTRZ - WADA.

W 4 D K A - WADZIĆ.

WACHMISTRZ, a, m., z Niem. ber SBrtcbmeifter, ma do-    bez przygany. Cn. Ad. 550. (nic bez ale). Jedna mała

zor nad unteroficerami , giefrejterami, szeregowemi i    wada piękną rzecz oszpeci. Cn. Ad. 310. Dwie wadzie

Pochodź, wadzić ; zwada, zwadzca , zwajca , obwadzca , obwadzić; winowajca ; zawada, zawadzić, zwadliwy ; waśń, waśnić, waśniwy, zawaśnić.

niższym sztabem w chorągwi. Kaw. Nur. 44. — (WA- (dual. * wady). Kosz. Cyc. F o.

CHO, wyraz strzelecki zamiast zając. Skrbk. Mskr., ob.

Kot, bety ben Sägern, ein #afe?). — (‘WACHOWNY, ob.

Wahający się).— WACHTA, y, z., straż, warta, z. Niem.

wazki dół; Slov. fidoł, dolina; Boh. audol * dolina ; Eccl. [ftĄOKT» 2], (ro40.no wydrożam) ; Boss. yxaöt, yxaôeut, yxaotma, BbióoitHa (cf. wybój), aon (ob. Łęg), jiommia, apyra, oBparb, eine fc^male ©rube. Rózgę tę wszystek las okrył i społem Między cieniami ciemnym zawarta wądołem. A. Kchan. 151; (eonvallis). Obierać wądół, któryby nazbyt nizki nie był Cresc. 141, Rowy i wądoły kopać. Chełm. Pr. 200. WAD0L1STY, a, e — o adv., pełen wądołów , t>oH ©ntbett ; Ross. yxa-ÓHCThJM.

bie 5öad)e ; Sorab. 1. wacha. Tak każda kolej prowadząc WADKA, WĘDKA, i, i., dem. Nom. węda; eine flehte 3Itt« tę traftę Trzyma swą wachtę. Klon. Fl. D 1 b. Po- gel, ein 5litgeM)ett. Dudz. 66; Ross. y4Ka, y^onna. trzeba było nocnych wacht używać braci na przemiany. *WADLINY, ob. Wędliny Birk. Dom. 164. WACHTARZ , a, m.« wachlujący, war- WADOŁ, u, m. , tujący, cf. stróż, ber 3Bäd)ter; (Sorab. i. wachwar, wach-tar ; Vind. vahtar, vahter, varih, varh (cf. warować), varuvauz). Jego cesarska wielmożność rozmaitemi urzędami , łożniczych , odźwiernych i wachtarzów obwarowana. Smotr. Lam. 65. — (‘WACHTEL, Niem., bie SBadjtel, przepiórka. — §. Legąwym miana dają od ptaków, n. p. fazan, wachtel, bekas, słomka, 9?ame eiltet .^ubncrbuit* be8). — WACHTOWAĆ cz. niedok., straż trzymać; Boh. ponocowti, (ob. Ponocnik); Vind. vahtati ; Croat, viro-

sztujem ; Bosn. bdilti, machen, SBBacfje balłen. Żołnierz na WADW1CZ, herb. ; tarcza wzdłuż przedzielona, po prawej wojnie śpi mało , w drodze zaw'sze, wachtuje często.    ryba morska biała w polu czerwonem ;    po lewej ryba

Birk. Kaw. Malt. B 3 b. Całą noc waehtowali. Kmit.    czerwona w polu białem. Kurop. 5, 53,    ein SBappett.

Spyt. B 3. Odym. Św. Q q 4 b. WACHTPARADA, y, z., WADYRA , y, m.\ Boli. wadil ; kłótnik, zwajca , eilt ßänfer. derm. bie 3Bad)tparabe. Tak się wystroiła, wyfryzowała,    1 to wadyra. Teat. 45. c, 122. Wyb.

jak żołnierz na wachtparadę. Teat. 15, 56. ib. 13, 33. WVADZAC , fnequ. Verbi wieść, wiodę, wodzić.

WACKARZ, a, m., co wacki robi, ber 28abfä(femadjer ; Boh. WADZIĆ cz. niedok., zwadzić, powadzić dok. ; (Boh. waditi,

wackar. WACKOWY, a, e, od wacka, Söabfäcfel * ; Slov. waćkowi , cf. kieszonkowy.

WACŁAW, WENCESŁAW, a, m., imię męskie, Slenjel ;

(2. waditi « wadę mieć); Sorab. {. wadżicż skodzie; Carn. vadeti, vadèm, navadelti assuescere, 2. vadem * wabię; Vind vadit assuescere, pervaditi, navaditi, nava-Boh. Wacław, Wacel, Waśek, Waśićek , (ob. Wach);    jati «przyzwyczaić; Croat, vadim exiino,    extraho , nava-

(waćslawky gatunek bedlki). Wencesław, więcej sławy.    gyujem , navaddszem « przyzwyczajam; Dal. navaditi as-

Chmiel. 1 , 60.

WACPAN , W AC PANINY ,    WACPANOWY , ob. Waść ,

Waszeć.

WACZYĆ cz. contin., u tkacza , przerzucać czółnko przez fachę w robocie. Magier. Mskr., (cf. wątek) , ba§ SBeber* fd)iff(bett burd) bie gäben merfen.

WAD , WĘD gen. plur. Nom. węda.

WADA, y, z., WADKA, i, z., dem.) Boh. wada, wadka; znaczna przywara, ułomność; Sorab. 2. brach, bra-schnofeż, (ob. Brak); Vind. madesh, vmafhik, hfs, lifa; Rag. beseja, betegh, tröha, ütroba, (cf. wątroba); Hung, vetek , (cf. wiotchy) ; Ross. npopyxa, eilt gebier, ©ebredjen; (u Czechów, 2. wada « zwada; Carn. svâda cf. zwada « zły nałóg; (Carn. navâda consuetudo, re-svàda * złe użycie, resvadeti « w zwyczaj obrócić, vadu « wnęt, wab’; Vind. vada exercilium, navada, shega « zwyczaj); Bosn. vada statuta dies) Rag. obada, ôsvada « skarga; Ross. noBa4«a zwyczaj, nałóg). Co w prywatnym człowieku małą w oczach ludzi jest przywarą, to w królach wielką wadą. Corn. Dz. ded. Snadniej jest wady upatrywać, niżeli bez wady działać. Dyar. Gród. 84. Każdy ma swoje wady, na tym tylko sztuka, Kto je zręcznie utai i widzów oszuka. Zabi. Zab. 95. Kto nie zna swej żadnej wady, Niech się powadzi z sąsiady. Gol. Wym. 195^ Kto kogo miłuje, wad jego nie czuje: Cn. Ad. 379. Zegl. Ad. 117. Nic na świecie bez wady,

suefacere, obvaditi insimulare, accusare , obwadzić Bosn. vaditi, izvaditi extrahere (ob. Wieść, wywieść), svaditi, osvaditi, obadit accusare ; Rag. vaditi zube, evellere dentes , obàditi, osvàditi accusare ; Ross. Ba^HTb, Bant4aTb potwarzyć, BBa4HTb BBaauiBaTb wyknąć, npw— Ba4iiTb, npnBa5KHBaTb, noBa4HTb , noBasuiBaTb zwyczaić ; Eccl. Baat4y na Koro defero aliquem) ; — 1) kłócić, waśnić, kość rzucić między ludzi, powadzić ich; 3ättfereS) matbett, artbejjeit. Kozacy nas z Turkiem najwięcej wadzą. Biel. 659 Lepiej złe pany wadzić , niźli jednać. Ezop.

132. WADZIĆ się recipr., kłócić się, fid) jattfen; Boh. waditise, swaditise, nesnadjm se, (cf. snadny); Slov. wa-dim se , żebrem; Sorab. 1. zwadżu szo, hadruju szo, cżeru zwadu; Sorab. 2. sze ważisch; Vind. fe vadit, fe navajat consuescere, exercere se, vaditife, vadluvatife « walczyć, pasować się ; Croat, vaditisze, vadèmsze, szva-ditisze, szvagyujemsze , inadimsze , pregovarjamsze , ka-ramsze, czargarnsze; Dal. karatisse, prigovaramsze, inadimsze; Bosn. svaditse; Rag. kâratise, zavaditise ; (Slav. svgditise, esupatise « poczubić sic); Eccl. Ba*4yca cl KHMB ; Ross. CyTHHtHTb , CyTHJKy , CCOpHTbCH , CCOptOCb , C40pHTb, B340pHTb, B340pHmtaTb ; (nOBa4HTbCfl , npHBa-4HTbca, npHBa*HBaTbca przywyknąć). Wadzą się jeden z drugim o grunty, o domy, o majętności. Baz. Hst. 115. Zwadziwszy się, jeden drugiego zabił. 1 Leop. 2 Reg. 14 , 6. Rad się wadził i na guz gonił. G licz. Wych. L

Waga przyrodzona

8 b. Z gramatyką się wadzu Groch. W. 516. Dwaj się wadzą, a trzeci do kalety. Zegl. Ad. 69. Nu nie wadżta sie, (dual. ‘ nie wadźcie się), doświadczę ja tego, Który jest potężniejszy, karku mocniejszego. Papr. Kot. U 3 b. Takie się sądy bez liku trafiają, Jedni się wadzą, a drudzy zjadają. Jabł. Ez. 4. — 2) Wadzić, zawadzać, przeszkadzać, na przeszkodzie być, szkodzić; ïjinbern , hinberltch fepn, im Sege fepit, im Sege ftehen. On woła, a przeciwny głuszy wicher słowa, Huk morski wadzi, w posłuch aby nie szła mowa ; nec sinit audire vocem. Zebr. Ow. 283. Rzeczy szwankowały, Jedna drugim wadziła, że się ucierały Twarde zmiękkiemi, lekkie z cie-żarowatemi.- Zebr. 0tv. 1. Błądzą, którzy powiadają, iż nauka wadzi do rycerskiego rzemiosła. Corn. Dw. 59. Światowe rozkoszy najwięcej do zbawienia wadzą. W. Post. W. 2, 216. Stwórca tego nie potrzebuje; ale przecie wdzięcznym być nie- wadzi. Psalmod. 59. Wadzi letnia gorącość, a mgła zaś zaraża , Wadzi mi chłód, a zimno aż kości przeraża. Prot. Kont. A 4 b. Co jej było potrzeba, to mu powiedziała, A co jej mogło wsadzić , o tym zamilczała. P. Kchan. Orl. 1, 85. Wszystkoć wadzi, by-ć na nos biedna mucha padła. J. Kchan. Dz.

220. Jeśli wadzę, tedy się wyprowadzę. Rys. Ad. 19. Wadzi mu to u kogo, psuje go, liydzi. Cn. Th. 1220.

WAGA, i, z.; Boh. waha, wahy ; Slov. waha, mjra, (cf. miara); Hung, mćrtek ; Sorab. 1. wàha; Sorab. 2. waga; Cam. et Vind. vaga ; Croat, vâga, kantar; Dal. merillo, mirilo ; Bosn. kantar, mjeriliça, mjereliçe, mjerra, utez ; Rag. ômjera , barbar. teresia ; Slav, vàga, kantar; Ross. Bara, Barnim , BtcH.io , ßtcM ; Eccl. Muptnto , uufni, Barnima, upeßtca, tspcKKCT» ; Germ, bie Sage; — 1) naczynie do ważenia ciężarów , bie Sage junt 3(bnnegen ber Saften. W językach północnych waga nazywała się wog, a wege ważąnie. Czack. Pr. 288. Waga, silnia, niby szubienica mocna drewniana, na której wisi kibić żelazna z dwiema szalami, na ramionach tej kibici zawisłemi. Jak. Art.- 3 , 321. Drąg, mający podstawek w samym śrzodku , a ciężary równe na końcach , jest wagą. Sohk. Arch. 50. Jak. Mat. 4 , 269. W hucie powinna być waga jedna większa, żeby można sto funtów razem na niej ważyć z dobrym bardzo bilansem, druga, powinny być szale, do ważenia drobniejszych materyałów na łuty. Torz. Skł. 120. Waga na drobne rzeczy, szale, ważka; ein ©d)a= lengeinicht, eine Sagfctjalc. Potrzeba te nowe grosze brać na wage, aby się zaraz wydał, kto je pofałszował. Star. Mon. a 3. Pieczętujesz, naznaczasz a złoto odważasz, Także i srebro z wagi na-wagę przekładasz. Prot. Jat. 10. Na wagę kłaść, odważać pr. et fig. ; auf bie Sage legen, almmgen. Nazbyt cię popędliwość panie mój napada, Kto z prawa sądzi, każdą rzecz na wagę kłada. Morszt. 175. (rozważa). Pod wagą i miarą. Wej. Marm. i, 60. ważąc, odważając, nad) bem ©emictite. Natura wszystko pod w'agę i strych słuszności ułożyła. Pilch. Sen. list. 3, 216. — Waga publiczna urzędowna, miejsce czyli dom, w którym ciężary urzędownie odważają; Cam. vâgna hisa, ba? Sageijau?, bie Sage. — Waga, szal kołowrot, u którego końców misy szalne

Słownik Lindego v>yd. 2 Tom VI.

wiszą. Cn. Th. 1097. kibić; Ross. KOpOMMCJO, KopoMM-cæhijo, ber SSageklfen. — Waga, gwicht, ołow', kamień , abo insza materya, którą na wage abo na szalę kładą; ba¹? ©etüidjt, bie ©ennc^ter. Zygmunt August postanowił, żeby po wszystkiej koronie jednostajna waga trzymana była. Skrzet. Pr. Pol. 2, 194. Na większą wagę kupują, a na mniejszą przedają towary. Mon. 67,

295. — Waga, ciężar jaki abo miara, odważona wagą abo gwiehtem'którym pewnym, funtem, półfunciem, ce-tnarem, abgewogene Saniere eine? ®inge?. Pondus magnum auri, spora, dobra waga abo sztuka; sporo, nie mało złota, wielka moc. Cn. Th. 1220. — Obsol. Waga srebra * dwie grzywny, jtnet) SJtavf ©über. Świętopełk z dochodów ziemi Pomorskiej tysiąc grzywien abo 500 wag srebra do Leszka co rok wypłacał. Krom. 219. — Waga jakiej rzeczy, ciężar rzeczy jakiej odważony; So-rab. 1. ważnofcz, ważnotka, (cf. ważność); Boh. zaważ, (ob. Zaważyć); Vind. tesha, vtesh, teshina ; Rag. vtéz; Ross. BbcŁ,    ba? ©enńcfyt einer ©ad;e, tljre    ©dpnerc, nne

niel fie wiegt.    Kiedy się    mówi, że    to ciało    waży 12 fun

tów, tym sposobem nie wyraża się tylko waga tego ciała, a nie ważność przyrodzona tej materyi , z której składane. Jak. Math. 2, 86. rzeczom, ciężar, ciężkość, ut ma wagę ta rzecz, cięży mało, wiele    ta rzecz,    n. p. Dla    dobrej    wagi, trzciny Bononieńskićj wiatr    nie unosi.    Cn. Th.    1120. bie na*

tfirlidfe ©djmere eine? Singe?. — Waga, rzecz ciężka ; eilt ©enńd)t, etwa? ©dfiuere?. Z proc większych, ciężką wagą opatrzonych , nieprzyjaciela razili. Warg. Cez. 205.

—    Waga równa, wagi równość, Równowaga, Równoważność qu. v., ba? ©leicf;gctiud)t. Gruntwaga służy do brania wagi lub ważenia, gdy się muruje lub buduje. Magier. Mskr. Puścić wagę od grzebienia, ta gdzie uderzy, będzie śrzodek szerokości. Torz. Śki. 58. (pion). — Simil. Wątluchne dzieciątko drżąc na mdłych czaszeczkach z wagą się stawiło, czymkolwiek żyłkom pomagając. Zebr. Ow. 582. ważąc się, przeważając się, wahając, nie krzepko w kroku stojąc, itMllfenb.— Waga, przeważanie, przewaga, ut Przydać co dla wagi, abo namknąć, pomknąć dla wagi, i. e. przeważenia jednej strony. Cn. Th. 1220. ©eimcbt, Übergewicht; Boh. pfiważek. — 2. Simi-liludines : Waga na niebie, znak niebieski jesienny. Zebr. Zw. 25, Rag. mjerilo, bie Sage ant Rimmel. Już z Panny zchodziło Słońce i swym na Wagę okręgiem godziło. Bardz. Luk. 34. et 165. J. Kclian. Dz. 4. Wietrzna Waga , a naprzeciwko niej ciepło suchy Baran. Fur. Uw. E 4 b. Wagi u wozów na które postronki zakładają, libra-menta. Macz. bie Sage an ber ®etd)fel, am Sagen. — Waga u zegarów. Cn. Th. 1221. ba? ©euńdjt an ber U^r.

—    Waga, herb; krzyż podwójny, na nim księżyc rogami na dół, pod nim linie trzy tryanguły wyrażają. Europ., 3, 54, eilt Sappen. — 3) Fig. allegor. Już sie z nocą dzień zrównał, słusznej wagi wzorem. Bardz. Luk.

54. Teraz mój żywot już na wadze stoi, zdrowia lub śmierci, Past. Fid. 174. (już na schyłku, na przechyle). Wagą szczęśliwości publicznej, jest szczęśliwość rolnika. Przestr. 135. zasadą, miarą, wymiarem. — §. Moral.

27

210

W A G A N T - W Ą G L.

WĄGLIK - W A G O M I Â R.

transi. Waga, ważność, znaczenie, cena, powaga, po-    dębiny, grabiny, buczyny, sośniny, olszyny. Kluk. Rośl.

ważenie, szacunek, położenie, miejsce, liczba; ©cnńdjt,    2, 167, (cf. mielerz). Slov. Z każdeho drewa uhle pali;

tlnfefyen, ffiertlj, Sebcutung, ®rebit, Slotting; Hoss. vulg.    z każdego drzewa węgle pali; omnia in suum emolu-

3HarB. Bawarya miedzy stanami Niemieckiemi nie ma téj    mentum convertit. Jedne    drzewa na węgle, a drugie na

wagi, któraby się w proporcyi do rozległości jéj krajów    węgły. Pot. Jow. 11,    (cf.    na opał, na budow'e). ‘Wągle

należała. Pam. 84, 453. U Turka w wadze za psa ka-    żarzyste. Past,. Fid. 279. Węgiel żywy, żarzysty; Hosn.

żdy chrześcianin. Paszk. Dz. 51. idem Stryjk. Turk. B 5.    xivâgl, (ob. Zarzewie). Węgiel skropiony wodą bardziej

Dziś w lekkiej wadze a targu są nauczyciele. Glicz.    sparzy. Zmor. 328. (nie jątrzyć, nie drażnić, daj złemu

Wych. N 8. Gdy w jednej wadze są nikczemni z go-    pokój). Węgle ogniste będzie spalone na głowie jego.

dnemi, mało ozdoby Rzpltej przybywa. Budn. Apopth.    Hadz. Eżdr. 16, 54. (observ. singulärem cum collectivo).

132. Mufly jest w wielkiej wadze u Sułtana. Star. Dw.    Stali u ‘węgla, bo było    zimno i grzali się. 1 Leop,

50. Był dzielny i w wielkiej wadze u cesarza. Sk. Dz.    Joan. 18, 18. Wujek. ib.    u ognia, u ogniska; betytlt

17. W wielkiej czci a w wadze u ludzi był. Kosz. Lor. $euer, 5ïoI)lfeuer. Doznał co to jest, *węgl żarzysty na su-12 b. Solon tych, którzy u tyranów nieco mogli, a w    kni trzymać. Sk. Żyw. 2, 226. Prov. Znać jak ‘wagi na

wadze byli, liczmanom przyrównawał. Kosz. Lor. 175 b.    czeluściach. Cn. Ad. 1361.    (jak kredę na tynku, na gi-

Wincenty od mistrza Pruskiego był dobrze udarowan, psie, nic nie znać). Napisać co węglem w piecu* nie-i w wielkiej wadze mian. Biel. 183. Z tym niech cię    pamięci oddać; ct!M$    mit    $ol)len in ben Ofen fdjreiben, ber

pan bóg chowa nam na długie lata, W łasce swej, w    ^ergeffenbeit ńbergeben.    Wieczór on nieszczęśliwy, godzien

czerstwej sile i w wadze u świata. Groch. W. 160.    umaczania Pióra w Stygu i ‘wąglem czarnym napisania

A wżdy to w lekkiej wadze u ciebie! Rej. Post. SS 5.    W piecu Mongiebelowym. Tward. W. D 31. — Czarny

Sam się sobie w swojej cnocie podoba, i rozumie się jak *wągl. Kulig. Her. 112; Vind. shushen, shushoun, być w wadze przed bogiem. W. Post. Mn. 299. Prośby    zhern kaker vogel, prezhern , (cf. jak murzyn, jak kruk),

i groźby Władysława żadnej wagi u książąt Polskich nie    Kto nie pokazuje swej nauki, tak waży wiele, Jako

niosły. Krom. 174. (nic nie znaczyły). Proszę cię panie    *wągiel, kiedy go zagrzebiesz w popiele. Pot. Arg. 415.

mój, posłuchaj mię, niech ma miejsce i wagę prośba    Węgiel jak mówią, za skarb znalazłem. Min. Byt. 4, 64.

moja przed oblicznością twoją. 1 Leop. Jer. 57, 19.    (carbonem pro tbesauro invenire). Któż tu węgle gryzie?

Tylko przez wagę, wehodzim w powagę. Lub. Roz. 2l6.    zda mi się, że ci nie bardzo smakuje chleb nauki. Twór.

Pochodź, wagomiar, wagomierzyć, wagoruch, wag-    Wiecz 53, cf. jakobyś drwa gryzł, nie ochoczo. — g. Wę-

mistrz, wagociąg, wagorówny, wagostrychowny, równo- gle ziemne, są to rzeczy w ziemi się znajdujące, po-ważny, równowaga, równoioażność; ważka, ważyć, waż-    spolicie czarne, mające sposobność palenia się, tak że

ny, ważność ; doważyć, naważyć, odważyć, odważny,    zastąpić mogą potrzebę drew. Gatunek ich trojaki, są

odwaga, poważyć, poważny, powaga, podważyć, prze-    kamienne, ®teinfol)len, Cum. oglin, hul ; Ross. KaineH-

ważyć, przewaga, przeważny, ponieważać, znieważać,    hoh ymife ; drzewne, £anbfol)Icn ; ziemne, ©rbfol)lett,

zniewaga, rozważyć, rozważny, rozwaga, uważyć, uważny,    Vind. persten vogel, oglin, pezhounu vögle. Klup. Kop.

uwaga, wyważyć, zważyć, zaważyć', wahać sie, wacliać    1, 223. Węgle mineralne lub ziemne; najlepsze wy-

się; conf. wieszać, wiesić, wisieć etc.    chodzą z Anglii. Wyrw. Geogr. 416. et 431. W krainie

WAGANT, a m., w muzyce, głos do żadnego z czterech    téj rodzi się wszyslko, aż do węgla samorodnego. Boler.

głównych nie należący; eilte Stimme, hie ju feiner ber    34. ’“WĄGLIK, WĘGLIK , a, m., demin. mały węgiel;

ï)ier ipauptftimmen in ber SDOtftF gehört. Usłyszysz tam pięć    (Boh. uhljk karbunkuł); Boh. uhjjcek ; Rag. ughgljen-

basów, dwanaście dyszkantów, Sześć altów, ośm teno-    cieli ; Boss. yro.iehi»; Eccl yriwcb, eine Flehte SFoljle, eilt

rów, dwanaście wagantow. J. Kchan. Dz 221.    Slöltlcben. Marz. Na wąglikach przygrzywali sobie strawę.

*WĄGL, 'WĄGIEL, WĘGIEL, (distng. węgieł), ęgla, m.,    Haur. Sk.    91. — Szczególnie: ‘wągliki do rysowania;

WĘGLE, a, n., apud veleres colledivum singulare, si-    fftefêfofjlen.    Z rozmarynu malarze palą wągliki do rysowa-

gnißcatione pluralis; hodie Węgle, Gen. ów, plur. ;    nia. Syr. 168 —Chem. Węglik carbonium, ciało proste,

(Boh. uhel, collect, ubij; Slov. uhei, uhljćek ; Sorab. 1.    jest to zwyczajny węgiel, odjąwszy od niego ziemię,

wuhlo, wuhel, wuhleżk; Sorab. 2. hugèl ; Garn. ogl,    wodę i potaż, Śniad Chem. 78. N. Pam. 6, 320.

(ogn * ogień); Vind. vogel, vogle , vogeu, vogelje, vo-    lenftoff.—    g. Medic. ’“Wąglik, wrzód ognisty, karbunkuł.

glifhe; Bag. ughgljevje ; Croat, vuglen ; Dal. uglyen;    Syr. 511.    iskrzyk , ein feljr gcfd(trlid)cê bifcigeö ©efdmutr.

Bosn. ughgljen, ughglenak; Slav, ugljen ; Ross, yroib,    Wąglikiem go zowią, bo jest bardzo gorący, jak ‘wągiel

yi\ib, Gen. yna ; Germ bie Äoltlc; Svee. et Isl. kol, obsol.    rozpalony. Sienn. 321. —§. '“Wąglik ptak, ognik, zapa-

Scand. kol, ignis ; Hebr. nbp urere, brU gechel carbo);    lacz, spinthurnix. Pim. U N. 10, 14. eilt fabelhafter SSogel.

ca, z Niem., ber ÎBrtgcmeifter. Tr. ; Croat, vagmèster, vaga-mester, vagavecz ; Hung, megmerö, mazsósrnester ; Host. frfecoBUtHKTj. ^WAGOCIĄG, u m., Tr., prostopadła linia, perpendykuł, pion , eine fnifrecfyte Cinie. WAGOMIAR, u,

węgiel z drzewa wypalony, jest ciało czarne, kruche, Pochodź, węglarz, weLglarka, węgielnia, weghsty. znacznie lekkie, które z drzewa niedogorzałego pozo- WAGMISTKZ, a, m., wagi n. p. miejskiej, ratusznej, dozor-stało się. Os. Rud. 69. Węgiel, ciało stałe, suche, kruche, pozostałe z rozbioru osobliwie roślin. Os. Fiz.

1 , 237. Z drzewa ogień wypala węgle , a węgle potym obracają się w popiol. Haur. Sk. 90. Węgle^palą się z

z popiołów dębowych. Pam. 84, 761. ib. 83, 614; cinis infectorius. Torz. 218.

vi., kaliber, śrzednica kuli lub działa, z której wyśnię- fd)lt>ebeitb. Drży długo, jak trup blady, stawia krok wahaty. rzonej wnosi sie, wiele waży takowy    pocisk albo    d/.iało,    Przyb. Ab. 225.    Wielką klęskę obojętna i wahotliwa z

jak wielefuntowy pocisk nosi. Jak. Art.    3, 321. ber    kaliber.    obudwu stron bitwa sprawiła,    hrom. 395; (varions for-

WAGOMIERZYĆ ez niedok., kalibrować, mierzyćśrzednicę tuna).,(Boh. wahawy opieszały, poważliwy wątpiący), pocisku, a z niej dochodzić wagi jej Jak. Art. 3, 321. WAJDAŹ, u, m. , potaż dzieli się na korytowy czyli blau-Cölibrtrett. "WAGORUCH , u, m., w zegarach waga ruch    aż, i macblugę    czyli wajdaż.    Pam. 84, 764, SBatbafdje.

koł skutkująca, ba$ SRÜbrgenddjt ilt    belt Umreit.    Drócik    Potaż, blauaż i    wajdaż, jest    alkaliczna sól, którą robią

weżokrety znajduje sie pod wagoruehem w zegarkach.

Hub. Mech. 155. "WAGOSTRYCHOWNICA , y, i, Tr., śrzodwaga, bie 3łid)troage, ©tretd)tvage, ©affermage. *WA- "WAJŚPIEŃ, n p., Scobs wajśpień, opiłki, trociny. Urs. GOSTRYCHOWNOŚĆ , "WAGORÓWNOŚĆ, ści, i., Tr., Gr. 174.

prostopadłość, bie ©enfrecbtigfett. "WAGOSTRYCHO WNY, WAJNSZTYN, WAJSZTYN, WEJNSZTEJN, u, m., z Niem.

ber ©einfteirt ; Boh. winśtyn. Weinsztejn, winny kamień. N. Pam. 6, 318. Z wina długo w beczkach stojącego, osiada na bokach niejaki kamień twardy i lśniący, który przedaja pod imieniem wajnsztvnu. Kluk. Dykc. 3, 170. WAJSZTYNOWY, n. p. olej. Jak. Art. 1 , 58. ©einfiettK "WAJU dual. * was dwóch; Eccl. bjuo , 4Byxx Bacs, eu# be^be. Bieżcie ze dwa was do raju , A gdy puszczą obu waju etc. Groch. W. 558. Po obu waju osierociałem jednego dnia. Budn. Genes. 28, 45. Kto się ze mną puści z waju do obozu ? 1 Leop. 1 Reg. 26, 6. ■

n. p. wakacya szkolna, wolność od nauk, zawieszenie lekcyj ; Werten, ©cbulferien ; Sorab. 1. próżnohbotżo. Na wakacye ze szkół do rodziców przyjechał. Teat. 28, 4. W szkołach plagi tylko zyskałem, a na wakacyach tyle drugie w domu od ojca. Kras. Pod. 2, 143. WAKANCYA, yi, z., wakowanie, otworzenie się miejsca, urzędu jakiego, bte (Erlebtguiig eilteâ Slttttë. WAKANS, um., urząd wakujący, ginę erlebtgte ©telle. Królowa wakans jałmużnictwa komu innemu przeznaczyła. Żab. 11, 561. WAKANCYJKA, i, i., dem., ettt erlebtyteś 5Ïtîttci)en. WAKOWAĆ neutr. niedok., zawako-wać dok., otwierać się, jak urząd jaki nowemu urzędnikowi; erlebigt fet)n, offen fiebert, »on Ämtern. Wakowało

"WAGOROWNY. a, e, Tr., prostopadły, fenfredtt, ma* gerecht. WAGOWY, a, e, ob. Ważny, od wagi.

"WAGOWAĆ się rec. niedoli., wagusować się, z Łac. włóczyć się, ftd) fierimttretben. Żaki, wagujące się, a po swej woli biegające, z miast i miasteczek rozkazujemy wypędzać. Herb. Siat. 385.

WĄGRY , WĄGRÓW AT Y , ob. Węgry.

"WAGUS, a, m., tułacz, włóczęga, ein Herumtreiber. Wa-gusowie z szkół wypędzani być mają. Herb. Stat. 385.

Któż ciebie wagusa słuchać w tej mierze będzie? Pim.

Kam. 206. WAGUSOWAĆ się, włóczyć się, osobliwie WAKACYA, yi, z. za szkołą, oh. Wagować sie.

WAHAĆ, WAHAĆ się, "WAĆHAĆ się rec. niedok. ; (Boh. wahati morari, cunctari); chwiać się, drgać, ruszać się i tam i sam; (Etym. cf. Germ, tragen, trägen, bewegen, tracfdlt, ob. Ważyć się); Boh. wiklati se, (cf. wikłać się);

Vind. fe vartiti, fe svrazhali, potikuvatife, opadati, kinkati,

(hemetati ; Bosn. dibatise, navoditise ; Rag. vagljatise ;

Ross. BHXtuo, iuaTato, nouiaTHyrbca, noiuaniTbCfl, iuaTan,-ca; Ecd. cooópautaTHca. Wahać się idąc Ross. pa3Bii,iaTb, pa3BH.niBaib. Wahający się Ross. marnin, 3biÓKiil, 3U-ÓJCMbiH, KanKifl. Wahanie się Ross. 3bió;ieHie, 3biÓJie-MOCTb, 3uóKOCTb , KOJeóattie, KoaeójieMOCTb, Kanna (cf. kaczka), uiaTKOCTb, iranien, fcbtraufen, fdjtreben, ftd)    biskupstwo Krakowskie. Warg. Wal. 111. Kiedy króle

unb (jer bewegen, gittern. Ruch wahania, motus oscillatio-    zchodzili, a królestwo wakowało, panowie radni sejm

nis. Hub. Mech. 115. ( wielowrotny ). Drganie czyli wa-    obierania postawili. Herb. Stat. 4. Zawakow'ało wielkie

hanie strun instrumentu, na którym grają. Hub. Mech.    jałmużnictwo we Francyi. Zub. 11, 361. Wyrobię dla

147. (©cbmingnngen, wielowrot). Źórawie dla słabości ciał,    niego urząd wakujący. Teat. 38, 264. Po zejściu Kle-

gdy się po powietrzu jak łódki wacliają od wiatru po-    mensa IV. stolica apostolska zupełne trzy lata, dla nie-

ruszone , w pazurach kamienie trzymają, i tak się ratują    zgody kardynałów wakowała. Krom. 276.

w lataniu swoim. Buk. Kant. B 4 b. Nad hełmem jego dwa 1. WA<Ł, u, m., nasyp ziemi na około czego, koło obozu, szarłatne pióropusze się wahają. Staś. Num. 87; (flot-    miasta etc.; Boh. wały; (Sorab. 1. zwahw, zawahleno

tent). Co jest dobrze umocowano , to się nie waha. Pilch. Sen. list. 1, 280. Moral. Wahać się na wym być, nie wiedzieć czego się trzymać ; fcblMltfeit, un* feblüßtg feilt; Eccl. HeÄOynwfeßaioeH. Wahał się między boja-źmą i nadzieją , oczekując tej chwili , która tę srogą rozwiązać miała niepewność. Ust. Konst. 1, 144. Węgrowie *wahować s;ę (wahać się) i wiarę czjnić poczęli. Krom. 701; vacillare. Wahanie, wątpliwość Ross pa34yaibe. WAHADŁO, a, ». , pendulum, punkt ciężki zawieszony na linii prostej, i koło jakiego punktu nieruchomego tejże linii wahany. Hub. Mech. 116. eM17. baê ^enbltl, (confer, per-pendykuł); Boh. kywadlo ; Croat, terczia ; Ross. MaeTHHKi. *WAHATY, WAHOTLIWY, a, e, chwiejący się, fd)roanfenb,

Volumen)’, Sorab. 1. hrodżiżcżo, zapażeno, kulwaté umyśle, wątpli-    stówp ; Carn. namêt (cf. namiot, cf. namiatać), sasip

(ob. Zaspa), sashap, shutèna (cf. suć), preskok, (cf. przeskok) ; Vind. safip ; Croat, namet, naszćp, (cf. nasypać) ; Rag. ógrada, (cf. ogrodzenie); Bosn. nasap , zasutje, ja-rak; Slav, beden ; Ross. Ba.rB ; a) Germ, ber 2Baö, eine (Erhöhung öon (Erbe; (Lat. vallum). Nie wały ludzi, ale ludzie wałów bronić powinni. Fredr. Ad. 115. Co się chlubisz w *walech ! rozplozł się wał twój! 1 Leop. Jer. 49, 4. (w‘padolech , — zszedł padół twój. 3 Leop.). — Fig. Wał, szczyt, obrona; SM, ©cbubroetyr, ©djnbmauer, SBormaiter. Czemu nie własnemi piersiami Sami sobie zaszczytem i wałem są sami? Tward. Wł. 76. Matyasz

vàlyati ; Bosn. vagljati, obrachjati ; Hoss. KaiaTb, KaTM-Ban», KauaTb, KantiBaTb; Eccl. Bałato. Walanie, Hoss. Kanta. To wszystko społem stłuczesz, a po kęsu ciepło biorąc , walać na kamieniu na świeczki. Spicz. 128.

Korwin walem był chrześcian przeciw Turkom. Mon.

71, 828. — b) Wał, śrzodek góry długo ciągnący się.

Os. Żel. 86. bte SDîittdftrecfe eineê 23crg3. — c ) Wał, walec, wałek dem. ; Germ, bte 2öaljc, 5Bclle. Wał. wałek, którym wałkują, równają co; bte SBaltferecfoe, 2B(tlje. (walając gnieść, utaczać, kształcić). — Similiter: Ubogi (Boli. wćl stolnica; Croat, vél, czepecz, (cf. czepić);    stoły wala kredką, a bogaci złotem, srebrem, miedzią.

Hoss. CKa,iKa, cf. skałka). Zasiany len na roli cylindrem    Chmiel. 1, 155. obciąża, aż się uginają, belaftcn.— Ali-

albo wałem, od ogrodników używanym, gładzą. Przędz. ter: W foluszach sukno walają. Chmiel. 1, 227. wałku-7. — U kowalów: Wał miechowy, drzewo grube obro-    ją, rcctlfcn. —    Walać się recipr., tarzać się w błocie,

bione , z którego nogi wschodzą. Os. Zel. 87. ber 28etb    w prochu etc.;    Hag. vâgljatise; Bosn. vagljatise, privra-

baiint ant Slalebalg. Wał u kół młyńskich, rurmusowych ;    chjatise; Hoss.    KaiaTbćfl, KaTUBanca, jtdj tyentmrofiljeit,

ber SMknnt in ber SOîü^le, bteüHMe; Hoss. BajioBtiKii, bo-    int Äotjje, tin    ©taube. Walał się, jako we błocie    świnią.

pOTHÆO. Wał u młyna bywa sosnowy, dębowy. Kluk. Hośl.    Hej. Post. H    h h 5. Świnie,    gdy    pobiegają ,    rady się

2,167. Wał palczasty w młynie, sztuka drzewa obrobiona we błocie walają. Cresc. 566. Walać się w popiele, w kilka kantów z przechodzącemi przez oś jego wielu    Psalmod. 100.    Pijak po ulicach się wala. Mon. 71, 519.

piórami czyli palcami, któremi podrywają się w górę    Byłem wczoraj    u jednej po obiedzie pani, Aż się tam i sam

stępory. Jak. Art. 5, 321. bte Üîantntmeüe. Wał krosienny,    ludzie walają    pijani. Pot. Jow.    198.    taczają się,    ftc tan«

na który płótno zwijają, utok, ber üföeberbaitm; Boh.    titeln, turfelu.    — §. 2) Walać    cz.    i

lać dok., kalać ; Boh. uwaléti, us r Mapato, befubeln, befdwtwjjen. Znaleźli trupa W'e krwi uwalanego. W. Jud. 14, 14. Chwytający z półmisków przez głowę moje, włosy mi roztargali, i suknią uwalali. Xiadz. 215. — Fig. Bzecze z śmiechem uwalanym w gniewie. Pot. Joiv. 121. pomieszany śmiech z gniewem.

Pochodź, wałek, walec, walić: obalić, zwalić, wy-

k,, uwalać, zwa-; Hoss. Mapaib ,

« 'E.

w'ratidlo. Wał w warsztacie tkacza jest dwojaki , wał od piersi, i wał od roboty. Magier. Mskr. Nawój, jest wał tkacki na którym przędzę do wyrabiania nawijają. Pilch.

Sen. list. 5, 62. Płótno mknie na wał. Żebr. Ow. 128.

— Ztad: Wał płótna, tak jak o suknie: postaw sukna, eilt Sailen 8ettttt>anb. — Meehan. Słup okrągły, którego wierzch i spód są cyrkuły równe , w Polskim języku

ma swoje imię własne : w-ał i wałek. Solsk. Geom. 25' ber    walić, odiualić , dowalić, nawał, nawałność, powalić,

timber. — Anat. Trzeci z prawdziwych pacierzów : oś    podwalić, p/zywalić, przewalić, rozwalić, rozwalmy,

albo wał, axis. Kirch. 105. ber brüte !Étrbclfnod)eit tnt    walny, wolność; cwał; czwał; walczyć, walka, wałkować,

Sîncfgrabe. — Similiter: Władysław, w wał sprawiwszy    watkarz, wałkownica ; waleczny, waleczność, walecznik\

a) wełna, wełny ; b) wełna , wełni an ka , wełnisty etc.

swoich, nieprzyjaciela odgromił. Krom. 226. (w klin , na kształt cylindra).'—2. WAŁ, u, m., na wódzie, ‘wełna, WAŁACH, a, m., §. 1) koń wałaszorty. Włod. ; Boh. walach, fala; Boh. et Slov. wina, winy, wlnobitj ; Sorab. 2.    walaśek ; Slov. walach, rezani koń; Sorab. 1. walach,

żwalla; Sorab. 1. zmoha, zmohieżka; Garn. val, valôva ;    wurezanć kón ; Sorab. 2. wallak ; Vind. riesan koin,

Vind. val na vodi, valuvi, valovi morski; Croat, val;    riesenak , fhriiz ; Ross. Mepmni (ob. Mierzyn , mierzyniec),

Bosn. vao, talas, valovi, vallovi, talasi ; Hag. val; barb.    łtyrpeuT) (ob. Wnętri; Eccl. Ba.iaHUil itonb ; Svec. vallack,

talàs ; Slav, morski vàlov; Hoss. Baai. ; Eccl. Braunie,    eilt uerfdjntttner £cngft, ein ^Ballad). W Polskim kraju

Germ, bte Söelle, bte SÖOßC, SDîceveÔlVOÇJC. Łódka Piotrowa    znajduje się koni, żrzebiąt, klacz i wałachów 907,222.

jeszcze wały ma na się; adhuc fluctuât, lirbst. Art. 82.    Pam. 85, 354. — §. Tr. de hornine: Trzebieniec, eilt

Prac odwykłym^ na wały morskie nasieść kazano i ża-    UBerfdjnittener, eunuchus, wałach, któremu męski członek

gle rozwinąć. Zebr. Ow. 361. (puścić na morze, inire    urznięt jest. Macz. Muzyka gra, śpiewają królewscy

fretum). Kto wątpi podobny jest ‘wełnam morskim. 1    wałaszy. Opal. Sat. 159. (kasłraci). — g. 2* ) Obsol.

Leop. Jac. 1, 6. (wałom morskim. 5 Leop.). — Allegor.    Wałach. Biel. Sw. 121, ob. Wołoch, WAŁACHY, ob.

Rzucany na wszystkie strony wałami zdań różnych, czę-    Wołochy. — (WALANTY, ob. Walenty). — ‘WAŁASKI,

sto sobie przeciwnych. Zab. 6, 507. — Aliter: Z śrzód    ob. Wołoski. WAŁASZY, a, e, od wałacha, 2BaUacfyen ».

rosłych drzew dym czarnemi snuje się wałami. Chód.    Bękarci tak spryskowani są, jak wałasze nozdrza. Glicz.

Gesn. 15, (cf. kłębami). — $. Wałem, cwałem jechać    Wych. B 2. WAŁASZYĆ cz. niedok,, uwałaszyć, zwa-

abo iść, fhetuatim. Cn. Th. 90. na kształt ^wełn ; Boh.    łaszy ć dok., ogiera wałachem czynić, einen    $eitgft ner»

walem, (gromadno) ; Hoss. BaJioarb , nwgenarttfl , tnogettb,    fdptetben , tjm tnaHadjen; Boh. wyklestiti , (ob. Kleszczyć) ;

tnie 3Meit tnaHenb. Co mówić o fakcyach, które zawsze    Ual. skopiti, (oh. Skopić, skop) ; Bosn. sekopiti, usc-

w^ałem Chodzą przy obieraniu, jako cień za ciałem. Pot.    kopiti; Hoss. ncKa3HTb, H3Ka*aio, xoJOCTHTb , oxotfo-

Pocz. 4. Wałem iść, szumno stąpać, suwając sobą, walić    cniib, xojomy; Eccl. x^amy, xojomy Jakim sposo-

się dokąd. — Aliter: Tam krew' wielką rozlewa, wszystko    bem konie bezpiecznie wałaszyć. Pam. 85, 1,862. Wa-

wałem pada. Bardz. Luk. 2, 23. pokosem, mostem, sto-    łaszenie, odebranie sposobności ogierowania niewyzna-

sami, wali się; tnie fytngeftrccft, itt ganjen Raufen, tn gattjett    czonym do rozmnożenia ogierkom. ^ Kluk. Zw. 1,176,

©toßen fällt aÖeö ^ttt. WALAĆ cz. niedok., §. 1) taczać,    Hoss. K^a4enie , Mawa, (cf. pokładanie). 0    uwałaszeniu

tnćtljen, Ijerunttnćtljen, (cf. walić, cf. Lat. volvere); Sorab.    żrzebców. Hipp. 27. — Tr. fig. Trzebić,    kastrować;

i. walam, wahlam ; "Vind. valati ; Hag. vagljati; Croat.    nerfdjnetben, entmannen. Cudzołożnika każ    zwałaszyć.

lec rolniczy, bie SSaUbrec^e, wał okrągły dębowy, mający dwa czopy żelazne , na których osadzony obraca się ; do przygniecienia ziemi służy gładki ; do rozwalania brył, osadzony gęstemi ostremi żelazmi. Kluk. Bosi. 5, 119. — Math. Walec, cylinder. Geom. 2, 165. —    2 )

Walec, taniec, ber SBaljer, ein ïan$. "WAŁECZEK , ob. Walczyk. WALECZKOWATY, a, e, — o adverb. , kształt walczyka, une eine fleitte SBalje. Wałeczkowato flejtuszek zwinięty. Perz. Cyr. 1, 151. WALECZNIE, a, w.; Boh. walećnjk; Sorab. 1. ztrétuva? ; Vind. voinik, metar, skusovez. voiskar, voiskazh, voinik, shoudjak, shouduvauz; Eccl. paroôopeit’b ; (Boss. Ba.îenîHHK’b drzewa od wiatru w lasach obalone, wiatrołomy); wojownik, ein Krieger, tapferer i)elb, ein ©ewalttger. Krystyn wojewoda Płocki, mąż serdeczny i walecznik ćwiczony. Krom. 214. Słaby a mdły przeciwko tak srogiemu a mocnemu walecznikowi. Bej. -Post. K k k 5. Pan nasz nie jaki walecznik i okrutnik, ale król, rządzca. W. Post. W. o. Upadł na twarz walecznik przed tym , którego prześladował. Żarn. Post. 5, 555. WALECZNICA , y, z., bohaterzy ca : Vind. shoudniza , voiniza, shoudjakinja , voi-skariza , bie §elbtitn. Walecznica Amazońskiego rodu. A. Kchan. 19. — WALECZNIK, WALNIK , a, m., n. p. Młyn, którego koło zewnętrzne skrzydlaste, zowią walecznik. Os. Fiz. 358. Młyny wodne, które walnikami zowią, bywają na mocnych wodach, a w nich woda podchodzi. Solsk. Arch. 80, cf. korczak, eilte Ullterf^Iä* gigę SDîüfde. WALECZNOŚĆ, ści, z’.; Sorab. i. żtre-twarstwo ; bohatyrstwo , męstwo, bitność, wojenność ; #elbcnmuty , ©teiibarfett. AYaleczność oznacza siłę i dzielność w walczeniu. Pam. Warsz. 1, 51. Lipiń. Nie raz męska waleczność odmienia sie w niebaczne zuchwalstwo.

wa-

Czach. Tr. L 3. Uwałaszony, eviratus. Mącz. Słudzy trzebieni, albo uwaïaszeni. Kosz. Lor. 68. eunuchy, kastraty.

WALBACH, herb; tarcza wzdłuż przedzielona, z prawej kozieł, z lewej rzeka; na hełmie pawie pióra. Kurop. 5,

54, ein happen.

na

WALCE, ob. Walec. WALCOWAĆ cz. niedok., walec (taniec) tańcować, maljen, einen Sföaljer langen. WALCOWATY, WALCZASTY, a, e, — o adverb., na kształt walca, ntaljenförmic^t, cptfńberifdj. W roślinach są rurki walcowate, cylindrici. Bot. Nar. 11. Łodyga walcowata, teres. Jundz. 2, 16. Ciała walczaste, corpora cylindrica.

Śniad. Alg. 2, 167. WALCOWY, a, e, od walca, SSrtb jen ⁵ ; Boss. Kaia.ibHUH. Migdałki rozgrzewać w naczyniu walcowym, cylindrique. N. Pam. 17, 212. WALCZYĆ cz. niedok.-, Boh. walćili et walëti, zawrażditi se ; Slov. wâlejm; Sorab. 1. ztrétuyu; Vind vaditife, vadluvatife, obojuvati, obvoiskuvati, bojuvatife, metatife , fe skusiti ;

Boss. paTOBaTL, (obsol. parb boj), cpa3iiTi.cn, cpancaTtca;

Eccl. paTOöopcTBOBaTH, opy5KeóopcTBOBarn, HaTpmKnnio-ca, n04BH3aioca ; bojować, wojować, walkę wieść z kim, pasować się z kim, pr. et fig. ; fdmpfeit, (traten, frtcgen mit femanben. Walczy wódz z wodzem , a rycerz z rycerzem , Puklerz szczęk daje przy tarty puklerzem, Hartowne miecze łyskają i błyszczą, Cięciwy brzęczą, lotne strzały świszczą. Kras. Oss. B 2. Słońce z cieniem ustawicznie walczy. Birk. Zbar. Bib. Walczyły zimne rzeczy z gorącemi, W jednej kupie walczyły wilgotne z suchemi, Aż przyrodzenie lepsze ten nie mały Spór roz-jęło. Otiu. Ow. o. — §*. Walczyć na kogo, nacierać nań; auf einen lo?gel)ett, tint augretfen. Wojny ustawicznie trwają między nimi; królik na królika walczy. Sk. Żyw. 2,

Zab. 12, 147. WALECZNY, a, e, — ie adv.-, Boh. lećny ; Slov. wélecnÿ : Sorab. 1. żtretwarski ; Boss. B36paHHbin , B03ÓpaHHbiH ; Eccl. paTOÓopHUH , öaaroxpii-3HHBŁJH ; bojowny, bitny; ftrettbar, frtcgerifĄ). Na imię walecznego zasłużyć potrzeba doświadczoną w bitwach dzielnością. Pam. Warsz. 1, 32. Lipiń. Waleczny naród. Tr. — Bardzo walny w swoim gatunku, osobliwy, tęgi; tudjtig, berO, ftarf. Co za porównanie waleczne, proszę posłuchać. Teat. 11, 124. Żadnej różnicy miedzy winem białym i czerwonym nie czyni, ale walecznie łyka. Mon. 70, 361. — *§. Aliter: Hetman nie ma nic opuścić, cobykolwiek wedle czasu w potrzebie , w sprawie walecznej uczynić należało. Tarn. Ust. 244. wr walce , w bitwie, tn ber ©dilac^t.

383. Skanderbeg terni pobranemi pieniędzmi długo może na Amurata walczyć. Baz. Sk. 111. Ja pójdę i będę walczył na tego Filistynczyka. 1 Leop. 1 B.eg. 17,

32. Często na mnie walczyli od młodości mojej ; ex-pugnaverunt me. Wrobi. 304. *WALCZERZ, a, m, walczący, bojownik, ber Kämpfer; Croat, boritel; Eccl. 1104-BH5KHMH, no4BH3aTe4bHbifi. Pospieszają się do nas ci nocni walczerze, niosąc już z sobą łańcuch wiązać ręce wasze. Baz. Sk. 561. WALCZYK, a, m., demin. Nomin. walec ; Boh. walcek ; Boss. KBTOUHKTi ; eine Heine SBalje.

W kompasie magnesowym igiełka śrzodkiem swoim zasadzona jest na walczyku , na którym ma ruch zupełnie wolny. Jak. Mat. 1, 285. na sztyfciku.

Waleta, wale, ber Slbf^ieb. WALEDYKCYJNY, a, e, po-

213

WALBAGH - WALEC.

WAŁECZEK - WAŁEK.

‘WALE, z Łac. vale* bądź zdrów’, żegnając kogo, 5Salc ! łeb mofll. On dzień przyjdzie, którego dusza ciału ma dać smutne wale. Kulig. Her. 194. bn§ traurige Sebemobl, WALEDYKCYA , yi, z., pożegnanie, żegnanie kogo, ob. ob. Waleta.

WALĘ, ob. Walić. WALEC, lea, m.; Boh. walec; Carn. żegnania się tyczący, 5lbfd)tcb3 *. Waledykcyjną poseł vâlar, valer ; Croat, vàl , talés, czepecz; Bosn. polugga ; miał audyencyą. Tr.

Boss. CKaÆKa , naioiCL ; — §. 1) wał,    sztuka drewnia-    WAŁEK,    lka, m., dem. Nom. Walenty, Gelten,    Valentin.—

na wałkowej postaci. Jak. Art. 3, 321,    Germ, bie 28alje,    Prov.    Na ś. Wałek,    niemasz pod lodem balek.    Tr.

bie SBefle. Kiedy się ciężar poziemnie    ciągnie, dla uła-    SDłatljet? bridjt (Eté, ftnbt    er fein? , (o mad)t er    ein?,

twienia mu biegu, kładą się pod niego    walce. Bog. Dos.    WAŁEK ,    łka, m. ; (Boh.    wâloweek, wâlowee    stolnica    od

2, 240. Jak. Art. 3, 49. Walce do przetoczenia z miej- makaronów); Sorab. 1. wahla kulecżk, (wawk, walik , sca na miejsce bardzo ciężkiej rzeczy, bywają dębowe,    walzik, walcżk * wiązanka); Vind. valei, vatizh, rolo-

bukowe. Kluk. Boil. 2, 167, Boss. Me4ßl>4KH. — Wa-    vez, nudelnjak , triblovez ; Boss, bb^hh'l , Ba-ient ; Eccl.

BiiiHKT), Baaem., Kpymio; mały wał do toczenia towa-    Kchow. 262. Na waletę chciał się z nim do woli nacie*

row, eine Heine 2Balje, cine 5KoUe. Palanga, wałek, okrą-    szyć Lub. Roz. 477.

g/e drewno, które pod ‘ciesi albo co takowego podk/a- WALIĆ cz. niedok.\ (Boh. walèti, waliti « walać; uwalili dają, i na nim taczają. Mącz. Wałek, naczynie dre- posse volvere) ; Sorab. 2. wali sch; Rag. vagljati ; Corn. wniane okrągłe, którym ciasta wałkują. Wiel. Kuch. 433.

Wałek u maglów. Kluk. Rośl. 2, 167. bnô SDîanbcl^olj.

Wałek, koło którego co obwijają ; bflS SBirtellmlj , bte Söalje. Dawne księgi około wałków obwijano. Odym.

Św. B b 5 b, Ross.

ku, (ob. Zwitek). Wałki kuchenne do rozpłaszczenia ciasta. Kluk. Rośl. 2, 167. baö 20irfl;i)Ij, SBalfcr^oIj / t>en ïeîg au^llbe^ncn. Wałek do wałkowania , którym wałkują, równają co. Cti. Th. 1221. Wałki u gospodyń do rozcierania maku etc. Âluk. Rośl. 2, 167. wiercirnaki,

9îeib()ôljcr. — Math. Wałek, bryła miedzy dwoma kołami równemi i równoległemi zawarta. Jak. Mat. 1, 152. cylinder. — §. Traust. Wałek czego, składanina czego, fałdy grube; ein SBulft. SBtcfel, cine bicîe gälte. Wałki u kolan nosi. Tr. WAŁEM, ob. Wał. WALENIE, ob.

Walić.

WALENTY, ‘WALANTY, ego, m., imię świętego, Valentin.

Walanty Wróbl, tłumacz ‘zołtarza. — Medic. S. Walentego niemoc , rzucawka , wielka choroba , wielka niemoc , kaduk. Sk. Żyw 1 , 384. Mącz. Sienn. 261 ; sejmowa choroba. Boh. Dynb. 2, 105, Virid. fhenvalentinova bo-lesn, flied , podaviza , padnost, skernina; Slav, goropad, velika nevolja; Ross. uepnaa hcmoutb, yTHHt, bie fc^rucre Sïranfl)dt, bte fnflenbe @nd)t. Wielką chorobą nawiedzeni wzywają ś. Walentego. Farn. pr. Zwykli ludzie z nabożeństwa pościć ku ś. Apolonii i ku ś. Walentemu, aby ich bóg uchował , przez przyczynę ś. Apolonii od bolenia zębów , i przez zasługi ś. Walentego od ciężkiej onćj a okrutnej niemocy. Rrbst. Nuuk. Q 4. Uzu-cawka, wielka niemoc, padaczka, ś Walentego choroba, ś.

Walentego niemoc. Spicz. 131, 132. et 236. Mówiąc o wielkiej chorobie , powinno się mówić: niech śpi jak święta ziemia, wielką chorobę rniew’a P. N. N. albo też: święty Walenty, wdelką chorobę miewa P. N. N. Mon.

74, 558. — § Jeśli białogłowy będą o złych rzeczach myślić, Walentymi ciskać, takie pewnie wyrodków i cudów narodzą. Sak. Pt obi. 217.

WAŁĘSAĆ się récipr. niedok., tułać się, błąkać się; Garn. potępam se, pohajkuvam , klatiti, klatem , ßermn tl’reit, jjenirn [treffen, fyfwm Stegen. Tatarowie na jednym miejscu długo nie mieszkają, ale się po polach wałęsając, mieszkania sobie odmieniają. Gwagn. 594. Samopas wałęsali się, a gdzie je noc zagnała, tam swe sidła mieli.

Pilch. Sali. 151. Książę Władysław w ubóstwie obłąkany tułacz i w niezupełnym rozumie wałęsał się. lirom.

325.

lesie wali buk smagły i ‘rodne dę-. Ten buki twarde i jesiony ścina,

valim; Croat, vàlyam ; Ross. b<uhti>, BaJtflTb, (cf. walać; cf. Lat. volvere; cf. Graec. ßodlcoj; obalać uderzeniem, rozwalać, zwalać; umroäljen, îiteber roäljen, btiiftürjen, [ńnftrecfen. Walić dom, mury, ściany« burzyć, jertrüttt« cbhtokt» , cBHTonetcb xiçga na wał- ment, entreißen, oemmften. Dawni przodkowie gniew nieprzyjaciołom wolności, ścian i wszystkiego ich mieszkania waleniem oświadczali. Warg. Wal. 197. Uderzyli w on dom, tedy się obalił, i było wielkie walenie jego. 1 Leop. Math. 7, 27. (był wielki upadek jego. Bibl. Gd)\ Itmfturj, fêinfturj. Walić drzewa etc., wywracać, obalać, ścinać ; Säume täflen , umbauen bitiftürjen. Ziemia drży, kiedy walą W lesie surowe dęby twardoostrą stalą. Kanc. Gd. 177. Topor by. Miask. Ryt.

Tward. Wł. 244

Ten wielkie sosny i jedliny wali. P. Kclian. Jer. 75. - Śmierć, jak gbur kosą trawę, młodych, starych wali. Stryjk. ded. Tamże dopiero waleniu porażka była podobna ; tum vero similis ruinne slrages erot. Warg. Kurc. 29, Walić cokolwiek, wywracać, przewracać; ummerfen, nteber merfen, umftürjen, ßinftürjen. Koń kłóty ostrogami, wali , łamie , psuje , Cokolwiek mu zawadza i co go hamuje. P. Kchan. Orl. 1, 55. Wali co wiatr, woda, rzeka, gwałtem porywa, bierze, niesie, sypie, ruit. Cu. Th. 1222, mit fid) [ortrefßen; Ross. Ba-iewHHKi obłam leśny, yBaJiHTb pędem się brać precz, npHBaJHTb przybić do lądu. — Recipr. neutr. Walić się « obalać się, upadać na ziemię, runąć; ßtnfaHen , (jtiiflürjen, Umfallen, eiiifaHen, ein [tür jen ; (Croat, vrussûjcmsze corruo , orimsze , (cf. wzruszyć); Vind. valitil’e, na okrog tezhi * ciec na około, valiti, potokuvati, tezhi « potokiem ciec). Zamków nie naprawują , a dają się im walić. J. Kchan. Dz. 186. ein« ftürjen, jufummen fatten. Mamy bażantarnią, a stodoły się walą. Kras. Pod. 2, 50. Gniłki, co się walą, zbudowane będą. 1 Leop. Eiech. 36, 10. Tam i sam niech się wali pałac rozrzucony, Drzwi niech puszczą, niech będzie filar obalony. Bmdz. Trag. 52. Dom walący się. Pilch. Sen. list. 79, Sorab. i. zpadacżne, (ob. Spaść); Croat, urusslyiv, ( cf. wzruszyć). Któżby patrzył bez trwogi, a tu się machina świata wali, powietrze z gwiazdami się chyli. Bardz. Luk. 24. Dąb podcięty z ogromnym rumorem się wali. Tward. Wł. 92. ftitrjt lim. Obok jego trup się gęsty wali , od razów nieprzyjacielskich.

Waleli się nielknieni, jak im podciął nogi, ceciderunt. Zebr. Ow. 179. Dziwuje się rol-niczek , gdy się w jarzmie wmły Chodząc walą , i kładą na ziemi w brózd poły. Zebr. Ow. 177. Co powoli wzrasta, to się spieszno wali. Pilch. Sen. list. 3, 88. (pred -WALETA, y, z., z Łac. vale; żegnanie, rozstanie się, roz-    szy upadek, niż powstanie). — §. Walić cz. niedok.,

brat; 3tf>[ćf)ieb, Scbcrool)!, 3lDteu. Uciechom świata, które    WALNĄĆ jedntl., gwałtownie uderzyć, bić, grzmotnąć,

bnrauf loSarbeiten. Nie żałuj kija , wal dobrze. Teat. 27, 111. Walmy, walmy co mocy. Teat. 55. e, 42. Jak wzięto walić w łapę odlewane pyty, aż spuchła. Teat. 42.

214

WAŁEM - WALETA.

WALIĆ - WALNĄĆ.

mię zdradzały, Wypowiadam waletę, wszystkiej próżnej palnąć, tęgo nacierać; gemaltfam fd)lagen, [toßen, matfet chwale Także rzekłem wale. Kulig Her. 216. Uczynię ci raz ostatni tę łaskę, i to na waletę. Teat. 27. c, 55.

Żałosna waleta z odjeżdżającym Janem Kazimierzem.

e. 33. Na inszych bieży, bije, wali, siecze. P. Kchan.

ga kamienie do góry. Petr. Hor. 2 C b, not. «dźwiga on waląc na górę kamienie, które zawsze na doi się zwalają». — (WALIZA, y, z, z Franc., gatunek kufrów karecianych , eine SBaHife ; Croat, vails, valish ; Ross. cyMKa, cyjnonna, (cf. suma, sumka).

Orl. 1, 554. Dzik uchodząc kęsom chciwym, wali krzywą szablą, kędy się nagodzi ; falcato vulnerat ense. Zebr.

Ow. 101. Pojźrzyj panie, jak swe na mnie siły walą nieprzyjaciele. Ryb. Ps. 4. — §. Walić na kupę, gwałtownie rzucić, sypać na kupę; auf einen Raufen roerfen, WALKA, i, i.; Boh. walka; Vind. boi, bitva, metanje, jufanttnen werfen. Zenon wszystkie sprawy i zabawy gma-    bijenje, skufhenje; (Ross. Baina    ścinanie drzew); woj-

twa i wali na kupę, twierdząc, iż nic rzeczywistego nie    na, bitwa, bój; Ross. óopOTbe ,    óopbóa, opymeóopcTBO,

ma. Pilch. Sen. list. 3, 29. Walić co gdzie, na co « hoj-    cpameHie , onojneme, no4Biirb ;    Eccl. óopóa, paioóop-

nie sypać, rzucić, wylewać; retd)ltd) tyinfd?ütten, |&ttimer*    ctbo, paTOBanie , HarpnwHeHie (    cf natrzeć), noABHrs,

fen. A w faraona, pomnisz,    gdy się    był zapalił, Jak    ber $trieg, $ampf, (Streit. Przywodził Atenczyki do tego,

na asa garściami obrączkowe    walił?    Treb. S. M. 11.    aby walkę podnieśli przeciwj Filipowi. Eraz. Jez. L 3.

Walą wszystko na grzbiet, na    stroje,    także kilka wio-    Walka bogactwa, walka skarby niszczy, Uporny skacze,

sek przestroją. Pilch. Sen. list. 356.    Ukąsiwszy pióra,    a niewinny piszczy. Rej. Zw. 228 b. Próżna jest walka

wali na papier najuroczystszą    na nią    cesyą wszystkich    na polu, jeśli pierwej nie będzie rozmyślne a rozważne

uporna a niesprawiedliwa , Nigdy fortunna, ni dobra nie bywa. Rej. Zw. 228 b. Walka miedzy czartem a między człowiekiem nigdy ustać nie może. Rej. Post. K k k 1. Toć jest boju i walki duchownej początek. Dambr. 141. Nigdy się najmędrszemu walka nie poszczęści, Gdzie przeciw argumentom szable albo pięści. Teat. 43. b, 67. Miłość w twym sercu walkę staczała daremną , Wyrzekłeś się nadziei złączenia się ze mną. N. Pam. 5, 217.

dóbr. Ossol. Str. 3 wylał na papier, er goß eê aiifS *)3a* postanowienie w domu. Rej. Post. K k k 6. Walka pier bin, furnierte e$ f)tn. -- Recipr. act. Walić się, wałem lub cwałem iść, ßuctuatim ire, suwając sobą; ftd) rnobtn mdljen, rcdljettb, mogenb $tn bemegen. Smok na-strożywszy grzywy wali się po ziemi przesmykiem. Chrośc.

walkaf; Boss. Baaa.it>mHKE ; Germ, ber Sßalcfer, $ud)roab fer ; wałkarz, który bieli płótno, sukno, albo też szaty chedoży, fullo. Mącz Wałkarz, pilśniarz, blecbarz, ful-lo. Dosyp. Y 3 h. WAŁKARCZYK, a. m., czeladnik wałkarski, ber Stfalfergefelle. WAŁKARSKI, a, ie, WALKO WN1CZY, a, e; Boss. Bajfl4bHbiH ; do wałkarza należący, SBalfer * ; Sorab. 1. walkarski. Blecharski, wałko-wniezy. Dasyp. Y 3 b. Wałkarska nauka, fullonia. MaLcz. WAŁKON, a, m.. powsinoga, wagus, tułacz, wałęsacz; ein 33agabttnb, .'perumftreidier. Bndtk. WAŁK0N1Ć cz. nie-dok., uwałkonić dok., pomiąć, poterać ; jeffnütteln, oer* berben. Bndlk. — §. Wałkonić się, wałęsać się; ftd) \)t> rant ftoßeu, herum treiben. Psy powinny mieć także swoje wyznaczone ordynarye, a to dlatego, aby się nigdzie indziej dla pożywienia nie wałkoniali: psują się bowiem dlatego psy. f/aur. Ek. 55. — WAŁKOWAĆ cz. niedok.\ Boh. walchowtfli ; Sorab 2 walkowasch, (walka folusz); Vind valati , povalkuvati; Boss. Ba.iflTb, yßaaflTb ; wałkować pończochy etc. walać; malten, j. 33. (Strumpfe. Ciasto wałkować Boss. cynmb , c}rny. Wałek drewmia-ny, którym ciasta wałkują. Wiel. Fuch. 435. Jedne ciasta bardzo rzadko rozczyniają się . inne twardo do wałkowania. ib. 426 Wałkować ziemię, gładzić, równać; gletd) madjeit, ebnen. Wałkowanie roli do siewu różnych nasion. Przędz 8. Troja z ziemią w równi stoi, jakby ją u wałkował. Bal. Sen. 12. — Fig. Wałkować twarz, zmarszczki gładzić ; bte ©eftd)t$runjeln glatten, ebnen. Trefi się stara, wałkuje i stroi, Jednak jej przecie cale nie przystoi. Zegl. Ad 68. Niew. — §. Transi. Wałkować. zwałkować kogo, sprać go, tego mu skórę wyłoić ; einen matter burebgerben, burd)malfen. Ty mi za wszystko odpowiadać powinieneś, bo cię tak zwałku-

Ow. 162. Widzieliśmy z daleka, sześć koni trochę lepszych , liczna czeladź dworska Wydała , że się wali godność podkomorska. Weg. Org 23. że podkomorzy ku nam się rusza, jedzie ; baß er ftd) JU ling wrfügt, JU unâ ^ergeroKt fontmt. Omisso pronotnine: Otóż pan mój wali. WAŁKARZ, a, m. ; Boh. walchar; Slov. wałcliar; Sorab. 1. Teat. 8. b, 27. (przyjeżdża). Do morza się walą biegiem rozpędzonym rzeki. Otw. Ow. 19. gwałtownie się rzucają, wpadają; fie rollen bin, ftrömen bin. — Simil. Wali się jaka gromada, sypie się, hurmem przychodzi; eine SOîenge, ein Raufen ftrömt fjerbet). Wali sie tłum z jam swoich łuską obwiedziony. Bardz. Trag. 104. (confer, mrowisko kipie, wre). Pojźrzał potyni po polach, ano się lud wali, Starzy, młodzi, bogaci, wielcy też i mali.

Rej. Wiz. 82. Już się ciekawsza niżli nabożna gromada, Wali w kościoł, i ławki najpierwsza zasiada. Węg.

Org. 25. Nie przez wały tylko, lecz bramami wojska nasze walą. Leszcz. Class. 79. Waliła się za posłem kompania , Z wielu rycerzów cna asystencya. Auszp. 56.

Walili się nań, aby się go dotknęli , ci co jaką chorobę mieli. 1 Leap. Marc. 5, 10. Gdy gwiznę, wnet do mnie ptastwo kupami wali. Boh. Kom. 5, 23. Ściął Al-cyd Hydrze głowę, tysiąc się w niej wali. Nar. Dz 1,

60. nagle wyrasta, wyskakuje, wyjawia się; fprittgen ber* nor, fontmen junt 3Sorfd)ein. — § Walić winę na kogo* zwalać, bte 6d)ulb auf einen fcßteben, t>on ftd) auf tfm ab* mâljen. Do zazdrości Wo Dani nie widzę przyczyny, Nie racz proszę, niesłusznej walić na mnie winy. Treb S.

M. 43. — g. 2*) Walić, wałkować sukno, ütud) malten.

Folusz dla walenia sukien na potrzebę UO. Bernardynów. Vol. Leg 5, 452. WALINA, y, ź., walenie się, upadek, runienie; baê £infturjen, ber (Etnfłurj. Taż cię przywali walina samego. Past. Fid. 180 Walmy rozwalmy, ruiny, bie ÎTÜttintcrn. Arystyd Xerxesa poraził, a ojczyzny waliny do ozdoby swej dawnej przywodził. Warg.

Wal. 209. T;k ich zwojował, że i same miast waliny porozwalał. Fall's. Fl. 3i. WAL1STY, a, e, — o adverb., toczysty, ftd) mdljettb. Sysyfus ustawicznie waliste dźwi-

216

WAŁKOWATY - WALNY.

W A Ł O K O P - W A N D A.

o adverb.,

pisze. ib. 1. b, 46.

Walnie mi sie udaje. ib. 45. b, 56. 'WAŁOKOP, *WA-ŁOSTAW, u, m., WAŁOSTAWNOŚĆ , ści, l, nauka kopania i sypania wałów , fortyfikaeya , bie 0d)anjfunft. Tr. *WAŁOŁOMNY, a, ie,—-ic adv„ łamiący wał, ferait* iCtibredJCitb, mcillelmecfeenb. Broń wałołomna. Chodk. Kost. 43. WAŁOW1TOŚĆ, sei z., tułowitość , bil’ Tbcfletbtg» feit. Bolesław żartkość koni swych a wałowitość nieprzyjacielskich na pomocy miał. Krom. 135. WAŁOWl-TY, a, c, — o adv, tułowity, ciężki; btcflctbtg, fdjwer. Wałowite konie pod sobą mieli Krzyżacy, dlategoż nie mogli wczas od brodu naszym zabieżeć. Krom. 331. — Wałowity. walny, tęgi, potężny; ftarf, Jttadjłlg, maefer, tücfytig. Konrad z wałowitym wojskiem granic Polskich dochodził. Krom. 173; (validus). WAŁOWY, a, e, do wału należący, ©all«, beu ©ad belreffent); Eccl. Ba.iOBbiil. Wieniec wałowy u Bzymian dawał się temu, który obóz nieprzyjacielski wziął. War#. Wal. 26. (ber Sagcrfranj, ©aKfrattj, vallaris corona). — Miner. Wałowa ziemia, która śrzodkiem pagórka czyli wału długo ciągnie się, i koloru nie odmienia. Os. Żel. 87. ©allcrbe, lit ber SOłtt* telfłrecfe eineô $ügelô.

Dobrze tak , walnie, ib. 36. b , 58.

ję. Teat. 50, 33. WAŁKOWATY, a , e , wałkowi podobny, rcalitdjt, twe eilte ©al$C. Wałkowaty, okrągłodługi. Cn. Syn. 258, Sorab. 1. podowhakulwatć.

Drążek żelazny wałkowaty. Hub. Mech. 86. WAŁKO-WNICTWO, a, n., trudnienienie się wałkowaniem, bie ©alferfuttff. Dasyp. Y 3 b, Slov. walcharstwj.

WY, a, e, — o adverb. , do walka należący, ©aljCtt « .

Miarki prochowe są pudełka wałkowatej postaci. Jak. Art.

5, 50L. Moździerze bywają wałkowe, stożkowe, kulowa, gruszkowe, ib. 2, 23. Walczyk, ozdoba archite-ktońska , opaska wałkowe wypukła. Jak. Art. 3, 321.

WALKOVVN1GA, y, ź„ narzędzie wałkarskie , prasa wał-karska, stolnica wałkarska ; ber ©alfertifd). btC ©alfcr» preffe. Wlod., Slov. walchârna ; Sorab. 1. walkarna ; Garn. valavnèza; Hoss. na.ia.!LHa folusz, (naieHOKT. gatunek wałkowanych pończoch).—WALNĄĆ, ob. Walić. WAL-N1K , ob. Walecznik. WALNY, a, e,— ie adv., powszechny, generalny, główny; allgemein, §aupt»; (Doli. walnj walący się, nawalny, walem gromadne, nawalno; Hoss. nonaibiłUM 1. epidemiczny, 2. powszechny; BadOMl nawałnic, hurtem, BaiOBOH Topr& hurtowy handel, cno4-naib hurtem). Sejm walny. Stat. Lit. 67. Apelacya ma być na wielkie ‘roki, albo na sejm walny. Tarn. Ust. 71. WALTOBNIA Grono bogów do walnej rady zebrało się. Przyb.JLuz 6.

Każdy powinien przyjść na procesyą walną w dzień panny Maryi. Bzów. Hoź. 105. Kośeioł post walny złożył na czas wiosny, kiedy na nas takie odmiany powietrza, jakie 'zimie, nie napadają. Heir. Wod. 218. (post wielki). Nauka walna wszystkie zawierająca w sobie , albo też umiejętność walna, encyclopaedia. Cn. Th. 481. Puściłem się ścieżką na walną Babilońską drogę prowadzącą. Zub. 2, 119, ć06. Gościniec). Zapłaciwszy na Wiśle mostowo , na walnym trakcie szukałem noclegu. Zab.

14, 274. Przebiega kraj walnym gościńcem w powozie pocztowym. IV. Ham. 14, 177. Bitwa walna, generalna , n. p. Wojewoda Wołoski nie śmiał się walnie potykać z Olbrachtem.j Biel. 455. nie śmiał walnej bitwy stoczyć, er magte fein j)auptrcffen, feine allgemeine ©d)lad)t. Gdy nieprzyjaciela prawie na głowę porażą, wtedy to walną bitwą zowią Tarn. Ust. 263. Skander-beg walnego pojedynkowego zwycięstwa utrzymał. Baz.

Sk. 255. — Walny, tęgi w swoim rodzaju, łepski, przedni , głównie dobry, główny; ftarf in feiner 2lrt, mac« fer, brat), Ircffltd). Bitwa lak walna była, że nieprzyjaciel tył podał. Warg. Cez. 55. (tak żwawa). Wojska 14 tysięcy , jeszcze to nie jest poteneya walna. Jabi. Buk. H 4. Chciałem być najwolniejszym tłumaczem, nie tylko W ANDEL, dlu , m., n. p. Jeśli zyd sędziemu swemu w

winie pieniężnej, którą wandel zowią, będzie znalezion być winien, kamień pieprzu- niech sędziemu zapłaci. Herb. Stat. 569. ©elbftrafe ber 3ubcit.

WALKO-

i z. , narzędzie muzyczne dęte, z Niem. baê ©alblmrn ; Hoss. BaJiTopHa. Niedźwiedź ten wyuczony, do waltorniów dobierał głosów, kiedy mruczał. Zab. 12, 92. — g. Waltornia, głos pewny w organach. Magier. Mskr. WALTOBNISTA, y, w., muzyk grający na waltorni, ber ©albljormft ; Croat, rogopussecz ; Hoss. Ba.iTopHHCTB, po?KeiiHHKi>. Waltorniści odchodzą, powtarzając grany vivat. Teat. 52. b, 64. ib. 1 , b. 52.

WALWAS, u, m.

źniejszćj. Os. Żel. 49, eilt ©cfyeffcl.

WAŁ W ULA, ob. Zalkanka, Zatyczka. WAM, *WAMA, ob. Wy. WAM BOBEK, ob. Weborek. WAMPIR, ob. Upiór. WAN, ob. Wen WANATKI, ów, plur., gatunek jabłek, eine 2lrt 9lepfel. Rydel.

■WANCZOS, ‘WANDSCHOS, *WANSZOS, u, m., Wand-schos, parietis contabulatio , quasi dicas sinus maceriae s. parietis, deszczki do ścieńczenia. Klon. Fl. D 5. (wasiłka, Germ, ©anbfc&oß, ©agenfdip#, ftaftyolj, ©taltyolj, bmtne ütafelbretter, cf. |ifpenftâOe « KlepkiPo Wiśle trafty płyną i z zbożem komiegi, 1 ciosane wanczosy, tuż pod same brzegi. Zbił. Żyw. B 2. Stryjk. 709. Gród. Dis. C 2. Od sta wanczosu groszy 24. Vol. Leg. 3 , 60.

zawiera w sobie korzec miary tera-

won.

sens, ale i słowa wyrażając. Kłok. Turk, przedm. Walny bankiet. Hor. Sat. 186. Sam byłem w kuchni, będziesz miał obiad walny. Boh. Kom. 5, 276. Był obiad, podwieczorek, wieczerza, bal walny, Pan starosta odprawił WANDA, WENDA, y, z , imię sławnej królewny Pol-wjazd swój tryumfalny. Wetg. Org. 52. Walny był z niego gospodarz, i dobrze się mający. Teat. 54. c, C 2.

Kurtka walna, zda się mi do pola i od słoty. ib. 3, 10.

Walny chłopiec, ib 47, 7. Ożenić się dobrze, najwal-niejsza rada. ib. 43. b, 31. Walny sposób ib. 1, 26.

Aktor ten walnie każdą gra rolę, i z tą się dobrze po-

skićj, która się w Wiśle utopiła, bte ^rtiljcffilt ©attba ; (Hoss. Baiua gatunek wiersz do łowienia ryb, BaH40B-mmcB rybak wierszą łowiący). Była Wenda urody nadobnej, tak że słusznie ja Wenda, jakoby wędką nazwano, bo uroda jej przypatrujących się ku sobie pociągała. Krom. 37. Do komina drew przykładają, i Wandy grają.

Mon. 73, 433. (pieśń Wandzie — §. Pływa po    geiltttMttb); paklak, grube płótno do pakowania ; spacftucty,

Wandzinćj wodzie. Klon. . B \ b, ot. «Vistula, alias    grobe ©atfletnmanb. Konopie są użyteczne do powrozów,

Vandalus».    sieci, wańtuchów. Syr. 824. — §. Wór z takiego płó-

WANDALSZCZYZNA, y,    i., wszystko    co    się    tknie    da-    tna, na chmiel, wełnę etc.; ein $opfenfacf, SBoHfrtćf «. f. tt).

•wnych Wandalów, dziczyzna Wandalska    , 93anbalt$nt.    Chmiel oberwany do    wańtuchów wkładają dla wywie-

Wandalszczyzna i    Gotczyzna w pisaniu i    w mówieniu.    trzenia. Haur. Sk. 77.    Naładował wańtuchy wełną. Jabł.

Mon. 73 , 149.    Ez. 49. Wańtuchy wełną natkane. Stryjk. 455. Gdy

WANDLOCH, WANTLOCH, u, m., z Niem. baê SfBanblocty.    mury tłukli Rzymianie baranem, nabrał wańtuchów wiel-

Wandloch dziura z pieca hutnego w *oszow ogień prze-    kich , kazał je natkać plewami a z muru zwieszać , aby

puszczająca. Torz. Śkł. 37. Wantloch się zacznie dwa    rogi barana nie mogły dochodzić do kamienia murowe-

cale wyżej nad tygle. ib. 59. Sklep spodni w piecu    go. Jer. Zbr. 70. — §. Allus. transi. Wańtuch , kałdun,

trzeba aby ku wantlochowi był wyższy, by ogień tam-    brzuch; ©acf, biefer Saucty, 50amft. Więcej najdziesz ru-

tędy wybuchający miał    lepszy wylot.    ib.    49.    mianych między ludźmi prostemi , którzy brzucha , jako

WANIAC, ob. Woniać.    wantucha, nie natkają, niżli miedzy zacnemi ludźmi. Rej.

WANIEK, ńka, in.,    vappa. Cn. Th. 1223,    wińsko sple-    Zw. 158. Dostatki w    wańtuch wetkał wszystkie; in vi-

śniałe wywietrzałe.    Włod. fctyimmltger, öuSgenutterter Söettt;    seem. Zebr. Ow. 215.    et 506. et 62.

Slov. zwetrałć wjno , podcezky, nâklonek.    *WANUS, a, m., z Łac.., człowiek próżny, ein eitler

WANIENKA, i, z., demin. Komin. wanna,    eine    Heine    Söntt»    Sftenfcty. Ludzi nadętych zowiemy durnemi, próżnemi,

ne. Udziałał wanienkę miedzianą. 1 Leop. Exod. 58, 8. wanusami. Petr. Et 267.

WANIENNY, a, e, do wanny należący. Włod., bie 2Ban* WAP' ia , m., Rusticanum vocabuluin, idem quod wnętrze, ne betreffenb, SBannen».    żołądek, ber SDłagen, ut kręci mi    się abo    zwija mi się

WANILIA, ii, z., epidendrium    Vanilia.    Linm.,    roślina,    na wąpiu, usurputurque proprio et    translato    sensu: gry-

gatunek Podszewnicy; nie ma właściwego korzenia;    zienie w żołądku mam, żołądka bolenie mam, rupi mię

strąk jest przyprawą czokoluty. Kluk. Dyke. 1, 199.    co, źle mi jakoś; iłem markotno mi, gniewam się. Cn. *

Krup. 5, 113.    Th. 1225. id; tyabe Saudjgrimmen, pr. et fig., Dudz. 66.

*WANKUJE w domu, tłucze się, straszy; e§ fpucfet, e3    (Carn. vamp * gruby tłusty brzuch; Germ. Söantpe ; Rag.

roanfet, e$ getyt nm im $aufe. Tr.    etc. vapiti vodferare).

WANKUS, a, m., gatunek łopaty górniczej, do miotania *WĄPIE, ia, n, [z niem. 2ßampe; brzuch; Carn. vamp, (ob. wody w rynnę; eine SBafferfdtmenfe. eine ©ctyattfel ber 33erg*    Wąp'). Gdy się wątroba jątrzy, nieustawóczny ból czło-

leute, ba3 SBaffer auf bte Sftinne JU fctyattfeltt. Tr., (Slav.    wieka dzierży ; ‘abowiem podczas popadnie, podczas też

wankus; Hung, vânkos ; Croat, vajnkush cervical, we-    ucichnie, boku prawego wąpie napuchnie a twardnieje,

zgłowie).    Sienn. Tek. 88. W prawym boku wąpie twarde, ib.

WANNA, y, z., (Wanienka dem.)-, Boh.    wanna;    Sorab. 1.    896. — 2]. Żółta niemoc, jeśli się    po ograżce pocznie,

et 2. wanna; Carn. kopliza ;    Vind. kopelniza    ,    nizhke, - a miękkie będą wąpie, nie bardzo    szkodzi.    Sienn. 572.

nifhke , (cf. niecka); Croat, banya (ob. Bania), bedeny; WAP1ENNIA , i, z., WAPIENNICA , y, z. ; Boh. wapenice; Bosn. badégn , kaçça, badgnię;    Ross. Barnia, nami,    na-    Cum. apnenza ; Vind. apnifhe, apna pezh , apnia    , apni-

mitCL; (Eccl. Kamilli, młitłch    b* óaHt ) ; Germ,    bte    za; Croat, vapnènicza ; Bosn. japneniça, klaçniça    ; Ross.

Söanne; kadź wielka, w której się kąpią; bte 33abetl)anne.    H3BecTitaa nem,; wapienny piec, ber ^alfofett. Sprawił

Wanna miedziana. 1 Leop. Exud. 58. Wchodząc do    siedm cegielni albo wapiennie dla gotowania materyi do

wanny, ma być kąpiel letnia. Comp. Med. 542. Stem.    kościoła. W. Post. W. 3, 218. Sk. Dz. 202. WAPIENNIK,

Cyc. 368. — §. Transi. Wanna « kąpiel, kąpanie się;    a, m. ; (Boh. wapennik ; Carn. apnâr ; Vind. apnar,

baê 33ab, baö 23aben. Wanna, albo jak zowią łaźnia.    apnovez; Croat, vapnnr; Rag. japnenicjar, klaccinar;

Syxt. Szkł 63. Na wilgotną wątrobę wanny pocące do-    Slav, krecsàr); który wapno pali, calcarius. Macz. ber

bre są. Comp. Med. 270. Sienn. 456. ©dptpflber. Na tę    Słalf&reuner. WAPIENNICZY, a, e, od wapiennika, $alf<

chorobę wanny często zażywać. Haur. Sk. 588. Sucha    Inenner*; (Croat, vapnenichki ; Carn. apnarjove, apnarske).

wanna, kąpiel parna, bierze się w izbach zapełnionych    Wapienniczy dwór; Vind. apnaria, apnia, bte ^alfbren*

parą wody wrzącej. Dyko. Med. 3, 103. Czertu. Narz.    37.    neret). WAPIENNY, a, do w-apna należący, od    wapna

©ampfbab. — Allas. W pokoju,    i wielkie kryminały    su-    będący, Slalf*; Boh. wapenny, wapnowÿ; Mnd.    apnen ;

cha wanna zmywa. Teat. 31, 161. (plagami, nie gar-    Carn. apnen; Ross. H3BecTHbiîî. Wapienna skrzynia albo

dłem karzą). — §. Nautic. Kiedy woda, *imo prąd, nowy    « gruba do rozczynienia albo moczenia. Cn. Th. 1223, (Carn.

wart sobie czyni pod same ostrowy, Wanną to ochrzcił    apnishe; Vind. apleniza, apnifhe, apniza, apnouza , apna

sternik. Klon. Fl. E 3 b. ein netter ^auptftrom etneS gluf»    jama, opnifhe). Wapienny kamień, Vind. apni kamen,

fe8 jtntfctyen Snfeln.    apljenik, apnjak , apnjenik ; Ross. H3BeCTHHKi>. Ziemia

*WANT0N, u, m., gatunek sieci na ryby, ein ^tfetyne^.    wapienna ma drobne cząstki mąezne i suche, stała się

W tamtej wodzie rybitw karpia wantonem poima. Tward.    z skorup konch morskich. Kluk. Kop. 1 , 248. Kamień

Posq. 53.    ,    wapienny. Kluk. Kop. 1 , 73. et 74. Wapienna góra.

WAŃTUCH, a, u, m., (confer. Germ. 2Bcmb *, ©emanb,    Ład. H. N. 44. WAPIENNIEĆ, WAPNIEĆ nijak, niedok.,

28

Stownik Lindego wyd. 2. Tom VI.

218

W A P N I Ć - W A R.

W A R A - W A RC HOŁ,

wary starego miodu. ib. Z kościoła do karczmy idą , gdzie się na war piwa zsypują. Stryjk. 149.

Pochodź, sub Wrzeć, wre.

zwapiennieć, zwapnieć dok., w wapno się obrócić, »er* f alf en, $ U Stalf werben. Ten kamień w tak wielkim ogniu zwapiennial. Torz. Śki. 91. WAPNIC cz. dok., powapnić

dok. ; Vind. apnuvati ; Ross. Banmb, HaBanim. ; wapnem WARA! (w najdawniejszych językach północnych: wara * pobielić, befallen, mit fôalf weißen. Powapnić ścianę wa-pnistą wodą. Tr. Wapniony , wapnem bielony Ross. Ba-nieHHbiH, HaBanjeiiHUH. — g. Chym. Wapnienie, calci-nalio; bie Serfalfung, odmiana, przez którą ciała niektóre spalone obracają się w wapno. Hub. Wst. 571.

WAPNISKO, a, n., podłe wapno, elenber $alf. Mów do tynkujących wapniskiem, że dom ich upadnie. Budn. Ezech.

13, 11. WAPNISTY, a, e, — o adv., pełen wapna ; Boh. wapenitÿ ; Vind. apnast; Ross. H3BecTKOBuM, falfig , öoU $alf. Jak robić wapnistą wodę. Haur,$k. 370. ^fllfwaffer.

WAPNO, a , n. ; Boh. et Slov. wâpno; Sorab. 4. khalk;

Cam. apnu; Vind. apnu, vapnu, apno; Croat, vapno, japno,

*ijapno, krech; Dal. yapno; Bosn. japno, sgivo, persgina-sto calx viva, japno, klak calx, var, (oi. War); Rag. japno, klak; Slav, vâpno, krecs ; Ross. BanHO, imecTb,

patrzeć, pilnować; ztąd: warta; Cam. varn » ostrożny; Vind. varnost, varlivost * ostrożność, variti, varjem , va-ruvati * strzedz, varih , varuvauz * stróż). Wara! ustąp' się, na stronę, na bok, ustąp'! aufgefi$aut! tmrgefeften ! $laß gemalt! auf bie Seite; Ross. qypB ! Chłop idąc drogą, woła: wara ! drewno wlecze Bardzo sprośnie zmazane, błoto z niego ciecze; Dworzanin idzie krokiem, nie chce go ominąć, W tym mu musiał na szatę szachowaną Imać. Papr. Pr. C 3 b. Drwię ja z wszystkich lekarzów, z ich rad, z ich skrybendy, Niechaj chorych pilnują, od zdrowych im wara. Zabi. Amf. 65. — g. Grożąc, przestrzegają, wara ! bitte bidj ! nimm bid) in 2ict)t. Nie nawijaj się, wara! Cn. Ad. 627. Wara! miał powiedzieć, nim uderzył. Budn. Apopth. 29. Wara kocie, idzie o cię. Teat. 24. b, 77, (ob. Kot). Zawiedziesz się, H3BecTKa, (Banb, KBairB lubryka) ; Eccl. BanHO , Mtob ej wara! Brud. Ost, A 11. Ostrzegam cię znowu, wara! (cf. mielą), H3BecTb, ber Stall. Wapno najbardziej po- , żebyś nie wydał przed żadnym mego urodzenia. Boh. trzebne do murowania cegłą, albo się pali z ziemi wapiennej , albo najlepiej z kamieni. Kluk. Kop. 1 , 308.

Wapno gaszone, Ross. KHne^Ka; niegaszone, wapno rozczynione do pobielania, (ob. Tynk); Ross. TBOpenaa H3BecTb. Rozczynić wapno Ross. TBopHTb H3Becrb. Wapno chude u mularza, do którego wiele piasku domieszano; tłuste, mało piasku, jakiego do dachu potrzebuje. WARACKI, ob.¹ Warecki.

Magier. Mskr. Ciągnie wapno, u mularza, gdy narzu- WARCAB , u, to., bierka do grania na warcabnicy; Boh. cone na ścianę zaczyna schnąć czyli tężeć. Magier. Mskr..

WAPOR, WAPOREK, oh. Wyziew, Wydech, Para. —

Wapory, choroba wyższej kondycyi, która się nie nabywa tylko w budoarach. Teat. 20. b, 127, les vapeurs ; cf. spasmy.

WAPOWIEG , wca , m., droga przepaścista , ein 2Beg »oU Slbgrönbe. Jest tam teraz droga wygodna. Kędy niegdyś straszyły zarosłe manowce, A klął drżący podróżny    damska diliza); deska jak szachownica, do grania w

okropne Wapowce. Kras. List. "öd. [Myłka: Krasicki    mówi    warcaby; ba3 Sambret, ©amenbret. Dobry gracz, gdy mu

o Wapowcach wsi koło Przemyśla. 1J.    kostka na warcabnicy źle stanie , dobrym daniem sobie

WAR, u, m. ; Boh. war, wśrka, (wary cieplice);    Ross.    pomoże. Gorn. Dw. 374. WARCABNIK , a, m., grający

w warcaby, ber Samenfpieler ; Boh. wrhcâbnjk. 1. WAR-CABNY, a, e; Boh. wrhcabnj ; Ross. TaóiefiHHH, do warcabów należący, baö ®amenfptel betreffend — 2. WAR-CABNY, jeden z urzędników żupnych , etn Saljbergmerfé* Deamter. Urzędnicy żupni, pisarze , ważnikowie , warca-bni, podwarcabni. Vol. Leg. 5, 176.

Kom. 5 , 127.

Wara, nie wymawiaj się! ib. 1, 12. Znaku, żeś był człowiekiem łotrze nie zostawię, Żebyś ' mi krokiem jednym nie ruszył się wara ! Zabi. Amf. 20.

Pochodź, warta, wartować, warować, zawarować, uwarować, warunek, warowny, warownik, obwarować; cf.* wiara etc.

wrhcab, (Etym. wrcy, wrhu) ; Vind. vrezhi * rzucać, miotać, ber ®antenftein. Warcaby, 'arcaby, plur. gra w warcaby, warcabów gra, ob. Bierki; Vind. damska jigra ; Ross. Taóicii, baê T>amenfptel. Warcaby do grania bywają gruszkowe, jabłonkowe. Kluk. Rośl. 2, 167. Oto arcaby, to cud , że dziś jeszcze w nie nie grał. Teat. 23. 5. WARCĄBN1CA , y. z. ; (Boh. wrhcabnice ; Vind.

BapKa, sapa, (jsapt * tęga smoła szewska, żywica; Bosn. war * wapno; Eccl. Bapt cojmeuHbm skwara, upał, cf.

Lat. fervor, ob. Wrzeć); warzenie czegokolwiek, wody, piwa, miodu etc., i cieklizna warząca; baś Sieben, ber Sub. War saletry, ług wyciągniony z ziemi saletrzanćj gotujący się w kotle ; zkąd po pierwszym wygotowaniu

nazywa się pierwszego waru, po drugim drugiego, a WARGH, ob. Wark. po trzecim trzeciego. Jak. Art. 3, 321. War * ukrop, pr. et fig. ; Eccl. Bapt [aestus 2], ropauaa BO^a ; Ross.

OTBapi, Sub, ftebenb SBaffer. Owe zioła zsiekawszy, masz warem polać, ale tak, żeby para nie wychodziła z naczynia. Śpicz. 98. Zbladł, jakoby go kto wrząćemi zlał wary. Pot. Arg. 38. — War piwa, miodu, robienie jedno, tyle ile się tego na jeden raz uwarzy; etn Srau, etn ©e&râue, ein ©ebrciufel, fo »tel atë auf einmal gebraut mirb ; Boh. wórka. Kilka w'arôw piwa. Świtk. Bud. 268.

Dość drew do jednego waru. Cn. Th. 919. Mam trzy choły panowały. Krom. 276. Mniemamy, abyśmy tu roz-

WARCHLAK, a, w.; (lieberf. warch * Świnia; confer. Germ, gerfel; Rag. varlîna, var-loccbja ferocitas)-, prosię dzikie. Zool. 582. Kluk. Zw. 1, 346. (com/, paciuk) ; ein mtlbeS fterfel. WARCHLIWY, ob. Warkliwy. WARCHOŁ, u, to., 1) kłótnia, spór, zwada; £>aber,    Streit. Warchoły, które się między bracią

wszczynały, dziwną rostropnością swą przymierzał. Baz. Hst. 26. Te ustawiczne swary i warchoły. W. Post. W. 183. Czart zawsze niezgody i warchoły sieje. W. Post. Mn. 485. Między Krzyżakami a Kazimierzem długie war-

WARCHOLIĆ - WARDĘGA.

WARECK I - WARGIELT.

219

Przemyskie, Warackie, Grabowieckie , w pierwszym sto-, pniu rozgrzewają i tuczą. Syr. 946.

koszy używali; a my nędzy, kłopotu, warchołu używa- WARECKI, *WARACKI, a, ie, od miasta Warki, non ber my. Rej. Post. 0 4. Byleby warchołów nie wszczynali (Stabt üüöarfa. Dobre piwo Wareckie. Opal. Sat. 26. Piwa i wzajemnie się nie ujadali. Pilch. Sen. list. 2, 6. Prawne warchoły, ib. I, 410. — 2) Warchoł, a, m., kłótnik, swarliwy, wichrowaty; (Rag. vargliv, vartgliv inconstans), WARGA, i, z. ; Boh. pysk (ob. Pysk, cf. pucek), plur. r ty ein 3ćtnfer, $ćinbelma$er; Vind. vertazh, nepokoin ; Eccl.    rtowè; Slov. pysk, pisk, pysćek , pera, gamba, (cf.

MATeffihtlHIfE

żerak (cf. zadrzeć), pestka? ; Ross. óy/nts , 3aóiaKa. Do niego zebrali się wszyscy warchołowie i czynili wielki mord. Radź. 1 Mach. 7, 22. Odstąpili od cnotliwego pana, a przystali do warchoła, co nie umiał nigdy być z pokojem. Biel. 104. Rej. Zw. 227. et 227 b. Psalmod. 19. Warchoł, buntownik. Cn. Ad. 1225. Rabulae foren-

jnoóosiflTeaJHHKt, MaTeauuBbiii ; Sorab. zad-    gęba); Sorab. 1. huba, huby; Sorab. 2. guba ; Carn.

ses,

WARCHOLIĆ się rec. nicdok., kłócić się, swarzyć się; fid) janfen, $ćmbel mit einanber fatten ; Ross. óyaHHTb,

3a6iaqnib. Warcholący się , poczynają wprzód mówić, potym przychodzą do wrzawy i wrzasku. Pilch. Sen. list.

1 , 116. Nie zaczynać burdy żadnej, ani się warcholić.

Eraz. Ob. H 5. Pięścią się rozprawiać, swarzyć, warcholić, gniewowi cugle popuszać. Pilch. Sen. łask. 26.

Bolesław Kazimierzowi wszystkę, o którą się warcholili, dzierżawę, postąpił. Krom. 564. — Acliv. Warcholić, kłócić ludzi, kłótnie rozsiewać, wichrzyć , £)ćtttbd fitften.

Niechaj nikt kłamstwem swym między bracią cbrze-ściańska nie warcholi. Hrbst. Art. 68. WARĆHÓTLIWY,

WARCHOTNY, WARCHOLNY, ob. WarkKwy. WARCZYĆ cz. niedok., Warknąć jedntl. , Warkać contin.; (Boh. wrćeti ; Slov. wrcjm ; Sorab. 2. worzasch; Carn. resim ;

Bosn. resgjati; Croat, merchim , herchim ; Ross. BopuaTb,

(BopKOBaTb gruchotać, BopKOsame gruchot) ; mrucząc zęby wyszczerzać, gmtrrettb bte B^ne blefeit. Pies warczy.

Dudz. 21. — Fig. Mruczeć, murren, gttttrrett. Zazdrośny zawsze warczy jako pies, radby wszystko pożarł. Rej.

Wiz. 174, Zazdrość jest zwyczaju psiego, Wnet będzie jeden warczał, gdy głaszczą drugiego. Rej Wiz. 174.

A coż wiele warczysz kły wyszczerzasz? milcz. Ern. 99.

Warczeli na to. Sk. Dz. 214. Naprzeciwko ewanielii on warczy, przez co boga bluźni.' Smotr. Ex. 51. (szemrze, powstaje, ob. Warkotać). — Transi. Grot wylata po grocie , warczy żyła tęga. Dmoch. II. 2, 80. Szczękła struna, łuk warknął, a strzała skrzydlata Okrutny cios niosąca na Greki wylata. Dmoch. U. 91. — Aliter: Cy-rusowi się wszystko jeno chciało walczyć, a między ludźmi krwi ludzkiej pragnąc, warkać. Glicz. Wych. D 4. bróździć, niezgodę siać, Unruhe fttfteiî. — §. W brzu- WARGIELT, WERGIELT, u, m., Germ. b(l3 SBdbrgelb; chu warczy, kluka, kruczy. Dudz. 20, Ross. ypnarb, npoypuan», 3aypuaTb, e$ fmtrrt im $aud)e. Warczenie w brzuchu Ross. BOpKOTHa. WARGZYWY, ob. Warkliwy.

WARDAWY, a, e, który lewćj ręki miasta prawej używa:

Cn. Th. 1224. mańkaty, mańkut; einer ber ItltfÖ tft, ftd) ber Itnfen £>«nb ftatt ber rechten bebtennt.

WARDĘGA, i, m., [zagrodnik, hortulanus , ein (Mrtler.

'Ktorykole wardanzen wstanie ot pana swego niewczas,

’piącinaście groszy ma dać panu swemu. Mac. z Roi.

Stat. maz. w Lelew. Pomn. 140—2]; włóczęga, ein §er* untłreiber. Tr.

shnâbl; Vind. snabl, fhnabii, (cf. Germ, ©djtlflbel dziób); ustna, vustniza, nadsobniza , (cf. usta, cf. nad zębami); Croat, vuztnica, vusztnicza, vusznicza , chùba, dem. chu-bicza; Dal. üsztna , dem. usztnicza ; Bosn. usno , usniça ; Rag. usna, usnii, usniza ; Slav, usne , ( ustah * usta); Ross, ryóa, (cf BapraHE drumla, BapraniiTb 1. na drumli t. j. warchoły. Chmiel. 1, 585, cf. brzechajło. grad, 2. rzępolić); Eccl. oęcThim ; (Island, varg * gęba);

bte Sippe, bie SeRe. Usta u człowieka ze dwóch warg złożone. Zool. 285. Górna warga, Vind. nadvustniza., bte Oberlippe ; dolna warga, Vind. spudnja vusîniza, pod-fhnabel , bte Unterlippe. W dworskiej chorobie wargi i dziąsła wygniwają. Comp. Med. 400. Już opadło ciało moje , skóra moja przyschnęła do kości moich , zostały tylko wargi przy 'zębiech moich. 1 Leop. Job. 19, 20. Gdzież ów alabaster czoła? gdzie jagód róże? gdzie wargi, jak koral rumiane? Mon 70, 585. Mowa się rodzi w’ uściech wargami naszemi. Gil. Post. 519. W wymówieniu b, wargi obie pierwej stulić, potym rozwieść musi. Sak. Pr obi. 69. Ten lud czci mię wargami, lecz serce ich daleko się odstrzela ode mnie. Sekl. Marc. 7. (ustami, słowami, słownie tylko). Milczenie wszystkim wargi ścina. Dmoch. U. 2, 195. (mowę zamyka). Ukąsił się w wargę, gniewa się, gniewny jest, ringilur. Mącz. Na te słowa z" Minerwą Juno gryzły wargi , W obu piersiach przeciwko Troi złość zaciekła ; Siedziały blizko siebie, Palas nic nie rzekła, Dmoch. II. 87, Slov. hrize piski labia mordet. (Croat, chubeti desidere pendente labio). — g. Zajęcza warga, bte £mfen|d)arte » gdy się dziecko na świat z wargą niby rozciętą urodzi , co się najczęściej górnej ..wardze przytrafia. Perz. Cyr.,%, 186. — Fig. transi. Wargi szrubsztakow'e , wargi gwintów u szruby, wargi, brzegi jakiego naczynia. Tr. Sefjen, •Rćtnber. WARGATY, a, e — o adv., labiosus. Cn. Th. 1224, großltppig; Boh. pyskaty; Slov. pyskaty, kterÿ pysk ma; Carn. shóba ; Croat vusztnàszt, cbubaszt ; Dal. vsznaszt, vsztat; Bosn. vsnat. vsnast, koji ima velika usna; Rag. vsnast; Ross. ryóacTbifi, ryóain,, ryóanfc, /. ryóattbH.

( Lat. Med verigeldum , od dawnego północnego słowa war» mąż człowiek); — 1. nagroda za szkodę, ranę. ochro-mienie człowieka, bydlęcia, zabicie z przypadku, (cf. basarunk ). Wargielt czyni wolnym od uczynku, który kto z nieopatrzności uczyni. Szczerb. Sax. 262, (cf. nagroda, cf. wina). Wergielt. Chełm. Pr. 20. et 51. Jak są rozmaite rany, tak też rozmaita jest wina za nie zapisana, i rozmaite stronie nagrodzenie, co zowią war-gieltem. Sax Porz. 25. Zabicie głowy w Majdeburskim prawie , płaca ma być całym wargieltem 20 złotych ; ale według Polskiego prawa tedy w miastach znakomitszych

220

WARK - WARKOCZ.

WARKOCZOWĘŻE - WAROWAĆ.

za głowę 30 grzywien, w mniejszych 13, we wsi 10. Sax. Art. 25. — 2. Podkupowanie kogo. Wlod. Tr. ba8 ÖMieten.

śniaczki w Inflanciech zawicia żadnego na głowie nie mają ; ale splotszy warkocz w koło głowy okręcają. Gwagn. 415. Warkocz rozpuszczony, rozczesany, ob. Kosa. Warkocz Berenicy, konstelacya na niebie. Zab. 7, 178. — Translat. Warkocze czyli garście włókna lnianego lub konopnego. Przędz. 31. gladtójopfe, Ipanfjöpfe, [ob. Forgocze 2j. — Aliter: Gdy wiatr dobry ku górze, aby flisi do góry żagiel i za traref ciągnęli, i one zabur-towali i zahalzowali. Haar. Ek. 171, [za sznur 2], (za czub, za czuprynę). — §. Fig. metonym. Warkocz * podwika, biała płeć, bdë fdjöne ©efcfyledlt. Taka siła w miłości, taka moc w warkoczu! Pot. Arg. 706. Dziewczęcia gdy pilnuję, swych nie strzegę oczu , Zostałem rymodzejem , zgoła po warkoczu. Zimor. Siei. 140, (cf. po kądzieli). **WARKOCZOWĘŻE siostry, jędze piekielne, Eumenides, miasto warkoczów mające głowy wężami porosłe. Otw. Ow. 247, fcfylangensopftg. WARKOCZOWY, a, e, od warkocza,    Boh. leljćnj; Ross.

KOCHHblil.

WARK, WYARCH, u, tn., warczenie n. p. psów. Wiod., ba3 knurren, ©mtnen; (Cam. vragolia iniquilas; Rag. varlina, varlocchja ferocitas, varka malitia, vragolia ne-quitia, vârka praestigium ; Ross. BOpKOBame gruchot,

BopKOBaiL gruchotać).— §. Transi. Wark, warch, chrap, gniew) wątróbka ; (Holl, wrok (cf. wróg) ; Svec. wracka ;

Germ. räd)en, mścić; Angl, wrace vindicta); ©roH, 2lr* gemijü. Z dawna na sąsiada wark miał. Corn. WY. K 4 b.

Mieli warch na nią. 1 Leop. Marc. 14, 6. Teraz już się otworzyście miecesz na sarnę Rzpltą, na nasze masz wark kościoły. Nag. Cyc. 12. Zkąd oni takim wreją na się warchem? Pot. Arg. 751. Rej. Post. T t 3. Rurałowi już było warch na chłopięta. 6licz. Wych. Fi. —

Opoka., u kuźniaków warch. Torz. Śkł. 201. gelßftein.

WARKA, i, i., miasto nad Pilicą, sławne zwycięstwem Czarneckiego nad Szwedami. Dykc. Geogr. 3, 178. cine ©tabt. ob. Warecki, Waracki. WARKAĆ, ob. Warczyć. WARKOTAĆ przeciw komu, odwarkać, szemrać, mussare. WARKLIWOSC, ści, z., mruczliwość, kłótliwość; $ttur* Macz., nńeberbelferit. (Ross. BopKOBaTL gruchotać jak rigfett, 3ûtîîfud;t : Ross. BopuajiHBOCTb, bopk.ihboctl , mh- gołąb').

Te>K.iHBOCTi>, saóianecTBO. WARKL1WY, *WARCHL1WY, WARLI, ob. Wrzeć.

WARCZYWY, WARCHOTLIWY, *WARCHOTNY, *WAR- WARMIA, ii, z., księstwo i biskupstwo Pruskie, od War-CHOLNY , a , e , — 1 ) warczący, wark wydawający, mruczący, gnurrenb. Psi warczywi. Zebr. Ow. 286. —

Simil. Warkliwym czarnych chmur zawrotem Trzaśnie zadżdżony Jowisz wdtym z ognia grotem. Nar. Dz. 5,

Co mi ztąd idzie, że Jowisz pu-nury Warkliwym codzień praży ogniem z chmury. Zab.

9, 55. Zabi — 2) Niełagodny, przykry, kłótliwy, swar-liwy, Rag. vargliv, vartgliv inconstans, humorista; Vind. vertazh, nepokoin , nemirn; Ross. BOpMHBHH, Bopua.M-bhm; Eccl. MaTGJKJiHBUH , f.!ATGi;i,miKT>, .noóoMBTeiKHHRTb, mieńskiego, Krasickiego.

mtfreunblidł, aänftfd). Narody Słowiańskie skłonniejsze za- WARNA, y, i., miasto Turcyi Europejskiej, pod którą wżdy były do zwad i wojny, za powodem i własnością    r. 1444 Władysław Jagielończyk w bitwie poległ. Dykc.

niełaskawego, nieba i warcłiliwego Saturnusa , któremu    Geogr. 3, 178. bte ©tabt Santa tn ber ©Utop. îurfei).

te krainy podlegały. Stryjk. 89. Pomorzanie sobie książę WARNIA, i. z. , 1. w Górnict., miejsce schronienia dla jedno potężne i w'archotlivve za pana obrali. Krom. 82.    pracujących w kopalni górników wystawione, chcąc ich

Warcholny nie ma czasu wesołego , Zawżdy w kłopocie    ubezpieczyć od razów prochem wysadzonej skały. Mi er.

plecie się myśl jego. Rej. Zw. 227 b. Lepszy cnotliwy    Mskr. bte Stillte, ©d)U$lm(me ber Bergleute. — 2) Herald.

a spokojny żywot, niźli warchotny, a zewsząd zatru-    Warnia, herb ; rak czerwony, w polu białym głową na

dniony. Rej. Zw. 78. Wilk warcholliwy. Papr. Kol. T.    dół; nad hełmem pół takiego raka. Korup. 3, 54, ein

Warcbolne bydło. Rej. Zw. 227 b.    gen)tfK3 Sappen.

WARGOWATY, a, e^—■ o adv., na kształt warg; Ross.ry- WARNY, a, e, od w'aru,

6hcthö, ryóuaitiH, lefjenarttg. WARGOWY, a, e, od wargi, Sippen», Sefjen»; Ross. ryÓHŁift.

WARKNĄĆ, ob. Warczyć.

WARKOCZ, a, w., WARKOCZYK, a, m., dem., Boh. leljk, leljćek, culjk, culjćek, ruljk, (wrkoe czupryna, czub); Sorab. 2. zop, zopik ; Garn. kita, (ob. Kita, fer-kózel « kędzior, Carn. ferkózam » kędzierzę, ferkózor » fryzer) ; Vind. zhita, kita, lafnopletiza, opletele , sdraga;

(Varkounèza » św. Wiktoryi święto) ; Croat, kechka ; Slav. kika, peresin ; Ross. Koca, Kociinna, cf. kosa ; — § włosy splecione, plot, ber .paarjopf. Żarn. Post. 3, 556, bliwie kobiecy plot

188. Zab. 12, 241.

ma, xiecia Pruskiego, syna Wedemunta , nazwane. Biel. 46. Stryjk. 46. (Ermelanb. (cf. Croat, warmegya , grdffia, knezia » hrabstwo). WARMIAK , lepiej WARMIENCZYK, a, m., z Warmii rodem, ein (Ertneldnber. W ziemi Łukowskiej zbiory bogate lnów przez Warmiaków zaprowadzone. Przędz. 5. WARMIEŃSKI, a, ie, do Warmii należący, (Erntldnbifd), son (Ermlanb. Biskupstwo War-mieńskie Hozyuszem i Kromerem sławne. Stryjk. 46. Różne pisma X. B. W., to jest, Xcia Biskupa War-

oso-

na głowie, ber Setberiopf. Wie-

©Ub*, 23rau*; Boh. Warny, wâreenÿ; Ross. BapHtfH. (Boh. wârecnÿ dum mający wolność warzenia piwa, w!arneho płatiti czopowe).

WAROWAĆ cz. niedok.\ (Boh. warowati uchodzić; Carn. varuvati, varijem custodire, cavere ; Vind. varovat, va-ruvati, varjem, variti custodire, defendere, savaruvati, ob-varuvati, dovaruvati, dovariti * zachować; Croat, varuvati custodire, servare , observare , virosztüjem custodio ; Dal. varovati ; Rag. varovati custodire-, Ross. BapaTb Koro uprzedzać kogo; cf. lieber f. tvaljren; Ott (rieb, uuara, Isidor uueran ; Gail, guarder; Angl, to ware, beware; Svec beware; Goth, wardjan ; vid. nostrum, wara!); — 1) warować, szczycić, chronić, dla ochrony opatrywać,

W A R O WAG.

WAROWNIA - WARS T A.

221

Germ, pent)adrett, gehörig üerfeljen; Boh. zpewniti. Gdy    tańcować, warować i szczekać. Mon. 67, 140. Wie pies

nasi obóz warowali, oni wypadli z lasu. Warg. Cez. 102.    co: waruj! Pot. Arg. 658. (każdy zna swoje rzemiosło),

(fortyfikowali). Ku miastu się przybliżył, obóz    warował.    WAROWNIA, i, z., co rzecz jaką    waruje, twierdzi,

Warg. Cez. 43. Warują granic swoich, abo    lasy za-    wzmacnia, miejsce warowne; Sefeftigung, üßefte, geftuug;

puszczając, abo mury stanowiąc, abo przekopy czyniąc,    Boh. zpewnênj ; (Cam. varstvu custodia; Vind. varstvu,

abo zamkj i fortece stanowiąc. Star. Woj. A 3. Ko-    obvarstvu, obvarifhtvu * ochrona, straż, varafs » miasto ;

smatemi kożuchy grzbiety swe warują. Paszk. Dz. \ 5.—    Croat, vârass, varassecz* miasto, miasteczko; Hung. \ aar

§. Warować, pilnować, strzedz ; bcmoljren, behüten, fiutem    vâr ara;, vâros* miasto; Slav, vàrosh mbs). Warownia

Każdy powinien swój ogień tak warować, jakoby się    i okrętów i Greckiej młodzieży, Z tak wielką dźwignion

szkoda nie stała. Szczerb. Sax. 299. Rycerze    łaską bo-    pracą , mur zwalony leży. Dmoch. 11.    2, 41. Częste by-

ską warowni Tak wiele ziemi i morza przebyli.    P. Kchan.    ły zapasy o granicę swobod, ale nie    o warownią i opie-

Jer. 7. (zachowani, strzeżeni, befdjlijjt). — Warować od    kę prawa. Czach. Pr. 108. WAROWN1K a, m., iściec,

czego, pilnować od czego, oor etoaê bemalen. — Si-    który drugiemu co waruje, ewikcyą mu daje, ber ©e*

militer: Pan krzyża od swoich nie waruje, chociaż ich    IDfifyrêtliaiin, ©emafjrleifter; (Vind. varih , varh, varuvauz,

do pewnego kresu forytuje. Gil. Post. 267 b. (nie wstrzy-    obvaruvauz * stróż, obrońca, zachowywacz ; Sorab. 1.

muje go od nich, dopuszcza na nich ucierpienia). —    zwarnuwaf, zwarnuwarka ochraniacz). Manceps, waro-

Waruj, waruj się * wara by nie ! (Boh. wary, warug strzeż    wnik, który przedaw'szy imienie, zapisuje się pod pe-

się, fyütlje bid) !) Jeśli ci szczęście sprzyja, waruj się na-    wnym zakładem warować, to jest, *wyswiebodzić. Mącz.

dymać. Min. Aus. 43. Waruj, byś nic przykro nie mó-    Warownik okrętów kupieckich. Wyrw. Geogr. 314. WA-

wił przeciw Jakubowi. 1 Leop. Genes. 31, 24. Czego-    RÓWNY, WAR0W1TY, a, e, WAROWNIE adv., opatrzo-

byś nie chciał, aby tobie czyniono, waruj byś tego dru-    ny, umocowany; mobl tterwoftrr, befeftigt ; Boh. hrażeny,

giemu nie czynił. 1 Leop. Tob. 4, 16. Idź precz ode    (cf. grodzony, gród); (Cam. varn « ostrożny, navarn *

mnie, a waruj uźrzeć więcej twarzy mej. 1 Leop. Exod.    niebezpieczny; Vind. varn, varliu * ostrożny, varnost,

10.— Becipr. Warować się czego » ‘wiarować się, strzedz    varlivost » otrożność, navarn , nevarn , nevarnliu * niebez-

się czego, (cf. uwarować) ; Boh. warowati se ; Slov. wa-    pieczny, nevarnost * niebezpieczeństwo Bag. varovni va-

rugi se; Sorab. i. uarnuyu szo ; Vind. fe varuvat ; Bosn.    jer) ; Eccl. 6jiaroorpa4HŁJH, 6jiar03a6pa.ibHUH , ÓJiaro-

varovatise ; Bag. vàrovatise, uklonittise, (cf. ukłonić);    crbmiLiH. Rozumie być już bezpiecznym, uszedłszy na

Slav, pazitise, f;d) roopor Ijütben, in Siebt nehmen. Piasta    miejsce jakie warowite. Star. Ryc. 46. Warowne mia-

dobrzy miłowali, zli się warowali. Krom. 49. ‘Wiaro-    sta, zamki. — jj. Warowny activ., warujący, zabezpie-

wać się ma ociec każdy, aby jakiemu wagusowi niezłe-    czający; ©cambré*, ©etrflfa Ietffeïîb, btirgenb. Kontrakt

cał syna. Glicz. Wych. L 8 b. — §. Jurid. Warować,    warowny między kupcem t warownikiem o zabezpiecze-

gwarować, zapewniać, zabezpieczać; Vind. perrezhi, do-    nie okrętu. Wyrw. Geogr. 314. 3IffecuranjC0lltract. Kon-

voliti , dobru stali , ©ctimftr letften, öerbürgen , jufidjertt.    rad Łowicz przywilejem warownym wiecznie arcybisku-

Wszelkich religij wolność podług ustaw krajowych , wa-    powi Gnieźnieńskiemu darował. Krom. 240. Warownie,

rujemy. Gaz. Nar. 1, 154, Konst. 3go maja. Warowanie    z warunkiem urzędownym, urzędownie, unter ©CtM|rlei*

okrętów, assecurance, kontrakt warowny między kupcem    filing. Cn. Th. 1224. — §. Pasive: Warowny, podług

i warownikiem, najczęściej towarzystwem warującym,    warunku, nad) ber ©earner entfpred)CUb. Towary zgniłe i

które kilka od sta biorąc zysku , ofcowięzuje się kupco-    i niewarunkowe za świeże i warowne udaje. Klon. Wor.

wi nagrodzić wszystkie szkody, któreby okręt poniósł    67. Za Zygmunta monety się było wiele niewarownéj

w żegludze. Wyrw. Geogr. 514. bte ©d)ipûfîefurôU$. Wa-    namnożyło. Stryjk. 707. Jeśli Arabowie na znak przy-

ruję co komu, ewikcyą na się przyjmuję, vicinum rę-    sięgi szczerości chleb z solą jedząc zmarszczą się, te-

kojmią daję. Cn. 1 h. 1224. Waruję co sobie, gwaruję,    dy coś myślą niewarownego. Warg. Badz. 118.— Aliter:

ewikcyę biorę od kogo, caveo mihi, wymawiam sobie.    Warowny, strzegący się, ostrożny, baczny; beluttfam, »or*

Farr., Boh. wymjniti, wymènowati, wyhraditi; Vind. \un-    fid)tig. Ś. Katarzyna grzechów się najwarownićj strze-

Ivetuvati, vunfveti, vunsjemati, vundinjati, vunspogo-    gła. Bals. Św. 2, 609.

rą z dołu na wierzch wyrzucono, która około niego pagórek czyni. Os. Żel. 87. ber um eine ©rube Ijerurn auf* gefdmttete ©rblmgel,

gdy inni flisi WARSTA, y, i., ‘WARSZTA, ‘WARSZTWA ; (Boh. wrstwa rzęd ziemny, gatunek; Carn. vèrsta ordo, versus, ver-shaj, nasad* warsta ; Vind. versta* rzęd, linia, wiersz, ciąg, przestrzeń, mila; verstiti, verstuvati, poverstiti » liniować, uporządkować; pokład, stavifhe, fhihta, rau-nanje, rudavifhe * warsta; Croat, vërszt conditio, ratio, status , verszt series, verssnyôk * rówiennik ; Dal. varsst conditio, status; Bag. vàrsta quahtas, gatunek, varsnik

duvati, vjetuvati, povdinjati, vdinjati, pogoduvati, pred- WARPA, y, z, w górnictwie : warpa u dołu, ziemia, któ— dershati, napreisadersbati, predhraniti, td) bebinge mir OUê, bemalte mir nor. Sobie warowany Boss. saBtTHUH.

— 2) Warować, wartować, 28«d)e (mitem Warować, albo zostać się na warunek, zowie się holują, a jeden albo dwóch zostaje się na statku do lasek. Magier. Mskr. — Venator. Pies waruje, leżąc na brzuchu pilnuje, upratruje (distng. wartuje),    ber łpunb

butft ftd) nieber tmb lauert. Pies legawy pewnym znakiem okazuje ptasznikowi, że się przed nim w blizkości znajduje ptastwo ; pospolicie się potym kładzie i jako mówią waruje. Kluk. Zw. 2, 339. Szarmantka umiała służyć,

coaetaneus, iednovarstan coaequalis, drugovarstni, inno-varstni heterogen, izvàrstan egregius\ Bosn. varsta , ver-sta, vrrista status, conditio, genus, species, vrrista lira, sulcus, vrrista, trak linia, vrrisnik coaetaneus; Eccl. b(tl-cts quinta pars milliaris, stadium , jugerum , KO^pacn. wzrost, BfVLCTA stopień wieku czyjego , BepcTaio , pa3nii-Hflio, ynnHHio rozrządzić, rozszykować ; Ross. BepCTti mila, BepcTSTL, CBepcTaTB, CBepcTbiBait równać, zrównać, CBepcTbiBame zrównanie, noBepciaib, noBepcTbiBaib porównać, iiOBepCTHbiH na warsty podzielony, yBepcTaib, yBepcTbiBaTb urównać, yBepcma, yBepcmBame uró-wnanie , CBepcTHuß równowieki, CBepcTitiiKb, /. CBep-CTHHua rówiennik, rówienica); — 1) warsta czego , rzęd czego, ordynek, szychta; bte Sdjtp, bte Sage, ba3 Sager, baê §lo|; Ross. cjoil (ob. Słój, ob. Złożyć), noitoca, no-IOCKO, nojtocoMKa (ob. Płosy), Kpaæï , KpaacHK'b, Kpa*n-me (cf. krąg), apycï. Warstwa, ułożenie porządne w jakimkolwiek kierunku, czyli to gatunków skał, czyli też ziem, kamieni, lub kruszców, na wzajem i w niewielkiej odległości przedzielających się; ztąd mówimy: warstwa skalista, kruszcowa, kamienistą. Mier. Mskr. Warsta rudy kamiennej, płaskur. Os. Zel. 80. Szychta w murowaniu, warsta sadzonych cegieł. Magier. Mskr. Warsty w drzewach, pierścienie, znaki wewnątrz pod korą w koło idące, po których lata drzewa miarkują, Sapjtrfel, Satyrmncp, 3ape etneê SkttmS, bte 9îtitge tn bem $o4e. Drzewo ma warsty roczne, okrągłe, oddzielające się jedna od drugiej pęcherzykami. Bot. Nar. 15. Drzewa przykładaniem się corocznym łyka i warstew drzewnych grubieją, ib. 88. Kluk. Rośl. 2, 5. Warsta-mi, rzędami, szychtami, ławami, Vind. po redi, po fhihtah , perversli » porządkiem, koleją; lagetlWCtje, fdjtdp tenmetfe. Warsta tego, warsta owego, raz to raz owo przekładając, pr. et fig. eine @d)ip öont bem, eine öött jenem. Najmocniejsza będzie grobla , kiedy się sypie ‘warsztą ziemi, i *warsztą yvapna, az póki nie będzie miała na łokieć wysokości. Switk. Bud. 403. Potrawę jakową robiąc z rozmaitą zaprawią , mieszasz one przekładając na 'warszty, raz rżeniami przesypując. Wiel. Kuch. 433. Tu w tej księdze będzie warsta tego , warsta owego. Gorn. Sen. 396. przeplatane , blttcfy etnattber. — §**. Transi. Warsta, stopień; bte Stufe, bte ,@taffel. Im z wyższej swych fortun spadniesz warstwy, Źadnemi się już nie dźwigniesz lekar-stwy. Zab. 15, 265. — 2) * Werst, wersta ; eine SJłetle, üüöerfte. Wersta, mila Włoska. Budn. Apopht. 21, 16. Pięć ‘wersztów się w Polskiej mili zamyka. Gwagn. 474. 'Worstwa Ruska, 80 na jeden gradus. Chmiel. 1, 167. WARSTWIANY, a, e, warstami idący, ScHcbten*, Sagen», fftetfien » .

kich warstw w różnych kierunkach ułożona. Mier. Mskr.

WARSTAT, WARSZTAT, u, m„ WARSZTACIE, u, m. dem., z Niem. bte 28erfftatt; Boh. djlnice , djlna , (cf. działać, dzieło); Slov. werśtat, myhnë, djlna; Sorab. 1. han-twarska dżewancza ; Vind. dellarka, berkstatt; Carn. de-lovnishe ; ■ Croat, delovnicza , duchan , staezün ; Dal. di-lovnicza; Bosn. stacjun; Rag. djegljaóniza ; Ross. Bep-

CTatcb , MacTepoBaa, MacTepcnaa, pyKO^JŁHa , (ob. Rę-kodzielnia); Eccl. iUTeumpe , laBKa ; robotnia, miejsce w którym rzemieślnicy pracują, i także stół etc., na którym pracują ; bte SBerflmnf, ber Söerfttfd). Warsztat stolarski. Jak. Art. 2, 288 ; stolarnia ; Ross. CTOMpita ; ślosarski, ślosarnia , C-iecapnaa; gancarskij gancarnia ; Vind. lonzbarniza , lonzharifhe, piskrarifhe. Warsztat szewski, szewcarnia Boh. werpânek. Wszystkie kunszta i rzemiosła potrzebują na różne swoje warsztaty jakiegoś zabudowania. Jak. Art. 3, 100. W każdym rzemieśle powinny być przy warsztacie dobre i sprawne naczynia. Haur. Sk. 47. Naprawa warsztacików. Perz. I^ek. 319. Warsztat koszokopników, liczba kozłów umiarkowana do każdego gatunku wiązek. Jak. Art. 1, 572. ©pnjgräber* nicrfftatt. Tkacki warsztat, ber SBeberftubl. Włod., Boh. postaw, (cf. postaw); Eccl. nociairB , opy^ie TKaiejŁnoe ; Ross. CTairb, ctbhokt». Warsztat śklarski w hucie, n. p. Ten piec huciany tylko na sześć jest warsztatów , a mój piec na ośm. Torz. Śki. 119. Okrętowy warsztat, Vind. ladjalifhe, brodifhe , ladje delaunu mestu, bte ©djipttterfte. Warsztaty morskie znaczną liczbę różnych rzemieślników, nad budową okrętów pracujących, zatrudniają. N. Fam,. 12, 285. Warsztat u magli, który bywa dębowy. Kluk. Rośl 2, 161. skrzynia maglowa, ber SWaitgelfajłen. — §. Transi, fig. Warsztat, rzemiosło, cech; SBerfftatt, Ipanbroerf, ^rofeffton, ©enterbe, Innung, 3«nft. Co siedzą nad warsztatem do oraczej pracy nie sposobni. Jabł. Tel. 171. Fdozofowie warsztatów nie mieli , Przedsię w bogactwach i w sławie słynęli. Rej. Zw.

221. O warstat najtrudniej, co na nim sławę kują. Rej. Zw. 74 b. Dom jego szczodrobliwości warstat. Warg. Wal. 144. Wiadomo całemu światu, Jakiego lis jest warstatu , Jak się układa, jak liże. Kniaź. Poez. 3, 130. Do liczby światowych należą łakomcy, lichwnicy, i insi tego warsztatu ludzie. Żarn. Post. 2,587. tćj kuźni, tej mynicy, non bem Spage. WARSZTATN1K, a, m., rzemieślnik ; Croat, staczûn ; Bosn. stacjunar, etlt §attbtt)et» fer. Kolbert, bardziej warsztatnik niż minister, więcej mięso lub jarzynę, znowu ko- fabrykant, niż człowiek do rządów państwa wchodzący.

war-

Wyrw. Geogr. 312. WARSZTATNICZKA, i , z., sztatem się bawiąca ; Bosn. stacjunarięa , bte $anbmerfe» rinn, Sffierfftättlerinn. Nie godzi się w mamki brać głupich , albo też układnych, t. j. swowolnych, jako są szwaczki, praczki, haftarki, prządki, i insze takowe warsztatniczki. Sienn. 465. Spicz. 185. WARSZTATNY, WARSZTATOWY, a, e, do warsztatu należący, SBerfftćb te *. Warsztatne rzemiosło, artificium mechanician. Macz. Warsztatowe pończochy, z warsztatu tkaczego , nie na drótach robione , lecz tkane, gennrfte Strümpfe.

Górzystość warstwiana , glojebtrge, z wielora- WARSZAWA, 'WARSZEWA, ‘WERSZEWA, y, z. ; Gall.

Warszawa, od Warsza,

222 WARSTWIANY-WARSTAT.

W A R S Z T A T N I K - W A R S Z]A W À.

Varsovie, 30ßarf(4;au ; Ross. Bapinaßa ; Lat. Varsovia , miasto stołeczne księstwa Mazowieckiego i całego królestwa Polskiego; rezydencya królów, począwszy od Zygmunta III. Dykc. Geogr. 5, 178.

Warcisława, imienia używanego u Słowian; zatem Warszawa, 'Warszewa, 'Warszowa, (jak czytamy w starych pismach), wieś Warsza, Warszowa wieś. Wnosić mo-

żna, iż ów Warsz, który r. 1279 był kasztelanem Krako- 1. WARTA, y, i., straż, (ob. Wara); bte2Bad)e, ©djtlbmaclje ; wskim, abo ociec jego, musieli założyć Warszawę. Pam. Boh. et Slov. warta; (Hung, vérta specula, propugnacu-

lum) ; Sorab. l.e/2. wacha; Cam. varstvu ; Vind. vahta, varvanje, strasha , varstvu ; Croat, verustvanie ; Slav. mieszku. Bratk. P 2. Gdy się opaza ; Boss. Kapayai , KapayjbHOH, KapayjbmtiK'L, uaco-

BOH, nacbi (ob. Czas), npimnrB. Warta, straż, większa lub mniejsza liczba żołnierzy pilnujących miejsca jakiego od doby do doby. Jak. Art. 3, 317. et 3, 321. trzeba warty , nie trzeba szylwachu , Być był próżen za-wy rodowity, ber 2ßarfd)aiter. Sposób życia prawdziwych wsze strachu. Suszyć. Pieśń. 5, B 2 b. Areszt mi dano, Warszawianów. Teat. 22, 17.— Z przyganą zgrubiałe: warty przy mnie osadzono. Teat. 44, 87. Warta stra-WARSZAWIAK; n. p. Te Warszawiaki, że się mają do- szna z gołemi koło drzwi mieczami; Piką gęstą opasan brze, to wyżej nos noszą, jak pan.drugi. Teat. 52. c, pałac, jak lasami. Jabi. Tel. 51, (ob. Wartować).

38. WARSZAWIANKA, i, z., kobieta z Warszawy, bie 2. WARTA, y, z., rzeka w Polszczę. Wyrw. Georg. 21. SBarfdjanertnn. WARSZAWSKI, * WARSZEWSKI, a, ie, Biel. 5. ein gluß in folen.

do Warszawy należący, 2Barfc^auer * , Sarfdjanifol) , S)0tt 1. WARTAĆ neutr. niedok., Wartować contin. ; serl distng. SBarfdjau. ^Warszewski gród. Groch. W. 467. Staro- Wartować 1 et 2), wart być, stać za co, godnym być; stwo Warszawskie. Dykc. Geogr. 3, 180. Towarzystwo Garn. vailati, velam, (cf. Lat. valere); Vind. velati, tel— Warszawskie Przyjaciół Nauk.    kai velati; Bosn. vagljati, vriedno bitti ; Croat, vàlyati,

vâlyam, mertf) fepn, mürbtg fcptt. Funt szterlingów złotych Polskich 40 wartuje. Ostr. Pr. Krym. 1, 80. Bo-dajżem tego wartał. Teat. 45. b, 86. Ten będzie warta! największej całego narodu wdzięczności, kto.... Koił. List. 1, 11.

Nie

Warsz. 2, 231. Albertr. Płynąć do ‘Warszewy. Klon. FI. E 2 b. Lwów ociec, Warszawa matka, Lublin jest siostra tobie, co masz w pytasz , za coby tak droga robota jaka była, nie inaczej odpowiedzą , jeno iż to Warszawa. Mon. 65, 452. Słyszę, że to tam miasteczko cudnieniejsze, niż nasza Wer-szewka. Falib. L. WARSZAWIANIN, a, m., z Warsza-

WART, u, m., zakręt głównego nurtu rzeki; (Croat. ver-tilo vertigo ; Rag. varteniza turbo igneus, vart j ogród, ob.

Wirydarz), bte Krümmung be$ £>auptftrome3 eines Ptffeś.

Nurt krzywy i gościniec główny, Gdzie ma iść szkuta i dubas warowny, Wärtern nazywa rotman. Klon. Fl. Eó b. Śluza zowie się wart i sama głębizna Wisły, albo jakiej rzeki. Haur. 2. WARTAĆ cz. niedok. ; Boh. vvrtëti, wrtati, wrtiti; Croat. Ek. 174. Lepiej się tobie na piasek wywinąć, Niż wartem    vè'rtim, vertelszem; Bosn. vartiti, vrritii, obrachjati; Rag.

płynąć, ib. E 3. —§. Fig. Prostym i nieśmiałym posłom    vartjetti; Ross. BoponaTt, BopOTim., Bopoxtiyrt»; Lat.

wszystkie warty pani praktyka ubiega. Orzech. Qu. 19.    versare, vertere ; (confer Etym. wracać, wrócić, wiercić,

ścieżki, drogi, sposoby; 2öege, ©lege, Slttcmege, SWittel.    wrota); obracać, timbrent, itmrtfljren, fierumrufirettb berue*

“WART, u, m., wartość, ber 2Bertl). Uczyniwszy porówna- , gen. Wurtać wrzecionem. Cn. Th. 1224, Rag. vartitti nie wartu dóbr z długami, znajduje, iż jest z'czego za-    vretênom, bte ©ptitbel breljen. — Recipr. WARTAĆ się,

obracać się, kręcić się, uwijać się, fertać się, (ob. Far-tyczny) ; Garn. ferkam ; Vind. fe vurtiti, ( cf. fruczka); Croat, verssimsze ; Rag. vartiettise , varchjettise , pr. et tr.. cf. Lat. versari ; fiel; ttmbrc^cn, fycriim breften, berne* gen, fretfett. Już w żyłach krwi mało się warta. Kchow. Roi. 111. Mało się tego gnoju po Polszczę warta, względom jak tego wiele było, gdy na państwo nastąpił. Birk. Zyg. 15. Ludzi ród (mówi Deukalion^ do Pir-ry), warta się między dwojkipm nami, restât. Zebr. Ow. 12. Lud nasz wszystek co przedniejszy poległ, i tylko sie nas kes jeszcze mały w'arta. Biel. 262. WARTACZKA, WARTAŁKA, ‘WARTOŁKA, i, z.-, (Boh. wrtadlo, wrtedko * świderek , wratidlo wał tkacki; Sorab. 1. wêr-tawka obrot ; Croat, vertilo vertigus ; Carn. vertävnek * wiercący, obracający; Rag. vartilaz rotator; Bosn. vra-tilo od krosan subio del telo.ro, prescjagl, presegljen, (cf. przęsło), spondylus; Vind. spuela, spuva, kofhiel; Carn. presilza ; Croat, preseniz, presil ;■ Ross. BepeTemi-ua, (BopoTuio wał wiatrakowy) ; ber Sötrbel einer ©ptitbel, ber ©ptlimtnrM. Spondylus, wartaczka albo wartałka, jak niektórzy zowią , paciorek zwłaszcza który niewiasty kładą na wrzeciono, aby lepićj wartało. MaLcz., (cf. wija-dło). — §. Wartałki , któremi dzieci się zabawiają, kręty bieg przez zapęd nadany od sznura lub od palców czas niejaki zachowują. Rog. Doś. 5, 449. Greifet, 2)rel)er, Srebltttg, cf. fryga, fryczka , cyga ; Slov. bracadlo ; Boh.

223

WARSZAWIANIN - WART.

WARTA - W AR TACZKA.

płacić. Wej. Marm. 3, 175. WART, a, e, adv. Warto;

Garn. urędn » godny ; Vind. uredin , safluhen ; Croat. vréden; Bosn. vrjedan, varstan , (cf. warsta); Slav, vri-dan, dôstojan ; Goth, wairths; Svec. ward; Angl. worth ;

Germ, mert|> ; wart tyle, stojący za tyle, ważący tyle, fo öiel roertl) ; Slov, hoden, (ob. Godny) ; Sorab. 2. winowa -ti , (ob. Winny); Ross. 40CtohiiłiH, (ob. Dostojny). Koń ten wart sto czerwonych złotych. Tr. — Wart czego , godny czego , zasługujący na co , Compar. wartniejszy, et»a8 rcertj), nmrbtg , nerbtenettb. Nieszczęśliwy każdy wart użalenia. Teat. 46. b, 71. Wart większej kary. Teat. 54. c, D 2. Wartniejszy stokroć u mnie ten wiecznego losu, I nigdy nie przetrwałej w umysłach pamięci, Kto pilen łagodnego przyrodzenia głosu W ścisły nit osadza rozhukane chęci. Zab. 11,44. Zabi., End. 40CT0iiHCTBy-K)CH, Graec. af-ióojiy, dignus censor. Zaniedbywać starych przyjaciół dla znikomego blasku nowego szczęścia, jest to dać poznać z siebie , że się nie warto swojego szczęścia. Mon. 71, 24, że nie zasługujemy na nie, baß matt eö md)t rcertft iff. Nic wart, nikczemny, niepożyte-czny, nic po tym. Cn. Ad. 551, (Vind. sanizhen, nizho-un, sa nizh). W zwycięstwie nawet niczego nie warci, chełpliwie na popis wyjeżdżają, a przygoda i dobrym nie mało sławy uszczerbia. Pilch. Sali. 210. Oh oh! to dyabła warto! Teat. 7. d, 11, Ross. Hero4HTŁCH ; (Croat. valyà operae pretium).

brćadlo, śamrha ; Sorab. 1. wereżawka, krayzel, wahlan-cza ; Carn. fertavka ; Bosn. zvark, zvrrik, kojim se dje— ça igraiu ; Rag. varténiza, vartécka, zvark, obartacich, presciagl, prescgljen ; Ross. BepTjinKa, BOJinem, KyôapŒ», KyóapHKi, KPia. Dzieci wartołką furtają. Trotz. 2, 5759. — §. Fig. Zona zła w domu jest wartałką, której brzęczenie śpiącemu chyba słyszeć się nie da. Teat. 49. d, 27. Srumfretfel ; Ross. óo-mmiita.

*WARTERZ, a, m., stróż, z Niem. ber Södrter, wartownik, (ob. Wara,) ber 2öäd)ter ; (Slov. wartyf; Sorab. 1. wa-char, wachtaf ; Cam, varh ; Vind. vahtar, vahter, va-rih, varh; Croat, vardér, virôsztor). Przez te dwa wojska trudno się inaczej przebić masz , jeśliże cnota , rozum a bojaźń boża nie będą warterzmi około ciebie. Rej. Zuk 126 b. Tuż za swawolą warterzem biega, niedostatek , Ten gdy sie kto zatoczy, powali ostatek. Rej. Wiz. 101 b.

polite. Obr. 53. WARTOGŁÓW a, m., WARTOGŁO-W1EC, wca, m., WARTOŁEB, Iba, w., mózgowiec, wichrowata głowa ; ein unruhiger Sötrrfopf, 0d;tnbelfopf, 9îap* pelfopf ; (Boh. śwjdljk , świhśk; Garn. vertoglavz j Vind. vertoglavez , omiljavez, vertazh, vertesh, svertievar, srao-tuvauz, smiefhuvauz ; Rag. vartoglavaz ; Croat, vertoglàv ; Lat. vertiginosus). Są tacy wartoglowowie, którzy wjechawszy w dom uczciwy, opiwszy się, zwady zaczynają. Star. Ref. 68. Gdzie większe zamieszania , jak gdzie wartoglowie rządzą! W. Post. W. 2, 344. Wartogło-wiec. Teat. 28. b, 38. Ten młody wartogłów omyli się w nadziejach, ib. 28. b, 127. Mon. 75, 591. Ja tego nie tak wam, zacnym osobom, jako niektórym warto-głowom przypisuję. Baz. Hat. 188. Wartołbowie heretycy post zarzucają. Bial Post. 135. Nieprzyjaciel, któremu wartołbu pośle bryłę złota , wnet wszystkie szyki nam popsuje. Pot. Arg. 324. WARTOGŁOWNY, WAR-WARTKI, a, ie, — o adverb.; (Boh. wrtkawÿ wahający    TOGŁOWY, a, e, wichrowaty, niespokojny; itnruljig nut)

się, wrtem na skinienie; Vind. vertlivu mutabilis; hag.    tfenuirrt, rutrrfopfïg, fdptnbeltg, fdjnnrtbelfüpftg, rappelfopftg ;

vartiv circumagibilis: Bosn. vertiui, vrritivi, vartivi, koji    (Boh. wrtohlawÿ; Vind. vertaglau, sirau, vertoglaven ,

se lasno vrriti, koji se mosge vrrititi volubilis, (varli,    glavoverten , omamliu, omotliu ; Croat, vertoglàv). War-

vrrio ferox, strenuus , ob. Wrzący); Ross. BepTKÜi, Bep-    togłowne te łby ludzkie, w nich zawżdy jak w kotle

tjihbuh:, BepuaHwii, Kamin; wartający się, obracający,    wre. Rej. Zut. 100. Mózg wartogłowy. Petr. Pol. 2, 76.

kręcący, obrotny, zwinny, rześki; ftd) btel)enb, tuenbettb,    Polikarp zwykł sobie zatulać uszy, gdy jakie błędy u lu-

genmnbt, fdjnett, rajd), befyenb. Wrzeciono wartkie, u    dzi wartogłownych słyszał. Baz. Hst. 56. Przestali na-

prządek, które się długo kręci, gdy nim parta. Magier.    koniec oni panowie wartogłowni więcej wichrzyó. Slryjk.

Mskr. Tam między pniami wartki strużek płynie. Zab.    551. Do oręża wartogłowe duchy pobudziły swe zgraje.

9, 16. Fregata lekka, wartka, obrotna. Pot. Arg. 691.    Hor. 1, 160. Kniaź. Bachus wartogłowy. J. Kchan. Dz.

Wozów Olimpskich wartkie koła. Hor. 1, 6. Nar.;fervi-    158. Zbił. Dr. B 1. Wartogłowy Mars. Tward. Pasq. 87.

dae rotae. Chłopiec tak wartki, iż na końcu śpilki an-    Wpadli w pożądanie wartogłownego widzenia, i godni

gleza wywijać potrafi. Teat. 28. b, 9. Po drzewie pta-    stali się oszukania. Zygr. Gon. 372. et 505 ; (curiosa-

stwo igra sobie wartkie. Klon. Fl. B. Dościgł go wartki    rum viÿonum). WART0GŁ0W1EĆ neutr, niedok., sza-

Ajax. Hor. 1, 82. Nar. Strzelali do siebie dosyć wart-    leć; Rag. vartoglaviti; (Vind. vertuvati, svertievati * wi-

ko. Warg. Radź. 320. Sprawując cukier piżmowy, trze-    chrzyć, burzyć, mącić), reifen, toben, foUerig fespt. W ka-

ba się wartko mieć, prędkim mieszaniem. Sienn. 528.    nikule bydło wartogłowieje. Tr. WARTOGŁOWNOŚĆ,

(żywo). Wartkim piechurom nieprzyjaciela pokonanego    ści, ź., WARTOGŁÓWSTWO, a, n. , wartogłowność,

na dobitkę dawali. Pilch. Sali. 221.— [§. Aliter: Wartki,    vertigo. Spicz. 247. zawrót głowy, ber @d)nńnbel; Boh.

przebiegły, brefyerifd) 2], Umysł zuchwały, wartki, nie sta-    wrtohlawost, zawrat; Carn. vertoglauiza ; Vind. verto-

ly, każdą rzecz kształtnie barwić umiał. Pilch. Sali. 9.    glauje , (vertnia, vertuvanje * burzenie, mącenie); Croat.

Wartkim się w niebie aż umysłem wdzierają. Hor. {,    vertoglâvje ; Slav, vêrtoglavje. — $. Wartogłowstwo ;

131. Nar. —‘WARTK.ONOGI n. p. koń. Zebr. Ow. 358 ;    Rag. vulg. vartoglâvsctina amentia, waryacya, 3Serrüdt*

(confer wiatronogi), fdjneflfüßtg. WARTKOŚĆ, ści, z.;    tyett. Zawrót głowy albo wartogłowność. Sienn. Brzydkie

(Boh. wertkawost wahanie się, odmienność; Rag. vart-    wartogłowstwa Turczego dywanu. Zab. 11, 44. Zabi.

gna industria); zwinność, obrotność; bte @d)neHigfett,    WARTOŁKA, WARTAŁKA, ob. Wartaezka.

Sîafd)f>ett, ©ejcbnnnbtgfett ; Ross. BepmocrB, BepmaHOCTb; WARTOŚĆ, ści, z’,,'cena, godność czego; Carn. urędnost; Ciała po zmartwychwstaniu będą miały największą chyb-    Croat, vrédnoszt; Boh. platnost, platnustka , (cf. płaci);

kość abo wartkość, bo nie będą miały tego ciężaru, ja-    Vind. urędnost, vriednost, vriedstvu ; Bosn. vrjednôst,

ko teraz; ale jak dusza będzie chciała, tak ciałem bę-    varsnôst, ścienna od koga diella ; Ross. iitHa, (ob. Ce-

dzie ruszać. Karnic. Kat. 92.    na); Germ, ber SBertl), ber *)3ret3. Nie ubiór ludziom

WARTMAN, a, m., rotman, który jedzie przed statkiem wartości dodaje. Teat. 29, 25. Wartość zasług. Zab. 12, naładowanym, skazując kędy ma płynąć. Dudz. 67;    11. *WARTÓŚCIWY, a, e, arithm., nie bez wartości,

watman. Cn. Th. 935. ber gol^ntattn, gotfe.    ntcbt o|me 2Bertf). Tr.

trzymać, pilnować; machen, 2ßad)e tjalten; Boh. ponoco-wati ; Slov. wartugi ; Sorab. 1. wachowacź, wachuyu ; Vind. vahtati, varuvati, variti, varjem; Croat, sztrâsim ; szkoznûjem; Dal. bdi'm; Ross. KapayMTb, OKapay^HTb ,

224

WARTERZ - WARTNY.

WARTOGŁÓW - WARTOWAĆ.

WARTNY, a, e, wartem płynący, beeilt ftrömenb. Rok za 1. WARTOWAĆ, -ał, -uje, cz. niedok., wartę trzymać, straż rokiem wartnym potokiem Upływa , zawsze w biedzie.

Zab. 11, 239. Zabi. — *§. \Transl. Wartny, kręty, przebiegły; fdjminblerifd), breljerifdj, ob. Wartki 2]. Kreuza, człowiek ‘wartny, wywartował Hrehora niejakiego metro-

WARUNKOWNY - WARYACYA. 225

WARTOWAĆ - WARUNEK.

Eccl. bfmpK , Opery. Z stróżów jeden obory, drugi na podwórcu ma wartować. Haur. Sk. 495. Gdy śpię , szyl-wach nade mną zbrojny nie wartuje. Bardz. Trag. 515. Całą noc wartowaliśmy, nic prawie nie śpiąc. Warg. Radź 298. Miał Argus sto w głowie “ok; dwie a dwie sypiały W przejmy, straż inne wszystkie dzierżąc wartowały. Zebr. Otu. 21. Tak ścisło Turcy posłów wartują w domu jakoby więźniami byli, Kłok. Turk. 108, Pies wartuje, służy, na dwóch łapkach stoi (distng. waruje;; ber §unb märtet auf, fiel)! auf ©cfitlbmacbe.

2. WARTOWAĆ, *WERTOWAĆ cz. niedok., (con/er. war-

czynił, Zem tyle drugie zysku z nich przyczynił. Odym. Św. 2, U. 3. pilność, einen folgen gleiß nnb Sorgfalt.— §. Milit. Warunek, załoga, żołnierze dla ochrony przydani; Boh. posâdka ; Vind. strashobranifhtvu, shounirji sa strasho inu obranvo grada, gradska strashba, sa-dershni, perpomozhnU» sasedni shounirji, bte ÜSefaßUltg, bie $îannfd)aft. Miała forteca w sobie warunek potężny z najwyborniejszych ludzi. U a Ir z. Kmc. 2, 286. Przydał dla warunku rote ; data in praesidium cohorte. Nar. Tac. 2, 504; Bolesław z niewielkim orszakiem warunku w Kijowie na zimę został. Krom. 70. Krakowa dobywszy , warunkiem tać 2), zwariuje dok., przewracać karty w księgach, blat*    go osadził,    ib. 62. — §. Warunek, pod    którym się kto

tern in einem 2htd)e, baê 331att umfefjren. Kaleka, że nie    obowięzuje    , kondycya, excepcya, wyjątek, wymowa,

mógł w brewiarzu kart wartować , obracał je wargami i językiem. Birk. Gi. Kon. 45. Niedźwiedź całą księgę nadaremnie wartuje łapa. Haur. Sk. 184. Wartować w księgach dla czytania, in beu 23üd)ern blättern, lefen. Raz tę, drugi

Wertować historyą narodu naszego. Teat. 32, 56.

wymawianie sobie; Boh. weymènek (cf. wymiana;, wykrada; Sorab. 1. wumeneno; Garn. anza ; Vind. vjetik, vunvsetik , pogodba, vdinj, vdinanje , vjetuvanje , pred-dershba, preddershik, sgovor; Croat, paszka; Bag. raz owę wartować księgę. Pilch. Sen, list. i, 8. ûgoghjâj (cf. ugoda;, pógodjaj, pogodba, uvjèt, ugo-

Ar- vor, opaza, opaz; Ross. nopals , yroßopt, yroßopna , kudiusz nie Krakowską, ale Watykańską, i wiele innych    ycjtoßie,    bie Sebingung, ba$ 53ebtrtgniß,    ber Vorbehalt,

warunku , temi słowy: jeśli co z strony nie przyjdzie, coby przeszkodziło. Corn. Sen. 509. W obietnicy jest warunek zawżdy, chociaż sie słowy nie wyraża, to jest, jeśli będę mógł. Gorn. Sert. 522. Jej ku mnie z warunkami zda się być kochanie. Teat. 43. b, 79. — Arithm. Wiadomości dane i prowadzące do znalezienia ilości, których szukamy, nazywają się warunkami zadania, conditiones. Alg. Nar. 2. U sir z. Alg. 51. — Jur id. Warunek, bezpieczeństwo prawne, umowa prawna, przydatek w umowie, wyjęcie, ewikeya, kaucya, kondycya. Włod. ©entćtyr, $8orbefjalt, 3luśnaj>me, @id)erl)ett, 23ebtn* guug. Gdyby się towarów sprzedanych fałsz nalazł, a przedawcaby mówił, że za warunek nie ślubował ..... Szczerb. Sax. 129. (za niedefekt, za dobroć towarów, za pewność ich dobroci). — Oppos. Gdy przy kupnie konia ślubowania żadnego o szkodę, albo jak mówią, o niewarunk onego konia nie było.... Sax. Tyl. 79. o defekt znoszące umowę, faufbred)C!tber defect, Uugtlttgfdl. WARUNKOWNY, WARUNKOWY, a, e, warowany, warowny, do warunku należący, podług warunku należący, podług warunków umowy; ©etväljrletftung «, 0td;erbett3», ©ailltomS » ; Floss. ycjOBHbiîî. Jeśli kupiec przedawcę złych na towarów przekona , że za warunek ślubował, wygra na nim winę warunkową, to jest, rękę, którą warunek ślubował, albo się połowicą ‘wargieltu wybawi. Szczerb. Sax. 129. — Niewarunkowy, nie według kondycyi, umowy; ntd;t nad) ber 2lbrebe, ben Sebtngntffen nicht ent« fpredjenb. Towary zgniłe i niewarunkowe za św-ieże i warowne udaje. Klon. Wor. 67. Burmistrz ma sądzić, jeśliby kto mały chlćb piekł, albo strawne rzeczy nie-wTarowanie, strzeżenie czego, zdrowe i niewarunkowe przedawał. Szczerb. Sax. 59. ochrona; baê Semaljren, Sebüten, 33efd)üßen, ob. Wara! nienależyte, nieprzyzwoite.

(Bosn. etc. varsac castellum, ob. Warownia; Vind. etc. WARYACYA, yi, ź., §. 1‘; rozmaita odmiana, dyskre-varih, obvaruvauz * obrońca). Dał warunek nogom od paneya, różnica, sprzeczność; ‘Seränberung, Slbänberung, usterku. Psalmod. 81. Miałem talentów sobie poruczo- SSiberfprucf), SOîaugel ber Ùbereinflinttnung. Zabiegając , aby nych pięć; jam zatem warunek taki koło nich i staranie się w rejestrzach trybunalskich waryacye nie działy,

bibliotek wartował. Pim. Kam, 142. ib. 57. W ręku    Mądry nie    uda się do żadnej .rzeczy bez    pewnego

waszych Greckie przednie Wartujcie pisma w nocy, wartujcie i we dnie. Kor. Hor. 14. Uczyć się, i we dnie i w nocy, wartować mądre pisma. Dmoch. Szt. B. 85. —

§. Transi. Tłumoki nasze zwartowali, patrząc jeśli ‘kupi jakich nie wieziemy. Warg Badz. 61. (trzęśli;. Szukaj wszędy i. zawartuj wszystko; a co jedno twego u mnie najdziesz, weźmij. i Geop. Genes. 51. — Fig. Boże, ty wartujesz serce. Budn. 1 Chroń. 29,17. (doświadczasz. Bibl.

Gd.) ; bit prufeft baê ^perj. — Aliter: Świat wartował, aby wróciwszy się tym z większa pochwała, ojczyźnie służyć mógł. Warg. Kurę. prac/* zwiedzał świat, er ^at bie 3Belt burdjreift, biirdjftridjen. Świat wszystek, by księgę jaką zwartował. Warg. Cez. pr. e.— \. Becipr. Wartować się zdarzać się, dziać się; fid} ereignen, gefdjeljen, Vorfällen.

Wartują się codzień nagłe między nami odmiany. Tr.

3. WARTOWAĆ neuir. niedok., ob. Wartać 1.

WARTOWNIK, a, m., stróż, warterz, ber ©achter. Zstąpił z nieba wartownik święty. Budn. Dan. 4, 13. not. «len, co wartuje»; (stróż. Bibl. Gd.). Fortuna jednego uczyniła pasterzem bydła, drugiego wartownikiem namiotu.

Pilch. Sen. list. 1, 353 Strzegą mię wartownicy. Teat.

50, 92. WARUGA, i, z., u flisów straż na statku, bie 2Ba$e auf ben §lußfcbtffen. Warować , albo zostać sję warudze, zowie się, gdy inni holują, a jeden albo dwóch flisów zostaje się na statku do lasek. Magier.

Mskr. Jeden flis przy sterniku na warudze zostaje, wołając na trylujących : holuj albo nie holuj! Haur. Ek.

174. Kucharz, gdy na jeden tylko gotuje statek, niechaj warugi przy sterniku pilnuje, nie szczupląc flisa do trylu. ib. 173. WARUJĘ, ob, Warować. WARUNEK,

*WARUNK, nku , m.,

29

Sitwnih Lindtge wyd. S. Ton TI.

mają być porządnie pisane i nie odmieniane. Vol. Leg. 5, yMcreOBaibca, 3fcyMa3Óp04HHqaTb, vulg. paxHyTbca; Eccl. 326. Go za szkody za waryacyą pieniędzy idą. Sum. B roptuiTH, oóbiopOAfcTH, oboywth, oóyaBaTb, HsiyMMioca, 3 —    2) Waryacya, szaleństwo,    dzika durnowatość.    H36e3'£yMHTHca, oóes^yirfcTb. Z    wstrząśnienia mózgu chory

Perz. Lek. 193. Krup. 5, 346. ber    SBalpiftmt,    btc 3Ser*    tak zaczął marzyć i waryować,    że go aż wiązać musia-

rutftfyeit ;    Boh. pośetilost, pominutj    s myslem    (cf. po-    no. Perz. Cyr. 5, 64.

minąć), natrhlost, (cf. natargnąć) ; Yind. smiefhujava , WARZA , y, z., warzyste, warzywo gotowane, warzonego lub smiefhanje (ob. Pomieszanie), firanje , obnorstvu, ne- gotowanego co; Rag. vârenâ, etttMŚ ©cfoc&teS, ©efotteiieS, spamet ; Croat, pomàma , manènia , mahnitoszt, verto-    gefaxte    ©petfe. Uwarzył sobie Jakób    potrawkę ; rzekł Ezau:

glavje (ob. Wartogłówstwo), omilyavicza (ob. Omylić),    daj mi    tej warzy żółtej, i Leop.    Genes. 25, 29.    Gdy

obnorenye; Bosn. mahnitóst, pomama, bunovanje, (cf.    onćj warzy skosztowali, zawołali: śmierć w garncu, ł

bujać);    Rag. budalost, mahnitos,    pómama,    nesvjés,    Leop. 4 Reg. 4, 40. Dawano    więźniowi na każdy dzień

bies (cf. bies), pobiesan,    smâmnos,    (cf. zmamić); Slav.    bochen chleba,    krom warzy, i Leop.    Jer. 37, 20. Sma-

polûdjenje, pobudalênje,    smûtjene kêrvi, (cf. zmącenie);    czne nam były    w drodze żołnierskie    warze. Pot. Arg.

Ross. OAypt (ob. Odurzenie), ópeaa, noMiwareJibCTBO;    562. Jakiej też czasem ubóstwo zażywać musi warzy!

ńes^yMie, CestyiwcTBO, 3ŁyMa36p040TB0 ; Eccl. y#iOBpe4ie,    Haur.    Sk. 507. Bez przepiórek    smaczna mu jest warza.

HSŁysoeHie, oóyaHie, .iy4a , ma.ib , Re^ioyMHie, s'byina-    Mon. 71, 715. Piwo bez swej    warzy szynkują. Weresz.

3Ópo4CTBO, AypaqecTBO. Nie wiele miał rozumu, a i to,    Kij. 12. (swego waru). WARZAĆ, ob. Warzyć. WA-

co mu zostało, wkrótce przez waryacyę utracił. Nar.    RZĘCHA, y, z.,    *WARZĄCHEW, (Kac. Pas. 13); —

, wa-

Hst. 6 , 129. Zdaje mi się, że waryacyą cierpisz. Tent.    WARZESZKA , i,    z. dem. ; Boh. w'arjcka, wafeyka

30. b, 127. Zarywanie waryacyi Ross. npH/typ-b, noay-    recka,    openowaćka , (cf. pienić);    Sorab. 1. warenk    gar-

yMie. WARYAGKl, a, ie — o adv., od waryata, jak    nek od    warzenia; Bosn. vrrię, varc, verc, vrriciç ;    Rag.

waryat, cf postrzelony, nie swój, nie przy sobie; Boh. t varenik urceus, urceolus, vargljaccja ; Garn. kuhovnéza, posetilÿ, natrhlÿ ; Vind.    smiefhan,    obnorjen , nespa-    penovka, pejnovka, varivnek * 1. tygiel    do topienia, 2, ko-

meten, liran, smeknjen ,    omeknjen ;    Bosn. mahnit, ma-    ciel od mięsa,    varéniza * lutowanie);    Vind. kubła , kóła,

nen ; Rag. vargliv ; Ross. óestyMHbin (ob. Bezumny),    kuhalniza, kuhauniza , kuna shliza , penouka , odpenau-

3iyMa3ÓpoAHbiH, styMacuieAium ; Eccl. yMOBpeAHUH, H3b-    ka: Croat, kuhaeha , penyacha ; Slav, kuhacsa, pinjacsa;

yioemi, łmyMHTe.ieHS. Pół waryacki Ross. nojyyMHUH.    Ross. qyMH«b, uyMH^Ka, ynoaoHHHKi;—1) łyżka kuchenna ,

WARYAT, a, m., WARYATEK, tka, m. , zdrbn., sza-    ber 5l0(fylöffel. Warząchew, łyżka wielka drewniana, któ-

łeniec , ‘ człowiek pomieszanych zmysłów, w głowę za-    rej w    kuchni używają, lub do    szumowania piany z ro-

szły, skażonej głowy, nie wszystek doma , klepki brak,    sołów    i t. d., lub do wlewania    w miarę zaprawy. Wiel.

postrzelony, (trzeba mu łeb    do włosa ogolić, czarną    Kuch. 433. W    banie przez    lejek    wsyp    prochu dwie

kurę przyłożyć, krew' z nosa    puścić. Teat. 32. b, 41);    'w-arzesze (dual    » warzechy).    Sienn.    592.    Pianę zbieraj

Boh. treśtjk; Rag. budàla, ludória , ludjâk , vargljalaz,    warzeszką. Cresc.    497. Warzęcha dziurkowata, ob. Zufan.

mahnit, smaamjen , nesvjeesni, manèn , manenit, bez-    Tr. — 2) Botan.    Warzęcha, cochlearia, rodzaj rośliny,

pametgnâk ; Ross. 6e3$yMeiïB, OAypl>.ibiH, S’tyMasôpoA'B ;    strączki noszącej.    Kluk. Dyke. 1 , 140, Ööjfdfrttüt ; Ross.

Eccl. HBiyawcHHUH, ein Sßctbnfmniger, 9Serrücfter. Co za    .loaceqHaa ipaßa,    uunroTHaa rpaßa. 'Warzechwa, albo

waryat! już odszedł od rozumu, przestrzegam was, aże- Liżczyca (Łyszczyca), ziele od podobieństwa warzęchy byście go czyrn prędzej między    cztery mury (06. Czubki),    nazwane. Syr. 616. WARZECHOWY, a, e.    do    wa-

zamknąć kazali, bo straszna już    cierpi manią, a    wkró-    rźechy należący, Âoélôjfel *. WARZELNIA i,    i.,    bfltl

tce oszaleć może. Teat. 7. c,    67. Pojedziemy do domu    ©tcbejjaitS, dom    w którym się wiele soli    z wody wy-

waryatów, (tnŚS 3îarren^auè),    tam zobaczymy wiele sza-    godnie wywarzać    i wysuszać    może.    Kluk.    Kop. 1, 163,

Jeńców, którym zbyteczna zazdrość mózg popsuła. Teat.    (Ross. Bapelieifb odegrzane kwaśne mleko, BapeHyxa

52. d, 50. Dobrodzieju! od czegóż szpitale u kata? Kiedy    gatunek rozpalonego wina, BspcHiiKii paszteciki z twa-

Boh. warenka ; sól wa-

głupi, wsadźcie go tam jak waryata Zabi. Zab. 56.    rogiem). WARZONKA, i, a.;

A to czysty waryat. Teat. 22. c,    24. WARYATKA,    i, z.,    rzona , gefotteneS ©fllj, ©oblenfrtlj. Za Bolesława    w Bochni

eilte Sßafmftttntge, 35errücftc; Rag.    vargljaliza ; Ross.    öezi,-    prócz dawnej warzonki, poczęto soli dobywać    w    sztu-

ysinua. *WARYAT0R, a, m., z Łac., odmieniacz, fał-    kach. Nar. Hst. 5, 3. Pam. 84, 725. Astrakańska wa-

szerz, łgarz; ber 5Serfńlf^CV , SSerdnberer, SÜgitcr. Warya-    rzonka Ross. capcóapaicb. '^'WARZOWID, a, m., mysz,

torowi każdemu potrzèba być dobrze pamiętnym. Pm.    w Batrachomyom., Graec. <mocfńyog. Przyb., ©petfefreffer.

Warzać contin., uwarzyć dok. ; Boh. wafiti, writi (ob. Wrzeć), uwariti ; Slov. warjm ; Sorab. 1. waricż, waru, vvareno; Sorab. 2. w-arisch ; Carn. varim, (1. zwarzyć żelazo, lótować, 2. spoić, 3. gotować); Vind. variti, svariti, svarjati ; Croat, varim , varrim , kuham , pârirn , (variti, varim, varrim, lótam * lótuję , zwarzam , varnicza ferrumen, gluten); Dal. vvriti; Hung, forranni; Rag. variti; Bosn. svariti, skuhati, va-

226

WARYACKI - W À R Y O W A Ć.

W A R Z A - WARZYĆ.

Kam. 79. WABYOWAĆ, neutr niedok. , zwaryować dok.,    WABZYĆ cz. niedok.

szaleć, w głowę zachodzić, oerntcft ttierbctt ; Boh. tre-śtćti, ztreśtit se (cf. trzeszczeć), pośetiti se ; Croat, ob-norujern , mahnitim, mamenujem, omilyam , omamlyu-jemsze , pomamlyujem ; Dal. bezakonim ; Rag. vargljatti, zanovêtati, ludovatti, kakurjekati ; Bosn. srnamitse, ma-hnitati, ludovati, bunovati, bitti izvan sebe ; Ross, o&y-ptTL, noBpe4HTBca, noBpe*4aibca , óesiyMbTb, óest-

WARZYC.

W A R Z Y S T Y - WĄS.

227

Sw. 2, 581.

warzący mianowicie sól wa-

riti ; Hoss. BaparŁ , BapHBHTb, CTpanarb, codpanaib ,

Ktm/łTHTb, BCKHiiHTHTb ; (confer.. wrzeć , wre neutr. \ cf.

Graec.    ; Germ, wann ; cf. Hebr. ny: ar sit) ; 1)

gotować, fodjeit, fiebert. W kuchni zawsze pogotowiu mają pasztety, i mięsa tak warzone jako i pieczone. Star.

Ihu. 52. Pół uwarzony Eccl. noaßapHUH. Uwarzyć mleko Ross. yTonHTb, yiaiMiiBaib. Do uwarzenia łatwy, Boh. uwarćiwy ; Hoss. yBapiiHBbrä, ob. Warzysty. Miód warzyć, ob. miód sycić. Haur. Ek. 141. Warzone wino,

Rag. varenîk ; Garn. sauręlza ; Hoss. BapeHyxa. Żeby obiad wlekli, Nie zaraz po warzonym dawali co piekli.

Pot. Arg. 469. (nie zaraz po sztuce mięsa pieczyste dawano). Czego nie warzyć, tego i szkoda zarębować.

Rys. Ad. 7. (nie wydawaj nad potrzebę, nie szafuj).

Slov. Ge u nèho pećeni, wareni ; est Uli acceptissimus.

Ubogi z wodą warzy. Rys. Ad. 70 (jak kogo staje). —

Allegor. Ponawiać już wymienione zażalenia, byłoby jedne warzyć w odę. Dyar. Gród. 528. ( dawną piosnkę śpiewać, zawsze jedno). — Piwo warzyć, Carn. frozhim ;

Vind. olevati , ol delati, ÜBier brauen. Ze słodu warzy się piwo. Kluk. Hośl. 5. 270. Ci co piwo na wyszynk WAS, Genit., Accusât., et Local. Pronominis secundae per-warzają, czopowego płacić mają. Vol. Leg. 5, 225.    sonae, in plurali wy, in singul. ty; confer Lat. vos;

Piwowarowie nieumiejętni zboża psują, piwa parzą, nie    end). Was pan, wac pan etc., vide sub. Waść.

warzą. Syr. 945. Jeśliby piwowar miał kocieł i warzył WĄS, a, r/ł., WĄSY plur.; Boh. fausy; Slov. fńzi, frnüsi, ba-

guze ; Hung, bajusz ; Sorab. 2. bux ; Carn. berke, mushtâfe, mushtaza ; Vind. vofe , refe, berke, mustazhi ; Croat, mu-sztàch , berk; Dal. bark, brada; Bosn. brrik , brrike , mustachje ; Slav, bêrk , bêrkovi ; Ross, yew, yc'b, ycHKï ; ber ©djmirrbart, Sîitcbelbart, ©dptmfcerbart. Włosy wyrastające między nozdrzami i ustami , zowią wąsy. Kluk. Zw. 1, 45. Wąsy wyrastają Zool. 71.

RZYWO, a, n., WARZYWKO dem..

na powierzchnej wardze. Około noszenia wąsów jest różność, bo je

w nim piwo.... Szczerb. Sax. 141. Piwo warzone w marcu i w kwietniu daje się dłużej chować. N. Pam. 6, 509. — Fig. Jakie kto warzy, takie pija piwo. Pot. Syl. 257. Jakie kto uwarzy, lub złe lub dobre, takie piwo pija, a czasem jeszcze i breczką się sparzy. Zab. 15, 278. (pij, coś nawarzył, jak sobie pościelisz, tak będziesz spał). — §. Chym. Warzenie, ebullition, zlotnie-nie albo zmienienie w parę jakiego płynu. Mier. Mskr. baê SScrbampfen, 2lbbampfen, Slbraudicn. — 2 ) Moral, transi. Warzyć co na umyśle, knować co; ctlMê fd)nitebcn, im ©djilbe fufjren, »orbaben, bamii fdpuanger geben, eê brüten, ïo jedynie na umyśle warzyć począł, jakoby nieprzyjaciela mógł zdradą ułowić. Pilch. Salt. 134. Lubo już nabyciem kredytu i potęgi, dumne zamysły warzył, nie miał jeszcze sposobności do ich wynurzenia. Nar. Hst. 4, 202. To w chytrym umyśle Soliman warzył, toż następcy jego knowali ; volvebal animo. Ossol. Mow. 8. — Assimil. Szalone dżdże nań uderzyły, i jeszcze większe burze wszystko niebo warzyło. Birk. Dom. 83. — Hecipr. Wc Pani mózg, czy się znowu warzy; coż tam nowego uroiłaś sobie? Tent. 50. b, 126. (czy rodzi mózg ? brütet baê ©efńtn ? ). — Simil. Warzyć gniew, nienawiść » w sercu ukrywać i chować ; Rag. vâriti u sarzu , liegen, im $fï$cit nabrcit. Głęboko zasadzony gniew w samym tylko sercu warzą. Pilch. Sen. gn. 120. Nienawiść jakąś warzycie w sobie przeciw cesarzowi. Bals.

Zal i strach w nim serce warzy. Miask. Ryt. 2, 108. Ku nierzyjaoielowi nieukojoną zawziętość w sercu swoim warzy. Bals. Niedz. 2, 86. Nienawiść w sercu warzacv przeciwko bliźniemu. Bals. Niedz. 1, 210. WARZYC, a , m., rzonkę, brr ©aljfieber. W owym porcie wiele urzędników, pisarzów , kopaczów, warzyców , kupców, i t. d.

Haur. Ek. 148, Boh. warie, f. warieka kucharka; Sorab. warcz, waricżer, kuchar kucharz. WARZYSTY, a, e; Eccl. BapHTejibHbiH, BapHBHUil; co może być warzonymi czyli gotowanym, fodjbar, junt    taugltd). Warzyste ,

warza, ©efoditeS. Cn. Th. 1225. Wlod. WARZYWNY, a, e, do warzywa należący, ©emüfe*, tu^Clt «. Ogród warzywny. Vol. Leg. 2, cf. jarzynny , dit fôüdjenprterr. WA-

to , co się godzi abo zwykło warzyć. Cn. Th. 1225, Boh. wariwo ; Sorab. 1. wareno ; Cam. kuha; Vind. kalha , mozhnik, sele , kapufs; Hag. varivo , barb, cjôrba; Bosn. varko, varivo , koji se lasno svari ; Hoss. BapHBO; (Eccl. BapemHue , HeMHoro niimn BapeHoö, nox.rfeöo'jKa, yrnima), fodjbarc ©adieu, ©emitfe. Warzywo mówi się o marchwi, pasternaku , rzepie, kapuście, które w ogrodach gospodarskich sieją lub sadzą, a w kuchni zawsze używają. Wiel. Kuch. 453. Najsłabsze ziółko, najmniejsze w a -rzywko, Zawiera w swym kłębuszku ziarno przyszłego płodu. Zab. 6, 109.

Pochodź, sub : Wrzeć . wre.

drudzy na dół głaszczą, a drudzy wzgórę jeżą. Gorn. Dw. i 12. Zygmunt 111. wniósł podgoloną brodę i wąsy, które od niego Szwedzkiemi zwano. Kras. List. 156. Pod wąsem już byłem. Teat. 45. c, 50. (już mi wąsy zaczęły wyrastać, sypać się , ob. Spiczak). Stangret z dużemi wąsami. Teat. 22, 22. Człowiek słuszny, t. j. z wielkim brzuchem i z dużemi wąsami. Mon. 71, 209. Synale, byle im się tylko was zasiał pod nosem, rozumieją zaraz, że ojcowie tylko dla nich żyć powinni. Teat. 4 , 53. Trzy lata przed wąsem , trzy lata z wąsem , trzy lata po wąsie. Rys. Ad. 68. Wara wąsa ! Hys. Ad. 72. (wyrwę ci brodę ! ). Nic nie umie, prócz kręcenia wąsów , poprawiania pasa. Mon. 65 , 35. Wchodzi słuszny rodak , wąsy kręci, to gwiżdże , to sieje rękoma. Mon. 70, 168. Cała jego zabawa pipkę palić, wąsy kręcić, ib. 73, 154. Nie każdy kąsa, eo wąsem trząsa. Cn. Ad. 607. (serdyt, a nie duż, gniew bezsilny). Każe co sułtan, zaraz muszą słuchać, Zabaczy tam kio wąsami dmuchać. Paszk. Dz. 49. Gwagn. 211. Stryjk. Turk. Bo. Co z wąsa drugiego spadło, to on musi jeść. Cn. Ad. 108. (ogryzki, niedojadki; na tobie nieboze, co mnie już nie hoże). Co Małopolskim kupcom spadnie z wąsa, tym się Poznańczykom kontentować przyjdzie. Cost. Gor. 88. — §. Botan. Wąsy, cirrhi, są to niby jakie sznurki albo nitki kręcące się, z różnych

228

WĄSAC - WĄSATE K.

W Ą S A T K A - WAŚŃ.

miejsc rośliny wyrastające ; temi czepiają się pobliższych    Haur. Sk. 1 1 ; einen 21rt frattfcn fiabcrS. WĄSATKA, i,

ciał, słabe łodygi do góry podnoszą się. Bot. Nar. 76.    i, z’., gatunek pszenicy kosmatej albo ościstćj. Syr. 927,

bte èîanïcn ber ©taubeitgcn)äd)|e; {Boh. wosyna arista, ość);    ostka, Carn. rçséniza, ręsćnsa ; Vind. rcfeniza , relenza,

Vind. paperk ; Ross. noABHBKa, pa3BMHna , pasBMHiiKa.    (cf. rzęsa; ; rattier SBet^en, SîauÇtvet^en , (oppos. gołka).

— §. Transi.' aliter: Wąsy n. p. u wędy, kotwicy,    Z pszenicy wąsatki, karmia, i i jest w sobie ostra i

strzały etc., Zelezca rozkraczone, każde w inną stronę,    oścista, nie jest bydłu sprawna. Haur. Sk. 57. 1. WĄ-

ÏÏHberfeaîeit. Ugodził go żelazem, z którym nazad i część    SATY, a, e, wąsy mający; Boh. fausatÿ, fausowaty,

płuc wąsarni wyrwał. Otw. Ow. Wąsy u ankry murowej,    (wosynaty aristatus ościsty); Vind. vofast, refast; {Cam.

końce zagięte do wmurowania lub do wbijania w drze-    vosinàt, osinat, ościsty); Ross. ycacTtiił, fcfynurrbdrtig,

wo. Magier. Mshr. Wąsy u krzyża od pałasza, są nad    eittCtt ©cłpttirrbaut tyabettb. Pełno tam sążnistych hajduków

ławką. ih. Wąsy u futryn, ode drzwi lub okna, końce    i wąsatych stangretów. Teat. 54, 19. — 2. WĄSATY,

wystało do wmurowania, ib. Wąs u obręczy, jest za-    a, e, od choroby wąsata, ^reujifcftnterjett. Zarażenie wą-

rznięcie , które utrzymuje obręcz w okręgu. Skrbk. Mskr.    sate.₅ Ripp. 114.

WĄSAC, ob. Wąsat. WĄSACIEĆ nijak, niedok., wąsatym WASĄZEK , ob. Wasąg. WAŚC , WASG1N , ob, Waszeć. zostać, frbnurrlmrtig werben: Boh. fausatèti. WĄSACZ, a, WASENGOWAĆ się rec. niedok., krzywić się, nie konten-m. ; Boh. fausać ; Vind. vofovez , refovez ; Boss, yearn.,

(2. cerambyx) ; mający wąsy, Der CtnCli Iltebcl&art fyat, ein ©cfjnurrbartiger, ein ©cfjiturrbart Na koniu jakiś wą-saez wyjeżdżał z ulicy. Teat. 24, 132. Czart.

Pochodź, sub : Wazki.

WASĄG, a, m. ; t {Boh. fasunek , näkladni wüz, cf. fasować) :

woza , i wóz taki pleciony z łozy. Dudz. 67, (Boh. korba , kośina ; Carn. vçsénga , vèsilu ligamen , w iązadło) ;

Die $led;te, bev 5liu*b ju einem Sanentmgett, bic 23anfe,

Sanne , (cf. Germ. Sanne), ber gledjtmagen , Der fôorbtM» gen, ($oftgwagett. Tr.). U nas z złotowierzby plotą wasą-gi. Kluk. Bośl. 2, 59. Latorośli tego drzewa gibkie bywają, półkoszki do w-asągów i kolas z niego robią. haur. Ek. 164.    ‘Izaż u woza, między czterema koły

piątej części wozu nie widzicie, wasąga , gdzie ludzie siadają i ciężary kładą, który wasąg na kołach polega i od nichze dźwigany bywa? Krom. 160. Onby chciał, żeby nie razem dom pański przybierać , ale po kawałku, sik żeby jednego roku pudło do karety, drugiego wasąg.

Teat. 19. b, 48. Petoritmi, wiszący wóz, kolebka, wa-sążek. MaLcz, Ciekła krew' z rany jego do wasążka. 1 Leop. 3 Reg. 22, 36. (po wozie. 5 Leop.). WASAGOWY,

tym być; ungehalten (emt, |d;moHett. Dam jej znać, że pan jodzie ; boby po tym gawędziła i wasengow’ała się, żem jej nie dał znać. Teat. 24. 6, 46.

WASEŻNY, ob. Wasagowy.

WVASÏEN1CA, y, z., *WĄSJ0NKA, i, i. dem. ; Boh. hau-senka ; Vind. vofeniza , ofenza ; Ross. rycemma ; gąsie-WASĄZEK , żka, m. dem., kosz do chłopskiego nica, gąsionka kosmata, liszka zielna; bie iKatipe, 23aitttt⁵

ranpe, Slattranpe. Mrówki po drzewie łażąc, wszystkie wąsionki pojedzą. Crete. 205. Drzew-om bardzo szkodzą wąsicnice albo liszki. Cresc. 378. Trucizna na wąGenice albo liszki, Sleszk. Red. 286. Liszki, wąsionki, które ogrodne zioła , jako kapusty i gałęzie drzew jedzą. Mącz. ■“WĄSIENIĆZNY, a, e, od wąsienicy czyli gąsienicy, 3îau» pett = ; Vind. vofenizhen, ofmzhen. — WĄŚIĘ, ęcia, n. ; dem. Nom. w>ąs, etn. ®c^nnrrbdrt^en. Opadną biednemu na dół te kasztanowate wąsięta , jak się o tym dowie. Teit. 16, 17. (zwiesi skrzydła, spuści nos). WĄSIK, a, ot.; Boh. fausky; mały was. ein Heiner ©djmurrbart. Wą-mu się nie dawno sypać zaczął. Boh. Kom. 1 , 49. Paziom jego ledwie się wąsik wysypuje. Bardz. Luk. 180. Dostane męża z wystnukłemi wąsikami, z czer-kieską czuprynką. Mon. 70, 14. Wąsik w sztylecik ukręcić. Mon. 69, 117.

WASĘZNY, a, e, do wasąga należący, $led)t’, §lecl)h WASbLKA, i, z., deszezka do ścieńczenia, wanczos , §a^s tragen    SÖBagett»; Boh. kosmowÿ. Bigae, kara, wóz,    ł)0l$; (Ross.    BacMCKi = bławatek; Bag. bosîlak,    bosil

kolasa,    w której dwa konie robią, wasężny wózek zowia    basilicum).    Nie o wasiłki, ziarno miej na pieczy    Nad

drudzy.    Macz. Rhedarius, wasagowy, wozowy koń. ib.    inne rzeczy.    Klon. Fl. D 3. Wasiłków od sta...,    Instr.

Wóz wasagowy. Jak. Art. 5, 295.    cel. Lit. Od sta wasiłek gr. 50. Vol. Leg. 3, 60. (to-

WĄSAL, a, w., człowiek z wielkicmi wąsami, einer mit war leśny).

einem großen @d)iutrbartc. Kpcz. Gr. 5, p. 139. Wąsal WASINDZIÈJ, ob. Waszeć.

okruteczny. Teat. H, 124. WĄSAT, WĄSAC, a, w., WĄS1SKO , a, , szpetny niekształtny was, ein bäßlidjcr krzyżów bolenie, 5łreil|f(bmerjeit. Szałw-ia pakośmkom,    ©cbnaupart.    Opadłe wąsiska. Mon. 70, 172.

to jest w krzyżach boleniu, albo wąsatom, jak prości WĄSKI, a, ie, jeden z was, do was należący, po waszemu mówią, jest lekarstwem. Syr. 484. Wąsat właśnie jest uczyniony, wam zwyczajny. Włod. eitrig, ju cud; gehörig, krzyżów bolenie, co u ludzi seyatyką zowią. Hipp. 114. WĄSKI, WĄSKOŚć, ob, Wazki.

Wąsat w krzyżach łupa. Syr. Rej. Wąsat, choroba koń- WASKULKA , i, z., ampułka do święconego oleju w' koska . krzyżów    bolenie ; koń wąsatem zarażony zad po-    ściele , ba3    $lâfd)c&eu    junt    gemeinten    Óljle    tn    ber    Śłirdje.    Tr.

włóczy, albo i    stąpić zadniemi nogami nie może. Końsk.    WAŚŃ, i z.;    Boh.    waśeń, wóśnost    namiętność;;    Ross.

BacHb ; nieprzyjaźń, warchoł, chrapka, gniew, spor; getnbfdjaft, 2lrger, ©mil, ©treib Justyna na Ambrożego dawną waśń w sercu taiła. Sk. Dz. 314. Herod miał waśń na Jana ś., iż go karał o żonę, kazał go wsadzić

Lek. 35. Hipp.    14. Gdy się zboże w małej słomie urodzi, niespore    będzie żniwo; do wąsaca ludzi nachyli,

gatunek owsa.

ze sobie aż często odpoczywać i prostować sie musza. haur. SI 15. WĄSATEK, tku, m.

W A Ś N I Ć - W À S Z E.

WAC PANINY - WASZ MOŚĆ.

do więzienia. Bej. Post. B 2. Faryzeuszowie mieli jakąś wrodzoną waśń przeciwko panu, i często się z nim ścierali. Dambr. 449. Jednego czasu wszystkie członki waśń wzięły na żołądek. Petr. Pol. 2, 174. Panujący, aby o miłość radnićj, a niż o waśń u poddanych starał sie. Krom. 79; (metus). WAŚNIĆ drugich ez. niedok., zwaśnić dok. : ( Carn. vasûjem « gamratuje ; Ross. buchio » brudzę); waśnić, kłócić, pokłócić; uerhefien, gegen etnanber aufbringen, jufantmen h^n- Trybun pospólstwo senatory zwaśnił. Kosz. Cyc.. 154. Nie było ani rzeki, ani góry, którąby granicę swą miarkowali, co onych krwawym i długim bojem waśniło. Pilch. Sali. 249. Waśnić sobie kogo. Cn. Th. 1225. gegen ftcfj auf&ringen.

—    Recipr. Waśnić się na kogo * gniew nań mieć, chrapkę , einen ©roll tniber jemanbeu haben. Klodyus wielce się na Cycerona zwaśnił. Kosz. Cyc. R 3 b. Wojewoda Krakowski wymawia to sobie u Leszka, aby wygnał Go-worka , bo się był nań zwaśnił wojewoda. Biel. Sto. 189 b. Piotr Duńczyk upominał Władzisława, aby wnętrznyeh wałek riiechał z bracią ; z tej przyczyny zwaśnił się na Piotra tajemnie, szukał nań długo przyczyny , coby mu to oddal. ib. 185. b. Zwaśnił się na ochmistrza królowej , a na własnego stryja jej, tak iż już był szubienice zbudował. Rej. Post. Y 1. Oni bardzo się tym obrazili i nań bardzo waśnili, i wiele srogości przeciwko niemu

yślili. Baz. Hst. 21. WAŚNIWY. WAŚL1WY, a

—    ie adv. , kłótliwy, gniewliwy ; jćiufifci), feinbfelig ; Eccl. BacHHBUfi; (Cam. vasliv * gamrncki). Babo niewstydliwa , czemuś tak waśniwa. Petr. Bor. 2, G 2 b. Poryzaliście, jak waśniwe konie. Radź. Jer. 50, li. Swawola ludzka, ta waśniwa szkapa. Rej. Post. T t 5. (narowista). Konie dla częstego potykania się w bitwie waśniwemi się stają. Budn. Cyc. 48. Między ptaki *widamy różne natury: jeden waśniwy, drugi pokorny, jeden rychły, drugi leniwy, Rej. Zw. 67 b. Waśliwa wojna. Bard:-. Boel. 144.

Boh. waśe ; Slov. was ; Sorab. 1 et 2. wasch; Carn. vash , (vaje, vaja, vaju » do was dwóch należący); Yind. vafh ; Croat, vash, vashi, vassi, vas, vasa , vase; Rag. vase; Slav, vash; Boss, liaiiib ; Pronom, possess, secundac personae pluralis; (conf. Lat. ve-ster, vos; Por tug. vosso ; Ball, votre); euer. Waszem boginie, waszern. Lib. Hor. 65. (wasz jestem, wam oddany). Nie szukam waszego, ale was. Budn. 2 Cor. 12, 17. nie waszego majątku; (cf. moje, twoje), nicht baô tëurtge, fonbern euch. — ( 'WASZCZY, ob. Ważczy). WASZEĆ, WAŚĆ, WAĆ, ści, m et z , (in Vocativo sing, et Nominativo pluralis także : Waszeć. Kpcz. Gr. 2, p. 51. et 153.). WASZE vulgar, Pronomen Utul are apud rusticos nonnunqitam apud incolas parvarum urbium, ad-huc in honore ; caelerum nonnisi exprimendo contemtui, risui, vel archaismo inserviens ; legas qnae infra habes sub Wy; » Germ, ihr, j. 35. hört ihr, mit ber jtueiten ober britten ^erfcm singularis im Çolnifcheu ; n. p. Panie Antoni dziś waść u mnie na obiedzie. Zab. 15, 203. Dobry dzień dzieci? Takoż i waszeci. Teat. 52, 7. Od waści poszło do waszeci , od waszeci do waszmości. Kras. Pod. 1 , 236. Mieszczka mówiła z waszeeia : dam

na

zm

, e,

WASZ, a,

wam zań grosz.... Pot. Jow. 107. Powiedź mi waszeć. mówiła szyprowi jejmość, co dalej się z waszecią stało? Ossol. Sir. 8. Upominek ten mały przyjm wasze. Teat. 43. />, 49. Nalej sobie wasze. Teal. 30, 10. Zrozumiałeś mię wasze, Panie sąsiedzie? Teat. 50, 108. Mieszczki z waszeeia gadają « używają tego tytularnego zaimku : waszeć. Z waszeeia ubrana * po miejsku , jak mieszczka obywatelka jakiego małego miasteczka, cf. parafianka, flciuftdbtifd) gefleibet. — Gontem. Pan Wojciech mi przy-mówił : słyszysz waść, rni rzecze: lj>. Jak to waść! nauczę cię rozumu człowiecze. Kras. Sat. 58. Kto waść jesteś? II*. Waść? a waści dyabli do tego! Bk Przepraszam, przepraszam, ktoź wac pan jesteś? Teat. 16, 65. O kogo się waść pytasz? Ii. Co waść? komu to waść? widzisz go ! Teat. 32. b, 55. Słyszy waść, jeżeli z człekiem mojej rangi nic umiesz przyzwoieićj gadać, to lepiej waść zrobisz, milczeć. Tent. 24, 148. Czart. Ciszej waści ( obssrv. Dativum ), do ciebie to nie należy. Teat. 54. h, 53 mnie nigdy w domu nie było. Teal. 52. d, 7. Pasałeś się wać pierwej; ja też teraz będę. Zabi. Amf. 77. Milcz wać, uważaj z kim mówisz. Boh. Kom. 4-, 512. — §. Adjunctis : Dobrodziej, pan., mość, waść czyli wać indeclinab., n. p. Z waszeć dobrodzieja Dyabelnie o miłości tęgi kaznodzieja. Teat. 45. c, 105. Wyb. Kłaniam sie waszeć mościwemu panu Trat. 7. d, 21. Serce moje jest tron , na którym waszeć mościa pannę , jako absolutom dominom zasadzam. Teal. 7. d, 32, ob. Wasz-mość. — Wac pan, abbrer. wc pan, tytularne słowo, wyższej rangi, niż waszeć, fie. Któż waść jesteś? waść? Przepraszam, przepraszam, któż wac pan jesteś? Teat. 16, 65. Do kobiety: wac pani; wac panna-, o dodatkach tytułu: dobrodziej, dobrodziejka, zkąd: wac pan dobrodziej, ubbrev. wasindziéj, (Mort. 23,525), wasdzićj, asdziéj : wac pani dobrodziejka : wasinka , waska , aska, ob. pod Dobrodziej. WAC PANINY, a, e, do wac pani należący, ibrig (ju einem ^rnuenjtntmcr), ihnen gehörig. Jakże się cieszę, że będę wac paninym zięciem. Teat. 12, 57. WAĆ PANÓWY, a, e, do wac pana należący, 3J>rig (git einer 50fann$perfoit), ihnen gehörig. Nie turbuj się, wszystko mi wróży, że wac panową będzie. Test. 48. d, 20. fie wirb btc 3I»rigc. Nie znam pana wac pa-nowego. Teat. 19. b, 17. WASZECIN, WAŚCIN , WA-CIN, a, e, do waszeci należący , eitrig , end) gehörig. A waszecina córka w ostatnich zbytkach. Teat. 30. b, 16. Ukrócęć ja waszecina swawolę. Teat. 21. b, 57. Ten waścin postępek , doniosę jegomości. Teat. 50, 24. Gdzie sie, panowie waśeini znajdują? Teat. 19. e, 17. Obwarujże sobie r.a wacin łeb stary obżywienie. Treb. S. M 8. WASZECIAĆ komu cz. niedok., z waszeeia z kim gadać, potykać go tytułem: waszeć; Boh. wykati ; Vind. vikati , vykam , ongâvam , (ob. Wy, ob. On) ; einen mit ihr titulireu, ihm ihr fageit, ihn ihrjett, cf. tykać komu. einen bu|en. WASZM0ŚĆ, WASZ MOŚĆ, WMOŚĆ, ści, i., (contractum ex wasza miłość veslra „charitas , euer 8iebben), vel ex wasza możność, euer fSielmögenheit, euer IperrUdifeU, euer ©bien ; ( Slav, vashe gospodstvo,

waść

Do smaku waści i mojej żonie, aby

230

WASZ MOŚCIĆ - WĄ TEK.

WĄTKOWY-WĄTLEĆ.

Wątkiem zowią nici, z kłębka na cewkę zwite, które pospolicie w członek wprawiwszy, przerzucając z tej i owej strony przez podłużną przędzę, mieszają postawę z tym wątkiem. Pilch. Sen. list. 3, 62, ( ob. Wączyć).

milostivo ). Audivi usurpantes viros nobiles et bene cultos at-que in aulis magtiis versatos ; vocem waszmość, quasi Ve-streitas, si liceret ita loqui: wasza miłość, prisco more, et twa miłość vulgari more, euer ©naben ; miłościwy , mo-ściwy panie, oświecony, najjaśniejszy, miłościwy i naj-    Wątek w ostrym czołniku śrzodkiem samym lata, pal -

jaśniejszy królu » Wasza Królewska Mość, abbrev. W. K.    ców    dziełem, a tego między pastwami Płocha wkarbo-

Mość,    ©ure ^Olttglicfye SDîajeftdt ; Wasza Księcia    Mość,    wanemi potrąca zębami, subtemen. Zebr.    Ow. 128. Wą-

abbrev.    W. K. Mość, (Euer gürftltdje ©urdjlaildjt.    Cn. Th.    tek u smuklerza jest nawinięty na wątniku do robienia

1226, (cf. Tat. Serenitas Vestra , Dominatio Vestra). Od    taśmy. Magier. Mskr.— g. lug. Wątek,    nić, nitka, pa-

waszeci    poszło do waszmości, do waszmości pana    (abbrev.    smo, ciąg czego; ber gaben, bte Sfllter.    Haniebną ucie—

WMc Pana): dalej nastał: waszmość mościwy pan; da-*    czka    życie, którego podobno wątek wkrótce leda cho-

léj : mój wielce mościwy pan; dalej: wielmożny, jaśnie    roba    przetnie, uniósł. Pilch. Sali. 305. Liczyć resztę

końca). Kiedy się szczęścia wątek raz zerwie, rwie się i dalej. Ossol. Str. 9. Mądry

lega rozsądku, Bo się i najmędrszemu czasem urwie wątku. Nar. Dz. 3, 121.— Translate: Wątek, dostatek, materya, potrzeby, zapas, siły; lunldngltdjer $orrat(>, 2fta« ierie, SOłaterialteu, Kräfte. Wątek , materya, wszelaka rzecz, z której może co być, n. p. Nie dostaje mi wątku do pisania, t. j. nie mâm co pisać, nie wiem, cobym miał takowego pisać. Mącz. Slov. ne dostawa utku. Gdy nam m.; Boh. waśinec; Slov. majętności na Rusi odebrano, nie stało wątku zarazem,

czymby apetytowi naszemu dogodzić. Star. Ref. 37. Wątek , dostatek, majątek, pieniądze, dzięgi , grosze; 5Ser-Utogen, ©db. U których majątku mało, ci majętniejszym zajźrzą. Pilch. Sali. 65. Ważyli się drudzy, aby im wątku stawało , i groby umarłych otwierać. Birk. Syn. Kor. B 4. Wątku na płacenie żołdu pieniężnym ludziom nie dostawało; pecunia deerat. Krom. 165. Gdy mu już wą-Ci co robią waty i *wirsze plotą.    tku wojennego , to jest, płacy żołnierskiej nie dostawa-

g. Wata, herb; toż co Samson.    ło, u Jagieła 10000 pożyczył; nervus belli. Krom. 434.

et 258. — $. Watek, sama treść, osnowa, jądro, grunt, gruntowność; Słent, 5«Italt, tntierltć^er ©e^alt. Materia libri, grunt, wątek ksiąg,* około której się rzecz plecie. Mącz. Cały wątek tej sprawy. Nar. Tac. 1,279. Próżno, jeżeli słów siła , a wątku Mało , i jeżeli rzecz nie ma rozsądku. Opal. Poet. 3. Spytał się go, jeżeli znaleźli wątek w swoim dyskursie. Warg. Mann. 3, 24. Wywód ten nie zły; ale zda mi się, iż więcej w nim postawy, niż wątku. Gorn. Dw. 346; Boh. mnoho wresku, mało winy ; Slav, mnoho wiceskow , mało włny ; mnoho prat, mślo wésât ; weśti dim, neżli pećenka ; Rag. vele skrikku , a WV ATAMAN, a, to, (confer.    mallo vunnu ; gran parole, pochi effetti. Jemu postawy,

mnie dostanie wątku. Chrośc. Oio. 236. WĄTKOWY, a, e, od wątku, ©tnfdjlagê* . Nić wątkowa. 3 Leop. Ge-

wielmożny, jaśnie oświecony. Kras. Pod. 1, 236. Wasz-    ich,    byłaby rzecz długiego wątku. Przyb. Mili. 23. (bez

swym nie zawsze po-

na

mość in Vocativo singularis et Nominativo pluralis im-mutate waszmość. Kpcz. Gr. 2, 113. et 153. Waszmość też bardzo dziwny jesteś. Papr. Przijk. C.— WASZMO-SCIĆ komu cz. niedok., Waszmościać contin., potykać kogo tytułem waszmości, etiteit eure ©naben, eure ©bleu tituliren. Pan słudze nie waszmościa. Cn. Ad. 80. Waszmości , waszmości ; szeptu, szeptu, a dalej nic. Cn. Ad.

1223. WASZM0ŚG1NY, a , e , do waszmości należący, euer ©bellt jugebörtgr Czy to waszmościne dobra? Pot. Jow.

2, 55. WASZYŃIEC t ńca ,

waśinec ; Eccl. Bauie3eMem>, BaiuecTpaHeifB ; jeden z waszych , einer tum euern Seuten. Whd.

1. WATA, y, z., Boh. watka ; Ross. Baia ; Germ, bte 2Batl)e,

Söatte, ein 3it0ne$; Oefh ber Segen. Bywają też sieci na ryby, które zabrodniami albo watami zowią, nie bardzo długie a nie szerokie, których końce do dwóch łask przywięzują, za które rybitwy trzymając, po wodzie brodzą. Cresc. 641 Radź. des. 19, 0 -

Kurop. 3, 54, ein gennffeä 2Bappen. — (2. WATA, y, i.,

Germ, bte Söatte ; Angl, wed) ; bawełna w arkusze zbita do podszycia zimowego. WATOWAĆ cz. niedok, watą podszyć, nmttiren).

WATAHA, 'WATACHA , y, z.; Ross. naTara ; towarzystwo, czereda; ©efell|d)aft, ©enoffenf^aft, ©enoffett, Spiepgefeb len. Do cerkwi wszystka przypadłszy wałacha, Ze czterech stron poczęła łamać oraz mury. Zimor. Siei. 236.

Kiedy Zygmunt król Polski bije Moskwę błahą , Poszedł w głąb z swą Lisowski w ich ziemię watahą. Pot. Pocz.

106. Otóż i ichmość starzy, z całą swoją watahą. Teat.

19, 91, cf. arehandrya.

watrnan) , nad towarzystwem przełożony, etn Sorgefepter.

Panowie człowieka jednego i woźnym i watamanem mieć chcą, co nie grzcczy. Petr. Eh. 111 ; urzędnik, który    nes. 14, 21. (nić snowana. 1 Teop.).

roboty pilnuje, ib. 134. Burmistrze, wojty, watamany, WATKA, i, ulva , rodzaj rośliny; do niego należy śliwni-mają mieć pieczą na to, żeby od nich nie chodził nikt ca. Kluk. Dyke. 5, 140, SßaffergaKert. na Niż. Vol. Leg. 2, 1330. Wójtowie, watamani albo WATKA, ob. Wędka, Węda.

tywonowie przysięgać będą na sprawiedliwe oddanie po- WĄTLEĆ, —a?, -eje, neulr. niedok.’, [Boh. autleti teneresce-boru z domów i pługów. Vol. Leg. 3, 51. Czack. Pr. 1,    249.    re) ;    słabieć; Sorab. i. wóhutlu ,    zahutlu ,    fd)ipgd) ntCïbett.

WĄTEK, tku, m. ; Boh. autek ; Sorab. 1. hutk    ; Garn.    vôtk,    Biją    poty, duch wątleje. Kchow. Roz. 41. Za boską

otka; Vind. votek ; Bosn. potka, poutka ; Croat, vutek ; sprawą tyranów gwałtowne państwa upadają, a siły ich, Ross. yTOKŁ,. 3aT0KT>, ( cf. zatoka); Eccl.    Kpona,    (cf.    by snadź i największe były, w    mgnieniu    oka wątleją.

Etym. tknąć, tykać); ber ©infdjlag, ©tntrag    bep ben    2Be=    Baz.    Sk. 650. Słysząc Niemcy o    wojskach    Wendy, upa-

bern, ber tn ben 3Iuf$ug gelingen wirb ; Ob b. baê SMfel. dać serca im i wątleć poczęli. Krom. 37. Tuć już na-

dzieją nasza wątleć i do szczętu upadać musi. Salin. 2,    wątorów w klepkach. Magier. Mskr., Boh. autornjk : Ross.

395. WĄTL1G cz. niedok., osłabiać; Bosn. squariti, isqua-    yTopHHKX, brt§ B^gmtnejîcr.

riti . fdjtoâcben , ûbtoacb    Wątlić siły czyje. Tr., WATOWAĆ, ob. Wata.

(Carn. votliti, votlem cavare * w ści, z., słabość, bte @d)!t>Sd)e, Olfmußcbtigfeit, ftinffimg» feit; Slov. autlost ; (Boh. autlost tenerila s, subtelność; Carn. vollina cavitas ; Vind. vollust, svotenje, votlovina , votlovifhe, votlina * wydroźenie, wydupniałość ; Croat. vutlènka foramen-, Eccl. yuH3Ha , 4Hpa dziura). Myśli te które nas nad człowieczeństwo wynoszą , każą zapominać wątłości rzeczy ludzkich. Corn. Sen. 400. Mędrca nad wątłość człeka wynoszą, i prawie ubóstwiają. Pilch. Sen. list. praef. Wątłość przyrodzenia , postępek wieków , na ostatek śmierć, czyni wszystkich sobie ró-wnemi. Modrz. Baz. 223. Tak wielka jest przyrodzenia ludzkiego wątłość, iż prawdziwą    przyj a zn ość dla leda

przyczynki dopuszczamy sobie wydrzeć, ib. 541. WĄTŁY, a, e, WĄTLUCHNY intensiv., WĄTLE, WĄTŁO ‘adv. ; Slov. aulły ; Vind. respadjiu, llabofilen ; (Boh. autly, autlićky subtilis , subtelny, cf. tljm, tljti tleć; Carn. voll cavus, svotlen excavatus ; Vind. votou , vetlui, lukkast» przerwisty; Croat, vütel porosus, foraminosus ; Bosn. utli, sciepagl , probien perforalus; Boss, yobiu rimosus; Eccl. SŁTftt, 4UpaBMH) : słaby, niemocny, bezsilny, nietrwały; feutra# , ^frnftloô, uid)t feft, nicht bauerbat. Dziecko wątlu-cbne. Zebr. Ow. 382. Przynieśli myrhy na utwierdzenie wątluchnego ciała dziecięcia. \V. Post. W. 5. 126. Była bitwa sroga , aż w tym Goworka Ślezacy pojmali, zaczyna nasi już wątlejsi byli, ale ich noc ratowała. Biel. 109. Wątłego w wierze przyjmujcie. 1 Leop. Bom. 14, 1. Wątła nadzieja. Zab. 11, 180. Wątluehna pamięć. Corn. Sen. 140. O sobie wątle rozumie król , żeby się bez posiłków obejść mógł. Janusz. Lig. G 5. Naczynie ze śkła wątłego. Dar. Lot. 4, 5. Niewąlły, niepodpadający zwątleniu, nieskazitelny; unzerlegbar, îmoerfe^rt. Amor w nadzieję niewątłego wieku, Najmniej folguje biednemu człowieku. Zmor. Siei. 156.

Pochodź, pod słowem Tleć.

ydrożyć). WĄTŁOŚĆ , WĄTPIĆ, ‘WĘTP1Ć med. niedok. ; Boh. pochybowali ; Slov.

WATMAN, ob. Rotman. — §. Pewny gatunek sukna grubego w Moskwie watman zowią. Pam. 83, 614, eilte 5lrt groben Sucbeê in 3îuj$Ianb.

WĄTNIK , a, m., u smuklerza, patyczek, na którym wątek nawija. Magier. Mskr., baê $infd)Iageftâbd)e!t bet) ben êor= temvirfern.

WĄTOR, u, m. ; Boh. autory; Sorab. 1. wutora ; Boss. yTOpTi; (Elytn trzeć, wetrzeć); §1) brzegi beczki dolne, bie Barge, Stimme, ber ©ergel, bie ftuge fur beit $aß* bobett, ber zorftcbenbe fRattb. Nie wyrzucisz achtela, choć wątor słaby. Pot. Jow. 2, 17.“ WTątory robić, Ross. yiopyTb. Nowe wątory dawać Boss. nepeyropiiTL, ne-pcyTopuBaTb. — Prov. Gomes de Wątory, gdzie jeden kmieć a trzy dwory. Rys. Ad. 28. — §. 2’i‘)" Ćwiczony naród Mogulski przebywać najbystrzejsze rzeki na wąto-rach skórzanych. Nar. Hst. 4, 308. na sudach , ‘sądach , lebente ©Ąilducbe. WĄTORNIK, a, m., u bednarza, rzędzie drewniane z żelazkiem ostrym do wyrzynania

ma

na-

231

W Ą T L 1 Ć - W Ą T O R N I K.

WATOWAĆ - WĄTPLIWY.

pocbybugi, (cf. pochybić, chybić); Sorab. 1. czwubluyu ; Carn. obojeluvati (cf. oboje, cf. obojętny), dvornim , dvohomim , (j a dwa et umim, sm/t Lat. dubius inter duas parles posilus*, ob. na dwoje), dimlujem , dimiuva-ti ; Vind. zvibiati ; Croat, dvojiti, dvoiti, (zdvojiti » zwątpić, rozpaczyć); Dal. dvoumiti, szumniti, ( ob. Surnnienie ) ; Rag. dvournitti, vaglinti.se ; Bosn. smugniti ; Slav. dvo-humiti ; Ross. cOMutBaTbCfl, cyMH'kBaTbCfl ; Eccl. iiiia’by-MtBaiH , He40yMtBaiocs, oóimyTHca ; chwiać sie miedzy pewnością a niepewnością, niepewnym być, juteifeltt. Kto wątpiąc prosi, ten odmawiać uczy. Pot. Syl. 40. Będfciecie-li mieć wiarę, a nie będziecie nic 'wętpić, stanie się to wszystko. 1 Leop. Math. 21, 21. Bardzo wątpię Eccl. npeycyMHtBaiocfl. Wątpienie, Croat. dvo-jenye ; Vind. dvojenie , zviblanje. Bez wątpienia ( Croat. prez dvojmbe). Bez wątpienia winniśmy miłość panu bogu. Kucz. Kat. 5, 587. (bez poehyby , edit. antiqu.)\ Slov. bez pochibi, nèpochibne. Wątpienie droga do mądrości. Cn. Ad. 1225. wątpienie rodzi pytanie , a to zaś rzeczy poznanie. Wątpić, połowica umiejętności, ib. (cf. Kartezyusz). Wątpiącego łatwo nakierować, ib. 1224. Siebie samego i wszystko co miał, jemu nie wątpił od-"dać. Birk. Dom. 128. nic wahał sie, nie wstrzymywał, nie zastanawiał się, er trug fern Sebenfeu. — Rodie: Wątpić o czym, dicimus , au etwa# petfeltt, obsolet, wątpić w czym, wątpić czemu, nie mieć za pewne, nie wierzyć, me ufać; md)t glauben, itidjt trauen, jroetfeln. Nikt w tym wątpić nie ma , iż Chrystus jest panem. Sk. Kaz. 148. et 500. Nie chciał Ludwik potwierdzić pierwszej koronaeyi, powńadając , iż Polakom w pierwszej przysiędze jego wątpić nie trzeba. Biel. 206. Wątpi w ‘ślubiech a w obietnicach jego. Bej. Pst. 0 o o 3. Jakoż tu wątpić tym ślubom i tym świętym obietnicom jego! ib. WATPłClEL, a, m., którv wątpi o czvm. Włod., Croat, dvojitel, ber Bioetfïer, WATPIĆIELKA, "i. i, bte Btoetfłerinu. WĄTPLIWOŚĆ, sei, £., niepewność, wahanie się niepewne, zdanie na dwoje; Boh. pochybnost, pochyba , rozpak , (cf. rozpacz) ; Slcv. pochybnost, po-chibugicnost ; Sorab. 1. czwubluwanofcż, czwubluwano ; Carn. zvibl, dvomlivost ; Vind. dvojenje, branilu, od-vlazhenje, dvoimienjenost, neskleneozbnost ; Croat, dvoy-nya, dvoynoszt; Dal. dvoumenye, szumnya; Bosn. sumgna, sumgnenje , (cf. sumnienie) ; Bag. dvoumènje , sumgna, sumgnenje, sumgnivos ; Ross. coMHlmie, coMiiHTc;ibHOCTb, COMHHTC.IbCTBO , p334y MbO ; Eccl. BOHTIUHBOCTL , OBIINO-R6ifHi€, HeßooyMtHiiif., cynmtHie , bte Btvetfel^aftigfett. Naturo ! czyś ty jest ciało, czyli przymiot ciała i cnota jaka ? wątpliwość nie mała. Suszyć. Pieśń. 3, E 2 b. Gramatyczny znak wątpliwości , znak zapytania , Slov. rozmiślałka, cf. rozmysł. WĄTPLIWY, a, e, WĄTPLIWIE, WĄTPLIWO adverb., §. a) active : wątpiący o czym, wahający się nadzieją, zdaniem etc., na dwoje rozważający; Boh. pochybny, pochybné, rozpaćliwy; Slov. po-

chybnÿ, negistÿ, (cf. *isty) ; Sorab. 1. czwubluwanć, czwu--bluwatć , czwubliski ; Cam. dvomliv ; Vind. dvojezhen, -burn, zviblast , dvoimicnjen , neskleneozhen ; Slav, dvo-humljiv ; Rag. dvouman , sumgniv; Dal. szumlivo; Ross. 4B0MUCJieHHUM , COMHIIieJIbHhlH , CyMHHTC.îbHblH , 4yMH0 ;

Eccl. 4Boe4ymHUM, He4oyi«tHHbiH, He40yarfeTe4bH0, $wet= felnb, jroetfelljaft. Wątpliwego łacno nakierować. Cn. Ad. 1224. — g. b ) Passive: 0 którym jest wątpliwość, iroeifdljaft, ungerotß > îmftdjer, mtßltcl). Gdy się co trat! wątpliwego, czyń co jest bezpieczniejszego. Cn. Ad. 233. W przyrodzeniu rzeczy, wszystko jest wątpliwo. Pilch. Sen. list. 3, 50. Okazaniem na oczy to nazywają, nie próżnym mniemaniem, nie rzeczą wątpliwą, niepewną, omylną. Wiśn. Ek. 192. Wątpliwa bitwa. Wary. Cez. 86. (jeszcze nie udecydowana , jeszcze wisząca, jeszcze na dwoje). Już się, noc rozpędziwszy, dzień wątpliwy rodzi, Wschodzące smutno słońce, chmurą się obwodzi. Bardz. Trag. 346. Niewątpliwie, bez wątpienia, Slov. nèpochibnë, bez pochibi ; Ross. necOMHtuHO, HecOMHii-TeibHO.

e , do wątroby podobny, rutę Seber,

Pochodź, zwątpić, powątpiewać.

WĄTROBA, y, i, WĄTRÓBKA, i, i., demin. ; Boh. gatra, gatrićka, (gatrnice , gitrnice jątrznica, kiszka wątrobna);

Slov. gâtra ; Sorab. 1. jutra, yatreżka, yatra , (wutroba, hutroba serce, hutrobka serduszko, hutrobno, hutro-bnużko pectus) ; Sorab. 2. jetscha, schëschka (cf. szyszka), labra , (wutroba. wutschoba, hutschoba » serce *) ; * WAWEL, a, m., góra, na której zamek Krakowski, bet' Carn. jętra, jetręza, (jeternèza * jątrznica) ; Vind. jetre ,    9îame beś 33erge3, ailf toeldjem ba$ Sîrafaiter    ©cfyloß fteljt.

(jeterniza, klobassa od jeter); Croat, jetra, jetricza,    Póki na Wąwel w trzech set osób radny Wstępuje La-

(jeternicza , devenicza.« jątrznica, utroba , vutroba, vo~    chów rządzca wielowładny. Petr. Hor. 2, J    5, not. «gó-

troba uterus, Intestina); Rag. jétra, jetriza , (utroba,    ra, na której Krakowski zamek zbudowany    i królewskie

pałace; tam senatorowie o Rzpltćj z królem zwykli radzić*. — Witaj królu mój, gościu pożądany, Między te Kraka starożytne ściany, Wjeżdżaj na Wąwel, utwierdzeń na skale , Wielki Michale. Kchow. 265. WĄWEL-KOWA góra. Pot. Jow. 2, 7.

wątrobnik, hepatus, ber ßeberjtUb- Cn. Th. 1228. — g. Venator : Lekkiego zająca myśliwi zowią wątrobą. Klon. Fl. E 2. ctn leichter §a)e. — §. Chem. Wątroba siarcza-na , hepar sulphur is, ©djroefetteber, 9lr)emfleber, część siarki z solą alkaliczną, na śrzednim ogniu nabiera koloru wątroby. Krumi. 204. Wątrobą spisglasowa. ib. 211. WATRO BI ANY, a leberartig, Seber«. Kolor wątrobiany. Krumi 211. WĄ-TROBNIGA, y, i., Sebererj, cyuobr podobny do stwardniałej żelaznej gliny. Kluk. Kop. 2, 224. WĄTROBNIK, a, m., g. 1) wątrobne ziele; 3oh. gaternjk, gatrnjk; he-patica, Sebcrfrcmt. Syr. 1349; wątrobie służy. Sienn. 56, Urzed. 154, (ob. Rzepik, ob. Studziennik). — g. 2) Wątrobnik ryba, ob. Wątroba morska. WĄTROBNY, a, e, do wątroby należący, Seber«; Boh. gaternj, gatrnj ; Garn. jetèrn , jetrene ; Sorab. i. yatrowe, hutrobniczki pecto-ralis , hutrobneyitć pectorosus, hutrobwatć serdeczny ; Sorab. 2. hutschobne serdeczny ; Ross. neMenouiuuft, fyTpoÓHUH wnętrzny, trzewny, żywotowy). Żyła wątro-bna wątrobę przechodzi , i w niej się rozpierzcha. Zool. 8. Spicz. 192. Wątrobne ziele gwiaździste, hepatica stellata , SBalbmeifter. Syr. 1350. — g. Wątrobne subst., w przywileju r. 1264 kanonikom bożego grobu od Bolesława Wstydliwego , powinność dawania wątrób bydląt dla sokołów książęcych. Czack. Mskr. Seberliefewng, 8e« berabgabe.

vtrobba viscera, utröbiza * żołądek , vtrobiza praecordia);

Bosa. jetra , utrobiça , jetriciça , utrobiciça ,    ( utroba ,

ejeva viscera , utroba , mjestu od zacetja uterus) ; Slav. gyigiricze, cerne xigirice; Ross. nenem., neneHKa (cf. pieczeń, Ross, nenenbe krew' zsiadła , spieczona) ; (yipo-

Vind. voskovina , voska prehaja , isglobozhen pot; Ross. OBpart ; ciasna głęboka droga, etn §oblroeg, bte@^Iucbt; Obb. Sacbfabrf. Wąwóz, którym ledwie dwóch ludzi obok siebie iść może. Teat. 31, 16 WĄWOZISTY, a, e, —■ o adverb, pełen wąwozów, ooll ^oblmege, ©ilu^ten; Ross. oBpamiiCTbiw. Droga wąwozista. Stryjk. 651.

232

WĄTROBA.

W À T R 0 B I A N Y - WAWRZYN.

6a 1) brzuch, wnętrze, żywot macierzysty ; 2) uprzejmość, ‘WĄWOR, 'WĄWOREK , ob. Węborek. miłosierdzie; 6.iaroyipo6ie miłosierność, 6jiaroyipo6Hbiii WĄWÓZ, u, m. ; Boh. au woz ; miłosierny, yTpoÓHCTbiH brzuchasty ; Eccl. ójaroyrpoó-CTByio lituję się, ATpo nerka) ; — g. i ) wątroba, hépar, bie 8eber, wnętrze miąższe, pulchne, w którym się żółć od krwi oddziela, na prawym boku pod żebrami. Zool. 31.

Wejch. 79. Krup. 2, 72. Kirch. 54. Gęsia wątroba, za osobliwszy przysmak jest poczytana. Kluk. Zw. 2, 156.

Wątróbka pieczona, smażona, potrawa. Cn. Th. 1228. WAWRZYN, u, m., WAWRZYNOWE drzewo, bobkowe Spłócz mleko z wątroby, chcesz-li ujść choroby. Rys. Ad. drzewo. Olw. Ow. 31. ber Sorbeerbaitnt ; Slav, lovorika ; 64.— Pod    jedną    wątrobą    leżeli » rodzeni bracia,    (te [tub    Vind. javorika,    lorvrika,    lorbar; Croat, javorika , lorvri-

untent einem    £erjen    gelegen,    ftnb leibliche 23rüber;    (Ross.    ka, javör, (cf.    jawor);    Dal. yavor; Hung, yavôr ; Ross.

eAHHOyTpoÓHMH od jednej matki). Odbieźeli mnie, któ-    jiaBps. WAWRZYNOWY, a, e, od wawrzynu, CorRcer * ;

rzy ze mną pod jedną wątrobą leżeli. Czach. Tr. C 2.    ( Vind. javonfhki, lorbarjou ; Croat, javorichni). Wawrzyno-

Miłujemy bracią, siostry, iż od jednego ^ojca i matki    wy gaik Croat, javorisehe, javorischnyak. WAWRZYN,

idziemy, i pod jednąśmy wątrobą leżeli. Żarn. Post. 3,    WAWRZYNY, wawrzynowy wieniec, laur, laury ; gor«

698 b. Zab.    14, 35.— g.    Wątroba, siedlisko gniewu«    beer, Lorbeeren,    Sorbeerfranj. Bogiń chóry, wawrzynem nio-

iółć, ©alle,    30rit-    Urazisz    go, imeście ściślej    z sobą    sąc uwieńczoną    głowę.    Żab. 12, 11. Zdobią Pytyą Te-

żyli , Całym żołądkiem k tobie się wzburzy z wątrobą.    salskie wawrzyny. Bardz, Luk. 200. Wawrzynowy ota-

Pot. J>w 23. Wątróbka, -chrap, serduszko. Cn. Th. 1228.    czał wieniec “pisorymskie skronie. Zab. 12, 17. Tryum-

©roH, 3Ierger. — g. 2) Hist. Natur. Wątroba morska,    fów nie odprawowano bez wieńców wawrzynowych. Otw.

WAWRZYNIEC - WAŻ.

WAZA - WAZIUCHNY.

L

255

Ow. 52. WAWRZYNIEC , ca , m. , WAWRZEK , rzka , dem. ; Boli. Wawrinec, Wawrauśek, Wawrauś, Wawra ; Sorab. 2. Loro, Lauro; Croat. Lovreucz ; Daj. Loure, Lon-renacz; Ross. JaBpemm; Ruth. [Ławr 2], Ławrasz; imię meskie, Lat. Laurentius. Jabl Her. Wawrzęta. ib. Sorenj. Wawrzek Teat. 10. b, 77. Wino ś. Wawrzyńca Fran-cuzkie. Krup. 5, 105.

WAXMAN , herb; tarcza złotego koloru, na niej mur w poprzek , na jego śrzodku kawaler zbrojny z dobytym pałaszem ; na hełmie takiegoż półkawalera. Kurop. 5 , 54, ein getniffeê Sappen.

WAŻ, eża , m. ; Boh. had , cf. gad, gadzina, cf. jad, (had taran murowy, hâdë wężyk, zmyge coluber berus, cf. żmija); Slou. had anguis, serpens] Sorab. 1. had coluber, waka; Sorab. 2. huż ; Garn. kazba anguis, ( vôsh Germ. Unfc, ob. 2lb lg.); Vind.' kaz'na, had, kad, (vosh, Unfe, 2lnfe) ;    Croat, kacha, zmija ,    gäd;    Dal.    zmija,

zmay ; Hung,    kigyó ; Rag. zmija, zmaj ;    Slav,    zmia,

güja ; Bosn. guja, gujina , zmia, smliejalina zmia, kra-vosaç, blavor    , glavor ; Ross. 3Miö,    3Mia,    smM,    siwfea ,

3MtiłKa , (yact coluber nalrix) : Eccl.    ywb,    ?mhh,    yuHiv,

3Mta, 3MtH, 3MlsfiKa; cf. Lat. anguis; 1) Germ, bte 6d)lan* ge, (Etym. cf. wazki). Węże u nas nazwane są stworzenia długie , robakowate ,. bez członków i nóg czołgające się , mające małą głowę , ostre zęby, cienki czarny język; uciekając wydają głos ksykający. Kluk. Zw. 5,69. Pospolicie pod imieniem wężów , rozumiemy czołgacze łagodniejsze od żmij i padalcó spolity, lubo żyje na ziemi, może pływać po wodzie ; lecz wcale inny gatunek jest węża wodnego , który zawsze żyje w wodzie. Zool. 202, (Safferfd)laitge, Dal. szliv ; Garn. gush). Wąż strzelec, ob. Strzelec. Wąż parek, ob. Parek. Wąż czołgacz. Zab. 14, 251.

Mlask. Ryt. 41. Wąż królik , od korony albo rożków na głowie. Syr. 176. bte $ornfd)lange ; Sorab. 1. rohata waka. Wąż, który zowiemy baraż, ma rożki na głowie. Syr. 1015, Boh. chresteyś. Slizki a zwity wąż, w- rozmaite się pręgi zwija i rozwija , splata się

m.

w.

tai, tKtóry kąsa po cicha tam w téj marnej zgrai. Rej. Wiz. 27 b. Skoro to usłyszy, Zaraz wróży, że wąż w trawie dyszy. Pot. Arg. 178. Brzydził się nią, jak wężem. P. Kchan. Orl. 1, 50. (jak wściekłym psem). Uciekaj od grzechu , jak od zjadłego węża. Kulig. Her. 46. Pokrytą z wierzchu przyjaźnią uczciwie go przyjął ; a w sercu wąż. Stryj!ï. 294. (gniew , chrap , i>erftcdfter ©roli). Niemasz nic tak złego, żeby sie na dobre nie przydało; bywa z węża dryakiew. Fredr. Ad. 50. — Węża ma w kalecie. Rys. Ad. 71. Węża tarn w nim zawiera, który broni pieniędzy. Bies. raz. B. ( skąpy, er tft ftljtg , brtê ©elb flebt bet) iljm ant 23eutel, ftjjt feft, ber ©ratifie bemadjt e§). — U skąpca goście, jak w izbie wężowie. Bratk. D. (tak im rad , jak kto wężom w izbie). — 2) Herald. Wąż, herb ; wąż w koronie złotej od szyi zaraz skręcony, w pysku trzyma gałązkę z jabłkiem. Kurop. 5, 54 , ettt ßCttUffeä Sappen. — 5) Astrcn. Waż, gwiazdy, u przyo-ska górnego. Otiu. Ow. 65. ettt ©ternbtlb. —4) Ar till.' Wąż, dawny rodzaj armat bardzo długich i grubych , a wa-gomiaru do proporcyr małego. Jak. Art. 5, 521 , Croat. taraszka ; ©djlattge, $elbfd)lange, eine 2lrt Kanonen. Całe weże, 18to funtową kulę strzelające; pól - węże, 9 funtową kulę. Jak. Art. 1, 212. Archel. 10, (cf. śmigowni-ca). —- 5) Chem Wąż chemiczny, rura miedziana wężykowato pokręcona w beczce dosyć obszernej; koniec jeden spaja się z dziubem alembika , drugi łączy się z przystawka. Krup. 5, 21. Kruml. 54. ib. 5, 56. Wąż po- WAZA, y, i., WAZKA, i, i., dem. ;

vas; gatunek sztucznej czaszy, Germ, bte Safe. Półmiski, wazy, talerze były z farfur zwyczajnych. Kras. Pod. 2 . 159. W złotych wazach leje sie ofiara. Jabł. lei. 152.

Pręgaly wąż. WAZA, y, z., wiąz woskowy (cf. skarzyk, pierzga), komórka pszczelna plastru miodowego ; bte Sabę, ba§ @e< rctrfe, bte §ionig3n)abc. Miód ten lepszy, który sam bez prasy z wązy wypłynie. Cresc. 608. Miód z wazą i z pszczołami pogniótłszy , wybierz z ula. ib. 608. Zdrowe pszczoły są, kiedy robota ich, to jest, wąza , równa jest i gładka, ib. 595. et 600. et 606. et 607.

Gall. vase ; Lat.

w- rozmaite się pręgi zwija i rozwija, splata się w nie-wysnowane węzły, i kreci się w ogniwa i w prządziona jest i gładka, ib. 595. et 600. et 606. et 607. rozmaite. Weresz. Reg. 115. Kręcił się jak wąźv Teat 15, *WAZAC , fregu. Feriiwozić, ob. Wieźć.

95. (jak piskorz). Gdzie wąż głowę włoży, tam wszys- WAZAL , ob. Hołdownik , Leman, Man. tek wlezie. Cn. Ad. 259. (aby ogonek położyć liszka WAZCZY, *WASZGZY, a, e, do wagi należący, Sage*, prosi). Wolę jawnego nieprzyjaciela, niż chytrego węża. Sk. Dz. 247.

Math. 10, 16.

nie wypuszczając xiecia Koreckiego. Leszcz. Class. 42.

Węża w zanadrzu chowasz abo pielęgnujesz, powszechna Greków i Łacinników, a teraz wszystkich prawie naro- (cf powaźcze). WAŻĘ, oh. Ważyć, dów przypowieść, która podobno urosła z okazyi wie- *WĄŻĘ, ob. Wężyć. WAZIUCHNY, ob. Wazki.— WAZKA, śniaka, który na poły zmarzłego węża w zanadrzu ogrzał ob. Waza.

i ożywił, a ten ożywiciela swego jadowitym ukąszeniem WAZKA, i, z., dem. Nom waga, eine flehte Sage, Sag« zabił. Pilch. Sen. gn. 540, Slov.    bada w    pazuśe ( za na-    female. Ważki od złota ( Slov. terazie). Rzym    złotem

drami) chowaf. Węża wykarmić, złego    dobrodziejstwa-    ważkach odważają. Birk. Kaz. Ob. C 2 b.—Hist. nat.

mi obdarzyć, jest jedno. Zab.    7, 225.    Koss. Pot. Syl.    Ważka, libellula, owad mający skrzydełka    żyłkowate.

fJot. Arg. 548. — Pod    kwiatem    cudnym zimny    Zool. 155. bie 3ungfer, bte perfliicbte Sungfer,    ein 3nfect.

wąż Pot. Arg. 264. (waca ! pod cukrem arszenik ; anguis WAZKI, WĄSKI, a , ie , Wąsko adv., WAZIUCHNY, WĄ-

Z1UCZKI intensiv.] Węższy Compar. ; Boh. auzky, użśi,

Bądźcie mądremi jak wężowie. VF. Urządzili Turcy węża na swą głowę,

bie Sage, ©tabtrcage Detreffenb. Pisarz waszczy i komor-czany. Dub. 206. Prócz dwóch szafarzów do komórki, w Wilnie dwóch obierają do wagi ; dwa też są klucze od słupa ważczego. ib. 210. Do słupa waszczego , nie będą mogli przychodzić, aż wszyscy cztery, ib. 205,

na

160.

lalet in herba). O srogiż się to tam wąż pod tą trawą

Słownik Lindego wyd. S. Tom VI.

30

234

WAZ KOLIŚCI - WAŻNOŚĆ.

z.

WAŻNY - WAŻYĆ.

my-

uzce , aużegi, utahly ; Slov. auskÿ ; Sorab. 2. huszki; Carn. vôskè, voshejshe, vôshe ; Vind. voski, vosek, voshi, tefen , tefnozhen, pifhel ; Croat, vuzek, vusezhi, vuszko ; Dal. vzak; Rag. ùsak , ùska , ùsko , uxi ; Slav.

''vzak; Bosn. usko, usge: Ross. y3Kiu, yaoKt, y»e, meneTKw; Eccl. bh3KÎh (cf. wiązać); nieszeroki ; Germ. enge; Kero, enke , enga ; Ottfrieb ango ; 9Î offer eng; Brelagn. anc; Lett, ank ; Goth. aggon; cf. Graec. ayyi, âyyoo , ayyopcn ; Lal. ango, anxi, angustus ; Germ. Slngft, ângjftgeu; Bebr. yN az, angustus, yiN uz, presit, arctavit\ (distng. ciasny * nieprzeslronny, od słowa: ciskać, cisnąć). — Dla sławy Rzymu świat był jeszcze wązki. Zab. 14, 101. Nar. (za mały). Wziąwszy oręże, osiedli miejsca ciasne, gdzie jakoby ważkie ścieżki, przechcdy były w górach. 1 Leop. Jud. 7, 5. Wąziuczka ścieżka. Rej. Wiz. 110. Weście do tćj jamy wąziuchne było. Pilch. Sali. 281. Matnia z przodku szeroka, a co dalej tym węższa bywa. Cresc. 649. — Prov. Slov. Każda ulica ge mu uzska; każda ulica jest mu wazka; cf. kaczki zagania, tacza się, pijany. WAZKOLISCI, ia, ie, n. p. Wazkoliścia wierzbówka; epilobium angustifolium. Jundz. 221 , Ross. Kimpeu. WAŻKOŚĆ, WASKOŚĆ, ści , i. \ Boh. 'auzkost, aużina; Slov. auzkost; Garn. \o-/ skuta ; Vind. voskust, voskûtta ; Eccl. y300TŁ , -ń/pun , Ross. y3KOCTb ; nieszerokość ; bie (Ettge. Wąskość ulic Wiedeńskich.

Pochodź, weiyć , zwejyć, zweiać\ wąź, weiaty, wężykowaty, węzysko; was, wąsik, wąsaty etc.

WAZN1CA , y, z., dom do ważenia publjcznie wyznaczony, bie ©tabtwage, baê SageJjauś. Tr. WAŻN10ZY, a, e, do ważnika lub ważenia należący, Sage«, baś Sägett be* treffenb. Waznicza nauka, nauka o ciężarach , stalica. Wlod. WAZNIK , a, m. , który co waży, odważa; ber Sieger, Säger, Slbwäger; Boh. ważny; Sorab. 1. ważi-cżer ; Rag. mjerâc, mjerilaz; Eccl. BaroM^pHTeJb ; Ross. BatKHiiKTj. Ważnikowi siedm groszy w Wieliczce i trzecią część ważnego. Herb. Stat. 106. Vol. Leg. 5, 175. Urs. Cr. 175. — §. Fig. moral. Wszystkie drogi człowiecze jawne są bogu, duchów ważnikiem jest pan. 1 Leop. Prov. 16, 2. i rozeznaw’aczem, co je waży, u waży, ro-zeznawa. WAŻNO adv., ważno co jest, waży co ; gub tig , wtclffig. Niech ważno bedzie, jus ratumgue esto. Cn. Th. 1229. *WAŻNOMYŚLNA rada.' Simon. Siei. 63. śli ważąca, rozbierająca , n rozważająca , rozważna; geban* fettwägenb, prüfeub. WAŻNOŚĆ, ści, z.; Boh. ważnost, duleżitost ; Slov. ważnost powaga, autoritas\ Sorab. 1. ważnofcż pondus, dem. ważnostka ; Vind. velanje, vela-njost, velajozhnost, velaunost, jimenitnost, povishlivost, pervanzhlivost ; Ross. BaWHOCTb , bIjcł ; waga, ciężkość; baS ©ennefyt, bte Stdjtigfeit, bte ©Untere. Ważność jest ta siła , mocą której ciało dąży do upadku w kierunku linij pionowych. Jak. Math. 3, 241. et 243. Ważność przyrodzona, gravitas specifica, waga ciała wiadomej objętości. ib. 2, 86.—§. Ważność, znaczenie; berSerffj, ba8 ©etiudjt, bte 33ebeiltung. Jeżeli zarówno licznika i mianownika ułomku przez jedne/, liczbę rozmnożymy lub podzielimy, ważność się jego nie odmieni. Lesk. 19. Był

w wielkiej ważności i łasce u niego. Rej. Post. M m m 5. Masz pilnie tego przestrzegać, czymbyś sobie łaskę a ważność u wszystkich mógł zjednać. Kosz. Lor. 123. Ważność prawa, wyroku, Me ©ilttgfeit. —    §. Aliter:

Rzeczy się wielkie w państwach dzieją samą tą sprawa , która z dobrych nauk pochodzi , t. j. radą , ważnością. Kosz; Lor. 6 6. rozwagą, rozważnością, retfltdje (Erwägung. WAŻNY, a, e, — ie adv. ; Roh. ważny; Sorab. ważne; Cam. vashn ; Croat, vaglyiv ; Ross. BaJKHbiH , BtcOBhul , BtCHblH; Eccl. Ba*HHH , BaJKHCTHH, RltpMbHblH , 40 ßt-coBt npnHa4JeH<amiii;    1) do wagi należący, Sage«,

bie Sage betreffenb. Języczek ważny, szale ważne. — Ważne, ego, n. ; Subsł., zapłata od ważenia, od wagi, Sagegelb. Ważnikowi siedm groszy a trzecią część ważnego. Herb. Stat. 106. Vol. Ley. 5, 175. — 2) Ważny, ważący, wagę czyli ważność mający, ciężki; uuegcnb, ©CMtcfyt Ijabenb, [emitter,* Boh. duleżity; Vink, teshek, dobre vagi; Croat, smièhkek ; Ross. ßtciüM, yßiCHCTbiH. Ciężki jest kamień a ważny piasek. Budn. Prov. 27, 5. Widzicie tę szablę , jaka ważna , która u niego, jak pióro latała w ręku. Birk. Chmiel. B 5 6. Ważniejsze i grubsze żywioły, ziemia i woda, najniżej osiadły. Otw. Ow. 2. — Ważny wagę należytą mający, doważny; wichtig, ooUtDt^ltg, ba§ gepoortge ©enudjt Ijabenb. Przeważyć muszę ; bo mi się zdaje , że złotko nie ważne. Teat. 8. c, 60. — §. Ważny, wielkiego znaczenia , wielkiej wagi, wielkiego szacunku, Vind. jimenit, jimeniten , povisbliu, pervanzbliu , velajozh , veJaun , tmdjttg, »Ott SidjlttgFett, erljeblid). List ten bardzo ważny. Tr. Bardzo ważnie, Ross. 3BB6AHK0. Ważny u kogo, wagę, miejsce u niego mający, w szacunku u kogo zostający; jiu^ttg, gefd)ä|$t, fiel geltenb. Powiedział, że wszystkie te nauki umie, ‘nadziewając się, żeby miał być tym ważniejszy u króla z tego. Eraz. Jez. N 6. ‘Izażeście wy nie ważniejsi a nie płatniejsi u boga , niżli ci wróblowie. 1 Leop. Math. 6,

26.— Ważny, u prawda znaczący, nie odrzucony, przyjęty, gültig. Złudzone tak często kobiety, rozumiały, że pismo od słów ważniejsze; ale i to przestaje być prawdą. Teat. 3, 94.— §*. Ważny, poważny, szanowny, 'e^rtvürbtg ; (Boh. ważne serio). Laty i radą ważny. Ezop. 19. Starca tego wielce ważna była cera. Jag. Wyb. C 4. — WAŻYĆ Verb niedok. ; Boh. ważiti ; (Slov. waziti wodu aquari)\ Sorab. 1. ważu ; Sorab. 2. ważisch, (Sorab. 1. ważicż , Sorab. 2. ważisch « odważyć się) ; Vind. vagati ; Croat, vagati, vägam , vagnuti, vagal, vügnul, vasem ; Slav, vägati ; Ross. Baaum,, Bicmb, Bimy, BimeHie ; Germ, wägen, wiegen, (conf. waga); — 1) Verb, activum; ważyć co wagą, dochodzić ciężkości jego wagą; etwaS wägen, al'wägen; Boh. zważiti ; Carn. tęhtam , (cf. ciągnąć, ciężyć); Vind. svogat, vovagati ; Croat, vâgam, vâsem, mérim, (cf. mierzyć); Hung, megmérem , mer-ni ; Dat. miriti ; Bosn. mjerriti na kantar, otezati, (cf. obciążać); Rag. mjerriti; Eccl. MipHJbCTBOBaTH, mt-paTb; Ross. B3BtcHTb, B3ßiiiiMBaTb ( cf. wiesić ), 03-BicHTb, H3ßiniHBaTb. Różne szalki do ważenia. Kruml 61. W hucie niechaj będzie waga jedna większa , żeby można sto funtów razem na niej ważyć ; drugie powinny

na ra-

Dla cnót swych bardzo ważona i czczona

CS-

O-

-S3

WA Y G.

235

być szale do ważenia drobniejszych materyałów na łuty. Torz. Śki. 120. Z przodku handle odprawowały się miedzią , srebrem , złotem ważonym a nie cechowanym. Summ. A. 2. — Allegor. Sam to osądzisz, gdy co mówię, na szali sprawiedliwej, to jest, na żadną stronę przeważającej , zważysz. Boh. Dy ab. 8. — §. Ważyć , w budowaniu, w murowaniu, doświadczać gruntwagą, czyli co jest do wagi lub nie. Magier. Mskr. ägutltbriven , lit' »ehren. Ważenie gruntu , dochodzenie wyniosłości kraju jakiego względem powierzchni morza. Sniad. Jeog. 189. — Fig. Tłumacz jest ustawnie ważony z oryginalnym autorem. N. Pam. 13, 105. (porównywany). — §. Ważyć co, libr ar e, vibrare. chwiać czym, robić, że się co waha; tri eine fdjnmtgenbe, roägenbe ^Bewegung fefceu, etmaś mägen, bewegen. Widzisz jako ten nóżki waży białogrzywy Bu-cefał ! Nar. Dz. 1, 121. Zważył, jesion ogromny na Hektora cisnął. Dmoch. U. 2, 269. (rozkołysał, roz-machnął). Właśnie kiedy gromada do łasa więc wpadnie , Waży żelazem drzewa na kupę szkaradnie. Zimor. Siei. 246. (wali, ścina, przeważa, wywraca), Zważyło się łoże, tak że drugi spadł. 1 Leop. Jez. 28, 20. (przechyliło się). Ważyć się, przeważać się, przechylać się, i na tę i na ow'ą stronę, Bosn. dibatise, navoditise ; Eccl. MtpiLiOHcnMTaTiiCfl; chwiać sobą, wahać się, physic, et mor. ; fid) ntagen, Ijtn uub Ijer wägen, fdjaufelu, fdjttungen, fcfjwanfen. Ważenie się x-iężyea, kołysanie i wahanie się osi xiężyca. Śniad. Jeog. 214. Ważenie się xie/yca, libratio lunae , ruch mały, przez który plamy zdają się posuwać i cofać. Hub. Mech. 477. Pierwej nogi w jaskinią przed sobą puściła, Potym się mionach ża niemi ważyła. P. Kchan. Orl. 1, 54. Wszystka rzesza sług umilkła, a gdy się ku niemu zbliżą, na palcach ważąc się chodzą. Pilch. Sen. list 3, 7. Cicho z swego pokoju sama tylko wyszła, I ważąc się pomału na to miejsce przyszła. P. Kchan. Orl. 1, 176. na palcach uważając się, auf ben 3^11. Waży się na skrzydłach na powietrzu. P. Kchan. Orl. 1, 417. (una-sza się, wisi, er fd)iüebt tn ber Suft). — Fig. Ważyła się długo bitwa, aż męstwo hetmana przeważyło. Tr. Ważyła się długo między Słowianami a margrabią moc wojenna; udawało się czasem Sasom, czasem Słowianom. Nar. Hst. 5 , 345. — Transi. Ważyć się , wahać się myślą, namyślać się z powątpiewaniem; fcfyntanfeit, uufdjlöjütg jet)rt. Gdy się z sobą tak waży i wątpliwie kry-śli, Pewny fortel na reszcie stanie mu na myśli. Zab. 15, 15. Kniaź. Długo się ważył i mocował z sobą, Jakowej naprzód chwycić się miał drogi. Kniaź. Poez. 1,23. Ty-dyd w miejscu stojąc, waży się na dwoje, Czyli wóz, w którym były pyszne króla zbroje , Unieść. Dmoch. II. 270. Gdy się tak Raguel ważył, i żadnej odpowiedzi Tobiaszowi nie dał, rzekł do niego anioł: nie obawiaj się dać córkę za niego. 1 Leop. Tob. 7, 12. Prosim cię, nie racz się długo ważyć. 1 Leop. 3 Mach. 6. — Simil. Ważyć czym « władać, kierować czym według upodobania; nad) Seiteben lenfen, leiten, feftren. Ważąca losami królestw opatrzność. Nar. Hst. 432. Grzegorz VII z Henrykiem IV poróżnieni, losami koron ważyli. Nar. Hst.

2,420.— §. Ważyć co * rozważać, uważać, bacznie i z uwagą rozbierać, roztrząsać; erwägen, abroägen, betrag ten, unterfliegen. Człek rozumny, co łączy światło z prze-, konaniem, Długo waży, niźli sie odezwie z swym zdaniem. Niem. P. P. 13. Jak niegodne rzeczy ważę w mym umyśle. Dmoch. II. 2 , 263. Iż niektórzy dla powietrza arendy swojej nie dotrzymali, tedy puszczamy to na ważenie i na wiarę podskarbiów, aby w tym szkody Rzpltej i arendarzów ochronili. Vol. Leg. 3, 511. Waż ścieżkę nogi twojej, a wszystkie drogi twoje niech się stanowią. Budn. Prov. 4, 26. (umiarkuj. Bibl. Gd). — Similiter. Polak z szczerości swej waży każdego , Więc zdradzić łatwo zawżdy cnotliwego. Stryjk. Gon. A 2. z swojej sądzi o szczerości drugich. — §. Ważyć , cenić , szacować: fdjäfsett, achten. Lekko co ważyć, gering fdjnt* gen, gering adjten. Swym dostojnościom ufali, a inne sobie lekce ważyli. Rej. Post. L l 3. Lekce ważę zawziętość twoje Kornwelu, umiem umierać. Teat. 50. c, 9. (gardzę nią). — Teraz gdy się wzbił poganin do góry, Narody wszystkie waży jako muchy. Jabł. Buk. f. za nic nie ma. — Wszystko to za cyfrę waży. Wad. Dan. 219. Marcelus przez swój umysł górny lekce ważył Juliuszem Cezarem (observ. Instrumentalem). Nag. Cyc. 105. Dobrą sławę więcej sobie ważymy, niż żywot. Gorn. Wl A’2 b., wyżej cenimy, ftbljer fd)äj}en. Byłoby pięknie, gdybym słowo więcej ważył , niż me dobro i honor domu mojego. Boh. Kom 4, 78. Kto pożytek sobie waży, a nie kładzie go pod nogi, już ten jest niewdzięcznikiem, Gorn. Sen. 263. Święta ta czyste serce ważyła nad złoto. Auszp. 25. Zdrowia swego nie ważył dla dobra pospolitego. Past. Fid. 223. (niezbyt wysoko cenił, za nic nie miał, er ftd)tete eś nicht). Nie ważyli sobie żadnego strudzenia. Bej. Post. Rh 5. (nie przykrzyli sobie, fie machten fid) nicfjtä fcrauê). — Ważyć kogo « poważać, mieć 'zacz, szanować; achten, fdjä^eit, hod)ld)ä|en. Zhardział Sieciech, tak iż nikogo sobie nie ważył. Biel. 67. Chłop się nadyma , nie waży godniejszych i nad się lepszych. Stryjk. Gon. E. Litwa swego Kiryekiryeito tak ważyli, jak dziś u nas papieża. Stryjk. 142. Dowodził poseł, iż Cv arz w sprawach świeckich więcej ma być ważon , niż papież. Stryjk. 703. Nie tylko go miłowali, ale go i wielce ważyli, dla osobnej cnoty a rzadkiej nauki. Baz. Hst. 326. Ważyć, wysoko szanować, czcić; bod) galten , »erebren. Bardzo go król ważył i szacował. P. Kchan. Orl. 1 , 597

była. Sk. Żyw. 1, 257. Syn Nabuchodonozara ważył króla żydowskiego, i w poczciwości u siebie miał. Biel. Hst. 91. Prokuratorów w wielkiej poczciwości mają, czczą, ważą, raczą; by więc pany kasztelany. Glicz. Wych. N 4. Czcił ją, ważył ją, jako sie godziło ważyć w królewskim stanie urodzoną. P. lichan. Jer. 148. Pobożny pan , czcił i ważył obraz boży. Żarn. Post. 67. Nad onę żadna się nie znajdowała Z niewiast, któraby bogi bardziej ważyć miała. Otw. Ow. 21. Ważcie pana, wierni według powinności, Niemasz niedostatku, gdzie pan w uczciwości. J. Kchan. Ps. 45. Cesarz Olhę w Konstantynopolu wielkim dostatkiem częstował i ważył.

moc ludzkość,

ma

236

WA Y Ć.

CM-

EM-

WA Y C.

Stryjk. 119. (zaszczycił, beehren). Pan baczny nie ma być skąpy , wszakoż na swym miejscu ma ważyć wiele za mało , a mało za wiele ; bo kto małych rzeczy nie waży, znienagła upada. Hour. Eh. 3. — §. Ważyć na co, łożyć na co , odżałować na co ; Vind. vagati na kai, vundajati na kai, skufiti, brau fefjteu, oenoenben auf et* niab. Koszt na kościoł ś. Sofii tak wielki ważył, gdy go prawie z gruntu wynosił. Dirk. Cl. Kon. 22. Znaczne koszta, które miasto około naprawy mostu w'aży. Vol. Leg. 4, 127. Wszystkie teraz stany na obżarstwo i napoje drogie , co jeno mają , ważą. Star. Ref. 52. Więcej ważą na szaty kosztowne , niż na konia. Hak. Pob. H 2. Nie waż wiele na mało. Rys. Ad. 44, (cf. igły szukając, świecę spalił). Kto nie waży, nie ma nic. Mon. 70, 285. (kto chce wygrać gąsiora, niech waży kaczora). Waży wszy na ryby, na pieprz nie ważyć. Rys. Ad. 72. — Ważyć, na szańc wystawiać, narażać; bratt fefictt, U)a* gen. Ku potrzebie bywał, z swoim ludem gardło ważył. Biel. Sw. 148 b. Żołnierze za pieniądze ważą gardła, a czemuby dla miłości ojczyzny swej nie mieli ważyć! Cii. Kat. 3. Chytry gracz kopę na sto złotych waży. G om. Dw. 109. Do ostatniej przy wiedzion rozpaczy, Ostatnie ważył, niech mu litość to wybaczy. Zabi. Z. S. 15. Ważono, miła żono. Rys Ad. 83. (jada est alea). — $. lleciproc. Ważyć się * śmieć, odważyć się, mieć *z to odwagi; etroaê wagen, fid) uuterftefieu, unterfangen. Ważyli się i groby umarłych otwierać. Birk. Syn. Kor. 4. Niezbożny człowiek, gdy już nie miał, ktoby mu się opierał, a czego się nie ważył? Sk. Dz. 845. Z tak ludźmi godnymi równać się, nie ważę. Falib. A i. Niczego się nie waży, do czegoby go potajemna moc boża nie pobudzała. Birk. Dom. 42. Bez rzecznika wolno każdemu odpowiadać, jeśli się chce ważyć szkody, która go ztąd może potkać; jako jeśliby co źle rzekł, tedy już tego wsteczyć nie może. Szczerb. Sax. 373. Ach niech się tyła nie waży , żeby się przede mną miał stawić ! Teat. 54. d, 18. Tylko mi waż się przeciwić, to zobaczysz, co z tego wyniknie, ib. 8. c, 27. Kto się na co nie waży, nic też nie zyskuje, ib. 50. b, 116. (audaces fortuna juvat). — *Similiter: Gwałt czynią, i na nią do broni się ważą ; saevis parant incessere telis. Zebr. Ow. 360. — 'Omisso pronomine: Była gęś, tę jedyną stróża kuczki mieli, 1 tę zarznąć ważyli (p ar ab ant), dla niebieskich gości. ib. 210. — § Ważyć na co » godzić na co, galić na co, mierzyć na co, zachodzić; auf et* tt)«$ steleu, barauf lośgef>cit, barnad) traditen, iiad)trad)teu, liadifrcllcil. Orłowie, kanie i insi drapieżni ptacy na kury ważą. Cresc. 583. Na zająca ludzie i zwierzęta insze ważą. Czop. 73. Kruk bardzo na dzięcioły waży. G licz. Wych. F 3. (pslrogłowiec krucza strawa). Na sobola więcej ważą, niż na tchórza, bo lepszą skórę ma. Rej. Zw. 105 6. On to skrycie, Tysiączne knując spiski, waży na me życie. Min. Ryt. 2, 208. Dawno mężczyzny na poczciwość białogłów ważą. Gorn. Dw. 286. Młódź Turecka bardziej waży na chłopięta, niż na panny. Paszk. Dz. 34. Na czystość niewinnych panienek waży. Petr. Pol. 147. Jowisz bardzo ważył na Tetyn, ale nie

śmiał się o nią kusić. Olw. Ow. 440. Narcys, widząc się w wodzie, sam się pragnie i na się sam waży szalony. Olw. Ow. 121. W niewieście ten upór panuje, Na to waży , czego mąż której zakazuje. Papr. Kol. Q 3

6. Zła fortuna na cnotę ustawicznie waży. Pot. Arg. 27. Ważę na kogo, wrę na kogo , mam na kogo chrap, serduszko, wątróbkę. Cn. Th. 1229. id) l)ege eilten ©roll «fiber jemanben. — 2) Ważyć, zaważyć, Verb, neutr., ważyć tyle, zaważyć to abo owo; Hag. utćzati, po-tćghnuti ; Croat, smehchîm, utésem , vagarn , vâsem ; Hung, megmćrem , megmâzsalom ; floss. BbißbcHTb , bm-BtimiBart, TmijTb, nfiegeu, fo unb fo tnel totegen. Kiedy się mówi, że to ciało waży 12 funtów', wyraża się waga jego, a nie ważność przyrodzona materyi, z której się składa. Jak. Mat. 2, 86.ł Ważyć, ważnym być, wagę mieć, na dół iść, ciężkim być; nnegeit, eitt ©CttHcfyt, et* ne 6djioere galten, ferner fet)«. Mniej od ziarna plewa waży marna, Tudzież pogotowiu, pióro od ołowiu. Suszyć. Pieśń. 3, P 3. — $. Ważyć, wartać, wartość lub znaczenie mieć; loertl) feilt, gelten. Jeśliby rzecz kradziona nie ważyła pięciu czerwonych złotych, tedy złodziej niechaj będzie ochłostany. Chełm. Pr. 189. (nie wynosiła). Każda cyfra po lewej stronie obok innej stojąca, waży dziesięć razy więcej od tej, która po jej prawej stronie znajduje się. Lesk. 2,4. —• §. Moral. Ważyć, znaczenie mieć, wartość mieć, wartym być , szacunek mieć; ©ennefet fmbett, einen Sßertlj beben, 2lnfef>nt , Sebeutuitg galten, bebenten, gelten. Dzieci Morwena, miejcie teraz w straży, Rzekł Fingal, tego, co za tysiąc waży, Tysiąc mocarzom Swaran w boju zdoła. Kras. Oss. F 2 b. (za tysiąc stoi, er wiegt taufenb attbrc auf, ftefit für taufenb). Więcej żyjący ‘komorek waży, a niżeli lew zabity, Nar. Dz. 2, 199. Wielką wiele waży krwi społeczeństwo. Siem. Cyc. 70; multum valet. Gołe słowa nic nie ważą. Zygr. Pap. 263. Słowa jego ważyły wiele. Nieme. Król. 1 , 200. Coż prawa ważą, gdy złe obyczaje. Hor. 2, 150. Min.; (quid, leges sine moribus? sc. valent.). Przysięgi tyle ważą, ile są nie wymuszone. Nar. Hst. 4, 123. Dowiesz się, co broń waży króla gniewliwego. Hardz. Trag. 310. (co może). Nic krewne zakłady, nic słuszność nie ważyła. Tward. Wl. 178. Testament u Turków waży bardzo. Star. Dw. 53. (święta rzecz). Głupstwa drukowane tam tylko ważą, gdzie się zakazują i palą. Teat. 20, b, 195. Fałszywe przymilenie nic nie waży u mnie. ib. 49. b, 59. (nie płaci, nie popłaca u mnie). — Do toczenia wojny i rządów wojskowych powaga wiele waży. Stem. Cyc. 244. (wiele może, pomaga, wpływa). Przysłowia: oko pańskie konia tuczy, gnój na rolą jest ślad pańskich stóp, dają znać, że obecność pańska bardzo wiele waży ku dobrej sprawie w każdej potrzebie. Kosz. Lor. 58. — Similiter: Licus waży zbawcę frasunków abo szumnego. Olw. Ow. 157* Licus toż znaczy, abo tyle znaczy, co zbawca, fras .... 8t)fuś bebeutet fo otcl alé.... Hipolitus, imię, ważyło końmi stargany. Otw. Ow. 654. Neos nowy, a Neoptolemos wojnę waży. ib. 528. Olimp, czasem waży niebo. ib. 233. et 16. Chimera Grekom ko-

WAŻYNIEC-WBIĆ.

WBIEDZ - WCALE.

237

ze wazy. ib. 251. Przepamiętałeś bliźniego twego pomocą i jałmużną ratować, co toż waży, jakobyś jego własne wziął. Żarn. Post. 2, 355. WAZYNIEC, ńca, m., czosnek polny, allium agreste. Urzed. 17. ruilber Snoblaud).

Wbijać kogo w co * wzbijać, wynosić, podnosić, er ben Jlt etmaê. Rzeczpospolitą w rolnictwo, w mieszkańców, w obyczaje i dobry porządek wbiwszy, dosyć ważną być ukazał. Pilch. Sali. 12. Gdy się tym szczęściem serce w nim spieściło, W brzydką się pychę wyniosło i wbiło. Wad. Dan. 123. Młodzieży umysły niewcze-snemi honorami w pychę się wbijają. Kar. Tac. 287.

**WBESPIECZYĆ cz. dok., "Wbespieczać niedok., ubezpie- WBIEDZ, wbiegł, f. wbieźy cz. dok., Wbiegnąć /'. wbie-czyć , ftd)er tttacfyeit. Wino, ty jednych poisz, drugich    gnę jedntl. , Wbieżeć niedok., Wbiegać, contin

morzysz, Tych wbezpieczasz, a tych trwożysz. Dratk.    giwać frequ ; Sorab. 1. beżu nutz; Xind. notertezhi ;

Hoss. BÓiacarL, BÓtraTL ; biegiem wpadać, hinein laufen, WBIĆ, /. wbije cz. dok., Wbijać niedok. ; Boh. wbjti; Slov. hinein ftürjen. Rozwarł konia i między nie w bieżał. Warg.

Cez. 79. Coż to znaczy tu nagłe syna wbieżenie. Teat. 42, D. Chcieli nieprzyjaciele w miasto gwałtem wbieżeć. Papr. Ryc. c52. (wpaść). Wbiegiwać. Hipp. 51. Wiatrem niepogodnym gwałtownym, do portu Trypolu wbiegliśmy. Warg. Radź 51. (wpłynęliśmy). — Fig. Wbiega co w co, n. p. rola moja w sąsiedzką, incurrit, intercurrit. Cn. Th. 1250. mein gelb läuft in baS be§ 9?adp barn fmtetn. Prov. Slov. Gedna ulica do druhéy wbèha, res invicern miscentur. — §‘ Wbiedz na myśl, wpaść na myśl; in ©ebanfen fommen, tn ben ©tun fommen, einfallen, befallen. Nie wbiegło Polakom na myśl, z Wielunia żywności dostawać; non veniebat in mentem. Krom. 717. Wbiegali na myśl jego naprzód Węgrowie. Krom. 759. — §. Wbiegać na wierzch, evadere in summum, in bte )pohe ffetgert, hinauf laufen, hinan laufen. Wbiezał na górę oliwną z kwapliwością. Wys. Ign. 28. Olimpia na wierzch często sprawuje konwulsje śmiertelne. Krup. 5, 652. skały skwapliwie wbieżała. P. Kchnn. Orl. 1, 266. (wkłóty, eingeftodjett). Kupiec wbił do lądu, i wysiadł WBOŚĆ , /. wbodzie cz. dok., Wbadać niedok., bodzeniem przy Utyce. Zab. 6, 16. przybił, er Imibete an. — Zni-    wbić, etnftojüen mit ^ornerfplpen u. f. m.; Boh. wbusti,

szczylibyśmy dawno złe Dardanów plemię, I Pryama    wbodl ; Slov. wbodugi.

wyniosłe miasto wbili w ziemię. Dmoch. II. 43. (zrównali *WBOKSŁONECZNE albo umiarkowane pasy ziemskie , mie-z ziemią). — Allegor. Zmiłuj się nade mną , boże lito- dzy zwrotnikami i biegunami. Hub. Wst. 51. bie gema* ściwy, Bo mię prawie w ziemię wbił człowiek złośliwy. jhgten fêrbgül'tcl.

J. Kchan. Ps. 80. (nogami podeptał, z prochem pomie- WBROD, ob. Bród. WBR0DZ1Ć cz. dok., brodząc wnijść, szał, er hrtt mid) in ben ©taub getreten). — Fig. Wbijać    webrnąć, hinein maten. Niepotrzebne nowochrzczeńców

w głowę, w pamięć, w uszy, do mózgu, wrażać, wpa-    w szatach się wnumnie, a do wody wbrodzenie. Gil.

jać ; einprägen, einfehärfett, einprebigen. Słuchajcie, wbijcie    Kat. 353.

w pamięć ten mój rozkaz drogi. Toi. Saut. 60. Nie to WBRZEZE, a, n., *§. Przylądek, cher son esus, continentis chciał wbić ludziom w głowę, co mówił, ale iżby co    in mare egressio. Klon. Fl. C 1. eine fêrbjuitge, ein Vor*

Gom. Sen.    laitb, Vorgebirge; Ross. 3afiMHme, mhcb, mucoki; Eccl.

JiaKTU, (ob. Wybrzeże). — §. Wbrzeże, wnijście wody« w ląd, golf, ber SDîeerbufen; Boli. wytażek, zatoka (ob. Zatoka), chobot, (ob. Choboty); Croat, ząton (cf. tonią) luka, (ob. Luka); Rag. zamorje, (ob. Zamorski); Bosn. gulaf; Slav, zamorje; Ross. B3Mopbe, aaBOAt (ob. Zawód), sajiHBT, (ob. Zalew), iHJiaHt ; Eccl. Ht/tpo , [2. 282. Co to za nowa nauka twoja, cudzego bowiem coś sinusz], (ob. Nadrze, Zanadrze).

wbijasz w uszy nasze! Budn. Act. 17, 20. Wbijać komu WBUDOWAĆ cz. dok., budując wpuścić, einbauen, hinein ćwiek w głowę, zadawać mu trudność, kłopot. Cn. Th. bauen; Slov. wnitr budowati ; * Sorab. 1. nutz zatwafam ; 1230. einem einen gloft inS Ohr fe£en, (cf. ćwiek). — §. Bosn. uzidati, zazidati ù nutra.

Poet. Wbijać kogo w inszy kształt * nagle przeobrażać, przemieniać, przekształtować ; plöfdtd) metamorphoftren, umftalten, umfthaffen, ummattbeln, oermanbeln. Antygonę

Juno wbiła w ptaka; mchem obrosła siwem , bocian z WCALE adverb. ; (Slov. weil tylko); \. a*) nienaruszenie, niej kłapający. Zebr. Ow. 139; (in volucrem vertit). — §. (ob. Cało Subst. unperfehrt, unoerlefct). To wszystko jest

W B.

Wbie-

O Z b.

wbjgâm ; Sorab. 1. bigu nutz; Xind. notervdariti, noter-sabiti, notervtrupiti , potrupiti, notervdar, potrup; Ross. BÓHTb, BÓHBaTb , B3ÓHTb , B30HBaTb ,    (ob. Wzbić); Eccl.

bôiibük), BÓiflio ; bijąc wpędzać w co, wrażać, einfcbla* gen, hinein fd)lagen. Wbiłem gwoźdź w ścianę. Tr. Wbijać co w beczki, wtłaczać, wpakować Xind. nabafati, vbafati. Wbić na pal, einen fpiefen, pfählen, auf ben ^Pfa^l ftecfcn. Kazał mężobójcę na pal wbić. Sk. Dz. 520. Rozbójnik wieś zrabował; na pal wbity ginie. Mon. 67,71. Turcy, jeżeli jaki bluźnierea znieważył proroka, obrzezują go, albo na pal wbijają. Pam. 85, 2, 291. Nie zarazem męczennikiem ten jest, któremu gardło wezmą, albo na pal wbiją, lecz ci , którzy dlatego zabijani bywają , dlaczego męczennicy pozabijani byli. Żarn. Post. 244 b. Wbijać na krzyż, do krzyża przybijać, ob. Krzyżować, anś $reup fchlagett. Tr. Tarń za paznokcie wbity,

najwięcej o tym, kogo chwalił, rozumiano 555. Te słowa ojcowskie oni powtórzyli Tak mi często, że mi aż do mózgu je wbili. Jabt. Tel. 29. Wbij to sobie w głowę, że moim musisz być mężem. Teat. 5. d, 70. Matka moja, gdym jeszcze był smarkaczem, zawsze mi to do głowy wbijała. Boh. Kom. 1 , 275. Przyjaciel mój zawsze mnie to wbijał, żebym.... Boh. Kom. 3,

W c.

238

WCEDZIĆ - WCHYSOWAĆ

WCIĄĆ - W (M E c. \

wcale, i nic Turcy nie ruszyli. Star. Dw. 7. Kazał im WCIĄĆ, wciął, /. wetnie cz. jedntl., Wcinać niedok.-, Boh. ufać bogu , obiecując, iż tym sposobem mieli być ztlro-    wtjti, wtal, wetnu ; wrzynać, wrębować ; etltfyrtitetl, dli*

wi i wcale. Birk. Dom. 82. — \. b ) Wcale, zupełnie,    fdjnetbert. Językiem gorzej, niż mieczem wcinają. Byb.

zgoła, ze wszystkim, Boh. docela, (cf. *docna); Sorab. 1.    Ps. 108. Szelęźnik ziele pręt ma bez gałęzi, liście bez-

czćle ; Croat, chizto, (cf. czysto, czyście); Eccl. OTbm-Y.yi,,    ogonowe, lancetowate, wcinane. Jundz. 519. Suknie spa-

GiiVMA, ganoid), üöHig, ganj unb gar. Ładny    wcale, ko-    dziste, wcinane. Mon. 70, 135. Wzrost kobiet Angiel-

chać go muszę. Teat. 20, 31. Wcale pojąć    nie    mogę,    skich jest smagły, a strój wcięty. Pam. 85, 1, 14. Wci-

co się tu dzieje. Teat. 2. b, 98. Nie widać    go,    wcale    nać, wrzynać drzewo, tram jeden w drugi. Cn. Th.

nie wiem coby go tam zatrzymało. Teat. 9. b, 4.    4250. spoić, związać, wczopować , SanflOljer Dcrjapfen.

ma nie wcią-

gliwy. Eraz. Jez. M 3 b. Żaden nie jest tak wciągliwe-go języka, któryby wżdy nie miał jednego, któremu-by wierzył tajemnicy swéj. Eraz. Jez. K 2. WCIĄGNĄĆ cz. jedntl., Wciągać niedok. ; Boh. wtahnu , wtahóauti ; Sorab. i. cżahnu nutż, nuccżanu , nuccżaham ; Yind. noterprotegniti ; (Carn. utęgniti * módz , zdołać, czas mieć); Ross. BTaHyTL , BTflrHBaTb, B4epHyTb, B4epniBaiL, BTiopHTb;— 1)‘ciągnąc wprowadzić, wewlec; hinein stellen, (iereinjie(ien, etnjieben. Wciągnij człeka tego w nawę. Tr. To powiedziawszy, wciąga rycerskie pokrycie. Dmoch. II. 177. Zwierzęta te pazury wciągnąć umieją, i dopiero je pokażą, kiedy drapać trzeba. Zab. 11 , 404. ściągnąć , bic flauen eingtepen. Wciągać w się oddech. Ld. wciągnąć w się, Vind. gobu nakerkniti ; Boss. bo-ópaTB, BÓupaTb. Wełna niektóre farby od razu w się bierze, a innych nie wciąga inaczej, chyba za wielokrotnym warzeniem. Pilch.- Sen. list. 2, 178. — Fig. Wciągać kogo w co, wplątać ; yerfled|ten tn etmaS, (mieitt jieljen, hinein führen. Kto powoli wciąga, nie myśli po-tym prędko z rzeczy wypuścić. Lub. Roz. 120. Najchy-trzejszym sposobem wciągniono ją w podejrzenie. Teat. 38, 121. — §. Wciągać kogo w co * wkładać go w co, wprawiać, wcierać, nakładać kogo do czego, przyzwyczajać do czego, einen rooran gemćljinen. Wciągać się, fid) genmfjnen. Poddani z niedbałości wciągają się w niejaką gnuśność i ciężkość. Mon. 67, 307. Łowami wciąga się młódź do wielkich niewczasów. Warg. Cez. 142. (nawyka). Tylko się wciągnąć, przyzwyczaić. Źegl. Ad. 258. (wprawa, zwyczaj wiele może , drugą jest naturą). — 2) Wciągnąć, wściągnąć, hamować, wstrzymać, 3nriicf= galten. Jeżeli prawem zwyciężony byłby tak mocny, żeby przez starostę jego upór nie mógł być wciągnion .... Herb. Stat. 222. ‘Wrzkomo wciągasz się powiedzieć mi, ale ty daleko chciwszy powiedzieć, niż ja słyszeć. Eraz. Jez. K a. (ociągasz się). — Wciągnąć nijak., wjeżdżać, ciągnąc wnijść, odbywać wjazd; eittjieljen, feinen (Einjng galten. Gdy monarcha do jakiego miasta wciągnąć ma wolą, przesyła przed sobą posły, którzy przyjazd; jego opowiadają. Żarn. Post. 6 b.

Stat. Lit. 309. WGHODOWY, WCHODNY, a, e, do wcho- WCIĄŻ, ob. w Ciąż. WCIBIĆ , ob. Wścibić. du lależący, (Eingang^ * . Wchodowe ciaśniny. Nar. Tac. WCIEC, wciekł, f. woiecze cz. dok., Wciekać niedok. ; Boh. 2, 391, (Rag. ùhodni * spiegowy ; Boss. BX04Haa pieśń przy wchodzie [biskupa lub 2] arcybiskupa do kościoła).

WCHODZIĆ , ob. Wnijść. WCHODZISTY, a, e, wchód albo wnijście mający, einen ©ingang Imbenb. Tr.

WCHYSOWAĆ, ob. Hysować.

WCEDZIĆ cz. dok. Wcedzać niedok., cedząc wpuszczać, wpa- ‘WCIĄGLIWY, a, e, powściągliwy, jnritcffmUenb, enifialtfam. jać; einfeigen, fetgenb CtnfïtePen laffen. Cyrulik olejki go- Nie może być dobry lekarz, który język race w maść wcedzał. Pot. Arg. 688.

‘WCHADZAĆ. WCHODZIĆ, ob. Wnijść.

WCHARCZEĆ cz. dok., Wcharkać niedok., Wcharknąć jedntl., charkaniem w się wciągać , etnicfylntfen. Wcharka morze i znów z lejców pryska. Przyb. Milt. 225.

‘WCHLEBIĆ cz. dok., w chleb przemienić, w chlebie zamknąć, in 35rot Dernmnbeln, in 33rot einfdjliejkn, yerbroten.

Prawdziwego Chrystusa z sakramentu utraciwszy, jakiegoś wchlebionego sobie ulepili, powiadając, że jest w chlebie albo z chlebem, albo przy chlebie, albo pod chlebem , albo, że przecie chleb zostaje chlebem. W.

Post. YV. 244. et 3, 52. Żarn. Post. 36 b. et 218 b. O wchlebieniu a tajeniu ciała pańskiego pod chlebem. Żarn.

Post. 218.

‘WGHŁODZIĆ cz. dok., w chłód puścić, dla chłodu gdzie wpuścić, wsadzić, n. p. butelkę wina w zimną wodę;

Yind. vhladiti , vzherstviti, (wczerstwić), einfttfylen. -WCHÓD, u, m. ; Boh. wchód; Slov. wgitj, wchâzenj ; Cara. uhod , perhodilshe , perhodishe ; Yind. noterhod , noter-hojenje ; Bag. uhôd ; Ross. bx04L ; Eccl. iiihcmre; wni j-ście, wejście, którędy wchodzą; ber (Eingang, (Eintritt.

Wchód wolny do puszczy. Stat. Lit. 509. Gdy kto chciał kogo z imienia , gruntów albo wchodów i pożytków wycisnąć.... ib. 292. W starym zakonie tym, które dzie-. wczęta rodziły, do 80 dni wchodu do cerkwi broniono.

Sak. Dusz. 57.— *g. Na wchodzie albo jutrzni z ewanielią pieśń śpiewają. Pim. Kam. 112, Eccl. klxojvl , nponc-xoHueme bl uepKBH h3l ojTapHUXL ctBepHbixL 4ßepeft Bi) uapciîie Bpara ; ÔHBaert 1. cl eßanrejieML; 2. cl cb.

4apa»iH , t. j. wielki wchód, ąe^MKifi BX04L, offertorium ; po prostu BMX04L h JH nepeHOCL. — l ‘Wchód w sztuce teatralnej * akt, ber Slnfjug in einem ïljeaterftücfc, (scena Boss. ABjeHie, akt 4tHCTßie). Balet złożony z pięciu wchodów. Kieme. Król. 5, 168. WCH0DN1K, a, m ; Boss.

BXOJKL; mający wolny wchód, wchodzący gdzie; ber ein* nen freien Bngang, 3utrttt fiat. (Bag. vhoda * spieg). Kto-by puszczą rozrobił, przecię dawnych wchodników od barci, jezior, sianożęci, odbijać nie ma; a oni też chodząc do tych wchodów , zbożu szkody czynić nie mają.

et Slov. wtecy, wtekl, wteku, wtékati ; Vind. notertezhi ; Bag. vtecchi, utecchi , vtjézati ; Croat, utechi, utéchem ; Boss. BTenaTb, BTeneHie, BTenaHie ; ciekąc wchodzić, wpływać, hinein fließen. Woda przez te dziurę w izbę wciekła. Tr.

gnać ; jutrd) Hebung geläufig machen, geroöfmen. Przebrał z piechoty udatniejsze, i lak ich wćwiczył, żeby i prędko bieżącym konnym , i wracającym się zdołać mogli. Warg. Wal. 40. Adryan rycerstwo swe pracą, rozka-zowaniem i przykładem swym tak wćwiczył i postanowił, iż cokolwiek kiedy wyrzekł, to wszystko za prawo i za ustawę było miano. Kosz. Lor. 70 b. (w taka karność wprawił, tak karnym uczynił). Król ten swój naród w wielkie męstwo wćwiczył. Papr. Try. D. Ku wszelkiej pobożności wprawieni i wćwiczeni. W. Post. W. 5, 12. Wielem się wćwiczył pod tym mistrzem; multum promovi. Mącz.

WCIELIĆ cz. dok., Wcielać niedok. ; Boh. wtéliti, priwtèli- WĆWICZYĆ cz. dok., ćwiczeniem wprawić, włożyć, wcią-ti ; Slov. wtëliti ; Vind. vteliti, vteluvati, vdrushiti, noter-vdrushiti, notersadeleshnati ; Boss. npHCoeAiiHHTb, npwco-eAHHflH) , npHCOBOKynHTŁ, npHCOBOKyn^HTL , npioómiiTŁ , npioómaTb;— 1 ) w jedno ciało spoić, jednoczyć; etnoer* leiben, »u einem Körper inanen. Wielkie księstwo Litewskie, przyłączywszy królestwu Polskiemu, powtóre wcielamy i prawie we wnętrzności kładziemy, przywłaszczamy, złączamy, przyłączamy, sprzymierzamy, i na wieki przykładamy. Herb. Stat. 657, Wcielić kościołowi Boss.

BOitepKOBMTb. — "2) Theol. Wcielił się bóg , incarnatus est, ba3 SBort ntarb gletfd), ©ott warb SDîenfd); Vind. zhlo-vek povstati , vzhlovezhitife, vtelovilife; Bag. ucjovje-citise ; Bosn. uputittise, uzeti tjelo ; Boss. BOMoriiTbca , WCZAS, u, m., 1) wczesność, wygoda, bte Sequemltdjfeit. BOMomarocb ; Eccl. orfeiecnTiica. Słowo się wcieliło abo    Boh. prjleżitost ; Sorab. 1. wużitk,    pżiprabwnofcż ; Croat.

człowiekiem stało. BiaŁ Post. 92. Bóg z nieba zstąpił,    prilika ; Dal. nachin; Bosn. uzur,    pokoj; Boss. BbirOAa.

i wcielił się z ducha ś. w Maryi dziewicy. Bat. Gd. 55.    Eto chce zażyć wczasu, Przykrego trzeba skosztować

Słowo ono stało się ciałem, t. j. wcieliło się, przywzię-    hałasu. Past. Fid. 224. Niewygoda czyni wczas przy-

ło ciało, t j. z ciałem się zjednoczyło. Gil. Bat. 202.    jemniejszym. Ossol. Baj. 2. Miasta    dla wczasów ludzkich

Wcielony, Boh. wtèlenÿ ; Vind. vteloulen , mefupostau-    założono. Petr. Pol. 51. W sza raj u    niewiasty mają wsze-

len, vzhlovezhen ; Croat, utelovlyen ; Eccl. inrbToiiochiib,    laki swój wczas i dostatek. Star.    Dw. 21. Ci sprawują

oóiojkche Tt.iOMTB,    Kaicb to CbiHt óomiii no Bone^OBt-    gody, usiłują jakoby    wczas uczynili a ugodzili cudzej wo-

neHiro. Wcielenie,    incarnatio , bte §Iclfd)lDerbltng, SDîeit*    h. 1 Leop. 2 Mach.    2, 28. Iż w Trypolu miałem siła

fdiroerbung ; Vind. zhlovelhku povstajenie , vzhlovezhenje,    znajomych, tak mi    się zdało, jakobym do wczasu do-

vtelovlenje ; Cam.    pozhldveshzhenje , ucblovechénye ;    mowego się dostał.    Warg. Radź. 164. Kazał mu król,

Bosn. upuchjenje,    utelesenje; Boss. BOimomeHie. Jan    aby sobie w domu    uczynił wczas, wkrótce go majac

ś. pisząc o wcieleniu syna bożego, albo o staniu się    odesłać do wojska Zol. H. T. 178. er füllte fid) bequem

ciałem, napisał tak: bóg się wcielił, a nie tak: natu-    tnädjen.— Aliter: Wczas sobie czynić, na stolec iść, stora boska człowieczą na się przyjęła. Salin. 2, 149. Ewa-    lec mieć, wypróżniać się; ftd; leister machen, fetne Dîntlp

nielia o wcieleniu pana naszego. Bej. Post. Z z i. —    bltrft Stentdjten. — Wczas, spoczynek, pokój, üîulje. Ten

§. Aliter. To nie może być siestrzeniec, to lucyper    kto ma wilka i lisa sąsiada, Nie zawsze z wczasem sy-

wcielony. Teat. 1. b, 60. isty, prawdziwy; ber elngeflei'    pia i dojada. Jabł. Ez. 115. Ujmując sobie wczasu , czu-

fdjte, leibhafte Suctfer.    jem. Groch. W. 43. (snu). Nocy strawił więcej na mo-

WCIERAĆ, ob. Wetrzeć. WCIĘTY, WCINAĆ, ob. Wciąć. cl 111 w i e, niżeli na wczasie. Ossol. Str. 3. Po wieczerzy WCHÓRKI, WCIORNASTKI, WCIERNASTKI, ob. Wścior- poszliśmy do zwykłego wczasu. Zabi. Amf. 57. do złoże-nastki. WCIPIAĆ, ob. Wścibić.    nia sypialnego , mir begaben unê jur 9îu^e. Król, po-

WC1SNĄĆ cz. jedntl., Wciskać niedok.] . Slov. wtjskâm in-    szedłszy do wczasu, przypomniał sobie.... Pot. Pocz.

gero ; Sorab. 1. nutz zacżiźcżu imprimo ; Vind. noter-    550. Z ran osłabiony, ma się na wczas. Pot. Arg. 672.

tifniti, vtifnili, noterpotifniti , noterdregniti, vtifhati,    — Wczas, pokój, spokojność ; Stufte, Trieben. Gdy ta-

notertilhati : Croat, utiszkavam ; Bag. utisnuti, utisnati    kie rozruchy na Szląsku panowały, też ani Mała Polska

intruder e ; Bosn. utjesnuti ; Boss. BTHCHyTb, BTHCKaTb,    wczasu nie zażywała. Krom. 295. — Wczas, wczaso-

BTHCKHBaTŁ , BT'bCHHTb, BTicHBTL (ob. Cieśnić), yniCKaTb,    wanię, odpoczywanie, zażywanie wygód, wczasu; ba3

3rTHcKHBaTL, B05KMy, BHCHMaTb , BneuaTabTb, BAaBHTb ,    9îuben , bte Stube, bequenieê Sebeu. Większy pożytek z me-

BAaBJHBaib ; ■—1) wtłaczać, wgniatać: etnbrücîeit, etnpreffeit.    go wczasu, niźli z innych zakrętu i zabiegów dla Rzpltej

Koronę wciśniono Jezusowi na głowę ‘nielutościwie. Pieśń.    wyniknie. Pilch. Sali. 123. — Wczas, co wygodę przy-

Kat. 47. Z ciernia ostrego wieniec uplótłszy, gwałtem    nosi, dogoda ; mnê $3equemltd)fett gewährt, Sîoinntübttflt. Kana głowę jemu wcisnęli. Bzów. Boi. 21. Powietrze    żdy ogród ma w sobie pałacyk i altany i insze wczasy

usiłuje się wcisnąć wszędzie. Świik Bud. 170. ftd) hinein    rozmaite. Star. Dw. 55. (mancherlei 33equemlid;fetten). Wło-

ma

239

WCIELIĆ - WCISNĄĆ.

W Ć W I C Z Y Ć - W C Z A S.

brängen, etnbrtngen; Boh. webrati se. Wcisnąć stopy, to    si mają cytryny, my mamy zboża; a tak każdy kraj

jest, zastanowić się, premere vestigia. Mącz. Sama mu    swój wczas. Petr. Pol. 2, 291. Nie tak wielce sobie

się sława i królestwo w ręce wcisnęły. Pilch Sali. 130.    ważmy wczasów', dostojności, rozkoszy tego świata, jak

Wciśnienie, Sorab. 1. nutz zacżiżcżeno; Vind. vtisk ,    tamtego. Baz. Hst. 130. Niech nam nie będą milsze

netertisk , vtifs, vtifnenje ; Boss. BWHMKa, BacHMaHie. —    wczasy, dobra i delieye doczesne, niżeli one wieczne.

2) Wcisnąć, wrzucić. Cn. Th. 1250. InimK merfett;    Dambr. 524. — §. Wczas od czego, pogoda do czego

Sorab. {. cżisznu nutz, cziszkam nutz; Boss. BépocHTb,    pora, okazya ; fdntfltcfye , ©elegenfyeit, Sequemlidffett ;

BÓpacbiBaTb , BKOBepnaTb, BKOBcpnuBaTb ; Eccl. KiKfrsiiiH,    Boss. öiaroBpeweHHOCTb. Wczas będę miał w'swym sta-

BBepraio, BpuHyTŁ, BKHHyTb, BÓpocHTb.    raniu dostatni. Pot. Syl. 43. — 2) Wczas adverb.-, wczas,

240

W C Z A S I K - WCZESNOŚĆ.

WCZESNY.

czasu

za wczasu, na czas, wcześnie, w punkt; Bet) 3etott, jur rechten 3^i i    zâhy ; Vind. pergodi , sguda » sagoda,

pergodie, perredi ; Carn. perzaiti ; Croat, za dobę, rano, za vremen,a ; Bosn. na vrjeme, za vrjernena ; Boss. saóaarOBpeMeuHO. Nie wczas powrócił, Boh. Kom. 4, 42, Ross. ne bo BpeMa. Nie wczas dajesz chleba 'husto, kiedy w gębie zębów pusto. Cn. Ad. 200. ( dopiero mu owsa, kiedy idzie do psa). Sprawdziło się, ale już po nie wczasie. Teat. 52, 10. (za poźno, po wszystkiem ). Nie wczas pożyczać szabli, kiedy się już składać, Nie wczas szukać kulbaki, kiedy na koń wsiadać. Min. Ryt. 4, 209. Wczas zabiegaj każdej rzeczy. Rej. Zw. 134. Wczas, rychło, przed czasem. Cn. Th. 1214. — §. Wczas co* przypada na co drugiego, odpowiada temu, zgadza się z tym ; eS tft paffettb, angemejfen. Wczas, tak wczas , wcześnie, miernie. Cn. Th. 1251. eben reißt. Wczas mi trzewiki, trafiły mi się trzewiki równe na nogę. Cn. Th. 1214. et 1149. Gdy wilkowi powiązły kości w gardle, mówili wszyscy: wczas to na twe żarłoctwo. Ezop. 5. ( ta -kiemo takie, dobrze mu tak, ma za swoje, zasłużył na to). WCZAS1K, a, u. m., dem., WCZASICZEK, czka,

m., dem. sec., 'wygódka , ettte fletitc ÜBequemliißfeit. Rozkosz mu szepcze do ucha i domowy wczasiczek. Opal. Sat. 8. ‘WCZASNOŚĆ, WCZASNY, ob. Wczesność, Wczesny. WCZASOWAĆ transit, niedok., uwczasować jdok. , wygody nabawić; Carn. ajzhekam ; Bosn. uzuriti , Bequem maeßen, pflegen, marten. Takie dyabeł wygody, takie łoże ściele , Zęby wczasował swoje świeckie ‘kakożele. Pot. Pocz. 193.— Oppos. Nieuwczasować kogo * inkomodować, uniespokajać ; ßeunrußtgett, ńtcommobtrctt. Każde pomieszanie pszczoły osłabi i uniewczasuje. Kąck. Pas 32. — §. flecipr. Wczasować się, wczas sobie czynić , do wczasu się udawać ; ftd)3 Bequem macßeit, fteß jur ?tuße Be--geben. Przestań gadać; niech się wczasuje, i ty śpij. Teat. 53. d. 9. On się wczasuje i serce spokoi. Wad. Dan. 126. Wczasowanie, zażywanie wczasu, wczesności; ©emtjj ber SBequemlicßfeit, iftuße, pflege. Za krótkie w zmysłach wczasowanie , Duszaby nędzna na wieki biadowała. Wad. Dan. 19. Strawiwszy całą noc na dobrej myśli, tak długo wczasowaniem zabrnęli w południe , że mało co między godziną wstania a obiadu różności było. Lub. Roz. 477. WĆZASOWNIK, a, m., wygodniś, lubiący wczas; ber bte Sequemltcßfeit liebt, ein gemäcßltcßer, Bequemer SÄettfcß. Wierszyk ten chyba wcza-sownicy wymyślili : szpetnie staremu bvć żołnierzem. Birk. Krz. Kaw. 33. WCZASOWNY, a ,* e, pełen wygód, wczasów, 00H 33equemltcßfetten. Złożywszy wszelkie wczasowne zabawy, Spieszył z ratunkiem do tak nagłej sprawy. Bialob. Odm. 21. Człowiek wczasowny, możny, bogaty. Pot. Arg. 601, à son aise. WCZESNOŚĆ, ‘WCZA-SNOSÛ , ści, i., wczas , wygoda , wygodność ; bte Se* quemlicßfett, ©entäjßltcßfett; Boh. priiezitost ; Slov. priho-dnost, pohodlnost; Vind. narednost, ponarednost, per-kladlivost, perkladnost, skladnost, narozhnost, permir-nost, perloshnost; Croat, prilichnozt, prilichnoszt ; Ross. yAOÓie, y40ÓHOCTb, y40ócTB0 , npoxia4^, yóopuHBOCTb, yupoMHOCTŁ, yiOTHOCTŁ. W budowaniu domu uważaj na

zdrowie i wczesność mieszkających. Petr. Ek. 13. Każdy na wczesności domowej przestaje. Biel. S. M. B 4 b. Odstąp na czas swej wczesności Pieśń. Kat. 66. Gołębie rady na słońce wychodzą 5 a gdy tę wczesność będą mieć, nie przeniosą się na insze miejsce. Cresc. 583. Niech się chlubi z swemi fortelami i ziemi swej hojnością, ciepłem , ‘wczasnościami. Stryjk. Turk. B 3. Na jej rozkoszne członki nie było wczesności żadnej. Ezop. 52. — Oppos. Niewczesność , dolegliwość, trud, przykrość; Ungentfldj , UttBequemltcßfett. Niewczesnościom przywykły, jako jest, zimnu, głodu, wiatru , dymu, pragnieniu, gorącu. Biel. Św. 237. Alexander wiele miast pobrał, gdzie też wiele niewczesności użył. Biel. Św. 29. — $. Wczesność, pogoda do czego, okazya, pora, Sorab. 1. pżiprahwa , pżiprahwnofcż ; Garn. perloshnost, fcßicfltcße ©elegenßeit. Niektóre narody, acz same grubemi były, wszakże sąsiady nauczone miały, którym nic na wczesności i naukach do badania się o rzeczach nie schodziło. Krem. 6. Słowianie wczesnością żadną do nauk ćwiczenia nie ‘okwitowali, ponieważ między grubemi narody osiedli i ustawiczne wojny toczyli. Krom. 6. Wczesność najwięcej dokazuje. Fredr. Ad. 116, (cf. okazya). Niewczesność Eccl. cc^ro.ymc — §. Wczesność, przypadnie do czego, kiedy właśnie w czas, tak w czas, w miarę, Hoss. yóopuHBOCTb ; Eccl. óaaroiaiouHMCTBO, bte 2lngemeffetif)Ctt, @d)tcfltd;feit. Powinniśmy mieć baczność na dostojeństwo i na 'wczasność osoby każdego. Kosz. Cyc. 89. Lech wczesność ziemi naszej ulubiwszy, w niej-osiadł. Krom. 23. Wczesność , mediocritas. Macz., mierność , raczej adaeqmlitas. Ld. WCZESNY, ’'WCZASNY, a, e, WCZEŚNIE adv. WCZEŚN1UCHNY intensiv. swego się dziejący, ju feiner 3«t - rechten 3?it flefdje* ßettb, jeittg. Karanie ma być wczesne, t. j swego czasu dane. Petr. Ek. i09. Zapłata ma być wczesna, t. j. swego czasu dana. ib. 108. — §. Wczesny, zawczasu się dziejący, rychły; jeittg , Bep 3?iten i {Boh. żaby, ća-snë, zaźegi, neyzażegi; Slov. easné ; Vind. perzhafi, per-godi, sguda, sgudoj, sagoda ; Croat, zadobe ; Bosn. ran-no, na vrieme ). Zaraz na początku choroby radź się, bo lepiej wcześnie, jak po czasie. Perz. Lek. 534. Wczesna rada najlepsza. Teat. 28. b, 125. Z wczesnego się owocu złe drzewo wydaje. Zab. 14 , 55. Niewczesny, za późny; Eccl. 6e3ro4HUH, 6e3ro4a.— §. Wczesny, na, czas przypadający, właśnie potrzebny, pożądany, na rękę; reefyt gelegen, eritńhtjcfjt ; Sorab. i. pżiprahwne; Carn. per-loshn ; Rag. podobni; Boss. 6,iaroBpeMeHHbiH, npHBOJtb-Hbifi, jiobkuI. Nigdy mi się przyjście tak wczesne nie zdarzyło żadnego człowieka. Teat. 42. d, 5. — §. Wczesny, w miarę, w proporcyą, pomierny, mierny; ange* mejfett, pajfenb, nad) betn SDłaffe, gehörig, grabe red)!:; Ross. yóopnHBbift, yóopncTHH ; Eccl. GiuroKAiOYHt.rŁ. W sukni wczesnej chodził , ani w ciasnej, ani w szerokiej. Kosz. Lor. 109. Wczasny bót na nogę , aptus. Macz. Bót do nogi twej zawsze wczesny rad kupujesz. Bach. Ep. 55. Kąpiełeczka letniuchna , Jako trzeba wcześniuchna. Groch. W. 361. Wczesnociepły, wolny, tepidus. Macz. (letni, lau , mäßig marin). Wcześnie, mediocriter. Macz. Medio-

cre ingenium , tak wczesny dowcip. Mącz. Wczesny,    cienie, Tak dni ubiega naszych przedłużenie. Chrośc. Job.

mierny, średni, mediocris. Mącz. Wcześniej żyć będziesz,    53. Nasza znajomość, nie jest, jak mówią, wczoraj-

ni się na głąb morza Puszczając zawsze, ni gdy cię    sza. Kras. Pod. 1, 57. (dawna). Ja niewczorajszy; (i ja

etc. Hor. 1, 251 Min. ; lepiej żyć będziesz. Hor. Koryt.    żyłem na świecie, doświadczyłem tyle). — Kiedy się

255; najlepiej zrobisz, ib. Kobl. 234; ( rectius vives).    nazajutrz po upiciu zejdą, to się jeden drugiego pyta:

Mon. 70, 213. — Wczesny, wygodny ; bequem, ge*    jakoby się miał po wczorajszym? Dambr. Kaz. 12. (po

mdd)ltd); Boh. prileżity ; Slov. pohodlnÿ ; Sorab. 1. pżi-    wczorajszej ochocie).

prahwnë , wuzitné ; Vind. nareden, ponareden, perklo- ‘WCZYN1AĆ się za kim, zamawiać, personam alicujus di-dliu , perloshen , narozben , perkladen , perrozhen , flo-    cendo tueri. Mącz. przyczyniać się , instancyą czynić ,

shen, permiren; Croat, prilichen, nareden, lasztan ; Slov.    ftd) für jemanbett uermenben. (Ross. bmhhiitł , BmiHHTb na-

ugodan ; Bosn. uzuran, pokojan ; Ross. y^oÓHuii, no-    znaczyć, stanowić).

niedok., czytaniem się oswajać, ftd) einftubiren, biueinlefett t!t CtltCtt Slutor. Ci, którzy w różnych autorów' wczytali się pisma, w oderwanych nawet dzieła częściach poznają autora. Pir. Wym. 285. Ktokolwiek wczyta się dobrze w to poema, znajdzie niejakie podobieństwa z Homerem. N. Pam. 13, 103. ib. 15, 373. (Eccl. Bninam— ca, onpe^'k-iHTbca, npoimecTbca umieścić się na urzędzie).

kohhłih , nOKoenij, noKofuHBbiH , yKpoMHbiü, Bbir04Hbin, WCZYTAĆ się recipr. dok., Wczytywać się, wczytuje się yiOTHLiH , npoxja^HTe.ibHbiH , npoxja^HWil. Sposób życia wczesny i wygodny. Klok. Turk. 168. Co gorsza, im pieszczenićj, im tu kto żył wcześniej, Tym z świata iść na mary przychodzi boleśniej. Rot. Pocz. 625. Budynek wczesny. Pot. Arg. 551. W budynkach naprzód ma być sień widoczna , izby wesołe , pokoje wczesne. Haur. Ek.

7. Do najwcześniejszych gościa pokojów prowadzą. Pot.

W D.

Arg. 214. Zwyczajna ludziom z północy na południe, jako to z miejsc przykrych do wcześniejszych , prowadzić się. Krom. 27.

wd.ati iść za mąż; ztąd wdawky małżeństwo, wesele); Slov. wdâwâm se, manżeła sobe beru biorę męża, (cf. na w'ydaniu panna); Sorab. 1. dahwam nutz; Carn. vdâ-vam , vdajam se ; Vind. noterdati, noterdajati , ( vdaja * ślub małżeński; Croat, vdatisza » żenić się, szkupsze vdajem, szkup idem za musa * idę za mąż; Rag. vdalti-se » iść za mąż ); Ross. B4arb, B^aio ; wdawać Togo w co , wciągać w co, wprowadzać w co, wplątać w co; tyineiitgeben, bineinleiten, Çtitetnfüljren, łjtnetnyernncfeln. W jakakolwiek stan wdać żywot swój. Rej. Post. G g g 6. Dla ciebie mając uciśnione Serce kłopoty, nie chcę i ciebie wdać w one. Jog. Wyb. C 4. Zakazał towarów, co w zbytki, w rozkosz, w miękkość zwykły ludzi wdawać. Jabt. Tel. 167. Porównanie liścia z człowiekiem, nieznacznie wdało mię w' reflexye nad.... Mon. 72, 568. Medea córy Peliuszowe w* tę nadzieję wdała , że w młodość trafi starość ojcowską przeczynić. Źcbr. Ow. 170; (spes est subjecta). W tęczy barw rozmaitych lub na tysiąc stawa, Rozstępówunie samo oczy w myłkę wdawa , Jedno prawie a jedno , co się z sobą styka , Ostateczne pokrajki różnica zamyka. Zebr. Ow. 128. Ani-bal starał się, aby Fabiusza w podcjźrzenie do swych Rzymian mógł wdać. Warg. Wal. 243. Wd a wam kogo w' co* nabawiam kogo czego. Cn. Th. 1251. mieszać kogo do czego, einem eimaś jujteficn. Nie wdaj mnie w to; nie chcę o tym wiedzieć. Cn. Ad. 689; ne me admisceas, mifcfye midi nid)t mit ein, laß mid) bamit mtge* fd)orcn. — Recipr. Wdawać się w co, udać się gdzie chroniąc; ftd) nml)in begeben, ftd) mpfitnein begeben. W domy się wdano, subiere domos. Zebr. Ow. 5. Nie bój się sterniku, daj do Dyei; Wdałem się weń, i odtąd tu rządzam ofiary. Zebr. Ow. 76; (delalus in Diam). — Fig. Wenus litując wnuczki nędznej, w-dała się w stryja ;

WCZOŁGNĄĆ się rac. jedntl. , Wczołgać się niedok., czołgając się wnijść, wkraść się; Ijinetnfricdjeit, ftd) cinfdfiet* WDAĆ, f. wda cz. dok., w-daje pr., Wdawać cont. ; (Boh. d)ett. Robacy do żywego mięsa wczołgnęli się, co najdalej. Birk. Exorb. 3 b. (wnęcili się). Wczołgnie się wewnątrz i powoli w kości Psująca slizkiej ach słabość starości. Zab. 12, 88. Zostaw' drzwi otwarte; ja się tam wczołgam pomału, a potym wyskoczymy oknem. Teat.

14. d, 24.

WCZOPOWAĆ cz. niedok., drzewa czopami spajać, czop wpuszczać, drzewa wcinać, wrzynać; $ufamnten japfeit, einjapfeit, j. 23. Sanfmljer. Solsk. Geom. 5, 70.

WCZORAJ , WCZORA adv. temp. : Boh. et Slov. wćera ;

Sorab. 1. cżera , tżora; Sorab. 2. zorra ; Cam. uzhirej ;

w czora.

Vind. vzhera, vzherai ; Croat, vchera (cf. wieczór), uchè-ra ; Dal. jucher; Slav, jucsèr, jucxer ; Rag. et Bosn. jucer, jucera ; Ross. Bnepa, Biepacb ; jonf. Lat. heri « dzień temu upłynął, dnia przed dzisiejszym, gefłerit. Co mnie wczoraj, to tobie dziś. Budn. Syr. 38, 25. Siano rano posieczone , Wczoraj kwitło , dziś suche w stóg wrzucone. Kolak. Wiek. A 5. Starszy dziś każdy, niż Pieśń. Kat. 168. Corn. Diu. 401. Kędy za dniem noc nie chodzi Ani jutro za 'wczorem (observ. Instrumental.). Bal. Sen. 85^ Wczoraj wieczór, Carn. snozhi,

[ob. z nocy) ; Vind. snuzhi ; Rag. sinocch ; Bosn. sinocch ;

Slav, sinöch , geftern 2lbenb, *ndd)teit. WCZORAJSZY, a, e; Boh. wćereyśi; Slov. wćeragśj ; Sorab.]. tżorawschi ;

Cam. uzheirejshne ; Vind. vzherafhni, vzherafhen; Croat. uchrasnyi; Dal. jucherni; Rag. jucerascgni, juceragni;

Slav, jucserashnji; Ross. BuepauiFuîî ; dnia przeszłego były, geftrig. Wczarajszego dnia szuka. Rys. Ad. 75, (Boh. hleda wćereyśeho dne; Slov. hleda wćeragśeho dna, rzeczy przepadłćj). Wczorajsza potrawa. Cn. Ad. 25. (przygrzewanego , przypiekanego co, bigos). My ludzie wczorajsi i nie nauczeni, gdyż dni nasze, jako cień na ziemi. Budn. Job. 8,9. Bo my wczorajsi , i jak znikłe

31

Słownik Lindego wyd. 2 Tam VI.

Proteus; multas flectitur in facies, ib. 252, W dusze nawy się wdały. ib. 365.

wdał, f. wedmie cz. jedntl., Wdymać niedok. ; Boh. ćiśeti ; Sorab. 2. nucduju, nucdujem ; Slov. wdy-chugi ; Vind. vpihati , noterpihati , notervfapati, noter-pihniti, noterpihati; Rag. vdahnutti , udahgnivati ; Ross. B4JHjTb, B4jBaib ; Eccl. B4Myio, B4Mxaio; wdmuchnąć, etnblafen, l;tnetn blafcn in ctmaö. Wdymam co w co. Cn.

palmo blandita suo est. Zebr. Ow. 95. (uderzyła w niego , do niego się udała). — Wdawać się w co * wstępować w co, œoljtn'fytnem tretten, ftnein fomnten, etntreU WDAĆ, ten. Za wdaniem się do obozu zarazy, od miasta ustąpić musiał. Nar. Hst. 4, 205. — Similiter: Odzwyczajać należy dzieci, aby w nosie palcami nie dłubały; rozjątrzywszy bowiem miazdrę, wdać się ogień może. Mon. 70,

69. mogą się zaognić. — Wdawać się w co * wmieszać się, wplątać się; (id) tu ettüflS etnlajfen, ftd) (dnem mb Th. 1231.

(d/Clt. Ten który k stołu służy, nie ma się wdawać w WDAŁ Adv. loci, z daleka ; Ross. B^a.iL, trt bet' petite, rzecz, (w    mowę,    rozmowę). Fraz. Ob. E 2. Przysią-    Wpadł w skały okrutne, zkąd patrzał wdał    od ludzi    w

głem nie    wdawać    się w interesa Wc Pana, a już się    swym żalu na morze. Jabł. Tel. 351.

WDARTY, ob. Wedrzeć. WDARTUS, ob.

242

WDAĆ.

WDAĆ - WDOWUNIA.

znowu w intrygi wplątałem. Teat. 5. b, 25. W reszcie, WDANIE, ob. Wdać. co mi się tam w cudze wdawać rachunki? Teat. 53, 24. WDARCIE,

Żebyś się z tą nie wdawał kobietą. Teat. 5, 45. Gdyby Wdzierca, wtręt, właz, intruz, się miał tak    głęboko    z nią wdawać,    uwiadomię ojca.    WDEPTAĆ cz. dok., Wdeptywać    Jrequ.,    depcąc    utłaczać ;

Teat. 50, 29.    Bardzo    dobrze robiłaś    Tereso kochana,    Sorab. 2. nutz teptam ;    Ross.    BTonraTb,    BTatiTbiBaTt, ein»

Żeś się nie chciała    wdawać z takim sowizdrzałem. Niem.    tretten, Otnetlt tretten, llteber tretten.    Bydlę    żadne nie

P. P. 92.    Ociec ma to ustawicznie na umyśle mieć,    wdeptywa tu szczepów. Brud. Ost. G    11. Wdepczrny    w

aby się syn nie ku leda jakiej białej głowie wdawał, ziemię te węże. Birk. Zamoj. 5. Wdeptali mię z ziemię a nie z    każdą towarzystwa a składu miał. Glicz. Wych.    ludzie nieżyczliwi. J. Kchan. Ps. 80.    Wdeptałem nie-

B 1 b.    Niechaj swe czary mają czarownice, W te ba-    przyjaciół, równie jak błoto uliczne. J.    Kchan. Ps. 25.

Jamuctwa my się nie wdawajmy; Szabla rzecz nasza, i WDŁUŹ, WDŁUŻN1A , ob. Dłuż.

tej się    trzymajmy. P. Kchan. Jer. 41. Wdawać się w    WDMUCHNĄĆ cz. jednll., Wdmuchać niedok. ; Ross. b4(>x-

sprawę    sądową, wstępować w prawo z kim, odpowiadać    Hyn>, B4hixaTb; Eccl. B4Myio, B4bixaro    ; wdymać, Ipitctn

u sądu. Cn. Th. 1231. (id) nut jemanbeit tn einen frojefl Olafen. Wdmuchnąć co. On. Th. 1251.

Ctnlaffen. Gdy kto przed sądem przeciw żałobie uczyni od- WDOCHWYTKĘ , WDOPADKI, WDORWY , ob. Dochwy-powiedź , już się wdawa w prawo, litem contestatur, i tka etc.

już od tego sędziego wyjmować się nie może. Sax. WDOIG cz.dok., Wdoiwać czesll. i contin.\ Slov. wdogugi ; Porz. 81. Król do sądu postąpił, i sądził kto się wdał    Sorab. 1. do nćtżoho    dóhyu    ;    dojąc wpuszać,    ctltmelfeit,

w sądy. Gorn.    Dz. 28.    — Wdawać się    w niebezpieczeń-    Otitetlt Utelfcn.

stwo, trudność, zwadę, niesławę * narażać sie na co, WDOWA, y, i. , WDÓWKA, WDÓWECZKA , *WDG-fid) etuiaffen, ftd) au$fe$ett einer èefflÿr ic. Nie Vdaj się    WICZKA , WDOWULA, WDOWULEŃKA, WDOWEŃKA,

w niebezpieczeństwo. Cn. Ad. G89. — §. Wdawać się    WDOWUNIA, i, z., demin. ; {Boh. wdowa, wdowićka ;

w co * zupełnie się oddać czemu, ftd) gaitjlid) bal)ht(]eOen,    Slov. wdowa-; Sorab. 1. et. 2. budowa; Carn. udôva ;

Überlaffen. Tak się pilnie w naukę wdał, jż słowa bożego    Vind. vudova , shena kateri jo mosh umrel; Croat, udo-

uczyć mógł. Sk. Żyw. 2, 125. Adonida woli, w weń    va, vdovicza, udovîcza ; Rag. vdöva, vdovizza ; Slav.

się wdała; hunc tenet. Zebr. Ow. 260. — §. Wdawać    vdovica ; Bosn. udoviea ; Ross. B40Ba, B40BHU,a ; liai. ve-

się w kogo » pochodzić na niego, podobnym mu się    dova ; Lat. vidua ; Goth, widuwo ; Ottfried. witua, wi-

stać, nie uchodzić go, nie wydawać go, nic być wy-    teua, wituwa ;    Anglos,    wuduwa ;    Angl. widow; 9îiebr»

rodnym, czyli odrodnym ; Vind. podohiti, enakefhen    f d d) f. wedewe    ; Friesl.    weeda ; Ga//, veuve; Gm«, bte 2Si»

gratati, napodobiti, napodobuvati, einem nad)fd)lad)teit, nadp    tine; -Obr b. SBtttib; Sanscr. vidhava; Pers. biwe): której

arten, tirnt äfntltd) inerben, ipm irad)ßeratl)en. Zbyt ma mięk-    mąż umarł. — Niestety! wdowaciem ja jest! 1 Leop. 2

kie serce, właśnie się w swego nieboszczyka ojca wdała.    Reg. 14, 5. (mąż mi umarł). Nie frasuj    tej nędznej

Teat. 28, 82. Uważa więźnia sobie znajomego ; ale my-    a mizernej wdowiczki. Rej. Post. P p 3.    Wdowy dla

śli sobie, często się człek wda w człeka. Pot. Syl. 156.    majętności pojmują. Budn. Apopth. 141. U    wdowy chléb

Tytus wdał się w Brutusa. Teat. 45, 27. Pospolicie    gotowy, ale nie każdemu zdrowy. Rys. Ad.    68. U wdo-

mówią: w co się taki łotr wdał, bo rodzice poczciwi    wy chléb gotowy, ale wymowny. Glicz.    Wych. P 5.

byli. Falib. R.— §. Poet. Wdawać kogo w inszy kształt »    (nie bez zarzutów). Nadobna wdoweczka. Teat. 28. b, 78.

przeobrażać, przemieniać, przekształtować ; ttietamorpf)o*    Wdowuleńka żwawa. Zabi. Fir. 25. Coż mówisz o mojej

ftreit, nmftalten, limfdjaffen, nertnanbeln. Perdyxa Palas w    wdowuli? ib.    32. b, 4.    Kochana    wdoweńko, kiedyż zro-

ptaka wdała; avem reddidit. Zebr. Ow. 196. Dafnisa    bimy koniec?    ib. 28.    b, 122.    Kochana wdowuniu. ib.

Nimfa wdała w kamień; contulit in saxum. ib. 87. Lynka 12, 103. —*    Fig. W Polszczę żadna wakaneya nie

w ostrowidza wdała Ceres, fecit, ib. 125. W ptaka go    jest długo wdową. Dwór. E 3. (nie długo    wakuje). —

wdał, dał krzywy nos, dał‘szponie do pazurów krzywe.    §. Botan. Wdówki ziele, Brat z Siostrą.    Urząd. 505,

ib. 278. Wdała się w babę Palas; anurn simulât, ib.    flos trüiitatis, bte TDre^faltfgîCttê&ïttme, ©ttefmüttercj)en. Pol-7. nermanbelte ftd) tn.... Wdawa się w różne kształty    trójny fiołek brat z siostrą, drudzy wdówkami zowią.

WDYCHAĆ - WDZIĘCZEŃSTWO. 243

WDOWCZY - WDROŻYĆ.

Syr. 1452. WDOWCZY, a, e, do wdowca należący,    wdzięk    w kamień sie był' wdrożył ;    saxo sonus ejus inhaesit.

Situier «. Sam ręką wdowczą i osieroconą, Stos    drew    Zebr. Ow. 188. Wdrażać w serce    dzieci obyczaje i uczu-

zapalił i z synem i z żoną. Morszt. 266. WDOWI, ia ,    cie. Weg. Mann. 3, 204. Powaga mówiącego, sposób

ie, WDOWSKI, WDOWIEŃSKI, WDOWIN, a, e; Carn.    opowiadania, wiek miody słuchających, wszystko to

iidovske; Croat, udovichki ; Bag. udovni, vdovicki ;    wdraża w umysły niezgluzowaną impresyą. Kras. Dos.

Boss. B40BŁiii, B40BHqiö ; do wdowy należący, üffitln'ett'.    137. Ludzie fatalne o sobie wdrożyli mi zdanie, wszy-

Dar, który sie żonie na przypadek owdowienia jej    , ty-    scy są    obłudni. Teat. 49, 40. —    §. Wdrożyć sie recipr.,

tulem wsparcia przyrzeka, nazyw’a się dochodem    wdo-    drodze    przywyknąć, assuescere    itineri. Cn. Th. 1251.

wim.

Gal Cyw. 5,    155. Henryk zniósł podatki, które    ben 2Beg,    Me fïîetfe    genuĄnt werben. — Fig. Wdrożyć się

zwano dziewiczemi,    wdowiemi i inne. Biel. Hst. 152.    do czego    albo w co ; włożyć, się, wprawić się, wćwi-

et Biel. Św. 195 b.    — Wdowie, Subst. u Długosza,    czyć się,    wetrzeć    się, wtórować się, wciągnąć siej ftc&

viduale. Bar. Hst. 4, 279. (Boss. BAOBte, ob. Wdów-    an ettrag gemöfmen, ft cf; firnem arbeiten; (Bag. vdrâxitise

stwo). Z łakomstwa domy wdowskie pożerali. Żarn. Post.    placere). Po malu wdrożyłem się do tego nowego spo-

5, 787. Oczy wdowine. W. Job. 51, 16. Zabrali wołu    sobu życia. Kras. Dos. 109. Każde powołania potrzebuje

wdowinego. IV« Post. W. 2, 518. 1 Leop. Job. 24, 3. wdrożenia się w przyjęte obowiązki, Gaz. Nar. 2, 2.

( sierotczego. 5 Leop.). Nie służy jej stan wdowieński. WDYCHAĆ, ob. Wetchnąć. WDYMAĆ, ob. Wdać.

Teat. 15. c, 10; wdowi stan. W. Post. W. 49. (wdów- WDZIAĆ, f. wdzieje es. dok., Wdziewać, *Wzdziewać stwo). WDOWIEC, wca , m., któremu żona umarła;    niedoli. ; Vind. noterdjati, notervdievati; Boss. B34liTB,

Boh. wdowec; Sorab. 1. hudowcz; Cam. udovz; Croat.    B4rbBaTb, B34’bBaTb, B4t^aTb, B4b^biBaTb ; Ećcl. B4t*HTH,

vdovecz, udovecz;    Slav, vdôvac ; Bosn. udovac; Piag.    B40*HTb,    B4’bTb;    włożyć na co lub w co, «nlegett, \)V-

vdôvaz ; Germ, ber    SBtlnter. Wdowiec z wdową rzadko    tteinlcgen ,    umlegen,    ehifteden, attflecfett. Kazała mu na szyję

dobrze z sobą. Bys. Ad. 75. WDOWIEC; Boss. B40BiTb,    powróz wdziać, a po ziemi go włóczyć, aż umarł. Biel.

0B40B4>Tb, ob. Owdowieć. (Boss. B40BCTB0BaTb wdową    Sw. 69 b. Zawiesiłem ‘kołstki ku okrasie oblicza jej; i

lub wdowcem być). WDOWIEŃSTWO, WDOWSTWO,    zaponki wdziałem na ręce jej. 5 Leop. Genes. 24, 48.

a, n. ; Boh. wdowstwj stan w'dowy, wdowecstwj stan    (wzdziałem. 1 Leop.). Wdział sobie okulary na nos. Tr.

wdowca; Sorab.    1. hudowcztwo ; Croat, vdovichtvo,    Wdział pierścień na palec. Tr. Uciętą głowę jego wdział

udovichtvo ; Bag.    vdovictvo , vdostvo ; Bosn. -udovictuo;    na dzidę. ib. wetkną!. Wdziewają czapki na głowę. Teat.

Boss. B40BCTB0 ; wdowi abo wdowczy stan,    ber    Sffittwen»    8, 115. kładą, [te fejjett Me 9Mjjen auf. Wdziewać su-

ftaiib, JBitmerftanb. Panieństwo, małżeństwo,    wdowstwo.    knię, wTładać na się, brać na się, ubierać się w nią;

W. Post. W. 49.    Twarzyczka jej wdowieństwa nie oka-    ein 5Iletb anjtefjetL attlegeit. Otóż jest mój płaszcz, wdziej

żuje. Teat. 44. b,    24. Przez ten nieszczęśliwy stan wdo-    Wcpan na siebie. Teat. 27, 118. Damy częstokroć na

wieństwa swego,    ani zdrowia mieć nie może. Teat. 15.    się wdziewają roku jednego bogatej familii intrate. Zab.

c, 10. Wdowa nie traciła prawa dóbr posiadania, do    16, 279. — Fig. Czarownik kruka postać na się wdziewa,

jej wdowieństwa    przywiązanego. Czaek. Pr. 1, 62.    Przyb. Mili. 108. (przeobraża się, wdaje się w kruka).

** WDO WOŻEŃ, ia, m., który z wdową się żeni, ber ^WDZIĘCZNICE plur., Charytes wdzięczne, Łaski, Wdzie-etite Stinte fieuratljet. Wdowożeniowi : Wdowę żonę poj- ki, Gratiae, trzy boginie towarzyszki Wenery, Aglaja , mujesz. Kchow. Fr. 72.    Thalia, Euphrozyne Otw. Ow. 237. Me bret) ^lilbgöltttteit.

Deriv. owdowieć, owdowiały , owdowiałość.    ** WDZIĘCZNO KRZYKI łabędź Bielaw. Myśl. E 2 wdzie-

WDRAZAĆ, ob. Wdrożyć.    cznogłośy ; Boss. ójiaror^acnbiH ; Eeel. c.ia4Kor,iacHbiîf,

WDROBIĆ, cz. dok., wkęuszyć, drobiąc wpuścić; Boh.    IteMtd; fd;ret;etib. *WDZlĘCZNOGŁOSIE, ia, n.; Boss.

wdrobiti ; Vind notersdrobiti, notervdrobiti, noterkofiti ;    ójaroriacie; Eccl. cJta4Kor.iacie. **WDZIĘCZNOMOWNOŚć,

Sorab. 1. drebu nutz, nadrebiu, nadrebim ; Croat, udro-    ści ,    z., miły sposób mówienia,    lieMicfjeê, ft^uiteê Sieben,

blyujem, (udrobilo inlrimentum) ; Boss. BąpoóiiTL ; Eccl.    Na żartach i wdziçcznomownoéci    jéj nie schodziło. Pilch.

B4poóiiTił, B4po6jiato ; drobiąc wrzucić, wsypać, eitt*    Sali. 49. suaviloquentia. Cn. Syn. 847, Sorab. 1. fwod-

brödeltt. Nalej na miseczkę rosołu, i wdrób' w niego    koretzniwofcż. "WDZ1ĘCZN0M0WNY, a, e — ie, adv.,

chleba. Perz. Lek. 311.    miło.słodko mówiący, attntltl^tg rebettb, suaviloquus. Cn.

WDROŻYĆ, cz. dok., Wdrażać niedok. , na drogę wypro-    Th. 1251. "WDZIECZNOMBUCZNY n. p. spad rzeczki,

wadzić, na co naprowadzać, wciągać w co; rtltf bett 2Beg    Pilch. Sen. gn. 175, IteMtd; tmtritielnb. “WDZIĘCZNO-

fltttfufiren, leiten, etttletlett. — Fig. Dyskurs nas wdrożył w    PAMIĘTNY, a, e, n. p. Wdzięcznopamiętne serce. Tr.

rozmowę o sposobie pisania listów. Kras. Pod. 2, 110.    nie przestające czuć się do wdzięczności, battfbar etttge*

— §. Wdrażać w co, wrzynać, wrażać, wpajać, phys. et    benf, emtß boitffiflr. * WDZIĘCZNOPŁYNNY n. p. rym.

moral.-, Sorab. 1. dowpam nutz, zadowpam nutz; Vind.    Pilch. Sen gn. 299. miły i gładki, IteMtd) fltepettb.

vdlietiti, notervdlietiti, vreshuvati, nolersareshuvati ;    "WDZIĘCZNORYMNY n. p. Helikon. Zab. 16, 82. Weg.,

Boss. B404ÓHTb, B4a4Ó^HBaTL, BitepHTb, BnepsTb, bo-    pełen słodkich rymów', ooU lteblliłer Sicher, IteMtd; MĄ'

4py3HTL, B04pyataiŁ, etttfltipen, cingraben, einbruden. Była    lenb.    WDZIĘCZNOŚĆ, ści, i.,    ;‘WDZ!ĘCZEŃSTWO, a,

królewska wieża , z *ogłośnemi mury , Gdzie był, jak o    n. ;    Boh. wdećnost, uznalośt,    (cf. uznać) ; Slov. wdè-

tym sława, złotą lutnią złożył Syn Latony, ztąd jéj    ćnost; Carn. hvaleshnast, (cf. chwalić, chwalebność) ;

244 WDZ1ĘCZN0SPIEWNY - WDZIĘCZNY.

WDZIĘCZNY.

remu

Vind. hvalefhnost, hvalofhnost, sposnaulivost, sposnanitnost ; Croat, harnoszt, zahvàlnoszt, (cf. zachwalić) ; Bag. hârnos, hâr, hârstvo, poznanos, zaznanos, (cf. poznać, cf. zaznać) ; Bosn. harnost, (hâr * pożytek) ; Ross. 6.iaro4apHOCTb, B0304aro4apeHie , npH3HaiejiLHOCTb ; Eccl. 6jaro4apenie ;

1) czucie się być obowiązanym za dobrodziejstwa, bte ®anfóarfett. Matka jest dobroć, wdzięczność córkę rodzi, Dobroć przodkuje, wdzięczność za nią chodzi. Bralk. praef. Z dobroci wypływa wdzięczność, która słodko zajmuje serce przez wspominanie dobrodziejstwa. N. Pam. 24, 326. Serce powinno być wymiarem wdzięczności. Mon. 67, 179. Mam ci wielką wdzięczność, i zawsze o tobie pamiętać będę. Teat. 22. b, 45. Nie krzepnąca nigdy wdzięczność. Nies. 1 , 51. Zwykliśmy mówić : ten temu wdzięczność odniósł; odnosić bowiem jest to, coś winień dobrowolnie przynosić, Ule Uli gratiam re-tulU; nie mówimy: wdzięczność wrócił, gratiam reddidit, wracają bowiem ci, u których się domagają. Pilch. Sen. list. 2, 518. Oppos. Niewdzięczność, 'niewdzię-czeństwo, 'niewdzięstwo, bte Itnbartfbarfeit. Niewdzięczność, nie uznanie dobrodziejstw albo usług odebranych. Mon. 68, 177. Żarn. Post. 3, 528. Ten sprosny •występek, niewdzięczeństwo, dobrzeby żeby karany był. Gorn. Sen. 144. Notę niewdzięczeństwa z niego otrząsają. Birk. o Exorb, 20, 20. — §. 2) Wdzięczność , przyjemność, słodkość, miłe, lube przymioty; Vind. perjasli-vost, radlivost, lublivost, dopadlivost ; Croat, dichnoszt ; Bung, diszesség, tisztesség; Rag. dîcnos, dîka; Boss. ywMbHOCTf., c4a40CTb , bte Steblityfett, Slnmuty. Święte relikwie jałowcowy zapach wdzięcznością przechodziły. Zygr. Papr. 155. Wdzięczność głosu. Boh. Kom. 2, 243. Była w Bolesławie wdzięczność obyczajów, powagą pańską umiarkowana, suavitas. Krom. 64. Wdzięczność spraw ludzkich jest przyjemność, mając niejaki znak cnoty i obyczajów; ztąd mówimy: ta panna wdzięcznie oczyma obraca, wdzięcznie chodzi, wdzięcznie mówi, śmieje się. Petr. Et. 526. — §*. Był wielkiej u boga i ludzi wdzięczności dla świętego żywota swego. Sk. Dz. 868. (w wielkiej akceptacji, wziętości ; er ID ar feftr beliebt, Üatte großen 33et)fall). Wdzięczność moja z twego *wrotu szczęśliwego. Miask. Byt. 1, 93. (ukontentowanie ^ 5Scr* gnügen, ftreube). Olha kazała posłom łaźnią nagotować ; oni będąc tej wdzięczności radzi, szli do łaźni. Stryjk. 117. (tej grzeczności, łaski, ^öflityfeit). “WDZ1ĘGZŃO-SPIEWNY, a, e, miło śpiewający, Itebltd) ftngenb ; Boss. óaarontcHHBLui. “WDZIĘGZNOWÓNNY, a, e, n. p. Wdzię-cznowonna róża. Kchow. 89. Itebltty rtetyenb. "WDZIĘ-CZNOZÓŁTY, a, e, n. p. Wdzięcznożółta kosa Niemek. Bardz. Luk. 180. angenehm gelb, blonb. WDZIĘCZNY, WDZIĘCZEN, a, e, WDZ1ECZNIUCHNY, WDZIECZN1USI, intensiv.; WDZIĘCZNIE, WDZIĘCZNO adv. ; Boh. wde-ćny, wdećen, uznały, (cf. uznać); Slov. wdaćni , wdë-cny; Cam. hvaleshn ; Vind. hvalefhen, vdefhan, spo-snaniten , sposnanliu ; Bosn. hüran ; Rag. héran; Croat. haran, zahvàlen, (ob. Zachwalić); Slav, zafâlan; Ross. 6jaro4apHMM, 64aro4apcTBeHHHH, npii3HaTCAHMH, (cf. przyznać) ; §.    1) czujący sią do obowiązku za dobrodziej-

stwa, battï&at, banfbarltty. Wdzięczny, kto nieco oddaje za ono co wziął kiedyś , lub tez za dobrodziejstwa powinien zostaje. Gorn. Sen. 276. Wdzięczny jestem; Eccl. ójiaroTtapio, 6.iaro4apcTByK>. Niewdzięcznych więcej, niż wdzięcznych. Cn. Ad. 690. (dobrodziejstwo wnet się zapomni).— Cum Genitiv o : Wdzięczen czego » wdzięczen za co, erfeitntlid) für cttoaê, banfbar. Dobrodziejstwa nie być wdzięcznym, rzecz szkaradna jest. Gorn. Sen. 154. Jeżeli bestye wdzięczne sa dobrodziejstwa od ludzi, daleko większe staranie mieć powinni ludzie, aby ich byli wdzięcznemi. BiaŁ. Post. Niewdzięcznymi się okazują tej Jaski zbawiennej, którzy za nią bogu nie dziękują. Salin. 4, pr. Niewdzięczni byli dobrodziejstwa pańskiego. Bial. Post. 163. Kto czego niewdzięczen, ten tego nie godzien. Bys. Ad. 30. Pot. Zac. 101.« BiaŁ Post. 221. Krzyżacy, znając dobrodziejstwo przodków naszych, a nie będąc go wdzięczni, nas samych miasto pogan wojują. Biel. 184. — §.    2) Wdzięczy, przyjemny, miJy,

słodki; angenehm, liebltd), annttttytg; Cam. vshezh ; Vind. perjasliu (ct. przyjazny), radliu [ob. Rad), lubliu (ob. Luby), lubesniu, perjetęn (ob. Przyjemny), dopadliu, (cf. przypaść) ; Croat, dicbën ; Bag. dijejan ; Boss, ymub-Hwif, yitfiLibHO, cJia40CTnbm, ójaroainHbw. Uśmiech wdzięczny. Weg. Marm. 1 , 139. Miał Maciejowski twarz wdzięczną. Corn. Dw. 2. Twarz gładka, ramię cudne, stan wspaniały, Nogi wdzięczniuchne, oczu pozór stały. Petr. Bor. 2,4 3.- Ogromnemi bębnami, krzykliwymi trąbami, wdzięcznemi lutniami, przyjemnemi cytrami chwalcie pana. Byb. Ps. 294. Miejsce w'dziçczne, towarzystwo miłe. W. Post. Mn. 522. Kwiat wdzięczny. Tivard. Daj. 42. Za latem błotna jesień przychodzi, a za jesienią zaziębła a niewdzięczna zima. Rej. Zuk 171 b. Siedząc doma przy swym progu, Człowiek najwdzięczniejszy bogu. Groch. W. 395. Płci wdzięczna , stań się uwielbienia godna. Kras. List. 160, (cf. płeć piękna, biała, ba§ fdjöne ©eftyledjt). Ta moja wdzięezniusia tak ładna. Jabt. Tel. 93. Wdzięczne słowo ubłaga nieprzyjaciela. W. Syr. 6, 5. (dobre, łagodne, łaskawe słowo,

Cirt guteê ltekctd)e3 2öort). Dwa razy to jest wdzięczno , gdy kto prędko daje. Prot. Jał. 27; (bis dat, qui cito dat). Nawiedzeniem swym choremu wdzięczno uczynił. Ezop. 20. (ukontentowanie mu sprawił, ucieszył go, ct 1)at tym bamit ein Vergnügen gematyt). — Wdzięczny, któ— radzi, przyjemny, miły, wzięty; Heb, bctt mfltt gern ftef;i, angenehm, beliebt. Widząc, iż nie był wdzięcznym gościem u niego, puścił się dalej. Biel. 233. Przerębski arcybiskup bardzo był wdzięczny u ludzi. Gorn. Dw. 3. Wdzięczny czego, czemu * kontent z czego , rad czemu; oergnügt über etmaä, eś gern fetyenb. Ka-zimirz wjeżdżając do Krakowa, widząc, iż są wdzięczni jego przyjechania wszyscy, dziękował im za to. Biel. 102. Wodzi-li się na wszem podług woli waszej, wdzię-czniśmy tego, i bogu dziękujemy. 1 Leop. 2 Mach. 9,

20. Był Jetro wdzięczen tego wszystkiego, co pan raczył uczynić ludowi Izraelskiemu. ï Leop. Exod. 18,9. • (ucieszył się. 3 Leop.). Gdy w Rusi nie stało potomstwa, Kazimirz będąc wdzięczen onćj przyczynie, księ-

WDZIĘ CZYĆ - WDZIĘK A.

WDZIERCA - WDZTWA.

ia

a-i

stwo to sobie przyłączył. Papr. Ryc. Wdzięczna jest tego z nami ta Rzplta , gdy odważni rycerze zagraniczni, do niej się garną. Vol. Leg. 4 , 586. — Wdzięcznie przyj-wdzięczne przyjmować * miło przyjmować, z ukontentowaniem, z czuciem się do wdzięczności ; banfkrltcf) amtefymen, mit Vergnügen, mit grenben." Wielka niewdzięczność, gdy kto od dobrodzieja swego dobrodziejstwo niewdzięcznie przyjmuje; większa, gdy dobrodziejstwem zgoła gardzi. Żarn. Post. 3 , 528. Przyjmowali za wdzięczne wieczerzę ubogą. J. Kchan. Fr. 81. Co od boga, trzeba za wdzięczne przyjmować, Lub on daje, lub bierze, za wszystko dziękować. Simon. Siei. 87. Proszę, za dzięczne przyjmij dar ten mój maluczki. Biel. S. M. ■ 2 b. Bóg to nie wdzięcznie przyjął od nieb. Biel. Stu. 5. (nie łaskawie, itngttCtbig). Pu-

43.— b) Wdzięk , ukontentowanie, Vergnügen. Szlachetny umysł nie znajduje wdzięku w swojej wielkości , lecz w dobrych czynów liku. Zab. 12, 324. Jak.— §. Wdzięk, dźwięk, przyjemność, powab, Rag. dîka ; Bosn. ghizda, Ijepota, ber 9łet|, bie Slmmity, bte ©djimljett. Wdzięk, przymiot ciała; przyjemność rozumu i duszy; wdzięki wzrastają bez dołożenia się naszego; przyjemność rodzi się z ciągłego usiłowania w kształceniu umysłu ; wdzięki są znikomą ozdobą, przyjemność do grobu zostaje. Pam. Warsz. 4, 44. Ozdobna wdzięki wszystkierni. Przyb. Milt. 251. Cli ciał zerwać z krzaku raz Kupido ręką Różę, co świeżą wzrok nęciła wdzięką. Min. Ryt. 3, 58. Uprzejmość gospodarza, grzeczność gospodyni, wszystko to niewymowny dawało wdzięk domowi. Kras. Pod. 2, 139. Wdzięką panieńską przechodzi córki Cekropsowe. ścił się do Prus, a tam od Krzyżaków wdzięcznie był    Rardz. Trag. 74. W domu siedzi niewiasta przecudnego

przyjęty. Biel. 253. Do Polski ujechał, gdzie był wdzię-    wdzięku. Dmoch. 11. 72.    Rozmowa o stroju    i wdzięku,

cznie od Bolesława przyjęty. Stryjk. 182.— §\ Wdzię-    Mon. 65, 564. Szczęśliwy,    kto wdzięk

czny, rahm, gratum facer e, habere: gültig machen, für    łączył. Kras. Mysz 105

gültig erfenneu. Dawne konstytucye we wszystkich ich    Łaski, Charités, Gratiae, boginie piękności. Hor. 1,24.

cząstkach, mocne wdzięczne czynimy i potwierdzamy.    Wdzięeznice, Boh. Mdostenki ; Carn. Drushize, bte Ipulb*

Herb. Stal. 99. Wszystkie przywileje chcemy umocnić,    gotttnneit. U poganów 'Dzięki malowali sobie w obrazie

potwierdzić, całe i wdzięczne uczynić. Herb. Stat. 19.    trzech panienek, jedne z różą, drugą z mirtą, trzecią z

Przy czym byli, i na co zezwalali, i za wdzięczne to    kostkami; bo wonna by róża, przyjemna    by mirtowe

mieli najuczciwsi oo., etc. Herb. Stat. 661. WDZIĘ-    drzewo, wesoła a wdzięczna    jako *igra jest    ofiara *dzie-

CZYĆ ez. dok., wdzięcznym przyjemnym uczynić, uroi-    ków. Gil. Post. 185. — §. Wdzięką, ozdoba, zaszczyt;

lać; ctltgenefntt ntadjen, t)crltebltd;en; {Croat, dichiti, szlaviti    3^tbe, Dînlnn. Wdzięko Rzymu, obrońco senatu całego!

glorißcare). Cnota wdzięczy, Cnota wieńczy. Kras. List.    Bardz. Luk. 124. I ciebie,    wdzięko Rzymska,    imię wiel-

93. Radość uśmiechem oczy jej i wargi wdzięczyła.    kićj sławy, Brute, chcą mieć spólnikiem tak    szkaradnej

Przyb. Ab. 82. Czysta miłość wdzięczyła pieszczenie    sprawy! Bardz. Luk. 2, 65.    O, klejnocie, o    dzięko do-

Każdy wyraz jej głosu, każde warg ruszenie. Przyb. Ab.    mu upadłego. Bardz. Trag.    218. Onaż    to wdzięką

14. Łzami wdzięczyć lice. Teat. 44, 72. — WDZIĘ-    Grecka, co świat tryumfuje, Mójże to syn, Herkules!

CZYĆ się rec., przymilać się, piększyć się ; ftdj flttgcncljm    Bardz. Trag. 35    0 dzięko świata, słońce proministe!

trtaeftert, ftd) fdjntegellt; (Slov. wdécjm se, wdék ćjnjm    Bardz. Trag. 510.

gratißco; Rag. dîcitise gloriari). Niewiasta w 40tym roku tego wdzięczenia zaprzestać nie chce, co ją w 20tym

zdobiłOi Mon. 65, 612, (cf. kokieterva). Każda jego tro- ■’    ’    0I7 S1® ? , 0.VI(Z1)    .

,    .    .    ’    ,    . : [ . i J s . c<en, samowlaz, właz, intruz, samozwaniec; Ross. ca-

skę swoją pieszczotą zewsząd nadskakując zawsze s,ę M0    p efnbrangt, mtfktnflt, eto ffimbringer.

wdzięcząc, ugłaskała. O,sol. Sen. 23. (permuhere) Panicz    Bo|esJaw ’ im, mi,sU od\ acvj Czeskich i Nie-

u,by czuły Nie tak s,ę: do mu,e wdzięczy, jak do mej    mieckich wjzferców. Nal, Hsl 2/3*5'. Cesarz Henryk

J ,    . unnzg„c się.    . zaspokoiwszy stolice Rzymska od wdzierców, posadził

WDZIEDZICZYC s\ę rec ntedok , wdzierać się » dziedzi-    n/niéj Ł|e’ensa ₃SJ. ₀‘d boga danego zbawiciela

ctwo, ft« tn m dru««! ÿmem btottgett. Kardyna , bi-    J nic chcie|i, j |cda wdartusJ i zwodziciela miel,

skupi, prała«, słyszymy jako s,ę wdziedziczyl, w koscoł    ku swemu zginienil, WiM, m WDZIERCZY,

°¹' lünvitn •    > P , jV,    a, ei wdziercy się tyczący, do wdzierców należący,

WDZIĘK, u, w., W    >    0l- VV(C > a) tzl§'a> wdzierający sie, ftd; embretttgenb. Pomerania Krzyżakom

podziękowanie; ber ®0llf, bte Snrtffngimg. Za tym boba-    niesłuszJnVm prawcm od margrabiów zaprzedana, potym

tvr Paphski słów godnych użyje Wdzięk oddając We-    0() kr6kl ‘ CJskieg0 ukimł, „dzierczym prawem daro-

nerze; grates agens. Zebr. Om 2o2. —    § Wdzięk,    wana. ^ ;y,₍ g ₁₁₀, cf. wilcze prawo. WDZIERKA,

wdzięczność, obowiązek za dobrodziejstwo, bte ®ni.łbar. ■■ s wdzieranie sie w eo, boä (Einbringen. fi^ btitciu feit. Bierzesz dobrodziejstwo, miejze wdzięk , raduj się    Wdzierka," amb.tio. Żebr. Ow. 250.

z niego. Gorn. Sen. lo2. Jakże rzekłem, zarabiać miło na    at

niewdziękę. Zab. 9, 112. Zabi. - g\ Wdzięk . zawdzię- WDZIEWAĆ, ob. Wdziać. WDZIEWALNY, a

czenie , nagroda , bte Seloflttung. Żeśmy tę rybkę sarnę ułowili, za długą tęskność odbierzemy wdzięki. Wad.

Dan. 228. ToYco więcej mówił; ale na wiatr słowa WDZK1E, n. p. komisye, abbreviatio, ob. Wojewódzki, leciały, i nic wdzięku nie odniosła mowa. Simon. Siel. WDZTWA, ob. Województwa.

mować » za

wraz z pożytkiem Poet, ptrsonif. Wdzięki,

WDZIERAĆ, ob. Wedrzeć. WDZIERCA, y, m., WDARTUS, który się w co wdziera, wtrąca, wtręt, wtrę-

e , mogący

być wdzianym, włożonym, natykanym; öltftetflmr, anleg« kr, anjteĘkr. Tr.

246

W E - vv EGO W À G.

W E D A - W E D N Y.

i    i.

psam; Fm4. brufyti , brufit , nabrufit, ostrit, pobrufiti; Croat, brûsziti, biiszati, brishem , glodati , glodyem ; Bosn. brusiti, osctritti ; Boss. iony, tomhtl, (ob. Toczyć) ; ostrzyć, Germ, treten. Osła nie siecze, lecz kosy we-cuje. Cu. Ad. 68. — Fig. Wecować kogo, szlufować, wziąć go na tarkę, na przetak; eilten Reifen, burc&fie* d;eln. — §*. Hecować, ecować , dijcu. Siekiera w srebrze wecowaria. A. heban. 125, coelata.

W E.

WE, Praepositio w, z przydanym e, n. p. we Lwowie, ob. W.

WE WIE!! — n. p. Na liszkę psi kwilą: a we wie, a we wie. Haur. Sk. 539. baê 9lnfd)lagen ber 3<igb$unbe bei) einem gttdtfe, ef. wiu !

WEBOREK , * WĄWOREK , ‘WAMBOREK, rka , m.; (Boh.

auborek koszyk ; wiadro; Boh. okow, wokow, (ob. Oków) ; Sorab. 1. bohl, bonk, boncżżik ; Sorab. 2. burk; Croat, vèrch (cf. wierzch), zaimach , zajemach, (cf. zająć;; Vind. vodonofenza , ve-driza, viedra ; Bosn. çigal, vidro, kabał;. Slov. csabar za vodu; (Bag. ubörak * korzec) ; Boss. y mail (ob. Uszatka) , ymaieifB, ywaTHKS , óa4&H , CTaMtta ; Graec, iïy-qoQoç; Lot amphora; Lat. med. ambra; Anglosax. amber; Svec. aember; Isl. amr; 9îbrfdd)f. ammer, em-mer; Öfterr. ötnper; £>brb. ebner; §od)b. ber (Eimer. Wemborek , naczynie bednarskiej roboty, z pałąkiem na wierzchu, służy do noszenia wody, mléka it. d. Magier. Mskr.— Haustrum, machina do czerpania wody, z kilku wiadrami, dzbankami, wamborkami. Chmiel. 1, 227. Z wodą, z siekierkami, osękami, z wąworkami, na ratunek domu od ognia przybiegli. Haur. Sk. 94. §eiier; eimcr.

Etym. brati , źe se do neho beru); WĘDA, y, z., WĘDKA, *WĄDKA, 'WATKA, i, z.,r dem. ; Boh.

WEBRNAC med. jednil., brnący wleźć, fituetn tttflten pr. et

(Caret prae-

fig. Webrnął do wody. Otw. Ow. 434. senti, non dicimus: webrnam, aut webrnywam).

WĘCH, u, m., wąchanie; Boh. cich; Slov. cuch (cf. cuchnąć), ćitedelnost, (cf. czuć); Sorab. 2. nuchane , (cf. much); Sorab. {. nuchano, nuchadwo, ba3 5îted)en, ber ©e* rud), ba3 ©puren, bte ©pur, bte Söttterung. Węchem wilk syt nie będzie. Cn. Ad. 1222. (wąchając się nie naje). Dźwięk za węch : jakie częstowanie , takie dziękowanie. Cn. Ad. 298. (jakie raczenie, takie płacenie; hospes odore a caupone tractatus, eidem sonitu pecuniae solvit et abiit). Psi węch , cuch , ezuch , n. p. pies ten ma węch dobry ,. ber §unb fiat einen guten ©erud), eine gute ©pur, gute 9?«|'e. Węchu ostrego , canis sagax. Cn. Th. 1232. (wiatr ma dobry). Węchem czego szukać, dochodzić, pr. et tr. wężyć, *pąchać, śledzić, tropić; uadffpnren, nad)* fdmnpferu, bcm ©erud», ber SBitterung, ber ©pur uadjge^eu. Węchem doszedł. Ca. Ad. 1226. (wytropił, wyśledził, er Itatś auśgefpnrt). Samym węchem rozeznam Francuza od Polaka. Teat. 35. c,35, samym zapachem, (cf. przez skórę, burd) bert ©erud) unterfdjeibe td) fte). WĘCHACZ, a, m., wąchający, węchu dobrego, ostrego; eilt Üîted)cr, ber einen fdmrfen ©erud) fiat. Cn. Th. 1232. “WĘCHODYM, w Batrachomyomachii, mysz, Graec. KrnTtTodiojy.rrję. Przyb. ber $aud)rted)er. WĘCHORZ, a, m., pies węchem śledzący , ber ©pitrfiunb. Tr., Carn. vohôn ; Vind. vohon, ovohni, savohlivi pels, flednik, flecfni pefs, cf. wyżeł. WĘCHOWY, a, e, ód węchu, @erud)3s ; Boss. oóohh-Te^ŁHHfi. Nerwy wechowe. N. Pam. 15, 553.

*WECHTOWAĆ, ob. Fechtować.

WECOWAĆ cz. niedok.; Boh. brausyti (ob. Brusić, brus), ubrausyti ; Sorab. 1. wotżu; Carn. brusiti, brusem, ri-

udice, udićka ; Sorab. 2. buda; Sorab. 1. recżazowe woni-dwo , rćnka, hudżacza hoczka ; Slov. udice ; Carn. ter-nèk , (ob. Tarn); Vind. vudiza, tern, ternik ; Croat, vu-dicza , vudicb'icza ; Bosn. udiça , udiciça ; Bag. udiza , udiciza , odmèttaz ; Boss. y 4a , yvuta , y4ima , y40wa ; Tatar karmak, (ob. Karm); bte Singel, gtfdjaugel. Węda składa się z gibkiej i na końcu jak najcieńszej laski, pospolicie leszczyny nowej , z nici kręconej z końskich włosów, do cienkiego końca laski przyprawionej ; na końcu jest węda szczególniej tak zwana, to jest haczyk żelazny, 3lngel(löfen. Kluk. Zw. 5, 255, ( cf. kozula, cf. motowąz, puszezanka ). Łowić na wędę. ib. ob. wędzić ryby, angeln. Rybitw wędę zarzucił w rzeczne głębokości, Aby sobie dostał ryb nędznik ku żywności, Kładł na wędę robaczki; które gdy ujrzały, Rzekła szczuka dolina: potrawyć rozkoszne, Ale za to gardło dać, ro-baczysko sprosne. Lin rzekł; spatrzam jeśli smaczny. Wnet połapił robaczka na wędzie onego , chciał nazad wykinąć, ale one różki Trudno było wyrzucić i przegryźć powrózki. Papr. Koi. J. 2. Zaczepiwszy w ostrym haczku netke, Wabi na zdradną chciwe ryby wędkę. Zab. 9, 17. Nie okrywajcie karmią zdradliwą wąd krzywych. Otw. Oiu. 628. Tak ten świat umie, łowi na groch wędą , Na gołą wędę już ryby nie będą. Brdtk. B 2 b\ (Slov. ribi nâ lep, ptaków na udicu lapaf: ryby na lep, ptaki na wędę łapać* na opak wszystko). Jak wędą ryba , tak się człowiek rozkoszą łowi. Prot. Koni. D. Wędą, jak widzę, łowią ludzi, wędą, Potomne wieki chwalić, mówią, będą. Bralk. J 3 b. Ostra wędka piekielna, łakomstwo. Falib. S 2. Twarzy ludzkiej gładkość chytra węda oka. Suszyć. Pieśń. 3, E. 4. Sam strój Turecki jest wędą, która pociąga do sekty mahometań-skiej. hłok. Turk. 104. — Złotą wędą ryby ło.wić. Pot. Jow. 215. t. j. dla małego pożytku wielki nakład czynić. Macz. Głupi, kto złotą wędą drobne ,rybki łowi, Urwie się, aż przepadło, co dał złotnikowi. Pot. Pocz. 541. Fortuna, na kogo względy Będzie mieć, już złotemi łowić może wędy. Gaw. Siei. 356. — Już ma złodzieja na wędzie. Pot. Syl. 57. (już go złapał, er fiat tfnt fćbott gefangen ). Nie mógł się już wydrzeć z wędy. ib. 595. Czyś już połknął ; już trudno zedrzeć ci się z wędy. Pot. Zac. 37. (nie wymkniesz się, nie wyślizniesz ). — §*. Łotr ten konie na wędę łapał. Dwór. K. (jakoby ryby, zręcznie kradł). WĘDKARZ, a, m., co ryby wędą łowi; Sorab. 1. hudżicżer ; Croat, vudichâr ; Bosn. udi-cjar, ribar s’ udięom ; Bag. udicjar ; Ross. y4HÆLiunK'B , ber 9lltgler , gifcfyeaitgler. Wędkarz mało ryb ułowił. Ern.

53. WĘDNY , a, e, do wędy należący, Singel*; Eccl.

y4HiUHUii. Wędna nić, wedny sznurek, włos, bywa i WĘDROWAĆ, WENDROWAĆ med. niedok., powędrować łańcuch. Cn. Th. 1252,    Cam. vodiza ; Hag. lùgna,    dok ; Boh. wandrowati, putowati (ob: Pątnikować, pu-

sirugnja , cf. struna , strona    ; Ross. jeca, .rfcca, ob. Mo-    tny) , na    remeslo gjti ; Sorab. 2. wandrowaseh ; Sorab

towiąz. Wedny trzonek, ob. Wędlisko , Wędzisko.    1. wandruyu; Carn. vandram ; Vind. bandrat ; Croat, van -

Deriv. wędzidło , wędzisko, wedzisty.    drati, putujem ; Rag. putovatli; Ross. CTpaHCTBOBaTb ;

an-

‘WEDLA, "WEDLE, praep. Genit. , a)    loci *    podle, przy,    Svec. wandra ;    Angl. wander; Germ. U'attbcrn ; (Svec.

u; Boh. wedle, (wedleyśj poboczny);    Slov.    wedle; Slav.    dra * iść, cf.    Ital. andare ; Gall, aller; Germ, wallen);

poleg ; Eccl. BCKpaii, no/prfe, 6m3ï,    iicl'Ctt    bet), barneben,    piechotą iść,    kraj jaki pieszą przemierzać, zwiedzać,

neben etwaê ^tn, langé. W końcu roli    Siedziałem rano we-    pr. et fig.; wanbern, ju guße reifen, reifen. Kiedym był

die narożnej topoli. Zirnor.    Siei. 127. Jakob wedle mia-    młody, i    ja też wędrował, Nie razem próżnej włóczęgi

sta Porfiryonu obrał sobie    pustynią. Sk. Zyw. 107. Dwaj    żałował,    Nie raz sposobów i wątku niestało. Kras. Mysz.

mężowie w szacie lśniącej, Ukazali się wedle nich sto-    83. Do nas nazad wędrują, Comp. Med. 410. Jakbyś nie

jacy. Odym. Sw. 2, L l 5 b. Osiadasz pierwsze wedle    miał powędrować Tam, gdzie wszyscy wędrują, Chciał—

boga miejsce. Suszyć. Pieśń. F 2. Znak jest literata, im    byś w taniec poskakować, Gdy drudzy w grób wskaku-

cieniej wedle niego. Teat. 43. b, 52. (koło niego). WTo-    ją. Bal. Sen. 98. Wędruj , aliquando idem quod precz

de tę dzień wedle dnia pić, nie jako niektórzy, prze-    ztąd, idź    precz! Cn.    Th. 1255. gefy! pacfe bid)!    (ob.

rywają. Petr. Wod. 54. (dzień w dzień , ütag für 5£ag).—    Wender,    wen; Ross,    boite).    — O rzemieślnikach:    we-

b) * Wedla , Wedle, WEDŁUG, podług, stosownie do    drować, wędrówkę odbywać; auf bie Sauberfdfaft gefteu,

czego, w miarę, w proporcyą czego, względnie.; Ross.    JMubent , (flOU §anblt'Erfêbnrfd)Cn). Czeladnik ma przy-

C;Tfe4ya j(cf. ślad, śledzić, pośledzenie) coraacno ; itaclj,    najmniej    przez dwa lata po    miastach naszych wędrować

laut, üerliältutß mäßig pt, gemäß. Słupy dwa długie we-    dla przejrzenia się w    nauce    swej. A. Zamoj 80.    WĘ-

dle głębokości rzeki w wodę wpuszczał. Warg. Cez. 81.    DROWESZKA , ob. Mendeweszka. WĘDROWIEC, ‘WAN-

a, m., wędrujący

WEDLA - WĘDOŁ.

WĘDROWAĆ - WĘDROWN Y.

247

Według lat siła ludzka idzie. Sk. liaz. 467. Ty co pi-    DROWIEC, wca, m., WĘDROWNIK ‘

szesz, rzecz sobie obierz wedle siły, I myśl długo,    człowiek; Slov. wandrownik ; Sorab. 2. wandrar ; Vind.

coby znieść barki potrafiły. Kor. Hor. 4; (materiom vi-    popotnik , potni zhloviek ; Croat, vandràvecz , putnik ,

ribus aequarn). Według sił i dostatku wszystko czyń.    Hung, vandorlô; Ross. CTpaiiHHKi, f. CTpaHHima, CTpaH-

Opal. Sat. 51. Był młodzieniec według lat swoich uczo-    CTByromiM ; Eccl. uatmiihce , /. nyiHima (ob. Pątnik, put,

ny. Dirk. Dom. 53. Według stawu będzie grobla. Budn.    pątnikować, putny), nyTexo4eiTB, nyTeuiecTBeHHHKŁ, ny-

Apopht. 139. Czyj to chłopiec skrzydlasty, rumiany a    Tex04iire;ib , CTpaHCTByromm, 4opoJKiibn1 ucjobLkł , xo-

biały, Wedle wzrostu ma łuczek, wedle łuczka strzały!    40111, X040KI, ein Sauberer, SanberSmauu. Szczerze

Pot. Jow. 158. Wedla tej konstytucyi. Stat. Lit. 62.    powiedz, Czy to poseł z zachodu, czy jaki wędrowiec.

Co będzie według prawa, uczynimy. Szczerb. Sax. 465.    Przyb. Luz. 222. Tak północne wandrowców błędnych

Wedle przyrodzenia. Corn. Dw. 356. Żyli wedle boga.    wiedzie zorze. Zab. 9, 118. Zabi. Wędrownicy Frań-

Prot. Hont. C 2 b. Opal. Sat. 7. Wedle nadziei naszej    cuzcy nie zgadzają się w opisaniu piramid Egiptskich.

pociechy nam udzielisz Sk. Kaz. 67. Skoro się nam    Wyrw. Geogr. 264. (wojażerowie, podróżni, zwiedzicie-

coćkolwiek nie wedle myśli szykuje, zaraz    wpadamy w    le krajów). Nie przestają oni na wynajdowaniu    monu-

gniew nieprzebłagany. Pilch. Sen. 559. (nie    podług my-    mentów, uszłych przed uwagą wędrowników. N. Pamj

śli, niepomyślnie). Zdrowia długo dobrego, z wedle-    23, 167. Ich opisanie wszędzie ma na sobie cechę

myślnemi od boga pociechami życzy. Bzów. Roi. pr. —    prawdy, mało zwyczajnej innym wędrowcom, ib. — §.

Similiter. Słuszne a wedle rozumne napominanie a roz-    Hist. nat. Wędrowiec, falco ardearius, gatunek soko-

waźanie. Kosz. Lor. 102 b. Wedle człowieka, mówiąc.    ła , pochodzi z Norwegii. Kluk. Zw. 2, 206. ber Sauber*

Wys. Aloj. 327. (po ludzku, meitfdfltd) ju rebeit). Stańże    falf, ftrembltitgêfalf. Drozd wędrowiec, turdus migrato-

się twoje miłosierdzie nad nami , wedla tego, jako w    rius, kształtem podobny do kosa. Kluk. Zw. 2 , 285.

w tobie ufamy. Sk. Kaz. 67. —    Omisso    tego, n. p.    Me 3ugbroffel, Sanberbroffell. WĘDRÓWKA, i, i., we-

Szczep odrosły od ziemi mało albo    wiele,    według jako    drowanie; Boh. wandr ; Slov. wandrowani ; Sorab. 1.

nosi przyrodzenie drzewa. Cresc. 374; według jako jest wandrarstwo; Sorab. 2. wandrowstwo; Ross. CTpaHCTBO-mocne abo podłe. ib. 538. Zmiłuj    się nade mną we-    same, CTpaiiCTBO (cf. strona), crpaHCTBie ; Eccl. CTpaH-

dług jakoś rozsądził tych, którzy    miłują    imię twoje,    hiiugctbo , bag Sanbertt, bie 2Sanberfd)aft. Do odbytej

secundum judicium tuum. Wróbl. 292.    wędrówce, gdy w którym mieście czeladnik zechce

WĘDLL1NY plur., sztuczki mięsa wędzonego,    ©tntfcjjen ge*    osieść.... A. Zamoj. 80. Wędrówka narodów-,    bie 93ÖI*

räucherten ober gefeierten $Ietfd)e§. Znalazłem    już przygo-    fertoanberttng. WĘDROWNY, WĘDROWCZY, a,    e, wetowany likwor, masło młode, wędliny. Xiądz. 21. W su-    drujący, od wędrówki; ntanbcrnb, Sauber*; Sorab. 2.

pie téj mają się znajdować rzeczy żucia potrzebujące,    wandrarski ; Ross. CTpaifuHuecKiw. Zgubiły się w błędach

jako to grzanki chleba dobrze suszone, wędliny i t. d.    wędrowcze gromady. Przyb. Milt. 55. Polny Scyta dom

N. Pam. 3, 286.    *.    swój wędrowny dźwiga na kolesie. Hor. 2, 154. Kniaź.

WĘDLISKO, ob. Wędzisko. WEDNY, ob. Węda.    Ptak wędrowniczy, odlatujący; Ross. HaieTHbi«, etn 3^'

WĘDOŁ, ob. WĄDÓŁ.    *    '    oogel. Kij wędrowniczy; Carn. steklâzha, ber Sanberftat».

skorupę o kamień roztrąci. Dirk. Syn. Kor. B 5. Uważając moje nędzę Serce smutkiem wędzę, I od żalu umieram. Kulig. Her. 90. (ftd) ahhärmen). Gdyby cię porzucił, wędziłabyś się niepotrzebnie. Teat. 21, 79. Zawsze się nad pisaniem wędzi. Pilch. Sen. list. 1, 115.

—    §. Wędrowny, przywoźny, zagraniczny, zamorski; auälänbtfd), auê ber grentbc fyer. Dobra tracą na perfumy, klejnoty, na zbytek wędrowny. Zab. 2, 266.

WEDRZEĆ się, rec. dok., Wdzierać się niedok.; Boh. we-brati se'; Sorab. 1. nucmocuju, nucmocujem ; Garn. udrę-

Vind. fternam ribiti, fvudizo lovifi ; Ross. yr4HTb, ywy, nay4H’i b , noy4HTB, npoy4HTŁ ; Eccl. y4K), y4Hiteio 40-Bjro.pbióy, gijche angeln. Wędzony połów, wędą nabyty, wędny. Cn. Th. 1235. geangelt. Wędzenie ryb, łowienie wędą, Ross. yncGHie ; (Eccl. y4HTe^bCTB0 ryboło-

a, dem.\

248

WEDRZEĆ - WĘDŹ AR Z.

WĘDZIĆ - WĘDZISKO.

ti , uderl, udćrem immer g er e, irruere\ Vind. noterpo- 2. WĘDZIĆ n. p. ryby «węda ryby łowić. Cn. Th. 1233; dreti , notervdreti ; Ross. B04paibCH, B4HpaTbca; gwałtem się włamywać w co, wrywać się, wciskać się; ftd) hinein bringen, hinein bringen, entbrechen pr. et tr. Buntownicy wdarli się do Węgier do Aradeńskiego hrabstwa, w którym wszystko pustoszyli. Pam. 85, 1, 69. Gdzie

się wedrą srodzy w stado wilcy, kto nie milczy. Miask. _ wstwo). WĘDZIDŁO, a, n., WĄDZIDEŁKO Byt. 2, 95. Wilcze wdarcie się Szujskiego na państwo.    Boh.^ udidlo ; Grout, uezilo , (ob. Wiązadło) ;    Rag.    xvallo,

Źolk. Mskr. 9. (rmtbertfdfCÖ SIuftd)retßeil ber $crrfd)aft). Ńa    (ot. Zwać); Sorab. 1. rćzadwo; Ross. yAUio ;    część    mun-

wscbodne cesarstwo mocą tyrańską, żadnego prawa nie    sztuka końskiego, bfl3 ©ebtß nut ^ferbejaunte,    (cf.    uzda,

mając, wdarł się Komnenus. Sk. Dz. 1030. Niż się kto    uzdeczka). Wędzidła po większej części są    złożone z

wedrze na najwyższy wierzchołek, w tysiąc wpaść nie-    gałek, knafli, z śliwek, z oliwek, z kołek, z kasztanów,

bezpieczeństw może złamania szyi. Mon. 71, 116. Myśl    z gruszek, z dzwonków etc. Hipp. 59; są całozupełne,

nie ma dosyć na zwierzchnej piękności , Wdziera się    żadnego we środku przechybania nie mające ; drugie ze

gwałtem w tajemne skrytości. P. Kchan. Jer. 86. Jeśli    dwóch albo trzech części złożone, ib. 60. Koniom wę-

chcesz , żeby żadne umartwienie nie wdarło się do ser-    dzidła do gęby kładziemy, i wszystko ciało ich obraca-

ca , uzbrój one tuzinem kieliszków wina Szampańskiego.    my. Budn. Jac. 3, 5. Pochełznać, kiełzna czyli wędzi-

Teat. 5, B. Insinuo, wsobiam, włudzam, wdzieram, przy-    dła albo uzdy, munsztuki kłaść na konie. X. Kam. Konia

lizuję, wkradam się w kogo. Mąez. ftd) itt jentailbCĆŚ    nie sprawi    lepszym złote wędzidło. Lub. Roz. 47. O

©Hilft Ctltfd)metd)eln, (bet) tfint eillltebellt). W tym, co cbro-    srogież to    wmdzidło a munsztuk na tego twardouslego

pawo wdziera się w    uszy,    coś silnego upatrują. Pilch.    osła    naszego. Rej. Post. T t 5. Tak    właśnie był, jak

Sen. list. 4,81. (wraża się    w uszy, uszy razi, przeraża).    koń    młody bez wędzidła. Falib. J 2.    Takiego szczęścia

—    §*. Mentor siwobrody bystrość młodzieńca natarczy- używa i bydło, Gdy kto swej woli da wolne wędzidło,

wą wdziera. Pot. Syl.    211.    (wstrzymuje, hamuje; er (mit    Rej.    Zw. 229. Gdyby bóg szatanowi    wędzidła w pa-

fie juritef, jdlirnt fte ,    jtigelt    fte). Duch nieczysty popada    szczękę nie wraził , ‘pewnieby okrutnie    burzył. Fur. F 3

go, i natychmiast krzyczy, a on go wdziera aż ślini.    b. W munsztuku a w wędzidle czeluści ich skróć, któ-

Sekl. Luc. 9. (szarpie, wdziera, er reißt tint herum).    rzy się k    tobie nie przystępują. 1 Lcop. Ps. 31, 9.

WEDWOJE, WEDWÓJNASÓB , ob. Dwoje, Dwójnasób.    (ogłowią i    uzdą czeluści ich zewrzyj. 3 Leop.). Zrób

WĘDZARNIA, i, z, komora do wędzenia mięsa, bić 3taud)s    sobie szalę    na słowa, a wędzidło na język, i nic nie

familier, ba3 §leifd) jtt räuchern. O zakładaniu wędzarni.    mów, coby lepiej było zamilczeć. Mon. 76, 195. Sami

Swiłk. Bud. 163. WĘDZARZ, a, m., co mięso wędzi,    zeznaćby to musieli, kiedy im nie włożono wędzidła na

ber Stänkerer; Ross. KOimiabmuKT), (cf. kopeć). — 1. WĘ-    ich sumnienie. Baz. Ust. 305. Już leda na wędzidłku na

DZIĆ    cz. niedok., uwędzić,    zwędzić dok. ; Boh. uditi:    powodzie chodzić musi.    Rej.    Zw. 155    et    78. (już    okro-

Slov.    udjm ; Vind. fmodili,    povoditi , v’dimi pofufhiti ;    cony). — Wędzidła na    kogo    gryźć. Pot.    Arg. 330.    sro-

Croat. navugyi'ijem , szussim na dimu ; Eccl. yBH40BaTti,    żyć się się nań , ślinić się z gniewu ; mtber jentttttbett

3acyiniiTt> mro; Ross. bujihtł, (cf nostr. więdnąć); wę-    fcfynauben, »or 3fnt fd)äuttteit. Już się gniewa, już gryzie

dzić mięso, ryby, w dymie    suszyć , chudzić ; gletfd) rdu*    na babę wędzidła. Pot.    Arg.    380. —    $.    Anatom.    Węchem,    int Stauche trötfnen, ttt    bert Stauch hängen, pr. et fig.    dzidełko pod językiem.    Perz.    Cyr. 2,    194. związka    , ta-

Wędzić różne mięsa ; wędzą w kominie wprzód nasoli-    śma, baś 33änbd)en unter ber jjunge. Wędzidełko czyli

wszy, i korzeniami zaprawiwszy, n. p. sz\nki wieprzowe,    taśma u główki członka męskiego. Perz. Cyr. 2, 243.

wołowe, półgąski, i t. d. Wiel. Kuch. 453. Lapono-    baćMSatlb jmifdmt ber dćtcbel uub Storfjaut. *WĘDZIDLARZ,

w’ie ryby suszą albo wędzą na wielkim mrozie. Biel. Hst.    a, w,, rzemieślnik od wędzideł, ber ©ebißmadjer ; Boh.

294. Rózgami cię ociąć, a potym w kominie uwędzić udidlar. WĘDZIDŁOWY, a, e, od wędzidła , ©ebtß » . każę. Teat. 52. b, 131. (td) laß bid) lit bptt Sîauchfatig WĘDZIGROSZ, a, m, skąpiec, liczykrupa, liczygrosz, sma-hältgeit).— Transi, fig. Jednych kijmy na bazar jak by-    żywiecheć; ein Guider, ettt $tl$. Kutwów, sknerów, wę-

dło pędzono, a drugich w wiezieniu wrędzono. Stryjk.    dzigroszów przywary. Mon. 71, 446. ib. 75, 591. WĘ-

Fund. d 3. Człowieka krnąbrność i niewola zwidzą.    DZISKO, WĘDL1SKO, a, n., laska wędowa. Kluk. Zu>. Z,

Przyb. Ab. 26. Młódź z pieluch pieśkliwie wychowana,    257, Vind. ternska fhiba ; Ross. ydiimme, yAOBHme,

kwiat młodości rozpustą wędzi. Nar. Hst. 5 , 485. ( ni-    bie Slugclriltlie, ber Sltigeljfocf. Wędliska proste do łowie-

szczy, słabi, wątli, tak że więdnieje; uerntd)teit, fd)lt)äd)en,    nia ryb, bywają leszczynowe. Kluk. Rosi. 2, 167. Wę-

rnelf mad)en , abfterbeu machen). Padnie ubóstwo na syny    dny sznur na długim pręcie zawiesisz, który wędziskiem

koronne ; prędko ich szlachectwo uwedzi, i jak marną    zowią. Cresc. 646. Ustawicznie ryby ławiał, i wędami

Drgające wędziskiem wyprowadzał z wody. Otw. Ow. 128.

Wędziskiem biorąc ryby długim. Zebr. Ow. 195. WĘDZISTY, a, e, pełen wąd, haczków, haczysty, do wędy podobny, hamatus. Wlod. angeli#, angeltet, >oU Singeln Unb ipafett , l)Ctftg ; Hag. udicjast; Bosn. udiciav; Croat. vudichaszt hamatus, vudichni hamatilis.

WĘDZONKA, i, i, mięso wędzone; Boh. uzenina ; Vind. povojenu mefu ; Croat, prevudyeno mèsso, navugyena go-vedina ; Slav, suho meso; Ross. napoBoe maco, cf. mięso więdło, *więdzynka, (ob. Więdnąć); geräucherte^ ftletfd), 9îaud)fletfcf). Wędzonka nie ma wisieć w dymie a ż stwardnieje, lecz niech tam tylko uschnie. Kluk. Zw. SBtnfel, bte Stnfelfptjje, ber 3^icfd. WĘGIELNY 1, 256. Sztuka wądzonki Carn. zenterh. Po wdzięcznej przejezdzce z miłym towarzyszem smaczniejsza będzie wędzonka a kasza , nizli gdy byś leżał za piecem, czekając , rychło ci przyniosą bijanke z marcepanem. Hej.

Żw. 27.

sprostowania rzeczy. Petr. Pol. 194. (prawidło). WĘGIELNIE , a, m., stykanie dwóch kierunków prostopadłych, ber écfnunfel, b«3 Sufammentreffen jróeter Sphingen in eine ©de ober einen Sßinfel. Cardines limitum, węgielniki podobno zowią. Mącz. Kopce, na początku i na końcu granicy, zowią się narożne albo węgielne ; czyli narożniki, węgielniki. Zabór. Geom. 358, Vind. vogelnik * główny mur; Cärn. voglenk * kamień węgielny. WĘG1ELNOŚG, ści, i., miejsce, gdzie dukt swój kończą tak angularilas, jak acialiłas. Zabór. Geom. 358. ber Ort be3 3uianimentreffen3 in eincmber laufenber ©den unb

nasi

i 3. 6 ;

Boh. uhelny ; Slov. uhełny ; Gain, vuglât, voglén ; Croat. voglat; Vind. vogelski; Hung, szcgeletes ; Bosn. nugast; Rag. nuuglvli, nuglast ; Ross. yio.nihiii ; Eccl. yroi-HUH,    HayroJHWH, KpaeyroJHhin ; do węgłów należący,

— WĘGLOWY, kątny, kątowy, rogowy^ narożny, SBtnfel*.

Deriv. Verbi. wędzić’, swąd, G. swędu , swedliwy,    ©d«.    Kopce narożne abo węgielne. Zabór. Geom. 558.

przyswedzić, swednieć, swedra, swędzić, swedziwy.    Miara    węgielna, węgielnica. Mącz. Kamień węglowy. W.

WĘGAR , Podwoj qu. v. Carn. wanger, ber Ï^Ürpfoften. Po-    Post.    W. 46. Kamień węgielny. Hej. Post. E e t 5.

stis, węgar. Urs. Gr. 164.    Anatom. Szew węgielny, sutura lamhdoidea , wiąże kość

WĘGIEL, WĘGL, ob. Wagi, Węgle.    głowy tylną z kością przodku głowy. Perz. Cyr. 29.

WĘGIEL, gła, m.. kąt, anguł, róg; Germ. SBinfel, ©de; WĘGIERKA, i, z.; (Boh. Uherka, Uherkynè, (Uhrowna Boh. uhel ; Slov. uheł ; Sorab. 2. ungel, unglischk ; Carn. królowa Węgierska); Slov. Uherka, Uherkina , Uhrinka; vôgl ; Vind. vogel, vogeu , vogu, stran , ( cf. strona);    Carn.    Ogrina ; Vind. Vogrinja , Yogerza; Croat. Vugri-

Groat. vùgel ; Hung, szugoly, szegelet ; Dal. nugal; Bosn.    cza) ;    z Węgier rodowita, bte Uîtgartnn. — §. Wegier-

nugal, nugao, kut; Hag. nughio; Ross. yrjTL , yroxb,    ka , szuba Węgierska, eilt tttigartfcî)er ÿelj. Krymki, wę-

yrOJlOKi; Lat. angulus ; (cf. Graec. ay%i, nyyw- Lat. on-    gierki, strój kobiecy. Hour. Sk. 519. Mantolety z wę-

cf. angustus , anctus, cf. wazki; Hoss. y3KÜf). Scia-    gierkami. Comp. Med. 705. — g. Szabla węgierka, czapka

‘ ny do czterech się węgłów schodzą, t. j. na cztery gra-    magierka. Mon. 16, 281. ein llngarifdjer ©ftbel.— §. Wę-

nie murowane. Warg. Radź. 146. Jedne drzewa na wę-    gierka śliwka Węgierska. UrzeLd. 575. eine llngartfdte Çflan*

gle, (a drugie na węgły. Pot. Jow. 2. (jedne na opał,    me. Węgierki, jeden z najprzedniejszych gatunków śli-

drugie na budynki). Gdzie lecą powątlone węgły, Urny-    wek. Kluk. Rośl. 1 , 147. Z węgierek najlepsze by-

kaj pilnie głowy, by cię nie dosięgły. Pot. Arg. 55. (fi-    wają powidła. Haur. Sk. 76. WĘGIERSKI, a, ie , do

lary, węgary; ©dfdttlen, Pfeiler, ^foften). Dom za wszys-    Węgier należący, Magierski, Madziarski; Boh. Uhersky;

tkie węgły ująwszy, rozerwał Samson bitny. Żarn. Post.    Ross. BeHrepcKifi , Ungarifd). Królestwo Węgierskie , ob.

249 b. Opuścili węgły ojczyste. Janusz. Pos.Aob. (ką-    Węgry. Wyrw. Geogr. 490. Język Węgierski. Dykc.

ty, domy). — Fig. Smoleńsk, mocny ten węgieł wszys-    Geogr. 3, 182. WĘGIERSZGZYZNA, y, z, wszystko co

tkiej Europy ku stronie północnej. Tward. Wl 25. fil-    jest Węgierskim, język, obyczaje, ziemiopłody i t. d. ;

lar, róg, przedmurze; ©de, ©pi^e, Vormauer. — (WĘ-    Ungarifcfyeé, b«3 Unganfdje ; Boh. uherćina ; Slov. uherći-

G1ELNIA, i, i., piec węglarski. Cn. Th. 1233, ber SvOlp    na, uherscina, uhercizna.

lenbremterofen ; skład na *wągle. Tr. bie ^o^lenfammer , w-ę. WĘGLAN, u, w., carbonas, sól z kwasu węglowego, i glarnia; Vind. voghniza, kopa » kupa węgli). — WĘ-    z zasady solnej złożona. Śniad. Chem 2, 77, Śłofjlen*

GIELNICA , y, i., WĘGIELMUS stolarski". Solsk. Geom.    fauerfalj. WĘGLARKA , i, i. ; Boh. uhlirka ; która koło

195. narzędzie od prostowania węgłów czyli kątów, ba§    węgli chodzi, węgle pali, przedaje , bte ^o(ilcnbremierin.

SSßtttfelmaß; Boh. uhelnice; Ross. yrojtHUKŁ. Węgielnica,    Tr. WĘGLARMA, i, i, węgielnia, skład

deska trzymająca węgieł prosty, potrzebna mularzom do    ftoOIenfamnter ; Boh. uhelna , ( uhelnjk olla carbonaria) ;

zachowania winkla wmurowaniu. Magier. Mskr. Stolarz    Carn. oglishe, (vugjenicza fornnx carbonaria). Węglar-

rozciągnął prawidło, wymierzył go węgielnica i cyrklem    nia na węgle. Os. Zel. 59. WĘGLARSKI, a, ie, do wę-

otoczył. " 1 Leop. Jez/ 44, 13.* Węgielnica, węgielna    glarza należący; Croat, vuglenârszki ; Rag. ughgljevgljar-

miara, wedle której cieśle węgły stawiają, norma. Mącz.    ski, Kohlenbrenner * . Węglarskie narzędzia. — Węglar-

Węgielnica z bokami składanemi dla naznaczenia różnej    skie rzemiosło« *WĘGLARSTWO, a, m., bte Koblenbren*

ukosnośći, ob. Szmiga ; (Rag. nuglomjerra). Węgielnica,    nerep, baê Koblenbrennett ; Croat, vuglenarsztvo ; Hag.

liniał złożony z dwóch ramion prostokątnych i prosto-    ughljevgliarstvo. WĘGLARZ , a, m. ; Boh. uhljr, uhlir;

padłych jedno względem drugiego. Jak. Art. 3, 322.    Slov. uhläf; Sorab. 1. wuhlef ; Vind. voglar, voglenar ,

Jak. Mat. 1 , 23. Zabór. Geom. 47. ber SBitrfel&afett. ~    kollar; Croat, vuglendr ; Dal. uglyenar; Bosn. ughljenâr,

Fig. Trzeba’mieć pewną węgielnicę, prosty sznur do    uglâr , koji cip i ughglene ; Carn. oglar; Rag. ughlievgi-

g°

na

węgle, bte

Słownik Lindego wyd. 2. Tom VI.

32

250

WĘGLASTY-WĘGORZ.

W Ę G 0 R N I A - WĘGRY.

jar; Ross. 'yroJlbHHKL, yroabiumn. ; który węgle pali,    peicb ; Eecl. yropwib; ber Sial. Węgorz, ryba, rzeczon

przedaje ; Germ, ber S^ö^ler, Kohlenbrenner, Rychlej się    od węza, przeto iż k niemu podobien jest. Sierin. 303.

ubruka każdy między węglarzami, niżli między haftarza-    Spicz. 154. id., (cf. wąż; Ross. yaeb , cf. wazki, y3Kiö).

mi. Rej. Ap. 25. Węglarz węgle przedawał osmolony.    Węgorz pospolity, rnuraena anguilla ryba ślizka cienka

Sk. Dz. 119. — (1. WĘGLASTY, a,„e, WĘGLASTO adv.,    bez łusek, odarta ze skóry, w sztuki pocięta, jeszcze

węgły mający, węgłów pełny, graniasty. On. Th. 1233,    się rusza. Zool. 176. Z rąk się wyśliznął jak węgorz.

Sorab. i. mnohorożnć ; Vind. voglast, voglovilen; Croat.    Jabl Ez.    11. (jak    piskorz).    Nie mógł węgorza utrzymać

vuglàszt; Hung, szegletes, imnfeltg, eeftg.—• §. Węglasty,    w ręku.    Chrośc.    Fars.    454. Jakbyś węgorza wpuścił

węgłów umiarkowanych, węgielnieą wymierzony, ib. wty    wpół Wisły. Pol. Syl. 468. (przepadł). Nie mam nic;

tedftg). — 2. WĘGLASTY, ob. Węglisty. WĘGLE, ob.    i chociażby mię obdzierano jak węgorza ze skóry, to i

Wągl. WĘGLIK ob. Wąglik. WĘGLNIEĆ nijak, niedok.,    feniczka    przy mój    duszy    nie    znajdą. Teat. 11, 67. Wę-

zwęglnieć dok., przemienić się w węgiel, oerfoljlen ; Croat.    górze w    zamęcie    łowią.    Cn.    Ad. 1227. (w odmęcie do-

vuglenem; Ross. nepeyiMurbca. Wiatr tlące się zwę-    brze ryby łowić, w zamieszaniu zarabiać , tnt Trüben ft*

glniałych drzewa sztuk ostatki Zaniósł tam, gdzie dwa    fdjen). Pod te burze i gromy, dobry połów na węgorze,

blizkie morzè próły statki. Zab. 5, 440. Węglasty,    Birk. o Exorb. 1. WĘGORNIA, i, z., miejsce do ło-

WĘGLISTY, 1. WĘGLOWY, a, e, od węgli; Boh. uhel-    wienia węgorzów ; Garn. alishe, ber Walfang. W struny; Vind. vogleni, voglenski; Croat, vugleni, vuglen-    mieniach , gdzie się obficie znajdują węgorze, robią się

szki; Eccl. et Ross. yrojbHbul, yoeBai'Mii , KofR*, tob*    na nie węgornie. Kluk. Zw. 3, 250. WĘGORZNY, WĘ-

lens. Na wolnym węglistym ogniu warzyć. Syr. 547.    GORZOWY, a, e; Cn. Th. 1234, do węgorza należący;

Zwolna przy ogniu węglastym ogrzewać. Haur. Sk. 65.    Boh. auhofowy ; Vind. jegulnji , kazhinkni; Ross. yrpe-

Gaz wodorodny węglisty, gas hydrogenium carbonatum    BbiS , 9htl* . Węgorny jaz. Tr. bnö 9l(llroebr. Węgorzne

powstaje, ile razy gaz wodorodny czysty węglik rozpuszcza.    mięso, Węgorzyna; Ross. yrpeBHiia , 9litlfletfc!). WĘGO-

Sniad. Chem. 97. Tworzy się kwas węglisty pod czas    RZYCA, y, z., gatunek mniejszych ryb, do węgorza po-

spalenia alkoholu. N. Fam. 6, 507. Gaz kwasu węglo-    dobnych, eilte 91 rt fletlter 91ale. Najbardziej lubi węgorz

wego, gas acidum carbonicum, powietrze składające się    rybki węgorzyee zwane. Kluk. Zw. 3, 160.

z węglika i kwasorodu. Śniad. Chem. 2, 276. — §. WĘGROWATY, WĘGRZYSTY, a. e; Boh> uhriwy, uhro-Węglisty, czarny jak *wągl. 6’n. Th. 1253. fo^lpe^rabett* waty; Vind. otoken ; Ross. yrpCBaibm; pełen węgrów,

fdjttfrtrj. — 2. WĘGŁOWY, ob. Węgielny.

WEGNAĆ, f. wżenie oz. dok., Wganiać niedok.; Boh. we-hnat, wezenu, whanéti ; Cam. ugajnam; Vind. notergna-ti, vgnati, notergoniti ; Rag. vghnattf, vgonitti ; Croat. ugânyam ; Ross. Bontaib, BrOHBTb; Eccl. K7>rimii, Bro-HHTb; wpędzać, hinein treiben, eintreiben. Jeśli kto-świ-nie na żołądź do łasa wżenie.... Herb. Stat. 535. Spę-    yrpeBaTOCTb.

dziwszy z pola roty, wegnał je za mury, Wnet wieże ku 1. WĘGRY, G. Węgier j Loc. w Węgrzech, na Węgrzech; szturmowi wywodzi do góry. Bardz. Luk. 29. Alboć mię był dyabeł wegnał? Rej. Post. X x 1. Choroba z przyczyny wegnanego świerzbu do wnątrza! Perz. Lek.

75. Szatan do rozpaczy sumnienia strwożone wganiać zwykł. Żarn. Post. 2, 315. Już cię ogarnie straszliwa noc, i między smutne cienie Nieboszczyków bladych wżenie. Hor. 1, 18. Min. Szkaradna rzecz lekarzowi, nieumiejętnością swą chore truć, a w śmierć wganiać.

Kosz. Lor. 27. Nas skoro Parka wżenie Dokąd wpadł 2. WĘGRY , :‘WĄGRY ; Boh. uher, uhry, (Etym. uhriti se* Enej i Tul bogaty, Jesteśmy proch i cienie. Hor. 2,    zgrzać się); Vind. otok, (ob. Otok); Croat, ranicza, (cf.

Trzoda ^wezgżona. Tward. W. D. 2, 193.    rana); Ross. yropE, yropeieb; krosty na twarzy, ginnen

im ©eftchte, Kupfer. Węgry czerwone, jak z lica zganiać a twarz czyścić. Śleszk. Ped. 43. Wszetecznik, iż żywego Sorab. 1. wuhor ; Sorab. 2. wugor , hugor ; Carn. fu-    srebra w członki, węgrów a cudzoziemców ( aluzya do

gôr, (fûgniti fugere₁ *Segnienses vocant anguillam fiu-    francy) w nos napuści, jako gęś na wiosnę wyblednie.

viatilem ugór, marinam grua >), apposlak , ala ; Vind. al,    Rej. Ziu. 142. Ficus morbus, krosty niejakie, które po-

kazkinka, kazhur, jegulja ; Hung, ângolna ; Croat, vu gor,    spolicie na brodzie, na głowie, i na inszych miejscach,

angvila, jegulya , menyek ; (grum, gruy, ugór « węgorz    gdzie włosy są, około zadku rostą, wegry podobno,

morski); Dal. ugór, vugor; Rag jegùlia, [z cerk. reroyubn,    jak niektórzy zowią. Mącz.—§. Świnie węgry, ©djtWtnS*

cf. lat. anguila 2], (cf. igła), (Bag. ugór proprio de    fflttlCtl. Między chorobami właściwemi świniom są wegry;

bronchi d' acqua dolce, gruj di quei del mare) ; Slav, jegulja ; Bosn. ugor, jeguglja ; Ross, yropb, yrpb , yro-

krost ; ftmttg, tioll fttmiett. Lice węgrowate albo sino-czerwone. Sienn. 87. Biały trąd węgrzysty na licu. Sienn.

114.

Lekarstwo s'winiom węgrowatym Wolszt. 140. Węgrowalym się stać, WĘGROWAC1EĆ , finnig werben; Ross. yrpeBarfeTb WĘGRÓWATOŚĆ, ści, i. , mianie węgrów, btc §innigfett ; Boh. uhriwost, uhrowatost ; Ross.

Boh. Uhry; Sorab. 2. Hungarska ; Carn. Ogrèsku; Vind. Vogersku (sellu), Vogerska deshela ; Croat. Yugerszka zemlya, Vugersko kralyeztwo; Hung. Madziar orszag, (ob. Madziar) ; Slav. Macxarska ; Rag. Magjerska zemglja, Ugarska zemlja ; Bosn. Ugarska zemglja, Ungaria ; Ross. BeHrpia; Germ, lîngant. Węgry, królestwo Węgierskie, zawiera Węgry, Sklawonią, Kroacyą i Siedmiogrodzką ziemię. Wyrw. Geogr. 490.

246. Kniaź..

[przez gżenie wegnana 2] , (wegnana , wżona). WĘGORZ, a, w. ; Boh. auhof, auhofek; Slov. auhor, uhor ;

są to tu i Qflldzie w mięsie białe krosteczki ; mięso zaś takowe niezdrowe. Kluk. Zw. 1, 293. Wolszt. 138. Wą-

WĘGRZYN - WEJŹRZEĆ.

WEJRZENIE.

251

erać, wglą-. wzezrjm,

gry , ziarna drobne białe, które się w wieprzach czasem znajdują; takowe mięso nie jest smaczne, i obrzydliwość czyni. Rzeźnicy bijąc wieprze, kładą częstokroć głownią rozpaloną w pysk wieprzowi, chcąc przez to wygubić wągry. Wiel. Kuch. 433. Patrzeć potrzeba, jeśli węgrów robaków wdeprze w sobie nie maja; bo takich nie dotuczysz. Haur. Ek. 111.

WĘGRZYN, a , m., plur. Węgrzynowie, Węgrzyni, Węgrzy; Boh. el Slov. über; Sorab. 1. Wuhar; Vind. Vo-ger, Vogerz ; Croat. Ugrin, Vugrin, Vùger, Vugrinchich; Bosn. Ugrin, Ughrin, Magjâr (ob. Madzar, Magier), Un-gari, Ughri, Magjari ; Hung. Magiar, Magyar; Slav. Mac-xar; Bag. Ugrin, Ugrïcich , Magiar; Er.cl. BeHrepeit'B, WĘGRZYNEK, nka, m., dem.‘, Germ, ber Ungar. Węgrzyni są przystojni, mężni, dumni. Dyke. Geogr. 3, 182. Dziwuję się owej śmiałości , gdy kto przy Węgrzynku lutnią w rękę bierze. Gorn. Dw. 142. — §. Węgrzyn » wino Węgierskie, Hngar*2ödn. Wie on gdzie węgrzyn stary, gdzie miodek słodki, Gdzie piwo dobre, gdzie dobre wódki. Zab. 9, 545. Zabi. Wypiję sobie za zdrowie Wc Pana starego węgrzyna. Teat. 15, 99. Z uciechy starego węgrzyna pociągnąć godzi się. Teat. 22, b, 106. Szampan, ren, węgrzyn dodaje wesołej miny. Zab. 8, 310. Nar. WĘGRŹYNKA, i, l, Węgierka,' z Węgier rodowita, tue Ungarinn.

WĘGRZYSTY, ob. ' Węgrowaty.

WEJ ! ba w ej ! patrz! oto! ot; Lat. vah ! babae ! papae ! vide; Graec. ßäßca; ferait! ftepe einmal; Sorab. 1. hley schak ! cum admiratione. Wej, jakżeś to z Homera tak wiele nachwytał! Min. Byt. U, 296. Wej jako to się dziwują tobie, by jakiemu zwierzowi ! Budn. Apopht. 62. Wej coć czynią zwolennicy twoi, co się niegodzi! 1 Leop. Math. 2,24. Piotr rzecze: Rabbi, wej! oto uschła figa, którąś przeklął. Sekl. Marc. li- Żarn. Post. 118. Wej patrz jeno, co przyniósł. Teat. 8, 56. Wej, jakie wykręty! Boh. Kom. 4, 179. Wej, jakiego raczka upiekła. Teat. 27, 61. Wej wej, jak jej to dyabelnie pilno. Teat. 55. b, 20. Ba wej I prawdaż? Brud. Ost. Fs. hem! — Cum encliticis. Wejno wej, jaki to ten świat! Teat. 5, 59. Wejże, jaki to prorok! Bej. Post. F f f 6. Wejze wejze żołnierza. Alb. z Woj. 16. Wejże tego kosarza, jako chytrze z nami Obchodzi się, tak długo taił się z pieśniami ! Simon. Siei. 30. Widziałeś Łazarza u wrót bogaczowych ; wejże go już na łonie Abrahamowym. VU. Post. W. 2, 65. — Cum Plurali. Wejcież panowie, co to za zbytek. Dwór. F. O wejcie no ją! Teat. 14. d, 8.

WEJNSŹTEJN, ob. Wajnsztejn. WEJŚĆ, WEJŚCIE, ob. Wnijść , Wnijście.

WEJŹRZEĆ, WEJRZEĆ w co, cz. dok., dać w co contin., wglądnąć jedntl. ; wzhlednauti, ( cf. wzglądnąć ) ; Bag. vêriti, vglêdati, vghlédati, vghledam ; Sorab. 1. hladam nutz; Vind. no-terviditi, notergledati ; Bosn. vgledati, pomno viditi i gledati ; Eccl. BT^rnsipTH. B03rflflAaio, B3npaTb, cmo-TptTfc ; Ross. B033ptr&, B033pio, B3Hp3K) ; patrzać w CO , przypatrywać się czemu, pr. et fig. ; fytndtt fdjauen, l)b nein feben. Wejrzał w oczy tyranowi. Birk. Zyg. 26.

Wejrzyj w niebo, wnet ci myśl przyjdzie, piękne niebo. Bals. Niedz. 2, 178. Wejrzyj w się, patrz sam siebie, tknij siebie. Cn. Ad. 824. (pomacaj się sam). Weźrza-wszy w się, wstąpiwszy w się, obaczyłby nędznik straszną u siebie liczbę złości. Wiśn. 275. Gdy wejrzysz w ludzkie sprawy, jako we zwierciadło, Poznasz, gdzie się rumieni, a gdzieć też nakładło.- Bej. Zw. 29 b. »Dobrze w karty wejrzyć im trzeba. Gost. Gor. 28. (pilnować ich fortelów). Nie spuszczam się na nikogo tak ślepo , żebym S3m nie miał we wszystko wejźrzeć. Kras. Pod. 1,

40. (we wszystko wchodzić, alte$ tuiterflt^en). Sam wszystko rządzi i w każdą rzecz wejźrzy. Jabł. Tel. 110. Komisarz, nie spuszczając się na opowiedzenie ekonomów, sam przez się wejźrzeć ma we wszystko. Kras. Pod. 2 , * 200. To mniejsza, co gorzej to to , iż pan w rząd nie wziera. Kras. Pod. 2, 52, (cf. oko pańskie konia tuczy). Dwór wejrzał w sprawę moję. Teat. 5, 100. Generał z innymi byli wysłani, aby w rzecz tę pilnie wejrzeli, i według swego zdania kary wyznaczyli. Pam. 85,

1 , 70. U nas wejrzenia w sprawę nie ma w zwyczaju. Stern. Cyc. 6. Przednią pilnością w sprawę wglądną-wszy, uczynił go wolnym. Warg. Wal. 182. Zasiadłszy na metropolitańskićj stolicy, w rzeczy duchowne wzierał. Sieb. 155. Błądzisz, boś nie weźrzał w głębokości morskie, jednoś tylko wierzch wody oglądał. Baz. Hst. 51. —• g Wejrzeć na kogo, pojrzeć, spojrzeć, poglądnąć nań; einen anfcfiancn, aitfeljen, anbltcfett. Srogo na syna wglądając, w tatuśkaś się, prawi, w lągł. Zebr. Oto. 156,

(oculis tuens immitibus). Wejrzeć na kogo śmiele abo w oczy komu. Cn. Th. 1257. Wejrzeć łaskawie. TY. zmiłować się, zlitować się, einen gttäbtg ober tu ©naben anfctiauen. Stwórca nie opuszcza swego stworzenia , wejrzy i na Wc Państwo. Teat. 48, 57. — Wejźrzał pan na Abla, i na ofiary jego; ale na Kaima i na dary jego nie wejźrzał. 1 Lcop. Genes. 4. — Uczyniliście jezioro z stawu, a nie wejźrzeliśeie do onego, który ten staw był uczynił. 3 Leop. 22, 10. (nie wglądnęliście do onego.

1 Leop. ; nie mieliście względu na niego). Bóg wejźrzał na zastępy ich. 5 Lcop. Jud. 9, 6. (zglądnął. 1 Leop.). — WEJRZENIE, pojrzenie na co, spojrzenie, spoglądanie, patrzenie; Boh. wzezrenj ; Vind. notergled , vgled, notrvidenje; Rag. poglèd, pozbr, zglćd ; Dal. pogled; Ross. B3iipaHie, B033ptHie ; Eccl Jnme3ptHie, baê Ußtfe« fien, (pinfeben, 3lnfcbauen, ©G?en, Sltcfcn, ber Slnblttf. Wejrzeniem abo patrzeniem na kogo zasmęcić się abo rozweselić; animum sumere ex aheujus vullu. Cn. Th. 1257. Jakim czołem znosisz poczciwego człowieka wejźrzenia! Teat. 47. c, 84. Zdawało mi się, że mię różnił od innych , i że wejrzenia jego mówiły do mnie. Teat. 9. b, 61. Aby raz spojrzyj na mnie, aby raz rzuć słodkie wejrzenia na wiernego kochanka. Teat. 50. c, 137. ślicznych ocząt twych wejrzenia niecą w sercu mym zapały. Teat. 56. c, 8t. Lepiej stracić cokolwiek na pierwszym wejrzeniu , niż wszystko , gdy nas ludzie lepiej poznają. Kras. Dos. 223. Z pierwszego wejrzenia , z pierwszego rzutu oka. Eccl. nepB030pH0. — §. Wejrzenie, mina, układ twarzy, oczu, wyzieranie, wyglądanie; bte SDîiene,

m., WEXELBRYW, u m., dem., karta ręczna ku zaspokojeniu

lu,

cielom wełną w oczy, i zgubią się umyślnie! ib. 2, 214. 1. [‘WEŁNA, y, i., 2], *WEŁ, *WEŁM, *WEŁN, u

252

WEKIERA - WE LGNĄĆ.

WEŁNA - WEŁNIANE A.

ba$ @eftd)t, ba$ Sluöfelten. Co za srogość na jego czole, co za okrutne wejrzenie! Teat. 47. c, 82. Fryderyk arcybiskup był wzrostu wysokiego, wejrzenia wdzięcznego. Stryjk. 668. Miał ten święty wejrzenie wdzięczne, Jakoby i z ciała jego jaka świątobliwość patrzyła. Sk. Zyw. 2 , 598. Piękna była na wejrzeniu. Radź. Genes. 26 , 7. — §. Wejrzenie, widok; Me 2Ill3ftd)t, 2ltifid)t. Zagrody tw'ojej przeszedłszy granice, przez piękne wejrzenia powiększaj miejsce. Karp. 3, 22. (les aspects).

WEKIERA, W1EK1ERA, y, i., maczuga, eine Settle, ein Knüppel mit einem bicfen (Ettbe. Kij krępy, nie długi z wielką gałką na końcu, wekiera po naszemu. Klok. Turk. 234. Sękowatą i zelaznemi szpicami nabitą podnosi wekierę, która do okrętowego podobna masztu każdego powaleniem straszy. Ir. lei. 392. Uciekaj Marku Antoni , nirn cię wiekiera dogoni. Rys. Ad. 69.

*WEKSA, WEXA, y, ź, dokuczanie, dokuka; ^lacferep, (©djererety. Przydana do zdzierstwa weksa. Nar. Tac. 2, 458. W szkołach dawnych weksa , chłosta , mus , dysgracya , rząd tyranii założyły. Mon. 76, 704. Wexy tych, którzy uprzywilejowani do zabronienia, aby kupowano ten albo ów towar nie od innych, tylko od nich. Mon. 74, 175. ‘WEXOWAG. Bardz. Luk. 2, 55. dokuczać.

WEKSEL, WEXEL,

WEXL1K, a,

dłużnika na pewny czas lub za pokazaniem onejże Ostr. Pr. Cyw. 2, 182..Vol. Leg. 8, 192. Germ, bet* 5Sed)feI, 2Bed)feIl>rief ; Boh. mënnj ljst ; Ross. Bettceat», cf. cyrograf, Wydający w'exel Ross. BeKceje/pmeub, /. BeKceaeaaBima. Wexelbryw, to jest, kartka kambialna. Gród. Dis. C 4 b. Wexelbryw na zordynowane pieniądze. Gród. Dis. D. Mizerny malutki wexliL Teat. 52. b, 58. -— Aliter: Weksel, ob. odmienienie pieniędzy. — §. U cieślów, brać na wexel, WEXLOWAC belki » nadpsule belki po-przecznemi kawałkami belek czyli wexlôw wzmacniać. X. Kam. fdmblmfte Salfctt airôfütfett. WEXLOW AG ob. odmieniać pieniądze; Sorab.2. wexlowasch. WEKSLARZ, ob. odmieniacz pieniędzy. WEXLOWY, a, e, od wexlu, Sßecfyfel*'; Boh. sménnÿ, (cf. zmienny); Ross. BeKceJiLHLift. Otrzymałem wexlowym prawem dekrecik na pana z exe-kucyą. Teat. 3 , 67.

WELENS, WELENC, u, m., (może z Łac. velamen), sagum. Cn. Th. 1254. zwierzchnia suknia nad zbroją; ber SBflffenrotf, Oberrotf über ber Lüftung; {Croat, velenczia stragulum ; Rosn. velença , felsata, bigi od odra , velenciça stragulum, lodix ; Bosn. veleis, velut, belud; liai, xe luto holosericum , gausapium). Zatonął z w'ojskiem Faraon, pływały po morzu kołpaki, ferezye, welensy, lamparty, tygrysy. Opal. Bat. 102. Od welensa prostego na pachołka, także od Gdańskich welensów, Olenderskich, Ryńskich.... Vol. Leg. 4, 358. Z wełny czynią opończe, wełence subtelne. Paszk. Dz. 121.

WELGNĄć, ‘WELNĄĆ w błoto, ulgnąć wpadłszy, ttn ftetfcn bleiben. X. ham. — §. Welgnąć komu w oczy, wleźć komu w oczy, einem nor bie Singen fommen. Z fukiem pyta : czemu z nich nieprzyjaciele Tacy będąc , welgnęli w oczy tak śmiele? Tward. W. D. 67. Toż nieprzyja-

m. ;

Boh. wina; Slov. włna, włny, włnobiti; Sorab. 2. nawal (ob. Nawał); Carn. val, valôva ; Vind. val na vodi, va-lovi morski, valouje, flapovje, valuvi; Croat, val; Bosn. vao, talas, valovi, vallovi, talasi, vallovanje , vagljanje od valova; Slav, tallas, mörski vâlov ; Ross, bojhb , boi-HeHie, TpeBOJtuenie ; Eccl. Kiuianiire, batuiremue ; 6’erm. bie SBclle, SBaffertoelle, 2öoge; w-ał na wodzie, (cf. wał, walać). Bóg wzburza morze, a szumieją głośno wełny jego. 1 Leop.Jer. 51,55. Xerxes, gdy *weły skakały na most, kazał morze bić. Biel. Św. 25. Mons aquae, wełm wody. Mącz. — Charibdis, wełm morski, na którym się łodzie rozbijają. Mącz. Bóg morzu rozkazuje: poty chodź, a dalej nie postępuj wełny twemi. Sk. Dz. 20. Kazał pan niepogodzie stanąć, i umilkły wełny jej. Sk. Kaz. 70. Wiatry przeciwne mamy, wełny biją, maszty łomią. Orzech. Q. praef. Ty się chwiejesz i kołyszesz , jak wełny na wodzie. W. Post. W. 264. Wątpliwy, podobny jest wałom morskim, które wiatr pędzi i miece. Biai. Post. 217. (podobny wełnom morskim. 1 Leop.\ podobny wałom morskim. 3 Leop ). *VVEŁM1STY? ob. Wełnisty.

2. WEŁNA , y, i. ; Boh. wina , winka ; Slov. włna ; Sorab.

2. walna, wawna, walma ; Sorab. 1. wowma ; Carn. vovna, volna; Vind. vouna; Croat, vùna, vunciza ; Bosn. Slav, et Rag. vunna; Ross. BOJiHa, BOflHima ; Isl. vll ; Svec. wll ; Anglos, wulle; Angl. wool ; hotter, wolla; — §. 1) Germ. Me 2® 0II e ; (cf. Lat vellus’, pellis ; Germ. gelL; Lat. lana; cf. Graec. y.aivet). Wełna nie co innego jest, jak pewny gatunek włosów krótkich, miękkich, kędzierzawych. Kluk. Zw. 1, 270, (cf. owca, cf. strzydz). Biała wełna; Eecl. lapmia , (cf. jary, jarzący); Ross. noapotcB, w'cłna z młodego barana, (cf. jarczak). Koźlista wełna, ob. Szerchla; Rag. kostret ; (Ross. mepcTt, mepcTBKa wełna, cf. sierć , szorstki). Gdzież na kozie wełna? Zab. 14, 68, (ci. sierć). O kozią wełnę się spierać, sprzeczać. Zygr. Pap. 18. Teat. 33. d, 7. (o rzecz bez fundamentu, um bei? SlatferS 23art janfen). Medei baran z złotą wełną. Biel. Sw. 9 b, (ob. runo złote). On o to tylko dba, aby wełna była, Chociażby się owczarnia wiecznie obaliła. Rej. Wiz. 106 b. Więcej mu idzie o wełnę niż o owce. Biel. 97. (nie o was, lecz o wasze). Święta to wełna, co się nią baran uchroni. Simon. Siei.

102. Darł wełnę z niego wedle myśli swojej. Rej. Post. D 1. ib. U 1. (skórę z niego zdzierał, skubał go). ‘Zaż z mej wełny ubogi nie miewa odzienia ? Kmit. Tr. A 4. W lepszej wełnie dziś Dametas. Zab. 9, 234. Ejssym. (w lepszym pierzu). Pewnie każdemu dziś zadrży wełna. Weresz. Reg. 13. (struchleje, włosy się jeżą). — g. 2) Botan. Wełna, WEŁNIANKA, i i, papie, mech, perz, jako na oście mnichu. Cn. Th. 668. glocfen, SöoHe an einigen ©entâdtfen; Boh. bawlnks, (cf. bawełna), Łocyga kwiatki ma żółtaw-e, które gdy dojrzeją, w szare się wełnianki obracają. Syr. 1188. Bernardynek ma nasienie w główkach w wełniankach leżące, ib. 563. — §. Wełnianka, gatunek bedłek. Jund. 557. cine 2Irt (SrM ftfmwmme ; Ross. bojbahkb , bojatanna, Bomyxa, Bajyiï,

WEŁNIAK - WEŁNOWŁADNY.

WELON - WE N.

253

Badens, Boayfi. Wełnianka, gatunek grzybów, podobny WELON, n. p. biafoglowski, (Lat. velum), kwef, zasłona, bardzo do rydza, pod spodem biały i mchem miękkim    podwika, ber ^auptfdjleęer. Czarny welon przykrywał jej

obwiedziony. Skrbk. Mskr. — §. Wełnianka , eriophorum,    głowę. JSiem. Król. 1, 194.    * W ELOM, ob. Wozduch,

rodzaj trawy. Kluk. Dyke. 1 , 206. SÜMgrnS, 2)ungra3.— wozduszek.

§. Wełnianka , suknia z wełny. Włod., ein Sollenfldb, WEMKNAĆ, f. wemknie cz. jedntl., Wmykać niedok. ; Vind. SBoflenrocf. — % Wełnianka , WEŁNIAK, a, m., tkanie    vkleniti, noterskleniti-, Etcl. BABti3aio ; nieznacznie wsu-

grube ze lnu i wełny, ein grober 3f«0 öOIt glatfc# unb    nać, un»ernter!t hinein fÿteben pr. et tr. Rzekł fałszywy

SBBoKe. Węłniak jest z partu i wełny. Tr. WEŁNIANY,    archanioł, i jad złości wmyka W słabą a nieostrożną

a, e; Boh. et Slov. wlneny ; Cam. vovnat; Croat. vu-    pierś swego wspólnika. Przyb. Mili. 165. — Rec. We-

nèn; Rag. vunneni ; Boso. vunnast; Sorab. 1. wownane;    mknąć się, wsunąć się, wśliznąć sie, wkraść się-, Vind.

(Ross. BOJHHHbiH wzburzający się, wełnisty, ttmllettb, mep-    savmufniti , savmeknitife , noterlmuknili, notervmufniti,

CTflHUH * wełniany) ; z wełny, od wełny, do wełny na-    fjtneńt fcfdlipfen , ftd) hinein fdjleidjett. Światło do lochu się

leżący, do wełny podobny; Soll», trollen, roollig. Weł-    wmyka. Toi. Saut. 91. Gad ten z trzaskiem, gdy kogo

niane pończochy. Ld. Wory wełniane czyli do    wełny.    zoczy, do skorupy    się wmvka. Glicz. Wych. K 6 6.

Jak. Art. i, 580, Vind. fùra ; Sollfctcfe. Obłoki    gdy są    Wychudła od głodu    liszka , wemknęła się ciasną dziurą

rzadkie i zdadzą się niby wełniane, pogoda będzie. Haur. do śpiżarni ; gdy się objadła, nie mogła zaś nazad wy-Sk. 107. WEŁNIARZ, a, m., co wełną robi,    wełnę    leźć. Ezop. 20. Ja    się tu tylko tak wemknęła, matka o

przedaje, wybijacz wełny; Boh. wlntepec; Sorab.    1. wo-    tym nie wie. Teat.    50. b, 50. Wemkńąłem się szczę-

wmiski ; Carn. vovnâr; Croat, vunâr, vunoperecz, vu-    ściem do niej. ib.    6, 87. Zazdrość na kształt węża

nopredeez, vunotersacz, vunovasecz; Rag. vunnâr; Bosn. wmyka się    w    ludzkie serca. Jubi.    Tel. 525.

vunnar, koji vunnu nacigna ; Slav, vunàr; Eccl. boj- "WEMIK, n.    p.    taśma u smuklerza    rozmaita:    w wemik,

naps, BOJiHOnpOAaBemi, BOjMHHOnpoAaBeu-Ł, BO.iH00HTe.ib; futrowana,    w    bugler, w wężyk,    w oczka,    w ząbki, i

Ross. mepcToôiïTeab, mepcTOôoH, ber SoUarbeiler, 26oIl» t. d. Magier. Mskr.

bereiter, SoUfyanbler. Włod. ‘Wełniarstwo Rag vunnav- WEMLEC, wmeł, f. wmielę cz. dok., mieląc wpuścić, ÿt*

stvo ; Eccl. BOjïHOA'b.iaHie lanificium. WEŁNICA, y, z., itcttunaljlen.

ziele, Anthyllis vulneraria, gatunek solnika ; owce je lu- *WEMPJR , ob. Opiór.

bią. Kluk. Dykc. 1,42. SoÜblume, SBunbfraut.— 1. WEŁ- ‘WEN, WON, ‘WAN, WENDER, (ci. wędrować, wędruj!); NISTY, a, e, WEŁNISTO adv., wełnę mający na sobie,    (Boh. wen, tahnè, wanèk fuga, wnć extra, wenku fo-

-O c

, wné

wełną okryty, trolltg; Boh. wlnatÿ; Sorab. i. womaté,    ris, zwenku » z dworu, ze wsi, n. p. zwenku o mé-

wowmoyité; Slov. chłupaty , piny winy; Rag. vunnast;    sta priśel, ze wsi do miasta); Slov. wan,

Croat, vunàszt, (vunenoszt lanositas); Ross• mepcTHCTbiił,    foras, foris, extra, wenku exterius; Sorab. 1. wôhn-,

BopcHCTbiH. Grzbiety owiec wełniste głaskała. Przyb. Ab.    (wohn-, won-» wu-, wy-, n. p. wonneszu, wonno-

58. Wełniste bydło, jako owrce, lanicium. Cn. Th. 1254.    schu, wuneszu, wunoszu wynoszę, wuwabicż, wohn-

SoHettöiel;, ®d,iafoiefy. Wełnista łodyga, krótką lecz kę-    wabicż wywabić; hwon, foras, hwanku, hwonkach,

dzierżawą wełną pokryta. Jundz. 2, 14, c. lanatus. —    wohnkaeh foris; won, won; (Sorab. 2. fwönka, fwön-

WEŁN1STY , a, e, WEŁMISTY ; Sorab. 1. zmohicżkwa-    kach, w'ot wönka, wot wönkaeh z dworu); Catn, von

nó , zmohicżkwetó ; (Sorab. 1. wählende volubilis)-, Bosn.    vonkej, voni, vunkai, zuke ! (vonder * przecież); Vind.

valloviti ; Rag. valovit, väni, (ob. Walny); Ross, bojhh-    vun , vunse , vunkai, vunsem , vunsi, vunsai, (Vind.

CTbiîi , bojhobhS , BjaeMbiii ; Eccl. KAtHiein , BOMOBa-    vun » wy, vunbiti » nie być u siebie, cf.    wybyć; is    vun

Teaeofc, B.iaarejieH-L, BOJMHTejnrfc ; pełen wełnów, fali,    ex, vune, svuna » z dworu, je vun *    już po wszys-

»üU fallen, Sogen, traöenb, toogenb. Jak niebezpieczna    tkiém; svuna » wyjąwszy , krom, prócz; vender, vuner »

pływać po tym wełnistym morzu świata tego. VV. Post.    przecież); Croat, vùn, vân foras, vune foiis, (zvan,

W. 84. Wełnisto szumieć, Sorab. 1. zmochugu szo (cf.    zvana, zvanka extra, praeter, vendar, ter vendat ta-

zmódz) ; Rag. vagljatise flucluori ; Eccl. BOJmyroca, Bia-    wen); Slav, navân, (izvan »zewnątrz); Rag. Tan, (izvàn,

loca

fluduo, BJiaro fluctuate facio. Wełnisto strzępiony.    vani-foris)', Bosn. vanka, na duor, (izvan, vanka foris,

Cn. Th. 1254, cf. buchasly. — “WEŁNOBOGATY, a,    isvagni, izvanski exterior); Eccl. in,ni; Ross. bohi 1

e, n. p. Wełnobogate owce. Oliv. Wirg. 452, mollenrdcb.    (bohhhh zewnętrzny); precz, treg,    fort!    Józef zostawił

_L "WEŁNOŁOMNY, a, e, flucti fragus. Cn. Th. 1127,    suknią w ręce jéj, uciekł, i bieżał    wen!    Budn. Genes,

et 1254. toeUenltre^etib, toogenbredjenb; Eccl. BOjmoitpy-    59, 12. Gdy już poźno było, poszedł wen z miasta.

rnnJio, Graec. xwpaavyr], quo frangiłur flucius. ‘‘WEŁNO-    Budn. Marc. 11, 19. Zebr. Ow. 41. et 99. (Slov. Kto

NOŚNY, a, e, n. p. Wełr.onośne owce. Zab. 1, 188.    neni zwań, néch idé wan »kto nie jest wezwany, niech

JVör. “WEŁNONOSZNE trzody. Otw. Ow. 255 »WEŁNO-    pójdzie precz; cf. gość na bankiet nie    proszony,    nie

NOSZE stada. Otw. Ow. 128, lanifer-, Croat, vunonoszni,    bardzo bywa uczczony; kogo nie proszą,    tego kijem    wy-

(vunokosen lanicatus), toolltrogenb. “WEŁNORODNE by-    noszą). Niechaj mi ten nie będzie    przyjacielem, niech

dło Otw Ow. 544, rooflbrtltgenb, toolleraeitgenb; Rag. vu-    się foruje wen! Weresz. Reg. 118,    (Vind.    pobenfe, po-

norodni — “WEŁNOWŁADNY n. p. Neptun. Tr. Tel. idi prezh , jidi spoti, jidi prezh, stnebi fe od tod, jidi

83. pan morza, WllenWwfótltb.    isJjred ozhi)’ Sok ten robaki w uszu zabija * wyrZUCa

wen.

się wespół do *ścia spiesznego w drogę. Krom. 10. oor« roćirtśS ! Starsi przodkowie nasi miejsca odmieniali, Gdy się mieli prowadzić, mówili : wen (a ztąd wywodzi: Klonowicz imię Wandalów')! — Wender, wender Aryani, wnukowie Belzebuba! Kclioiv. 120. Fora z Polski, wy zdrajcy raczej, nie syno'wie, wender za oba światy! ib. 121. Przychodzień nam siadłszy krainy, Wender dawni mieszkańcy, każe iść z dziedziny. Nag. Wirg. 521. Do piekła też wender sami; descendue. Brud. Ost.

Sienn 135. Wen dalej, jest słowo pobudzających Geogr. 3, 184. beliebig; Boh. Benâtky ; Carn. Wenędke :

Vind. Benetki, Benetek ; Groat. Benetke, Benetki, Mlć-czi, G. Mletakôv; Dal. Bnetczi , Mlèczi ; Hung. Venen-dalój! Klon. Wor. 52. cze , Velentje; Bom. Bnetke, Mnetke; Hag. Mlózi ; Slav.

Venecia ; Hoss. Betteitia. WENECKI, a , ie , $enebtfd) , SSenetianifdjl ; Bok. Benâokÿ; Vind. Benezhko ; Croat. Be-nechanszki, Benechki, Benetanzki, Mletachki ; Hung.Ne-nasze po- léntzei; Dal. Mletaczki ; Hag. Mletacki ; Bosn. Bnetaçki ;

Boss. BeHeuiflHCKM. Szlachta Wenecka; Bzplta Wenecka. Dyke. Geogr. 3, 184. WENET, a, rn., z kraju tego ro-

7. Won ztąd, bo ci drogę po-    dowity, ein $enetianer, bem Sanbc ttadj; WEŃECYANIN,

każę! Teat. 8, 114.

73. c,

sala: nie chcę aby sie w niej znajdowały kobiety; mi ztąd! ib. '23/61. ib. 62. żebyście mi się na oczy nie pokazali! ib. 27. c, 46. Jędzo piekielna, won mi z domu, ani mi się więcej pokazuj na oczy. ib. 52. d, 15; Won mi bieda z mój chaty, na zawrze cię się pozbędę! Teat. 54. b, 11. WEŃ * w niego, tit t(m, an tytt, auf ityn. Gęstym pioru-

n! won! z domu, dyablieo ! ib.    WENETCZYK, a, m., z miasta Wenecyi rodowity, ein

ib. 11, 119.    Co tu porabiasz! wszak to moja    $enetta;tcr ber Stabt nad); Bok. Benatean ; Corn. We-

w’on

raz

254

WEŃ - WENECYA.

WENECKI - WEPCHNĄĆ

nedzhan; Croat. Benetehan , Benetanecz, Mleohanin , Be-Won mi ztąd za- nechan ; Hung. Velentzeiek; Dal. Mleczànin; Bosn. Mne-cjanin , Bnecjanin, Bnetak; Slav. Venecjan ; Hag. Mie-cjanin ; Hoss. BeHeuiflHHHŁ ; Ectil. BeHeuiffHHirE, Bette-THK’B. WENECYANKA, i, i., kobieta z Wenecyi, bte 33e« netianerimi ; Croat. Benechanka; Dal. Mletkina ; Hag. Me-letkigna ; Hoss. BeHettimiKa. nem weń uderzył. Uslrz. Troi. 104. Siódmego dnia jest WENTYLATOR , ob. Wiatropęd.

odpoczynienie, żadnej roboty nie poczynaj weń. Radź. WENUS, a, m., WENUS, G. Wenery, z., WENERA, y, z., Deut.    5, 14.Grzechu żadnego przeczysta panna nie mia-    g. 1) Wenera bogini miłości, małżonka Wulkana. Kras.

ła ,    ani    weń wpadła.    Sk. Żyw. 2, 114.    Zb, 2, 570. 23enu$, bte ©uttirt ber Siebe; Bok. Krasopani,

WENCESŁAW, ob. Wacław.    Zyzllia; Slav. Krésopani ; Carn. Krasniza , Zhistlika, Siba

**WENA poetycka, z Łac., duch poetycki; bie ppeti)ct;e    (sibel * kolebka, siblem, sibati « kołysać); Vind. Kra-

3tber, 5)id)terfraft, ®td)tcrgetft. Któraż odwilży Muza oschłą    fniza , Fenulh , lubesni buginja; Hoss. BeHepa ; Eccl.

wenę, Ze mi wiersz z pióra tak gładki wypłynie, Jak    Ta40, Üa4a, (ob. Ład, Ładon, ładny). Chwaliły narody

twój! Min. Ryt. 3, 345. Stój płocha Muzo, nie twej to    Słowiańskie Wenere, nazywając ją Zezylią. Krom. 55,

robota weny, Wskrzesać lubieżnym tonem Cejskiéj fletni    Bzidzilią. Biel. 34, Zizilią ją zwali, i modły jej dla pło-

treny. Hor. 1 , 186. Nar.    du czynili, i wszelkich rozkoszy cielesnych od niej żą-

WENDA, ob. Wanda. WENDEB, ob. Wen.    dali. Stryjk. 136. Rodzice moi z Cypru tu się z boginią

WENDETA, WĘDETA, y, i., (Łac. vendere); * tandeta;    Wenusem    przenieśli, a Wenusowi    służyć nie mogą jeno

Boh tarmak; Vind. kupzhuvalifhe, kupzhlivarsku ter-    niewiasty    na nierząd oddane. Sk.    Zyw. 2, 97. Wenera

shifhe; Hoss. 40CKyTH0Îî pa4'B, $robel»tarft, ber Strobel,    pianorodna. Zimor. Siei. 278. —    g. Wenus, Wenera,

£anbelmavft. Widziałem na wendecie czystych rzeczy siła. tr. miłość cielesna, fletfcbltcbe Siebe. Od Bachusa pierwszy Alb. na Woj. 5.    Wendetę trzymać,    wendetą się    bawić,    zaraz stopień do Wenery zakazanej.    Warg. Wal. 36.

wendetarzem być. Cn. Tli. 1235. — Fig. Urzędy    i go-    W tak podeszłym wieku jeszcze    używał    Wenery. Budn.

dności na pokupną wendetę brzydkiego targowiska wy-    Cyc. 23. Dzięgiel chęć do Wenusa tłumi. Syr. 91. Boże

kładasz. Krom. 186. (kupczysz niemi , szachrujesz). —    drzewko do Wenusa potężnie pobudza. Syr. 370. Dla

Aliter: Polska jest wędetą wszystkiego świata. Lek. A    miłości i    Wenusa.... Syr. 823.    Pilnuj, by syn twój

4 b. targowiskiem, $attbel$pla|). WENDETARKA , i, z.,    umotany    jedwabnym Wenusem,    nie ieda jaką nie-

tandeciarka, przekupka starych gratów ; bte Utriiblertmi,    wiastę porwał. G licz. Wych. Bib. Niech się strze-

$cntblertmt; Boh. tarmarećnice; Vind. kupzhuvauka, kup-    że pani Wenery, kąpiąc się w wodzie. Syxt. Szkł.

zhlivarza, tandlarza, bragnarza. WENDETARSKI, a, ie ,    259. (sprawy cielesnej). — g. 2) Wenus, gwiazda, ber

do wendetarza czyli tandeciarza należący, ütröblcr«, £att«    planet, bte SSettlrô. W koło słońca są okrągi Merkuryu-

bler*. Dudz. 67.    WENDETARZ, a,    m., tandeciarz, ber    sza, Wenusa, Marsa. Rog. Dos.    2, 277.    Wenus płaneta

ütröbler, ïanbler;    Boh. tarmarećnjk,    śantroenjk ;    Carn.    mniejszy jest od ziemi 40 razy.    Chmiel.    1,173.— g. 3)

martalos, (ob. Martauz) ; Vind. kupzhuvauz, kupzhlivar,    Wenera ryba, ob. Krzywoszczek. WENERZYNY, WE-

tandlar, braguar, berantezh ; Hag. starexâr; Hoss. äoc-    NUSOWY, a, e, do Wenery należący, 5Semtä * ; Hoss.

KjTHHKt. Przekupnie, wendetarze, lóźni ludzie etc. Vol.    BeHepHH'B. Wyniesienie pod brzuchem u dorosłych ko-

Leg. 3, 53. O rysztunek wendetarza pyta. Alb. na Woj.    biet włosami pokryte, górką Wenusową zowią , mons

2. Wendetarz szat, eût fôletbertrôbler, wendetarz księżny,    Veneris. Krup. 2, 157. Kunszty Weneryczne. Tward.

ein Südjerlröbler. Cn. Th. 1235, cf. antykwaryusz *bu-    Pasq. 15. Wenerzyna ksieni. Chrośó. Ow. 294.

kinista. WENDETNY, a, e, tandetny, Strobel«, îcutbel *. WEPCHNĄĆ, cz. jedntl. Wpychać niedok., wtrącać, hinein Wendetne starzyzny. Haur. Sk. 217.    fłopfert, ftoßert ; Boh. weepati, wstrćiti ; Vind. notervpe-

WENECYA, yi, i , kraj i miasto we Włoszech. Dyke.    hati, notersapilati , notervpilati, notermafhiti ; Hoss.

W E RDON - WERYFIKATOR. 255

WEPRZEĆ - WERDO.

BüHxaTL, BniixHBäTL, nie pozasypiali odzywają sie do siebie werdo ! Moqier. BCH3HTb, BOH3aTb. Postrzygł go ido klasztoru wepchnął. Mskr. — WERDON, ob. Fordan , Fordon.

Sk. Dz. 870. Karola wielkiego syn Ludwik mianowany WERDUNEK, ob. Wiardunek.

Od synów swych własnych był do wiezienia *wpchany. WEREK, rka, m., 1 ) podniesione miejsce w izbie z desek Kulig. Her. 66. (wepchany,    wepchnięty).    Idźże do    tur-    do sypiania.—2) Łóżko na wysokich nogach. X. Kam.    cf.

my, kędyś innych wpychał.    Zab. 15, 277.    Samego    nie-    wyrko, eine 2trt 0d)laf » 23(infe.

poczestnie wepchną do ciemnicy. Groch.    W. 174.    Nie    WERESZKA, i, i, strzała przyłomna ,    (cf. brzechwa);    etu

wiesz jakim ona sposobem    mogła te listy    wepchnąć do    abgebrochener Çfeil. Tak się go imię,    kiedy trafi w miej-

mojej stancyi? Teat. 5, 131.    see wereszka, jak ta co ma żelezce. Zab. 45, 219. Strza-

WEPRZEG cz. dok., WTpierać niedek., przypierając wcisnąć, > je^> się po ziemi czołga, jeśli łuk nie tęgi, Jeśli wparować, hinein brdngen; Croat, upreti, upiram ; Bosn. wereszka, trudno jej niebieskie kręgi Przeszyć. Pot. uprjeti; Rag. vprjêti, vpirati ; Ross. BnbipityTb , (Bnepim>, ^ocz- 566.

BnepaTb * wpoić). Egiptu czelne wparł bóg panieta w * WERE! A, ob. bereta. WERG1ELT, ob. Wargielt. głąb morza. Gęb. Hym. 296. Natrafił nad brzegiem Jor- WERSAL, u, m., WERSALIK, u, m., WERSAŁOWA litera , wielka litera , początkowa. Dudz. 67. ein $erfalbuclp ftabe, ein groper Śn^ftabe; Ross. npoimcHaa óyKBa. Wersalik w drukarni, litera wielka w każdym gatunku pisma. Magier. Mskr.

BntXHyïB , BntXHBaTL, BHHXHVTb,

danowym wielki lud, który ciągnął na pomoc buntownikom , i wparł je w rzekę. Jer. Żbr. 137. — Fig. tr.

Wiele było spraw za Zygmunta Augusta, że wpierano długi, biorące się do przysięgi i świadectw. Czach. Pr.

2, 174. (wmawiano    gwałtem) narzucano). — Wpierać    WERSAT, a, m., bieglec,    bywalec, ein (Erfahrner.    WER-

się, wciskać się; ftd) einbrcingen, etnbringen. Introrumpo,    SA TKA, a, z., bywalka,    eine    (Erfahrne, ©ewanbte,    SBefdjla*

wtargam, wciskam, wpieram, wdzieram się w co. Macz.    Owe Warszawianki, które w sąsiedztwie naszym

W Wołoską ziemię    się wpierał królowi Matyasz. Biel.    nazywają wersatki. Mon.    68,    683. lysiąc o nas    powie-

399. Ten człowiek    się we mnie wpierał, że" mnie zna.    ści szkodzących rozniosły Te    wersatki, które już    z mi-

Boh. Kom. 3, 206. natrętnie wmawiał we mnie.... Co    Jostek wyrosły. Tręb. S. M. 124. _

za bieda dziś na mnie, wszyscy się dziś we mnie wpie- 'WERSZEWA, ob. Warszawa. WERSZT, Warszta. rają, czy namówieni? ib. 1, 69 *    [WERTEB, u, rn, 2], WERTERA, y, i, manowiec, kręta

WER' ob Wir    droga ; [Ecd, BpLTiEi spelunca 2] ; Ross. yxaôb, yxaôeijb,

WERBEL, bla , 7»., trelujące uderzenie w bęben , z Niem., ber SBtrbel trn trommeln; (Carn. vérbâm » gmerzę rękami).

Żeby trochę i w bęben choć werbel jeden zastukano.

Mon. 65, 301. Wybijać werble. Tent. 28. b, 4.

WERBARZ, WERBOWNIK,

Slov. werbownjk ; Sorab. 2. werbar ; Vind. nashouni-rjavez , shounirski svat; Ross. HaóopmmcL ; zaciągający do wojska rekrutów, z Niem., ber Sßerber, Anwerber ber fftefruteit. Werbarze wywodzić się mają, że są w służbie Rzpltej. Vol. Leg. 4, 504. Pewnego wieczora dwóch ludzi mię obaliło , a potym kazali mi iść za sobą ; byli to werbownicy. N. Pam. 2 , 1 50. WERBOWAĆ cz. niedok., zawerbować, zwerbować dok.\ Carn. bêrmam, vermam ;

Vind. verbati, v’sboud jemati, nashounirjati ; Ross. Bepóo-BaTb ; do żołnierki zaciągać, werben, nnwerben. Niech za grosz wymuszony werbują tysiące Zbrojnych zabójców, zgubą narodom grożące. Zab. 10, 240. Kto nie ma listu przepowiednego, temu nie godzi się werbować. Vol.

Leg. 594, (cf. wolny bęben). Dotąd brano ludzi gwałtem ; ale że nieprzyzwoitość tego zwyczaju uznana. odtąd wolnie do żołnierki werbować będą. Pam. 83, 2,

65. WERBOWANIE . WERBUNEK, ku, m.; Boh. wer-bunk; Vind. nashounirjanje, shounirska svatnia, v shoud loulenje , jemlenjé , berbanje ; baß SBerben, bte SBerbung.

Werbowanie, rekrutowanie, etc. Papr. W. 1,480. WER-BOWN1CZY, a, e, do werbowania należący, SBer&e * , n. p. Werbownicza komenda.

‘WERCHOWNY, ob. Zwierzchny.

WERDO ! Niem. SBer ba? Gdy statki nocują, Stróże aby wdzić. WERYFIKATOR, ob. Sprawdziciel.

yxaôima, 2lbweg, Irrweg , ber ftcb brefrt unb fcl;langelt. Przewodnik zdrajca naprowadził wojska nasze w tak przeklęte werteby. Tward. VT. D. Niedostępne werteby gdzie \V ciemnym parowie Jest wycieczka bezpieczna. Bardz. Luk. 57. WERTOWAĆ , ob' Wartować.

a, m.; Boh. werbir, zbjrąk; WERWAĆ się rec. dok., Wrywać się niedok., nagle wedrzeć się, wpaść ; plbpltcb etnbringen , entfallen. Tatarzyn gdzie się werwie, tam łupi i niszczy. Żarn. Post. 13. Werwą się miedzy was wilcy okrutni. Nrbst. Art. 30. Gdyby wilk werwa! się w trzodę między owce, najemnik ucieka, nic się zastawić nie chce. Glicz. Wych. D.

3.    W niebezpieczeństwie zastają skarby, zewsząd werwać się do nich usiłują. Żarn. Post. 104 b. Werwała się między one żołnierze, bieżąc do kościoła. W. Post. W. 2, 150. Usłyszawszy wołanie u sadu, werwali się tyłem. W. Dan. 13, 26. Wodą w ‘okręciech wrywali się na wyspy, aby na nich szkodę czynili. Jer. Zbr. 110. (napadali). Kędy się cielesność, to powietrze a zaraza narodu ludzkiego werwie, już tam krzywda panuje. Warg. Wal. 120. Litwa w granice państwa Ruskiego wrywać się poczęła. Papr. Ryc. Wrywał się Datan na urząd Aaronów sobie nie zlecony. Klon. Wor. 11, (ob. Wtręcień, wdzierca, właz, intruz). Żebym się nie zdał werwać w cudze żniwa, przestanę na tym.... Min. Ryt.

4,    5. Grzeszą przeciw uszanowaniu dla starszych ,* częstokroć im się w dyskurs wrywając. Mon. 65, 11. Wielka swawola pokojem długim była się werwała. Otw. Ow. 655 Uebcrnutth war eingertffen.

WERYFIKACYA, WERYFIKOWAĆ, ob. Sprawdzenie , spra-

WERZNAć, f. werznie ez. jedntl., Wrzynać niedok. ; Vind. vresati, notervresati, notersaresati, vreshuvati , notersa-reshuvati ; Croat, vresüjem, vrezalszem ; Bosn. urizati; Ross. Bpt3aTb, Bpi>3UBâTb ; wrzezać, wkrajać, wcinać, wkarbować, einjdptetbeu. Hrbst. Lek. L 5. Odlegość od werznięcia na czopy (©infdjnitt) do tylnej linii szpony. Jak. Art. 1, 331. sares, vresba , vriesanje , noterresanje : Bosn. riz, uri-zak; Bag. rjez , urèzuk, ùrezanje. — g. Reo. Wrzynać sie, ftd) emfc^nciben, einbringeit. Stal niespocznie, głębiej się bystrym płytem wrzyna. Przyb. Milt. 186. We-rzriięcie się wód w te wszystkie ziemie , które ocean oblewa. Mon. 70, 50.

zumiałbym, że na tych aktach. Teat. 19. c, 152. Górce w zamku czynił wesele. Fatib. M. sprawował wesele. Wilia przed weselem. Ross. AtBiminHKb. Gody po weselu ; Boh. prjnos, (cf. przenosiny), repołia. — Prov. Nie rady kury na wesele, ale muszą. Rys. Ad. 13. nierada koza na targ, ale musi; (cf. z musu cnota). WESELIĆ, ez. niedok. ; Boh. Werznięcie, Vind. ries, vres , noter- weseliti ; Slov. wesel if ; Sorab. 1. weszelu ; Carn. vesélim ;

Vind. vefelit, nafladuvati, (veleluvati * wesoło wykrzykiwać); Croat, veselim, radujem , (cf. radować się); Bosn. veseliti : Rag. vesselitti, uzveseliti , obesseliti ; Ross. bc-cejiHTb ; rozweselać, wesołości nabawiać; erfreuen, frÖfp ltd} machen. Wino weseli ; pij wielebny ojcze ! Kras. Ant.

70. Wcześnie was weseli przyszłe szczęście. Teat. 48. ‘WĘSATY, ob. Wąsaty. WEŚC1E , WNIJŚCIE , ob. Wnijść. ^ b, 38. Bóg widząc światło dobre, którem świat zwese-WESELE , a, n. ; Boh. weselj, weselka ; Slov. weselj ; S’o-    lił, Wraz światło od ciemności wpół *krężu oddzielił.

rab. i. weszele ; Sorab. 2. wäszele ; Carn. vesêle; Vind. vefelje , vifelje , radost, shelje; Croat, vesélje , dragoszt laetitia ; Rag. vessèglje ; Bosn. veselje, radost; Ross. Be-ceaie ; radość, ukontentowanie; greube, Vergnügen. Napełniłeś mię żalem i weselem ; raduję się słysząc o tak zacnych posługach , a zasię żałuję tego , iż tak wielka cnota zapłaty nie miała. Orzech Qu. 455. Febus swą lutnią bogi cieszył, i czynił wesele Jowiszowi, gdy wściekle pobił dziewięćsiele. P. Kchan. Orl. 1, 56. Wszyscy wierni tego z weselem używają. W. Pst. Mn. 282. (cieszą się z tego). Przyjdzie po tym weselu prędko się zasmucić. Pot. Zae. 6. Wesele w płacz. Cn. Ad. 1227. Za trzy dni wesela; aż do śmierci smutku. Pot. Arg. 619.— § Wesele, uczta, biesiada, gody, festyn; Ross. nnpii, niipytiiKa , imp-aiecTBO, (ob. Pirog) ; eine Suftbar* fett, eilt geft. Gdy Przemysław zapustne szalone wesele bezpiecznie odprawował, zamordowano go. Stryjk. 326. Ceszarz Turecki prosił Zygmunta na wielkie wesele do siebie , t j. na obrzezanie dwu synów swoich. Biel. 525. — $. Wesele, małżeńskie wesele, małżeńskie gody, swadźba, Boh. swadba , hod swadebnÿ, sńatek, (cf. zjęoie, zjąó, cf. zięć); Slov. weseli, swad’ba; Sorab. 1. quas, kwasz, (ob. Kwas); Sorab. 2. sważba; Carn. svad-ba , shenitwa , olizèt ; Vind. shenitva , shenitje , ohzet, hoset, shenituvanje, shenitnost, shenitnu kofilu , hose-tnu gostuvanje; Croat, szvadba, pir ; Dal. pir ; Bosn. pir, svndba; Rag. pir, svàtba ; Slav, pir; Ross. 6pau-Hun mips . ópatcb , ópatw, ópaKOceueTattie , Cßa4b6a , HceitHTBa, /KOHHTbóa ; Eccl. ópaKonpHuacrie, Bp.wbciuo , jnoóoBHhiH rtup'b, ÆtoôoBacHb, Aioónemri, aiogikk agapae), bte $od)}dt. *Przypodobane jest królestwo niebieskie człowiekowi , który uczynił wesele małżeńskie synowi swemu. Sekl. Math. 22, (not. «gody albo swad#). Odprawiono wesele małżeńskie hrabi Kampany i księżny Izabeli. Ustrz. Kruc. 2, 598. Książęta Litewskie na tym miejscu, wesele małżeńskie odprawując, godowali. Stryjk. 522. et 340. Nie darmo Polszczyzna nasza szczególnym chrzci akt małżeński weselem, chcąc pokazać, że nie ma wesela nad to , które światu sprawą najwyższego jest podane. Swad 2, 90. Alb. Radź. Wesele niesłusznie nazywałoby się weselem, żeby przyjaciele nie mieli się spoinie ucieszyć, i jeżeli kiedy uczty i festyny są przyzwoite, ro-

256

WERZNĄG - WESELE.

WESELIĆ - WESELNY.

Przyb. Milt. 219 (wesoło oświecił).— §. Recipr. Weselić się, radować się, bądź to na sercu, bądź powierzchnie pokazując dla jakiego nowego przypadku, Sorab. i. weszelu szo, zweszelu szo, Sorab. 2. wéselisch szé; Vind. vefelitfe ; Croat, vpszelitisze ; Slov. veselitise; Ross. noBeceanTbca ; Eccl. BeceaoBaTti , pa^OBaibca, aiiisokl-cTKOKaTii, AiiKon vm, ftd) freuen , frofjltd) fei)it, luftig fet)u, ftd) erfreuen. Wac Panna się będziesz weselić, skakać, radować. Teat. 28, 56. Śmiechy, żarty, zabawki, czułe a niewinne, Niechaj liczbę zbyt małą dni naszych przedzielą, Zli silą się weselić, dobrzy się weselą. Kras. List. 2, 100. Niema nic lepszego pod słońcem człowiekowi, jeno jeść a pić, i weselić się. Budn. Eccl. 8, 15. Ztąd się wesel i raduj , iż się to z tobą nie stało , co na nieprzyjacielu widzisz. Star. Ryc. 50. Nie masz się z tego weselić, iż się ludzka krew' rozlała, ib. 50. Ze z tego nabycia nie będzie się weselił i trzeci dziedzic. Rej. Post. G g g. 2. Szlachta weseli się z tej wolności, że mogą urzędy dzierżeć. Modrz. Baz. 494. (cieszy się , z ukontentowaniem używa tego, ber 2Xt>el erfreuet ftd) ber greifyett ). Biskup, Opat i ksieni, którzy się z stanu rycerskiego weselą , gdy będą wybrani, pierwej lenno od króla , a potym staranie duchowne od kościoła przyjmować mają. Szczerb. Sax. 50. (którzy się rycerskim stanem zaszczycają, bte ftd) be$ 9łitterft(inbe3 erfreuen, bte ben Sorjug babe« / uum'9îtterffanbe ju fe^nt. — %. Dziś Ixio-now syn Pirytous weseli się. Zebr. Ow. 300. (żeni się , wesele sprawuje, er mad)t beute ^odjjett). WESELECZKO, a, n., demin. Nom. wesele* małe gody, ettte fletne )pod)jett Na swoim weseleczku wyskoczę sobie. Teat. 52. b, 13. — (WESEL1NI, herb ; pień, na nim się łapami wspiera pies morski w koronie z ogonem rybim , łańcuchem do pnia przywiązany ; pod tym linia w poprzek, a pod nią ryba nakształt karpia. Kurop. 5, 55, ettt gettMjfe# Söappenj. — WESELNIE, a, m„ sprawca wesela; Eccl. 6paKOTBOpme;ib, 6paKoyKpacirre.ib ; lub też gość weselny, godowy, ber £ocbjettgeber ober £>0d)iettgaft, (^odjjetiler) ; Garn. svat, (ob. Swat) ; Croat, szvàt ; Rag. pirnik, svät,

f. svatbeniza, pirniza ; collect. Vind. fvatovfhna ; plur. Croat, szvati ; Slav, svatovi (godownicy). I sami wesel-nicy bogaci nie byli Bint. Post. 197. (państwo młodzi, bte Brautleute). WESELNY, a, e, do wesela należący,

W ESIK - WESOŁY.

W E S P N I E - W E S P Ó Ł.

257

sztyk) ; (Sorab. i. wzwèszelné ucieszny) ; Sorab. 2, wâ-szeli ; Carn. vesel ; Vind. vefelen , vefiel, velel, vefeli-ten, rezvefelezhen, gmeten, gmetnovolen. radosten, nafla-dliu , lufthen ; Croat, veszi!, veszelo ; Dal radosztan , (vesel jucundus), vessel; Hung, vijgh ; Bosn. veseo, - la, -lo, voseo, rad, radostan ; Rag. vesso. -ela, -êlo; Slav, veseo, -la, - lo ; Ross. Beceauö, Bece.ienLKiil ; Eccl. .1 io 6 n n p a 3 4 h c t b e 11 h u u, pełen ukontentowania, wesela, radości; frityltd;, rngmigt, luftig, »oil g-reube. Humor mój jest wesoły, śmieję się nieustannie ; ale w pewnych okolicznościach ostrożną też jestem. Tent. 56 b, 92, Boh. weselomyslny. Skłonnych do śmiechu wesołemi zowiemy. Zab. 12, 277. Dudz. Wesolutki jest ten młody panicz. Teal. 20, 69. Coś mi Wc Pan dzisiaj wesolutki jesteś, ib. 15, 45. Wesół, gdy drudzy płaczą. Cn. Ad. 1228, (cf. wszyscy głód cierpią, a on bankiety stroi). Nie każden wesół, co śpiewa. Rys. Ad. 48. (śpiewa po niewoli, wolałby płakać, z płaezemby o tym weselu powiadać). Wesół pan , kiedy pijany. Wad. Dan. 116, ( cf. stroi baba firleje, gdy sobie w czubek naleje, cf podw-eselić sobie). Wesoły, jak gdyby królestwa niebieskiego dostąpił. Mon. 71, 594. Każdy się eieszY, każdemu wesoło. Auszp. 17. W pałacu wesoło z sobą byli. Sk. Dz 752, Vind. dobre vole, cf. ^dobra myśl. — § Weseły, wesołość pokazujący ; Eccl. ueee-40B3opHbii!, Bece403paunbiH, Becc40ouecHbiii, beiter, früh« ltd), dnjScrlid) luftig unb i'crguügt. Przyjmij wesołym czołem robote moje. Gosi. Gor. praef. Wesoluchna mina patrzy. Teat. 56. c, 58, Eccl. Bece.î03pK>, Graec. ■/anonim. Wesoło patrzyć, na twarzy pokazować wesele. Cn. Th. 1256. Każda w- koło rzecz w eseluteńka I pogodniejsza, niżli wiosienna jutrzenka. Przyb. Ab. 25. —■ §. Active: Wesoły, wesele czyniący, radosny, uweselający, luby, przyjemny : Eccl. BecejoTBopiiBufi , erluftigcnb, erfmtcnD, Iu« fttg , frobltd), augeiulmt , Itebltd;. Do wesołości zachęci wesołe miejsce, muzyka wesoła. Zab. 12, 278. Dudz-., (Eccl. Bece.ïOCJOBiibui, Graec. /aoolóyoę ; Boh. weselo-hra koinedya). Klasztor ten jest na pagórku wesołym. Warg. Radź. 21. Dyament, wesoły kamień szacowny. Rzecz. ZŁ C b. Wesoła nowina. Ld.

godowy, .^Oiftjeit* ; Sorab. i. weszelné, kwaszné, (ob. Kwaśny, Kwas; ; Vind. shcnitni, hosetni ; Croat, szvalbeni , pirni ; Dal. pirni ; Rag. pirni, svatbeni ; Slav, pirni ; Ross. ópamibiH , no4B’fcHeMMÎi, ( cf. wiano ) ; Eccl. CBaAeÓHuft.

Dar weselny, który oblubieniec oblubienicy daje. Szczerb.

Corn, jutrina, ( cf. jutro,i. Dzień weselny przyszedł Zab. 14,517, pirni dni;. Weselny pierścionek ( Vind. sheniten perstan, nevesten perstan, ve-stnik , viestnik). Odzienie weselne. Sekl. Math. 22, not.

• weselu przystojne». Weselna piosnka, epithalamium.

Marszalek weselny, ob. Marszalek. Jak śmiałeś śliczną dziewkę od związków oderwać weselnych, Wykraść niewiastę , krewną bohaterów dzielnych? Dmoch. I. 1, 69 Eccl. Kpa40ÓpaiiHHK,L. KOTopuś 0Kpa4biBaeni 6pai;T>, t. j. o6py»ieHHyio 4pyroMv ncurbcTy pasT-itnaeTii, ópanoKpa-4eu-B. — fWĘSIK, ob. Wąsik. — WESŁAĆ ci. dok.,

Wsyłać niedok., posyłać wewnątrz czego; Vind. noterpo-flati, noterpofhilati, btncln jdptfen, dtifdńcfett). — WESOŁA, herb; pas na ukos ku lewej stronie na dół, szachowany w białe i czerwone pola. Europ. 5 , 55 , ein Qemtffe« * Sßappen. WESOŁEK. ‘WIESIOŁEK, łka, m. ;

Vind. vcfelnik , nafladnik ; Croat, veszelyak , veszeTitel ;

Rag. vesegljaak , vesegljâk , vessegljâk ; Ross. yßecejH -re.it>, BecejmaKTi, pa3ryjiŁ ; Eccl. pa40CTOTBopeux; 1) uweselający drugich, cm gufttgiuacber, @paßmad;cr, litfti* gcr Sritbcr, hilarulus , valgus Polonicom sic vocat etiam ascaulas, ßdicines etc. Cn. Th. 1256. ein 23anfelfanger,

6pie!ntaim, ( cf. smyk, rybałtj. Oni wiesiołkowie, co skakali z niemi , Idą też gonionego nadobnie za niemi.

Rej. Wiz 162 b. Rozkosz wesołków swych gubi. Stnjjk.

Gon. Bo —§. 2) Botan. Wesołek, Blagacz, ob. Wie-rzbówka , ziele. Syr. 1445. Ćwikła Pomorska, Wiesiołek, smętne czyni wesołemi, alypum. ib. 1517.

z., kobietka wesoła, żartowna, drugich uwesclająea, eine luftige S®étbëperfon. Tr. , Rag. vesselizza ;

Ross. yBecejiHTC.ibHHU.t. WESOŁOŚĆ, sei, £.; Roh. weselost : Sorab. 1. weszowofez , weszilofez, weszele, we-szelofcż,    ( zw eszelnofcż juc.unditas ) ; Vind. vefielnost,

vefeluvanje , vefelitnost, vefelaskasanje , raduvanje, radost, gmetnuvolnost ; Ross. BeceaocTb ; ukontentowanie,

radość; SScrpftgeit , gröl)ltcf)f dt. Słodka wesołość w czy-    Deriv. rozweselić, u weselić, podwesdic.

stym tylko rada Sercu przebywa, tam gniazdo zakłada. WESPNIE się, oh. Wspiąć.

Nar. Di. 2, 85. Śmiech jest jakaś wesołość Zab. 12, WESPÓŁ, WESPOŁEK adv.; Roli. wespołek; pospołu, 277. Dudz. Wesołość umysłu Slov. v eselomyslnost.— spoinie; jitfantmcn, mit etttfltiber, gcmdnfcbflftltd;. tirze-Jj. Wesołość powierzchna, z ukontentowania pochodząca,    ezność, męstwo,    uroda, rzadko wespół chodzi. Pot.

lub też w drugich ukontentowanie wzbudzująca : hic £>d*    Arg. 158. (rzadko    razem z sobą). Pluton mieszka we-

terfeit, frdmbltcfyfê Sluêfebcit, gveimbltc^fett, 3lnmut|. We-    spół z okrutnemi    l ogi. Zbił. Lam. A 4, Z nami wespół

sołość twarzy, oczu, czoła. Tr. Wesołość jakiego miej-    na nieprzyjaciół uderzył. Boh. Kom. 2, 487. Bym też

sca , freimblid)e, rtlimutbtge Sage. W Galilei tak wielka    wespołek z tobą miał umrzeć, nie zaprę się ciebie,

wesołość poi się ukazuje, że trudno opisać. Warg. Radź.    Żarn. Post 167. Miłość wespół boleje, i wespół stęka.

53. _ g"' Wesołość, gody, festyn, uczta; ein gcftilt,    ib. 2, 421. (dzieli    umartwienia drugiego). Ciało z duszą

eine Suftbarfdt. Chinczvkow’ie proch dawno znali, lecz    wespołek wieczną    zapłatę weźmie. Kucz. Kat. 1 , 151.

nie używali go tylko w wesołościach uroczystych. Przyb.    (wspólnie). Wszyscy się wespołek jak bracia kochali.

Luz. 555. WESOŁY, WESÓŁ, a, e, WESOŁO adv.    Kucz. Kat. 5, 289. (wzajemnie). Wesoła rzecz jest mie-

WESOLÜCHNY, WESELUCHNY, WESELUTKI, WESO-    szkać braci wspołck. Wróbl 509 ; in mum. Gdy się

LUTKl , WESOLUTEŃKI intensiv. ; Boh. wesely ; Slov.    spółek schodzicie.... W. Post. W. 225. Był poczet

weseły, weselićky; Sorab. 1. weszowe, lożtowne (lu-    osób wespołek jakoby 120. W. Act. 1 , 15. ( zgroma—

Sax. 456

WE-

S0LNIS1A , i,

w e-

Słownik Lindego w ud. 2. Tom TI.

55

558

WESPRZEĆ.

WESSAĆ - WES TY A.R N I A.

się poczęło; premi et conturbari, ale Bolesław wątlejącym posiłku dodaje; zaczym wojnę pokrzepia i wojsko nieprzyjacielskie przerywa , wspiera i w tył obraca. Krom. 104. Na przełom nieprzyjaciela wspiera, aż i łamie. Leszcz. Class. 78. Od konnego wparci , do lasów uciekli. Warg. Cez. 98. Litwa nie tylko nie wspiera, ale nie może wstrzymać siły takiej. Jabł. Buk. k 5. — Fig. Powstają o tym gadania i poswarki, w których sie wspierając wywiadują, coby lepszego było, jeśli gdyby syna ociec do szkoły uczyć dał , czyli gdyby do rzemieślnika w rzerniesło przykazał. Glicz. Wych Gib. — Aliter: Dla wspierania wody. Warg. Cez. 186. (dla odpierania, tamowania wody). Straszny szum wspiera skupioną od wiatru sosnę wstrzesioną. Bar. Lot. 10. (rozpiera).

dzonych, bet) einauber öerfatmnelt). Na sejmie wespolek z radami i z posły niniejsza ustawa uchwalona. Herb.

Stal. 90. Włodzimierz żon miał kilka wespołek. Stryjk.

42TT. (razem, w jednym czasie).

WESPRZEĆ, ‘WEZPRZEĆ, wsparł, f. wesprze, wesprę, part. wsparty cz. dok., Wspierać niedok.\ (Ross. B03ne-paiL wznosić się) ; — §. 1 ) podpierać pr. et tr. uu* terftnfecu , ftujjeu Atlas wspiera niebo grzbiety swemi. A.

/(chan. 96. Ręką swą umierającego wspierała. Odym. Sw.

2, K k. 3. Wspieraj mnie, siły utraeam i wszystkie zmysły. Teat. 4-9, 23,Bogusi. Wspieraj siłę moje osła- -bioną. ib. 45 c, 7. Żebrak na kiju swą starość' wspierający. Pilch. Sen. łask. 101. Stoi, wsparty na kiju.

Teat. 18, 57. Oo ciebie woła lud upokorzony , Wesprzyj go, panie, świętą ręką twoją. Kras. Woj. Cli. 19.

Wspierać się wzajemnie , fid) etnattber tt)ed)felfettt0 unter* WESSAĆ, ob. Wssać.

ftU|eu. Sklepienieby upadło, gdyby się cegły wzajemnie WESŁA będzie, woła sternik, przestrzegając flisów, gdy nie wspierały. Pilch. Sen. list. 3, 217. Jedni drugich    holują, iż im bedzie nadana linka. Magier.    Mskr., etn

niech wspierają, Wspólnie ciężary dźwigają. Jak. Baj.    gommauboruf bcéT Steuermanns, bafl bte’ f8otöfncrf)te Mi

218. Wspierać ubogiego, podpoinagać mu; Ross. ÓJia-    Jrecftait befummelt.

ronocnfcuiaTb, einem auftelftit. Wsparć,o, wpieranie, WESTCHNąC, /. westchnie med.jeinll.. Wzdvchaé uiedok.; podpomaganie ; Hm. taronocrŁmemp, bte ttnterftujirao.    M w„{ceh'>M|i zdvcham. w'ldvchilti.    WJllicba<

trzeba ustanowić publiczne wsparcie dla ubogich cho- ₀    ,    ,    ,    , .    * ,    , •    • ,    ,    ,,    ..

rvch Gaz Sar 1 *78 — Recinr Wsnierać sie na    S°rab' z<Jycl»uju, zdychujem , zdycham;    C urn. sdi-

J ...    , f • r    ‘    , hnem, sdihneti, sdtshem, v sdinati ; \ind. sdihati, sdihu-

co wspierać się czym, podpiera« a,? czym ; fu* .W«»f vali ’deh»iti , sdihôvati. vsdihati, Vsdihml, v'sdihûjem : men barauf hi)mi. W ucisku ciężko zranieni, an,    zdehnuti zdchnujem, zévali (cf. ziewnąć), zdi-

uciekać an, s,ę ratować ; juz się na nog, wspierają,    h    R vrduhnuUi, vzdissati ; tłom. »zdahnuli,

juz z n g się zwalaia. Pilch. Sad. 29/. Wspierać sie ,■    ’•    c,.    ,■    ,■ n

łokciem. 6V 77,. 12'JS. - Fig. Rzemieślnicy swym się    vzd,SSatl; Sk°- Ułd,M"! HoSS'    B03Aoxgyn,

rzemiosłem wspierają. Paszk. Dz. 119. (ratują się nim).

Jako ryba rybą żywa , tak człowiek człowiekiem ma się wspierać. Glicz. Wych. k 5. — Wspierać się na czym, polegać na czym, pr. et tr. ; worauf ruljcit, barauf fitj5eit, fid) barauf ocrlaffcn. Darmo się na wielkości swej monarcha wspiera, Jęczy jednak , z nudności ledwie nie umiera. Weg. List. 9. Na tobie się nadzieja moja wspiera cała. Teat. 45. c, 47, — Obsoleta constr. Wspierać się czego « trzymać się czego , polegać na czym, fid) mo* ran flatten, pr. et ßg. Stoją wpośrzód obozu , trzymając Puklerze a dfugich się oszczepów wspierając. A.

Kchan. 2bl. Fundament, nie mając się czego wesprzeć, bez podpory leci. Zim. Post 5, 17. Najświętsi ludzie, nie tylko, żeby się uczynków a zasług swoich wspierać mieli, ale tak, się modlą: nie chodź panie w sąd z sługami twemi. Żarn. Post. 54. szczycić się niemi.— §. 2)

Wspierać się o co »obstawać przy czym, stawić się przy czym; ftd) einer Sadje aituefmtett, fid) baftir uermenbett.

Rzucił się gwałtem na blizkość braci Władysław 11, ża--den się o to nie wsparł, tylko Wszebor i Piotr Duńczyk. Biel. 90. Chciał to Ludwik mieć po duchownych, aby mu płacili połowicę poradlnego ; wsparło się o to duchowieństwo, i przeto uczynił synod. Biel. 212. —

8. 5) Wspierać nieprzyjaciela, trzymać go na sobie, WESTFALIA, ii, z., Cyrkuł WESTFALSKI, w Niemczech.

Wyrw. Geogr. 209. Syr. 985. SBeftpljalen, ber Söepftpf/ih lifcfye flretó. Pokój Westfalski zawarty r. 1648, po trzydziestoletniej wojnie. Wyrw. Geogr. 234.

- -o

B34bIXa rŁ , B3BH3rHyrb , B3BH35KaTb BIISHOTb , 3aBH3WaTb ; z żalu lub żądzy etc. jęk. wydawać ; feitfjett , eilten Senf» jer flöreu laffeit, auffeufjett. Nie jedna z Trojek westchnie głębokiemi jęki Dmoch. II. 2, 167. Westchli wszyscy serdecznie, łez nie odpuściła nikomu żałość. Bardz. Trag. 516. Wzdychający Eccl. B034bixaTe;ibHUa. Wzdychanie, baö (Seufjen, ©efeufjc; westchnienie, ber ©eufjer; Sorab. 1. zdychowani ; Carji. sdibuvanje, sdishlćj; Vind. sdihlei, sdih, sdihek; Croat, zdihovanye ; Bosn. uzdah ; Rag. vzdâli, üzdihaj ; Ross. B340XL , BH3ri>, BH3*ame. Ostatnim z pod serca westchnieniem pożegnał miła swa. Tward. Wł 20.

U nóg kobiety pół roku wzdychać, i nic nie wskórać. Teat. 22, 41. (starać się o jej miłość, palić się do niej, cf. służyć jej). Uważaj, jaką słodkość mają Serca, co wzajem do siebie wzdychają. Past. Fid. 6. (co wzajemną miłością pałają). — Spocznicnie, do którego w niepomyślności wzdychali, dostawszy go , sroższe i przykrzejsze im było. Pilch. Sali. 189. (którego niecierpliwie pragnęli). Do ciebie panie wzdycha serce moje. J. Kchan. Ps. 32. Czułem, nie opiszęć mej w ten czas czułości . Jeszczem nie kochał, ale wzdychał do miłości. Szym. S. W. 43. Chory wzdycha na zdrowego. Pot. Arg. 103. zazdrości mu.

wstręt mu czynić , obracać go w zad, bett    jurüff

brücfeit. Wspierać się, passive, wspartym być, spartym być, cofać się; ftrft jitrücfDrütfcn laffeit, nmdjen, ftd) ju* nufjtefjert. Prawe skrzydło naszych wspierać i mieszać WESTYARNIA, [z wołosk. wisterie , cf. lat. vestis 2], n. p.

WESZ - WET.

W ET - WETKNĄĆ.

259

Westyarnia w klasztorach. Tr. Chmiel. 1, 233, ob. Szatnia , Szatownia.

WESZ, G. wszy z., WESZKA , i, z., dem. ; Boh. weś,

wzajemnie. Zoó. 13, 63. Wet za wet nie godzi się oddawać pod prawem Chrystusowym. Petr. Pol. 2, 178. Sprawiedliwość nie jest zgoła wetu za wet ijus talionis, wsi, weśka ; Slov. weś, weśka ■ Sorab. 1. wosch ; Sorab.    wetunku) oddanie, ale wedle proporcyi. Petr. Et. 344.

2. wesch , G. schi ; Carn. vsh, bevka , bevka, vçvka , 2. WET, plur., Wety, ów; Boh. pochautka ; Sorab. 1.po-(Carn. vęl * biały) ; Yind. vufh, ufh, lufh , (vufbzi » mo-    yedze , kwożczena po yeżi ; Carn. objędje, pokosilze ;

lej; Croat, vùsh , vus; Dal. schenacz ; Slav, vsh; Bag.    Vind. sadnja mile; Croat, zaobedje, poobedje, postpàszt;

use, uscênak; Bosn. use, useenaç, pseenaç, uscenka ;    Bag. zaobjèdje ; Bosri. zahara ; Boss. sat^KH, 3aKycKH;

Boss, noiiib, Bin u , Bonina, (BOuiKapima, rHii^a gnida);    desert, ber 9?ad)lifdj. Wety sa końcem obiadowym. Haar.

Germ, bie Sattö ; (Sîieberf, 8uuê; Svec. lus; Angl. lou-    Sk. 512. Ostatnią potrawę, jako są wszelakie owoce,

se). Nie tylko człowiek, ale ledwie jest które zwierzę    które z serem dawają na stół’, po wszystkich potrawach,

lub ptak, zęby wszom nie podlegał, atoli każde zwie-    wet u dworu zowią. Mącz. Wety dać na stół, t. j. ró-

r/.ę ma sobie właściwy gatunek tego owadu. Zool. 106.    żne    owoce, jabłka,    gruszki, orzechy, figi, daktyle, wi~

Wesz ptasza, (Garn- lékût; Croat, tekùt).    Coz ma dar-    nogrona,    melony,    które na ostatek dają. Wiel. Kuch.

inoleg, co na piecu dyszy, Je o wszy we łbie pod    435. Podczas lepsze wety, niż obiad. Cn. Ad. 954, (cf.

kołnierzem myszy! Bej. Zw. 2 1. b. Przez ca! post    przydatek pod czas stoi za datek). Takież ma wety ban-

ś. Małgorzata nigdy się nieprzewłoczyła,    acz i innych    kiet    twój    sowity, w    krótkim weselu niespodziana zdrada,

czasów' rzadko, i wszom sie nie bardzo    sprzeciwiając.    Pot.    Syl.    216. Gdy    się najedli, obrusy zebrano, A po-

Zygr%> Pap. 152; robactwu się nie bardzo sprzeciwiając.    tym na wet szachownicę dano. J. Kchan. Dz. 87.

Sk. Żyw. 1 , 112. Bić wszy, iskać ( Yind. vufhuvati, Deriv. wetować, powetować, wetunek, odwetować; obvufhuvati). Wyjechał by wesz na czoło. Bys. Ad. 72, nawet

(cf. by z łysą kobyłą na targ). — Fig. Tym wszom Ta- WETCHNĄć, WYTCHNĄĆ, cz. jedntl. , Wdychać niedok.;

Sorab. 1. dechom nutż; Boss. B^oxnyTb, B4MxaTL; Eccl. B4yuiHTH , 4ymy B.iomuTb ; wdymnć, einljnucBen , einBlafen. Uformował bóg człowieka z mułu ziemi, i wetchnął w w' oblicze jego dech żywota. 5 Leop. Genes. 2, 7. (mate bał. 1 Leop. ). Mądrość synom swoim żywot wdycha. 1 Leop. Sgr. 4, 12. Wujek. ib. Budn. Jer. 2, 24. We-tchnienie , w tchnienie, Croat, udelmenye ; Eccl. b4Jho-Benie, BAbiinaïde, < B/jyHOBCTBHie.ieirL, Graec. i[invevat6q inspirabundus). f Wtchnienie i odetchnienie jest istotne życiu zwierząt. Zool. 16.

li. =3

tarskim odjąć się nie możem. Star. Pob. B 3. (tym psom Tatarskim). — £. Wesz roślinna, aphis, rodzaj zawierający ów drobny owad, który na liściach niektórych roślin łażąc, one wysysa. Kluk. Zw. 4, 76, Carn. ena-le ; bie 93lattlau£. — Botan. Świnia wesz, ob. Świni. —

Wodna wesz, ziele, dracunculus aguaticus , korzonki zdadzą się jakoby nogi u wszy. Syr. 629. SBafferfdjfcm-genîraut. — §. Oecon. Weszka, gatunek parchu, due 2trt 9iĆiube. Jest też jeden parch, który nie zajmie całego psa, jeno się miejscami gryzie , zowią go weszka. Oslror.

Myśl. 23. Zachorował mój wołek, weszka go napadła. WETERAN, a, m., z Łac., podstarzały. Chmiel. 1, 170, Teat. 52, 10.    -cf. wysłużony, sędziwy.

Deriv. ivszawy , wszarz, wszarka, nawszyć, ivszot, me- WETKNĄĆ, f. wetknie cz. jedntl, Wetkać f. wetcze dok., doweszka.    Wtykać contin. : Boh. wetknnuti, wtÿkâm, wteykóm ;

*WESZC1E, WESZŁO, WESZŁY, ob. Wnijść. WESZCZN1E, Sorab. i. nutż zatkayu ; Carn. utiknu, utakniti, obtizbati; à ob. Wszcząć, Wszczynać.    Vind. v’tekniti, vtcknem, v’takniti, v’taknil, vTaknem ,

1. WET, Germ* melt ; odwzajemnienie, takuteńkie oddawanie,    notervtokniti, medvtekniti, ( vtekniza , vtekniuna jigia *

nagradzanie; {Boh. weta szach z mętem, giż gest po    spilka) ; Croat, utiehem, vteknulszem, uteknuti ; Bosn.

weta » już po nas ze wszystkiem). Wet za wet od-    ftikati ù occi , datti ù obraz oljer tare , (cf. wytykać);

dawać ; etn>«3 Nett «tacken , ©letdjeö mit ©leidem Bejahen ,    Boss. BOTKHyrb , BTbinaTb, BO^pyaiiTb , B04pywaib , BTaa-

rnit gleitet SKiinjC Bejahen. Mścić się, i jak mówią, od-    Karb, BTa.iKHBan>, cyHyrb (oh. Sunąć), coBarb , cyHy,

dawać wet za wet. Mon. 75, 2. ib. 76, 278. Birk. o ćyio; —    1) włożyć, wsadzić, wszczepić w co, żeby

Exorb. 13. Otóż wet za wet. Teat. 4, 6.-162. Tedy    tkwiało, pr. et fig.- eńtftecfcn, Ijtndnftecfen, nnifieefen.

najlepiej wet za wet oddajem , Gdy franta sztucznie pod-    Chorągwie wywieszono, na samym wierzchu je wtykając,

chodzimy wzajem. Zab. 16, 69. Żartuje ze mnie, tak jak    Star. Dw.    2. Okrutny    nieprzyjaciel dzieci małe na koły

ja z niego ; chce widzę wet za wet. oddać. Tent. 52. c,    wtykał. Biel. Św. 291.    (na pale wbijał, er fpicßte fie auf

73. Stryjk! 189. Smotr. Nap. 20. Jeżeli Pan o jejmości    «Pffötfe). Jeśli ich kto przestrzeże, nie wctkną-li palca,

podejzrzenie , jejmość go ma o Panu; we wszys-    nie wierzą. Pd. Arg. 485. (jeśli palca nie włożą, jeśli

tkich rzeczach 'na święcie zawsze jest wet za wet. Teat.    dotykaniem się nie przekonają). Waść tam swój nos

16. c, 76. Wet im oddając, rzekł, gdyżeście wy    wtykasz,    gdzie się nie    należy. Teat. 54, 24. (włożysz,

mnie nie odpowiedzieli. Ja też wam nie’ odpo iem.    wścibisz,    feine 9?afe NO    einftecfeit). Czeka jak młody ga-

Odym. Św. 2, N 4 b. Wet za wet, a darmo nic. udn.    wron, gębę roziewiwszy, rychło-li mu co w nie wetkają.

Apopth. 29. 'Bys. Ad. 72.    ( mte Bu mir, fi) i<B bir ).    Bej. Zw. 159 b. Wetkać komu czerwony złoty w rękę.

Dobrze to staroświeckie mesie przysłowie; wet za    Cost. Cor. 60. Do kazni kogo wetkać. Macz. (wpychać,

darmo nic; ty ludzi obmawiasz, a ludzie ciebie    wtrącać, wsadzać). Kaifaszowi proroctwo w gębę z nieba

nas

masz

wet

O-

is ca

260

W E T N I E - W Ę T IL

W E T U N E K - W E Z B R A G.

w., wetówka, wetowanie, oddawanie wet za wet ; tai Vergelten @leid)e3 mit ©leid)em, Mergel» Lingered)!. Jus talionis albo prawo wetunku, nie może za powszechne służyć prawidło. Oslr. Pr. Krym. 1 , 29. WETY, ob. Wet.

było wctkane. Dirk. Zyg. 43. (mimowolnie włożone). WETUNEK, nku,

Bogactwa straconych do skarbu swego wetknąwszy, tym bardziej tyrał. Zygr. Pap. 529. Wszystkę chudobę swoje w te szkapy wetkał. Buk. Bodu. 15. (na nie sypał). —

§. 2) Wtykać, tkaniem wplatać; Vind. vtekati, naterte-

kati ; Ross. iiCTKaTb, etnroeben. Wtykam, intexo. Macz. WEWLEC, wewlókł, wwlókł f. wewlecze, wcwlokę, cz. Jeśli wetczesz siedm kędzierzy głowy mojej w płótno... .    dok., Wwłóczyć contin., Wwlekać nieduk. ; Bosn. uvla-

Budii. Jud. 16, 13. (gdybyś przywiła siedm kędzierzy    citi. uvucchi; Rag. vvèsti, uvuchi, ùvlaacim ; Vind. no-

do wału tkaczego. Bibi. Gd.).    tervlezhi, notervlazhiti ; floss, bob.ictb. BOB.ieiuw, BOBje-

WETiNlE, WETNĘ, ob. Wciąć.    Karo, BBiöKaro, BBOJiaKHBaro, BBOJonnrb, BBOJiOKHBarb ;

WETOWAĆ cz. medok., wet za wet oddawać , ©letcheä mit    wlokąc wciągać, öineitt fdjleppen, hinein gieren , hin gieren

©leidem üergeltClt,’ tuctt ntacöen. Równo za równo odda-    pr. et. tr. Weźmiem powrozy, i wewleczem ich do rzeki,

wać, jest wetować. Petr. Et. 589. — Recipr. Wetujcie    1 Leop. 2 Reg. 17, 15. Wewleczenie, Vind. notervliek,

się, oddając wet poganom. 1 Leop. Mach. 2, 68, (cf.    notervliezhenje; Ross. BBoaouKa. Nic nie jest lak nic-

mścijcie się). — $. Wetować co, abo czego» nagradzać    sprośnego, ezegoby dyabeł do kościoła nie wewlókł.

szkodę, zgubę, utratę, erfefjClt, lDtcber gut madden, micber    Żarn. Post. I 10. Wwlokło to pogaństwo w kościoł zwy-

mbringett. Próżno mię masz frasować, co zginęło trudno    czaj bardzo brzydki. Zygr. Rap. 48. Wiecznąbyś nań

tego wetować. J. Kchan. Dz. 226. Dziś urzędy kupują,    nienawiść, wieczną zmazę wewlókł. Rot. Arg. 223. Sami

a co na nie wydadzą, tego potym z pilnością wetują.    karanie na siebie wcnlekli. Warg. Cez. 225. (ściągnęli).

Budn. Apopth. 91. Obawiał się Władysław, aby wygnany    Niewiasty w Arabii tę próżność wwlokły, iż w imię za-

Mieczysław, potęgą Węgrów ztnocniony, ojczystego    wsze czystej panny placek niejaki ofiarują. Zygr. Gon.

królestwa wetować nie chciał, repetere. Krom. 3. Złe    568. (wprowadziły). To prawda być nie może, co ty na

dobrym się często wetuje. Gn. Ad. 1335. et 530. (złe    niego wwłoczysz. Zygr. Rap. 179. wtaczasz, wwodzisz,

przy dobrym ujdzie, przy suchym i mokre zgore). WE-    zarzucasz mu; mai bu über ihn brtitgft, ihm gum SSarttMlïf

TOWNY, WETNY, a, e, mogący być nagrodzonym, mad)ft, t^tlt irormirfft. Potwarzą szli na niego , toż na niego jejjbar, üergütbar; oppos. cum negatione: Niewetowany,    wwłoeząc niewiernie, czego nie czynił. Zygr. Gon. 581.

niewetowny, niewetny, mterfefj&ar. Nad niewetowaną pła-    Antoninus mnieh, od Piusa V, aby więcej hańby jemu

cze nieutulnie stratą. Zab. 14, i82.    0 niewetowana    i jego sukcesorom przed oczy nie wwłoczył, do Tybru

szkoda. Przyb. Mili. 368. Niewetna szkoda. Przyb. Ab.    wwleczony. Zygr. Ep. 70.

19. Sławę swą niewetowaną brzydkością obelżył. Warg. WEWNĄTRZ, WEWNĘTRZNY, ob. Wnątrz, Wnętrzny. Wal. 204. — Wetować czego na kim, ścigać czego WEXA. ob. Weksa. WEXEL , ob. Weksel, na kim. Cn. Th. 1237. ftd) feiiteS ©chabené an jemanbeu WĘZATY, a, e, pełen wężów, troll ©djlattgen. Nie strach tT^O^lett, ft# bc^rtlb alt jetnauben halten. — §. Wetować    Cię sióstr wężatych ; crinitae an que. Zebr. Ow. 255.

co czym » płacić co czym, ettM$. womit bejahten, büßen.    Wężate berło Merkurego, ob. Weżokret.

Niechcę ja takiej słodyczy kosztować, którą potokiem łez muszę wetować. Nar. Dz. 1 , 42. WETÓWKA, i, z., wetowanie, odwetowanie , wetunek, ©djabenerfaß. Kulmi szturmuje w langbanie Dopóty, póki grosza na wetówke stanie. Mon. 76, 728. ef. na stawkę, dstnfaß.

*WĘTP1Ć . ob. Wątpić.

WETRZEĆ f. wetrzę, wetrę cz. dok , Wcierać niedok. ; Boh. wetriti, wetru , wtjrâm ; Vind. vtreti, notersatreti, noter v tira ti ; Ross. BTGpeTi», B'mparb; trąc wpuszczać, ein* reihen, fyitldnteibett. Maść tę trzeba wcierać w ciało chorego. Ld. — §. Fig. tr. Wcierać się w co, z pracą się wkładać w co, wzwyczajać się w co ; Ross. HaropiiTbca, (cf. tor); ftdj in etnmś Iümw arbeiten, ei ftd) geläufig ma< then. Reguła ta w ten czas dopiero zrozumiałą będzie, gdy się już to wetrze w rozumienie Łaciny. Kpcz. Gr. 1, p. 201. Gdy się już dzieci jako tako wetrą w nazwiska względów gramatycznych, ib. 3, p. 249. Cnot nasienia są tam i owdzie rozprószone, które niewtarty jeszcze rozum nie może pościągać i połączyć. Pilch. Sen. list 5, 150. (niewprawny). Wiem, jakiej pełna twoja łbica ‘szpili , W buncie to ufasz, coś w nie z dawna wtarty. Zab. 15, 249. (ćwiczony, biegły).

WĘTU, ob. Krętu wętu.

WEZBRAĆ, f. wzbierze, wzbiorę cz. dok., Wzbierać niedoli., § 1) wezbrać kogo , ociąć, przeparzyć kijem , otłuc , przetrzepać; Garn. gôslam, einem etnê oerfeßeit, ihm eh nett ©treid) geben, ibn bitrchgerbett. Kosturkiem go po boku wezbrał. Dioor. H 4. Nocobład, gdy będzie czym twardym wezbrany, porzuci swoje wałęsanie się. Perz. Lek. 209. Kto miłuje syna swego, ustawicznie go biczem wzbiera. W. Syr. 50. 1. Gdzieby synowie na słowa nie dbali, nie wadzi, do grozy przydać też powrozy ; bo mówi Salomon: wzbieraj boków jego, póki *młod, bobyś go potym rad karał, ale nie będziesz mógł. Żarn. Post. 53 b. Laską abo rózgą złe dzieci wzbierając, czynią je dobre. Syr. i 26. Nie wadzi podczas dziecięcia wezbrać, a do nauki albo Łaciny onego przygnać. Glicz. Wych. J 8. Rodzice naśladując kucharza, pod czas ku miłości, jakoby słodkiej rzeczy, wzbierania niejakie, miasto octu niechajby przydawali, ib. F 8. Rodzicom nie godzi się dziatek swych karać, albo rószczką wzbierać , gdyby dziatki same dobre były. ib. F 6. W Tur-czech, kiedy kogo trzeba skarać, zaraz przy kadym kij-mi wzbiorą , ile on plag rozkaże dać. Star. Bw. 20. Kiedy pan słusznie po ‘chrzepciznie albo po grzbiecie wzbierze służącego, ma milczeć. Haur. Ek. 178. Palicą

kogo wezbrać; wezbranie kogo, kijowanic, fusluarium.    Żarn. Post. 3, 637 b. Kto chce dobrym Łacinnikiem

się wezbrać.

Mącz. Nie prawem, ale kijem, więzieniem, okowy, i    ‘ostać, do kolegium albo do szkoły ma

częstym zbieraniem, nauczy się po twej woli poskako-    Glin. Wych. L 2. (udać siej.

wać. Janusz. Oksz. C 2. Ordzie, gdy wezbrano skóry, WEZDMĘ , ob. Wzdąć.

Szuka gdzie indziej przeprawy i dziury. Jabl. Buk. J 4 "WEZDRGA, i, z., wezdrgnienie, wzdryganie sie, wstręt; b. Wojsko zbiera, by rządnie wezbrał w skórę Nieprzy-    (Bosn. drribàt, treptenje, drrihehjanje tremor • Ross. co-

jaciela, i odniósł górę. Byb. Geil. B 5 b. — Fig. transi.    uporanie), ber ©Räuber, baö ©djaubern, ber Slbfdjeu, bie

Boreas rzekł: moja rzecz, moc, której się smutne chmury    3Unictgmtg. Wzdryganie się we śnie, znakiem jest roba-

boją, tą śniegi mrożę, tą ‘ziem gradem wzbieram. Źebr.    ków w kiszkach. Perz Lek. 188. W chorobach pospo-

Otv. 159. (tłukę gradem ziemię). — §. 2) Verb. med.    licie przewieszeżające przyszłą niemoc poprzedzają znaki,

wzbiera woda, rzeka * rośnie i wylewa; Bok. zwodniti    jako to częste poziewanie, ‘zdryganie. Pilch. Sen. Ust.

se, (cf. powódź); Vind. sajesiti, sajieshiti, (cf. jeżyć,    2, 221. Nie chciał Maxymilian dosyć uczynić temu, co

najeżyć); Paś Śaffer, ber ftlujj t»äd)jt, fc^roiUt ait, tritt    był obiecał; tedy bacząc, czego Rzpltśj" z tej wezdrgi

rtitŚ, uberfĄroetttint. Wody zbierają. Byb. Pt. 291. Jadąc    obawiać by się należy.... Vot. Leg. 2, 1518. Urazi-

na rzece, która była wezbrała, nie śmiał się przez nie    wszy się oną wezdrgą, nad nadzieję ich uczynioną, na-

ważyć, i nawrócił ku domu. Ezop. 113. Uciekając uto-    zad jechali. Żólk. Makr. 72. WEZDRGNAĆ się rec.jcdntl.

nął w rzece, bo była natenczas wezbrała, Stryjk. 172.    Wezdrgnąć med.. Wzdrygać się conlin. ; g. 1) zdrygać się ,

Wezbrany stopionerni śniegi Szumiący potok rwie skali-    z wstrętem nazad się rzucić . z przerażeniem odskaki-

ste brzegi. Kras. Oss. D 4. Ze dżdża i z długiej rzeka    wać. cofać się, wstrzęsać się; fdjaubem, jitrucf bebe»,

niepogody Wezbrała była i bystro bieżała. P. Uchań. Jer.    juriicf fdjaitbern ; Sorab. 1. wulcze szo postrożu, postro-

309. Nil corocznie tak wzbiera, że z łożysk swoich wy-    żarn szo, (ob. Potrwożyć); Vind. fe sdersniti ; (Bosn.

stępuje. Kluk. Kop. 1, 88. Rzeczka wzbierać poczęła,    drrihchjati * drżeć); Boss. B34porHyTB, B34parnBaTŁ,

i nabrawszy wiele wody, wylała. Sk. Z y w, 2, 23 b.    4pornyTb; Eccl. co4porHyrnca, co4porainca.— Wzdry-

Wezbranie wód, wzbieranie, wzbiór, powódź; (Boli.    gam się, jakieś zimne przechodzi mię mrowie. Przyb.

zwodnény), ba$ 2Jnfd)tDeflen be3 2ßaffer3, bie SSafferflutl),    Ab. 107. Z przelęknienia s:ę wezdrgnął i padł z krze-

bic Slntf). Bystra rzeka, której zewsząd wysokie grobel    słem wznak. Sk. Żyw. 2, 33. Nigdy się tak nie wc-

tarny z brzegów wylewać nie dopuszczają, jeżeli wód    zdrygnie człek, chociaż sie sparza, Jako Judasz widzący

wyjście wezbraniem sobie uczyni , nieuhamowanym pę~    przy panu -Łazarza. Pot. Zac. 7. Choćby ręka wezdrgnęła,

dem łąki, pola, wsi zabiera i ponurza. Mon. 71, 737.    odważnie wykonam,    Kościoły będę łupił,    i od ognia

Ogień niebieski strach czyni błyskaniem, Ziemia złym    spłoną. Bardz. Luk.    10. Przez wstyd rozum    przed każ-

głodem, a woda wezbraniem. Groch. W. 333. Wzbie-    dym grzechem sam się wzdryga. Hor. Sut. 23. Jakoby

ranie i upadnienie morskie, morskie burzenie, przy-    w zimnej wodzie ‘ochyniona Wezdrgnie się dziewka,

chodzenie i odchodzenie , podnoszenie i ‘upadanie. Cn.    Tward. Daf. 38. Będzie strach i drżenie wielkie na zie-

Th. 423. ($lntf) uub ®bbe; Slav, vzrast i opadanje mor-    mi, i wezdrgną się ci, którzy ujźrzą gniew on, a trze -

skó). Wzbierania i opadania morza, największe na no-    sawica je popadnie. 1 Leop. 4 Ezdr. 13, 56. Nieustra-

wiu i pełni, w pierwszej zaś i ostatniej kwadrze naj-    szone serce jego, ani się wezdrgnęlo na wieści takie,

mniejsze bywają. Hub. Mech. 468 Mon. 70, 784 Wzbie-    ani się przelękło. Birk Zyg. 51. Duchy opaczne nigdy

ranie i odpadanie morza, /luctus et rcfluctus. Zab. 6,    tego nie chcą, co się drugim podoba;    na co się

114. Mm. — § Trunsl. Swoboda wezbrała, i powoli    drudzy wzdrygaja,    to dla nich lube. Teat.    24 c, 14.

wzrosła. Pilch. Sali. 92. (górę wzięła). Chorobę zasta-    Chwalebne są twe gniewy, żale sprawiedliwe, Słusznie

rzałą, wezbraną i powszechną trudno leczyć. Pilch. Sen.    się na to wzdrygasz imię tak szkodliwe, ib. 43. c, 20.

Ust. 2, 229.— §. 3) Becipr. Wzbierać się dokąd * wy-    On sam choć sobie tuszy przy niewstydzie, Wezdrgnie

bierać się, wyprawiać się; tl)0l)in aufbredjett, ftcjj retfefer*    się dzieł swych, jak na orzech przyjdzie. Chroic. Job.

tifl madjeii, fui) mfyn aufmad)en, auf ben 2ßefl ntadjen. Po    90. Wzdrygajoie się mojej zbrodni, lecz ubolewajcie

śmierci męża wezbrała się, aby szła do ojczyzny. W.    nade mną. feat. 47. c, 143. Wezdrgnął się krąg świata.

Bulli. 1 , 6. 3 Leop. ib. (‘wzbrała się, chcąc wrócić się    Zebr. Ow. 7. (wstrząsł się, er erbebte). — §. 2) Active:

ûo swéj ojczyzny. 1 Leop). Zebrawszy wszystkie rzeczy    Wzdrygać kogo, wstręt mu czynić, przerażać go; eirtfm

swe,

WEZ B R A Ć.

WEZD M Ę - W E Z f) R Ż E Ć.

261

wezbrał się, i ‘jachał w dalekie krainy. 1 Leop.    dśntfefjen mache», ©raufen üerurfad)eit. Udawać się do owych

Luc. 15, 13. Chcąc cudze ziemie ‘oględać , wezbrał    okrutnych przykładów, ludzkość i tkliwe dusze wzdry-

się do Włoch i do Sycylii. Ezop. 50. Wnet się wezbrał    gających. Ostr. Pr. Krym 1,8. — WEZDRŻEĆ, wędo Niemiec, aby się mógł z bratem widzieć. Baz. Hst.    zdrżał, f. wezdrże nijak, dok., wewnętrznie zadrżeć,

80. Wezbrali się w drogę, i przyjechali do Jeruzalem.    wstrząść się; inneritd) erbeben, crjlttern. Wezdrzeli na to

W. Post. Mn. 57. Gdy im się kraj nasz nie podobał,    wszyscy. Zebr. Ow. 7. Poruszyła się, i wezdrżała ziemia,

wezbrali się do Włoskich krain. Biel. Św. 36. Obja-    Wróbl. 182; contremuit. Wezdrżyj ciężko ku takiej no-

wione było* Jakubowi od boga, aby się wezbrał do swéj    winie, Jako gdy się o zimną zrazu kto ‘oebynie W rzece

ojczyzny. Biel. Hst. 15. Wezbrał się do dalekiej krainy.    wodę. Tward. Wi. 69. Morze pobaczywszy boga, z lu-

Sekl. Luc. 19. Wezbrała się najś. panna do Helibiety.    dem wezdrżało. Kanc. Gd. 117. Jeśli miłą jestem tobie,

wezdrżyj na moje rozpacz. Teat. 50, 21. Gdy Paweł rozprawiał sądzie przyszłym , wezdrźawszy Felix , odpowiedział : idź! 1 Leop. Act. 24, 25.

WEZDRZEG , f. wezdrze cz. dok. , Wdzierać niedok., darciem wciągnąć, w górę potargnąć; ttt bte jenen, - fit bte tpitye fyittcmf reißen; Vind. gorodreti ; Ross. B30-

Duch za-

Piąty akt rozwiąże dramatyczny węzeł. Gol. Wym. 423. (ber brcun«ttfc{?e ànotett). Słowa na wybór, i co słów, to węzłów. Janusz. Lig. ł 2 t; ( quot verba , tot pondéra ; każde słowo ważne, pełne sensu, głębokiego znaczenia, węzłów ate; fo tnel Sorte, fo otel tiefe ©ebanfen). Co rzekł, to krótko z węzłem, nic nie powtarzając. Jabî. Tel. 147. ( węzfowato , fn'inbtg, fttrj). Slav. wedet uzel weci ; habere intimam notitiam rei. — £. Węzełki , gatunek dziergania; ©eflóppde, geflóppdte 2lrbdt. Nigdy bez robienia węzełków lub pończoszek nie wychodzi. Mon. 71, 120. Węzełki i wykręcanie złota, roboty może bawiące, ale mniej zdatne. Mon. 72, 630. Na mało się pęczki węzełków przydadzą ; piękność kobiecej ręki innym sposobem wydać się może. Mon. 72 , 031. — g. Astronom. Gdzie się ścieżka księżyca łączy z ścieżką słoneczną , miejsce to nazywamy węzłami, nodi. flog. Dos. 2, 286. btc aWonbëfitoten, in ber tëfliptic, ber ®rad;enfopf, $vad)cnfclm>anj. Węzły, dwa punkta, w których droga xiężyca przecina drogę ziemską. Sniad. Jeog. 203. — $. Węzeł, to co węzłem związano, pęk, wiązka, paczka; dit Siinbel, dn ^acf. Wstaje z łóżka, w węzeł swoje szaty wzbiera. P. Kchan. Orl. 1 , 204. Wożą towary kosztowne sztukami, węzłami. Cost. Gor. 100. Dali mu chleba, aby jadł, ba i część węzełka fig, także i dwa węzły rozynków. 1 Leop. 1 Reg. 50, 12. Wielkim węzłem zawiązaną wiarę rozrywa. Bardz. Trag. 78. (wielce za-zaprzysiężoną, świątobliwie zaręczoną). — §. Fig. Węzeł. związek, łańcuch; ba3 Smtb, ber Jtnoten. Równość stanu i fortuny jest najściślejszy węzeł miłości. Teat. 4. b, 143. Klucznik ma klucze mieć w kilku węzłach, osobno od domów gościnnych , osobno od piwnic. Uaur. Eh. 31. Stutb ©djlltffel. — Węzeł na imieniny, urodziny, wiązanie; ba$ Slttgelunbe, 9?ômenêt«g$gefd)enf, etc.

4parb, B34Hpait, B3AepHyTb, B34epriiBaTb. wrzeszczawszy, i wielce opętanego ‘wdarwszy , wyszedł z niego. Sekl. Marc. 9. Wzdarło go dyabelstwo, i wdrapało. ib. Luc. 9. Coż. mi złe przygody wznawiać każesz, i wzdzierać zastarzałe rany? Zebr. Ow 311; (rescindere).

Konie grzywy i ogony wzdarłszy, pierzchną z wozem w on nurt. Pot. Arg. 150. (jeżą, wzjeźają). Katują, sieką, lubo ich hetman wzdziera, 1 łając groźby daremne wywiera. Chrośc. Luk. 2, 40. (wstrzymuje, wzdzierza, wściąga , powściąga). W pysznym ciele źle twa dusza mieszka nieszczęśliwa ; bo zdziera obraz boski, a wzdziera na się maszkarę szatańską. Pociej. 7. wciska, wtłacza ; anfbrucfen, aufbramjen.

WĘZĘ, ęcia, n., płód wężów , baö Junge ber Schlangen.

Węźęta albo robactwo jakie inne jadowite , gdy się w

im zalęgną.... Syr. 91.

ZĘ , -ył, -y , ob. Zwężyć.

ZEŁ, zła, m., WĘZEŁEK, łka, m., dem. ; Boh. uzel, uzljk, uzlieek, wrap; Garn. vósl ; Vind. vosel, voseu , voslovje ; Croat, vùzel, vosel, zavesây, (ob. Zawiązek);

Rag. uzó, uzla, uzlich; Bosn. uzó, uzól, svor (cf. swo-ra), uzlicch, mali uzao; Ross. y3eJTB, yseiOKł, y3e.no-ueKL, y3;tnme, neum, nereibna, nennua (cf. pętlica),

(BeH3eJTL cyfra imienna, y34bi gatunek ciasta); (Etym. wiązać); ber knoten. Węzły, pewne zawiązania sznurów albo lin, różne podług różnego rozmiaru, jako to: węzeł Niemiecki, kunsztmistrzowski, Angielski, flisowski,

mieniwszy w prawo , oddamy go na węzeł JliMści. Gaz. Nur. 1, 27. —' fi. Anat. Węzły i zawicia w nerwach, ganglia. Kurp. 5, 142. Węzeł, scirrus, twarda i nieczuła nabrzmiałość, osobliwie w zawałkach czyli gruczołach. Peiz Lek. 153. Perz. Cyr. 1, 119. guz, martwa kość, Stnotengefdjtnnlft; Vind. vosel, voseu, gump, knoff, glaviza ; Croat, gomb, vsal, vosel; Ecd. raneübKa, ruviiuiip ; Ross, minima, (cf szyszka). — §. Bolan. Wy-cze węzły, do wyki podobne, korzonki jak węzły na niciach jedne po drugich wiszą, na kształt gruszek; zowią je też świnią pastwą , świnim chlebem, pseudoupios, fêvb» nuß, (Erbfdge. Syr. 1511. (Ross. Baae.ib coronilia varia).

262

W E Z D R Z E Ć - W E Z E Ł.

L

WEZELE - WEZGŁOWIE.

prosty , tkacki, galarowy. Jak. Art. 3, 322, (cf. kluczka). Projekt ten w dniu jutrzejszym narodzin JKMośei , za-Węzeł zadziergniony ; Ross. 3axjiecTKa, (ob. Zadzierg).

Węzeł u smuklerza jest kilkoraki, z prętów pleciony, jako to: okrągły, Turecki, rycerski, podługowaty, i t, d. Magier. Mskr. Węzełków nawiązawszy , paciorki sobie ustawione szemrał. Rej. Post. Jii 5. (Eccl. y30ib-hhkt> , KOOJibHiiK'B noszący na sobie węzły od czarów i uroków). Nić, którą każdy urwie, sama często się w węzeł niestargany zwikle. Pot. Arg. 167. Podczas droższy węzeł, niż powróz. Cn. Ad. 954; de furante bovem fune tractum ; nodi enim nomine bovem intellexit ; (cf. przydatek podczas lepszy, niż datek). Gordyjski węzeł.

Tward. Daf. 29. Człowiek kłamliwy, jakoby śliski a zwity

wąż, w rozmaite się kręgi zwija i rozwija, splata się w WEZELE, [WCZELE 2j, herb; szachownica; na hełmie one trudne a niewysnowane węzły Gordyusowe, i kręci murzyńska głowa, czoło bindą zawiązane, w reku takąż się w ogniwa i w ‘prządziona rozmaite. Weresz. Reg. trzyma szachownicę. Europ. 5 , 54, dit gettńffeś SBdppett. 115. •— Węzeł fig., trudność, sęk, orzech; etn    [Błąd druku, ob. Nies. 4, 478.—2].

ten, eine 6djnuengfdt. Acz to bardzo trudny węzeł na WEZGŁOWIE, ia , n., WEZC-ŁÓWKO , a, n., ‘WEZGŁÓ-nas. Rej. Post. U u 2. To jeszcze trudniejszy węzeł. ib.    WEK, wka , m., dem., wypchana poduszka, nietylko

Bb 4. Trudny węzeł jest ‘dwiema panom służyć, światu    pod głowę, lecz i pod łokcie, kolana etc., du ^'elfter,

a bogu. ib. y y 2. Puszczę trudne te węzły, których    fin flirêgeftopfter Stiffen; Boh. podhlawnice, podhlawnićka,

wielcy autorowie rozwiązać się nie podjęli. Petr. Wod.    polśtór, polśtar ; Slov. hławnice , wankuś; Sorab. 2. fa-

3. Motał, i innym podrzucał bałamutne węzełki. Pilch.    glowk; Garn. sglavje , podglavje , vajkshènza ; Vind. pod-

Sen. list. 575, ( cf. kluczki, samołówki). — Similiter:    glaunik, vankufh , poufhter, paufhniza, vankufhizh, vai-

WEZGŁÓWNY - W Ę Z £ O W A T Y.

W Ę Z Ł O W S T Ę P N Y - W Ę Ż|0 ROD Y.    263

kufhnja, poulhterz, blafiniza ; Hang. vânkos; Croat. uzglavje, zglńuniza, zglâuni vankaus, vânkus, secz, vajnkush ; llag. uzglavje, vzglavje ; Bosn. uzglavje, uzglavniça, blazina, tudjella ; Slav, vanjkush, ( Svec. wönge), uzglavnik , jastuk ; Ross. B03r.iaBie, B03r,Ta-Biüua , B03i\iaBinma, 3ro.iOBbe, ii3ro^oBbe, 3rojOBoi<Ti, ihwojoboicb, (npiiroiOBOR'b, ho^o-iobok-b skrzynka ukośna pod głowę stawiana); Ecd. Bi^rjsumc, (1. treść rzeczy, B03r.iaBM(o, Grace, nvaxsqicilcti/w), n04BUHHHK'B, no.tyuiKa, n04rjaBie. Na bogatych wezgłowiach boginie siedziały. Przyb. Luz. 180. Siedział według zwyczaju Tureckiego na ziemi na wezgłówku. Siar. Dtu. 28. Urs. Gr. 137.

węzlisty; fnotifl, ÄnotCJt « ; Boh. uzlowaty. Siekł ich bi-czmi węzłowatemi. 1 Leop. o Reg. 12,    11. Zawicia

węzłowate, staią się z węzłów nerwowych. Krup. 3, 142. Poniechajcie Łowów i węzłowate siecie pozbierajcie. Otw. Ow. 108. Lubszczyk ma pręt wysoki a węzłowaty. Spicz. 48, cf. kolankowaty. — jJ. Transi. Węzłowate słowo, węzłowata mowa » krótka a tęgo wyrazista, zwięzła, fine Milbige fftt’bc ; Vind. vesen, vesazhen, vesnost; hoss. cbb-3H0. Usłyszawszy te tak węzłowatą odpowiedź, poszli. Rej. Post. U u 5. Bardzo króciuchnemi słowy, ale węzłowa to wszystko wyłożył, ib. Krótko a węzłowato. Cn. Ad. 364. Budn. Apopht. 4. Gospodarstwo węzłowate Stołki albo ławki rzędem postawić, na każdą    słowo, nie wnet będzie, co rzeezesz , gotowo. Rys. Ad.

wezgłowie położywszy. Eraz. Ob. E 2. W nocy, wez-    15. WĘZŁO WSTĘPNY n. p. miesiąc, mensis draconi-

główko wziąwszy, wyszedł. Sk. Dz. 275. Chory prze-    ticus. w którym miesiąc wyszedłszy z węzła wstępnego,

mowę uczynił, na łożu się na wezgłowiu sparłszy.    do niego powraca. Hub. Mech. 476, ber Èïïültb tilt (lllffteb

Birk. Ghodk. 8. Łóżko jej kobierzec był prosty, a wez-    jjcitbeit Slltotcit, im ®radje»fopf. WĘZŁOWY, a , e , do

główko pod głową. Sk. Żyw. 2, 73. Podobaż się wam    węzła należący, knoten *. Linia węzłowa, curva nodata.

łóżko i wezgłówek kamienny? Bals. Niedz. 1, 420. Od    Śniad. Jeog.%, 10; łącząca dwa węzły. Śniad. Jeog. 205.

'wezgłów axamitnych, 'hatłasowych, złotogłowowych, ze    Linie węzłowe, któremi drogi płanet przecinają płaszczy-

srebrnemi gałkami, z kosztownenci kutasami, niech pła-    znę rocznokręgu. Hub. Mech. 517.

cą zł. 20; gdyż dobre zamszowe, albo skórzane. Lek. G WEŹMIE, WEZMĘ, ob. Wziąć, Brać.

3. — §. Fig. Wezgłówko podkładać , pobłażać » pochle- WĘŹOCHWALCA , y, m. , który się wężom kłania , etlt biać komu, pieścić się z nim; einem fcfymeidjelil, mit tbitt jdrtlté tÿun. Chciał nas wyćwiczyć, i pokory i bojaźni nauczyć, nietylko aby miał położyć wezgłówko pod nasze ciało, na którymbyśmy smiczno spali, t. j, rozpieścić je, abo dać jaką przyczynę do tego, abyśmy się radowali w tych rzeczach, w których się nie godzi. Baz.

Hst. 204. Kaznodzieja, póki ludziom folguje, póki im wezgłówka podkłada, póty słuchają go radzi. W. Post.

W. 3, 357. Takich mistrzów chcemy, którzyby nam powiadali , co się nam podoba, podkładając wezgłówka pod 'łokty rąk naszych. W. Post. W. 2, 108, Bóg kazał ludziom opowiadać, nie miękkie wezgłówka pod ich łokcie słać , nie pobłażać , nie pochlebować. Żarn. Post. 3, A 3.

Wezgłówka podkładanie, niewstydliwe pochlebstwo. Zygr.

Pap. 125. WEZGŁÓWNY, a, e, do wezgłowia należący, ^elfter*. Wezgłówna lawa. Bielaw. Myśl. B 5.

WEZGŻONA trzoda, ob. Wegnać.

WĘZINA , y, i, cieśnina, wazki przesmyk, etrt enger Będą umieli oni bronić tobie tych tam węzin sobie po-ruczonych , by też i ciały swemi mieli je zaparkanić.

Gorn. Sen. 467.

WĘZLISTY, a, e, pełen węzłów, fnotig, boli Quoten; Cam. voslât; Vind. vosloun ; Groat, vuzlàszt, navùzlan ; Bosn. uzhv, pun uzol, nauzlan, svoran; Rag. uzlast, uzliv, svôrni, (ob. Sworny).— Bolan. Łodyga wçzlista, kiedy ma na sobie węzły albo guzy. Bot. Nar. 43. WĘZŁOWAC cz. cont., Węzlić niedok., węzły wiązać, Änolctt fmipfett.

Tr., Boh. uzliti, uzljm, (rozuzliti rozwiązać); Carn. vo-slàm, voslat, svoslati ; (Vind. vesilati * powrozy robić);

Croat, vuzlati, (razvuzlâvarn « rozwięzuję) ; Rag. uzlatti ;

Bosn. uzlatti, vezati, zauzlati. Kiedym już miał na języku miłość, a ona na mnie spojrzała, uszanowanie wę-źiiło mi język. Staś. Num. 2, 59. (hamowało). WĘZŁOWATY, a, e, WĘZŁOWATO adv., węzły mający ,

vankùs-

©d)Iangcnanl>etcr. Owagn. 427. (Eccl. 3Mie4ep5Keu,B pewna kupa gwiazd). WĘŹOJEDZ, i, z., collect., ludzie węże jedzący, ophiophagi. Cn. Th. 1258, bie ©djlangeneffer, WĘ-ZOJEDZCA^ y, m, który węże jada, ber ©d)langenęf[er.

“WĘZOKOSA ‘mać Peg a a a ; crinita colubris. Zebr. Ow. 140, fdjlrttißeiilotfig. ; nngicoma, ob. Weżowłosa, We-żokudła. "WĘŻOKRĘT, u, w., “WĘŻOKIJ, ja, m., Merkuryuszowa laska, wężami okręcona. Otw. Ow. 92. et 93. et 350. et 42 caduceus. Merkuryusza statua ma skrzydełka przy głowie, wężokij w ręce. N. Pam. 4, 56. Merkuryusz nosi w ręku wężokręt, jako poseł bogów. Slonk. Pers. 59. ber SJîercurtuêftaô, ©cfylaitgenfiab. Nie wróci się do próżnej już postaci dusza, Wygnana wę-żokrętern raz Merkuryusza. Hor. 1, 115. Min. WĘZO-KRĘTNY, WĘZOKRĘTY, a, e, wężowaty, wężykowaty, gefdjlcuigelt. Wężokrętna laska Merkuryuszowa. Otw. Ow. 92. Z weżokretną się rózgą Cylenczyk uwija. . Leszcz. Class. 63. Droga słońca na niebie wydaje się jia kształt weżokrętnej. Hub. Wst. 62. (helix). Drócik wężokręty znajduje się pod wagoruchem w zegarkach. Hub. Mech. 155. Blacha cienka, kształtu wężokrętego. Hub. Mech. 155. Chciwość nienasycona, co zamiast źrzenice szkło pomnożne na śrzodku głowy wężokrętej nosi. Zab. 12, 255, (cf. weżowłosa). — ^‘WĘZOKUDŁE jędze. Zab. 4. 552, Koss. weżokose, fd)langen$otttg, fdjlangenjijpftg. "■^WĘŻONOGI, a, ie, anguipes, f^langenfû^ig ; Ecd. 3Mie-HO/KHMH. Olbrzymi wężonodzy. Oliv. Ow. 14. **WĘZO-NOŚNA grzvw'a Meduzy. Chrośc. Luk. 307. fdjlmtgentr«* genb. ^WĘŻORÓD, a, m., WĘŹORODZCA, guigena ; Eccl. 3i»iiepo4euT,, ein ©d)langenfo^n , Srac&en« Wężorodzce, ludzie bajeczni, z wężowych czyli smoczych zębów porodzeni. Olw. Ow. 262. Co wam wlazło w głowy. Dzielni weżorodowie, narodzie Marsowy ? Zebr. Ow. 71. — **WĘŹ0R0DY, **WĘŹORODNY,

Tr.

y, m. , an-

2C4

WĘŻOSŁAP -W Ę Ż O W Y.

WEZPRZEĆ - WEZWAĆ.

a, e, węie rodzący; //di/, zmiorodjen, fdjlnngenerjengenb.    zwani są. Lek. A 4. Jędza włos^weży najeżyła. Bardz.

Kadmejskie gaje wężorodnc. Bnrdz. Trag. 406. Alekto    Luk. 15. Fortel wężowy. Odym. Św. 2, Mm 5. ( chytry,

weźoroda. Tward. W. U. 2, 113. Wężorode Gorgony.    szatański). Eccl. SMłCHpaBHUil, wężowej natury. — Weife. 238. ’’"“WĘŻOSŁAP, a, m. weżonogi , anguipes, dit    i owa skóra stara zliniona ; Croat., olilćnye k ache, ob.

6d)laugettfu$ler. Wężosła powie zuchwali, rak setnie na    Wylina. — $. Bolan. Wężowy język, Nasięźrzał, ophio-

niebo jęte wysmukali. Zebr. Ow. 7. *<‘WĘŹOSTROJNA    glosssum, ma nad listkiem pałeczkę zieloną podobną ję-

Megiera. Bardz. Trag. 6, mit Solange» aufgcpufct. WĘ-    zykowi wężowemu. Urzed. 224. ©djlangen.jungtf, Matter*

ZOWATY, a, e, — o adv, wężykowaty, na kształt wę-    junge. Wężowy mord, Skorzonera; Lat. scorzonera,

ża ; Vind. kazhjofurrnast, kazhjoun : Eccl. 3MieiiO4o6HM0,    ®d)l«ngcitnu'rb, Sßtpevflraö. Syr. 1240, ob. Wężymord.

fdjlflugeuartig , fcbllngclnb. Bieg wężowaty,» spiralis. Bog. WEZPRZEĆ, ob. Wesprzeć./WEZR0Ks ob. VVzrok. WK-Doś. 2, 4. *‘WĘŻOWI EC, w ca, m., z węża zrodzony,    ZSAĆ, ob. Wssać.— WĘŻSZY, WĘŻUTKI, ob. Wazki,

citt <sd)langeiift$n. Walkę okrutną weżowcom oddali, WEZUWIUSZ, a, w., góra ognista o trzy mile od Neapo-serpentigenis. Zebr. Ow. 167. WĘŻOWKĄ, i, z., gatu-    lu. Wyrw. Geogr. 144, ber Refill). — Hg. Temu widzę

nek grzybów jadowitych , eine 3!rt giftiger 23tljc. Insze    Wezuwiusz pali się w głowie. Teat. 53, 9. pałogłowiec,

rydze i bile, a insze wężówki. Bot. Joto. 2. Boss. y»o-    paliwoda, szumiłeb , zagorzelec.

lina cypraea caput serpentis. ‘‘WĘŻOWŁOSA Meduza. WEZWAĆ, f wezwie, ‘wzowie, cz. dok, Wzywać contin ; Bardz.. Luk. 466, fdjlaitgenfinnrig. Weżowłosa Gorgona,    Boh. wzywali; — $. 1 *obsol. imię dawać, nazywać, ćf.

anguicoma. Zebr. Ow. 100; wężokosa, weżokudła. Otw.    ‘dziać komu; einen kanten gelten, benennen, nennen. Ma-

Ow. 173. Wzruszył się cały Tartar, jęk wypuścił ostry,    rya porodziła syna, któremu ty wezwiesz imię Jezus.

Stękały rozkwilone wężowłose siostry. N. Vom 4, 99.    Sekl. Math. 1, not. «będziesz zwał imię jeg©». Wzo-

(jędzej. Wężowłosy Boss. 3MieBJaoBiH. WĘZOWN1CA,    wiesz imię jego Jezus. On będzie w ielkim i synem naj-

y, z., §. 1) gatunek armat, eine fyelbfdtlnnge, eine 31rt    wyższego wezwań będzie. Biat. Bost. 61. Porodziła sy-

nonen ; coulerrine. Lesk. 2, 241. Armaty od 48, od 56,    na, któremu Józef wezwał    imię    Jezus. Sęki. Math, i,

od 24, od 16to funtowej kalibry, nazywają weiownica-    not. «i zdział, abo wezwał    imię    jego». Oto panna uro-

mi. Bapr. W. 1, 259, (cf. śmigownica). ■— g. 2) We-    dzi syna, którego ’“wzowie imieniem: z nami bóg! Paru.

żownica , linia więcej niż jeden zakrętów w około ma-    Badz. Genes. 17, 19. Rzekł jej: wzow imię jćj : bez

jąca. Solsk. Geom. 15. btc St^langcttlintC. Woluty, sznyr-    miłosierdzia! 1 Leop. Oze. 1,6. —    2) Wezwać,

kle są ornamenta kapitelów, jako to, wężownice, tre-    przyzwać, wywołać, wołać do siebie, wzbudzać do czego ;

ftone włosy. Chmiel, i, 79. WĘŻOWNIK, a, m. , 1)    nufforbern , anfrnfett, Sorab. 1. naproschuyu, (cf. napro-

Astron. , znak na niebie, ophiucleus. J. Kchan. l)z. 3.    sićj ; Vind naklizati, naogovorit, ogovorit; Croat, zazovati ;

Otw. Ow. 307. Zebr. Ow. 194. ber (rcblangnimattn, ber    Boss. bsbibutb, B0330By;    Eccl.    B033WBafo, (npe430By

Sdjlnngentrdger. •— 2) Mineralog Wężównik, kamień wę-    provoco, Graec. nqoxalioo).    Wzywali króla, aby wykonał

żowy, kolubra ; na ranę od ukąszenia wężowego przyło-    przysięgę na konstytucją.    Ust.    Konst. 1 . 155. -Kiedy

ŻGny, jad wyciąga. Ład. H. N. 72, Eccl. jjkobiik'B , ber    czynisz obiad, nie wzywajże bogatych, ale wzów ubo-

6d)langenftctn. — 3) Botan. Wężownik, historia, ziele,    g i c h.    W'. Bost Mn. 55. Sk. Kóz. 593 Gdy nas bóg

9?flttemmrj, korzeń ma jako wąż zwiniony. Kluk. Bośl.%,    na swój sąd wzowie, radzić o sobie trudno będzie. Sk.

263. Krup. 5, 157. Sicnn. 156: gajowa miodunka; Carn.    Koz. 545 b. Wzów robotników, a zapłać każdemu za-

kazhjék ; Croat, zminëcz, kozlëcz ; Boni, zmainaç. ( of.    płatę jego. 1 Leop. Math. 20, 8. Ten święty do poku-

żmija) ; Bess., ropjieui, cep/teuHOii KOpCBB. — Wężo-    ty icb wzywał, wołając: czyńcie pokutę, przybliżyło się

wnik wielki, Żmijowiec, arum dracunculus. Urzed. 122,    ku wam królestwo niebieskie. Dambr. 595. Wzów mie

©djlûîigenfrflltt. Wężownik, serptntaria virginieua,    do błogosławionych. Pieśń. Kat. 175. zgromadź mie,

tttfd; 6d;Iangenfraut. Krup. 2, 207. Wężownik, Stowrzód, przybierz (do nich). Marją wezwę do takiego życia. Uśpiwrzód , Slowrzodow iec, Pieniężnik, po ziemi między Chodk. Kost. 591. powołam, berufen.- Gdy pieniądz naj-zioły się wije jako wąż, i wężowio zranieni tym zielem dzie, wzowie sąsiadek swoich, mówiąc im: radujcie sie leczyć się mają, lysimachia mnnmularia, ^femifgfraut.    ze mną. Bej. Post. E e 6. Boję.    się, żeby go interesa

Urzed. 81. Syr. 503. Wężownik biały, obrazki, aaro-    nie wzywały nagle do Portugalii.    Teat. 38, 234, cf. odnowa broda, arum ma jus, ^faffenpinbt, $)eutfcber 3n(P    wołać dokąd, tvofttn Abrufen, abbernfen.— Wzywać bouter. Syr. 634. — 4) Wężownik, ophidium, rodzaj ryb,    ga na pomoc, wsparcie, ratunek; ©ott fltmifen, anfle«

mających wiele podobieństwa do wężów. Kluk. Ziv. 3,    fjeti. Mocni bogowie na morzu i w niebie, Was tylko

92. eine 21rt    WĘŻOWY, WĘŻY, a, e, do węża    samych wzywam w mej potrzebie. Zab. 13, 155. Wzy-

należący. 8d)hiitgen ; Boh. hadowÿ, liadj ; Slov. ha dj , (ob.    wnć imienia pańskiego, jest to, nie tylko Chrystusa wy-

Gadowy); Sorab. i. hadżaczć, wakowć; Corn, kazhje ,    znawać, ale też o nim i mocy    jego tak upewnionym

kazhne; Y md. kazliji, kazhen ; Croat, kaebij; Dal. zmain,    być, żeby kto nie wątpił, we    wszystkich potrzebach

zmayszki, (ob. Żmija); Bosn. zrnjm ; Boss. et Eccl. ywo-    swoich, do niego się uciekając.    Smalc. 190. Którego

BBJH, 3MÎCBB. 3MieBBu1, H3m1hhbih , 3MiMHBiM, smIjHhbih),    potym z świętych bożych na pomoc wzow iecie, gdy te-

(2) 3m1jHhbih smoczy). Przodkowie nasi główkami wężo-    raz sami siebie opuszczacie? Janusz. Oksz. B 5 b. ÄVzo-

wemi rzędy do koni oprawiali, od których Wężyków ie na-    wiesz mie; a ja się “ozowe tobie. 1 Leop. Job. 14, 15.

WEZWANIE - WĘŻYK.

WĘŻYK - WĘŻYSKO.

265

Boga wzywaj, a ręki przykładaj. Źegl. Ad. 22; ora et labora, bete nub arbeite. Wzywanie, prośba, aby od nas było oddalono to , co jest złego , a było dano to, co jest dobrego. Żarn. Post. 5, 716, (ob. Modlitwa). Wzywanie, kiedy kto w potrzebie będąc, abo czego żądając, ‘bezpiecznie kogo o pomoc i o łaskę prosi. Smalc. 185. WEZWANIE, ia, n., **WEZWA, y z., bie 3lnfforberung ; Croat, zazavanye; (Sorab. 1. prohwano pozew); Ross. B03BaHie; Eccl. npeA3Bame pro-vocatio ). Ociec , aby syna swego ku czemu przywiódł, stan jaki a wezwanie onemu zamierzył a założył. Glicz. Wych. 0 I. Wezwanie i stan swój miałby postanowić. ib. F 2 b. Gdy nieba wezwom wódz ten się odda, nastąpisz po nim na rząd. Przyb. Luz. 504. (gdy się przeniesie do nieba). Żaden z nas na swym wezwaniu nie przestaje. Orzech. Qu. 33. (na swoim powołaniu, 33eVitf). Piotr ś, gdy ujrzał żonę swą wiedzioną na śmierć, uwe-selił sie dla wezwania, propter vocalxonem. Ziigr. Gon. 410.

wecżwano ,

WEZWLEG cz. dok, Wzwlekać niedok., do góry powlec, wzciągnąć ; in bte #öf>e hinauf fcfyleppen , jerren, iiefyen ; Vind. gorvlezhi; Eccl. B03BJieKaio ; Ross. B3BOAOUb, b3BO-.laKHBSTb.

WEZWYCZAIĆ, ob. Wzwyczaić.

1.    WEZWRZEĆ, f.

rzyć, auffieben, auffodjeit; Boh. zwjreti, zwerjti , zewrel, zewru, (zewrenj aestus), Vind. vervreti , gorvreti, gors-vreti ; (Bosn. uvrriviti , uvarviti confluere de hominibus). Pr. et tr. Wzwiera , mówią, gdy woda zaczyna się burzyć w garku. Wiel. Kuch. 434. Miodek ten stawić na węgle , a gdy pocznie wzwierać, włożyć róży , a tak długo warzyć, aż on sok wywrę. Cresc. 496. Przystawić zaś do ognia , aż trochę wezwre. Spicz. 232. Kładź go do wody, przystaw    do ognia,    *aże    wezwre,    toż dopiero z niego gąszcz    czyń. ib.    164.    Pędzi przez za

rozstąpieniem sie ziemi wzwierające jeziora Palikowskie. Zebr. Ow. 117; (fewentia), Sałata zapalenie i wewrze-nie krwi chłodzi. Cresc. 232. Młody    człowiek,    gdy już

w sobie siłę poczuje,    a krew w    nim    wezwre,    dziwnie

wierzga. Gil. Post. 126 b. Co raz oczy w czerwoność, gniew wezwrzały wdawa ; fervens. Zebr. Ow. 203.

2.    WEZWRZEĆ, WZWIERAĆ, wzbijać, w górę poruszać, tu bte #öl)e fcblagen, aufrityren, (cf. zawrzeć, zawierać, cf. otwierać). Morze wiosły wzwarte; admotum fretum remis. Zebr. Ow. 155.

WEŹRZEĆ, [WEŻREĆ 2] cs. dok, Wżerać niedok., wgryźć, wjeść , Żarciem wniknąć; einfreffen, flineinfreffen. Zaimk. Weżrzeć się, n. p. W⁷żarła się bogini ; indignata dea est. Zebr. Ow. 348. zgryzła się w" sobie, fie ergrimmte.

WĘŻY, ob. Wężowy. ’WĘŻYĆ cz. niedok., zwężać, ważkim czyli węższym robić; Boh. aużiti, aużjm, sauziti, (aużina, Rag. uxîna ; Eccl.    ciaśnina) ; Slov. suźugi ; Vind.

svoskati, svohuvati, vosku storiti ; Ross. y3HTb , ynty, cxy3HTb, cxy*y, cxyjKiiBaib ; Eccl. ywy, yaio , engen, uerrengen, enge mad)en. Ciasna jest droga i ‘zważona droga , która prowadzi do żywota. Sekl. Math. 7. ,P°_ moż nam spraw jego w»ężyć. Kanc. Gd. 2/3. WĘŻYK,

wezwre

nijak, dok , wrąc się wzbu-

a, m., mały waz. Cn. Th. 1239. eine fleine ©flange. — $. Artill. Wężyki, serpentinaux, gatunek dział, półfun-tową kule strzelające. Jak. Art. 1, 212. Lesk. 2, 241. eine fleine Selbfcblange, Heine Kanone, cf. wężownica, śmi-gownica. — §. Herald Wężyk, ob. Wąż, herb. — $. Wężyk, wężykowaty obrot, krętny bieg; Śogenlauf, ©d?lan« genlauf, fcblangelnbeê 3)rcben, ©Klüngeln. Strumyczek dzielił się w wężyków tysiące. Zab. 16, 190. Weg. Ce-phe łąkę do koła wodami oblewa , Krętym drogi wężykiem raptownie przerywa. Szym. S. W. 4. Zbliżali się pod nas Turcy w swym wężyku, Jabł. ßuk. S 5. Wężyk , wężykowe kręcenie konia , toczenie koniem wężykowate, fcpngelnbeS 'Tummeln gu Sterbe. Jak się do lu-ku ułożyć, konia zażyć wężykiem, twoje pierwsze były zaprawmy. Leszcz. Claus. 90. Wszędzie ostrzą bronie, Albo wężykiem bystre krócą konie. Kchctv. Wied. 5. Orężem ruszał w ręku, wężyka biegając ; cerium equilavit in orbem. Zebr, Ow. 308. Jak koniem '^najacbać, jako drzewem toczyć, Ułożyć się wężyka, do pierścienia skoczyć. Tward. Mise. 44. Wężykiem adverbial, kręcąc, kręcąc się, wężykowato; fcf)langelnb , ftd) fcfyldngelnb. Rzeka ubiega wężykiem przez zagrody. Staś. Num. 1, 15. Zrzódła tam sączą wężykiem po rozkosznej dolinie, ib. 2, 85. Przeładowawszy winem głowę, wężykiem do łóżka dążył. Teat. 3, 6. (taczając się , tflumelnb). — §. Taśma u szmu-klerza rozmaita: w wernik, filtrowana, w bugler, w wężyk-, w oczka w rąbki i t. d. Magier. Mskr. — §. Wężyk , imię fam i w Polszczę, z której był x. Wężyk arcybiskup. — (WEZYKATORYUM, ob. pęcherz ciągnący plaster, ob. mucha Hiszpańska). — WĘŻYKOWAĆ med. niedok., wężykiem biegać, fdjlSngelnb laufen, fid) fdjlängeln, fretfen. Patrz, jak pięknym korytem owa rzeka płynie, Wężykując po całej zielonej dolinie. Przyb. Ab. 52. Wężykującym błędem tory najdowały. Przyb. Milt. 221. WĘŻYKI) WATOŚĆ, ści, i., bieg kręty, linia wężykowata, wężownica, zykzak; b«0 ©djliüngeln, ®efd)IĆingeln. w rozgraniczeniu , ile można trzymać się mają prostej linii , bez weżykowatości. Sejm. Grodz 56. WĘŻYKOWATY, a, e, — o adverb., do wężyków podobny; Eccl. 3MieBHAHKH, 3Mie-

BHAHO , fcfylangenälutlttf?, rote eine fleine ©dtlange. Ophites, marmur koloru wężykowatego. Ład. H. N. 105. — Wężykowaty, wężykowy, esowaty , esem idący, snujący się, fid) fdjlmtgelnb ; Boss. h3bh.mcmii, h3bhbhcthh , H3niÓH-CTbiH. Jordan rzeka częstokroć wężykowatym nurtem idzie. Warg. Radź 124. Dobre koniki rade się na tę i na owę stronę podają , na kształt wężykowego kręcenia. Hipp. 48. Słupy wężykowate. Star. Div. 11. WĘ-ŻYMORD, u, m.t ziele, Scorzonera. Kluk. Dykc. 3, 64. ©cfylangenmorb, ^aberrourj. Kluk. Bosi. 2, 264. Krup. 5, 59, oh. wężowy mord, ob. Wężownik. WĘZYSKO, a, n., wąż szpetny, szkaradny, eine Imfilicfye ©djlange. — §. Wę-żysko, nasienie węże jak ikra abo mlecz rybi, jajka wężowe. Cn. Th.

©cfylaugeneęer. — §. Geom. Sznur miernicki zowią mier-nicy wężykiem, i plac który jest na takim sznurze, mający dziesięć prętów na dłużą i na szerzą, także zowią weżyskiem. Grzęp. Geom. K 3. Mórg każdy jest na trzy

to

Dtidz. 67.

©d)langenfamen,

Słownik Lindego wyd. 2. Tom VI.

34

W GADZIN IĆ - WGROZIĆ.

WGRYŹĆ - WIAĆ.

wężyska. ib. K 4 b. eine îDle^fc^nur / eine ©d^nut: gelbes, oon 100 Quubratrntfjen.

plaga sroga, już się w nas wgrozila. Kanc. Gd 315. Już się sroga śmierć we wszystkie wgrozila, Młodych i starych sobie nawaliła, ib. 296. (wszystkim się dała poznać). Wszyscy ci wmjnami się wgrozili. TY. Tel. 371. et 42.

“WGADZlNlć cz. dok.. w gadzinę przewierzgać, in ein frie* WGRYŹĆ cz. dok., Wgryzać niedok., gryząc w kąsać d)enbe§ £bter oewmnbeln. W ten gad chce wieczną istotę wgadzinić i wcielić ! IJrzyb. Milt. 264,

WGA1C cz. dok., do gaju wwodzić, gaj komu otworzyć, t. j. wrąb, einem ben freien £oljf#lag eröffnen. Aby leśniczy z puszcz naszych drzewa każdemu za wgajenicm nie bronili. Vol. Leg. 5, 521.

WGAN1AC ob. Wegnać.

WGIĄĆ, f. wegnie cz. dok., Wginać niedok., gięciem wciskać, einbeugen , fńnetrt beugen; Vind. noterpogniti , sapo-gniti, nolervgeniti : Ross. boi'hjti» , BrnóaTb; Eccl. bkæo-hhfo. Wgięcie Ross. BniÔKa , BmóaHie, (Bnrót fałd).

WGLĄDAĆ, ob. Wejźrzeć.

“WGŁĘBIĆ się rec. dok, głęboko zapędzić się, fid) oertie* WHYSOWAĆ, ob. Rysować, fen ; (Eccl. Booyójmo zagłębiam). Żamyślaniu i wgłębieniu się temu wszystko ustąpi. Mon. 71, 506.

WGNIEŚĆ, f. wgniecie, wgniotę cz. doi., gniotąc wtłoczyć,

fjtneilt fneten, hinein brüefen; Vind. vgnjetiti, vmiefiti; WIAĆ, wiał, wieje med. niedok., Wiewnąć , Wionąć, wie-Cr.oat. ugnyetujem ; Bosn. ughgnesti, utisnuti; Rag. ugh- nie, wionie, wionę jedntl, Wiewać frequ.\ Bok. wati, gnèsti ; Ross. yTHCKaTb , yTHCKHBaTb , 04UBHTb , 04übjih-    wjti , wal,    wjl , wégi, (wonu    leviter spiro ,    cf. wonią;

BaTb , yacaib, yauiMaTb, bkomkutł. Koronę z    ciernia Je-    faukati flarę    cum strepitu, ob.    Kukać)    ; Slov    wat, we-

zusowi plotą, Którą niemiłosiernie na świętą skroń gem; Sorab. 1. wéyu, pwowu; Sorab. 2. w’asch, chwâsch, wgniotą. Rot. Zac. 166.    (cf. chwiać); Cam. vejam, hejam ; Croat, vejem, vejal-

WGNIEŹDZ1Ć się recipr. dok.,    Wgniezdżać się niedok ,    gnia-    sz.em;    Dal.    viati ,

zdo w czym zakładać, fid)    etnntfłcn, pr. et fig;    Vind.    izviati ;    Rag.    viati,

notergniesditi, vgniesditi ; Rag. vghgnjêzditi ;    Ross, bob-    Goth, waian    ; Graec. aetv, aco ;    Germ,    meneli.    Wiatr wie-

rHt34HTLCH ; Eccl. BorHrfea^aiocH.    je, dmie.    Dudz. 21. ber 2Btnb    mefyet,    bldft.    Tam jasne

WGOTOWAĆ cz. dok.. Wgotowywać czejtotl. i contin., go-    słońca    nigdy    nie dojdą    promienie,    Zgnile    dusi powetowaniem czyli warzeniem    umniejszyć, etnfodjett    laffen ,    trze, a    wiatr    ani wienie.    Szum.    S.    W.    54.    Bóg wypu

ści słowo swe, i roztopi lody; wienie wiatr jego, i pocieką wody. 1 Leop. Rs. 147, 18. Gdy ujrzycie, że wiatr z południa “chwieje , powiadacie , że gorąco będzie. Sekl. Luc. 12. Gdy wiały przeciwne wiatry. Teat. 46 c, 53. Wiać w żagle; Ross. riapyciiTb , (cf. parć). Mocno wiać Eccl. pimyn,, piUATii , ptfo. Nie pierzchną, gdy lada grom wiewnie. Jabl Buk. H 2 — Translat. Czyli tak z twojej gęby zawżdy zimno i ciepło wieje ? WGRODZIĆ cz. dok. Wgradzać niedok., grodzeniem objąć; Tiuorz. Wiecz. 62. Trzcinę wiatry nachylają w stronę

gdzie wioną. Odym. Sw 2. G g 5. Gdzie wiatr wienie, tam się ludzie nachylają. W. Post. W. 27.* ( za wiatrem ludzie, za szczęściem i ludzie).— Wieje, sc. powietrze, Câ roctyet. Niechaj powietrze izbę przewiewa , aby tylko na chorego nie wiało. Perz. Lek. 56. — §. Act. Wiać, wiewać , wiatr czynić wachlując ; fitd)eru, roefjcit, Stub machen. Dla regularniejszego palenia się knotków, wiej papierem z wolna. Perz. Gyr. 2, 140. Ptak skrzydłami wiewając, powietrze rozbija. Wad. Dan. 149. — §. Oecon.

WGROZIĆ cz. dok., groźbą wpędzić, mit Sroljen eintreb    Wiać, wywiewać zboże na bojewisku, opałać zboże. Cn.

benmit ®roI)nng $u ctroaö bringen. Wmówił, ba wgro-    Th. 1247. powiewać zboże, baâ ©etreibe mannen, febmitt*

Rec. Wgrozić się * groźnym się    gen, ftdjten, Itwrfellt; (Garn. vejam, rętam; Vind. vejati ,

komu zrobić, ftd) fnrdjterltd) ntadjen. Kto się w kogo,    veti, vejem, gorsveti; Bosn. viati sgitto , uzviati sgitto).

wgrozi, samym imieniem straszy. Fredr. Ad. 49. Głód,    Niewiane zboże Ross. HeßtHKa. Młynek do wiania zbo-

W Cr.

, wrazić; Vind. notervgrisniti ; Croat ugrizûjem , hinein betten. Wgryźć się rec., ftd) btnetit betfSen, wjeść się; Ross. BitcTbca. WGRYZEK, zka, szczowy, mający pyszczek rogowaty długi, ostro zakończony. ZooI. 166. braune ober fd)ioarje ^ornnntrm, etn ’Jîüffelfafer, ob. Wołek.

WGRZEŚĆ, cz. dok., Wgrzebać niedok., grzebiąc pokryć, etttfd)arren, oerfdjarren ; Vind. vderskati, notersaderskaii ; Ross. BrpecTb, Brpe6an>.

curculio, owad chrzą-

einfodjen; Vind. vkuhati, noterkuhati.

WGRAMOLIĆ się, rec. dok., doleźć gdzie z trudnością, mit Sptfübe hinein frieren, ftd) hinein arbeiten. Tr..

WGRĄŹYĆ się rec. dok., wewnątrz zagrąznąć; Vind. vta-plati, notervtezhi, btncitt ftnfett, oerfinfett. Terra desedit, ziemia upadła, wgrążyła się. Mącz. — g. Active: Wgrą-żyć co, zapuszczać w głąb, eiufettfeu; Eccl. Borpyæaro,

Brpynîaio.

Vind. notersagradati , notersaplotiti, netersagrajati, sa-graditi ; Eccl. Brpa*4aio, mit einjdumcn, in einen Sejirf mit einfebliepen. — $. Rec. Wgrodzić się w co, wedrzeć się w co, włamać się, ftd) cinbrihtgen. Wgrodził się. w cudze pole. Jabl Ez. 112. Płotem niesprawiedliwym w cudze się wgradzają. Klon. Wor. 4. Grot się w płuca wgrodził; retenta est. Zebr. Ow. 305. Ugodził go, gdzie się wgrodził w ramię kark. Zebr. Ow. 303 ; qua jun-cta est humero cervix.

ził. Gost. Gor. 6.

W H.

W I.

i, ( cf. puchać ) ; Bosn. viati, , vâgljati ; Ross. BtuTb, Bkio ;

WIADERKO - WIADOMOŚĆ.

WIADOMY - WIADRO.

267

za. Chmiel, 1, 1193, (cf. wiatrak). Slov. Kdo ne sëge, ten ne wëge ; kto nie sieje, nie wieje, ( nie znie). —

Fig. Wionąć kogo, dmuchnąć kogo, zrzucać, zmiatać kogo, einen tnegblafen. On jeszcze króla z tronu wionie. Pot. Arg. 29. — §. Wionąć, nijak., z wiatrem pójść, z dymem pójść, niknąć, umknąć; jerfttebftt, »erfliegen in beit Stiften, »ergeben, »erfchnnnben, entnnf^en. Nie z wiatrem wionęły klątwy Jakuba arcybiskupa. From. ill. (nie były bezskuteczne). Ustąpił, umknął, precz wionął.

Nag. Cyc. 51. Juz leżą lotne strzały i łuk złotorogi ,

Przed którym nieraz wienął jeleń wiatronogi. Nar. Dz.

5 , 75. Mężnym naszym uporem nieprzyjaciele wioną pogromieni Tward. Mise. 16. Ledwie dwa dni minęły, jak ów sługa wionął. Pot. Arg. 731. Precz zbrodnia, precz wionęły okropne poczwary. Zab. 15, 294. Kiedy w winie język tonie, Wnet ode mnie troska wionie.

Anakr. 54. Wewnętrzne niesnaski, ta nieprzyjaciół naszych nadzieja, wionęła na głos ojczyzny w niebezpieczeństwie. Gaz. Nar. 2, 40 b. Wionęła zewsząd wierność i poprzysiężonych obowiązków pamięć. Nar. Tac.

3, 67. — §. Hec. WTiewać się, na powietrzu się za wiatrem ruszać; Rag. vijattise, flattern, tuchen, in ber Suft ftdj nad; bent 2Btnbe bewegen. Niechaj się włosy za wiatrami cale wiewają. Bardz. Trag. 158. Gałązki zwruszone z wiatrów się wiewają, ib. Świetnie chorągwie w oczu sie wiewały. Tward. Mise. 44.

Deriv. wiew, iviejaczka, wiejadio , wiejadlnia , wiej acz , wiejalny, wiewiórka; wiatr, wietrzyk, wietrzyk, wiatrak, wiatraczek, wiatronogi ; powietrze, przewietrzyć, wywietrzyć, wywietrzały, zwietrzały, napowietrzny, nawietrzny ; wicher, wichrowaty ; luiecha, wiechać; chwiać się, chwieję się; obwiewać, odwiewać, powiewać, przewiewać, podwiewać, rozwiewać, wywiewać, zawiewać, zawiewka ; wionąć, z wionąć; wonią, wonność, wonny, wonie; po-wonić, powoniać.

WIADERKO, WIADERECZKO , dem. Subit. WIADRO.

WIADOMCA. y, m, W1AD0MIEC , mca, m, ‘WIADUK, a, to. ; Bosn. yjeset, koji zna; Garn. vçdômz, vedésh ;

Ross. B'bÄOMeu'B , B’feÆeit’B , B^aieib ; Eccl. B-taa ; świadomy czego, znający co; ein ^ttubiger, Erfahrener,

Irenens wszystkich nauk był wydworny wiado-Sk. Dz. 94. Jehowa wiadomca serc, objawca skrytości. Farn. 59. Serdecznych skrytości niepojęty wiadomca, boże! Krom. 447. Oto świadek, mój^w niebie , a wiaduk mój na wysokościach. Sk. Żyw. 5 , 572.

W. ’Job. 16,20. Wiadomca serc uprzedza pytania ich uczniów. Farn. 135. ber $etjęn8fónbiger. Dobry wiaduk wieku starzejszego ; veteris non insc.ius aevi. Zebr.

Ow. 375. Oppos. Ńiewiaduk, niewiadom, niebiegły.

Włod. ein Unfunbtger. Niewiadomcę prawa, łatwo uci-snąć można. Oslr. Pr. Krym 1, 24. WIADOMOŚĆ, ści, z.; Boh. wëdomost, powèdomost; Sorab. 1. wédo-mnofcż ; Sorab. 2. weźence ; Garn. vedés ; Vind. vie-dnost, fviednost, viedezhnost, viedefh, fvedenje , Bag. sviôs vieset (cf wieść); Bosn. vjesetnost, znanje ; Ross.

b1>40moctl; Ecci. c—ie, hbbŁctbo , (cf. zmyślność); WIADRO a, «. WIADERKO,

świadomość, znanie czego; bte îôiffenfchflft, tattniP, Er* dem.; Boh. wedro, wéderko, wèderce ; Slov. wedro;

Remter.

mieć.

swo-

fenntniß, Erfahrung. Największa wiadomość jest świadkiem największej niewiadomości człowieka. Stas. Buff. 19. Wiadomość praw przeciwia się niewiadomości praw. Bals. Niedz. 1, 559. Najmędrszy z Greków nie wstydził się swojej niewiadomości Zab. 1, 51. Alb. , (Ross. He-BtJKecTBO, HeBtwcTBO, HeBkatecTBie, HeBt4eme, Umrnf* fenheit). Gorsza jest fałszywa umiejętność, niżeli najgrubsza niewiadomość. Stas. Buff. 18. Niewiadomość » niewiedza, n. p. Nadstawiałem niewiedze moje miną pilnego nadsłuchywania. Pam. Warsz. 4, 54. Czart. Niewia-domość grzechu nie czyni. Rys. Ad. 42. Przez niewia-domość n. p. grzesz} ć Ross. HeB'k4eHiełrB. Za wiadomością Ross. 3aBli4OM0 — *§. Aliter: Trzydzieści lat Jezus w wielkim zatajeniu i niewiadomości ludzkiej przeżył. Sk. Kuz 38. ( tak że ludzie o nim niewiedzieli, incognito). — §. Wiadomość o czym , doniesienie , nowina , 9îac()rtcht tnm etiwrô; Ross. cBt4iHie, cBi4aHie ^ HSBkdie, CKa3anie, CKa3tiBaHie. Nie mam o nim żadnej wiadomości. Tr. My Alexander ku wiadomości przywodzimy, iż na królestwo wstąpiliśmy. Herb. Stal. 4. (do wiadomości podajemy * donosimy : cf. Ross. Bt40-MOCTH * gazetv, wiadomości publiczne). WIADOMY, ’WIA-DOCZNY, W1ADOM, *WIADOCZEN, a, e, WIADOMO, WIADOMIE adv. ; Boh. wèdomÿ, powèdomÿ; Slov. wé-domy, wedomi; Sorab. 1. wëdomé, wédomne, (mnoho wèdomé uczony); Cam. vedn, vedôzh ; [Croat, nevèscb, nevaden inexpertus, cf. Croat, nevèszta * Niewiasta, qu. v ); Ross. b^40MUh , b1»40M0 ,    (Bt40M0CTHMH gazetny),

B'kCTHblH , BtCTHAIblH , ßtCTHMO , H3B1jCTHO ; Eccl. Bk4bIH , MSBkcTHt, (Bl>4eTe^bHbiH scyentyficzny) ; §. lj świadomy, znający, wiedzący ; funbtg , fcnucttb, ttuffettb, Defrttint mit ettttaŚ. Człowiek ten grzeszył wiadomie. 1 Leop. Num. 15. Kiedy kto w lesie , chcąc zastrzelić zwierza, niewiado-mie zastrzeli człowieka.... Petr. Et. 393. Rozumie, że wszystko wie, a on niewiadomy ( ttmctffcnb ), że dojrzy wszystkiego, a on niewiadomy. Jabł. Tel. 55. Ociec nie wiadoczen Kadma wyprawuje , ignarus. Zebr. Ow. 54, Ross. Heßt40MUÖ , neßt40M0. Być niewiadomym czego Eccl. iicRu^cibKOKinii, tieBtjKecTBOBaTU. Syna zamordowawszy, z niego bankiet na ojca niewiadocznego stroi. Zebr. Ow. 157. et. 385. Pojął Jagiełło Pilecka, wdowę dobrze wielu mężów wiadomą; complurium thoros exper-tam. Krom. 479. — Wiadomo, świadomo, po wiadomiu, znając, wiedząc; beiuanbert, kfanntermajkn. Prosto się do jego domu udałem po wiadomo. Pot. Arg. 562. — §. 2) Wiadomy komu, passive, znany od niego; einem befaunt, bewußt ; Vind. veden, snan , vieden , dosnan ; Bosn. oęit ; Ross. ii3BtcTHbiH, H3Bl>CTeHï>. Wiadomym się stać , przyjść do wiadomości ludzkiéj Eccl. yB^tm-ca. Po niewiadomym gaju chodząc, pobłądził. Otw. Ow. 109. Dzień pański niewiadomie przyjdzie. Biał. Post. 27. Tatarow ie, wtargnąwszy do Podola , bardzo wiele ludzi pobrali; bo niewiadomie przyszli. Biel. 549, (ob. bez wieści j.

Pochodź, pod słowem: Widzieć.

WIADEREGZKO, a,

n.,

268

WIADRO WY - WIANEK.

WIANECZNIK - WIAROWANY,

czerze Różanych wianków mówić pacierze. Zab. 9, Prov. Stanął mu za różany wianek.

Sorab. 1. bohl, bónk, boncżźik ; Carn. vçdr, vędru , vçdriza ; Vind. vedru, orna, viedra , vedriza, vodono-fenza , (cf. wodę nosić) ; Croat, védro, vedrîcza , vèrch (cf. wierzch), zaimach (cf. zająć, zajmować), védercze, vedrichicza; Hung, veder, veder, vödör, veüdeür, vedret-ske; Bosn. vidro , vidarçe ; Rag. vîdro, vjêdro , xîtak; Slav, akov, csabor za vodu , (ob. Cebr); Ross. et. Eccl. KisflfX), Be^epKO, Beaepuo, BeaepeiKO, óa^ba, (et. Graecolat. hydria; Graco, vöcoq * woda); statek do wody czerpania, noszenia, węborek ; Eccl. noYßinitiio, (ob. Czerpadło); ber (Sinter, äßafferetmer. Wiaderkami ciągną wodę z studni. Solsk. Arch. 154. Wiaderko, wiadereczko, urceolus. Mącz. Przy boku niosła wiaderko śliczne. Birk. Bom. 100. (Eccl. Be^pOHOceuii ‘wiadronoszec). Oto ‘na-rodowie są, jak kropka w wiedrze. Radź. Jes. 40, 15. — Croat. Prov. Tesko je proti vetru iti, Tese z prazna vercha piti * ciężko jest przeciw wiatrowi iść, ciężej z próżnego wiadra pić. — §. Wiadro, miara wina pospolita u nas; ein SBetmttaß, ein (Sinter. Wiadro wina tego ma mieć 80 kwart. Vol. Leg. 3, 595. Ósma część wiadra Ross. uiro^i. WIADROWY, a, e, do wiadra należący, (Sinter*; Boh. wèdernj ; Slov. okownÿ ; Croat, vedrichni; Hung, vedros, vederni ; Ross. Be^epHUM, 6a4efiHUH. Wiadrowy stół, wiadrowa szafa. Cn. Th. 1239. Wia-drowy rzemieślnik, bednarz; Ross. Be^epHHKi, 'wiader-nik, ber (Sinteriltadjer. — §. Aliter: Wiadrowy, wiadro w się biorący, ib. einen (Sinter entfjaltenb.

‘WIADUK, ob. Wiadomca.

WIANEK, 'WIONĘ K, nka, m., WIANECZEK, czka, m., WIANUSZEK, szka, m., dem. Nom. wieniec; Boh. wén-ćek, wènjk, wënko ; Slov. wenćek; Sorab. 1. wénaschk; Ross. B'kHOK’B , BfcttoneKB, ( B’bunuK'B wieniec srebrny lub złoty koło głowy świętych); eitt 33htmettfrcut$cl)en. Ja za upomineczki Różane-ć daję wianeczki. Groch. W. 372. Wianek ozdoba czoła i włosów. Burl. A 4. Panienka, kiedy wianek wije , część go jasnemi, część ciemnemi kwiatkami przeplatywać zwykła. Falib. A 5. Ślicznym czoło twoje ozdobię wianuszkiem. Teat. 1. b, 83. Nie skubać po głowie poprawująe forbotków, bryżyków, albo wianeczków, Rej. Post. F f f 2. Wiankami nakadzić. Mon. 71, 370. — Prov. Jak wianki wił, śpiewając, igrając, śpiąc to sprawisz, bardzo łacno, bez pracy, na jednej nodze ; fo leicht, tnie fîtrfdjett effen. Kiedy roztropność przypadnie , Wszystko by wianki wił snadnie Już więc takiemu przychodzi, Bo ta we wszystko ugodzi. Rej. Zw. 231. Z nieprzyjacielem się potkać i gromić go, to mu w jego młodości było, jako wianek wił. Biel. 625. Wszystko jak wianki wił, gdzie miłość prawdziwa. Pot. Jow. 19. — Niechże wam ten dzionek Będzie jako wionek. Teat. 52, 7. (bez trudności, przykrości, jak najpomyślniejszy). — Panna bez wianka, w czepku, panna po połogu. X. Kam. bte baS Mnjdjett nerlorctt liât. — §. Aliter: Różane wianki, wieniec, różaniec, ber Sftofett* frans. Różaniec zowie się korona abo wianek. Bzów. Roi. 7. Zupełny różany wianek składa się z 150 zdrowych Maryi, i z 15 pacierzy, rozdzielonych na dziesiątki. Bzów. Roi. 19. Poszłyby baby choć w odwie-

348. Zabi

Rys. Ad. 64. (dobry czyn stoi za modlitwę). W ten czas zamieszany Stanąłby mi, prawiła, za wianek różany. Pot. Arg. 739, (ob. za różany wieniec, za ratunek). WIANECZNIK a, m. ; Boh. wenećnjk ; który wieńce czyni, coronarius. Mącz ber Sîrâltjefïedjter. (Ross. B^HeiHiiKŁ » uwieńczony, osobliwie męczennik ; jem. Bt-Hemttma). WIANECZNY , a , e ; Boh. wenećny ; Ross. BtHeaHbw; to co ku wieńcowi należy. Mącz. fôrattj *. Wianeczny ślaz. Cn. Th. 1015, ob. Ślaz. (WIANIE wńa-tru ; Boh. wânj, ob. Wiać, wieje). WIANNY, WIANO-WY, ob. Wienny. WIANO, a, n. ; Boh. weno; Slav. wëno dos; Carn. dôta , jnternina, (cf. jutro); Vind. ju-trinja , shienski dieu, juterni dar, dota, juternina, ob-diel ; Dal. parchyia , (cf. parć); Eccl. bibo, npiuaitoe, npuKa ; dar, który mąż‘zenie względem jej posagu mianuje, dotalitium. Sax. Tyt. 48. Szczerb. Sax. 457. et 455; bte SDłorgeitgctbe, że poranu przez męża, póki z żoną do stołu nie siędzie, bywa dane. Sczerb. Sax. 457. Za wieńcem dają wiano. Zimor. Siei. 305. Według prawa pospolitego mąż ^żenie czyni dar weselny, który czasem przedweselnym darem, czasem szczodrobliwością oblubieniczą, czasem wianem zowią. Szczerb. Sax. 456, (conf. oprawa, cf. przywianek; bie Sßtberlage, baè ©egett* öermätfytntß). u nas zapis od męża nazwano wianem ; danie pieniędzy lub dóbr po żonie, posagiem. Czack. Pr. 2, 8. Wdowa, jeśliby miała wiano od męża oprawione, mianowicie na dziedzictwie, drugi mąż oddalić nikogo z dziedzictwa nie może. Groick. Obr. 501. Czytamy w statucie zapisanie wiana na trzeciej części majątku. N. Pam. 6, 301. — §. ‘Vulg. Wiano * posag, ber Srautfdjafj. W Czechaeh każdy posag nazywano wianem. Czack. Pr. 2,8. — Slov. Prov. Krasna panna połowica wena. Żonęś pojął z wielkim wianem, Wiedz, że nie będziesz jej panem. Cn. Ad. 1368. Nic po wienie, gdy niecnota w ‘żenie. Rys. Ad. 46. WIANOWAC , -ał, -uje cz. medok. ; § a) podarunek czynić żonie czyli pannie, po odebranym jej wieńca czyli panieństwie, einer bte SDîorgcngabe fdjenfen fur b<t$ genomene Mitten. Gdy kto będzie leżał z dziewicą nie zarękowaną, tedy wianując uwianuje ją sobie za żonę. Budn. Exod. 22, 16; da jej wiano i weźmie ją za żonę. Bibl. Gd. ; Vind. obdeliti ; Eccl. oti-BmiiiTH , otb^hath. Najmilsza żono moja, nie mam żadnych bogactw, abytn cię zbogacił, abo wianował obyczajem świata tego. Baz. Hst. 230. Kiedy mąż po weselu umrze, nie wianowawszy *żenie nic; co jej za wieniec dać mają.... Tarn. Ust. 99. — b) Wianować ; Boh. wënowati; oprawę żonie zapisywać, oprawiać jej; bte Sötberlage ber $rau nerfdjretbett, tl)r baö ©egenöermädjtntfl madjen; ( Eccl. biuihth za oblubienicę pewną cenę dziedzicowi płacić). Kiedy mąż mianowicie na którym imieniu *żenie wianuje, tedy już onego imienia oddalić nie może, dokąd jej na inszym imieniu oprawy nie uczyni. Szczerb. Sax. 462. Gdyby mąż przed pewnymi ludźmi , przv ślubie będącymi, wianował *źenie pewną sumę na dobrach swych.... ib. 465. WIANOWANY, WIANOWNY,

WIANUSZEK - WIARA.

W I A R D ü N K.

269

BtpcTBO. Nie żyją według wiary. Lach. Kaz. 1 , 215. Ku Chrystusowi ci wiary nie mają, co kościoł jego targają. Sk. Zyw. 2, 406. Artykuł wiary. Doh. Kom. 4,241, Vind. artikel te vere, verna postava {ob. Artykuł). Rzeczy te, które są w artykułach wiary chrześciańskiej zamknięte, każdy wierzyć powinien chrześcianin. Kat. Gd. 16. — Wiara, religia, sposób chwalenia boga, ut przystał na tę albo ową wiarę. Cn. Th. 1240. wyznanie, ©lauben, Sefeitntnip, îReltgtott. Rozmnożenie wiary świętej Chrystusowej. Dial. Post. 115. Jakiejżeś ty wiary człowiek? Kat. Gd. 2. Prawa wiara; Ross. npaBOCMßie, {ob. Prawowierny). Wszystkich ludzi na świecie powszechna przywara, Ze najlepsza, co się w niej porodzili, wiara. Pot. Arg. 169. Zegl. Ad. 269. Różną miał wiarę ście, bo obrzędy Mniejsza i słabsza miała Chrystusowe, Ale większa część zachowała błędy I bogu zmierzłe sny Mahometowe. P. Kchan. Jer. 25. — g. Wiara , godność wiary, kredyt, powaga; Rag. vjerra; Ross. 40B'kpie, 40BtpenHocTb, bte ©laubmurbtgfeit, ber ©laube, ©reblt. Wiary godzien, i prawda to, co mówi. Cn. Ad. 1230. Ten testament dla lepszej wiary i wagi, ręką własną podpisuję. Teat. 5, 57. Wiarę komu czynię; Eccl. Bipio, Graec. mazów, (idem facio , (cf. wierzyć). Wiarę psuć komu, kredyt zepsować. Cn. Th. 1240. Wiara przy pisarzu zostaje; penes autorem (ides esta. Krom. 618. Wiarę utracić, Ross. H3BipHTbCH, H3BfcpHTbca. Wiara, jak dusza, raz utracona, nie przywrócona. Cn. Ad. 1229. — g. Wiara, cnota moralna, wierność; Streue unb ©lau* ben, Treue. Wiara świecka, stateczność chowania umów i tego wszystkiego, co się rzekło i postawiło z kim. Petr. Et. 235. Wiara rzadka rzecz, wiernego trudno na-leźć. Cn. Ad. 1250. Kto nie może dochować mym sekretom wiary, Niech co chce będzie, u mnie nie jest bez przywary. Min. Ryt. 1, 223. Lepsza wiara doznana, nieźli co się rodzi. Gaw. Siei. 574. Wiara (ufność) dana, wiarę (wierność) często naprawuje. Fredr. Ad. 7. Ktoby wiary nie dotrzymał albo me zachował, ma być za człowieka nie dobrej wiary albo kłamliwego poczytany. Kucz. Kat. 2, 645. Obiecujemy pod dobrą wiarą okrom wszelkiej chytrości i zdrady. Herb. Stat. 579. (auf Streue UUb ©laubett). Więźnia na wiarę i do ręku jego wydali. Sk. Dz. 568. (na jego słowo , auf fétu 2Bort). Obyw’atelôw brał na wiarę swoje. Warg. Cez 97. Palić, ścinać lud woli, niż przyjąć pod wiarę. Dardz. Luk. 28. W rok tylko rachunek przeglądał, na wiarę się zdając. Sk. Dz. 370. Na wiarę żyje. Tward. Daf. 15. — §. 'Obiecał z wielką wiarą, że miał o tym milczeć. Eraz. Jez. D 7. Boss. Bipa przysięga, @tbmur, ®tb.

Deriv. {cf. wara , warować , warunek , etc), wiarować się , wiarka , wiarołomny , wiarołomca , wiarodatny, wia-rozmienny; wiera, wierę! wierny, wierność, wiernek, wierutny, wierzyciel, dowierzyć, dowiarstwo, niedowiarstwo, niedowiarek, małowierny, lekkowierny, prędkowierny, powierzyć, przeniewierzyć, przeniewierca , róinowierca , prawowierny; poniewierca, poniewierać się\ zwierzyć.

wienny , do wiana należący, bic SBtberfage ober ba$ ©e< genüermäcbttttß betreffenb; Boh. wènnj; Ecd. bIjhobhuh,

Bl>H043HbiH, npM40HŁiM. List wianowany s zapis wiana.

Stat. Lit. 225. Urząd na wianowanym imieniu nikomu odprawy nijakiej za występek męża czynić nie ma , okrom samej pani wianowanej przezwolenia. Stat. Lit. 256.

Przy matce na jej imieniu własnym albo wianowanym mieszkał, ih. 173. — ‘Vulg. Wianować » posażyć, beit Srautfdjaj) geben, airëftatteu. Córkę bogato wianował.

Dach. Ep. 52. Olgierd wziął po żonie księstwo Witebskie, a tak od Krewa aż do Jubry, na księstwach udzielnych i wianowanych szeroko panował. Stryjk. 365. Nie potrzebujęć wielkiego wianowania. 1 Leop. 1 Reg. 18,

w mie-

55. (wielkiego posagu). Tak-li zdrowie zbawionej wia-nujesz? Iiac vitam servatae dote rependis? Zebr. Ow. 105.

WIANUSZEK , ob. Wianek , Wianeczek.

Deriv. sub verbo : Wić, winąć.

WIARA , y, z. ; Boh. wjra ; Slov. wira , wjra ; Sorab. 2. wêra ; Sorab. 1. wéra, wiera; Garn. vira, (savira * zabobon); Vind. vera, veruvanje, verjenje ; Croat, vera, vëra, veruvanye ; Rag. vjerra; Slav, vira; Dosi i. virra , vjerra ; Ross. ßtpa, iiMOBtpie; (d. Lat. verus ; Germ. tOflbr) ; wiara w co * wierzenie w co, przyjmowanie za prawdę; ba§ ©lauben, ber ©laube an etroaS, ba§ für roafjr galten. Wiara, zezwolenie na podanie, nie tak zasadzone na dowodach , jak na powadze przekładającego. Cyank.

Log. 187. Wiara, zezwolenie na to co bóg obiawia, i dlatego’, iż bóg objawia. Doh. Dyab. 252. Wiara, dar boski, który czyni, iż mocno zezwalamy na to wszystko, co bóg objawił, i dlatego, iż bóg objawił, ib. przyd. 7.

Rzeczom niepodobnym wiary nie daj. Sk. Żyw. 2, 311.

— {Croat. Prov.: K vere lehko ki prisztaje, Vkanyen gusche on oszlaje * kto prędko daje wiarę , ten często bywa oszukanym). Nigdybym wcale nie dał przedtym wiary, Do tej nieszczęścia że mogę przyjść miary. Zab.

13, 297. (nigdym nie rozumiał). Czemu się lękacie, małej wiary ludzie, gdyżem ja jest z wami? Rej. Post.

K k k 3. małowierni, małej ufności, słabego zaufania , ïleinglcmBig. W dobrej wierze, w zaufaniu, w rozumieniu, w mniemaniu; im Vertrauen, oertrauenb, traimib.

rzecz

Posesor dobrej wiary, bonae fidei, który nie wie, ze przez niego dzierżona cudza jest, skoro zaś pozwanym będzie o rzecz cudzą posiadaną, zaczyna być złej wiary dziedzicem, malae fidei \ właściwie zas zła wiara posesora będzie na ów czas, gdy albo nieprawej rzeczy nabywa , albo od człowieka , od którego się nie godziło.

Oslr. Pr. Cyw. 1, 129—132. — g. Theol. Wiara, dar boży ; ber ©lawę, ber tyeologifôe ©lauben. Wiara ta, którą mocno wierzymy, co nam jest od boga podano. Karuk.

Kat. 8. W wierze nie trzeba się dwornie pytać, ani żądać dowodów do uwierzenia, ib. 11. Wiara, bez uczynków martwa, ib. 8. Śmiertelnemi grzechami będąc obciążeni , jednak ową wiarą, którą umarłą nazywają, chcą się w górę podnieść. Kucz. hat. 5, 246. Wierzę panie, pomóż niewierze mojej. Budn. Marc. 9, 24. Niewiara,

Unglaube Cam najovira, nasvestôba ; Rag. nevjerra ; ‘WIARDUNK, u. m., ‘WIERDUNK. TEUTON, u, m. ; Lał. Ross. Heßtpie, (HeBtpna nieufność), HeßtpcTBie, ne- ferto; Angl. farthing; «Bremen. SBeerbing; (lieberf.

270 WIA R D U N K 0 W Y - WIA R O G O D N Y.

WIAROŁOMCA - WIATR.

poprzestaje. Gal. Cyw. 1, 100. WIAROŁOMCA, y, w. ; Sorab. I. wirézwamawcz ; Vind. verotajezh ; Ross. Bl>po-ÄOnevcb . 4yuieBpe4i!HKB , f. 4jmeBpe4Hima ; zdrajca, ein ÎYeulofer. Broń sie, wiarołomco. Teat. 4, 114. WIA-R OLOM ST W O , a ,'n, WIAROŁOMNOŚĆ, ści, z.; Sorab. 1. werćzwamano ; Ross. B-fepojOMCTBO, BtpOflOMHOCTB, 4yiueBpe4CTB0 ; zdradliwość, bte îreuloftgfctt. — WIAROŁOMNY, a, e, WIAROŁOMNIE adv. ; Vind. odveren;

FioSS. BtpOJIOMCTBeHHMH , BtpOJIOMHbJM, 4ymeBpe4HMH ; zdradny, niewierny; treuloê, Imnbl>riid)tg, nerratherifd;. Powinnam nienawidzieć tak wiarołomnego. Teat. 71. d, 5. Powierzać życie swe najwiarołomniejszemu , jakim jest morze, żywiołowi. Mon. 71, 868. Który się moim mia-mianuje przyjacielem, wiarołomny. Teat. 18, 117. Wiarołomnym być, wiarołomno postępować Ross. ßfcpo-jiOMCTBOBaib , 4yuieBpe4HHiaTb. ‘W1AROODSTĘPN1K , a, w.; Ross. BipooTCTynHHKTi, BtpoOTMeTHHKi ; odpadlec, odszczepieniec od wiary, wiarozmienny, renegat. Adj. Ross. atpooTCTyiiHMH, BtpooTMeiHbin. WIAÏIOPODOBNOSC, ści, ż., podobieństwo do wiary, bte 2ßaf»l'f(^ctnlfd;fetl ; Sorab. 1. wórnoszdacżnofcż ; Croat, veruvànye; Ross. BtpontMO-6ie, Bipoarie , B-fepoaTHOCTb. Doniesienia te noszą na sobie cechę wiaropodobności. Czart. Myśl. 5. verisimili-ludo, vraisomplace. W1AROPODOBNY , a podobny do wiary, ob. Uwierzliwy, cf. wiarogodny, tü«l;rfd)eniltcfy ; Sorab. 1. na wérno podomnć , wêrnoszdu-cżnć ; Croat veruvan; Ross. B’bpon040ÓHbiH, BtpoaTHUH, ynoBaTe^bHbiH, uaaTe.ibHbiH. — (’WIAROWAĆ się czego zaimk. niedok., fcf. warować, wara!); Sorab. 1. war-nuyu szo , (cf. Germ, warnen) ; chronić się, strzedz się , ( *Uwiarować się dok. qu. v. ); ftd) ^lit^en, ftd) tn 5ld)t neunten. Co masz potym żałować, lepiej się tego wiaro-wać. Cn. Ad. 124. Nic się strzedz, a wiarować nie chcą. Glicz. Wych. D 6 b. Wiarujcie się takowych i uciekajcie od nich , boć ci ludzie dwornie badając się o bogu, stracili go. Gil. liât. 72. Z pilnością koniecznie próżnej świeckiej chwały wiarować się masz. Wisn. 234. Trzymaj się dobrego, a wiaruj się złego. Wrobi. 7. Grzechów się wiarować. Karnk. Kat. 241. W. Post. Mn. 102. Powinniście się bogactw nie mniej wiarować, jako się kto boi ciernia dotknąć. W. Post. Mn. 102).—WIAROZŁOMCA , y, m , wiarołomca , ber îrettlofe. Jak przeciwko wiarozłomcy postępować. Szczerb. Sax. 470. et 130. (który słowa danego nic dotrzymuje). WIAROZMIENNY, n. p. Rambald. P. Kchan. Jer. 177. przekińczyk , który wyznanie czyli religią odmienił; ber feinen ©laubett üeränbert hat,, ein negflt, ob. Wiaroodstępnik.

Deer « yter, cztery) ; Boh. w erdunk ; Germ, ber Wiardunek apud nos non est genus monetae, sed numeri tantum, ut kopa, grzywna, półgrzywny i t. d. Cn. Th.

1240. Perto, jest czwarta część grzywny, dawniej fer-don, ztąd weszło w’ Polszczę wierdunek, słowo podobne Niemieckiemu dawnemu SSierbnng. Czack. Pr. 1 , 158.

Wiardunk ma miar w sobie 12. Chmiel. 1, 161. Tuzin, tacher, wiardunk; analogiam quandam ad ossem habent.

Cn. Th. 58. Wiardunki czyli wiertele, czwarta cześć grzywny. Nar. Hst. 5, 290. Wiardunki na pięć złotych szacują Star. Ref. 169. Wiardunki albo fertones, czwarta część grzywny, 12 groszy Praskich. Summ. R ; wedle konslytucyi 1676 r., groszy 18. Ostr. Pr. Cyw. 2, 503.

Za każdy występek na wiardunku niech będzie karany.

Gost. Gor. 56.— §. Wiardunk, tuzin, ein $)u|eilb. Chłopi przez krzyże, wiardunki, medle i kopy rachuja. Tr.

WIARDUNKOWY, a, e, W1ERDUNKOWY , do wiarclun-ków należący, $erbtng «. Za czynsze i dziesięciny wier-dunkowe, wyciągają szerokie grosze Praskie. Herb. Stał.

80. Dziesięciny wiardunkowe. Gost. Gor. 55.

e — o adv.,

WIARKA, i, z. dem. Horn. wiara , contemn, naganny sposób wierzenia lub religii, ein Reiner ©laube, ein nett ge« fcfymtebcter ©laube, eine neue Religion. Nie lada wiarkę, ale wiarę mieć mamy. Wiśn. 154. Odszczepieńcy w piśmie się obierają, aby swe przeklęte wiarki utwierdzili.

te lub owTe wiarke

i    i    4

na

W. Post. Mn. 60. et 183. Religią urobić. Dirk. Exorb. E 5.

‘WIARKO adv., [karp. warko * niebezpiecznie 2], jarko, jaro, w-arlko; frifd), wacfer, tudfttg. Skoczy niedźwiedź na wieprza, przyczapi go wiarko, Wieprz się porwał, wyrwał się niedźwiedziowi żarko. Popr. Gn. 98.

WIARLIWOŚĆ , ści, z., lekkowierność, Setdjtgldubtgfett.

Wiarliwość, zawiść, plotki, to jest, czym się zarazić można. Zabi Roz. 70. WIARL1WY , a , e — ie adv., lekkowierny, leichtgläubig. Ognie niestałe, błyszcząc po manowcach Rodzą błąd kłamem w wiarliwych w'anJro-w’cach. Zab. 10, 157. Zabi. WIAROBROŃCA, y, ni.’, obrońca wiary, ber @laulten3t)crtl)etbtger. Tego, który dla nas gotuje trucizny, w\krzvkna wiarobrońca. Teat. 45,

4. Wyb. — WIARÖDATNY, WIARODAJNY, a, e —ie, adv. , ufność lub wiarę komu jednający, wierzytelny, beglanbtgenb ; Ross. BipiiTejbnbiil, Biptemin. Posłany tam z przydaniem listu wiarodatnego, aby Kozacy ufność mieli w tym wszystkim , cokolwiek im imieniem króle— wica opowie. Nar. Chodk. 2 , 245. Listy wiarodajne. ib.

266. kredenc , kredyt, kredeneyalny list; Vind. veroda-jezhnu pil’mu , Seglaubigungöfchreiben. WIAROGODNOŚĆ,

ści, z., zasłużenie na wiarę, bte ©laulmmrbigfcit ; Rob. ‘WIASTONOSZ, a, tn., n. p. Niezbożni ci wiastonosze hodnowernost; Vind. verlivost, verjetlivost; Ross. 40- ewanielskiéj prawdy, światłość marnemi płonnej powie-CTOßlipHOCTb. WIAROGODNY, a, e — ie adv., zasługu-    ści swej mgłami zaćmili. Smołr. Itam. 29, cf. wieści-

jący na wiarę, glauDmnrbtg ; Roh. hodnowêrnÿ;    Sorab.    nosz, cf. obwieściciel. *WIASTOWAĆ, ob. Zwiastować.

1. werieżnć; Cam. virijetn , virjetn ; Vind. vernu, vere- WIĄS, ob. Wiąz. WIĄZKA, ob. Wiązanka, vreden verliu, verjetliu: Rag. vjcrovni ; Croat, ve- WIĄTCHY, ob. Wiotchy.

rüvan ; Ross. 40CTOBtpHbiH. HMOBhpubiM ; Eccl. 40CT0- ‘WIATEK, tku, m.\ Boh. wetew ; Eccl. litnu, ; gałąź, ber npitflTHhHiuiH , oppos. HCBtpyeMbiß, HeHMOBtpeirb.    Jeżeli    51ft, ber S^cig- Magrabstwo Brandeburskie z wiątku Po-

się w majątku sierocińskirn handel jaki znajduje,    sąd na    laków⁷ urosło. Krom. 488. [Powinno być: wziątku 2].

złożonym sobie wiarogodnym rachunków podsumowaniu WIATR, u, m. ; Boh. wjtr, wètru , obsol. fjtr, Vicher, ob.

niec.

wicher, (wedro aestus) ; Slou. weter; Sorab. 1. wietr, wćtr, (wjedro, wedro powietrze, pogoda); Sorab. 2. wetsch, (wadro powietrze, pogoda); Garn. vętr, (vć-dru » pogodny); \ind. veiter, sapa, duch, ( veder * jasny, pogodny, vedrust, verina * jasność, pogoda; ve-dreti , vedrjuu » wypogadzać , cf. wietrzyć)• Croat, voter, (vèdro sudum, vedrina serenitas; vedrirn sereno, vèdren innubis ; Dal. vedriv clarus) ; Rag. vjètar , (vèdar « pogodny) ; Bosn. vjetar, vitàr, (vjetriç, povitarye * powietrze; vatra , ogagn « ogień, 2. rogus stos; vedrio sudum, vedrina serenitas)-, Slav, vitar, (vatra » ogień); Ross. Bliipi, BtTepb, cf. vulg. Be4po pogoda, piękny czas, BGApeHHOCTb jasność, Be^peHHbiii pogodny; Eccl. Be4po-Ta , Be4pocTb pogoda, jasność, Be4pyio , Be4pcTByio, Graec. ai&ęióco sereno ; Be4pwß. Be4pfliibiH pogodny, jasny ; Germ. ^Better; Angl, weather, cf. 6>aec. aid-yq-, Lat. aether); — 1) ber 2ötnb, Lat. ventus, (radix wiać, rce« ÿen). Wiatr jest wzruszenie powietrza, pochodzące z rozrzedzenia jego na jednym, a zgęstwienia na drugim miejscu. Boh. Dyab. 172. Wszystko jest przyczyną wiatru , co robi, że powietrze traci swoją równoważność. Kluk. Roił. 3, 78. Wiatr jest ruch powietrza, ku jednej horyzontu stronie. Wyrw. Geogr. 25. Wiatr ma swój wolny bieg, wieje gdzie chce, ale go nikt nie widzi, chociaż dźwięk jego słyszyć. Dambr. 899. Cztery wiatry główne: wschodni eurus, ber Dfttmnb, zachodni zephirus, ber SBeftttńnb, północny boreas, 9?orbtt)tnb, południowy ausler, ©fibrotnb. Otw. Ow. 6. Wiatrów dziedziny i imiona : eurus , schodzień , (wschodzień), zephirus , zachodnik , boreas, szródnoceń, ausler, półdzie-Źebr. Ow. 3 ; wschodni czyli wschodowy ; Carn. sonzhèk subsolanus, (cf. słoneczny); Vind. dolenz, do-leni veiter, sdolz, juterni; Croat, zdolecz, podszun-czenyak , jusen , zdolnyi, iztochnyah ; Bag. iztocnék ; Bosn. istoęgnak, scilok, jugo ; Ross. boctoihmh Btipb; zachodni, Rag. zapadnyak , (ob. Zapad); Ross. 3ana4HHii Btipi ; południowy, Carn. jug ; \ind. jug, juh (cf jucha), seuz , juhovez, obpoudni veter ; Bag. jugh; Bosn. jug, jugo, scilok , smoras , vjetar poludnevi ; Dal, yugo ; Croat, jùg, zdolecz: Hung, deli - szél ; Ross, ton» , kokhmh BiTp*; północny, Carn. garbin, gerbin, burja (ob. Burza, cf. boreas), sevar; Vind. samurjan, (cf. zamorski), niemcz (cf. Niemiec), melternik, flanjak, garbin, fever, bura, burja, pounozhni veter, juh; Croat, bùra, szevèr, polnochnyak, kozomör, kozooer, (ob. Koza); Dal. burra, sziver; Bosn. sjeuer, burra, kozomor, garbin, gherbin, (liai, garbino); Rag. sjever, kozomörRoss. 6opeK, ctBepi, (cf. siewier; «tego słowa , jako innych wielu Polacy zapominają, tak iż już nie mają czym wiatrów zwać.» Budn. Eccl. 4, 16. et. Prov. ^ 25,22); Ross. w Archang. noóepeJKiiHKb, ob. Pobrzeżny; Eccl. óopen pośrzedni 'między siewierkim a wschodnim , dlatego tez często za północny się bierze. Wiatr północny płynie po samvm południku od bieguna północnego. Śniad. Jeog. 548 ; * wiatr wschodni płynie po płaszczyźnie pionowej do południka od wschodu; zachodni jeżeli od zachodu, ib. Wiatr powszechny, czyli handlowy, zaj-

rauje bardzo rozległą przestrzeń ziemi. Śniad. Jeog. 551. Wiatry poboczne, t>ie Sîebemtnnbe, ©dtennnnbe: wiatr wschodnemu poboczny ku południowi , vulturnus, ©üb« Oftnnnb ; Hoss. icroBOCTOUHbiH, południowschodni ; wiatr wschodnemu poboczny na północy, caecias, 9?orbi>fttt)tnb; Croat, oblachnyak, voter ki rad oblake donassa med szeverem i izhodom; Hoss. cbBepoBOCTO'iHUM, półno-cnowschodni; wiatr zachodnemu poboczny ku południowi, africus ; Ross. K)ro3ana4HUH, południowozachodni, ©üb« wcftnmtb ; na północy, corns \ Bosn. maistro; Croat, zgorcz ; Hoss. ctBcpoaana^HbW. północnozaehodni, 3îorbtt>eftn>. ; wiatr południowemu poboczny ku wschodowi, euronotus, ©Üb « ©Üb « Oft R'. ; ku zachodowi , altanus, ©üb « ©Üb « SeftlV. ; wiatr północnemu poboczny ku wschodowi, wschodopółnocny, eurouquilo , 9îorb « 9?orb « Ojtw. ; ku zachodowi, thrascias, 9?orb « 9?orb « Üffieftlü. Cn. Th. 1240. Wiatr wschodniopółnoeny uderza miedzy wschodem i północą na płaszczyznę południka pod kątem 45 stopni. Śniad. Jeog. 348. Wiatr morski ; Ross. MOpHHa, ob. Po-rnorszczyzna. Garuga u flisów, wiatr z boku, po którym jednakowo iść można, i w ten czas mówią: na garugę iść. Magier. Mskr. Wiatr wielki, ob. Szturm, wicher, nawał. Uderzenie wiatru; Ross. nopUB'B, (cf porwać). Wiatr powstaje , wznosi się Ross. BtipeHtTL. Wiatr łagodny, ob. Wiatrek, wietrzyk.— Wiatr pomyślny, Ross. nonyTHbiw, noHOCHHH ; Eccl. BoąBtTpaeMbiH, óaaroBtTpHbiw, ó.iaroBt-Tpie, ob. Powiatr.—Na końcu marca czekali tylko na pierwszy wiatr do wyjścia pod żagle. Ram. 83, 448. Majtki mają się za zgubionych , gdy dwa Algierskie kapry pochwycą im wiatr, i z blLka ich górują. Pani. 84 , 842. Wiatr przeciwny, Eccl. npOTHBOBtTpie. Wiatr śwista, świszczy, dmucha, dmie, szumi, wieje. Dudz. 21, (cf. świst, poświst, szum). — §. Quoad directionem, pr. et fig. Patrz , zkąd wiatr wieje, tedy cię deszcz nie zleje. Rys. Ad. 59. Jakowyżkolwiek wiatr na mnie powieje.... Czach. Tr. C 2. Nie patrząc wiatru od siania, wziął się za rzecz trudną. Sk. Dz. 603. (na okoliczności nie zważając). Dadzą się uwodzić lada wiatrowi. Rej. Ap. 45. Dali się unosić leda wiatrom. Rej. Post. Xx 2, Slov. gako wćter wege , tak piachti obrâcugu; kam weter, tam plaśf; na makowici koruhwićka (chorągiewka) po wetri sa obraca. Nie zawsze zły wiatr powiewa. Jag. Wyb. C 5. Tu kiedy na ojczyznę nowe wiatry wstały, Łódź Rzpltćj w niezgodzie nurzały. Groch. W. 526. (burze). — §. Wiatr * powietrze, 2Stitb, Suft Wiatr ciągnący (ob. Cug. Wiatr szkodliwy Eccl. BiipoJiiHie. Wolność wiatru, ob. Przestwór, ob. Luft. — Wiatr tylko siekł, i machał po wietrze bez skutku, Bo mu przeciwnik zaraz ubiegł na powietrze. P. Kchan. Orl. 1 , 46. Junacy w kącie szablą wiatry krają, pierzchliwość swoje hajdamackim strojem nadstawiają Pilch. Sen. list. 2, 287. Chce uderzyć Marcina, ten uchyla się, on machnąwszy kijem na wiatr, upada. Teat. 33, 76. Szkoda ptaka gonić po wietrze. Pol. Arg. 563. Krzykiem żałosnym napełniają wiatr. Dirk. Gl. Kon. 25. Nie wychodzić na wiatr, nie śmieć się z domu wychylić ; carere publico. Macz. Nie życzyłam, ażeby kiedy na cię zły wiatr wionął. Tward. Pasq. 13. bid) foil fein bô*

74, 37.

7.

8,

71, 711.

feê SüffcJ/ett mtroel/cn. Wiatr go zły nie dojdzie, ni owie-nie, delikat, pieszezoch. Cn. Ad. 1231. — §. Wiatr, dech. n. p. Slov. Studéni, tepli weter z gednich ust wipuśćaf; zimny i ciepły wiatr (dech) z jednych ust wypuszczać. — Quoad direct., cum praepositionibus. Ptaki pospolicie latają przeciwko wiatru. Kluk. Zw. 2, 83. wzwiatr, gegen ben Sötnb. Oppos. Z wiatrem, pod wiatrem , po wietrze , po wiatru ; mit bem SBittbe, nad) bem SBinbe Z wiatru stanąć. Cn. Th. 1553. mając w tyle wiatr, od wiatru : Wtod. Po wietrze stać, jechać, po wietrze bieżący, ferente vento. Cn. Th. 721. Płynęliśmy pod wiatrem ku brzegom Salantu. Staś. Num. 2, 102. Niebezpieczna, kiedy działa po wiatru, to jest, z tego końca, z którego wiatr szedł, zapalają. Archcl. 2, 80; Croat. Tesko je proti vetri jiti, Tese z prazna vercha piti * ciężko jest przeciw wiatrowi iść, ciężej z próżnego wiadra pić. — $. Variac allusiones ad mobilitatem, celeritatern , inconstun-tiam , inrertitudinem , inanitatem ventorum : Lecę równo z wiatrem. Tent. 31. b, 38, (cf. piorunem, ptakiem, lotem) Wielkie te jego prace i koszty próżne wiatry rozniosły. Krom. 255. (rozwiały, wniwecz obróciły). Z wiatrem leciały pokusy i zdrady ich wszystkie. Krom. 188. Pieniądze moje uleciały na cztery wiatry. Teat. 22, A 2. Moje obietnice podobno z wiatrem uleciały. ib. 14, 178. Słowa latają z wiatrem, potępiać nie mają nikogo, hoard. Pasg. 91. Te wiatrem szyte powieści, ustać i wniwecz obrócić się muszą. Smotr. Lam. 192, Slov. wetrom podśiti, (ob. Podszyć). Słowo wiatr, karta grunt. 7eat. 29. c, 64. Krzątania się jej z wiatrem pójdą daremnie. Teat. 11, 85. Zapędy ich na wiatr poszły. Pilch. Sali. 56. Wszystkie te wyprawy abo na wiatr poszły, abo niewielki pożytek uczyniły. Birk. Exorb. 52. To wszystko poszło na cztery wiatry. Tent. 12, 69. Na cztery wiatry tych wysyła, co mu tę radę dawali. Mon 71, 66 (przeklina ich, żeby ich wiatry rozwiały). Na wiatr słowa jego leciały. Simon. Siei. 43. Bez dowodów wszystkie twoje żałobliwe słowa na wiatr pójdą. Corn. Dz. 98. Pilch. Sen. list. 5, 143. Ileż tu słów na wiatr powiedzianych. Teat. 36, b. 84 (próżno . daremnie). Slov. Wetri robif, Thrasonem ogere, (cf. próżnowialr ). Na wiatr mówisz. Rys. Ad. 51; ( ventis loqueris ; Slov. do wetrą buchał, trepa!, do sweta buchał, trepat; groch na ścianę rzucisz; głuchemu śpiewasz; tobie z ust. a jemu mimo uszy szustj. Komuż ja te słowa powiadam, do kogoż ja te słowa mówię, do żelaznej ściany, albo raczej na wiatr puszczam ! Smotr. Lam. 15. Trzeba się stosować do słuchaczów, kto nie chce na wiatr mówić. Budn. Apopht. 15. Ja w tej ma-teryi pisać już wdęcćj nie myślę, i żal się boże tylu przestróg moich, różnemi czasy pisanych, bo te na wiatr poszły. Mon. 75, 672. Nie poszły słowa jego na wiatr, ale dobrze w posłuch usiadły. Pilch. Sen. gn. 339. Niechaj z wiatry nadaremnie idą słowa. Ustrz. Troi. 53. Od obmowy hamuj język, bo i tajemna mowa nie pójdzie na wiatr, to jest, szkodzić ci inoże. Sk. Kaz. 570 b. Żem nie na wiatr regentem , każę ją sadzić do turmy. Treb. S. M. 26. (nie darmo, nie dla tytułu , nie dla

kształtu). Żaden u niego na wiatr nie służył, Wszystkich opatrzył. Groch. VV. 507. (nie bez nagrody). Może inni dłużnicy wieś pierwej rozbiera niżeli ja, a moźebym ja z kwitkiem na cztery wiatry poszedł. Teat. 24. b, 76. Z wiatrem przeminie pamiątka twoja. Rej. Post. li i I. Twoje siły w wiatr pójdą. Birk. Kant. B 5 b. Moje trzy tysiące w wiatr się obróciły. Teat. 1. b, 195. W próżne wiatry one ich usiłki poszły. Krom. 525, (cf. dym). — Wiatr, niestatek, prędkość, szybkość; 2ötnb, Rnbß« ftflllb, 0d)H eUtflf dt, /plirttgfdt. Szukaj wiatru w polu. Teat. 18. b, 14. On jak wiatr w polu, dziś tu, a jutro o mil kilkanaście. Boh. Kom. 1, 440. On to tak jak wiatr w polu, tu był, tu go nie masz. Teat. 10, 81. Proleo mutabilior, płochy, niestateczny, by wiatr, kuro-płoch , pędziwiatr, tak stateczny, jak masło na słońcu. Marz., Ross. BbiporoH'B, ßtTponpax'B, ob. Wietrznik, cf. Ross. BtTpemmaTL. Od rana do wieczora wiatr goni po ulicach. Teat. 52. c, 14. (wałęsa się, fierumfłrdd/en, j/e*

. Hint fcfyroeifen). Żeby nie gonił wiatru po ulicach w nocy. Teat. 21. b, 14. Ze psami po polu wiatr goni. Mon.

Z koniem pierzchnął, gońże wiatr po lesie. Alb. na Woj. 4. (dościgaj latawca, niedogonionego jak wiatr). — Wiatr, marna rzecz, dym, powietrze, czcza rzecz, czczość; SBtrtb , fiuft, (Eitelfett, Seere. Nadzieja ta jest bardzo daleka i wiatrem tylko nadęta. Kłok. Turk. 75. Miasto istotnych obietnic wiatr gonisz. Zimor. Siei. 326. Wiatry im każą po świecie gonić. Pot. Arg. 616. Co się wiatrem nadstawia, wiatrem ginie. Fredr. Ad. 48. Dochodzie szkody, na kim? na wietrze! Falib. M 3. Głupie moje nadzieje, po wietrze głupsza myśl sieje. Dar. Lot. 4, 26. Sieje wiatr, wiatrem żyć będzie. Dar. Lot. 12 Wiatr siać będą, a wicher pożną. W. Osea. 8, r będą siać, a wicher będą żąć. 1 Leop. Osea. Kto się spuszcza na kłamstwa , ten wiatry karmi. 1 Leop. Prov. 10, 4. Kto się wiatrem karmi, nie utyje. Fredr. Ad. 48, Slov. wetrom sa żiwi. Kto wiatrem służy , temu dymem ma być płacono. Rej. Zw. 84. id. Weresz. Reg. 121. ćjaka praca, taka płaca). Kto z kości zysku szuka, z kart fortunę kleci, Temu co z wiatrem przyszło, to z wiatrem uleci. Nar. Dz. 3, 123. Wolność rozpuszczenia się na wszystkie cztery wiatry. Mon.

Poszli za dumą i chciwością sławy i innemi próżnemi wiatrami Pilch. Sen. list. 4, 46. Gdzie język wiatrem szumi, tam pierzchliwe nogi. Min. Ryt. 4, 60. Jakie wiatry u mego pana w głowie. Boh. Kom. 4, 279. (fumy, szumy, fiu fiu). — §. Venator. Wiatr zalatywa-jący, zapach, węch; bie SBittermtg won etivaê, Me Stiff, ber ©erud/. Poszła za wiatrem charcica, bo wiatr miała. Ld. — Fig. Ten wiatr dobry, który mię zawiał, czy tylko jest stały? Teat. 33, d, 3. Poszła za wdatrem Szwe-cya i próbowała połowm. Psalmod. 41.— Subject,. Wiatr, który pies ma, węch, wonienie, nos; Ross. MyTte, cf. czucie, cuch ; ber ©entd/, bie SBtttenmg etneei $unbe$. Aby pies wiatr zawsze żywy miał , częstokroć im się nozdrza natrą starym sćrem. Kluk. Zw. 1 , 395. Łoś dla bardzo bystrego wiatru albo węchu , trudny do ubicia. Kluk. Zw. 1, 341. — 2) Wiatr w żołądku, bie 814«

fyuttg, ber ÎBinb. Wiatru przyrodzonego upuścić głośno« piardnąć, tr. skrzypnąć, trzasnąć, farjeit. Wiatry głośno przez zadek odchodzące. Krup. o, 722. Wiatru przyrodzonego upuścić cicho, bzdzić , zakurzyć, kurzyć, ftftek Dekokt wiatry zbytnie rozpędzający. Śkszk. Ped.

DNY n. p. miech kowalski. Dudz. 19. tutnbntacljenb. WIATROWISKO , a, » , gdzie się wiatry często zbiegają , conflages. Cn. Th. 1241. eine ®inbecfe, ein Ort, tuo bte SBtnbe sufammenftoßen. WIATRÓWKA, i, i, strzelba powietrzna , sclopet paneumatica. Hub. Mech. 263, Papr. W. 1, 246, Croat, veternicza, eine 3Stitbbttd)fe. On palił jak z wiatrówki. Zab. 14, 54. (wystrzelił bez uwagi, jak z kopyta odpowiedział). WIATROWY, a, e, do wiatrów należący, wiatru pełny, wietrzny, z wiatrów złożony, pr. et tr., îôtttb «. Na szkucie, linia wiatrowa_zpwie się pierwsza od budy.-Magier. Mskr. Pobor wiatrowy, ciężki, nieznośny, z niczego. Cn. Tli 722. Dudz. 51. Wiatrowe skrzydła. Leszcz. Class. 66. W nogach wiatrowych swoich ufność swoje kładzie. Birk. Kaz. Ob. G 2 b. WIATROŹYŁ, a, m„ WIATROŻYŁA, y, i, jaszczurka cudzoziemska , mieniąca barwę. Cn. Th, 238 ; fałszywie mniemają, że żyje powie.trzem, dlatego, że sobie igra otwar-

139. Cierpienie wiatrów Slav, vitrobolja, napûnût od vitra. WIATRAK, a, m., WIATRACZEK, czka, m., dem, młyn wietrzny, bte Sötnbntüflle. Wiatraki potrzebne są na miejscach , gdzie o wodę trudno. Solsk. Arch. 95. Wiatraczek dziecinny do igrania. Tr. Wiatraczek w oknie,

n. p. W izbach wilgotnych, powietrze złe i geste oczyścić i rozrzedzić wiatraczkiem przyrobionym do okien izby. Mon. 74, 560, ob. ‘Wiatrociąg, wentylator, *wia-tropęd. WIATRAKOWY, a, e, do wiatraka należący,

SBinbrnÜflen « . Winda wiatrakowa. Selsk. Arch. 7. WIA-TREK , ka , m., WIATRECZEK, czka, m., Wietrzyk, dem. Nom. wiatr; Croat, vetrek , (vjetric aura), ein

baś (£l)atnelcon. 'W1ATRUNEK , nku ,

m.,

SBtnbdjen, Süftcijen. Przyjemny wiatreczek. Groch. W. 352. tym pyszczkiem dla świeżej aury czerpania. Zab. 15, 179. Miły wiatreczek. Klon. Fl. A 2 b. Jeden wiatrek , jeden chameleon

kubek wody, może życie odjąć człowiekowi. W. Post. W. ‘WIETRUNEK, wiatr przyrodzony, zadkiem odchodzący; 3, 504. Lekki to człowiek, lada wiatrek    odmienić go    Vind. respiha, zhrevelen veter, bte    Slćtyung, ber    2ßinb.

potrafi. Teat. 11, 85. WIATROCIĄG, u,    m., machina    Czarnucha pomaga przeciw boleniu    żołądka, które    bywa

pneumatica. Mon.    75, 591. ib. 73, 558. Drzost. Duch.    z wiatrunków    zastanowionych. Oresc. 192. Anyż    prze-

52. Rog. Dos. 1,    89. Hub. Mech. 254. Jak. Art. 3, 322,    ciw wiatrunkom żywotnym i niestrawności pomaga.    Cresc.

bte Suftpumpe. Machina pneumatica, stosując się do słów    217. Szermierstwo zbytnie wilgoci trawi przez pot,

Greckich duchociąg dobrze się zowie; ale i do powie-    przez wietrunek , który, z ciała niewidomie w pracy jątrzą, które ciągnie,    wiatrociąg, (skróciwszy    słowo po-    kiej    wychodzi. Petr. Pol. 2, 361. Biel. S.    N. 39. (przez

wietrze), nazwać się    może. Klecz. Zdań. 76.    ib. 75. —    transpiracyą, wyziewy, poty). Kruszce w    ziemi okazują

g. Anat. Wiatrociąg, arteria aspera. Perz. Cyr. 1,41 .et    się przez swe znaki albo wietrunki rano z ziemi wyr

42. krtań, tchawica, bte SuftrÖ&re. “WIATROKSZTAŁ-    chodzące. Biel, Ust. 76.

GO

TNYT, a , e , n. p. Wiatrokształtem ciałem duszę przyo-    IATYK, W1JATYK, ob. Nadn

działy. Przyb. Ab. 150. powietrzne, ent luftige/ Körper.    IĄZ, ięzu m. ; Boh. wazba, waz    tendo ścięgno;    Slov.

“WIATROLOTY n. p. okręt. Hor. 1, 281,    równo z wia-    wazalka zeugma); Cam, vęs, svesa    (ob. Związek),    pre-

trem lecący, nńnbfltegenb, kmtbfd/nefl. W1ATR0M1ERZ, a, vüsa (ob. Przewieź, ob. Powróz), prevusar « powroznik) ; m., anemometr. Hub. Wsi. 151. et Hub. Mech. 558;    ba-    vescnga, vèsilu (cf.    wasąg),    trak, (ob. Troki); Vind.

rometr. Rog. Dos. 1,215. Wiatromiar. Klecz. Zdań.    75,    vos , vesilu , vesilje,    vesilze ,    savesa , veslei, vesiza, sve-

Carn. vrêmenek , guftnteffer, Sßtnbntcffer. Wiatromierz ,    sa, shelisje, povesenza , perves ; Croat, véz, vûza, vû-

narzędzie do poznania kierunku, chyżości siły i wiatru    se , vezilo , (vusâr. powroznik); Rag. véz, vezaj. zare-

służace. Śniacl. Jeog.    564. "WIATRONOGI,    a, ie, aëri-    zaj,    ùza , uzecza , uziciza, zauziza, zaùza,    (vezi « skronie,

pes.‘ Urs. Gr. 161.    luftfttßtg n)te ber SBittb.    Wiatronogi    véz,    vêzenje Phrygium opus. haftowanie,    hafty); Bosn.

jeleń. Groch. W. 13. Koń wiatronogi. Minsk. Ryl. Z. Lanie    vezi, vezovi,    kojim se vesge , sveza, svezaccja,    uziça ,

wiatronogie. Zbił,    Żyw. B 5. Wałach wiatronogi. Kchnw.    usgi, (vezovi «    skronie, vez, rosplit Phrygium opus)    \ Ross.

7. Zwierz wiatronogi. Tward. \\l 237.    Wiatronogich    bh3KU , npHBH3pa, (Bucont, Biiconetcb, vulg. bhckh skro-

cżasów odmienność Stryjk. praef. Trwoga wiatronoga.    nie); Eccl. BH3ajo, BH3Ka , (coy3T., cbh3B conjunctio,

Tward. W. D. 9. **WIATRONOŚNY, a, e, n. p. Wia- conjugium, coy3HHHi spółwięzień, cf. sojusz) ; —    1)

tronośne powietrze. Zab. 6, 150. Min. nnnbBmtgenb. wiązanie, wiązka, rzecz do wiązania drugiej służąca; b(l3

Passiv Wiatronośny pojazd. Teat. 7. c, 28. lekki że go Stnben, Hi 58«nb, Stube« battb. — Plur. Więzy, łyka, powietrze niesie. WIATROPĘD, a, m., pędziwiatr, wie-    troki, łańcuch. Cn. Tli. 1259, ^effeln, Sauben ; Vind. sve-

trznik n p Wiatropędów tych takie czekają nagrody.    silu, vesilivu ; Ecc.l. &tj\ , y3U,    , yauuue, häto, ko-

Pim Kam pr — 'i Wiatropęd , u, w., wentylator. Jak.    40JU, Kepiira. Twoja dobroczynna ręka przerwała moje

4r/ 3 322 eilt ©tnbrdbdjett , niby młynek wietrzny,    przy    więzy. Weg. Marm.    1, 147.    Neptun członki mu jakby

pomocy którego powietrze sie w izbach odnawia,    ob.    w więzy ujął, wzrok    zamroczył. Nie ma siły, by uciekł,

Wiatraczek **\VIATROPĘDNY,’a, e, wiatroloty. nmtbfdptell. lub żeby odskoczył, Stał jak słup, albo drzewo, sobie Vip strachem upierzył, a wziął skok    jeleni, lwia-    nieprzytomny. Dmoch. U. 2, 19. Więzy od winorośli,

tropednveh śmierć doścignie golem. Hor.    2, 12. Nar.—    capreoli. Sleszk. Ped. 424. gafem, 3«f«n, gafercÇen. Wiąz

Pass' Roztaczaj płótna wiatrópedne. Zab.    6, 384. (któ-    woskowy, pierwsze wiązanie pszczelne w ulu , bartnicy

remi wiatr rusza uom SBinbe flatternb). **WIATR0P<Ł0- skarzyk zowią, comosis. Mącz. ber SorM im Stenenfłecfe,

35

Słownik Lindego wyd. 2 Tom VI.

274

WIĄZAĆ.

WIĄZAĆ.

Wiązanie , to co związano , zwdązka ;

Syr. 918.

ob. Wąza. Cresc., cf pierzga. — 2) JJotan. Wiąz \ Boh. waz, gilm ; Sorab. 2. wes ; Sorab. 1. ulmowó drewo ; Vind. brest, brestvu; Bosn. véz , vrriba, dûb od koga se cine vezi ; Rag. brjćs ; Ross. bhsb; Eccl. BH30BHna, bhss, bie Ulme, ber ttlmenbanm, ilm, ulmus, drzewo pierwszej wielkości, rodnie wysoko bez gałęzi. Kluk. Rosi. 2, 56 . Gatunek brzpstu. więzem zowią, iż z niego łyka bywają mocne ku wiązaniu. Cresc. 458. Derywacya więzu pochodzi od wiązania ; bo łyka z niego mocne. Haur. Ek. 164. Brzost jest tylko odmianą wiązu pospolitego, ulmi campestris. Jundz. 178, Ross. iiaem, lobnia. Wiąz Syberyjski Ross. KaparyuTB. — W1AZAĆ, 'WIEZAĆ cz. niedok. • Boh. wazati, wózam , wizti , wiźi ; Sorab. 1. wjazam , wjeżu , wężu, zważuyu, spajam ; Sorab. 2. wé-fasch , ja wężu, wężom, wéfu , wófom ; Carn. vesati, vçshem, vesûjem; Vind. vesat, veshem. svesati, veshuvati, sveshuvati (vesilat * powrozy robić); Croat, vezati, vésem, vezuti (vézem acu pingo) ; Bosn. vezati, uvezati, uzlatti, zauzlati , (ob. Węzlić) ; Rag. vezati, svèzati , (vêsti, vê-zem acu pingere) ; Slav, vëzati, (vézti, navézti « haftować); Hang, füzöm; Ross. BH3arb, Barny, BH3HTb , (bh-3aTb , CBacm dziać pończochy, BH3aabiiMH nrau dróty od pończoch); (cf Lal. 'vieo, vincio); wiązać, zwięzywać co, kogo, powrozem, rzemieniem, łykiem, łańcuchem, Germ, binben, (cf winąć , wić). Wiązać snopy. Cn. Th. 1242. Szaweł poczynił wiele złego wiernym w Jeruzalem, i tu w Damaszku ma moc “;:więzać wszystkich, którzy wzywają imienia pańskiego. Gil. Kat. 66,    ( cf. wię

zić). Rzeczy takie obmyślawa, któremiby mię pojmawszy 'więzać mógł. Janusz. Oksz. B 2. Wiązać co w co* obwięzywać czym, bebinben, Utnbinbeit. Mieszczanki Parnasu lutnie wiązały w kwiaty i lotne Pegaza karki. Zab. 12, 297. Wiązanie actio, ba3 Stitben. Wiązanie, to co wiąże, wiązka, wiąz, ba3 33anb. Anat. Wiązania, ligamenta , są zebrania mocnych nitek do wzmocnienia niektórych części ciała, utrzvmujace związek ich z sobą. Kluk. Zw. 1, 33.

Vind. pinta, vesba, vesa, ein SStnbel. Zniesiono wiele wiązań słomy i chróstu. Warg. Cez. 221. Wiązanie fruktów , kwiatów, feston. Chmiel. 1, 78. — Fig. Wiązać kogo na imieniny, chien junt 9îantenêtage btnben, an* binben. Było sejmu obyczajem, dobremi prawami wiązać króla, imieniem ojczyzny. Ust. Konst.. 1,115. (ofiarować mu je na wdązanie w dzień imienin). — Simil. Król był jego ojcem chrzesnym, i po królewsku go upo-minkował przy chrzcie, wiążąc mu starostwo bogate. Star. Den. A 4. w podarunek chrzesny mu zapewniając, er banb e3 ihm juin ^athengcfchenfe ein, gab eä ihm junt ©iitgebinbe. Wiązanie, podarunek, którym go w imieniny wiążą; ba$ 5lngebtnbe, bats 9îamenêtaggefcfjenf. Nie obchodzić imienia wiązaniem i ucztą, byłoby wykroczyć przeciw wspaniałości umysłu. Kras. Dos. 45. — §. Wiązać wpisaniu litery, związanemi literami pisać; bie Slid)* ffabett in einanber perfchliitgen, «erklungen fchreiben. Najwięcej teraz piszą currenti calamo, wiązana literą, dla większej prędkości. Haur. Sk. 180, (ob. Włóczka, oppos. stawiączka). — W muzyce , fuza prosta ma w sobie raz

wiązanych not dwie. Magier. Mskr.p fuza raz wiązana ma w sobie dwa razy wiązanych dwie. ib. kreślonych , ge* ftridjene 9îofeit in ber SDînfif. — §. Wiązać, węzełki pleść, dziać, ikmska robota ; flöppeln, gefloppclte Arbeit mad;en. Helena w domu wiązała Oponę, w której bitwy obie wyrażała. J. Kchan. Dz. 49. Nie *więzyź mu na zbyt z młodu knefliczków , brzyżyczków , pstrych sukienek , jako prosięciu. Rej. Ziu. 7. — §. Wiązać księgi, zszywać i oprawiać; Boh. wazati, Germ. 23üd)er binben, ein* btnbett ; Vind. buque vesati ; Rag. svêzati kgnighe; Eccl. BHJKy KHHrn, nepeiLieTaio, (cf. przepletać) ; Ross, nepe-uiecTb, nepemieiaTb. Xiążeczki pięknie wiązane. Kosz. Lor. 40 b. (oprawione, oprawne pięknie). Xięgi te były cudnie napisane, i 'wwiązane z puklami. Baz. Ust. 56, (ob. Wwiązać). Napisał Baruch słowa pańskie w wiązanych gołego papieru xiegach. 1. Leop. Jer. 56, 4. (na xiegach zwinionych. 5 Leop). Klajstr z mąki rżanej bywa zrobiony od introligatorów do związania ksiąg.

Bukowe drzewo godzi się ^na deszczki ku wiązaniu ksiąg. Cresc. 468. Wiązanie xiążki , oprawa, Sorab. 2. wéfba, wéfane ; Croat, obvez knige; Ross. nepeibieTb. — §. Wiązać drzewo, tramy w budowaniu, fibula conjungere. Cn. Th. 1242. Snu^óljer »erbinben, oer* japfert, jufammenjapfen. Wiązanie n. p. dachowe, balko-wanie, krokwy z sobą połączone; b«3 Sadjmierf, ber , baś ©eMlfe, (cf. podwiązka); Garn. shlota ; Vind. podstrohina , podstrehje, podstreshnik ; Ross. je-reib; Eccl. CK-noneme. Sposób wiązania dachów w Niemczech zwyczajny, godny jest, żeby był u nas wprowadzony. Świtk. Bud. 250. Dla niedbałości zgnije wiązanie, a dla leniwych rąk kapać będzie do domu. 5 Leop. Eccl. 10, 18. (krokwa. 1 Leop.). Sposób budowania z gliny domów, od Pruskiego wiązania lepszy. Kluk. Kop. 1, 507, (cf Pruski mur, $ad)tuerf). Ta materya potrzebuje dodania do siebie *gleju , któryby ją lepiej wiązał. Torz. Śkl 80. Narożniki w murowaniu sporemi kamieniami wiązać, żelaznemi utwierdzać ankrami. Haur. Ek,

8. Wiązać cegłę, u mularza, w murowaniu sadzić ją tak , aby stosuga w stosugę wpadała. Magier. Makr. — Allegor. Ś. Piotr wszystkiego budowania chrześciańskiego wiązanie na sobie trzyma, compagem. Hrbst. Art. 122. — Arithm. Reguła wiązania, alligationis. Solsk. Geom. 5, 158. bie Kettenrechung. — Poet. Wiązać słowa, etc, podług miary składać, rymami pisać ; in gebunbener fRebe fdjrctben , Słerfe machen. Między wolną a wiązaną mową ta jest różnica, że w mowie wiązanej musi się zachowywać przepisana miara , która się w wolnej mowie nie zachowuje. Kpcz. Gr. 3, p. 222. gebunbene unb ungebun* bene Sfîebe. (Slov. wazomluwa , wazospew, mluwospew, spewomluwa, spewonèc , speworódek , spewohlas, spe-wowńa carmen ; wazomluwnost poesia, wazomluwec, wa-zomluwnik, wazospewnik , spewomluwnik * poeta). Zabawiam się w rym wiązaną mową. Groch. W. 431. — Siwi/. Ty tylko zawsze smutne wiążąc tony, Płaczesz Mi-stena Hor. 1, 227. Na przemiany w takt wiązały głosy. Zab. 12, 11. podług taktu śpiewały, fie fangen nacfi bem £acte. — Aliter: Trzeba myśl wiezać rostropnym

W I Ą Z A C Z.

WIĄZADŁO - WIC.

275

baczeniem. Rej. Zw. 65 b. (podać myśl roztropnej rozwadze). — Moral. Wiązać, obowięzywać ; fmtbeit, uerpflid)* fen. Jeden drugiego ciężkiemi zapisy wiązać i wikłać zwykł. Gorn. Sen. 165. Dowody mają być jasne, gruntowne , rozum wiążące. Nag. Fil. 3. (konwinkujące, przekonywające) Hersztowie miasta przysięgą miedzy sobą wiązali. Warg. Cez. 128. Decyzya królewska nie inaczej , jak podpisana przez jednego z ministrów do posłuszeństwa wiązać będzie. Gaz. Nar. 1, 178. Nie wiążcie się, nie służcie despotom; ale łączcie się, służcie ojczyźnie. Przeslr. 125. Nie wiąż się z nikim ; swobodnym bądź. Cn. Ad. 697. Chleb najmocniej wiąże. Cn. Ad. 60. najrychlej dobrodziejstwem ujmiesz. — Wiązać, łączyć, złączać; öerbinben, »emneit pkys. et mor. Wołki pierwej

r.iźliby się z krowami poczęły *wiezać, dwa miesiące (bh30hkh , BH3emmbi rękawiczki wełniane) ; snop . przed tym jęczmieniem dobrze wytoczyć. Syr. 969- poganiać się, kfpttnßen. — Ludzie Saladyna tak się łatwo wiąż z sobą, jako i uciekają. Uslrz. hrnc. 2, 277. (tak łacn się uszykują, jak rozsypią). Których jednaki uczynek wiąże , za temi też jednaka wina idzie. Szczerb.

Sax. 160. Małżeństwo w katolickim kościele wiąże się z stanem kapłanów. Pam. 83, 578. (ma związek z kościołem ). Wiązać kogo przy kim = trzymać przy kim , przywięzywać do kogo ; ait jemaubcit fuubeu, ficften. Same w nim cnoty wiążą cię przy nim. Hor. Sat. 226.

Wiązać się przy kim* lgnąć do kogo, wieszać się przy Jvim, stale przy nim trwać; flU einem îlebflt, fid) (Ut lfm heften, ait il)m fjfittgeti. Fortuna nie rada się statecznie wiąże przy jednym. Estrz.Kruc. 2, 248. Przy Nestorze się wiązał.

Jabt. Tel. 224. Wyznaję , żem zbłądził, do szlachty się wiążąc. Siem. Cyc. 158. — 'Wiązać kogo w co, ob.

Wwiązać. — §. Venator: Psi jakoś nieochotnie z niedźwiedziem się wiązali, Gorn. Dw. 196. (nie imali się go WIĄZBIC, ob. Wieźbić.

ochoczo, nie nacierali ; bte §>Ultbc fafftett bctt Saren ltid)t WIĄŻĘ, ob. Wiązać. 'WIĄZ1Ć , uwiązić , ob. Więzić, wię-fe^r, Gingen ntctyt febr auf tyn fo$). — g. Log. Wiąże znać. ’WIAZ1EŃ. ob. Więzień. WIĄZKĄ, ob. Wiązań, się co,    neditur unum ex alio. Cn.    Th. 1242. (wywiezu-    Wiązanka. WIĄZKOWY, a, e,    do wiązek należący,    Sunb*,

je" się,    eg    fielet    ttt Serfuttbitug, ttlt 3«f«mutettpange, eg    Simbel*. Rośliny wiązkowe,    columniferae, mają    pręciki

fließt "eilig äug betu attbevtt). Co się nie wiąże, nie klei    niby w wiązkę zrosłe. Bot. Nar. 195. Korzeń wiązko-

Ross. HecBH3ima, HecMaAHHita. —* §. Oeconom. Wiąże    wy, fascicularis, którego odnogi z jednegoż niby wy-

się kwiat,    owoc,    kapusta * wyrasta    w kłobuk, w głowę;    chodzą pęczka. Bot. Nar. 50.    Korzenie wiązkowe,    wierzbie silitue    bte grucfjt, bag krallt    chem w jedne wiązkę zrosłe.    Jundz. 2, 7. WIAZNAĆ ob.

Więznąć. WIĄZOWY , WIEŻOWY, a ,

Ulmen* ; Boh. wazowy; Rosk BH30Bbin , młmobuS. Wiązowe drzewo, więzina, Vind^ brestvu lief , bresten liefs. — Wiązowy gaik, las, Vind. brestje, brestvuje; Ross. ujibMOBHMCL, BB3HI1KÏ. Wiązowe łyko ; Ross. jiyôï», Jtyótu , ob. Łuby.

owocu, W1BRACYA, [yi, z., z iac., wirowanie 2], ob. Wahanie się, wahanie.

iego. będziesz-li mógł. Rej. Zw. 192 b. WIĄZADŁO,

, n., co do związywania służy, mianowicie więzy w ciałach organicznych, Sanb, Sauber, 3>unchtreti; Vind. ve-silze ; Carn. vèsilu , vesènga ; Croat, vezilo; Rosa, zglob ; Eccl. BS3ajo. WIĄZAŃ, i, l, WIĄZANKA, WIĄZANE-CZKA, WIĄZKA dem. ; Boh. et Slov. swazek , uwazek, auwazek , swazćek , otęp, otćpka , otypka ; Sorab. 1. wawk, walczk; Sorab. 2. szwitk (ob. Zwitek) , bundel, bundlischk, kopka, kopzizka; Carn. vesilu, zûla, vesen-ga, pushelz ; Vind. sves, svesh , sveshtvu , sveshik, ve-slei, vesilze, vesiza , veseuka , kitiza, (cf. kitka); Croat. vezilo, pulsèly, rukovet ; Bosn. povismo ; Rag. zaveza , Ùza ; Eccl. BflSaiTb, KÄ^tlHI|il , Bfl3Ka , CBfl3JUe , CBH3K3, nepeBucio ; Ross. CBH3Ka , CBB30UKa, mokï , kaouokï ,

sno

- CfO

pek czego, wiązka ; bag Sunb, bag Sünbel. Wiązań siana. Cn. Th. 1241. Wiązanka słomy. ( Vind.^ fhkopa , fhopnik, flamni povojak, otęp, pofhel ). Wiązanka, wiązaneczka, snopeczek. Macz. Kazał im wiązankę strzał łamać. Gost. Gor. 124. (pęk). Wiązanka izopu. Rej. Post. J 1. (wianek). Porwała sto wiązanek rozynków , i dwieście brył figowych, i wszystko na osły włożyła. Birh. Zyg. 49. Wiązki chrustowe, faszyny. Jak. Art. 3, 522. et 1, 370. et 371. Z włókień i ich wiązek (fasciculi) staje się całe ciało roślin. Bot. Nar. 10. Wiązka, papierów, fascykuł Ross. csepromb, CBeproueKb. Wiązankami , fasceatim. Cn. Th. 1242. bititbmęife. WIĄZA-NINA, y, i., jakie takie wiązanie, wiązanego co; etmag ©ebunbeneg, ©efmipfteg etc. Rybiński o gęślaęh swoich w dedykacyi mówi ; moja ta nie wiem jaka wiązanina (cf. wiązana mowa fftetmerep).

NB. dalsze pochodzące obacz pod: Wić.

Eccl. BbGTCH KanycTa

feßt au, fließt fiel), puptet ftd). Dąb się wiąże z żołędzi , z orzecha leszczyna, Z czasem w człeka mądrego wyrasta chłopczyna. Min, Byt. 4, 183. Od rozsianych z kwiecia zwiędłego nasicni , Nowy płodek się wiąże, krzewi i zieleni. Przyb. Ab. 59. Z kwiatu owoc się wiąże. Zab. 11, 234.'Zabi Pilnować kwiecia trzeba, aby sie na owoc wiązało. Tr. Tel. 2/7. Wiązanie bag Sufeken, ®d?Iteßeit, ^âupteln ber grüebte. Najpie wsze różv wiązanie, Jest jako ranne świtanie. Dar. Lot. WIC, wił, wije cz. ntedok., Winąć jedntl., Wijać cont.; 20. ‘WIAZACŻ , * W1ĘZACZ, a, m., który wiąże, ber    Boh. winauti -, Sorab. 2. wisch;. Carn. vyti, vyem , vi-

Stuber (Boh. wazac "introligator); Vind. vesauz, n. p.    ham; Vind. vit, viti, navit , veti, vejem ; (Croat, vinu-

fnopni’, fnopovesar, vesodelauz, fhnurovez; Croat, ve-    ti * kręcić) ; Bosn. vitti    ,    motati, uvit, svezati ; Ross, et

zâch- 'Ran vêzelaz, /'. vezelaziza, (vêzaz phrygio, vêza-    Eccl. khtii , buo , cf.    Lat. vincire ; Germ, ttńuben , (of.

ciZza’ acu pictrix • Bosn. vezitegl, koji vezi i cini rasplit    binda ; Pers. bende ).    Wić nici, zwijać nici. Cn. Th.

phryqiarius) ■ Eccl BHsaTeab. Nędzny ‘wiezaczu, *roz-    1259. Bmiru nnnbeu,    aBwiubcu. Wić wianki, pleść;

wież pierwej sam siebie, toż pot"ym 'rozwieź kogo dru- ©trfiußer, Mnje tmnben, btuben. Kupcie kwiateczki, wij-

od wiązu,

r-

ber Btttige, lauft mtr im

co ma na myśli, maâ er in ©ebanfett fiat. —

wy-

wa

cie wianeczki. Teat. 51, 15. Wiolanta wije bukiety z kwiatów, ib. 56. c, 14. Matki nic innego córek swoich nie uczą, jeno wóć wianków, siatki szyó. Gil. Kat. 115. Jakby wianki wił, ob. Wianek. — Proverbial. Na swoje wijać motowidlo * na swój młyn wodę obracać , na swoje koła ciągnąć, sobie galić, ob. Prywata.— §. Transi. Wić, snować, pleść, tkać fig.-, nńnbcit, mebeit, flecfften. Wiły nasze zabawy rozkosz z przywiązaniem. Teat. 48. b, 6. (t. j. składały, tworzyły naszę zabawę). Smok już tu , już owdzie krocząc, różne w i j e kręgi, To wprzód, to w tył się cofa , unikając cięgi. Toi. Saut. 35. ( kręci się, układa się). — Wić się rec., snować się, kręcić się, ftd) miitben, fid) fdjlingen, fdjlangeht ; Ross., bhtłch , Birocb ; Eccl. bhthcs , Biiocb Wyka, Lat. vicia , od wiązania, że sie wijąc rada chwyta i wiąże do tych rzeczy, przy których rośnie. Syr, 1238. Chmury wiją się w kłęby południowym wiewem. Kniaź. Poez. 2 , 110. Wije się wąż, snuje się, zwija się. Gn. Th. 1259. Wijący; (Ross. Myóamiftca, cf. kłębek, kłąb). Wijąca się łodyga, volubilis, słaba, sznurowato na wszelkie podpory się wije. Jundz. 2, 13. Wijąca się łodyga, która się o tyczkę okręca. Rot. Nar. 40. — Similit. Zburzone morze wije się w potężne góry, chcąc pochłonąć wszystko. Przestrz. 143. — Fig. Jak się mój los fatalnie wije. Teat. 46. d, 56. (obraca). Rozmaite się powieści wiją, roznoszą, rozstawiają; afferuntur varii rumores. Mącz. (uwijają się, gruchną, cś laufen m'fcljtebene ©cntdjte). — Wije mi się, miele mi się wikle mi się, kręci mi się na języku ; eê fd;ivet»t mir

(?-cbad;ttttj> berum. Prędko biegłem, i zapomniałem; aha! już mi się coś wije na pamięci. Boh. Kom. 2, 326. W oczy tylko, mąż pełen ducha, spojrzał czyje , Wnet z wejrzenia zgadł, co sie komu w myśli wije. Min. Ryt. 3, 12.

Similiter. Amuratowi świeża Skanderbega porażka zawsze się przed oczyma wiła. Baz. Sk. 218. stała mu przed oczami, ftc fcfpuelde iljm nor klugen.— Wije się co, wiąże się co; nectitur unnm ex alio. Gn. Th. 1242. więzuje się. e3 fiat 3itfantmenl)ang, folgt etnś auS bent aitbern; Eccl. BbeTca nro. Wije się komu; Ross. Bameib-ch; powodzi się udaje się, có gelingt, gellt Don «Statten. Twój się cnocie wszystko dobrze wiło. Jabł. Tel. 291. Znowu pierwsza nasza szczęśliwość powraca, wszystko, jak z płatka się wije. Teat. 19. b, 16, (ob. Płatek). — *§. Nijak. Kiedy nie będzie na tobie ubioru Świetnie drogiego , 'wijać bracie z dworu. Stryjk. Gon. E. uwijaj się, umykaj, ustępuj! WIĆ, i, i. , Witka dem. ; ci. Lal. vitis ; Ital. vite , viticio; (cf. Germ. Sinbe, 20etbe) ; pręcik smagły gibki, eine filante ©ertc; Boll, giwa, giwj, haużew, haużwicka; Sorab. 1. witż , witka; Garn. vytka, terta ; Vind. lliiba, (vöja » gałąź); Hung, vitla; Croat, gu-sva, terta , skrobotina, bekovina; Dal. vez , vezovina , hvoja ; Rag. véz, xukka ; Eccl. tathkü (cf. cięciwa), HCH4Kifl lipyTbH , KOTOpbIMH MOHCHO MTO Cßfl3bIBaTb. Dębo-wić uczy robić, a brzozowa rozum dawa. Gn. Ad. 152. Wić cienka, którą co przywiezują; eine Stubgerte, gledjtgerte. Latoroślami więzowemi, jaboby wiciami, mo-

że być wiązanie. Cresc. 458. Wici jarzmowe , 3od)rtemett 3odjtmnb«r. Jarzma do sprzężenia wołów bywają lipowe, jesienowe; wici zaś dębowe, czeremchowe. Kluk. Rośl.

2, 159. — Fig.Czasu rozmyślić nie da, trudno kręcić wici. Pot. Arg. 231. (nie wykręcisz się sianem , eS fńlft feilte ®re|erei)). Jeszcze mi będziesz kręcił wici, zaraz ja cię tu gadać nauczę! Teat. 31 , 29. Póki stryj nie siedział w Warszawie, mogliśmy kręcić wici, i mydlić mu oczy ; ale teraz przyjechawszy, podowiaduje się o wszys-tkiem. Teat. 22, 98. Już to teraz zwyczajna wić, pod pretextem cnoty ludzi oszukiwać. Lub. Roz. 115. (zwyczajny obrot). — $. Wici wojenne na pospolite ruszenie, re-sty, Sefefil jutu allgemeinen îlnfgelmtfi. Listy królewskie na wojnę, że dawniej do wici przywiązane były i na wiciach je noszono , wiciami dziś jeszcze zowią. Biel.

251. Stryjk. 490. Wici, restes, literae restium, od wici, żerdzi, laski, na której ordynanse prezentowano, rzeczone. Chmiel. 1 , 82. Trojemi listy albo wiciami wojenna wyprawa bywa oznajmiona. W pierwszych i wto-rych nakazuje gotowość, w trzecich oznajmuje czas i miejsce zjazdu. Modrz. Baz. 463. Wici były ognie zapalone , któremi uwiadomiali siebie naczelnicy o obrocie nieprzyjaciół, i te sznury restes w smole obwinięte, mogły służyć za dawane znaki. Po obwieszczeniach na piśmie to imię zostało, jak pamiątka dawmego zwyczaju. Ciack. Pr. 229. Wojna bez wici. Rys. Ad. 72. (nagła, bez opowiedzi, bez wieści , bez przygotowania). Każdy na wojnę woła, choć wici nie będzie, każdy rozbada , choć bez ostróg. G licz. Wy ch. H 7. To prawym szlachetnym rycerzom przystoi, Nie spuszczać się na wici, stać goto wo w zbroi. Stryjk Turk. L 2. Jest jeszcze nadzieja, jeszcze nie wyszły wici trzecie. Pot. Arg. 585. (klamka jeszcze nie zapadła, cf. rok zawityj. Nie czekaj z tym nigdy trzecich wici. Rej. Zw. 71. (ostatniego momentu). Na wić mi przyszło, rozpaczam; ad restem mi hi res rediit. Mącz. Już mu trzecie wici starość okazuje. Koiak. Wiek. C %. (już go dokonywa).

Deriv. wija, wijadło ; widły, widelce, wid las ty ; wianek, wianeezek , wieniec, wieńczyć , uwieńczyć ; wiec, wieca , wiecowy, powiat; wiecierz; dowie, dowinąć, dowijać; malowidło ; nawinąć, nawijać-, obwić, obwinąć, obwijać ; odwić, odwinąć-, powić, powinąć, powijać, podwika, pod-wiczka , podwijać , przyiuinąć, przywijać , przewinąć , przewijać, rozwinąć, rozwijać, uwinąć, uwijać, wywinąć, wywichnąć, wywijać-, zwinąć, zwijać, zawinąć, zawijać’, sowity-, — 2) winien, wina, winić, winować, obwinić; niewinność, niewiniątko, uniewinnić', powinien, powinność, powinowata, powinowactwo, winowajca, przewinić, zauji-nić; — 3) winda, winduga, windować, wywindować; —

4) wichlić, wiklić, wikłać-, wyka, wyczka, wyczysko, w y ko winy ; wiła, wiłować, szaławiła-, dowikłać, nawikłać, obwikłać, odwiklać, powikłać, uwikłać, rozwikłać, zawi-kłać\ zawiły, zawiłość', wywikłać-, — 5) wiązać, wiązka, wiązanka, wiąz, wiecowy, więzić, więzień, więzienie, więznąć, wiąznąć ; uwiąznąć, zau iąznąć’, węzeł, węzełek, węzłowaty , węzłowatość, węzlować ; dowiązać, nawiązać, * nawiązywać , obwiązać, obwiązka , ob owiązać, obowięzy-

wad, obowiązek, odwiązać, odwiezywać, powiązać-, poważ ;    dymać Eurus wichrzasty co z mocy. Źebr. Ow. 283. Ostre

podwiązać, podwiązka, przewiązać, przewiązka, przewie-    i wichrzyste skały. Kolak. Wiek. li 4. (wichrom wy-

prosto. X. Kam. Wichrowata tarcica, spaczona, frumm gelaufen, ib. — §. Tr. fig. Burzliwy, niespokojny; ftür» inifdj, ungeftum, minting, aufrübrerif^. Duch wichrowaty, jak szkapa wyuzdany, prostej drogi nić upatruje. Psalmod. 19. Wichrowate nauki. Rej. Zw. 7 b. To w swych głowach wichrowatych uknuli. Falib. L 5. Nierozsądny koncept twojej wichrowatej głowy. Pm. Kam. 329. Wykrętacz z wichrowatą główką. Rej. Zw. 53 b. Wichrowaty mózg wichrowato radzi, a wszystkich wadzi. Stryjk. .Gon. f o. Na podaniach apostolskich polegać, przysady i ‘przymioty wichrowatych mózgów odrzuciwszy. Teof. Zw. A 2. Niespokojność człowieka wichrowatego. Gorn. Sen. 567. Zbił. Żyw. Ben., (cf. warchoł, wartogłów ; Vind. bikazhna lava). Nie mogąc, łeb wichrowaty w pokoju wytrwać, nową wojnę poruszył. Krom. 265, ( ob. Wiohrzyłeb ). Paweł łby wichrowne przeciw Bolesławowi wzburzył ; faetiosos animos. Krem. 2S0. Wnet na cię tak wichrownym językiem powstano, Ze też o mały włosek żaglów nie zdrapano. Błai. Tłum. C 4. WICHROWATOŚG, ści, z., warchołowatość , @au> feföpftgfeit; Ross. MirremMBOCTb. WICHROWY, a, e, do wichru należący, od wichru, wiatrowy; Rag. viharni ;

Prędkie duchy wichrowe , Na pańskie słowa gotowe. Ryb. Ps. 292. WICHRZYCIEL, a , m., WICHRZYŁEB, łba, m , burzący, wichrzący, niespokojna głowa, ein Unwbefftfter ; Vind. vihravez, vertazh , vertesb, svertievar, smotuvauz, smiefhuvauz; Eccl. !,ia-TCŻUliillSHTi, .IIOÓOMflTG/KHHKb , MUTeHOlHBblH ; RoSS. T0,10B0-pbsE. Wichrzyłbowie są przewrotni wykrętacze-, którzy zawżely w szczerej prawdzie zmyślonego fałszu szukać zwykli. Smolr. Lam. 110.

zisty, przywiązać, przywiązanie, rozwiązać, rozwiązłość; stawione). — §. Wichrowata belka, gdzie słój nie idzie rozwiązłość, rozwiozły ; uwiązać, uwiąż, wwiązać, wywiązać, zawiązać, zawiązka, związać, związek, :więzły:; — 6) wczAi, weiyć etc.

WICE-, ob. Namiestniczy, Zastępczy.-

WICHER, chru, m. ; Boh. wicher, wichrice, wetfice, wjtr,

(oi»s. fjtr, ficher), chumel, Chrwof Typhon; S/oi\ wi-chor, wichorec ; Sorab. 1. wichor, do kowa szo wi-hyaczć wetr; Sorab. 2. wichor; Garn. vihâr, pish, (Vi-charnek » bożek wiatrów) -, Vind. viha , vihâr, viher ;

Bosn. vihar, vjehar, velik vjetar, vjetar , koji se okolo mota, zlo vrjeme; Ray. vihar; Slav, vihâr; Croat, viher, halabuka; Boss. BHxpx , BHXopb, saBGTp'B; (Etym. wiać); wiatr wielki burzący, w koło powiętrze pędzący, ber Śtr&eltMltb ; Eccl. Ho3Bii347>> alias BHXops, bóg powietrza, wiatru, burzy, pluty, Aeolus ; w Kij o wie miał kościoł., i po innych Słowiańskich miastach. IJepiiOK.

(bun; 2, 320. IIoxBiiCTb. Popow. 199, (ob. Pochwist).

Sprawco zimy, wichrze od północy. Zab. 13, 161. Zląd na cię bije Eurus świszczący od wzchodu, Ztąd wicher szuuinolotny wpada od zachodu. Zab. 11, 349. Dzień mgły i wichru. 5 Leop. Sof. 1 , 13. ( zawartki. 1 Leop).

Piec w hucie dobry, że ogień w nim wichrem się toczy. Torz. Śkł. 118. (krążąc). ,:'WICHL1Ć, ob. Wiklić. Söfibel», 2ötnb*.

WICH NAG, W1NĄĆ, ob. Wić, winie. "WIO HRO KR ETNY, a, e, fig., burzliwy, niespokojny; Uttnt|ig, meuterifcl), anfrübverifd). Na czele pospólstwa był człowiek wprawdzie nie znaczny, lecz domyślny, wiebrokrętny, factiosus.

Krom. 612. WICHROŚ, ia, ni., niespokojnik, warchoł; ein SUrrfopr- Ómtbeltnachcf. o wichrosiu, mówią, że guza dostał.... Kchow. Fr. 60. WICHROWAĆ, WICHRZYĆ med. niedole., na kształt wichru szturmować, burzę sprawować, niespokojnościa narabiać; \ind. vibrati, vihruvati, WICINA, y, z.; (Ross. BiiTbBHHa * wić, wicie). Szkuty w vertuvati, svertuvati, fiüvmen, tnie ber Strbeltumb, braufeit,    Litwie wicinami zowią. Gwagn. 300. ettt $IujJf#iff, §luß*

tübeit, Unruhe fłtftett, pr. et tr. Wiatr wichrzył przez    boot in Statuten, (ob. Witwina). W naczyniu wodnym,

całą noc;    z rana dopiero    wichrzyć przestało. Tr.    Dobry    w okrętach i galerach i wicinach, ciągnął    Oskołd na

piec w hucie okrągły, że    ogień w nim wichrem się to-    Konstantynopol, Slryjk. 114 Dla małej wody    łodzie albo

czyj i tylko niektóre partykuły szyt wantlochem wylatują,    wiciny zawięzły. Stryjk. 260. Z Litwy do Królewca, *aza

a reszta musi cyrklować w piecu” pod czas tego wi-    mało towaru na wycinach wodą przychodzi? Gost. Gor.

chrzenia,    które sprawuje    największą dzielność    ognia.    13. WICIOKRZEW, u, m., lonicera, rodzaj    rośliny, do

7 orz. Śkł.    118. Wichrzyło    w Gdańsku" pospólstwo,    mając    którego należy przewiercień , powój wonny ,    wisienka,

powodem Marcina Kocha. Krom. 612. W czwartym wie-    korzeń womitowy. Kluk. Dykc. 2 , 97 ; gontcera, ©etë»

ku Pelamus heretyk wichrował w Anglii. Stryjk. 42. —    blatt, ©pecfltlte. Wiciokrzew wisienkę, lonicera xylopeum,

Transit *Wichrować czym * burzyć co, beunruhigen, be*    w niekrórych powiatach suchem drzewkiem zowią. Jundz.

ftunneit tu Unruhe üerfetjen. Poskrom wykrętne rozumy,    165, Ross. jKHMO.tOdb, TorycTyHb. WICIOKRZEWOWY,

nie daj słowom twym wichrować. Kanc. Gd. 61. Gdy    a , e , od wiciokrzewu, suchodrzewkowy ; Ross. *hmo-

kt.irv* s/lichcic wichruje swym stanem, Możemy mu    æocthhîL Wicokrzewowy pręcik Ross. îKHMOÆOCTHHa. Wl-

rzec- bodaj wisiał amen! Rej. Zw. 219 b. WICHROWA-    CI0WY, a , e, od wici, ©?rten=., Stützen'.; Sorab. 1.

TY ^WICHRZOWATY, WICHROWNY, "WICHRZATY,    witżowć, wiszelnć. Łodyga wiciowa, na ziemi leży, lecz

WICHRZASTY WICHRZYSTY, a, e — o adv., pełen    tylko w pewnych odległościach korzenie puszcza. Jundz.

wichru, burzy, szturmu; Sorab. l.vwichorogiló, \ ind.    .    .    ...    , .    ., n

vihem vihrast viliroun; Croat, vihrâszt ; Rag. vihrast ; WID, u, m., w przypowieści: Ni słychu, m widu. Cn. Eccl. BHXOPHH», poll Sturm, uugeftûm, ftürmifc^. Po mo- Ad. 618. an. słychać an. widać weber f fc^en, no* rzu wichrzatym Klon. Fi Bib. Przed oczyma jego -51t fioren, (troje n.ewidy, ob. Niewid, mew.da). — ID, w sztabę bałwan wichrzaty uderzył. A. Kchan. 5. Jął    zakończenie wielu imion dawnych, n, p. Semowid , e.

Bosn. ville za viati sgitto ; Rag. ville; Slav, ville; Ross. BILIM ; üîtcberf. twyll ; znajome narzędzie robotnicze, oracze i t. d. ; bie ©abel, j. 33. Heugabel, SDłiftgaM. Widły do siana. Kluk. Rośl. 2 , 167. Widły o dwóch końcach do zboża i siana; o trzech do gnoju. ib. 5, 121. Widły któremi gnój nakładają. Szczerb. Sax. 259. Widły łowcze, ob. Sochy, soszki łowcze. W hucie widły, instrument żelazny, na drzewcu osadzonym na którym majstrowie z pieca wyjmują zepsute, a natomiast dobre i całe wstawiają tygle, tudzież garki ze śkłem wynoszą. Torz. Skł. 37. Na widły brać; Vind. vilizati, navilizati ; gorsvilizati, f vibmi nabafati. aufgabeln. Bonończyk w izbie , a kundel do psiarni, Śpilka w pultynku , a widły w masztami. Mon. 71, 545. (każda rzecz na swojem miejscu). Neptuna trójzębne widła. Chmiel. 1 , 35, ob. Trójząb. — Prov. Widłami mu w głowie ułożono, igłami, brakuje mu klepki; er ift nich* recht bey Strofie, e$ ift mit itjm nid)t richtig. — §. Widły u woza, dwa dyszle, między któremi ciągnie koń pojedynkowo. Jak. Art. 5, 522. hołoble, bie ©abelbeichfel. — §. Transi. Widły, miejsce na kształt widłów zakrojone, zykzak ; eilt gabel»

Samowidz. Jabł. Her. [Semowit, nie Semowid, a Boguchwał p. 23, pojaśniałam loquens. 2J. WIDAĆ, WIDYWAĆ , ob. Widzieć.

»WIDELCA, y, i, WIDELEC, lca, m., plur. WIDELCE,

WIDEŁKI, (dem. Nom. widły); Boh. widlićky, potopo-waeka; Slov. widlićky; Hung, villâtska ; Sorab. 1. widii-cze, widlićzki ; Carn. viléze , vilze ; Vind. vilize, velize , vilze, mifna vilza ; Croat, vilicze, vilichicze ; Bosn. vil— liçe ; Slav, vilice, villice ; Dal. ozti ; Rag. osti (ef. ość), villize, pantaruo ; Ross. bmkh, bmo^kh; Eccl. bmhun; znajome narzędzie kuchenne, stołowe, bte ©abel, (cf. grabki). Złotemi widełkami do ust pokarm kładli. Sk.

Dz. 892. Widelcami, któremi sobie dopiero zęby wy-kąlali; tychże do rozbierania używali. Mon. 65, 416.

Brać na widelce, Vind. vilizati, navilizati, gorsvilizati, f vilizami, f vilami nabafati, aufgabeln. — §. Obalić linę, mówi sternik , kiedy w holowaniu linka się na chróście lub drzewie zawiesi, aby ją flis kozicą, t. j. widełkami zrzucił. Magier. Mskr., cf. socha. — §. Anat. Widełki, fauces , otchłań, część gęby , zaczynająca się przy języczku, szerząca się do pacierzów szyi. Krup. 2, 337.

Perz. Cyr. 2, 198, ber ©chlunb. WIDELCÓWY, WIDELNY,    förnttger Ort, beffeit Sage gabelförmig ift, ein    Ko-

a , e , od wideł — (WIDENDA,

278

WIDAĆ-WIDŁY.

WIDMA - WIDNOŚĆ.

v, od widłów, ©abel * ; Vind. vilizhni.    wno leży w widłach rzek Wilii i Niemna. Papr. W. 1,

, z., WIDYMUS, u, m., widymacya ,    410. Pomknie się ku Sanowi, gdzie z Wisłą się łączy,

z Łac.-> podpis urzędowy, jako urząd skrypt pewny wi-    I w tych widłach okopie. Tward. W. D. 178. — fig.

dział i uznał; gerichtliche llnterfdjrift, gerichtliche ©id)t ; Ross.    Nikt nie zbłądzi, który po twym lorze Z uwagą chodzi,

CKpiina, (cf. krzepić). Aresztuję cię, czekaj, zaraz ja tu    wielki Monitorze, Nie zboczy, wpadłszy na rozdrożne

będę Z pachołkami, tylko wprzód zapiszę widendę. Treb.    wńdła , Trzymając się twojego prawidła. Mon. 74, 58,

S. M. 115. Z ksiąg, gdy kto wypisów albo widymusów    cf. manowce, błędokręty, werteby. — §. Herald. Wi-

jakich potrzebować będzie, pisarz wiernie wyda. Siat. Lit.    dły, herb. Kurop. 3, 55, ein gemiffeö Sßappen.

115. Widendę kłaść * w idym^wać ; Ross. CKptnmB, CKpi- WIDMA, ob. Wiedma. — "WIDMO, a, n., widowisko, MflTb). — WIDŁAK, a, m., ziele, W1DŁACZEK, czka, m.,    zjawienie, zjawisko, widzenie, eine (Erfcheinnng. Wszy-

dem., Ruśniaków naśladując, nasi Wroniec albo Woroniec    scy gdyby na widmo tyraństwa, spojźrzeli na wolność,

zowią ; widłak zaś od wideł, że na    wierzchach swych    Przestr. 43. WIDNY, a, e, WIDNO adv. ; Vind. vidliu ,

jest rozdwojone; spica Sarmatica,    muscus bifurcatus.    vidoviten ; (Rag. vedri serenus, cf. wietrzyć); Ross. bm-

Syr. 845. Urzed. 292, gehörnt SOîooê ; Ross. naaym, cf.    ähmh ; Eccl. Ao6po3pHTe,iLHbifi ; jasny, gdzie widzić mo-

babi mur. — g. Fortif. Widłak, widlasty zaszańc, klisz,    żna ; ^eK, licht, mo gut ju feiert ift; (oppos. ciemny),

ein Slußenroerf, bie ©cheere. Tr. (Boh. widłak wrzód mię-    Wszedłszy w niewidne miejsce z bardzo widnego, nic

dzy palcami). WIDLASTY , WIDŁOWATY . a , e — o ,    ’jakmiarz nie widzi z początku ; ale pow oli poczyna tam

adv. , na kształt widłów, rozsochaty; Boh. widlicatÿ ;    lepiej widzieć. Krup. 2, 290. Jużci to dzień widny. Teat.

Rag. villasti, gabelförmig, gablig, jacftg. Laska ta jego była    48, 10. (już biały dzień). W nocy nie jest tak widno

na wierzchu widłowata. Sk. Dz. 1148.— Polan. Łodyga    jak w dzień. Teat. 10. b, 70. W mieszkaniu błogosła-

widlasta, dichotomies, dzieli się na inne dwie gałązki.    wionych dzień widno zawsze świeci jednakowy. Kulig.

Bot. Nar. 43. Niektóre ptaki mają ogony widłowate, u' Her. 265. Żydowska arka, w świętnicy skryta, dziwo-których śrzednie pióra są krótsze, a    brzegowe dłuższe.    widem niewidnym samemu Izraelowi była. Bzów. Roi.

Kluk. Zw. 2, 11. WIDŁATOSć , ści,    z., kształt widłaty,    47. Człowiek nie znajdzie się tak bezwstydny, Ażeby z

bte ©abelförmigfett. Widłatość palców u ręki. Tr. W1DLI-    jawnym grzechem miał iść na plac widny. Hor. Sat. *25.

CA, y, i., śpilka do przedziału włosów, cynasonas.    Baj sobie, bo ci widno. Trçb. S. M. 14. (tobie błogo,

Mącz. eine ^aamabel; (Boh. widlice ożog). WIDŁONOSZ,    ale mnie biada).— Widny, którego widzą, widoczny;

a, w.; Rag. villonossaz furcifer\ Boh. Widloń Neptun,    ftd) feficn laffenb , ju fcljen , ftthtbar. Z dala widny śpicza-

ob. Trójzębnik , ber ©abelträger; (Boh. Widlonowa man-    sty wierzch tykał obłoki. Przyb. Milt. 120. K niebu nie-

żelka, Morena, bohynć morska Amphitrite). WIDŁY,    widnemu ręce składa; quod non videl. Zebr. Ow. 284.

»WIDŁA, ów plur. ; Boh. widły, podawky (cf. podać),    Plac publiczny, na którym widno dom Bewerleja. Teat.

weytreski, (cf. wytrząść) ; Slov. widły ; Hung, villa , wyła,    45 6, 27. (na którym widać). — §. Niewidny, niewidomy,

vella ; Sorab. 1. widły, widwé; Sorab. 2. widii, wili;    nie widzący, ślepy; nicht fel/enb, bliltb. Przybyli na ten

Carn. vile , ville, podajavnek; Vind. ville, vili ; Croat.    zjazd, jako do światła ćmy niewidne, aby je zgasili,

vile, viücze, roglye, (vitel « motowidło) ; Dal. ville;    Bzów. Roi. 73. WIDNOŚĆ, ści, i., przymiot tego, co

WIDNOKRĄG - WIDOK.

WIDOKOWY - WIDOMY.

279

na

na

na

rze-

ale niewidome wieczne.

jest widnym, jasność; bte ©tdjtbarfeit, §eltc; Vind. vidli-vost, vidovitnost; Ross. BH4H0cn>. WIDNOKRĄG, egu, m., horyzont, widokres; ber ^orijont, ©efid)téfreté. Widnokrąg prawdziwy, i widnokrąg pozorny, rationalis et apparetis. Hub. Wst. 60. Gdy słońce juz nad widnokręgiem ... . ib. 45. WIDOCZNY, a, e, WIDOCZNIE adv.-Boh. lienÿ (cf. lice), patrnÿ ; Vind. videozhe, nagledliu, vgledliu ; Boss. BH4HMuSna którym widzieć, jasny, widny; tyell, Itć^t. W budynkach ma być sień widoczna, izby wesołe, pokoje 'wczesne. Haur. Ek, 7. Widoczny, do widzenia, na widoku lezący, w oczy wpadający, oczywisty; ftd;tbarltcf>, attgenfcljctnltd). Śwdat widoczny, cokolwiek okiem naszćm zobaczyć możemy. Śniad. Jeog. 2. 'WIDOCZYĆ cz. niedok., widok czynić, rozjaśniać; er« |eHen, I;ell machen, ltd)i machen. Tam niebo jasne słońce bez końca widoczy. Hot. Jow. 66. Widoczyć się rec., jasno się pokazywać, lenkten, fieroorfcfitmment, ftcb feiten Ifljfeu. Cała noc mu zeszła niespana , już się dzień widoczy. Pot. Syl. 416. I przez błonie się zwykł ogień widoczyć. Pot. Arg. 521. (widokowi pokazywać). WIDOK, u, m , ‘W1DOCZ, y, i. ; (Carn. vidés « pozór, Vind. na videlh, na videf, na videfhnu, na liże, na ozhi « na oko, na pozór; Ross. bh40K,b « świadek oczny, widz); gdzie dobrze widzieć, światło, widziadło; tut» gut JU feljen tft, $elle, 8id)t, ein geller lieber £>rt phys. et ir. Co ten list zawierał, jeszcze nie wyszło na widok. Gaz. Nar. 1 , 280, (cf. na jaw'). Kto ją widział, życzył ją mieć zawsze na widoczy. Przyb. Milt. 257. Na boskie stwórcze słowo, pagórek zadrgnął, jużci kroczy, I jak słoń zrucbawiony stawa na widoczy. Przyb. Ab. 15. — Opjpos. Niewidok, ciemność; Ross. iieaBKa, bie gtttfferntß. Ścieżka ją w las co dalej głębszy prowadziła, Więc w tym to niewidoku uboga błądziła. Tward. Pasq. 56. Z pochmurnych i smętnych dni" niewidoku Ledwie stanąć na miejscu w ćwierci mogła roku Tiuard. WŁ 119. — §. Similiter. Krakus na widoku Krakowa za Wisłą ku górze Lasotynie po-grzebiony jest. Krom. 36 (naprzeciwko, gegen über, e conspectu). — §. Widok zkąd na co « prospekt, wyjrzenie; Boh. weyhled, wyhljdka; Vmd. gleda , gledba, ogled, isgled, vungled ; Bosn. izglćd, poglćd; Rag. po-gléd, zâmjera , pridglćd , pridoccie, bte 3lnftd)t, bie 3lué« ftd)t, ber^rofpect. Wesoły ztąd na pole widok. Tr. Z tego wyszczególnienia taki wypada ogólny całego dzieła widok.... Scheidt. — Similiter: Widok, albo widoki, które kto ma dla siebie, na przyszłość; 2Iuéftd)t, ^ 3Iué« ftdjten, (Erwartungen, cf. aspekty, nadzieje. — §. Widok, gdzie ludzie widza, abo mogą ujrzeć, gdzie ludzi wiele. Cn. Th. 1243. b‘ie @d;au, bie Skaner, baé fublicum. Nie wychodzi na widok. Ld(cf. na jaw ). Przy wysokiej władzy, na widoku wiek swój przepędzają. Pilch. Sali. 90. (w oczach publiczności). — §. Widok, igrzysko, widowisko, dziwowisko publiczne, baé 6djaufptel ; Sorab.

1. hrayencza , pżihladwancza, pżihladwancżko.^ Nero zakazał widoków’ szermierskich i bestyalskich (£)Cj$en), których się po kilka tysięcy ludzi drugdy zabijało,

* uciechę ludowd patrzącemu. Sk. Dz. 45. Męczenników śmierć do teatrum abo na widoki prowadzono. Sk. Dz.

107. Chociaż widok (spektakl, teatr) tak dzielnie ciekawość w nas budzi, Długo prostota pierwszych nie znała go ludzi. Dmoch. Szt. R. 44. — YYidok, to co widzimy, objedum visus, widzenie; ba3 rcaé man field, bte (Erfd)etnung, bag ©eftd)t. Przez sen wewnętrzny, przez nocne widoki, Gdy się zmysł na wczas ułoży głęboki. Objawiał mu bóg.... Chrośc. Job. 124. Widoki niebieskie, powietrzne, phaenomena ; widok na niebie dziwny, straszny, porten-tum ; widok fałszywy, ob. Mara, obłuda. Gn. Th. 1245.

—    Simil. Na sam widok podpisu tego, serce mi biło. Teat. 5, 5. (na samo spojrzenie, zoczenie, spostrzeżenie, bet) bem 3lnbltcfe btefer lluterfdjrift). Na widok tego, Ross. HaB3pa;i'£. WIDOKOWY, a, e, do widoków n. p. publicznych należący; Eccl. nosopmnHBiH (cf. pozorny), nrpa-4nmHLm (ob. 'Igra, Gra), ©cfyaufptel «. Szermierze na publicznych widokowych placach wysiekali się w oczach ludu Rzymskiego. Nag. Cyc. 72. Dla dowcipu powstały place widokowe, a szkoły dla rozumu. Zab. 14, 66. Widokowy koszt, abo na widoki pieniądze, abo zapłata kunsztarzom, skoczkom. Cn. Th. 1244. Radził Ateńczy-kom widokowe pieniądze na wojsko obrócić. Nag. Fil. 102. — §. Subst. Widokowy = igrzysk sprawca, bet ©tfjaufptelauffelier. Cn. Th. 1214. WIDOKRES, u, m, horyzont. Rog. Dos. 1 , 523 ; widnokrąg. Hub. ber ©eftddé« frété. WIDOMOŚĆ, ści, ź. • Vind vicllivost, vidovitnost; Ross. BH4HM0CTL; widzialność, widok, oczy; baé ©eftd)t, ber 3Inblt(f, 331tcf, bie 31ttgen. Ognisty wóz z nieba spadłszy ‘Heliasza pochwycił, i zaniósł z widomości ludzkiej, i dziś jeszcze nie wiemy, gdzie się podział. Rej. Zw. 125. (z oczu ludzkich). Duch wszechmocnego boga wielką widomość uczynił ukazania swego. 1 Leop. 2 Mach. 2, 24. widoczny dowód, ficbtbare Śercetfe, ©tdńbarltcfyfett.

—    Niewidomość, brak widzenia, ślepota; baś 9łtcl?tfel>en, bte Sltnb^ett ; Boh. newidomost, ślepota. WIDOMY , a , e, WIDOMIE adv. ; Boh. widomy; — a) active, widzący, Ross. 3paqih , spans, fefjenb, oppos. niewidomy » ślepy, ciemny, bltltb ; Boh. newidomÿ, ślepy. Dziesiątego roku Mieszko przejrzał ; wnet matka dobrze widomego sy-naczka do ojca prowadzi. Krom. 53. Urodziwszy się ni-widomym, w dzień mianowin przejrzał. Papr. Ryc. Urodził się nakoniec Ziemomysłowi syn , ale niewidomy. Krom. 55. Niewidomy siedział nade drogą żebrząc. Sekl. Luc. 18. Ślepy nóg kulawemu pożycza, a chromy oczy za nogi temu, co jest niewddomy. Min. Aus. 27. Daj ślepy widomemu. Mat. z Pod. A 1. (opacznie temu, jak się żebrze, fig. głupi opłać się mędrszemu). Rozumie że wszystko wde, a on niewdadomy, I że dojrzy wszystkiego , a on niewidomy. Jabl Tel. 55. — b) Pass. Widomy, którego widzieć można, widzialny, Sorab. 1. wi-dżecżne; Vind. vidiiu, vidoviten t ftcbfbar, ju feilen ; oppos. niewidomy, nnftddftar. Widome rzeczy człowiek okiem baczyć może, abo innym zmysłem zwierzchnym; niewidome tylko rozumem pojmujemy. Karnk. Kat. \9. Z czy widomych możemy wiele niewidomych pojąć. ib. 1. Widome rzeczy doczesne są Budn. 2. Cor. 4, 19. Wy trzodą moją będziecie wido-mie Rządzić; ja zasię będę niewidomie. Odym Św. 2,

Serait». WIDZOWE,

280

WID49SEN - WIDZIADŁO.

WIDZIALNOŚĆ - WIDZIEĆ.

N n 4. Sk. Dz. 65. Nasze siły zmniejszone widomie. Pot. Arg. 319. '(widocznie , oczywiście). W1D0SEN , sna, «1. , który sny widuje, ein îraumfefyer, Träumer. Mon. 75, 592. Mówili bracia, widząc z daleka Józefa: oto idze wido-sen. W. Genes. 37, 19. (mistrz snów. Bibl. Gd). Nie osłuchasz słów fałszywego proroka albo widosna. W. Deut. 13, 3; snów wymyślacza. ib. 5. Nie słuchajcie wieszczków 1 widosnów i wróżków. W. Jer. 27, 9. Zebr. Zuk 159. Mon. 69, 415. WIDOWISKO, a, »., widziadło, widzenie, dziwowisko, spektakl, zjawienie oczom; eine ®rfc^eimtnß, ein ©eftdjt, ein ©c|aufptd, ber ©d)Clltpla|5 ; Boh. diw'adlo; Carn. ględalishe, ględishe (cf. glądać), resgledarna, resgledàlishe, pręsha, perkasn, Vind. gledalifhni goder, gledahfhe, resgledarna, resgle-daiifhe, gledalilhnu mestu, perkasalifhe, skasalifhe, iskasa , vidilu, ihpektakel ; Croat, izkaza , gledalische, vidillo, vidyallo ; Bung, tsudabós, (cf. cud); Boss. et Eccl. no^ofvb, (cf. pozór), no^ojuiqie,    , iajmh-

ahiuo, iirfiAASiipc. Na podobieństwo widowisk oczom pod" ległych , kreślą sobie dawni filozofowie tych przed stworzeniem rzeczy wizerunek. Zebr. 12, 53. Częstokroć brano widowisko jedno za same rzeczywistość. Rog. Dos. 3, 58. WIDOWE jezioro, palus Maeotis. Sk. Dz. 185. et 292. et 422. Sk. Żyw. 2, 225, baS 3lffotnifd;e SJîeer. [Mylnie: Owidowe jezioro jest na Dudziaku, jak Wołosi nazvw'aja lakultil Owiduluj, ob.Wiszniewsk. Hist. lit. polsk. II, 'str. VII— 2] WIDYMUSZ , ob. Widymus. WIDYWAĆ, ob. Widzieć. WIDZ, a, w., patrzaez , ber    3*ts

fe^er; Boh. djwak, (cf. dziwić, dziwak); Vind. gledauz, pogleduvauz , videnik , okupafez, /'. gledauka, videuka ; Carn. glçdovz, /. gledovka ; Bosn. gledulaę; Croat, gleditel, gledavecz, /. gleditelicza ; Dal. gledalacz ; (Ross. BtuOKfc świadek oczny, caM0BH4CU’B, oqeBiMem), CMOTpmejb, 3pme4b, B3npaie.ii>, f. CMOTpHie.ibHHi.ta, 3pme4bHHna; Eccl. KH^hl|h, IIO^OpATAH , ęplITCAb , KOTOpoK CMOTpHTb mo , ( <;A!ioun,\bi|(, Graec. avxônzrjç , caM0BH4H0 Graec. avtôxpei ipso aspectu, caMOB^HOCTb Graec. avroipta, oculata fides ). W szrankach na okrytych mnogim widzem błoniach. Przyb. Milt. 31. Liczni do koła widzę zgromadzeni Chciwemi na nią wystrzelą oczyma. Kniaź. Poez. 2, 149. Przed dwoma abo trzema widzami pokazał się. Birk. Dom. 87. (świadkami). Na osobności, bez widza. Bals. Niedz. 1, 143. Komuby na wojnie żywności nie dostawało, takowy z widzem hetmańskim ma jechać , i wziąć z potrzebę żywności. Stat. Lit. 54. Komuby dla niedostku żywności widza potrzeba , tedy hetman winien będzie widzów przydawać na skupowanie żywności , a widzom jego za tę pracę nic nie ma być dawano. Ktoby na szkodę swoję brał widza, takowemu widzowi ma być dawano na milę po groszu. Stat. Lit. 54. (oglądacz, ŚBefcfyfliter, Seftcfytiger). WIDZIADŁO, a, n., widowisko, widok, widzenie, zjawienie; Vind. vidilu; Croat, vidillo , vidyallo; Bag. prikaz, Me ©rfdjetrutttg, ber SInWtCÎ, bflê ©eftd)t. Pójdźcie co żywo, patrzcie na widziadło smutne. Groch. W. 523. Nie było żadnego, któryby na takie widziadło miał suchend patrzeć oczyma. Birk. GL Kon. 26. Komedye i inne widziadła. Petr. Ek.

31. Lekarze *pojźrzenie na wody kładą miedzy widziadła oczom zdrowe. Strój. A 4 Przyszłe przez sen oglądał widziadła. Wad. Dan. 56. Straszył ich sen stra-sznerni widziadły. Birk. Dom. 16i. Kto na poły spi, różne sie onemu snują widziadła , a niekiedy we śnie samym śni się mu, źe spi. Pilch. Sen. list. 410. (Boh. widka, ideal). Znikomym widziadłem oczy nasze łudzisz. Przyb. Luz. 139. Ujźrzawszy go po morzu chodzącego, widziadło być mniemali. Sekl. Marc. 6. ( obłuda , mara ). 0 szczeryeh widziadłach i cudach powiadał, monstra. Mocz. Poprawianiem ustawnym uczynił z pięknej malarskiej sztuki niezgrabne widziadło. Papr. Prz. 610. WIDZIALNOŚĆ, ści., i, możność być widzianvm , bte ©tdjtlmrfett ; Boh. widitedlnost. WIDZIALNY, a,*e. WIDZIALNIE adv., widomy; Boh. widédlny, widitedlny; Slov. widitedelni ; Sorab. 1. widżecżnć ; Vind. vidliv, vidoviten ; Carn. glçdavne ; Bng. vidiv; Bosn. vidiv, scto se mos-ge vjcditi ; Slav, vidijiv; Boss. bh4HMh8 , spHMUH ; (Ecd. oppos. 6e3BH4HMM, 6e33piiTe.JLHbn1), mogący być widzialnym , ficfytkr. W bogu wszystkie rzeczy są stworzone, widzialne i niewidzialne. W. Coloss. 1 , 16. Kiedy ona chce, to w okamgnieniu niewidzialną się zrobi, tak że jej ludzkie oko dostrzedz nie może. Teat. 53, 40, (Boss. HeBH4HMKa osoba co się może zrobić niewidzialną) Głowy widzialnćj w kościele bożym nie uznawaja Dambr. 183.'— §. Nerw widzialny w oku. Kluk. Zw. 1 , 117, Eccl. spiiTejibHbiîi, t. j. widzeniu służący, ber @etytten>e. Spicz. 100 *WIDZIALNIA, i, z., na teatrach, prospekt, widok, który dekoracye wyrażają; bte 93 û l) ne , ber ^Jro* fpcct auf betn Sweeter. Scena pierwsza ; widzialnia oka*-żuje ogród lorda. Teat. 50. c, 55. WIDZOWY, a, e, do widza należący; Boss. cjtOTpHTejbCKiH, 3iifd)auer «,

ego, n., Subst. zapłata widzowi, Sefckkelb. Widzowego albo oględnego nie ma być więcej brano , jak podług tego opisu. Stal. Lit.

133. WIDZIEĆ, -iał, widzę cz. niedok., Widać, \vidał, ‘widam cont. Widywać, widuję frequ.\ Boh. widéti, wi-dati, widawati, hledeti , hledjm, (ob. GIądać) ; Slov. wi-djm; Sorab. 1. widzu, widżim , frequ. ladam , (ob. Glą-dać) ; Sorab. 2. wiżesch ; Cam. viditi, videti, videl, vielem ; Vind. videt , viditi, gledati ; Croat, videti, vidim; Dal. viditi; Bosn. viditi, vldjeti, nazritti, (ob. Najrzyć) ; Slav, viditi. gledati; flag, vidjeti; Boss. BH4arb; Eccl. BH5K4J ; (cf. Lat. videre, video); Ital. vedere ; Graec. idsiv; (cf. nostr. wiedzieć; Germ, nuffeit; hl. vita; cf. Hebr. y'i'jada, scivit) ; obsol. Zryti, źrzeć, (zkąd : spój— źrzeć), feiert ;—absolute widzieć, wzrok mieć, oczy mieć; feljen, bte £raft Ijaften 5tt fe^eit. Któż bez języka mówić może, abo bez oczu widzieć? Smotr. Apol. 12. Przez oko człek, a nie przez ucho widzi, przez ucho a nie rękę słyszy. Wiśn. 348. Kio umarł, ten żył kiedyś; kto stracił oczy, ten widział przedtym. Gorn. Sen. 398. Oko nie tylko sobie widzi, ale też innym członkom ku potrzebie ich. Rej. Post. B b b 1. Widziałem temi oczami, na te oczy. Dudz. 13. Wole widzieć, niż słyszeć. Cn. Ad. 828. (pewniejsze oko, niż ucho ; lepiej mierzyć, niż wierzyć). Patrzyć, nie jest to, co widzieć,

Bardzo różne małpy widamy. Gorn. Dw.

Mogą

Falib.

Izi ; nie wiem gdzie się i, że ja o tym nie my-

bo może kto patrzyć, a nie widzieć, że złe oczy ma, abo daleko tego jest , na co patrzy, abo że to drobne. Cn. Th. 1244. Inde rarus usus imperativi widź ; cujus locum rectius oblinet patrz; quia patrzyć exprimit actionem a nobis dependentem, widzieć vero efjectumy qui non semper nostrae est potestatis. Słuchajcie słuchając, a nie zrozumiew'ajcie , widzcie widzenie, a nie poznawajcie. 1 Leop. Jes. 6 , 9. (baczcie widzenie. 5 Leop.). Krupiński doktor często pisze : widź , n. p. 5 , 594. et 765 etc. Widzieli Chrystusa apostołowie , gdy nań oczyma swemi patrzali. Dambr. 412. Ten jest bóg nasz, który był widziany na ziemi , i z ludźmi obcował. OH. Kat. 56. Dusze zeszłe z świata tego , widzą boga twarzą w twarz, jak widzą go aniołowie. Smotr. Ex. 56. Proroków zwano widzącemi, że boga widzieli, którego drudzy nie widzieli. 1 Leop. Hier. 5. Boh. Prz. do d, 52. (Ross. 6o-ronpoBH4eU'B prorok). Niemasz żadnego stworzenia , któ— regoby bóg nie widział, wszystko jest jawno oczom jego. Gil. Kat. 51. Widzenie, Boh. bied, hlednutje, wjdka; Vind. videfh , pogled , (videfh « blask , pozor) ; Garn. vidés apparentia ; Sorab. 2. wiżene; Sorab. 1. wi-dżeni ; Croat, vid , vigyènye : Slav, vidjenje ; Bag. vidje— ni, vidjenie, vid, zàmjera, (cf. zamierzyć); Ross. bh4’B, BH4tHie, ( BH4'B pozor ) ; actus videndi, ba3 ©eb?n « oglądanie , patrzanie; 3uffbeiC Sefeben. Godny widzenia, febenümürbtg ; Eccl. 40CT030pHbiH. Nie był proszony na wesele, jedno na widzenie przyjechał. Gwagn. 77. Komornik złoży stronom pewmy dzień ku odprawowaniu widzenia. Vol. Leg. 2, 937. Widzenie, moc czyli zmysł widzenia , wzrok; ber ©tun be$ ©eftd)tê, ba3 ©eben, baś ©eficbt ; Vind. videfh, gled ; Cam. vid; Bosn. vid, gléd ; Croat, vid; Ross. 3ptHie. Zaleuk sobie jedno, synowi drugie oko wyłupił, obiema widzenie zostawił, a prawu dosyć uczynił. Warg. Wal. 210. — Widzieć co, phys.

/et mor., baczyć, oczami czyli umysłem postrzegać, poznawać; etmaö feben, mabrnebmem , erfennen, etnfeben. Wi-dali ją na każdy dzień wchodzącą i przechodzącą się. W. Ban. 13, 8. Widywałem ją często. Zab. 14, 299. Kto po świecie jeździ, widywa dziwne rzeczy. P. Kchan. Orl. 1 , 167.

159. Jak cię widzą, tak cię piszą. Zab. 5, 216 , (ob. Pisać). Fint. Kam. 369; Slov. pekné peri pekneho ptóka robi. Faryzeuszowie    rozumieli    o sobie,    że    wszystkie

rozumy na świecie    pojedli ,    i mieli być    za    najuczeń-

szych widziani. Dambr. 453, (za najuczeńszych mia-ni , uchodzić za nich). Kto wiele widział, wiele wie. Ossol. Str. 2.    Mam oczy, widzę    wdzięki jej.

Teat. 9. b , 45. Mam pewną wiadomość bom tego doznał i widał te    rzeczy.    Wys. Alej.

potym nie widzieć, co widzą dziś oczy. Twarda Wi. 112. Tam wojnę obaczymy nową, niesłychaną, jakiej przodkowie nasi nie widywali. Birk. Chodk. 5. Kto czego nie widał, dziwuje się. Cn. Ad. 375. Widamy to, że ci, co się boją, blednieją. Modrz. Baz. 25. Widamy , na co im takowi posługacze wychodzą.

R 3. Onoć idzie on , co sny wida. Radź. Genes. 37, 19. Jałmużnę nie dla miłosierdzia, jeno aby widzian

Słownik Lindego wyd. 2. Tom VI.

by?, daje. FaJib. S 2. (dla popisu, dla pochwały, z próżności). Widamy, na co im takie rzeczy wychodzą. Falib. R 5. Zguby swej widząc, nie widzą. Dar. Lot.

17. Chcąc, widząc, giną Cn. Ad. 55. (dobrowolnie, mit SBiffen unb SBtflni). A któż to widział, dla boga ! Falib. E 5. (mer bat baê je gefehlt)! Kto zaś widział, zaczepiać człowieka nieznajomego ! Teat. 53, 7. Widzisz go! Teat. 9. b, 44, (Loh. wida! Vind. vid'ifh , gledai« oto!). Do ciebie słuchać, nie radzić należy, widzisz go! Boh. Kem. 1, 405. (oto natręt! wyrywa się, fd;aut mit einmal ben üJienfdien an)! Ciszej! widzisz go, jaki mi orator. Teat. 52. d, 11. Bóg widzi, bóg wie, bóg św iadkiem ; Eccl. ÓOHB BIMHTX, OÓpasCBE np0CT0Hap04H0H KJSTBŁI hm óojkółi ma yiBepm^enia hcthhhm ; ©ott fie^t e?, ©ctt roetjJ eö, meifi ©ott. Bóg podział. Teat. 28, 70. Bóg • ślę, co mówię. Mon. 74, 142. Da się to widzieć. Past. Fid. 115. (pokaże się to, baó mirb fid) geigen). Obaczy-my, da się to widzieć. Teat. 52. d, 45. Da się widzieć wkrótce, bodaj nie widzieć. Birk. o E.xorb. 55. — Inpersonal. Widzieć, widać » widzieć można, daje się widzieć; man fann [eben, eê ift jn [eben, IdfSt ftd? feben; Eccl. 3pnTŁCfl. Już nie widzieć, jeszcze widzieć, widno, nie widno tu ; już mi nie widno , już mi nie widzieć. Cn. Th. 1244. Z wody główkę widzieć było. Lib. Hor. 114. Od drzewa odkopać ziemi, *aże korzeń będzie widzieć. Cresc. 573. Strzały z obu stron tak gęsto leciały, Ze nieba było nie widać przed niemi. F. Kihan. Jer. 287. Bije dwunasta, nie widać strachu; bije pierwsza, nie widać jeszcze. Ossol. Sir. 1. Im dłużej go nie widać, tym bardziej go pragnę. Teat. 42. d, D. Co go nie widać « co pies szczeknie. Cn. TA. 86. (co się drzwi otwierają, co moment spodziewany, ob. Co). — Aliter: Widać «znać, zapewne, cf. snadź ; Ross. 3HaTb , (cf. oczywista). — ‘Widziany « widzialny, fidjtbar. Miłość rzecz niewidzianą, za widzianą liczy. F. Kchan. Oil. 1, 20. *Niewidany, którego niewidziano, nie widywano « niesłychany, uugefebett, rite gefeben, unerhört. Nowiną ona i rzeczą nigdy nie widaną przestraszeni byli. Warg. Cez.

53. Cud niewidziany; (Ross neBH4a;rE, HeBiMaMiUHHa, ob. Niebylica, oppos. BH4a^tmiiHa pospolita rzecz ). Wiele dziwów nigdy niewidanych. P. Kchan. Jer. 78. Ludzie dziwne i niewidane. Sk. Żyw. 251. Cudo niewidane. ib. 48. Ester była niewidanej piękności. Sk. Zyw. 2, 340. Srebra i złota mnóstwo niewidane, Dostatków wszelkich zbiory niesłychane. Opal. Pcet. 15. Wziąwszy talery, uściskał mu nogi, Za prezent jemu niewićanie drogi. Zabi. Dz. 172, adverb. « niesłychanie, unerhört. — §. Widzieć co do kogo, do siebie * baczyć co do kogo, upatrywać; etmaê an jemanben gewähren, wahr nehmen. Widzi to do ciebie każdy, Żeś godna sieść między gwiazdy. Petr. Hor. 2, Q 4. Rzadko kto do siebie widzi jaką wadę. Budn. Apopht. 12. Ta choroba najniebezpieczniejsza, której chory nie widzi do siebie. Mon. 65 , 297. Nic złego nie widząc do siebie, w innych wszystkie upatrują nałogi. Mon. 65, 202, (cf. czuć do siebie, znać do siebie). Mamy miłość spólną miedzy sobą zachować,

36

jeden drugiemu powolność pokazując, utwierdzeńszy mdlejszym wyrozumiewając, nie wszystkiego do nich widząc. Żarn. Post. 3, 699 b, (cf. Oppos. wzorki wybierać).— §. Widzieć kogo, widzieć sie z kim* obaczyć kogo, oglądać, zobaczyć się z kim, ujrzeć; jentattben feiten, tlpt fprectyett; Boh. shledat se ; Ross. CBîi4trbca, CBHwycb.

Dw. 364. We dwu rzeczach, moim widzeniem , bar-dzoś się obłądził. ib. 590. widzenie swoje, co on rozumie. Sax. Porz. 122. - Pozwolono każdemu powiedzieć swe widzenie , co się komu zdało mówić. Biel. Hst. 59. Upornie stoi przy widzeniu swoim. W. Post. W. 578. Wyniosły zbytnie w swoję umiejętność dufa, i prywatne swe widzi mi się gotów jest nad zdanie najuczeńszych z przyczyny lekkiej upornie przekładać. Mon. 76, 509. Co do tej trudności, za odpowiedź położę niektóre moje widzi mi się. Os. Rud. 92. Bozum niech będzie mistrzem , a niewi-dzimisię. Dmoch. Szt. R. 7. (ubrdanie, urojenie; £rćht* literce, ^pantafie). Jak kto chce, niech każdy żyje podług swego widzimisię. Teat. 29. c, 16. — §. Widzenie, to co widzicmy, widziadło, zjawienie; brtó ©eftcpt, btc ©rjcpetttung , bag Sraumgcftcpt. Bóg do proroka mówił przez sen , albo pokazał mu się w widzeniu. Biai. Post. 121. Śnie mój , ba nie sen, raczej cię widzeniem Nazwę prorockiem, boskiem obwieszczeniem. Past. Fid. 311. Prorocy nazywali się vidantes, a proroctwa widzeniem visiones. Boh. Pr. do d. 32. We śnie widzenia się rodzą fałszywe. P. Kchan. Orl. 1 , 223. Bóg mówił do niego w widzeniu nocnym. Radź. Genes. 46, 2. Kardynał, gdy mu się w nocy ś. Stanisław pokazał, natychmiast papieżowi widzenie swoje opowiada. Krom 262. Wyjawił im wszystko to widzenie, które miał nocy przeszłej. Ustrz. Kruc, 1, 250. Strachów isko albo straszliwe widzenie. Sekl. Luc. 21, {Croat, nakaz; Ross. npit-3paK"B ; Eccl. npniwpaKis, cf. przymroczyć). Widzenia aniołów widziały, ib. 24. Rej. Post. D d d 4. et b b b 5.

Contin. deriv. bliskcwid, ciemnowid, dziwowisko, ostro-widz- dowidzieć, niedowidzieć; nawidzić, nienawidzić ; nienawiść, nienawistny, oczywisty, oczywistość; zaiuiść, zawisny, zawisnik; przewidzieć, rozwidnieć, rozwidoczyć ; — b) nawiedzić, odwiedzić, nawiedzimy, zwiedzić', — c) wiedzieć, wiem, bowiem, albowiem-, wiedza, wiedma, wiedźma-, wiadomy, świadomy, wiaduk , świadek, świadectwo, świadczyć; doświadczyć, oświadczyć , wyświadczyć, poświadczyć, zaświadczyć, przeświadczyć; wiadomość, wiadomca, windomiec ; dowiedzieć, dowiadywać sie, powiedzieć, powiadać, powieść, powiastka, opowiedzieć , odpowiedzieć, odpowiedź, odpowiedny, przepowiedzieć, przepowiadać, przypowiedzieć, przypowieść, przypowiastka, rozpowiadać, spowiadać, spowiedź, spowiednik, ivypowie-dzieć, wywiedzieć, wywiadywać sie, zwiady, wzwia-dy , zapowiedzieć, zapowiedź, zawiadywać, zawiaduje’, wieść; powieść, wieścić, obwieścić-, wieszczek, wieszczka-, zwiastować; obiecać, obiecować, obietnica; — d) świt, świecić, światio , świat etc.

Każdemu wolno powiedzieć

Doprosić się nie można widzenia tego kowala, jakby jakiego senatora. Teat. 52. c, 38. Nie częste widanie, gotowe nieznanie. Rys. Ad. 42. Milo mi, dawno nie widzianego zdrowo oglądać przyjaciela. Teat. 22. b, 14.

Niech was już nigdy na me nie widzę oczy. Teat. 30. b, 142. Prosiła, aby jćj siostrę z sobą przywiózł, aby jej się widaniem ucieszyła. Otw. Oto. 236. (konwersacyą jćj). Pan Mazepski chce się z Panem widzieć. IJ-. Prosić go, muszę z nim pomówić. Teat. 24. c, 46. (er ttHtnfdjlt fte JU fpredjeit). A rychło się będziemy widzieli ? fy. W ten czas, jak się zobaczymy. Teat. 31. b, 113.

Nie bęlziem się z sobą widywać więcej. Teat. 18, 187.

Cieszyli się z sobą po tak długim niewidzeniu się. Zab.

14, 307.

», «-*

Widzenie, sio cesarza z królem Neapolitań-skim nastąpić ma vv Medyolanie. Gaz. Nar. 1, 186. Do widzenia, muszę iść, Teat. 43, 77. et 32. b, 109. (do zobaczenia , do zobaczyska, auf 2Bieberfcl)!t). Bądź zdrowa, do widzenia, bogu cię oddaję. Zabi. Amf. 56. Mentorze, już to lat nie mało, Gdy pierwszy raz w ocy-dzie, ciebie się widziało. Jabł. Tel. 146. ( jak ci widziano, aIS matt bid; baś erftemal tu    gefepen #at).

Jej mć pani Anzelmowa czy widziana jest dzisiaj? Zabi.

Dz. 58. (czy się można z nią widzieć, czy przyjmuje wizyty)? Widzenie się z sobą, l'entrevue; Ross. cbh/W-Hie. Od dawnego czasu przestał bywać u mnie ; dziś się ze mną chce widzieć. Teat. 29, 64. Widzieć kogo* odwiedzić, nawiedzić kogo, ctrtctt befltctyeit. Bogatych z chęcią nawiedzają, a ubogich nie.widzą. Biai. Post. 224.

Przyjechałem do Krakowa dla widzenia mojej matki.

Teat. 7. 6, 52. — Fig. Choć się z cnotą nie widział, nie zbywa na cnocie, Komu ż łaski fortuny nie zbywa na złocie. Zab. 1, 409. Nar. (choć daleki od cnoty).—

Simil : "Widzieć się u kogo * odwiedzić' kogo , einen be* fudjen. Bad się widzę u ciebie , gospodarzu miły-, Ale wypić tak wiele, nie mej słabej siły. J Kchan. Fr. 31.

(rad u ciebie bywam). — §. Recipr. Widzieć się, pokazywać się, dać się widzieć; ftd) feiert laffeu, ftd) jetgen ;

Eccl. BH4HTHCJI, kii,\Kii». Pismo ś. rzeczy tak nazywa, jakiemi się widzą. Karuk. Kat. 182. Prawdali to, co we śnie widziało się tobie! Prot. Jat. 19. (co się zjawiło).

Widzi się co komu, /. zwidzi sie, uwidzi się «zdaje się komu ; Ross. n04cauuiarbCH, eS fdjeint jentanbeit j. 33. eS fdjeint mir, fonrmt mir fo »or; Lat. fidetur. To jest

wieca , roki

wielkie, baS allgemeine 5IbeBgerid;t; (cf. Boh. weć, wjcka rzecz; Slov. wmc res, (naweśtj rada); Sorab. i. wez rzecz ;■( fudniczka weź sprawa, proces, wieź rzecz; wiki forum ); Cam. svjet consilium, svit senatus, consilium ( cf. świt, światło), syjetuvavz , posyjetu-vavz consiliarius, syjetijem, ! syjetujem consulo , svjetu-valishe * ratusz ; Vind. fvit , fvituvanje * rada , fvitnik ,

rzecz, którą trudniej znaleźć, niż się widzi. Teat. 2. b, WIEC, u, m., plur. WIECE et W1ECA, ów

8. Co się zwidzi rozumowi ich, to powiadają dobrze; a co rozumowi ich nie zda się, to powiadają źle. Biai.

Post. 185. Tak się zwidziało panu, aby Piotr szedł za nim Biai. Post. 111. (tak się upodobało, e3 pat fo be* liebt). Widzenie, widzimisię * zdanie , rozumienie, mniemanie, bie SDîeÇttting. Gdy mi każesz, abym ci. odpowiedział, tak to podług mego widzenia powiem. Gorn.

fvitni gospud, pofvituvauz * radca, savetnik* patron, fvi-tna hifba , fvituvalifhe , fvietuvalfhe « ratusz ; Croat, szvè-tuvanye » rada, radzenie, szvetnik, vechnik * konsyliarz, senator, vechnichtvo « radziectwo, senatorya , vechnichki * radziecki, vechnicza * ratusz ; Dal. vichye , zbór « zgromadzenie, vichnik * radca, szvith * rada, szvitovati* radzić ;

cîy orać, więc orać, kiedy plęsać , więc plesać, kiedy się bić, wiec się bić, Rej. Zw. 113 6. Małżeństwo jest wspólną umową, i ztąd więc pochodzi, iż dwie osoby na to zezwolić powinny. Kucz. Kat. 2, 644; (*ztądy etc. edit, prima). A wiew nuż tak mam chodzić, spuściwszy oczy! W. Post. W. 192. Więc tak, więc tu, więc ten, więc nic był, więc nie pójdę; ergo, igitur, ilaque, proinde. Cn. Th. 1244. Przyjdź więc do mnie, przyjdziesz więc, przyjdźcie więc. ib. 1245. Więc się wiercą, wiec się skubią około regiestrów, nie wiedząc jak mają co czynić ? Glicz. Wych. J A — Więc interrogans, więc cię tu nie związać? Cn. Th. 1245. —g. b) ‘Więc dalej, więcej; ferner, metier, Klorynda go wprzód witała, wdec drudzy panowie, więc dwór i królewscy ludzie. P. Kchan. Jer. 266. Więc i to trzeba upatrować, jam et illud considerandum est. Cn. Th. 1244. Dosyć ci jest mieć

Bosn. vichje , vjechje 1. comitia , concilium, conventus,

2. mjesto ghdi se cini vichje, vjeecehniçi » senat, vjee-chnik * radca, senator; svjet, svjetovanje « rada , svito-vati, svjetovati - radzić, odvit, odgovor na svit consilium, odvitnik » patron ; Hag. vjêchje comitia, conventus, curia, senatus, ucinitti vjêchje , vjechjatti, habere comitia; vje-chniza , vjechje luogo dove se fa il consiglio , aula ; vjeeh-nik, svjetnik * radca ; starovjeeehnik « senator, svjèt consilium, svjettovati, posvjettovati * radzić, odvietnik* patron;

Slav, viche, svit consilium, (cf. wit), (Slav, vichnik* konsyliarz; odwilnik * adwokat); Ross. obs. Bene wiece, BeneBbiü    jedne    suknią szarą, albo więc dwie.    Glicz. Wych. F 2

ko.iokojtb w Nowogrodzie dzwon zwołujący wiece, BeMHHKt    h. (albo najwięcej dwie ).    WIĘCEJ,    Comparât,    adverb.

prezes wieców {cf. Eeinx, Bemupa rzecz), coBirB rada, Wiele, qu. v.

cOBtTOBaTb radę dawać, cOBtTOBaTbca radzić się, co- WIECHA, y, z.; Boh. wjch , wiśek , (cf. wisieć) ; Morav. Btinaib , coßtmaBaTb uradzić ( cf. wieścić), coBtTHinct ,    wjcha    ; Slov. wjcha ; Sorab.    2. rosga    (ob. Kózga,    wëcha

sowietnik , konsyliarz, radca, f. coB^THiina, coB^TOBa-    znak    w polu dla .przestrogi    zawieszony); Boss.    B^xa ,

pa4a rada, cOBiTOBajume ratusz (Ross. obsol. BeHb, Beube wieża), KeijrL, Beimma czyn, czynność, rzecz); cf. Lat. suasus , suadeo). — Ze większe sądowe zgromadzenie , placitum generale , siedziało w okręgu in corona, starzy Polacy nazwali to wiecami, sądami wiecowymi, od słowa wiec, (cf. wieniec), okrąg znaczącego. Nar. Hst. 6, 144.? Wieca czyli roki walne, colloquia generalia, był to najwyższy sąd, na którym król sprawy ostatecznie rozsądzał. Skrzet. Pr. Pol. 2, 522. Od sądu ziemskiego i grodzkiego na wieca apelować wolno. Herb. Siat. 417. W każdej ziemi na zwykłych miejscach co rok wieca albo wielkie roki mają być sądzone, ib. 418. Litwa wpadła do Polski, gdy Leszek w Krakowie wieca sądził; porwał się tedy zaraz z szlachtą wszystką, która na ten czas była na wiecach. Biel. 162; sejmiki albo wiece w Krakowie odprawował. Stryjk. 319. Po śmierci xięcia Hleba, Połoczanie poczęli sobie po staremu wolno żyć, i wiecami się sadzić, a pana nad sobą nie mieli. Slryjk. 234. — Z bogarodzicy : Adamie, ty boży kmiecu , ty siedzisz u boga w wiecu. Biel. 19; to jest, w radzie. Sk. Zyw. 1, 255. ‘Włóczęcy się po wiecach, biegając za dworem, Musi wszystko w-ysypać, by więc miał i worem. Bej. Zw. 246 6. Od boskiego sądu, pewnie na wiece , ni na sejm nie ruszysz. Rej. Wiz. 122 6. apelować nie możesz.

WIĘC Conj., §. a) conclud. więc * tedy, folglid), alfo, bentitad); Boh. nasladownć, (cf. naśladować, cf. posiedźj ; Slov. prećoż , pretoż ; Sorab. 2. no, neto; Sorab. 1. tohodla , dha (cf. ‘da), wi-efcżi juzci ; Cam. potęmtAkem ; Vind. te-dai, tai, nahaiozhnu, pollednu, taku, satu, vunder; Croat, adda , anda , (vech * ale , lecz) ; Dal. daklye ; Slav. indi ; Rag. dàkle, dàke ; Bosn. dakle, dake; Boss. mata (i tak), yóo, catAOBaiejibHO, cjrfeACTBenHO ; Eccl. npoY€i€. Wszemu czas ma być słusznie upatrowan, kie—

TejibCTBO radziectwo, Btria krasnomôw'ca ; Ecćl. clkuti, (cf. Germ. 23afe, cf. nostr. wiecheć; Germ. Sifdj); wywieszony przed domem znak karczemny, dit Ijerrtlrôge* bängter 2Btrt^ê^auêtt>ifd), ein üffidnfranj, ein Sierfegel. Wieniec na wino, wiechę na piwo, krzyż na miód wieszają. Pot. Jow. 2, 51. — Promiscue: Dyabeł wymyślił tak wiele szynków i wiech w letnikach świetnych na wino. Star. Ref. 54. Nie trzeba wiechy, kiedy dobre wino, Bez tego znaku kupcy się nawiną. Min. Ryt. 3, 310; (Slov. dobre wino i bez wichi wipigu; dobremu piwu nie potrzeba wiechy ; cnota sama się chwali). Suspensa hedera nihil opus est ; na przedajne dobre wino nie trzeba wdechy wystawiać ; co dobrego przez się, temu nie trzeba zaprawek przyprawiać; cnota i w ciemności świeci. Macz. — Broda jak wiecha. Budn. Apopht. 134. (wielka, niekształtna). Wiecha, meton. karczma, 0d)cn* fe, 20irt(^l?ait3, Z raną do kościoła, z południa do wiechy Pot. Jow. 59. Zona z dziatkami doma głód mrze, a pan gospodarz pod wiechą wesół pije , gra , z kalety dobywa, póki mu czego staje. Dambr. 519. Od wiechy do wiechy pije. Dudz. 68. Wiecha bez wina i piwa* tytuł bez rzeczy. Dudz. 68. -— §. Fig. tr. Wiecha, znak publicznie wywieszony czegokolwiek , dit anêgcfxïligteS @d)ilb, 2Ul$f>dngefd)tlb. Dawnoć tę na to piwo wiechę wystawiono. Rej. Wiz. 70 b. (dawno to warzą, gotują). Wszystkie niemal grzechy Na wysokich pałacach zawiesiły wiechy. Pot. Arg. 787. ( tam się gnieżdżą ). Wy-wiesili wiechę na rozum. Corn. Sen. 117. (udają mędrców, którzy sami jedni rozumem zaszczyceni). Sprawiedliwość w Turczech jak pod wiechą przedaja, targują się strony z sędzią o dekret. Ktok. Turk. 96. ( jak w kramie, jak na rynku). — $. Aliter: Wiecha, zasłona, gaik , za którym ptasznik ptaki łowi , bte 3?ogel(jüUe tte* fcen bent Sogdfyeerbe. Jak łowiec za wiechą łowi chytro ptaków, Tak czart chrześcijan wszystkich sidli nieboraków. Weresz. Prob. D16. Był Witołd od| Krzyżaków

W1ĘCI0RKA , i

z.,

m.,

Mącz. -

•, y, ź.

coenae.

CZERZA,

wecere; Sorab. 1. w-eeżer, weczeria , wetżer, wćtżerka; Sorab. 2. wâzôra ; Carn. vezherja, vézhirja ; Vind. vezhérja, vecherja, vezhierja, vezherna jed. svezhiernu jedje, jesti ; Croat, vecherja , vechertcza.; Hung, vatsora , vatsorät-ska ; Rag. vecerra ; Bosn. vecera, veceriça, blagovanje od vecer; Slav, veesera ; Ross. Beuepa Beuepaua, BeuepHHKa, yjKHHE, (cf. jużyna); Eccl. ywwta, BeYefna, BeuepeitbKa ; jedzenie nocne, kolacya ; bte 21&enbmajd$etf, ba8 9îad)tefen, Slbenbeffen. Iż już był wieczór, i w drogę się puścić nie mogli, nagotował dla nich wieczerzą, i z nimi jedząc, dobrą im wolą domu swym okazował. Sk. Żyw. 2, 20. Szkodliwe jest czytanie dłuższe po wieczerzy czyli po kolacyi. Krup. 5, 644. W Spareie jednych wszyscy potraw używali, w onych swoich spólnych kolacyach i wieczernią ch. Petr. Pol. 366. Wieczerza hojna, noc niespokojna. Ern. 6. Cn. Ad. 1233. Wieczerza skromna daje spokojne w nocy spanie. Cn. Ad. 1233, (cf. lepiej się dobrze wyspać,

wdzięcznie przyjęty; bo się przezeń, jak za wiechą ptaki łowiąc , Zmudzkiej ziemi dostać spodziewali. Stryjk. 450. Kupiec mniema, iż dudka tak za wiechą łowi. Prot. Jat. 24. — §. Botan. Myszą wiecha, ziele, Iglica Włoska, myszy nie dopuszcza do tych rzeczy, które nią okryte, Ruscus, SDMufebortt. Syr. 610.

WIECHEĆ, chcia, m., WIECHETEK , tka, m„ dem. ; Boh. wèchet, wèchytek, wisek (ob. Wiecha), doch, dośek ; Sorab. 2. wëksch; Sorab. 1. wieschcż ; Vind. vifh , otęp, fhkop, veha, veifhniza, zhep , satik, .pila, flamna bri— fauka , flamnaten fhufhel ; Carn. vçha dolii operculum, ob. Wieko; Croat, vèhet pugillus, quantum manu capi potest, (cf. garść); Ross. BexoTB, (Beuiumia szynka), æo-CKyTB , JOCKyTOK'L , JOCKyTOUHKB . MOITE , MOUOK'B , MO-«ia,iKa ; (Eccl. BeTinmta , BeTamia, Babunia szynka, cf. więdnąć); — spłacheć słomy, siana ; ein 28tfd) ©troi) , .pen, ein ©trofutufd), peimufd), ein ©djtppel ©trolj, peu, CtU ©cbeuernńfd). Gdy szyby niemasz, choć wiechciem okno zatkaj. Fredr. Ad. 114. Poniczek leda wiechciem zatkasz. Pot. Arg. 506. Bies babą jak starym wiechciem dziury zatyka. Comp. Med. 254. Tarli go wiechciami ziela rozmaitego. Ezop. 83. Wiechetek siana. Biel. 196. Cnota', jeżeli nie wsparta Bogactwem, prawie wiechcia podłego nie warta. Hor. Sat. 224. Jagieło w podnoszenie bożego ciała, cokolwiek około siebie znalazł bliz— ko, zmiął i zwinął, oplunąwszy zarzucił, mówiąe, iż tak się rozumiem być nikczemnym prochem , i wzgardzonym przed oblicznością bożą , jako ten wiechtek, który zarzucam odernnie. Biel. św. 237 b. Biel. Hist. 587. Sługa pełnić powinien pańskie rozkazanie, Choć drugie, jako mówią, za wiecheć nie stanie. Banial. L 2 b, (cf. smażywiecheć. cf. wiotchy, wiotszeć).

WIĘCIERZ, ‘WIENCERZ, a,

plecionka czyli kosz do łowienia ryb, wiersza; Croat. grip, bte 9łettfe, fttfdfreufe, ber ©tromforb. Więcerze na ryby mają skrzydła długie , matnią z przodku szeroką, a co dalej tym węższą, obłączkami rozpiętą, na końcu zawiązaną; w gardle tej matni bywa z tejże sieci dziura niewielka w matnią wpuszczona i rozpięta , którą zowią sercem. Cresc. 644. Rybak chytre zastawia w jeziorach więcierze. Dmoch. Szt. R. 5. Bywają też wię-ciorki małe bez skrzydeł, które zowią gołomacze. Cresc. 644, (cf. skrzydłak , cf. bębenek). — Fig. Wszystko się zostaje w śmierci więcierzu. Pot. Pocz 239. (w matni, w gardle śmierci). ‘Wieńcerz na ptaki. Zab. 9, 370. Ejsym. klatka , Sîctftd).

WIECOWY, a, e, do wieców należący', (ob. Wiec); baS nUgentciue Sanbgeridjt betreffenb, 8anbgerid)t3 ». Od wiecowego dekretu może każdy do króla apelować. Herb. Stat. 27.

"WIECZE, a, n., wieczność, nieśmiertelność; bte, (StmgFett, Uitfler&ltdjfetf. Jesteś w wieczu, aeternus es. Zebr. Ow. 248. WIECZE , ob. Wieczyć.

‘WIECZERNIĄ. i, z., 1) nieszpor, bte üBefperanbadjt, bte SSefpcr ; Carn, vezhirnèze ; Vind. vefhper , vezherniza , ve-zhirniza ; Bosn. vecergna, molitva k’ veceru ; Croat, ve-cherntcza ; Sorab. 2. wäzorna ; Ross. BeuepHfl. Na wie-

czerni albo na nieszporze każdego dnia wiersze z psalmu 67go śpiewają. Pirn. Kam. 229. Zaraz po liturgii nieszpor albo wieczernią modlitwy, jako zowią , kolano-pokłonne, odprawują. ib. 260. ib. 82. Poczyna xiądz wieczernią t. j. nieszpor wielkodzienny. Smotr. El. 46. — 2) ‘Wieczernią, ob. Wieczerza. WIECZERNICA, y. z. gwiazda wieczorna, hesperus. Mącz. Otw. Ow. 1 58. ber 2l0cnb=-[tern, zwierzynka, (cf. jutrzenka); Boh. zwjrednice, zwj-retnice ; Sorab. I. wetźornecza, wetżorna vézda ; Carn. vezhçrniza , mrakanos, mrazhniza, ( cf. mrok); Vind. svezherniza. WIECZERNIK, *WIECZERZNIK, WIECZORNIK, a, m., (‘WIECZERZADŁO, a, Loderek) ; Boh. weceradlo ; Slov. wećeradło, misto kde se wecerâ; Sorab. 1. wetżernicza, wetżerriiezka żtwa ; Cam. vezhirja-lishe : Vind. vezhierjalifhe , jedifhe , jedni mufbafh , jedna lala, gostnifhe, jestnifhe, gostounifhe, gostouniza , jedna jispa, preddurje ; Hung, palata, vatsorârô hely ; Croat, palacha , (cf. połać, cf. pałać) ; Dal. polacsa; Eccl. BCiepajbHOe MicTO ; §. 1) izba stołowa, gdzie wieczerzają ; baś ©petfejtntmer auf bte 9?ad)t, roo ju Slbenb gefpetfet nńrb ; jadalnia, bflś ©petfejimuter überhaupt. Wieczernik w Je-ruzalimie, dom wyniosły, gdzie ‘jawne bywały wieczerze. Opis. Jer. 20. Wieczerniki, gdzie z sobą spólnie jadali. Petr. Pol. 2, 232. Birk. Zyg. 45. Odym. Św. 2, Mm 4. On warn ukaże wieczernik wielki usłany. W. Marc. 14, 15, not. «sale».'Wieczerznik. W. Luc. 22, 12. Postradał słodkiego widzenia przyjemnego pana w wieczorniku Tomasz, bo sie daleko od apostolskiego odstrychnął orszaku. Pociej. 264. Bóg nawiedza zgromadzone w wieczorniku ucznie. Pociej. 255. Zbuduje sobie dom szeroki i wieczorniki przestronne. W. Jer. 22, 14. — §. 2) Botan. Wieczernik, Hesperis, rodzaj rośliny w ogrodach, fiołki nocne. Kluk. Dykc. 2, 39. bte SîadjltîHOle ; Eccl. BeuepHHua. *W1ECZERNY, *WIECZERZNY, a, e, \. 1) do wieczerzy należący, Slbenbeffeu *, 2lbenbma^I =>; Croat, vecherni ; Hung, vatsoraj ; Boss. yacHHHMH, (cf. jużyna). Potrawom wieczernym żołądek dosyć uczynić nie może. Sak. Probl. 160. Ostatki wieczerzne, reliquiae — §. 2) Wieczerny, ob. Wieczorny. WIE-, ‘WIECZERNIĄ, i, i; Boh.'et Slov.

WIECZERZAĆ - WIECZNIE.

WIECZNOBYTNOŚĆ -WIECZNOŚĆ. 285

niż dobrze wieczerzać). Kto nie szuka wieczerzy, tego wieczerza nie szuka. Rys. Ad. 22. (pieczone gołębie w gębę ci nie wlecą, bez pracy nie będą kołacze). — §. Wieczerza pańska, świątość ciała i krwi Chrystusowej, ze ją Chrystus na ostatniej wieczerzy postanowił. Karnk. Kat. 164. Rej. Rost. Q 6. Kucz. Kat. 2, 404. Kat. Gd. 8. Kanc. Gd. 256; przystępowanie. Sekl. 58, Slav, sveto pricsćstenje, baê ^eilige SUÜenbmalj!. Pościć do wieczerzy pańskiej; Ross. roßiTb, poszczenie takowe roßiHie. WIECZERZAĆ cz niedok. ; Boh. wećereti; Slov. weće-ram ; Sorab. i. wetźeram, wetźeracź ; Cam. vezherjati, vézhirjam ; Vinci. vezherjati, vezhierjati ; Croat, vecherati, vecherjati, vechéram , vecherujem ; Hung, vatsorâlok ; Rag. vecerati, vecerivati ; Bosn. vecerali; Slav, vecerati; Ross. yjKHHaTL, noyatuHaTb ; Eccl. bcyc^rth , z Graec. TpaneßOßaTH ; wieczerzą czyli kolacyą jeść, jeść na noc; iu 5îac^t effen, STOeubS fpetfen, 9?adjtmafil galten. Położył się król, nie wieczerzaw'szy, i potraw przedeń nie noszono. W. Dan. 6, 18. Gdy wieczerzali, wziął Jezus chlćb i błogosławił. 1 Leop. Math. 26, 26. W ten czas Erail wieczerzał gościem na pewnym miejscu z drugimi proszony. Gorn. Sen. 191. Wieczerzanie , Croat, veche-ranye; Vinci, vezhieranje ; (Croat, szkupvecheranye; Hung. egyiittvatsorâlas concoenalio ; Croat, szkupvecherjavecz ; Hung, egyiittvatsorâlo concoena, ‘spółwieczernikj. Lepiejby na dwa razy rozdzielić, co dla tego , że nie masz wieczerzać abo śniadać, zjesz zaraz. Sekl. 13. Jeśli masz wieczerzać, tedy kolacyą niechaj uczynią. Syxt. Szkł. 282. 'Obiedwajcie towarzysze moi, na polach Elizejskich wieczerzać będziecie. Warg. Wal. 85.

WIECZKO , a , n., dem. Nom. wieko ; Boh. wjeko ; (Slov. wieko powieka); Sorab. 1. wëczko ; Ross. KpuineuKa , ftn 2)ecfeld)en, fleilter Setfel. Zawiaski u wieczka skrzynki. Poi. Arg. 213. Wsypuje się ten proszek w puszkę cynową , mającą wieczko dziurkowate , i za pomocą jej potrząsa się plastr. N. Pam. 25. Mam już koszyk, mam i wieczko. Teat. 55. c, 38 Dał mu tabakiereczkę, i złota w niej po same wieczko. Mon. 71, 595. — Anat. Wieczko, nakrywka, epiglottis. Perz. Cyr. 1, 152. ber guftröljreubcdel.

“WIECZNIĆ cz. niedok., zwiecznić, uwiecznić dok., uwieczniać, wiecznym uczynić, cf. unieśmiertelnić, »cremigen; Croat, v - vekovechùjem ; Rag. vjékovitti, uvjekovittiti ; (Rag. ovehsejatti insenescere). Wielkość ich uczynków pamięć ich zwieczniła. Przyb. Luz. 231. Lubią dawać posłuch pieśniom narodu zwieczniającym sprawę. Przyb. Luz. 326. Miał Trajan Pliniusza, Ludwik Pelissona, Tych koron sława piórem dwóch mężów zwieczniona. Zab. 15, 319. Nagi. WIECZNIE adv. ; Boh. et Slov. wećnć wieczni; Cam. vekumej; Vind. vekoma , navekoma, ve-zhnu; Croat, vekoma, navek; Slav, uvik ; Bosn. uvjek ;

Sorab. 1.

Ross. ßimto; na wieki, bez końca, na zawsze; emig, immmtmfirenb. Będę 'dobrosławił imieniu pańskiemu wie

cznie, i na wiek wieków. 1 Leop. Ps. 144, 1. Wiecznie Wc Panu wdzięczna będę. Teat. 7, 53. Wiecznie nikt rozłączyć nas niezdoła. ib. 55. d, 5. Gdybym się go już wiecznie pozbyła, ib. 55. b, 42. WIECZNIE, a, m.,

Gomphrena, rodzaj rośliny. Kluk. Dyke. 2, 32, eilte spflanjengattung, ©iimpbrena, Kugelamarant. ‘W1ECZN0BY-TNOŚĆ, ści, z.

HOCTb*

Wiekuisty. “WIECZNOCHMURNY, a, e, od wieków zaćmiony, non 3afjrljunberteu »er jinftert, »erbunfelt, oeraltert. Wiele przodków naszych dziejów w wiecznochmurnych jaskiniach i ślepych przepaściach zginęło. Stryjk. 89. “W1ECZN0CIAGŁY, a, e, n. p. Wiecznociągła nieśmiertelnego życia. Zab. 15, 164. Kniaź., eroig mćtfp renb, emtg bauernb. ‘‘WIECZNOCIEKŁY, a, e : Er,cl. npn-cHOTeuHbiw, npHCHOTenymiH ⁵ “WIECZNOPŁYNN.Y , ernig fltejjenb ; cf. Eccl. npHCiioieKy, Graec. asißlvoo. CZNOCIERPIACY , a, e ; Eccl. npHCHOCTpacTHUH , Graec. asinad-yę \ einig letbeilb. WIECZNOJEDRNY, a, e, n. p. Wiecznojedrnvch oliw jagódki, semper frondentis olivae. Źebr. Oto. 197, immer frffó. “WIECZNOKWITŁY, a, Eccl. npHCHOUBtTymili, emtg bluljenb. "WIECZNOLATY, a, e, wieczne lata trwający, emtg batientb. Cnota złych wad się nie boi .

Ryb. Geil. C %b. “WIECZNOLOTY n. p. słońca promień Zab. 14, 269, immer fliegenb. W1ECZNOPŁODNY, a, e — ie adv. ; Eccl. npHCHOM04HUH, Graec. àeixaçTZOç ; ewig fruchtbar. ’‘WIECZNOPOMNY, ob. Wiekopomny. **WIE-CZNOPOTOMNY, a , e, n. p. Wiecznopotomnéj sławy i dłuższego żywota godzien Władysław. Krom. 566. na wieczne potomstwa, ftdj auf ewige 9îadjf»ntnten fortpflan» jettb. “WIEGZNOROSNĄCY, a, e; Eccl. npncHopacTy-min, npHCHopacTHTeąbHHH, emtg madjfenb, Subst. npncHO-pameßie. WIECZNOŚĆ, ści, ź. ; Boh. et Slov. wècnost; Sorab. 1. wiecżnofcż, wecżnofcżeno ; Garn. vezhnost; Vind. vezhnost ; Croat, vechnöszt; Bosn. vjecnost, vje-kuyjecnóst, vikuvicnost; Bag. vjecnos, vjekovittos , vje-kovjeejânstvo , vjekovjecnôs ; Ross. ßtuHOCTb, óesjit-THOCTb ; Eccl. nßHChHOCTh , npHCHOCymeCTBO , ßtUHOCTb ; wiekuistość, wieczne trwanie, bie (Êmtgfett. Przez ustawiczne dodawanie pewnej długości czasu , tworzymy w sobie wyobrażenie wieczności. Cyank. Log. 34. Obiecano Ulisesowi wieczność, ale nie chciał przez niecnotę wieczności i nieśmiertelności dostawać. Petr. Ek. 23. (nieśmiertelność, Unfterblicfyfeit). Wieczność jest nieskończonego żywota całe razem i doskonałe osiągnienie. Bardz. Trug. 173. Człowiecze z ziemi uczyniony, oto ziemia twoja obraca się w wieczność, skaza twoja w nieskazitelność. Sk. Kaz. 185. — § Jurid. Wieczność, prawo wieczne , dzierżawa wieczna ; emtgeS SRedjt, €tt)igcê ©igelt« tljum, emigeS ©rbe, ©r&eigent&unt, ©rbpadjt. Zapisujemy sobie wieczności , które raczej króciuchną arędę zwać możem. Sk. Kaz. 551. Ubezpieczyli tak potomki swoje że mają wieczność abo dożywocie troje. Star. Vot. E 3 Krzyżacy kupowali prawa i wieczności u tych książąt, którzy ku krainom Polskim żadnego prawa nie mieli. Gwagn. 280. Wiecznością czego nabywać * na wieczne czasy, na wieczną własność, junt etpigen ©rbe. Wolno takiemu grunta wiecznością nabywać.... A. Zamoj. 88. Dzierżę imienie wiecznością. Tarn. Ust. 56. — W najpóźniejszym czasie w Polszeze do rzeczy na wieczność, (jak

W1ECZN0BYTNY;

Eccl. npHCHOÓbITHOCTb , npHCHOcym-Eccl. npHCHOÓHTHhlii , ob.

osnowa

“WIE-

e;

Zawsze czerstwo zielono wiecznolata stoi.

286 WIECZNOSTRASZNY-WIECZÓR.

WIECZORNIK - WIEDEŃCZYK.

mówią), kancelarya królewska używała częściej parga-    im domu Wymknąłem przed pełnemi z izby pokryjomu.

minu, niż papieru. Czack. Pr. 80, cf. propter perpetuam    Pot. Jow. 214. (pod dobrą myśl wieczorną, flit einem frötylb

rei memoriam. “WIECZNOSTRASZNY, a, e, na wieki    d)eit 21bettbe, uergnügten élbenbe, bety einem 2lbeitb)d)mflufe).

straszący, emig fc^recfenb. Gdyby śmierć była obudzeniem    Dobry wieczór, przyjacielu! Teat. 55. d, 13. — Adverb.

wiecznostrasznym .... Teat, 45. b, 100. “WIECZNO-    Wieczór, wieczorem, w wieczór, pod wieczór, Carn. sve-

SPIEWNE Muzy. Zimor. Stel. 274, einig fittgettb. “WIE-    zher; Croat, na vecher; Eccl. BBeuepî, SlbenbÖ, gegen

CZNOŚW1ETNY n. p. gmach bogów. Hor. 2. 28. Nar.    Slbenb, nm 3Ibenb. Po robocie w wieczór płacą. Hrbst.

einig glćtltjeub, fłrfll)lcnb. 'WIECZNOTRWAŁY n. p. wie-    Art. N 8. Co w wieczór smakuje, to rano biesowi się godzi,

nieć sławy. Zab. 14, 558, einig bflitentb. Chwała urody    Zegl. Ad. 46. Dziś wieczór, Carn. drçvi, (cf. 'drzewiej);

upłynna jest i krótka; cnota zawsze głośna i wieczno-    Bosn. veceras, veceraska ; Slav, vecseras ; Croat, nochasz,

trwała. Pilch. Sail. 2. Wiecznotrwały czyn. Kchow-. 346.    (cf. noc). Wczoraj wieczór, Carn. snózhi, (cf. z nocy);

“WIECZNOWIERNY. Zab. 4, 536. Nag. einig treu.    Vind snuzhi ; Croat, sznoch, sznöehka; Dal. szinoch ; Bag.

“WIECZNOWROTNY, *W!ECZNOTOCZYSTY, a, e; Eccl.    sinooch; Slov. sinoch ; Bosn. sinocch. WIECZORNIK, ob.

npnciiOBpaTHbiö , npHCHOBpamaeMUH , Graec. âeixîvgToç    Wieczernik. WIECZORNY , a , e , 'WIECZERNY. (Dudz.

semper volubilis, eilig geiDflljt. “WIECZNOZIELONY, a,    16, ob. Wieczerzny, wieczerny, od wiecz'erzy) ; Boh.

e, n. p. Wiecznozielone gałązki laurowe Ireny. Byb.    wećernj ; Cam. vezhern; Vind. vezhern, svezhern; Bosn.

Geśl. C 2, einig grün. “WIECZNOZYWY , a, e, n. p.    vecergni; Rag. veccérgni ; Dal. vecserni ; Ross. Beuep-

Wiecznożywej nieśmiertelności Fenix. P. Kchan. Jer. 425,    niw ; do wieczora należący, 2lt>enb*. Wieczorna gwiazda,

einig leftenb; Elccl. npHCHO*HBOTHHH , npn3HO>Kif3neHHHH.    ob. Wieczernica. Wieczorny strach, Boh. wecernice , cf.

WIECZNY, a, e; Boh. weeny ; Slav, wècnÿ, wećni;    polednjce, południca, cf. latawiec, ob. Wiedma. Wie-

Sorab. 1. wecznć, wieczny; Carn. vezhn; Vind. vezhn,    czorna muzyka. 'Teat. 55. d, 16. serenata. Służba

vezhen; Croat, vechni, vekivechni ; Dal. vicsnyi, viku-    'preżdeświaszczenia bez nieszpora odprawować się nie

viscni ; Rag. vjecni, vjekovît, vjekuvjecni, vjekovni;    może, dlaczego wieczorną ofiarą się nazywa. Pim. Kam.

Bosn. vjecni, vjekuvitti, viku vitti ; Slav, vicsnji, vikovnï,    86. Kazał irn nieszpor albo wieczorną śpiewać. Stryjk.

vikovicsnji ; Ross. BtuHbiif, 6e3jrfeTHUH, bLkobhh; Eccl.    152, (ob. Wieczernica).

riponnUH,    1) wieczysty, wiekuisty, bez końca Deriv. wieczerza , wieczerny, wieczerzać, podwieczorek,

trwający; einig, immertnflljreilb. Co nieskończonego życia pbwieczerze, odwieczerze, półodwieczerze. zupełność całą zamyka, co i przyszły czas ma, i prze- “WIECZYC, -ył, -y, med. niedok. ; Ross. BtnHOBaTb ; wie-szłego mu nic nie upłynęło, to słusznie wiecznym się    kować, wieki trwać, wiecznie trwać; einig bflltem, einig

nazwać może. Bardz. Boet. 174. Wieczny żywot, nie-    fet)tt. Jeden jest wszystkich ociec rzeczy, W całym świe-

tylko znaczy wiekuistość żywota, ale też w tej wieczno-    cie moc i rząd jego wieczy. Bardz. Boet. 76. W niebie

ści żywota błogosławieństwo wieczne w niebie. Karnk.    sobie stwórca wieczy. Bardz. Boet. 145. Bardz. Luk. 55.

Kat. 94. Nic nie zostawa nikomu wieczniejszego, jeno    WIECZYSTY, a, e, WIECZYŚCIE adv. , wiekuisty,

sława i cnota. Rej. Zw. 103 b. Ani życie jest ludziom    wieczny, wiecznotrwały; einig , etnig bfllterilb. Wieczysty

ani szczęście wieczne. Min. Ryt. 4, 149. — Na wieczny    Fenix jedynak w swym rodzie. Hut. Ow. 129. Chwała

pokój poszedł. Sk. Dz. 824. (pożegnał ten świat, poszedł    twa, książę, wieczystsza od stali, Bo twarde głazy moc

na tamten świat, ob. Umrzeć). Nieboszczka matka moja,    wieków obali, Wielkie twe imię Muz grono dziesiętne

wieczny pókój duszy, najczęściej mi to powtarzała....    Już zapisały w swe księgi pamiętne. Zab. 13,    10.

Zab. II, 373. Zabi, (panie świeć nad jej duszą, ©oit    Bogusi.

dobona ; Germ, -ffiteit. Wiedeń nad Dunajem , miasto stołeczne wszystkich państw dziedzicznych domu Austrya-ckiego. Wyrw. Geogr. 202, (Boh. Wjdeń; Carn. Dunej, (Dunàva « Dunaj rzeka) ; Vind. Dunnej ; Croat. Bèeh ; Hung. Béts; Bosn. Vienna, Beç ; Rag. Bêc ; Slav. Bées). Wienna. Tward. Mise. 47. et 48. Jan Sobieski oswobo

gebe i\jl bie einige 9iulje). Daj mu pokój wieczny. Teat. ’’'WIEDEŃ, dnia, m. , *WIENNA, y, z.; Lat. Vienna, Vin-55. e, 11. — *§. Pleonast. Na wieki wiecznie. Ryb. Ps.

241, ob. Wiek. — §. 2) Wieczny, przedwieczny, od wieków; non ©nrigfeit lier, etnig; Eccl. Haua.no ómthuh, cf. ‘nacząć, naczelnik.

WIECZÓR, a, m. ; (Boh. et Slov. wecer; Sorab. 2. wózor;

dził Wiedeń r. 1683. Dykc. Geogr. 3, 188. — Boh. Prov. 1 w'e Wjdni lidé bjdni; Slov. i we Widni ludâ bidni » i w Wiedniu ludzie są biedni. Slov. Wól zostanę wolom, bis ho do Widna hnal ; ked clowek do Widna wola pośle , osel na spät prindé ; cf. kto z przyrodzenia głupi, i w Paryżu sobie rozumu ńie kupi. WIEDENKA, i, £., 1) rzeczka , pod Wiedniem w Dunaj wpadająca. Dykc% Geogr. 3, 188. bie Söteben, ber — 2) Wiedeńka, kobieta z Wiednia , eine Söteitertnit ; Slav. Bécsjanka. WIEDEŃCZYK , a, m., z Wiednia będący, eilt SBtener ; Slov. Wi-dènéan ; Carn. Dunejzhan ; Croat. Béchan ; Dal. Bechanin ;

Sorab. 1. wecżor, wetżor, (wecżer wetżer, wećżeria, wćtżer-ka wieczerza) ; Carn. vezhér, vezher ; Vind. vezher, mrak,

(cf. mrok); Croat, vècber, (vchera = wczoraj); Slav, ve-cser; Bosn. vecer;- Rag. veccer ; Dal. vecseer; Ross.

BeuepB , BeuepoiCB; Lat. vesper; Graec. tcnsgog)-, ostatnia część dnia ku nocy, ber Slbettb. Lepszy czasem jeden wieczór bywa , niż dwa poranki. Rys. Ad. 46. —

(Slov. Newdś, co wecer ze sobu donése, nie wiesz, co wieczór za sobą ' przyniesie ; przyszłość ukryta). Wieczór nadehodzi, ku wieczoru się ma, advesperascit. Cn. Th. 333.

(Sorab. 1. wetżoru szo, wetżeri szo ; f. zaw’etzofu szo ;

Ross. BeuepiTt). Pamiętam pod wesoły wieczór w two-

WIEDEŃSKI, a, ie, od Wiednia, do

gr. 5. Czach. Pr. 1 , 141. (rachunek Jana Lutomirskiego 1574 r ). Od jesiotra więdłego po groszu. Vol. Leg. 5, 60. Więdłe ozorki. Cost. Gor. 86. Szołdry więdłe. Paszk. Dy. 8. — §. Aliter: Szyty rok cały więdnąć i wiatrem przesychać powinny. Torz. Śki. 17. schnąć, trccfnen. — §. Ciało czyje więdnie, schnie; weifen, trocïnen, pertrocfueu, bte Sl^eltrung frn&eit, jufammert fcfyrumpfeit. Dzieci takie schną i więdnieją, ni trawa. Klok. Turk. 186. Lekarze mu nic radzić nie mogli ; a noga juz prawie uwiędła zostawała. Ossol. Boh. 25. Dziedziczne więdnienie lub suchoty. Perz. Lek. 80. Me Slbjefintug ; Vind. vadne-nje, ginenje, fufha, feimenje, fufhenje, tovanje ; (Croat. venènye ariditas). Suchoty albo więdnienie, kiedy się ciało nie tuczy, a za wżdy z niego co odchodzi a nie przybywa, ztąd zbytnia szczurość a marskość przychodzi. Spicz. 255. — Simil. Wiednieć nad czytaniem lub pisaniem xiąg. Mon. 75, 266. (ślęczyć, dulczeć aż do osłabienia czerstwości zdrowia). — §. Aliter, fig.

Slav. Bécsjanin.

Wiednia należący, Wiener; Boh.. Widensky ;    (Morav.

Wjdenskÿ pieniądz, halerz). Kocze Wiedeńskie choć droższe ale od kolasek modniejsze. Zab. 15, 210. Okolice Wiedeńskie bardzo miłe. Dykc. Geogr. 5, 188.

WIEDMA, ’“WIEDŹMA, ‘WID’MA, y, z. ; Boss. Bl>4ŁMa; (Eccl.

Be4yHCTBO, B^AyHCTBO , BOJXBOBanie , uapo^lulcTBo, BÖ-poatóa czarodziejstwo; Croat, vedovina fatidicus): — 1) wieszczka, wróżka, czarownica; bte 5Uraun, bte IPetfe grau, SBarbfagertnn, Bdu^rtmt. Wiedma prorockim duchem napełniona. Bardz. Trag. 214. Nie wiem co mię za wiedźma osypała I lichem zdradnych słów oczarowała.

J. Kchan. Dz. 217. Na czarnoksięzką moc się zdumiewajcie, Uciekła wiedma, i bez głowy żyje. Past. Lid.

116. Pot. Syi. 140. Strońcie ludzie, by przy lej zaraźliwej woni, Nie pogrążyła w zgubnej was ta wiedźma toni. Zab. 6, 155. Birk. Kaw. Malt. B b. Widząc ją, rzekłbyś, że wiedma na łyse góry w zlecieć mająca , czarowniczą się maścią wysmarowała. Mon. 70, 584. — 2)    Gnuśnieć , lenistwem więdnąć;    por îtrugliett bflf>tlt tDClfett,

Wiedma, latawica, spectrum vespertinum.    Cn. Th. 882.    faul ltitb träge tocrbcn. Dokądże    więdnąć będziecie    leni-

[upiorzyca 2]; (Boh. wećernice, polednice,    cf. południca),    stwem, a nie idziecie abyście    osiedli ziemię 1    1    Leop.

ein Slbenbgefpenft, 9?ad)tgefpenft. Powiadają,    gdy się w no-    Joz. 18, 5. Nieprzyjaciele zawżdy nas w bojaźni    trzy-

doględacz. Cn. Th. 1247, Eccl.    , Bt4jmi0, Cßt-

4yiuii1 (cf. świadom), cf. znawca; eiu 3Btffer, etn ©e^er, 3ufefier, 3luffeber. WIEDZA, y, z., wiedzenie, wiadomość, znajomość; baś 2Biffeu, kennen, bte SBtjfenfdjaft tum etruaö; (cf. Cam. vest, viest ; Vind. viest; Croat zvészt, szvészt » sumnienie , wiedzenie do siebie; Bosn. svist, svjesl in-tellectus, mens; Eccl. BtatecTBO, ,\t,iTfiocTh sztuczność, chytrość). — Okoliczność ta obchodzi wiedzę narodu. Xiadz. 245; jest wûedzy potrzebna. Perz- Cyr. 2, 156. Cokolwiek ziemia grzebie w ciemnym łonie, Go mórz ogromnych i rzek pławią tonie, Nic się przed waszą wiedzą nie ukryje. Nar. Oz. 1, 168. Ja sam zajmuję się wiedzą handlu, roli i wyższej ekonomiki; żona moja, życzyłbym , żeby wiedziała o kuchni i śpiżarni. Teat. 19. c, 155. ( dozieraniem, dozorem). — (WIEDZIE, WODZI, ob. Wieść, wiódł, wiodę). — WIEDZIEĆ, wiedział, wiedzieli, wie, wiedzą, wiem med. niedok. ; Boh. wèdeti, wédél, wjm ; Slov. wedèf, wédèti, wgem; Sorab. 1. wem; Sorab. 2. wóżesch, wézël, wêm; Garn. vedeti, vedel, vęm ; Vind. vedit, vedeti, vediti, viem ; (Croat, znati, umim scire, ob. Znać, umieć); Slav, znati, (visht * dowiedzieć się; Bosn. vjeçbati, uçiti * uczyć, cf. wieścić) ; Eccl. KtfttTH, itT.ii'b,    c^b-łwł (cf.

wzwiedzieć), Bt^ecTBOBaTH, 3HaTb, pasyidm. ; Ross, B^aTb, Bt4aio, CMbiCMTb, CMbiiiMK), t cf. zmyślić); 9îfebrb. veten ; Goth, vitan ; hi. vita; Svec. weta; Angl. weet, cf. wddzieć; Lat. videre ; Grace, sideïv; Germ. ttńjfett, tdj roeiß. wiadomość mieć; etmaź nńjfen, pou ettî>aê tpiffen, (cf. znać, umieć). Wiem, jest to hasło prostaka wiele o sobie

że nic

cy dały widzieć po świecie widmy jeżdżące, błąkające mają, aby męstwm nasze nie więdnęło. Modrz. Baz. 453. się, że to wojnę znaczyło. Haur. Sk. 215. Z piekieł- WIEDZ, a, m. , który co wie, widz, patrzacz, dozorca, nemi jędzami albo drapieźnemi wiedmami godniście zjednoczenia, bo się nigdy nasycić me możecie. Zygr. Pap.

527. WIEDMI, ia , ie , do wiedmy należący, ŚBatufage-rinn», 2öaljrfager*, 3mtbet». Cyrce mocą wiedmiego dzieła Towarzyszów Ulisa w wieprze przemieniła. Min. Fars. 18.

WIĘDNĄĆ, *W1ETNĄĆ, ‘WIĄDNAĆ, więdnął, contr, wiądł, więdnie , więdnę med. jedntl., Więdnieć niedok. , zwiędnąć, uwiędnąć dok. ; Boh. wadnauti, uwadnauti, zwa-dnu ; Slov. wadnu ; Sorab. 1. wjadnu ; Cam. veniti, vę-nem , vçhném , vçhneti, sveniti, svenem ; Vind. vedlit, vehnit, veniti, sveniti, vedniti, obvedleti, obveniti ; Croat. venuli, ovenujem; Hung, fonnyadni ; Bosn. \ehnuti, uve-hnuti ; Bag. vénuti, vèhnuti, vehnem, uvèhnuli, (ove-hnuti, ovehscjatti insenescere) ; Boss. BHuyTb , yBHttyTb, yBtuaTb , (bhäo niedbale, pomału; Vind. vedel, vedliu » leniwy), H3HblTb , HSHHBaTb, Ó^eHHy^Tb , IIOÓ;ieKHyTb (ob.

Blaknąć), 4paÓHyrb ; Eccl. H3BH4aio, yBJuato ; — świeżość swoje utraciwszy marszczeć i słabieć, toelfeit, loelf tuerbeu. Wody się ścinały, kwiatki więdły, liścia zół— kniały. Mon. 65, 172. Kwiat, gdy ostra kosa zetnie, prędko usycha i wietrzeje. Jabl. Tel. 61. :— (Slov. Prov.

Neni teg ruźe, kterâbi ńe zwadla ; nie masz też róży, któraby nie zwiędła » wszystko przemija). Zwiędły, uwię-dły; Boh. zwadly, uwadly, (uwadlost Zwiędłość qu. t/.);

Wiedzieć co, wiedzieć o czym «

WIEDEŃSKI - WIĘDNĄĆ.

WIEDZ - WIEDZIEĆ.

287

Slov. swadły; Sorab. 1. zwadwé; Vind. vend; Slav, uve-nùt ; Ross. BHAbiH! Eccl. yBH4aTe.iHbiH. Nieu więdła korona. Chrośc. Job. 68, (Ross, et Eccl. HeyBH4aeMUH, która nigdy nie zwiędnie,-UUPCnodfbar). — §. O mięsiwie: więdły » wędzony, potu gleifdje, getrotfnet, geräubert. Szafarz ma na rejestrze mięsa więdłe , słone , szołdry, kiełbasy.

Oczk. Przym., (Eccl. Ba4*tHHa , BeTHHtta, BenuHita szynka, trzymającego; nie wiem, jest głupiego; wiem, cf. wiotchy). Więdłe mięso, wędzonka, ‘więdzyna; n. p.    nie wiem, człowieka jest mądrego. Zab. 5, 71. Nie zna

Na masło i więdzynę do Wrocławia, czerwonych trzy,    on tego słowa «nie wiem»; we wszystkie się dyskursa

288

WIEDZIEĆ.

WIEDZIEĆ.

miesza. Karp. 4, 35. Cyrus w wojsku swoim każdego nietylko znał, ale i imię wiedział. Dambr. 246. (pamiętał imię każdego). Co jest między nami, nam wiedzieć o tym; tobie nic    do tego.    Teat.    21, 184.    (nam

należy wiedzieć). Masz    Wc Pan o tym    wiedzieć,    iż już

tu dawnego ekonoma    niemasz.    Kras.    Pod. 2, 43. fie

muffen toiffen, bap.... Trzeba wdedzieć Eccl. BiaaieibHO, CB^enifo AOCTOHHO. Ale my pewnie wiedzmy, że niemasz inszej ewanielii. W. Post. W. 410. Tak każdy wiedz, iż wszystkie kruszce, rudy, płoki, mają swoją własność i okazują się przez swe znaki. Biel. Hst. 26. O niczym nie wiem, ja    od tego    ręce    umywam.    Teat.

33. c, 21. Pokażcie się, dajcie o    sobie    wiedzieć.    Smotr.

Lam. 28. (dajcie się poznarć). Pośpieszę dawać wiedzieć panu memu, że się tu znajdujesz. Teat. 19. c, 19. (uwiadomić go, cf. dać znać, meldować). Nie spostrzegłem się, aż za daniem wiedzieć przez moich ludzi, żeśmy już ujechali trzy mile. Xiądz. 17. (za ostrzeżeniem , doniesieniem). Ja ani o Warszawie ani o świecie chcę wiedzieć. Boh. Kom.‘2, 37. (ani słyszeć, proszę mi ani wspominać). Pijany, że o świecie nie wiedział. P. Kchan. Orl. 1, 160. Nie wiedziałem, na którym świecie i czy żyłem. Teat. 43. c, 156. Wyb. (utraciłem przytomność, nie byłem przy sobie). Co wiesz, tak czyń, jakbyś nie wiedziała. Teat. 42. d, B. Wiedz, nie wiedząc. Cn. Ad. 1234. miej język za zębami, milczeć lepiej, nie wszystko też trzeba wiedzieć, (ignorować); tfme nid)të bergleidjen, laffe bir ntd)të ntcrfen. Kto mówi, co wie, swych się wad dowie; qui dicit quae vult, audiet quae non vult. Rys. Ad. 27. Wiedzą to i baby w szpitalu. Cn. Ad. 2234. (wdedzą i baby na trecie, jawna rzecz, wiem to dawno, wiem to dobrze, nie nowina to). Ty tedy, co z nim na jednejże mieszkasz wyspie, powiedz teraz, czy wiesz go? Zab. 13, 48. (czy wiesz jego pomieszkanie, toeipt bu ifm? toeip bu, tt>o er tt>opnt)? Daleko mnie ztąd do domu? !$•. Któż cię wie, gdzie mieszkasz. Teat. %, 56. Wiedzieć się o tym nic pewnego nie może. Sk. Żyw. 2, 113 (nie można pewną mieć o tym wiadomość, man faun nicfdë Suoerldpigeë baoon roiffen). Gdyby straż przednia ujrzała takich ludzi, ma dać 'wiedzenie do drugiej straży. Tarn. Ust. 289. (da znać, da wiedzieć, da wiadomość). Wiedząc, chcąc wiedząc, się zgubił. Cn. Th. 1247, ( Carn. vednu , vçdâje , vedàma ; mit SBiffen unb SBiHen). Wiedz wiedząc » to wiedz wiedząc, toć powiadam byś wiedział. Cn. Th. 1144. (pamiętajże, merfe eë bir, mijfe einmal für allemal). — Wiedzieć, dobrze wiedzieć, pewną mieć wiadomość; red)t gut mijfen, getoip miffen. Lepiej wiedzieć, niż mniemać. P. Kchan. Orl. 1, 52. (lepsza pewność, niż domysł; cf. rozumiałem! rozumiałem! głupich wymówka). Wie bóg, czyj baran , czyj kozieł. Cn. An. 1251. Vir nobilis ducebat hoedum templo hostiam ; tidens autem colonum suum ducentem agnum , institit, ut commutaret secum, dicens : indecorum esse, herum offerre sacris haedum, colonum vero ejus agnum ; qui cedens precibus herilibus dixit: cujus sit agnus, cujus hircus, seit Deus ;    ( cf. boga nie

oszukasz); bóg wie, bóg widzi, bóg świadkiem, affirm., ©Ott meiP eë ! — Wie on, co mu smakuje. Cn. Ad. 1251. Wie on , gdzie co zdybyć, oberwać, ib. 1232. Wiem ja, czego on chce, na co on godzi. Cn. Ad. 1245. (domyślam sie, id) metp, id) merfe, id) fpu^re). Wie pan bóg co czyni. Rys. Ad. 25. (ma on swoje przyczyny, najlepiej wie, lepiej się na tym zna, niż my). Aż dotąd za łaską boską nie wiem , co to w klątwie być. Psalmod.

11. (nie doznałem, nie doświadczyłem; id) meiP ntd)t, roaë baë ift, id) liabe eë nod) nidjt erfahren, nod) nic^t ge* foftct). Urzędnicy wiedzą swe urzędy, a jeśli którym nie są wiadome , przez króla mają być nauczeni. Herb. Stat. 126. (niech dobrze znają, niech będą świadomi swych urzędów). — Negative: Kto wie, kat wie, bies w'ie, licho wie, pan bóg wie « nikt nie wie, ludzie nie wiedzą; mer meiP, ber genfer toeip, niemanb toeip, unfer £err ©ott toeip, (3J?enfd)en toiffenë nidjt). Kto go wie, dokąd z tym zmierza. Paszk. Dz. 107. Wie go kat, komu wierzyć. Burl. A 3. Bies go tam wie, zda się źe pan, i zda się, ze nie pan. Boh. Kom. 1, 71. Dzieciom, kat wie czym głowę zawrócić. Teat 19, 65. (lada czém). Rozkochał się w jednej jejmości, t wie go licho zkąd i jakiego urodzenia. Teat. 28, 81. Żołd zatrzymany, bóg wie kiedy płacony będzie. Birk. Chodk. 8. — Similiter. Nie wiedzieć, co wiedzieć * bóg wie, nikt nie wie, wiedzieć nie można; Eccl. HeÆoyM’fero, baë toeip ©ott, nie* ntanb toeip, man fattnë ntdjt totffen. Gwałtowna kurzawa po krótkiej mieszaninie, co wiedzieć, gdzie się rozleci. Psalmod. 19. (*aże co wiedzieć póki. 1 Leop. Bibi., ob. Az). Dawne czepce można było nosić niewiedzieć póki. Teat. 26. b, 60. (przez niepamiętnie długi czas, ©ott toeip tote lange, unbenfltd) lange, unermäpiid) lange). Nie wiedzieć, gdzie się podziała. Warg. Hadz. 355. Potajemna moc żalu go wzięła; oczy łzami nie wiedzieć za co mu poczęła zalewać. Jabt. Tel. 354. Zoł-nierzów kilku nie wiedzieć kogo czekają. Warg. Radź. 351. Nie wiedzieć komu teraz wierzyć. Cn. Ad. 699. Rozkazał Potemkin wziąć koniecznie Izmaiłów, choćby kosztowało nie wiedzieć co. Gaz. Nar. 1, 19. (co kosztuje, to kosztuje; niech kosztuje, co chce; cobykolwiek kosztowało, coûte ce qu’il coûte ; eë mag nod) fo oiel fo» ften, eë mag foften roaë eë toil!, eë mag foften, mer toeip toaë). Przybyli tu deputowani, nie wiedzieć z jakich powodów. Gaz. Nar. 1, 406. (nie wiadomo, man toeip md)t, eë tfł unbefannt). — Simil. cum prima persona prae-senti: By nie wiem co, nie uczynię. Cn. Ad. 52. By nie wiem komu, nie przepuszczę, ib. żadną miarą, wolę pierwej umrzeć, cobykolwiek nastąpiło; eë mag fet)n, toeip ©ott toaë, toaë immer, toaë immer für einer. Aby nie wiem jakie cnoty kto miał, bez pokory, nic nie są. Radź. Ź. pan. Mar. 465. Marne jest zbawienie człowieka, by nie wiem kto był; lepsza ufać w bogu. Birk. Kant. B. Bym miał 'niewiem jako drogi klejnot, i tenbym darował. Groch. W. 372. Prace te nie wiem jakiego olbrzyma zmordować mogły. Wys. Ign. 64. (największego). Wielkie ich *ufce około stanęły; uciekać trudno, by nie wiem jakiemu zającowi. Birk Chodk. 2. Żeby też nie wiem jakie wojsko było, możem się obrócić. Warg. Cez. 109

Byś się ly nie    wiem gdzie przed niemi skrył , byś się    sielnych albo wiejskich gruntów powinności.    Szczerb. Sax.

r.ie wiem jako    zlutowania godnym pokazał, nie doka-    47.    Wygodne, wolne i uczciwe wiejskie    życie. Teat.

żesz, aby.... Warg. Wal. 1-42. — Incertitudinis : Nie    49. d, 44. Wiejski żywot wieść, wsią się bawić, we

wiem co czynić , nie mogę się rezolwować. Cn. Th. 537.    wsi mieszkać, rusticari. Cn. Tb. 1258. Wiejsko wycho-

t# nmß ni#t rocrô i# t$nn! rod td? Anfängen foli. — §.    wana. Suszyć. Pieśń. 3, Ii o. (po wiejsku, Ićhtblt#). —

Wiedzieć co na kogo, wiadomym być czego nagannego,    Fig. Ir. Słowna jego były proste i wiejskie. Sk. Di. 40.

kary godnego w drugim, ńmi auf jemanben ober ruteber    (bez    sztuki, funftlirô). WIEJSKOŚĆ, ści. i. bte Êanbli#*

jemanben nnffen.    Narzekali na nie, niechaj to pan wie    Fett;    Eccl. noce.iHHCiBO. W1EJSZCZYZNA ,    y, z., wszys-

na was, żeście nieprzyjaciołom prawie sami dodali mie-    tko co wsią oddaje, etmaÂ 8ćmblt#e3. Wie-jszezyzna, n.

cza na nas. Badz. Exod. 5, 21. (niech weźrzy pan na    p. sielanka. Kniaź. Poez. 3, 171.

was.

wiedzą wszyscy, że ja ten umysł mam, żcwolę umrzeć, niżlibym miał na się wiedzieć jeden błąd. Baz. Pst. 7. Wiedzieć co do kogo * znać przymiot jaki jego, etne (Et* genf#aft jentanbe» Fennen, nnffen , roa§ er fur tëigenf#aften über ©etüofmbetten an fid) bd. Obawiał się Witold, aby go Skirgajło kiedy nie zabił; bo to do niego wiedział, riż był języka i reki do zwady prędkiej. Stryjk. 449. Biel. Sw. 71. — Similiter: Wiedzieć co do siebie,f czuć się; tum ft# etroaê raiffen, fi# beffett bewußt fetjn. Ze szpetna, do siebie wiedziała. Jabł. Ez. 157. Wiedzieć, czuć się, przez sumnienie ruszonym być; nnffen, fi# fitbleu , in fei* nem ©^wiffen Cê füllen, (cf. Cam. veist, vest; Vind. viest ; Croat, zvészt, szvészt» sumnienie). Wie pies komu sadło zjadł. Cn. Ad. 1244. (sumnienie zle, bojaźliwe, trwożliwe). — §. ‘Wiedzieć sie * czuć się, wchodzić w się, upamiętywać się, postrzegać sie, tu ft# geben. Naosta-tek .czego się masz spodziewać, ty się wiedz, bo wiadome są dokończenia tyranów. Modrz. Baz. 159. Ale o tym niech sie wiedza ci, ktôrzv tego sa ś^iadomsi. ib. 591. WIEDŹMA, ob. Wiedma. ‘

Deriv. sub verbo : Widzieć.

Bib!. Gd). Jan Hus odpowiedział: niechaj o tym WIEK, u, et a, m.y Boh. et Slov. wèk aevum ; Sorab. I.

'W1ĘDZ1NA, ob. wiedłe mięso, ob. Więdnąć.

W1EJACZ, a, m., eo wieje, wywdewa zboże. Cn. Th. 1247, Croat, vejâeh ; Pag. vialaz; Bosn. vialaç , koji vije sgitto ; Boss. BtHTeab , ber fôornmerfer, $ornfi#ter. WIEJACZKA, WIEJATKA , i, z. : Boli. wègècka; Sorab. 1. wćgawka, wegna wopatka, wiwny lopacż ; Carn. vevnéza, vesléza ; Vind. veuniza , vievunza ; Croat, vejàcha , vejacb ; Eccl. et Boss bIulio, onaxa.io, B-fceps, Maxajibue ; W1EJA-DŁO, 'W1EW1DŁ0, a, szufla do wiania zboża, sier-lęczka , siedleczka , bic 5Btirf!#aufel. Vannus, ‘siodłaczka, "wiejatka. Urs. Cr. 127. Pala , szufla albo wiejaczka, łopata chlebowa. Mącz. Rozmieca ziarna wiejaczką. 3 Leop. Jer. 15, 7. (*sierlęczą. 1 Leap. ). Na początku ewanielia miasto siedleczki albo wiejaczki plewę odwie-wała , a pszenicę zostawiała. Żarn. Post. 3, 87 b. Wie-jadło na plewy. Sk. ha:. 15. Wiewidło okazuję, gdzie pszenica , gdzie kąkol. Podw. Wroi. 24. W1EJÀDLNY, W1EJALNY a, e, do wywiewania służący, @i#t--, ®urf*, Rozwiałem je łopatą wiejalną. Budn. Jer. 15, 7. Rozproszę ja łopata wiejadlna. Wujek ib. WIEJE, ob. Wiać.

WIEJSKI, a, ie, WIEJSKO ,‘WIEJSKIE adv.-. Boh. weskÿ, wesnj, wesnickÿ, powesnj, wenkowskÿ; Sorab. {. wesz-né ; Vind. vefni, deshelen , nadeshelen , deshelski; Croat. szelzki, (ob. Sielski); Boss. AepeBetibcidH, noce;iHHCKiii, cejbHbiö ; do wsi należący, sielski; ®orf«, ßattb * . To-

wek, tżas w ot sto lètach ; Dal. vyk; Croat, vék 1. szto let, 2. aevum, actas ; Bosn. vik, wjek aetemitas, secu~ lum , aevum, a e/as ; Pag. vik , vjek aetas, seculum ; Ross. etKt ; (cf. Hal. vecchio s stary; Lat. vetus; cf. Germ. 2Bo#C tydzień; 9?teberf. SBeefe ; Angl. week; Svec. vik, vka) ; — wiek, długi czasu przeciąg, pasmo czasu, eilte lange Bdtbancr. Prezbyterowie a biskupi jedno byli w samym apostolskim kościele, i w onym starożytnym w długi wiek po nim idącym. Zygr. Ep. 44. A to musi się sprawić nie w małym wieku. Bzów. Poi. 93. Wiek xiçiyca, rachuba dni od nowiu aż do nowiu tuż następującego. Śniad. Jeog. 201. — §. Wiek, czas pewny; bte 30t, eine gennffe 3dt- Tę cześć Zygmunt Tarnowskiemu wyrządził, której był za wieku królowania swego żadnemu hetmanowi nie wyrządził. Orzech. ’Jar. 62, (cf. za dni, cf. za życia). — g. Wiek, pode-szłość, starość, zgrzybiałość; bte Śfjrtbftj^eit, ba3 ?llter, bte 3flfyve. (Rog- vjekovit * stary, ovehsejatti ; Bosn. ovek-sejatti ; Ital. invecchiarsi » insenescere). Jest to wdowiec w wieku. Teat. 54. b, 6. Na Xanta i Taona idzie rycerz krwawy, Zabił obu, ach jakaż dla ojca tęsknica, Wiek go gniecie, a nie ma innego dziedzica. Dmoch. II. 1,

117. — §. Wiek, przeciąg życia człowieka, życie; bte Sebenśbatter etiteê 3Kenf#en, feine Seltenheit, fein Seben. Najpiękniejsze lata swojego wieku styrawszy. Tent. 18, 124. Kwiatu wieku swego naukom poświęcić. Mon. 70, .501. Wiek człowieczy na świecić jest czas mijający. Kolak. Wiek A 5 ^ Cnotą staropolską wiek swój prowadził. Falib. A 1. Żaden nie może, przed skończeniem wieku 1 ostatnim pogrzebem , szczęśliwym być zwanym. Olw. Ow. 107 ; [nemo ante mortem beatus). Chcę u was ostatek wieku mego, póki go stawa, strawić. Paz. Sk.

66.    0 to proszę pana swmgo, 'Abych mieszkał w do

mu jego, Dając mu cześć, póki wieku Dostawać będzie człowieku. J. Kchan. Ps. 55. (życia. Karp. 5. 67 ). Choć wiek dają bogowie, niech więcej nie żyję , sam się zabiję. Bardz. Luk. 52. Nie ożeniwszy się, wiek swój wszystek bez małżeństwa strawili. Warg. Wal. 63. Nie zapomnę przez wiek mój, żem tę widział głowę pływającą w krwi swojej. Jabł. Tel. 27. (przez całe życie). Starość jest dokonywanie wieku Pudli. Cyc. 42. Wiele mieć możesz lat wieku swojego? Teat. 34. c, 13. Mam żyć wiek spokojny, A o Rzym toczą Gety i Dakowie wojny! Bardz. Luk. 25. Niebezpieczny jest wiek tych, co światem władają, Bo zewsząd pełno zdrady wkoło siebie mają. Gwagn. 50. — Simil. Wiek gołębi nie dłuż-

37

Słtumik Lindeg« wyd. 9. Tom VI.

szy dziewięciu lat. Cresc. 588. — Wiek pewny wymiar życia człowieka , pewna pora ; etrt getüiffeê 5Ilter, eine ge* lütffc fUterêftufe ; Boh. wèk; Croat, vêk; Dal. doba, dob-ba, (ob. Doba); Rag. dobba ; Ross. BOspacrE, (cf wzrost).

Już po nas, przepadliśmy na wieki. Teat. • W kraju tym na wieki chce mieszkać. Bankrutem na wieki został. Teat. 22, 100. Zapomniałem na wieki, co dalej następuje. Mon. 73, 59. (ze wszystkiém , do szczętu, na śmierć,). Słońce po wszystkie wieki ucieszać będzie świat. Otw. Ow. 46. Na wieki miłosierdzie pańskie. Budn. Ps. 156, 8. Na wieki wiekom. Sk. Kaz. 7. Będę ‘dobrosławił imieniu pańskiemu wiecznie, i na wiek wieków. 1 Leop. Ps. 144, 1. Nam gdy raz młodość minie, Już na wieki wiekom ginie. J. Kchan. Dz. 216. Będziesz miał u mnie łaskę na wieki wieków. Boh. Kom. 5, 113, Byśmy żyli z bogiem na wiek wiecznie. Kanc. Gd. 227. Obiecujęć przestrzegać twego Na wieki wieczne zakonu świętego. Ryb. Ps. 241. Sprawiedliwość jego trwa na wieki od wieków. Wróbl. 267. Formula solennis, respondens salutationi: Niech będzie pochwalony Jezus Chrystus ! IJ-. Na wieki wieków' amen! Żartobliwy Jezierski odpowiedział na to pozdrowienie: i owszem! i owszem! — Od wieków, odwiecznie, od niepamiętnego czasu; öOtt langer 3ett (ter, DOtt 3llter3 (ler.    Takowym cudom nie bardzo ja wierzę , Bo

wiem, że bają od wieków poeci. Zab. 15,340. — Wiek, wieki, długi bardzo nieskończony czas, eine lange un* enbltdje    Jakby wieki zakupił, tak daleko mierzy

myślami. Pot. Arg. 150. Każdy moment bez ciebie jest dla mnie wiekiem. Teat. 2, 57. Bars. Wieki, jakeśmy się z sobą nie widziały. Teat. 14, 52. Wiek ność; Bosn. vjek, yjecnost, Me (üwigfeif Wiek cały jest tylko osnowa z nieskończonych -momentów. Mon. 71, 340. Wiek , który się bogu przypisuje , wszystkie w-ie-ki w sobie zamyka. Salin. 2, 246. Bóg już był, a ni-źli było wszystko; jeśli był a niźli było wszystko, tedyć był przed wszystkim czasem i początkiem , i był przed wieki i od wieku. Żarn. Post. 25. — Nie mówił żaden od

14.

Jabl. Tel. 64.

Pierwszy wiek niemowlęslwo, drugi dzieciństwo, trzeci młodzieństwo od 12 do 14- roku, czwarty od 14 do 18 z młodzieństwa k męstwu wychodzący; piąty wiek męstwo do czterdziestego ; szósty starość. Kolak. Wiek.

Inny jest wiek niemowlęcia, inny młodzieńca, a inny starca. Pilch. Sen. list. 4, 187. Jesteś w wiośnie młodości , w tym wieku szczęśliwym , Go do wszystkiego zdatny. Kras. Baj. 64. Każdy wiek ma goryczy, ma swoje przywary; Syn się męczył nad książką, stękał ociec stary. ib. 23. — §. Wiek, sto lat, seculum, b(t3 3al|rl)unbert ; (Boh. stoletj; Sorab. 1. vék, tźas wot sto letu ; Vind. stulietje; Croat., vék, szto let; Bosn. vjek, vrjeme od sto godina ; Rag. stoljćtan vjek; Ross. cro-.ilme, ‘stolecie). Wiek, sto lat w sobie zamyka. Salin.

2, 244. Kai. 1739, K 1. Trzeci wiek abo sto lat po Chrystusie , rniało onego cudotwórcę Grzegorza. Sk. Kaz.

* wiecz-

418 Juz też stoletnieh wieków przemijało Nie mai czterdzieści, jako wsze stworzenie W początkach swoich istność otrzymało .... Odym. Siv. D 3 b. Czas na niejakie cztery wieki rozdzielon jest, którym wedle różnych przy-sad nazwiska od złota, od srebra, od miedzi i żelaza są przydane. Otw. Ow. 8. Najpierwsi ludzie mieli wiek złoty, po którym nastąpił wiek srebrny i miedziany, na-koniec żelazny, na który my nieszczęśliwi natrafili.

początku wieka Słodszemi słowy nad tego człowieka. Odym. Sw. M m. (odpocząlku świata, od stworzenia).

Deriv. luiekodajny, wiekopomny, wiekotrivaly ; wiekować, wiekuisty, iciekuistość, wieczysty, wieczystość, wieczny , wieczność, wierzyć, wiecznie, uwiecznić, wiecznik , wie-cznolaty, wiecznotrwały etc., przedwieczny, odwieczny, długowieczny, starowieczny, spodwieczny.

WIEKIERA, ob. Wekiera.

Mon. 64, 442. Minęły złote w-ieki i srebrne minęły, I miedziane już swoje dokończenie wzięły, Żelazne, ach żelazne po nich nastąpiły. Blaź. Tłum. A 1 b ; cf. Zgrzybiałe lata nadeszły, nie one które złotemi albo tłustemi zwano, kiedy wszystko by cielęta igrało, abo jak baby plotą, kiedy z kiełbas płoty pleciono, a połciami i gomółkami domy pobijano; ale to są lata żelazne, skaliste, twarde, trudne, których nie lada jako pożyć; już tu wszystko jako z kamienia kował. Podia. Wróż. 24.

Wiek Zygmuntów słusznie jest nazwany złotym wiekiem w Polszczę. N. Pam. 15, 381. Wiek nasz może się nazwać wprowadzeniem dobrego do Polski gustu. Mon. 67,

597.

Wiek dzisiejszy mdły lud daje. Pieśń. Kai. 168.

wieko powieka); Sorab. 2. weko, pokschywaz, pokschi-wadlo , (-ob. Pokrywadło) ; Sorab. 1. wjko, weko ( cf. Hebr. obturari), ( wokowa, wokeneżka babo weeżko, wiko, powoko powdeka ) ; Carn. vęha ; Vind. pokrou (cf. pokrowiec), pokrovez , pokrouzbizh ; Croat, pokrov , pokrivàlo , poklop , poklaplyem operculo ( cf. poklepać) , piłka; Dal. tapkun ; Rag. poklop, zaklop , pokriv ; Slav. Masz takiego przyjaciela, jakiego zaklopac; Bosn. pokrrivaç, zakiopaę, zaklop, poklopaę,

ęrjepuglja, poklop, (poklopiti operculare) ; (Ross. Btno » Bt*4a onHaa* powieka) ; Ross. KpuuiKa , CKOBopoAHHieB. ki,    po wszystkie wieki,    na    wieki wieków', na wieki wie-    Wieko, pokrywka na naczynie, przykrywka, wierzchnia

kom, na wieki wiecznie    » na    wieczność, na wieczne cza-    część, wierzch    na naczynie przypadający, ber ®etfef

sy,    na zawsze; Croat,    na    vék, vék vekôma, auf einig,    Wieko skrzyni.    Tr. Od wielkiej skrzyni wieków uchy-

auf    immer, in fêmigfeit,    fu    alle (Eroigfeit, non ©tnigfeit su    lił srebrzystych.    Dmoch. //. 2, 530, ( cf. wierzch). —

Każdy wiek miał łotrów , A co my teraz mamy i Pawłów i Piotrów, Miał Rzym swoje Weresy, swmje Ka- WIEKO, a, n, (WIECZKO dem. qu. ».) ; Boh. wjko ; (Slav. tyliny. Kras. Sat. 20. Wiek będzie lepszy, kiedy lepsi ludzie. Zab. 12, 16. Dobrze to było niegdyś, gdy pra-baki nasze Wiedziały, kiedy bydło szło z obor na paszę ; Inszy wiek, insze prawo. Kras. List. 28. Dzisiaj wiek nie taki , w jakim się Wc Pan urodził. Teat. 43. c, 3. Wyb. Zacność domu i piękność, grzeczność, mądrość, cnota, Za nic tych wieków waży, bez ciężaru złota. Hor. Sat. 28.

wieki nasze nie widziały. Boh Kom. 5, 334. Jeśli byłeś dobrym, wiek wiekom podaje. Prot. Kont. D 2. — Na wie-

WIEKODAJNY - WIĘ K S Z O LI CZNO ŚĆ.

WIĘKSZY- WIELBICIELKA. 291

Oecon. Po roje pasiecznik ma po drabinie z wiekiem łazić , żeby je spokojnie na wieko wziął, każdy rój osobno. Kac. Fas. 27. — Aliter: Jeden w bębenek uderzał, trzech brzękało janczarskiemi wiekami. Ossoi Sir. 5. (talerzami). —’ g. Archit. Wieko, część kapitelu , talerz ; liai, abaco. Callit. 7.

^WIEKODAJNY, a, e, n. p. Wiekodajna sława. Petr. Pot. 80. unieśmiertelniająca, oeremigenb.    \M E K 0 K O R Z E N N E

modrzewy. Kar. Dz. 1, 116., enug mutjelnb. *W1EK0-P OMNI A, i, z., monument, pomnik. X. Kam., eilt 2)euù W1EKOPOMNOŚĆ, ści, z., wieczna pamięć, cttu=

ib 1, 260. Ust. Konst. 1,118. W prostej większości uważa się tylko większa liczba kresek, jakakolwiek ona jest; w zupełnej zaś większości trzeba , aby jedna przynajmniej kreska była nad połowę wotujacych. N. Fam. 16, 48. WIĘKSZYCompar. Adj. Wielkiqu. v. W1ĘKSZYĆ [ :>W!ĘTŚZYĆ, 2], cz. niedok.-, Boh. wećiti, wecjm, wetśiti, wetśjm, swêtsili, zwètsowati, pfiwèfsjm ; Slov. rozwetśiti ; zwiększyć, powiększyć dok., zwiększać, powiększać, większym czynić, oergrößent. Gdyby Rzymu nie zwiększył pogrom świata, Dofądby się w nim lśniły słomiane chałupy. Hal. Ow. 139. Wdzięczność za tę łaskę twoje Zwiększy jeszcze miłość moje. Teat. 55, 95. Niecnota podli, cnota ludzi większy. Mon, 68, 175. Na cożbym zwiększał i pomnażał majątek , któryby mi ktokolwiek mógł wydrzeć? N. Fam. 15, 325. Laskę bożą człowiek sobie w sobie mnożyć i więtszyć, maiić i mniej-szyć może , a w bogu równa ku wszystkim miłość poruszoną być nie może, Smotr. Ex. 50 b.

mai.

geê Slllbenîen , SłctcbntBnt. Pragną po sobie zostawić pamiątkę , mając za cel wiekopomność. Mon. 72, 221. Imię podać wiekopomności. Zab. 7, 192. — '•^WIEKOPOMNY, a, e, WIEKOPOMNIE adv., wiecznie pamiętny ;

Eccl. npHCHonaMHTHbiii, emig benfnuirbig, lntfterRltd;. Bądź z nią szczęśliwy mężu, wiekopomnie. Zab. 13, 588.

Druźb. Sobieski z sławą Polską wiekopomnie Umiał unosić hardych bisurmanów skromnie. Kchow. 346.— Ac li- WIEKOWY, a, e ; §. 1) od wieka, od. pokrywki, ®CifeL, ve: Apolo wiekopomny, prowadź pióro moje. Faszk. L)z.    Boss. KpuuieMnbiii —g. 2. Wiekowy, od wieku, (cf. więzi. (dawne wieki przypominający). W1EKORODNY, a, e,    czny) ; 3dtfllicr * , 3flbrbunbert *, (Eitugfeit - ; Boss. bLkobłih

— ie adv., wieki rodzący, 3a(tr^ltllberle erjeugettb. Daj , długo bardzo trwający.

żeby dojźrzał dnia wiekorodnego Rym Petrycego. Petr. WIEKUISTOŚĆ, ści, £., wieczysfość, wieczność; Bosn. vi-

kuvicnost, vjecnost, vjekuvjecnôst ; Bat; vjekovjecjân-slvo, vjékovjecnôs , vjekovittôs, vjecnos; Croat, vekove-china, vekovèchnoszt ; Eccl, iirmcuiocTh, npiicnootiTHOCTt, npHCHOcyinHOCTTi, bie (Enugfetr. Wikuistość żywota po śmierci. Karnk. Kat. 94. WIEKUISTY, a, e, W1EKUIŚCIE, adv., Slov. wećiti; Vind. vleleibiten, spuvostoin ; Croat. vekivechni, vekovechni ; Bosn. vjekuvilti, vikuvitti , vje-eni ; Bag. vjekovit, vjekuvjecni, viekovni , vjecni; Slav. vikovicsnji ; Eccl. npHCiioóuTHbiH : wieczny , wieczysty , cmtg. Wiekuistv boże. J. Kc.han. Ps. — Sady wiekuiste, fata. Corn. Sen’. 284. WIEKUJĘ, ob. Wiekować.

swe

Hor. 2, L b. Dudz. 20 "WIEKOTRWAŁY, a, e, n. p.

Wiekotrwałe posągi. Zab. 11, 245. wieki przetrwająee ,

3a^unbcrte bancrnb, ob. Wiecznotrwały. WIEKOWAĆ,

-ał, -uje med. cont. \ Sorab. 1. wecznofcżu; Croat, wekuje m , (uvekovechûjem aeterniluli man do , unieśmiertelniam); Bag. vjekovitîiti ; Boss. bLuhobütl ; Eccl. Bknyio ,

BtKOBUTb ; wicczyć, wiecznie trwać, emtg Dauern. Nic na święcie nie wiekuje, Wszystko się wnet obali. Bul.

Sen. A 5. Gdy czas kamienie i lemiesze psuje , Wiersze śmierci nie znają , pamięć ich wiekuje. Min. Byt.

5, 75. — §. Wiekować, trwać, długo trwać; bauern, lauge bauern, Sauer (laben. Miłość w młodych z początku W1ELA, ob. Wiele.

bardzo się zajmuje, Potym prędko ustaje, nie rada wie- WIELBIĆ, cz. niedok. ; Boh. welebiti, zwelebiti, zwelebo-kuje. Bardz. Trag. 542. Zawsze potnienia rzecz dłużej    wati, weleslawim; Slov. welebiti, weleslawif; Vind. po-

wiekuje. ib. 244. Henryk na Czeskim państwie nie dłu-    gospodafhati, sgospodalhati, fvifhuvati, (ob. ’Wywyż-

go wiekował. Krom. 512. Jagieło z trzecia żoną nie    szyć); Croat, cheztiti, (cf. czcić); Bom. f> rosła vit i, uzve-

długo wiekował. (Jwagn. 77.    liciti ; Bag. proslaviti ; Boss. Be.mHaTb, BeMMiub, 6jia-

WlEKSZEG , ’W1ĘTSZEĆ, neutr. niedok., większym się sta-    jKHTb (cf. błogo), ii3noBrk/iöTb ( cf. wypowiadać), npoc,ia-

wać, powiększać się, (oppos. maleć, mniejszeć ) ; ftd)    BHTb, npocjaBJBTb, c.iaBOC.iOBUTb, cjiaBOCJiOBJiio, Bosó.ia-

»ergrößern, größer tucrbeu. W wiośnie dzień z umniej-    roc.iOBHTb, npeB03BbicnTb, npeB03Bbmiatb ; wielkim albo

szeniem nocy "roście i "więtszeje. Zebr. Zw. 24. WIEK-    wielmożnym wyznawać, opowiadać, wysławiać, magni-

SZOŚĆ, ści, z., znaczniejsza wielkość, przewaga; Boh.    ficare. Cn. Th. 1247. uwielbiać (sed confer hoc), pretfen,

wjenost; Boss. 6o.ibmnncrBO, Die ©rößerbeit, ba3 lieber--    ergeben. Niech chciwy żeglarz wielbi Neptuna kadzidłem,

gennefyt, bte lleberlegenl)eif. Większość dzierżaw zdolniej-    Bul Ow. 195. Wielbi dusza moja pana. Sk. Kaz. 576.

szymi czyniła do piastowania monarchii synów Kazimie-    (meine Seele erbebt beu §emt. Sutb-)-—Uwielbiony Eccl.

rza , niżeli linią Wielkopolską. Nar. list. 4, 100.— Su-    MuoroniTbiîi. Uwielbienie Boss. iicnoBt/tame, iicnoßt-

perlat. Zagadnienia o najwiekszościach i najmniejszośeiach,    ^biBaHie. Uwielbienie większe jest niż chwała , bo rze-

de maxirnis et minimis. Jak. Mat. 3, 50. — Wiek-    czone od wielkiego chwalenia , niby lo pod niebiosa

szość, "WIĘKSZOLICZNOŚć s większa liczba, t>ic 2)?cbrs    wysławienie. Felr. Et. 513. — §. Tych co do nauk

beit, bte größere    jednomyślnością lub większoliczno- pilnie przykładają się, przyzwoitą uwielbiają nadgro-

ścią stanowione prawa. Gaz. Nar. 2, 152. Wszystko    da. Mon. 71, 550. (zaszczycają, momit bcebrettj.

większość,ią głosów udecydowane być powinno, ib. 4,    BiClEL,

158. Stimmeumebrbćt. Zasada każdego rządnego spo-    vauz, pozhastnik, perjemauz, namitavez, ber ^reifer, Sober,

łeczeństwa , iż większość mniejszą liczbę wiązać powinna.    (Erbeber. W1ELBIĆ1ELKA, i, z. , bte Sobpreiferinn. Mię-

WIEL-

m., uwielbiacz, uwielbicie! ; Vind. pofhtu-

292

WIELBŁĄD - WIELCE.

WIELE.

dzy krytyczkami są też i wielbicielki. Mon. 72, 425.

Boh. wefblaud ; Slov. welbłud , welbłaud ; Sorab. 2. kamei; Sorab. 1. khamel; Carn. kamjla ; Vind. kamela; Croat, gamila ; Dal. deva (ef. dziewa), kamilya ; Bosn. kamiglja ; Slav. deva ; Hag. dèva ; Hoss. BejiÓAiOAi, mig. Bep6ai04'B , BeAÓyĄT, ; Eccl. KORrf^yh ; Goth, vlband ; Anglos, olfend ; Tatian, olbent ; Moiisee. olbcnlar ; obsol. 0 b rb. Olbentjncr, Clbenttn, Olbenb; /«/. ullfold, ulfbald ; ( cf. Germ, ©le* pbant ; Graeèolat. ëksqiag-, Svcc. elfa nt). ; — wielbłąd, camelus Bactrianus, bd$ 5tauicel, żywi się najlichszą pasza; może w jednym dniu po kilkanaście mil ubiedz, różnią się co do liczby garbów. Zool. 357. Wielbłąd garbaty. Banial. J 2. Wielbłąd jednogarby, Hoss. 04norop-óuh Bcpó^t04^- Pies szczeka, gęś kryra, wielbłąd rże. Erai. Jez. Il h b. ( każde swoim trybem \. parskały. Banial. J 2. (blaterare). Wielbłądów samice kotne. 1 Leop. Genes. 52.— Alley Faryzeuszowie wielbłąda połykali, a 'komora przecedzali. Żarn. Post. 143.

( występków sobie pozwolili , a nad słabościami skrupulatni byli ; małe grzechy gryzą , a wielkie całkiem połykają). [Ale wielokroć niektórzy w tej 'władzej ( jak pan Chrystus utyskuje), wielbrąda połykając.... Powod. Wc-dzidł. 1, 5 -— 2]. Plotkaś szysz słowo , przyłożysz dziesięć , a z muchy wielbłąda zrobisz. Mon. 70, 586, ( cf. exageraeya , przesada). — W biblii : Wielbłąd , lina gruba , ein grobeö btcfcê ©ft!, eilt grau. Bogaczom zapamiętałym trudniej do boga iść, niż wielbradowi przez igielną dziurę. Sekl. 28. W1EL-BŁĄDNIK, a, m., Cn. Th. 1247. ten co dogląda wielbłądów. WIod, ber Itaeehoarter, ftameeltreiber ; Croat. gamilar ; Dal. kamilyar, devar; Bos i kamigljâr; Eccl. bci6jh>4Hhki , 2. Be46.if040KjneuT» 'wielbłądokupiec, ber $ameell)dnblcr. WIELBŁĄDOKOZA , y, i., camelus glama, w Ameryce, bie Sïanteljtege ; W1ELBŁĄD0WCA , camelus paca, w Chili, baä $anteel|*d)af, sa wielbłądowi podobne. Kluk. Zw. 1, 88. WIELBŁĄDORYŚ, ia pardulis, ber Slatnelopnrb. Mon. 75, 592. Chmiel. 1, 588, Hoss. catlratCB. Z wielbłądzicą gdy się łączy ryś, to ztąd pochodzą wielbładorysie. tinur. Śk. 507. WIELBŁĄDZICA, v. z.. samica wielbładza, eilt nmblidjeS fôameel. Hadz. Jer. 2, 25. Hour. Sk. 307. WIELBŁĄDÓW Y , WIEL-BŁĄOZY, ‘WIELBRĄDOWY, a, e, WIELBŁĄDZI, ia, ie, od wielbłąda, do wielbłądów' należący, Panice!*; Sorab. 1. khamelski; Croat, gamilszki ; Dal. devszki ; Hoss. BeA-öjnowiß, Be.i6.110ÎK4ÏM Sierć wielbłądza, (Vind. kamelne dvake , kamelski lafi ; Hoss. rapycB , adj. rapyCHbift, cf. wigoń, wigoniowy). Szaty grube z wielbłądowej sierci. Sls. Żyw. 227 ; (z sie rei wielbrądówej. Sekl. Math. 3. et Sekl. Marc. 1 ; z sierci wiełbłądzej. Biot. Post. 42). Garby wielbłądze. Suszyć, Pieśń. 2. Eh. Wielbłądza przędza. Pot. Jow. 34. W Afryce ludzie żyją po większej części mlekiem wielbłądziem. Boter. 250. Heliogabal zwykł jadać piętki nóg wielbrądowych. Kosz. Lor. 106. b. — Botan. Wielbłądowa plewa, ziele, Rajska trawa, ’wielbłądowie radzi go jedzą, juncus odoralus. Sienn. 155, Sîameel^en.

WIELCE adv. ; Boh. welice, hrube, (cf. 'grubo ) ; Slov. welice,

WIELBŁĄD, a, m., (‘WIELBRĄD. Sekl.)-

Wielbłądy

masz

język długi , usły-

m., ćamelo-

wclini, prilisnë, (ob Przelisz), limite; Sorab. 1. wulezc wulzy, jara, jaru, (cf. jaro ; cf. Germ gar); So-, rab. 2. welgi; Vind zhef vfc, zhef mero, pre —, (cf. prze-); Bosn. vepma, vele; Ross. BecfcMa, ro-itaio, ropa3-40, oqeub ; Eccl. ontoitb, kcirmii, (cf. *cale), 40 3^-.ia (do cnai, mhoto, (of. mnogo); wielmi, bardzo, arcy; fefyr, Überaus. Panu ja wielce a wielce dziękuję. J. Kchan. Ps. 18 Byl to dobry wódz, ale złośliwy wielce człowiek. Ustrz. Hr-uc. 2, 93. O o by 3 my w nim tak *niezbo-żnego wielce znajdowali.... Sieb. 2, 215. Wielce sobie dobrze poradził. Ustrz. Kruc. 1 , G2. Wielce siary był, mając lat 88. Sk. Zyw 2, 55. Po dość długiej, wielce zabawnej, a więcej jeszcze kosztownej podróży, stanąłem w Paryżu. Kras. boś. 98. Wielce sławny, przesławny Sio u', wele sławni.

Mego Wielce Mości Pana. Mon. 65, 501, tnetneS $od)jU« oere^renbert ,⁽prrrn.... Króciej list napisać: à Monsieur, niźli : Wielmożnemu memu Wielce Me Panu. Kras. Pod. 2, 110. Jaśnie Oświeceni, Jaśnie Wielmożni, mnie Wielce Mci Panowie, Bracia i Dobrodzieje. Dyar. Gród. 338. Do szlachcica bez urzędu : Memu Wielce Jmść Panu i Bratu. Kraj. Pod 115. — WIELE, Gen. wiela et wielu, Dat. wielom, Ins/r. wicią , Loc. w wiciu ; Subst. et Aile. ; (Boh-, mnohy, mnoho,.moc, (ob. moc czego); Slov. wda; Sorah. 1. wole; Sorab. 2. welè; Vind. veliku, velku , ftrezei , völktt; Cam. veliku; Dal. vele; Ilag. vêle , veoma ; Croat, zliuda, (cf, ćuda) ; Bosn. vele, veo-rna; Germ, del ; 9?teber|*. neel; Goth, fdu ; Svec. fjol; Anglosax fea! ; Lat. valde; Scand bal » wielki, cf. Graec. nokiç, cf. eilrf, iky ; Hebr. bvt , cf. nostr. siła) ; mnbgo, dużo, nie mało, siła, moc czego; nid)t wenig , del. — Compar. Więcej; Boh. wje, wjce, wjeegi ; Slov. wie, wiceg, wâc ; Sorab. 1. wacze , wjaczey ; Sorab. 2, wóz, wèzej; Garn. vèzlt ; Dal. vechye; Vind. vezh, viezh , (vczli, zhef, dalei-' nad); Croat.. \è ch, vishc . (cf. wyżej); Bosn. vechje, odvechje , savisce , zaliho ; Slav. veche, vishe, vishje ; Ross, óo.rbe , óo-ibiue ; Eccl. BOHh-Mii: Germ, titeln⁻. — §. Wiele cum. verbo. Wide słuchaj, mało mów. Cn. Ad. 1257 Mówił krótko, ale wiele

Ti tul. Nudna intytulacya :

wojował, i wiele prosił, gdy ręce okaleczone pokazowa!'. Dirk. Kr:. Katu. 57. Nie wiele ufolgował zdrowiu. Birk. Kaz. Oh. J. Moda do dworu weszła, pić, jak najwięcej. Kras. List. 27. Przeciw obłętłliwościom ka-ccrskim a najwięcej Manichejskim ..

(nade wszystko , najbardziej; Carn. narbel, narblê ; Ross. iiannaue, ant metjleni. Dziś będziesz mi pościła, i co więcej, noc tę bez łóżka przepędzisz, co więcej Tcat. 55. d, 11, (Eccl. 11 paliwa , i co da j , i co jeszcze, i co gorzej; mtb nnrê nod) mein ift, unh tnc^r nod), unö Wetter ltod)). Czym się więcej bawisz ? zima precz poszła, pogoda nastaje, Czemu świętego miasta nie wybawisz? P. Kchan. Jer. 6. czym się dłużej bawisz, tvaö roetlfł bit länger nad)? Co się raz podoba, więcej się nie podobać nie może. Szczerb. Sa.v. 51. (i dalej podobać się musi). — §. Wiele , względem wielkości, rozwlekłości , wagi, czasu; del, groP. Wy, coście ze mną przez różne przygody, Tak wiele świata bezpiecznie przebyli.

Bial. Post. 141.

P. Kchan. Jer. 150. (tyle świata). Obrachują każdą rzecz od wiele do mała, Goby ona dzierżawa jego wystarczała Paszk. Dz. 105. (»om ©roßten btä sum Sleinftcn). Takci panu mała bronić, jako wiela. BiaL Post. 241. Z niewiela kontent zawsze ubóstwo lubiłem. Nic nie żądając, wszystkich rzeczy panem byłem. Zab. 8, 586. Kor. (z mała kontent , mit wenigem Jltfrtebcin. Rzecz milsza, nie wiele mieć w pokoju, aniżeli w ustawicznych hałasach największe dostatki Kiok. Turk 185. Będziesz-li miał wiele, hojnie dawaj; jeśli mało będziesz miał, też mało z chucią udzielaj, i Leop. Job. 4, 8. Nigdy nie jest mało , gdy jest dosyć, a nigdy wiele nie jest, gdy dosyć nie jest. Pilch. Sen, list. 4 143; (Slov. co wâc bohóć mâ, to wâc mat si żadó ; guo plus sunt potae , plus sitiuntur aquae; im więcej bogacz ma, tym więcej mieć żąda). Nie tak wiele patrz, ale jak dobrze. Cn. Ad. 600, (ob.^lle). Wiele straciwszy, ostatka nie zarzucaj. Cn. Ad. 1237. (po rozbiciu nawy deski nie puszczaj , po ogniu i popioł pozbieraj , pieniądze straciwszy mieszek schowaj ; oppos. wziąłeś konia weź i bicz). W nadziei wiela, mała nie opuszczaj. Cn. Ad. 829. (lepsza trocha pewnego). Ktoby wiele za mało uprosił, taki te wysługę swą od nas daną, wszystkę traci. Siat. Lit. 20. Wiele dobrego, nic nie cierpieć złego. Cn. Ad. 1256. (mało złego, wiele dobrego). Proś co najwięcej, a weźmij co dadzą. Cn. Ad. 950. Wiele to kosztuje, wiele do tego trzeba. Cn. Ad. 1258. Wiele to na cię. ib. (ciężko to na cię, nie po twych to plecach, nie zdołasz temu, nie pojmiesz; lub też: wiele to na cię, zbytki to już, przeskrobałeś, pozwoliłeś sobie dużo, baś tft »tei für bid;). Wiele o sobie rozumie. Cn. Ad. 1237. (wysoko o sobie trzyma, zarozumiały, er fiat »on jtd) eine große SÄetjnung). Wiele czego, względem liczby, moc, czego, znaczna liczba czego, »tel an ber 3Qfyb Szkoda wielom , pożytek kilkom. Gosi. Gor. 64. Gdzie ich wielu rządzi, tam sie często bladzi.

£t    im    L    L

Cn. Ad. 237. wielu rząd nierząd; rządu nie wiele, gdzie panów wiele; gdzie ich wiele, jeden drugiemu zawadza; Slav, mnoho kucharow, polewku presoli. Z wielu rąk, większa pomoc. Fredr. Ad. 50. Wielu icli , więcej przemogą. Cn. Ad. 1256. Spoinie lżej; więcej oczu, więcej widzą. Fredr. Ad. 50. (oczy więcej widzą, niż oko ; więcej dwaj ujrzą , niż jeden). Wielom się jeden trudno oprze. Cn. Ad. 1240. (wiele złego, dwa na jednego). Jeden wielom często zaszkodzi. Cn. Ad. 509. (przy jednym złym i dobrym widom sie dostanie). Jeden zły wielu dobrych zepsuje. Cn. Ad. 509. (jedna owca parszywa wszystko stado zarazi). Wiele czego , jak prochu. Cn. Ad. 1135. (sroka ze krza, a dwie w kierz). Kiedy czego wiele a często , tedy się prędko uprzykrzy. Bej. Zw. 62. Jeden dobry stoi za wielu złych. Cn. Ad. 505. Lepiej iż cię jeden dobry chwali, niż wielu złych. Budn. Apopth. 61. Więcej kowalów niż złotników, gaj -dów niż organistów. Cn. Ad. 1232. Więcej huku, niż puku. Kiok. Turk.. 209. huku puku za talar , roboty za szóstak. Większy buk , niż puk. Bys. Ad. 70. (Slov. mnoho wicèskow, mało włny; mnoho pról, móło wćśaf ; wetsi dirn, nézli peććnka ; Bag. vele skvikke, à maiło

Yunnee ; Vind vezhi (lava , kaker krava ; Boh, mnoho wresku, mało winy. Za wiele; Cam. dovël, (ob. Zbyt). Stój, bo wiecéj weźmiesz. Teat. 21, 105. (wiecéj plag). Niemia! konnych pięciuset więcej. Warg. Cez. 219. (nie wiecéj nad). Nad pięćdziesiąt koni więcej i jednym koniem nie miał. Corn. Dz. 90. Wprawdzie więcej za Ad-herbalcm poszło ; ale zdatniejsi do boju za Jugurtą. Pilch. Sali. 157. (większa liczba). Więcej się bali, niż widzieli. Warg. Cez. 225 (więcej nieprzyjaciół, większej liczby).— Arithm. Dla skrócenia używa się znaku -j- który tyle wart, co słowo więcej; lak 4 -{- 5 znaczy : 4 więcej 5, albo 4 dodane do 5, albo 5 dodane do 4. Jak. Math. 1, 60. Lesk. 2, 14. — §. Interrog, Wiele ich, jak wiele, ile ich? Vind. kuliku, kolkain? Bosn» koliko ? nue »id ftttb t^rcr? (juot? — Wicie razy? vviele bił zegar? Cv. Th. 1248, cf. siła? — fielat. Wiele miałem pieniędzy, tyle wydałem. Teat. 19. b, 48. (jak wiele * ile, eben fo üiel). Tak wiele, ob. Tyle. — §. Wiele cum Substantiels, in Dotivo, Instrumentait el Loculi, in eodem ponilur ca-su., e, gr. wielom ubogim; z wiela ludźmi, na wielu miejscach; ceterum posât Genitivum Substantiv or um : wiele ubogich, wielu ubogich. — §. Botan. Wiele złego, cf. obrazki, ziele, oh. Wielezłego. WIELEBNY, a, e — ie adv.-, Boh. welebny ; Boss. ^ocroóJaaceHHBiii ; Eccl. Bee-yecTHMH; wielbienia godny, preiêmürbig. Boga w trójcy wic-lebnej wyznawać jednego. Groch VF. 21. Wielebny Władysław miał trapienia dosyć, gdy się z bratem rozstawał. Biel. Śiv. 279 b. Starość wielebna. Birk. Dom. 160. — $. Titul. ecclesiast. Wielebny, (g^rwurben, $0cJ)tt)Ürben ; Boss. npen040ÓHbiM, (ßce«iecTHßiiiuiH t\tuł archjmandrytow) ; i Eccl. iipeiîeaeônwn , npeMoryTCTBeHHbiH przemożny, upe-BeaeócTBjFO, npeMorjTCTByio przemagam). Przewielebny ojciec definitor. Mon. 65, 88. Kolegium przewielebnych, wielebnych xx. arcybiskupa i biskupów pod rezydencyą najprzęwielebniejszego xiçcia prymasa. Vol. Leg. 7, 485. Tytuł senatorów duchownych jest przewielebny, a prymasa: najprzewielebniejszy. Skrzet. Pr. Pol. 1, 140, Slov. ronohowelebni, dwogctihodni, dustognéwelebni ; Boss. BHCOKonpeocBHUteiiHbiM tytuł metropolitów. — Bo-die tilulus hic non usurpatur, nisi in cancellariis et apud monachos ; locum ejus obtinuere li luli saeculares: Wielmożny, jaśnie wielmożny, jaśnie oświecony. WIELEB-NDŚć. ści, z., Subst.; Boh welebnost magnificentia; Boss. npenoAoóie; Eccl npeBe;icónocTb, npeMoryTCBO (cf. przemoc ), ( BbicoHOnpeocBHineHCiBO , ‘najprzewielebniej-szość). WIELEDZIESIÀT Num. card., więcej niż kilkadziesiąt , mehrere mapie Beim. Szła genealogia pańska przez wieledziesiąt osób, aż do króla Dawida. Podw. Syon. E. WIELEJEZYCZNY, a, c, wiele języków umiejący , mttyttit ©pradjert femtenb. Wielejęzyczni częstokroć nie umieją żadnym jeżykiem dobrze mówić. Kras. Pod. 1 , 48. WIELE li AZ | ‘ob. Wieloraz. WIELEROKI, a , ie , wiele lat trwający. Dudz. 20, üteljäprtg. WIELEZŁEGO, botan , ziele , płód z samicy wyrzucające przeto znać tak nazwane; arum maculatum, bte ^faffenbittbe. Syr. 654, ob. Obrazki ; Boss. HlłMeUKiH HHÔHp'B. W1ELGO - ob. WIELKO-. WIELGOK ryba, ob. Wielok. “WIELI, Urs. Gr.

294 WIELICZEŃST WO - WIELKI.

W I B L K I.

109, ob. Wielki. ‘WIELICZEŃSTWO, a , n. ; Cam veli-zhaslvu » majestat; Vind. velizhastvo, vifokostvu, velko-zhastvu, majestut, (velizhanstven « wspaniały); Croat. velichânsztvo ; Bosn. velicjanstvo , velicinna , uzvelicnost, visina ; Hag. velicjanstvo, uzveiicnos, uzmnoxnos, velikos; Slav, velicsanstvo, vellicsanslvo ; Hoss. BeMwecTBie, Beait-•lecTBO, BCJimie. Rosyjski tytuł : Wielmożność, £ierrltd)fctl, fuuljntogcilbcit, SSielmÖgenljett. Jego carskie wieliczeństwo. Vol. Leg. 6, 145. — $. Moskwa na gruzach Polski utwierdzała swoje wieliczeństwo. Kur. Het. 5. (swoją wielkość). W1ELICZE, a, w., miasto litewskie w Brzeskim. Dykc. Geogr. 5, 189, cine ©labt in Sittljaiien. WIELICZKA, i, z. , miasto w Krakowskim , sławne żupami solnemi. Dykc. Ocogr. 5, 189, eine ©labt ber> fîrafatt. WIELICKI, a, ie, od Wieliczki, tunt Sötdtlfdtfa. Sól wielicka. WIELICZKI, ob. Wieliki. *W1ELICZYĆ cz. niedok.

Holi. zweiieiti , zwelieowati * większyć; Garn. svélizbarn » zbawić, sveli-zhanje * zbawienie; Vind. svelikufbati, velikukratitr » mnożyć, svelizhati, posvelizhati « zbawić, isvelizhan bea-lus. svelizhliu , svelizhanski * zbawienny; Croat veli-clmn » powiększam, zvelichiti satvificare, zvelicliinasz hosianna , zvelichit.el salvator, zvelichènye * zbawienie; Rag. uzveliciti, velicim amplificare ; Bosn. uzveliciti, ve-liciti, ciniti velika magnißcare, 2) proslauili » wielbić; Hoss. B03Be,in‘iiiTb, B03Be.in>iiiBaTb wielmożnie, yBCMWHTb, yBe.imiimarb powiększyć. yBe.tHUHBaTejibHŁiii, jBeaHUH-Teabiibift powiększający. ‘Wieliczyć się, wielbić się, chwalić się , grop tpim. Bardzo się sami między sobą rozkoszują i z tego wieliczą , rozumiejąc lo , iż pan bóg na nie raczy łaskaw być. Clicz. Wych. C 1 b. chełpią się, (Boh. zwelićeti powiększyć sie). ['WIELIKI, a, ie, 2], WIELICZKI, [intens, wieiki, groP; (Boh. weliky; Sorab.

2. weliki ; Garant, veliki ; Hoss. bcjhium ; Eccl. bciiikt. , i; cmiii ; Tur. ulu). Zkąd wzięła Polska pożytek weliki. Falim 5, 119 b. — 2|. Kupido chłopiąteczko z łu-czkiem niewieliczkie. Zimor. Siei. 164. WIEL1N , miasto w Poznańskim.₎ Dykc. Geogr. 5, 189, eilte ©labt tnt nif^ett. WIELIZ, miasto w woj. Witebskim; tuż rzeka tego imienia. Dykc. Geogr. 5, 189, Dîatlte ettter ©labt Mib eine« Bluffe«. — WIELKI, ‘WIELI , ‘WIELGI, ie , WIĘKSZY , WIĘTSZY Compar. ; Boh. weliky, wćtśi, drahnÿ, hrubi, (ob. Gruby); Slov.' weliki', welki, wctśi, watśi; Sorab. 1.,wulki, wecżscbi, wiaczi; Soroó. 2. weliki , weli, wètschi ; Corn, velik , vekshe , vçzhe , vçzli ; Vind. velik, veliki, velikoun , vezbi; Croat, velik, vck-slii, veksi ; Dal. velik , vcchy, golem; Bosn. velik , kru-pan (cf. krępy), veliciak, vecchi; Slav, velik, vechji; Bag. velik, veliejak , vegli, vecchî; Boss, bio h ni tl , bc-Jiifi, óojtbiniił, Bfluuuiö, rcotiMUH ; Eccl. «pynnuît, [bcmikt., kcmih 2], komiii , iui|iijiit!!i, lepszy , większy); (Stand. [mikle 2], bal » wielki ; cf. Graec. rjïlxoç quan tus) ; wielki * duży, (opyos. mały); grop. Cokolwiek z pośizodka bliższych rzeczy nad strych wychodzi, to na tern miejscu, gdzie wychodzi, wielkim jest. Pilch. Sen. List. I, 525. Wielki budynek » obszerny, przestroiły. Ld. Wielka klatka, a ptaków mało; wielka stodoła, a zboża pusto. Cn. Ad. 1250. Większa komora, niżli stodoła; większa

przedmowa, niż księga, ib. 1254. — Wielki, wielkiego wzrostu, wielki człowiek, wzrosły; grop, (md;, groP ge* machen. Od składu ciała i od wzrostu wysokiego wielkim go nazywali. Krom. 567. Wielki pospolicie nie dowcipny. Cn. Ad. 1241, (cf. drabina, drab, drągal, olbrzym, wielkolud, *stwolin, ^stoliman). Mały wielkiego pod czas przemoże. Cn. Ad. 476. (chłopa w korzec nie mierzą). Wielkie i szerokie rzeki. Lesk. 56. Wielki palec, ob. Ksiuk. Syr. 875, Slov. pałec ; Sorab. 1. palz ; Vind. pauz, pauzhizh; Croat, palecz ; Bosa. palaę, veliki prrist, bei' Saunten. Wielkie ryby małe żrą. Cn. Ad. 585. — Quoad numerum, valorem: Wielki, liczny, wiele czego; grap tum jablrctd), »tel. ‘Wieli, mutius. Crs. Gr. 109. Wielkie pieniądze * wiele pieniędzy. Cn. Th. 1248. (znaczne sumy). Dobywszy zamku, wielki lud pobrano, skarbów i wszelkich rzeczy niemało dostano. Biel. 520. Gdzie wielka gromada, tam łacna zwada. Cn. Ad. 240. Gdzie wielki dochód , wielki rozchód. Cn. Ad. 240. (gdzie wiele chleba , hojności trzeba; masz dochody nie małe, miej serce wspaniałe). Większy koszt, niż zysk. Cn. Ad. 1255. Większy huk, niż puk. ib. 1254. (Slov. Wetśidirn, nezli pećenka, większy dym niż pieczonka). Wielki niedostatek. Doter. 76. (dokuczający, silny). Ruś tych, co się do Rzymian odłączyli, za heretyków :‘naj-bolszyeh mają. Fund. 24. (z Ruska, zamiast za największych heretyków). — Wielki w swoim gatunku , znaczny, znakomity, dokładny, doskonały; grop, tum SfbfUtlUtg. To wielki doktor. Teat. 18. b, 55. Nie gore czapka na wielkim złodzieju. Zab. 15, 565. Małe złodziejki wieszać, a wielkie puszczać; małe złodzieje wielcy karzą. Cm Ad. 471. (bąk się przebije, a mucha uwieźnie). Małe winy gryziemy, awielkie całkiem połykamy, ib. 470. (komary przecedzacie, a wielbłądy połykacie). Mam wielkiego mego przyjaciela, który koło moich interesów ma staranie. Teat. 15. c, 81. Być bogiem błogosławionym nad wszystkie, jest być bogiem większym nad wszystkie. Salin. 2, 505. fiber alley erhaben. Wielki boże! jaki cud, komuż jestem winien tak wielką hojność? Teat. 12. c, 154. Wielki pan, wysokiego urodzenia, możny, znaczny; Sorab. wulkofeżnik, Germ, etn grower (perr. Udaj wielkiego pana. Teat. 53. d, 84. ‘Wieldzy •stanowię do tego dzieciątka przychodzą. Hej. Host. Aal. (wielkie stany, wielcy ludzie, wysokiego stanu, królowie;. — Wielki świat * publika, bte grope 2Bclt. Wolałabym pojechać na wielki świat, n. p. do Warszawy. 7eat. 15. o, 19. Jeśli kiedy będziesz przebywać na wielkim święcie, żebyś porzuciła ten ton dogmatyczny, z którego zapewne byłabyś wyśmiana. Tent. 58, 178. Człowiek wielkiego świata, przejął modne tony. ib. 55. d, 41. Opuścili świat wielki, przenieśli się do wsi swoich. Zab. 14, 555, (cf. partykularz). — Wielka choroba , wielka niemoc, niemoc padająca, padaczka, ś. Walentego niemoc. Sienn. 500. et. 355 ; kaduk. Spicz. 256, Slav, goropad, velika nevolja ; Hoss. nepHU« hcmoiu'b , nocTptax, ynun», bte [dimere Ärnnffieit, bte fallcnbe ©udit. Mówiąc o wielkiej chorobie, powinno się mówić: niech spi jak święta ziemia, wielką chórobę miewa pan NN. ; albo też: święty

175. Zygmunt I. wojną i pokojem wielki.

14. Fr. Kazimierz wielki tytułem , mały w samej rzeczy. Opal. Sat. 147. Kazimierz II, wszystkie króle Polskie rządem, gospodarstwem i budowaniem przeszedł, i przeto słusznie był nazwan Kazimierz Wielki. Biel. 201. Krom. 367. Wielki, kto przemoc z ludzkością połączył, Wielki, kto zaczął męstwem, ludzkością dokończył. Kras. W. 37. Jeżeli wielki mąż upadł, wielki leży. Ossol. Sen. 20.

—    §. Quoad tempus : Wielki czas: 1) długi czas, lange 3ett. Po nie wielkim czasie. W. Jud. 15, 1. Spytał go, jak wielkiego na to potrzebuje czasu? Zal Test. 258.— 2) Wielki czas, nalegający czas, nacierająca pora lub doba; tyolte 3<Üt, bte (löcl’fte 3eth Już czas wielki, abyśmy sie nagotowali do wieczności. Fur. Uw. Rb. — Nie wielkie lata * małoletność, SDîhtberjâln'igfett. Przydano Kazimierzowi , dla jeszcze nie wielkich lat, gubernatora Jaszkona z Mielsztyna. Biel. 189. — §. Wielki, większy niż być powinien, wysilający, przesadzony, za mocny, za wielki, za długi i t. d. ; groß, ju groß, gewaltig, ju lang, JU ftarf. Jeśli gwałt uczuję chodzeniem ‘wielgim, odejdą mi jednego dnia wszystkie stada. 1 Leop. Genes. 33. Gnojowic od wielkiego spania zgnuśnieli. Eraz. Dw. B.

—    §. Polit. Marszałek wielki, oppos. nadworny, ob. Marszałek ; hetman wielki, buława wielka, oppos. polny, ob. Hetman; kanclerz wielki, oppos. Podkanclerzy qu. v., cf. pieczęć. — Wielki książę, wielkie księstwo, ob. Książę, Księstwo. Wielki rządzca, ob. Wielkorządca. — *Wielki

zmar-

noc,

5.

WIELKI.

W I E L K I E R Z.

295

Walenty! wielką chorobę miewa pan NN. Mon. 74, 558. Wielka gorączka , ob. zgniła gorączka. — Wielki dwór * stolec, ob. Dwór. — Ma wielkie czytanie. Mon. 70, 239. (znaczne, bardzo wiele czytał, große Selefenheif). — Wielki ołtarz. Pim. Kam. 92. (główny, pryncypalny, ob. Ołtarz). Wielki, znaczny, ważny; groß, bebeutenb, nńdjttg. Większe rzeczy minąwszy, o mniejsze się frasujesz, Na śmierć idąc, na ciasny trzewik utyskujesz. Cn. Ad. 1254. Wielkie rzeczy pomału 'rostą; wielkich rzeczy małe początki. ib. 1234, (cf, mała iskierka etc). Wielkie wyborne rzeczy nie trwałe. Cn. Ad. 1242. (wysokie rzeczy niebe7.pieczne). Wielka rzecz, serio et iron., nie przelewki to, nie żart, nie fraszka, nie chychy, nie śmiech, nie lada, aż strach bierze, straszne rzeczy; ba3 ift toa3 großes, nńdjttgeS. 0 wielkie rzeczy! Teat. 36, 35. Wielka rzecz, że mi zęby popróchniały. ib 55, 6. Nabawiłeś doktora strachu, a jak on dostanie febry? Ç-. Wielkie rzeczy! to się uleczy! Teat. 24. c, 80. Jestem milord Aresping ; $>. Wielkie rzeczy! ib. 55, 51. Otóż tedy, ja wydałem wszystko. $•. Wielkie nieszczęście, ib. 29,

104. Wielkie było u ludzi świadectwo o Chrystusie Jana chrzciciela. Sk. Kaz. 9. (wiele znaczące, znaczne, ważne). — Ellipt. To wielka, to wielkie * znaczna rzecz, ważna, znakomita, baö ift nddjtig. Acz ono wielkie, chromych leczyć; a to większe, zwierzchnie królować, a pokorę zachować. Sk. Żyw. 1, 51. — Morał. Wielki, de hornine, groß $. 23. ein großer SDîcutit. Rzymianie ludzi dobrze zasłużonych ojczyźnie, przyozdabiali tytułem wielkich. Star. Zad. B. Niecnota podli , cnota ludzi większy, Najsprawiedliwszy jest człowiek największy. Mon. 68,

Swad. 1 ,

Polak, ob. Wielkopolanin. — $. Calendar, eccles. Wielki post. Kłok. Turk. 195, (ob. Post). Wielka noc, wielko-nocnc święto, wielkonoc. Kłok. Turk. 195 święto twychwstania Chrystusowego, ©ffern , baS Ofłerfcft ; Soli. welika noc. hod , body, (ob. Gody); Slov. welika welikonoc, den welikonoćni ; Sorab. 1. pźcndźeno, (cf. przejście) ; Sorab. 2. jatschi ; Cam. velikanozh ; Vind. velikanuzh ; Croat, vuzem ; Dal. vasam, uszkarz, fcf. wskrzesić); Bosn. vazarn, uskrrisenje; Slav, uskêrs ; Rag. uskàrs, uskarsenje, vazam, vazmène svetkovine ; Ross. CBtuoe Bocnpecenie, nacxa ; Reel, [ komika uoipu 2], Be.iHKT) 4eHb, (cf. śmigust;.    Phazę. t. j. przewód

albo wielką noc niechaj sprawują synowie Izraelscy. 1 Leop. Num. 9. Dzień święty przaśpic zowią wielką nocą. ib. 22, 1.    Posłał Ezechiasz do ludu Izraelskiego

i Judskiego, żeby uczynili przestep a wielką noc panu bogu. ib. 2 Parał. 50. (Fase. 3 Leop). Rzymski kałku? wielkich nocy. Zebr. Zw. 110. Gdybyś Waść do samej wielkiej nocy gada?, nic to nie nada. Teat. 27, 20, (cf. aż do sądnego dnia). Wielki tydzień , niedziela wielka , wielkie dni przed świętem wielkanocnym. Sk. Dz 489. U Rusinów niedziela strastna. Sak. Okuł. 12. bte Sftartermocße, bte (Sfjanoocije, bte fttde 2Bod)e,‘ Boh. paśigowy teydeń , (ob. Pasya) ; Slov. swati aneb weliki tidèn ; Vind. fveta nedela ; Croat, veliki tjeden ; Slav, velika nedila; (Rag. velika ne-djeglja * kwietnia niedziela); Ross. CTpacmaa    nac

xa BOCKpecHaa, nacxa Kpecmaa ; Reel. Be.iHKaa ce4MHua, CTpacTHaa. cc4MHua cnacHTe.ibiiux'E CTpacien Wielki poniedziałek. Sk. Dz. 502. (przed wielką nocą, ber SDłontag oor Ojłcrtt). Wielki czwartek, ber grüne ®onnerftag; Tbb. ber grope Sonnerfłag ; (Slov. zeleni śtwertek ; Vind. veliki zhetertek ; Slav, veliki csetvârtak). Wielki piątek, ber (Sl)arfrej)tag; Slov. weliki patek ; Vind. veliki petik ; Croat. veliki petek ; Slav, veliki pćtak ; Ross. CTpacTHaa na-ïHima. Wielka sobota, wilia wielkanocna, ber Ofterhetltge* flbenb. Cn. Th. 1249, Slot', bila aneb welika neb swatà sobota; Vind. kerstnizza, velika fubbola. ■—Bóg wszechmogący na każdy dzień wigilii wielkodziennćj, t. j w wielką sobotę , ogień z nieba cudowny do grobu swego spuszczać raczy. Smofr. Rlen. 45. W sobotę wielką ognia i wody naświęcić , bydło tym kropić, i wszystkie kąty w domu poczarować, to im rzecz pilna. Rej. Post. P p — Archit. Wielki kościoł * nawa kościoła brt$ @d)tff einer fôtrcfye. Z procesyą na wielki kościoł, navem zowiemy, salve regina śpiewano. Birk. Dorn. 164. — §. Aduerbialiter : Co z większego, co z większa * co z grubsza, nie wchodząc w rozbiór, «UÖ bent ©röbfiett, bem ©robfłen nad). Łubom rzeczy gwałt przebaczył w pierwszym znanym wieku, 'pomnię 'wzdam co z większego ; plura tarnen memini. Zebr. Ow. 299. Co z większa dać dzieciom początki języka. Mon. 67 , 527. Pierwsze w czytaniu co z większa uczniom dawszy początki, gramatykę im dyktował, ib. 524. Sprawy Ruskie co z większego oporządziwszy, do Korczyna spieszy? Kazimierz, utcunque. Krom. 663. — 1. WIELKIERZ, WILKIERZ, a, m. ; Svec. willkor ; Germ, bie SötKfityr; wielkierz, (Rag. puucki zakon); plebiscitum, które sobie miasta

290 WIELKIERZ - W IEL K O G R Z Y W Y.

WIE LK O IM1E N N Y -WIELKONOCNY.

czynią , na te się tylko ściąga , którzy nań przyzwalają. Sax. Art. 53. Wielkierzem to zowią, co lud pospolity z przyzwoleniem zwierzchności postanowi. Szczerb. Sax. 474. Miasta osadzone na prawie Magdcburskićm , miały wolność czynienia uchwał, wielkierzarni, od słowa Niemieckiego Sillfuljr, zwanych. Czach. Pr. i, 279. Wiel-kierze, uchwały miejskie, ihi 191. Wilkierz dlatego tak jest rzeczon , iż wiąże tylko tych, którzy nań zezwalają. Szczętl>. Sax. 47. Groick. Obr. 29. Prawo Chełmińskie przez konstytucje sejmowe, przez reskrypta królewskie, przez wiclkierzc, plébiscita, czyli zgodnie uchwalone od samychżc miast ustawy , różnych popraw doznało. Skrzet. Pr. Pol. 2, 107 ©tabtgefeße, «Statuten, SMföfaßungen, Sißtlitgcs. — 2. WIELKIERZ, gatunek czarnej kapusty. Cresc. 206, ob. brzoskiew' polna dzika. WIELKIERZO-WY, W1LK1RZOWY, a, e, od wielkierza, M%«. Mieszczanie czyścili się zwyczajem wilkirzowym. Szczerb. Sax. 14) — "WlELKOBIEGŁOŚć, ści, ź., wprawność, biegłość daleko posunięta , grapę ©eńbt(>ett. Nie w kraso-rnowności, albo w wielkobiegłości nalik , ale w prostocie serca ewanielią wam opowiadam. Gil. Post 205. WIELKOBRODY, a, e ; Boss. ncJHKOÓopo^WH, großartig, WIELKOBRZUCU , a, m., WIELK0BRZUSK1, iego, m., brzuchacz, ein ©icfbaud) ; Eccl. ßejuiKOnpeBHUÜ Do wiel-kobrzuskiego : Nie jesteś ty sam jeden ; tyś jeden , brzuch drugi. Kchow. Fr. 19.

Boss. Be-uiKorfejiecHiiii, bcjihkh rfejieceHi ; ciała wielkiego, cielisty, großleitug. 'WIELKOCZESTNY, a, e; Eccl. ue~ JHKHnaCTHbiH, Graec. /isycdopeoriç, partibus magnis constans. ‘WIELKOCZŁONKl, a , ie ; Yind. velikovudeniten , mozhnovuden, grosnovuden ; großgltebrig. "WIELKO-CZOŁ, a, m., wielkiego czoła człowiek, eilt ©roßftirniger. Tr. ,

CTbiii, (cf. łeb), wielkiego czwartku należący, ©ninbomtcrfhtgS * . Ona jawna ceremonia i pokuta wielkoczw arłkowa. firbsł. Nauk. M 6. "WIELKOOZYNNOŚĆ , ści, z., czynność w wielkich sprawach, dzielność; ©roßtßätigfett, große 2ötrff<int> feit. Wielrnożność jest wielkoczynność przystojna Petr. Et. 256. Mon 75, 542, Croat, velikochinsztvo ; Sorab. i. wulkofcżinć wielkoczyny, mognalia. "W1ELKOCZYN-NY. a, e, im ©roßen nurffant nnb tfyotig, dzielny; Yind. velikodielen ; Eccl. BejHKOA'bJiaionuH, Graec. ptyaXovçyôg, mugnißcus. "WIELKODUMNA pani rzeczy ludzkich, fortuna. Nag. Cyc. 117, przedumna, fepr ftolj, ftarf anfgeblafeit. "WIELKODUSZNY a, e, WIELKODUSZNIE adv , wielkomyślny, mocnej i wielkiej duszy; ftarf ant ©cnmtft, großmütig. Wielkodusznie rzeźwił się w nieszczęściu, krew' i życie drogo zwycięzcom przedawoł. Teat 1, 98. * WIELKODZIENNY, a, e, wielkanocny, Offent*. Wiel-kodzienna, t j. wielka sobota. Smotr. Et. 45. ib. 46. WIELKOGĘBY , a , e, pr. et tr., großmäulig, ob. Gębal. WIELKOGŁOWA, y, m, który wielką głowę ma. Mącz., głowacz; Yind. grosnoglaumk, eilt ©roßfopf, Stcffopf. WIELKOGŁOWY, a, e: Boh. welikohlawy, hlawać; Yind. glavazhen , grosnoglaun; Croat velikoglav; Eccl. BejHKorjiaBUH, großföpftg. W1ELKOGRZYWY , a, e;

‘WlELKOCIAł/Y, a

Yind. zhelak, velkozhelast; Boss. .loóant, ,io6a-W1ELKOCZWARTKOWY, a, e, do

Ross. BCJiHKorpHBUH ; großmä(mtg. WIELKOIMIENNY, a , e ;

Eccl. BCjIHKOHMCHHLIÎI , KCAlIKOlIMCHlirL , 6VflCC. pfyctld)-

vv/wç, grrßnaßmig. WIELKOKŁOSY, a, e; Eccl. bgjihko-KJiacubiH', großäljrig. WIELÖKSIAZECY , a,

ÆHKOKjiaacecKiô ; größtmöglich. W1ELKOKWIAT, ‘WIEL-GOKWIAT, a, m., Cn. Th. 1248, ber 23ol/uenf>aum ; Cam. nagnoj. WIELKOLEN, ‘WIELGO-LEN , lnu , m , dziwa dorodniejszego, nazwany. Przędz, Î7; inaczej Warmiński len. to. 409. Wieikolen znacznie wyiój wyrasta od pospolitego. Kluk. Roił. 5, 324, eine größere ftlodjêcu't. WIELKOLETM, ia , ie , lat pełnych , lata jacy, niemałoletni, großjät/rig ; Yind. vezholieten, na-raszhen , perasten ; Ross. coBepuiCHHO.rlmibiiî ; Eccl. npe-B03pacTiiufi; Subst. W1EKOLETNOŚĆ, sei, z’., bie ©roß« jflfyrigfcit, (ok. *Wieloletnośćj ; Yiud. vezholielnost, na-rastnost, perrastnost ; Eccl. BOspacrb 3aKOHHUii. WIEL-K OUST Y, a,

WIELKOLUD, m., olbrzym, ‘stwolin, ‘stoliman, ein SKiefe. Wielkolud niejakiś wyzywał Rusinów na pojedynek; Rusin jrden zabił chlubnego olbrzyma. Nar. lisi. 2, 70. Tym wielkoludem próżnym gardzę, który swojej szlachetność wynosząc natury, drzymie na łonie rozkoszy. Mon. 68, 367. Mon. 75* 592.' W1ELKOMAŁY, a, e; großfleilt. Boga władogromego synu wielkomały. Groch. W. 533. et. 145. "WiELKOMĘSKI . a, ie, wielce mężny , „äußerff tapfer. Umysł ‘wielgomęski. Groch. W. 245. WIELKOMOWNOŚĆ, ści, z’.; Sorab. 1. wulkohretzni-wofcż; Croat, velikogovornoszt ; Eccl. K6AHKopi;YHie ; Graec. [.itycäriyoQi'ci, magniloguentia, ©roßreberep, ©roß« fpredjem). WIELKOMOWNY, a, c, Sorab. wulkohrétzné ; Eccl. Be^HHoptmiBwii, BejHKocjOBHLiii, großrebnerifdj. Niech straci pan każde usta zdradliwe, i język wielkomowny. I Leop. Ps. 11, 4. (wielomowny. 3 Leop.). Eccl. BeJiH-Kopluno amplifico. W1ELKOMYŚLNOŚĆ, ści, £., wielkość duszy i sposobu myślenia ; bie ©roßmutt) ; Yind. ve!i-komifelnost, vclikoferzhnost, junaknost ; Eccl. bcjhho-MUCJtie. Krzyżacy niepodolaną w ielkomyślnością nadymając się, najmniejszej słuszności zażyć nie chcieli. Krom. 479; intolerabili fastu tumentes , cf. pycha WIELKOMYŚLNY, a, e, WJELKOMYŚLNIE, adv.; Yind. velikomifeln, veli— koumen , velikokoferzhen . junazhki, krefen ; großmütig. Wielkomyślny Anglik. Zab 5, 519. — Eccl. bGjIHKomu-uijk) , Graec. [ityodotypoveco. — $ Był tak wielkomyślny, iż nakoniec rozumiał, ie wszystko po jego myśli dziać się miało. 1‘apr. Ryc. 622. hardy. *W!ELKO-MYTNY, a, e; Eccl. BejiHKOMe34HbiH, Graec. yeycdóyi-oFog, magna condudus mercede. ‘W1ELKONOC, ob. wielka noc. WIELKONOCNY, WIELKANOCNY, a, do święta wielkiej nocy należący, Öfter *, oftcrlid) ; Boh. wehkanocnÿ; Cam. velikanozhn ; Yind. velikonozhni ; Croat, vuzméni : Bag. vazmeni; Ross. nacxajbHbiH. Święto wielkonocne. Sk. Dz. 489. Wilia wielkonocna , dzień przed wielką nocą. hucz. Kat 2, 412. Dzień wielko-nocny, pańskim zmartwychwstaniem w chwale dziwnie mocny. 1’aszk. Dz. 41, Vind. velikonozhni prasnik, ne-diel ; Slav, uskers, (cf. wskrzesić). Niedziele wielkonocne,

e ; Boss. se-

drzewo, laburnum;

Wieikolen od większości ziarna i prze-

ma -

e ; Eccl. BeaiiKouHCTBeux, großblätterig.

e,

WIELKONOGI - W IE L K 0 R Z A D C Z Y N A.

WI ELK OR Z AD Y - WIE L K O SZ GZ OK. 297

Kazanie wielkopiątkowe.

277.

W1ELK0R0SŁY, a,

Lech z częścią wielkości ludu z Boe-

00 tt

zacząwszy od przewodnej. Groch. W. 74. Tablica wiel-konocna Ross. iUK)«teBoe c.iobo , Mwm rpammbi. Wielkanocne jaje. Stryjk. Gon. N 5. et Q, Boh. kraslice; \ind. pirh , velikonozhnu jaize , erdezhu jaize , (ob. Pisanka). Święcone wielkanocne Vind. shegnanu preitel. Chleb wielkanocny, Vind. mifnjak, velikonozhni kruh ; Ross. uy-Ky-.in'iMKT), Kyramime. WIELKONOGI ; Bosn. velnog, velenog ; Boss. BeMKOHOriił , ob. Nogal. WIELKONOSY ; Vind. velikonofen, n. p. U Persów nos zawiesisty był w wielkiej wadze, tak iż zawsze wielkonosego króla sobie obierali. Sak. Probl. 50, ob. Nosal. [I.W1ELKOOK, a, m., 2], WIELKOOKI, a, e, WIEKOOCZY, a. e. wielkie oczy mający , großäugig ; Boh. wehkookÿ , welkookÿ; Vind. ve-likeh ozhefs, grosnoozhefen ; Eccl. BejMKOOKifi. Wielko-ocza sowa. Kmit. Spyt. B. 2. Człowiek wielkooki, ob. Okal. — Fig. Strach wielkooki. Groch. W. 451. et 556. Dopiero wszystkim pobladły jagody, Tak ich strach wewnątrz zmacał wielkooki. P. Kchan. Jer. 556, (ob. strach ma wielkie oczy). — 2. WiELKOOK, a , m., ryba morska, oculala. Blin, dit gemiffcr ©eeftfcf). Cn. Th. 1248, Cam. okulok ; Bosn. oscjatta . ukgljata ; Bag. ukgljntfa , zarnorep ; liai, occhjata , cf. uklój. W1ELKOPAŃSKI, a, ie, n. p. Wielkopańskie szaty. Jeż. Ek. E 1. wielkim panom przystojne, oorttelnn, großen Herren jufiänbig. WIELKOPIĄTKOWY , a, e', od wielkiego piątku, do wielkiego piątku należący , ©tyarfreotagê * . Kolacya wielkopiątkowa. Mon. 70 Hrbst. Nauk. D s. Msza wielkopiątkową. Pm. Kam. 82. WIELKOPOLSKA , Gen. Wielkiej" Polski, z., prowincyą królestwa Polskiego, zamykająca województwa Poznańskie, Kaliskie, Gnieźnieńskie, Sieradzkie, Łęczyckie ect. Dykę. Geogr. 5,189, ©roß < folen ; (Oppos. Małopolska).— WIELKOPOLSKI, a, e, do Wielkiej Polski należący, ©roßpoltttfd). ‘Wielgopolskie posiłki. Tward. W. D. 60. Starosta 'Wielgopolski. Opal. Sat. 50. — WIELKOPOLANIN, ‘WIELKOPÖLAK , a, m.. ‘W1ËLKIPOLAK (Goni. Dz. 55), obywatel Wielkopolski, ein ©roß » ^ole. ’Wieikopolak. Vol. Leg 5, 952. Wielkopolaki sprawą piękną prowadził do potrzeby. Leszcz. Glass. 80. — WIELKOPOSTNY, a, e, do postu wielkiego należący; Rag. korizmeni, bte große Saften betreffend Wielkopostne kapy. Teat. 11. b, 97. **WIELKORODY , n. p. dąb. Karp. 5, 55, wysoki , ooit großem Sffindtfe. W1ELKORÓG, a, m.. capra Ibex, ber ©tetnbocf, większy od dzikich koz; rogi ma na półtora łokcia długie. Kluk. Zw. 1, 546. e ; Ross. BejHKOpoc.ibiß ; großnntcliftg. WIELKORZĄDCA, y, m. , Mon. 75, 592 ; Boss. HaMtcTHHiCb ( cf. namiestnik), jitcTOHauajibHUKt, oó.iacieHaua.ibHHioE , oó.racTHHKL (cf. władca). iireMOHb ; wielki rządca, horodniczy, przełożony nad prowincyą , nad miastem , nad zamkiem , gubernator; ber ©noernenr, (Statthalter, Sattbljtutptmaitn, ©tabb banptmann, ©dtloßßanptmann. Józef, Vielgorzadzca Egiptu. Kchow. 125. ^Wielkirządca Krakowski Biel. 669. — WIELKORZADCZYNA, y, i., a) żona wielkorządcy, gubernatorowa, bte ©tattbalterimt. — b) Mająca główny rząd domu sobie powierzony, bte Oberoenraltertim, (cf. ochmistrzyni). Panowie do swoich interesów trzymają komi-

Słownik Lindego wyd. 2. Tom VI.

sarzów, a damy wielkorządczyny, któreby sie zatrudniały gospodarstwem. Zab. 16, 4. Jak komisarz kradnie pana, wielkorządezyna równie podskubuje swoję panią. Żab.

16, 4. Zony niepowinnyby płatnej klucznicy lub wiel-korzadczynie rządu domowego powierzać. Zab. 16,

5. WIELKORZĄDY, ów , plur., WIELKORZĄDZTWO, a ’, n. ; Boss HajitcTHiinccTBO, BeabMOJKAepmaHie ; Eccl. MicTOHana.rie ; najwyższe zawiadywanie prowincyą, miastem, zamkiem, dobrami, bte ©fattljaltcrep; procuratio magna, bonorum regiorum oeconomia. Grom. — Wielko-rządztwo. Mon. 75, 592 Pam. 85. 582. — WIELKOŚĆ, ści, 2.; Boh. welikost, hrubost, (cf. grub ść) ; Sorab. 1. wulkolcż ; Garn. velikost , velikûst ; Vind. velikust, ve-likounost, velikost, visha ; Croat, velichina , velikocha; Bag. velicîna , velikôs, velicjânstvo ; Dal. velicsina ; . Boss. BCJiiKOCTL, BejiiBÎe, Beitn^HHa, ôojbmnna prop, et fig., bte ©röße. Wielkość ciała jest rozłożenie jego , *objąt, wymiar, wolumen, to jest miejsce, które zastępuje cała rozłożystość jego. Bog. Boś. 1 , 195. Wielkość nie ma pewnej miary ; porównanie tylko albo one powiększa , albo zmniejsza Pilch. Sen. list. 525. Nadzwyczajna wielkość Boss. »iaiepocTb Wielkość czyli rozległość kraju jakiego. Pam. 85, 2, 76 Gwiazdy pierwszej wielkości, drugiej wielkości, i tak aż do dziesiątej wielkości. Boh. Próg. 8. Aż do dwunastej i dalej wielkości. N. Pam. 19. 65. Wielkość umysłu, oh. Wiel-komyślność. — $. Wielkość liczby jakich rzeczy, wielka liczba; ©röße, große Sielöett, Stenge, Raufen. Akwitania dla wielkości a gęstwy ludu , trzecia część Galii. Warg. Cez. 67. mii ruszył ku północy. Krom. 29. Wielkość wielką ludzi mając sądzić, nie uczyni temu dosyć. Goni. Wł. Q " 4 b. Gdzie dobre obyczaje, nie potrzebują wielkości sędziów. îb. Q 4 b. Wszystka wielkość ludzi modliła się tam. Bej. Post. D dr d 3. Lud się zbiegł w gromadnej wielkości. Odym. Siu. 22. Pospólstwa płci obojej wielkość szła w żałobie. Zbił. Dr. F 2. We złvm wiel-

kości ludzi nie naśladuj. 1 Leop. Exod. 25. Wiele, w iel-kość czego, cf. siła, cf mrowisko. — Bóg serca patrzy, nie wielkości słów. Bej. Post. FI 8. Przynieśli mu wielką wielkość złota. Warg. Wal. 122. Rzeczy za wielkością lat dziwniejsze i świętsze bywają miane. Herb. Siat. 21. — $*. Tit. Przedtym biskupów zwano: Wasza wielkość. Kraj. Pod. 115, cf. wielebny, Citer §oI'Ctt. W1ELKOSERCY, a, e; Croat, velikoszerezen ; Eccl. Be-juiKocepAiiBiii, BeAHKOAyuiHMH, großfjcrjig; Subst. Cam. velikoszerezenoszt ; Eccl BCJUKOcep/ne, BC.iHKOAyuiie, bte ©toßberjigfeit. W1ELKOSILNY, a,e: Eccl. Be.iiiHOCii.iHBiîi ;

großer $raft. WiELKOSKRZYDŁY, a, e; Boss. bo-AHKokpNJHß; großfliigltg. “WIELKOSNY , a, e , wielki, groß. Wielkosne i w korzeniu głębokie drzewa , na wściekłości wiatrów niewzruszone stoją. Tr. Tel. 109. Bożek ten wypuszcza tylko swe groty ukośne Na cyprysy, na jodły, i inne drzewa wielkosne. Toi Saut, 104. Wody wielkosne z wysokości gór na ziemię gwałtownie spadają. Gwagn.- 143. WiELKOSZGZOK, a , m., staphilinus maxillosus , chrząszcz mający wielkie szczoki,

58

całej głowie się równające, Kluk. Zw. 4’, 47, eilte 2Irt    cala est miserie. lun. Wróbl. 151. — §. Cum. allusione

Shtfer. WIELKOTYGODNIOWY, a, e, do tygodnia przed    ad titulum: Wielmoiyć, poc^üere^rcu , beit Sittel $)0cb$uocr*

efyrenber geben. On lichwiarz pokorny uniżony sługa, Większy pan, niż jegomość, którego wielmożni. Kras. Sat. 24. Nie jest on urzędnik żaden , ani uwielmożniony. Teat. 25. c, 69. WIELMOŻNIE, a, m., WIELMOŻCA, y, w., człowiek wielmożny, to jest, wielmożnością zaszczycony; eilt {jotfyjitDercl/renber łf}crr, eine $crrltci)fett ; (Oeftr. ein ©pjeHenjberr) ; Eccl. oiioittrri, we.iOBthT. 3iiaTnaro MHita, rocMoymn.. Roaiapmi'b , iteabMOîKii Wzgardziwszy wielrnożniki, z drobnymi przestawał. Papr. Gn. 1026. Do poświęcenia duchownych ni cesarze, ni króle, ni xią-żęta^, ni żadni wielrnożec należą.

MOŻNOŚĆ, ści, ź., wielka moc, wielka dzielność; gtppe SDîadjt, Shaft; Sorab. 1. wulkofcżiwofcż; Boss. Be^HHO-MOmie, BG.lbMOKCTBO ; Eccl. BeJMOHCHOCTb, Be^MKOMOUtllOCTb. Każdy uwielbiał wielmożności boskie. W. Post. W. 515. (wielkie sprawy boże. Bibl. Gd.)., óoiwhnie. Ocuciwszy się . ujźrzeli one wielmożność pana Jiizusa. 1 Leop. Luc. 4, 32. uwielbienie, #errltd;feit, SSerîlânutg. Byli Mojżesz i ‘Heliasz widzeni z panem w wielmożności. ib. 9, 50. (in ber Słcrflarung).— Wielmożność, hojność, wspaniałość; ^radit, Sluftuanb, $>errltd;fctt. Zbytek wielmożności jest rozrzutność , brak jej żmindactwo , sama jest mierność w uczynieniu wielkich nakładów na Rzpllą. Petr. Et. 112; wykrotne jej poboki są dwa, jeden w niodo-starczamu nakładów , drugi w zbytnich 'nakładziech ale nieporządnych. ib. 257. Wielmożność, wspaniałość, ppmpar Boss. Bejimecißie, BC^itnecTBO , Beatme, ^radit Ultb foinp. Zawsze żył jako zakonnik ; na dworze cesarskim wielmożność go ona nie zmieniła. Sk. Żyw. 2, 40 b. Henryka w Poznaniu z wielką uczciwością i z niewymowną wielmożnością przyjęto. Gwagn. 159. Kraków kamienic okazałością i wielmożnością, Niemieckim miastom się równa. Krom 55. Warg. Radź. 146. Nie chodziłem ja w wielmożnośeiach i "‘dziwiech nad przystojność moje. Bndn. Ps. 131, 1. (nic kusiłem się o rzeczy wielkie. Bibl. Cd.). Popa Jana przywiedli Mahometanie do wielkiej nędzy; ale przedtym . póki jeszcze kwitnął, żył z taka wielmożnością, iż nie mawiał tylko przez tłumacza, nie uk.azował się tylko na dni uroczyste. Boler. 229. — §. Wielmożność , tytuł; Boh. urozenost ( cf. urodzony), wclcbnost (ob. Wielebność ), welikomocnosl ; Boss. Bbico!«»po4ie , BHCOKo6jaropo4ie , Banie Bwcoiio6.taropo4ie ; Eccl. óoaapcTBO, euer ©beln, euer ^üdnßbeln, euer tIBobf’dsöelu ; jaśnie wielmożność, jasna wielmożność . euer ^odnpoblgebp^riteit. Chociaż i wiel-niożnemi nie można ich sprawiedliwie nazwać, dopominają się jednak jasnej wielmożności. Mon. 67, 4G1. Przyćmi się czasem owa zbyt błyszcząca jaśnie oświe-connść, lub jaśnie wielmożność. Kras. Pod. 2, 167. WIELMOŻNY, a, e, WIELMOŻNIE adv. : wielce możny, potężny; üidmiigcnb, mńditfg ; Boh. wehkomocny; Sorab. 1. «ulkomoszné, wulkofcziwé; Slov welkorr.ożni ; Vind. velikornoshen ; Croat, vdikozmosen ; Bag. velomoxni, ve-lemnoxan, uzmnoxni ; Boss. BOJifcMOHUibiH, BcaHKOMontHwM, Be^HK04ep»aBHbitt. Wielmożna ręka króla Stefana. Birk.

wielkąnocą czyli wielkiego należący, üJîarterivocbeu ». Grze-golka wielkotygodniowa. Chmiel. 1 , 1189. WIELKOU-CHY, a, e, uszaty. Cn. Th 1249, grüßöprig ; Eccl. yinaiCB.

*W1ELKOUMNY, a, e, bardzo rozumny; Eccl. bojihko-yniHbiü, gvoPgetfttg. W1ELKOUSTY, a, c ; S!ov. welikou-stÿ ; Vind. velikovusten , grosnovusten , velikovustnik ;

Obr. 26. WIEL-

Croat, 'velikovuszt, gropltppig, gropmaultg, ob. Wielkogę-by. 'WIELKOWEŁNISTY, a, e; Eccl. BeJMKOBOjHeHHbiił ; girojtoolUg. WIELKO WŁADNY, ob. Wielowładny. WIELKO WSPANIAŁE na niebie luminarze. Odym. Św. 2 Q 4. wielce wspaniałe, überaus pradjtooll. WIELKOZĘBY;

Eccl. Be.iHK03y6uft, ob. ZçbaL WIELKUCHNY, WIEL-KUŚNY, intensiv. Adj. wielki; Boli. wclikaznÿ , naramnÿ;

Sorab. i. wulkużki; S or ab. 2. welizki; Çarn. velikùshpe ;

Vind. prevelik , pregrosen ; Ross. upesimibiit , (bcjihko-BaTuii, BSJiHKOHeKŁ nieco wielki) ; Ecd. iipeBejUi. WIEL-KUSZ, a, m„ wielkolud, bardzo rosły człowiek; eitt fepv ©roper, eilt Diiefc. Nie boi się kuroiusię rosłego wielku-sza, I z niego krew' pociecze, i w nim jedna dusza.

Kchow. Er. GO. *WIELM! adv., wielce, bardzo; Boh. welmi, (prewelmi zbyt); Slot', welmi ; ii ag. veöma, vêle; Bonn, veoma , vele; Dal. velmi. kruto ; Boss. Bejib-MH, 3UBC.IUK0 , fcpr , ftavf, ufeL Wielmi bogate one Indyjskie królestwa. 3 Leop. 3 List, liier, i. (przebogate.

1 Leop. ). Wielmi ćwiczony w sprawie, consullissimus.

Mącz. Człowiek wielmi uczony. Birk. Dom. 63. Wys.

Aloj. 346. Wielmi nabożny. Birk. Chmiel. /> 2 b. On wielmi sławny kośeioł Dyany w Efezie. Slryjk. 42. Człowiek ten w rozmowach wielmi obłudny. Zmor. Siei 287.

Miasto to dawniej wielmi kwitnęło. Petr. Poi 136. Mąż wierny , wielmi chwalon będzie. 1 Leop. Prov. 28, 20.

Sługa niewierny będzie wielmi karany. Lach. Kaz. 1 ,

222, WIELMOŻNI^, W1ELM0ŻYĆ u. niedok., uwielmo-żyć , dok., wielce możnym uczynić , wielkim a mocnym zrobić, zaszczycać, wynosić; fefyr ttlädjtiß llltb grt’P ma* djeit, erteil, ergeben ; Sorab. 1. wulkofcźam, (ob. *Wie-liczyć) ; Boss. B03BeJBmnrb, B03Be.iw«»BaTL. Tak zna-inienitemi panÿ tutejszy się monarcha wielmoży. Pot. Syl.

116. Bóg rozkaże, aby się więcej pyszny nic w-ielmo-żył na ziemi. Psaltnod. 61. Rozsypią się myśli człowieka fortelem uwielmożonego. ib. 37. Panów swych wprzód “ zuboży, Dopiero sam się w rządach umielrnoży. Chrośc.

$ Job. 166. Uwielrnożona dopiero tylu narodów pani, grubą się odziała żałobą. Psaltnod. 17. Samuel cbłopiątko uwielmożono jest u pana. 1 Leop. \ Beg. 2, 21. Bóg tak dziś imię twoje uwielraożył, że nie wyjdzie chwała twoja z ust ludzkich. 1 Leop. Jud. 15, 25 Budn Joz.

4, 14. W. Genes. 24, 35. perlierrltdjcit. Wszemi sprawami mamy wielmozyó boga zbawiciela. Modrz. Baz 219.

Wielmożnili pracą swoję znoszeniem ciężaru dnia i upału. Lach. Kaz. 1, 523. (wynosili, cenili wyżej dla znoszenia upału). — Wielmozyć, uwielbiać, wynosić, wysoko chwalić; febr pretfen, Iobpreifctt, ergeben. Arabowie zaczęli wielmożnić dzieła boskie, Lach. Kaz. 2, 7. Uwuel-moione jest aż do niebios miłosierdzie twoje; magnify-

WIE LOBOGI - WIELOCH ETN Y.

WIELOCHWALST. - WIELOKROĆ. 299

“WIELO DOGI

n. p. poganin.

czcze -

WIELOGWIAZD ,

WIELOKĄTNY, a.

Sk. C 2. Jest to wielmożniejszy znak , gniew swój uskromić, a niż wielmożnym księstwom rozkazować. Birk. Kaź-. Ob. II 2. Wielmożnym opowiada dusza moja swego stworzyciela. Groch. W. 19, cf. floss. 6oro.itnHbiu. Dogadza swojej dumie, szukając sławy w tym, żeby go za wielmożnego miano. Gorn. Sen. 25. Chrośc. Job. 37 . (Eccl. c ummin,, MCJOBtKî BHaraaro mina , lociioyiuir, Koaif\[>iii<7>, lic.ihMUffiii, oh. .Wielmożnik » wielmożcaj. Wielmożnie wierzysz , wielmożnie będziesz też uleczony. Bial. Post. 219. (nadzwyczajną mocą). Wielmożny, hojny, wspaniały; Ross. nejiHqecTBeHHHft, fierltcf), Ijerrtfd), prätfy* tig. Wielmożnego jest w jakimkolwiek nakładzie wielmożnie czynić, to jest, według tego, jak przystoi. Petr. Et. 259. Na wielkim urzędzie życie musi być wielmożne i okazałe. Petr. Pol. 178. Król teraz zamek Krakowski wielmożnie ozdabia i odnawia. Petr. Pol. 2, 192. Uydona Kartago, miasto wielmożne założyła. Stryjk 15. Ubogi Fabrycyusz wielmożnych podarków nie chciał brać od króla. Petr. Pol. 427. — Tytuł. Dziś tytuł wielmożnego każdemu urzędnikowi się daje. Kraj. Pod. 113, Boh. urozeny (cf urodzony); Hoss. BbiccoKOÓ;iaropo4HbiM, BbicoKopo4Hbii1, euer (Sbcltt, ®t)ftb®Dlen, ,'podpCîbeln, ftocfp (F/belgcborncn. Piasecki pisze, że tytułu wielmożny , od tronu nikomu z senatorów niedawano, tylko samemu kasztelanowi Krakowskiemu (wielmożny wojewoda Krakowski. Vol. Ley. 2, 655) , później zaś tak wojewodom wszystkim jako i kasztelanom krzesłowym. Nies. 1,249; a tak tytuł wojewodów wszystkich i kasztelanów był wielmożny; kasztelana zaś Krakowskiego i wojewody Wileńskiego, jaśnie wielmożny. Skrzet. Pr. Pol. 1, 140. Wielmożni p. p. senatorowie. Birk. Zamoj. 4; Stryjkowski, nie daje wojewodom innego tytułu, jak tylko, wielmożny. Mon. 67, 460. Wielmożny hetman. Vol. Leg. 7, 464. Tytuł wielmożnego samym tylko służył senatorom ; teraz dano im jaśnie wielmożni, a wielmożnemi urzędników zaczęto nazywać. Mon. 75, 183. Dziś każdemu dziedzicowi dóbr , dają tytuł: jaśnie wielmożny, citer $odjn)0$lfle&ornen, Sfcellftti ; Boh. w/ysoce urozeny; Ross. npeB0cx04iiTeJbHbiH. Nie ma się szlachcianka tak ubierać, jak wielmożna pani. Petr. Et. 67. (jak hrabianka, wojewodzanka ).

Ryb. Gejl. O 2. Eccl. MnoroóoacHMn , cf. bałwochwalny, zabobonny, »telgötterifdj. W1ELOBÓSTWO, a, n., nie wielu bogów , bałwochwalstwo, btc Vielgötterei) ; Ross. MHoroóacie , MHOroóoJKCCTBO ; Eccl. nabmecrBO , eumicTBO. Twoje świętych bożych wzywanie jest wielobóstwo, a ty poganin wielobożca. Smotr. Et. 50. Być w wielobó-stwie, być wielobożca; Eccl. eMBHCTBOBani, Cbm> miio-roóojKHHKOMii, flauwHHKOMt. — WIELOBOŻCA , y, m. , czciciel wielu bogów, bałwochwalca, ber Vielgötter ; Ross. MHoroóomiHKt — WIELOBOC/NY, a , e . — ie ach., math., wiele boków mający, öielfctttg. WIELOBOK, u, ro., figura matematyczna o wielu bokach , eilte oiclfcttige fciflur* eitt Vtelecf, cf. wielokąt. “WIELOCHCIWY, *W1E-LOCHĘTNY, a, e, bardzo chciwy , fefjr gierig,

Nie patrz na niewiastę wielochciwą , abyś nie wpadł w sidła jej. 1 Leop. Syr. 9, 3. Mądry nie puszcza cuglów

wielochętnej woli. Zab. 3, 233. Koss. :WIELOGHWAL-STWO, a, n. ; Eccl. BerexßajibCTBO , ob. Chełpa. Eccl. BeAexBamca, Graec. ptyalavyéaj. WIELOCZYN , u, n., arith. trzecia liczba po rozmnożeniu, productum. Lesk. 2,

7. baS drohtet lit ber ^Multiplication. “W1ELOCZYNNY, a, e, bardzo a znacznie czynny, »ieltljćitig. Jaśnie wielmożnych , znacznie wieloczynnych Radziwiłłów. Jag. Gr. A. W1ELODAWGA, y, m, który wiele daje, ber »tel giebt. Bóg nagradza każdemu według jego czynności, rnałoda-wcy mało daje, a wielodawcy wiele dawa. Gil. Post. 280 b. WIELODZIELNY, a. e, WIELODZ1ELNIE adv.% na wiele części rozdzielony. Cn. Th. 1250. »ieltfjeilig. Baldaszek tego ziela jest wielodzielny. Jundz. 200. Wie-lodzielnie-, plurifarium. Cn. Th. 946. WIELODZIETNY, a, e, dzieci w iele mający, »tel Sîtnber Ijflbenb ; Ross. mho-rona4HbiH Multiparae, wielodzietne osoby. Chmiel. 1 , 682. WIELODZ1URY, a, e, n. p. Wielodziure surmy, multi forae. Zebr. O w. 298. Otw. Ow. 476 , »teHödjerig. WIELOFARBY, a, e, n. p. Wielofarba tęcza. Otw. Ow.

20. »telfärbig. Wielufarbe kwiaty. Petr. Eh. 75. Wielo-farby, wielobarwy; 4'ind. vèlikufarben , pifan , (of. pisany), vprisban , (cf. pręgowaly , cf. pstry): Croat, mno-gofarben ; Ross. MHorouBtrHf.nl. ^ ’W1ELOGAŁĘZI, ia, ie, gałęzisty, cf. rozgałęziony ; Vind. velikuvejast, »ieldftig. WIELO GĘ BY, a, e, n. p. Wielogęba wieść. Zab. 9, 359 Zabi, cf. stugeba, »trimdultg. WIELOGŁOŚNA muzyka. 7V„ ołeljHmmfą/ WIELOGŁOWY, WIELOGŁOWNY, a , e, »telföpftg. Wielogłowa Hydra. Psalmod. 62, A. Kchan.

175. Wielogłowa Hydra, za odcięciem jednej w dziesięć głów odrasta. Mon. 73, 405. Wielogłowny potwor, N. Pani. 14, 263. Horacyusz pospólstwo zowie zwierzęciem wielogłownym. Petr. Pol. 254. Rząd wielogłowny sam siebie osłabia. Nar. Hst. 5, 162. et 5, 282. Minsk. Ryt. 2, 88. WIELOGMACHY n. p. labirynt Otw Ow. 506, »on ütclcn ©entachent. (cf. błedokret). WIELOGRAN, WIELOGRANY, ob. Wielokąt, Wielobok, Wielokątny, Wieloboczny. W1ELOGROCH , a , m. , gatunek grochu okrągłego. Kluk. Roił. 1, 224; od wielkości ziarna rzeczony. Syr. 1050. groch tyczny , ©tabeterbfcn. Wielo-grochowy robak Croat, chürvobob. u, m., znamię niebieskie lakowe, gdzie wiele gwiazd wespołek, a strum. Mącz. baê ©ternbilb. W1ELOJAKI, a, ie, Ursin., sed durum. Cn. Th. 1250. jak rozliczny? jak wieloraki? iloraki ? töte »telerlep ? WIELOJEDCA , y, m., żarłok, eilt Vicleffer. Edones, wielojedcy. Chmiel. 1,685, Croat, mnogojedecz. WIELOKĄT, a, m., figura matematyczna , więcej niż cztery kąty mająca, polygonum. Geom. i, 50. Rog. Doi. 2, 5. Jak. Mat 1,52. Łejk. 16. Klecz. Zdań. 25, eine »ielfetttgc gtgiir ; Ross. MHoroyroab-HHKŁ , ob. Wielobok, wielogran.

— ie adv., »telfettig ; Ross. MHOroyroabHuft ; Vind. vicli-kuvoglast, velikuyoglat ; Dal mnogovaugli ; Croat, mno-govuglaszt. W1ELÓKŁOS1STY, a, e, n. p. Wielokfosista pszenica , której każdy kłos wydaje z siebie kilka innych kłosów. Syr. 927. »ielaljrtger 2Bet$en. WIELOKRE-WNY n, p. koleryczny człowiek. Sienn. 477. krwisty, Wutrrid). WIELOKROĆ razy Marcel przepłaszał Anibala.

dworny. On. Ad. 1213. Wielornownym być, Ross. Be-aeptmub ; Eccl. MHororjiarojŁciBOBaTH. WIELOMOZNY, ob. Wielmożny 1. — WIELONÓG, a, m, $. aj botan. ziele, od wielu odnożek i gałązek nazwane, polycnemum. Syr. 565. $IclfujL eine fflanje. — g. bj Polypus, pław morski, ośmionóg, dit    ©ecpohjp, z wielu nogami, któ-

remi każdą rzecz mocno ujmuje. Olw. (Jiu. 156; (Cam. hobotnćza ; Croat, hobotnicza ; Dal. hobotnicza, ( cf. choboty); Hung, habarnicza ; Bosn. hobotnica). Wielonóg morski jest na kształt pająka murowego o wielkich nogach. Chmiel. 1, 650. Kosz. Lor. 44 b. et 49 b. et 156. — Anat. Narośl w nozdrzach , wielonogiem albo kra-kacica zowia. Perz. Cyr. 2, 185. bel' Dłajeiipotyp. — WIE-LONOGA

Zab. 2 , 582 . WIELOKROTNE adv., Slov. mnoliokrńt; Vind. velikukrat, velikubarti , vclkral, pogostu ; Boss. MHOroKpamo ; Eccl. Müo:fiiii|€t%, Miioraffiyw , mioi \i|in. WIELOKROTNY , a, e, adj. ; Vind. velkukraten , veliku-barten ; Boss. MHOrOKpaTHUtt ; po wiele razy, üielmatjl, tnelmaltltß. Równanie wielokrotne, multiplum. Alg. 116. Jlkość składana , wielokrotna , polynomium. Ustrz. Alg. 7. cl 2, 22. Dzieło wielokrotnych rozmyślań moich. Teat.

26. c, 52. WIELOKSZTAŁTNY, a, e, — ie, adv.) Slov. mnohospusobnÿ; Sorab. I mnobożtawtnewć ; różne kształty mający, melgeftaltct, inclgeftalttg, mm inaitdjcrlep ©eftalt. Arith. Potęgi wielokształtne, multiformes. Sniad Alg. 1,

100. WIELOLETNOŚĆ, raczej W1 EL K O LET N 0 Ś C, ści, a, oppos. małoletność, bte ©n)jŚja|lrigfeit, SJłihibigfett. Sąd opiekuński może odłożyć uznanie wieloletności na dłuższy czas. Gal. Cyw. 1, 104. WIELOLETNY, a, e, 1) lata mający, “wielkoletny, pełnoletny ; grojjjaljitg, mitnbtg. Gal, Cyw. 1, 54. — 2 ) Wielolelny, wielorocwny, cf. podeszły, yieljoljltg ; Boh. mnoholely; Croat, mnogoletni ; (Boss. MHoroaliTCiBOBaTb długo żyć ; Eccl. MHoro.rbrcTBO-lsam Koro, Htejaib 34paßia na MHoraa atra). *‘;,WIELO-LICZNY, a, e, W1ELOLICZN1E adv., mnogi, znacznie liczny, Vind. mnog , velikuteri, velikutiri , feljl jatylietcl). Już wieloliczne wyrzucił pociski. Zab. 16, 327. WIE-LOLUD, ob. Wielkolud. Bul. Ow. 18. ‘WIELOMĘK1E piekło.t Klon. Wor. 37. pełne mąk , quctölemwll. WIE-LOMËZENSTWO, a, n, kiedy żona z wielą mężami żyje. Ostr. Pr. Krym. 1, 211.; 3łtelm«nnerep ( Sorab. 1. mnoho wudahta multinuba). WIELOMODLSTWO, a, n., częste modlenie się, ^StelOcterciJ. Insze jest wielomówstwo, a insze wielomodlstwo. W. Post. Mn. 79. WILLOM OWCA, y, w., świegot, etil $telrcbei, Stfymajjei. Prawdomowca, nietrzeba, aby był wielomowca. Zab. 7, 210. Koss. Bej. Post. N n 6, Mon. 75. 592, cf. siejosłowca. WIELOMOWNOŚĆ , ści, i, WiELOMOWSTWO, a, n., WIELOMÓ-W1ENIE , ia, świegotliwość, gadatliwość ; Boh. mnolio-mluwnost; Sorab. 1. mnohoretżnofcż ; Croat, rechlyivost ; Boss. BcaepiitiiBOCTb, Beaephuie, MHorophuic, Muoroc.iOBie, MHorooaroMHie ; Eccl. tteitcriuiroAamiie , iieaepsYiiif, , bte ^telvebenfictt, @d)iuaf(l;afttgFeit. Opisuje Horacyusz jakiegoś *gwary, na którego napadł , uprzykrzoną i nieustanną wielomowność. Bor. Sat. 119. Długą wielomownością ledwie co małego wyłożyć mogą; słów dosyć mają, rzeczy skąpo. Smalc. 50. Wielomowność i próżnorno-wność owych mistrzów, którzy wiele obiecują, a mało, abo nic nie czynią. Syr. 555. (Croat, Prov. Rechi mnoge ne szu dobre). Z wielomówstwa już im słów i piersi brakło. Ust. Konst. 1 , 152. Mon. 75, 592. Plutaroha xiazki jedne o słuchaniu, a drugie o wielomówieniu. Kosz. Lor. 57 b. WIELOMOWNY, a, e, W1ELOMO-WNIE adv., świegotiiwy, gadatliwy ; Boh, mnohomluwny; Slov. innohomlówm; Sorab. J. mnohorétzné; Croat, re-chlyiv, mnogogovorech ; Bag. mnogogovôrni ; Boss. Be-jtephtHBbiH, MHoroptijHBbiH , MHorocjOBHUH. MHorona-rojiiBbiM ; Eccl. MHoroBimaTeabnbih, tnelrebneritd),

Ijaft. Pęd widomownego języka. Bul. Ow. 180. Niewiasta widomowna. Cn, Ad. 695. Wielomowny, zawsze

i, z., scolopendra, owad [»łaskawy, stawowa-ty, w śmieciach znajdujący się , nóg ma 24, Zool, 113. bei SftelfufS, eine ?(rt Slffel. — W1ELONOGI, a, ie, ytcljüjhg, mullipes , n. p. rak. Cn. Th. 1251, Sorab. 1. mnobono-liaté; Vind. vulikunogen , velikunogat; Croat, mnogonog ; (Bosn. velcnog , vélnog , giganat * olbrzym) ; Eccl. mho-roHOJKHbul. WIELOOKI, a, ie, WiELOOCZNY, a, e; Eccl. MHoroouHTbia ; tuelaugtg. Wielopczne sieci. Zab. 4, 266. Wielooczni cherubinowie. Sk. Zgw. 1, 271. Strach wielooki. Kulig. Ber. 70. (ob. Wielkooki). Trwoga wielooka. Tivard W. I). 2, 199. WIELOOKNY, a, e, wiele okien mający, Melffllfterig. Wielookne spichlerze. Klon. Fl. C 4. 'WIELOPŁODNY, a, e; Bag. velepladan; Eccl. Be-JiHK0in04Hbii1, Grace. peyccXôxccçnoç; wiolorodny, wielce płodny, żyzny, fefjl fnidjtOai. Verb. Eccl. MnoronjKMCTByio, 'wielopłodnym jestem. WIE1.OPOLE, a, n., miasto w województwie Ruskim, gniazdo Wielopolskich. Dykc. Ceogr. 5, 189, eine Stabt im SîeujHfdjeit. — \ Świstacy wiadomi dobrze, gdzie Wielopole, Gdzie jaki zamtuz na Krzywym kole. Zab. 9, 345. Zabi? “WIELOPOMNY, a, c, wielo pamiętający, üielgebeiifeub. Niech cię pan bóg przez wiek wielopomny Chowa w łasce swój świętej. Prot. Jat. A 5. przez długi ciąg. WIELORAKI, a, ie, WIELORAKO adv, niejednaki, lecz w gatunkach rozmaity; tuclerlep, ötclfadj, mannigfaltig ; Boh. et Slov. mnohonâsobnÿ ; Sorab.

1. mnohowaschnowé, mnohoteré ; Sorab. 2. schakoraki, schaki ; Garn. mnogitérn; Vind. mnogotérn , mnogotiren, mnogoteri, nekoteri , enkatiren , velikovifhen , velkevi-flie, velikufhen , velikuforten , mnogovifhen . mnogovifhe, kulikugub , drugolorten , reslozben , reslizhen ; Croat. mnogpfelni ; Boss. MHOroo6apa3nbui, KOJinqecTBeflHU0 ; Eccl. MHOroryóUH. Wielorako sie słowo przyjaciel bierze, Pilch. Sen. list. 1 , 563. Słowo człowiek ma wielorakie znaczenie, ib. — W1ELORAKOŚG, ści, z-., rozmaitość, bte ^ielerle^ett, SDîanutgfalttgfeit, SJtclffl^^eit; Vind. veli-kushnost, velikounost, mnogoternost,    ( mnogoteriti «

wieloraczyć) ; Boss. MHorooópa3ie, Mnorooópa3iiocTb, ko-juraecTBO. WIELORAZ, u, m., Arith. liczba, wyrażająca wiele razy pierwsza w drugiej znajduje się, quoliens, lub wiele razy dzielny mieści w sobie dzielnika. Jak. Mat. 1, 58. Lesk. 2, 8. Solsk. Geom. 5, 80, Ross. ua-CTHoe UHC40. “WIELORAŹNY n. p dom, multiplex. Zebr. Ow. 193. o labiryncie, ob. Wielogmachy, (cf, błędokręt) ; Wieloraźny, multiplex. Urs Or. 184. WIELOROCZNY,

WIELORAKI - W I E L O S I E K.

WIE L O S IŁ - W IE L O W Ł A D N Y.    501

a, e, wieloletni, wiele lat mający, Wiod. yfeljajjrig ; cum inlerogat: wieloroczny? iloroczny? jak wieloroczny? tnie meljäljng. — "Wieloroczny, WIELOROKI, », ie , wiele lat trwały, üteljäljrig, tucie 3afyrc baucntb. Skończyłem dzieło nad stal wielorokie. Petr. Hor. 2, ,1 o. aere pe-rennius

co na Wiele lat trwa.

W1ELORODNY, a, e, żyzny, obfity; Sorab. 1. mnohozplahwné ; Hag. velero-dan, veleplodan, yiel jcugenb, fruchtbar. Tetys wieloro-dna bogini wodna. Klon. Fl. A 3 b. Kwiatki wieloro-dne. Zimor. Siei. 279. WIEL0R0G1, a, ie ; /loss, mho-roporift ; tuelf;örnig. WIELORYB, a, rn. ; Roh. welryb ; Slov. welryb, welriba , cctriba ; Sorab. 1. wobla morska rćba ; Bom. velrib, velorib^ ribba velika, balina, kit; Rag. veglia ribba, kit ; Garn, kitta , balena, fokina ; Vind. kitta, ballena ; Slav, balena morszka velika ribba; Croat, kit, balena; Dal. kit, welika riba morska; Ross. KHTfc, z Greek xijioç-, Lat. cete; Germ. SBaflftfd) ; Talion. vual; Svec. et Dan. hval ; Anglos, hwael ; Angl, whal ; Isl. liwalur ; stare północne bal »wielki, (cf. Lat. balae-na ; (Jraec. qiâlcuva). Wieloryb , ze wszystkich zwierząt najwiekszv, długości niekiedy łokci 50. Zool. 390. Givaqn. 435. Morscy wielorybowie. Groch. W. A 3. Srodzy wielorybowie. Rej. Post. G g 4. lory b na niebie J. Kchan. Dz. 14. WIELORYBI, ia, ie ; Ross. im tob wił ; do wieloryba należący, ffiallftfdj *. Zwierząt ssących siódmy rzęd, jest wielorybi. Zool. 282. Wielorybi plaster. Perz. Cyr. 2, 510. Róg wielorybi, liszbein, oh. Róg. WIELORYBIE, ięcia, n., dem., młode wielorybów, ba3 3itrtge ber SBallftfcfyc. WIELORYBO-ŁÓW, u, m., łowienie wielorybów; Ross. khtoiobb , ber SßaUftfcfpaitg. WIELORYBOŁOWNY, a, e, 'od wielorybo-łowu, 2Ballft[d)fattg$ * ; Ross. khtoæobhmh. *WlELORZAD-NY, a, e, — ie adv., od wielu rządzony; Eccl. mhoto-HauaibHblfi, Graec. nolvagiog, polpcratifd). "WIELORZĄDZ-TWO , a, n., rząd wielu; Ross. MHOronauaaie, MHoroaa-yaJbCTBO, polyarchia, ^olpcratte, ob. Wielowładztwo ; Eccl. MiioroHaaa.ibCTByK), Graec. nolvaoym , muttis impero. WIELORZEDZISTY n. p. jęczmień. Sur. 964. wiele rzędów mający, ylel^eilig. WIELOŚĆ, ści, i., liczność, wielka liczba; Boh. mnohost, mnożestwj ; Vind. mnogost, ve-likuost , velikustnost, velikovnost, velikust, velikota ; Croat, mnogu; Ross. MiiomeciBO, (ob. Mnóstwo, mnogość); bte sSiel^eit, bte stetige. Wielość obywatelów jest szczęściem kraju. Zab. 15, 289. Znalazł jednak nieprzyjaciel w tej niewielości ludzi potężny odpor. Nar. Ust. 5, 443. (w tej małej garści). — §. Wielość, publiczność, publikum, lud, pospólstwo; bte $olf$ntettge, baê Soif, baö ^ubltfltm. Tłumaczone całkowicie kome-dye , rzadko się podobają , bo obce charaktery wielości nie będąc znajome , dla niej smaczne być nie mogą. Teat 24, 84. Czart. WIELOŚCIAN, u, m., Math, polge-drum. Geom 2, 213. ŁeLsk. 2, 483. Jak. Mat. 4, 150. WIELOŚCIENNA figura, więcej niż cztery ściany zawierająca. Solsk. Geom. 16. ein SBtelecf, ob. Wielobok , AVie-lokąt. **WILOSETNY n. p wiek. Hor. 2, 47. Kniaź. tnel fyunbertjäljrig. W1EL0SIEK, u, m, świder do wiercenia armat, o wielu ostrzach. Jak. Art. 5, 111. etrt

3. Astron. Wie-

mmenlmljrer, mit widen fdjarfen (Stfen. WIELOS1Ł, a, ziele, Slosił, Panak', wiele sił znamienitych ma w sobie przeciw rozmaitym chorobom; Lat. panax , ^anciïfraut, $«il»«rj. Syr. 234. et 226. wszyśtkimsił, leczywrzód. — VVIELOSILNY, a, o, przemocny, fcjir ftarf, fraftig. WIELOSKŁADNY, a, e, utelfad) jufmnmcngefejjt; Hoss. MHorocjioacHUH. Kluby wjeloskładne. Jak. Art. 2, 294. Słowa wieloskładne. Klecz. Zdań. 76. *WIELOSŁAWNY; Slov. welesławny augustus; przesławny. W1ELOSŁOWNY, a, e, ob. Wielomowny, tnelmorttg Arith. Ilość jednosło-wna, dwusłowna etc. składająca sie z jednego, dwóch etc. wyrazów ; złożona zaś z wielu wyrazów , których liczba nie jest określona, nazywa się wielosłowna, poli-ponieum. Jak. Mat. 2, 7. "WIELOŚINIEŻNY, a, e, n. p. Wielośnieżna zima , nivosa. Mącz. iuelfdjueetg. "WIELOSTRONNY, a, e; Vind. velikustranski ; [o wielu stronach 2], WIELOSTRUNY, a, e, n. p. Wielostruna lutnia. Groch. W. 452. J. Kchan. Dz. 252. tueljaittg. Wielostruna harfa. J. Kchan. Ps. 43, Hoss. Be.îHKOCTpyHHhiH. "WIE-LOSWORNY, n. p firmament. Kclioia. Roi. 54. wielo-składny , wielozgodny, nici ltnb krmontjcl) jnfammcn gcfefet. WIELOSYLABNY, WIELOZGŁOŚKOWY, a, e, z wielu sylab, cf. wieloskładny; Vina, velikufilben , velikufilbast. ‘WIELOSZTUK, a i wielosztukami. Pam. 85, 4, 230, groupes, grupami. WIELOSZCZEPNY , a, e — ie ado.-^ Sc.rab. 1. mnoho-rozeżepene multifidus; tuclfpnlttg. W1ELOTYLI, a, WIELOTYLKI, a, ie ? quotoplus ? mie ytd größer ? mie Diel tneôr? Wielotyli, albo wielotylki ? 1}.. Tyledwójny, tvletrôjny, tyle>otny , tel dwójnasobny i t. d. Cn. Th. 4250. WIELOUMIÊJETNY, a, e; velkoviedezh ; Hag. mnogoznan ; tuelmtjfenb. WIELOU-MIEJĘTNOŚG , ści , i. ; Vind. velikosnanost, velikovie-dnost, velikoviedezhnost ; $telmiffem). Tr. ‘WIELOWART, a, e, wielkiej wartości; Vind. velikuvelajozhi, Subst.\e-likuvelajozhnost. WIELOWAŻNY, a , e, — ie adv. , przeważny phys. et moral., »ielmtegenb, mistig, oicl ©erntet kkîtb. Tamten orłem czy złotem pierś zawalał runem, Ów krzesło wieloważnym napełnił kałdunem. Nar. Uz.

133. Zęby ukarani byli i poprawili się w tak wielo-ważnej materyi. Mon. 75, 376. Pan przemieni sprawy moje Na wieloważne , panno , słowa twoje. Mlask. Ilytr. 1.133. WIELOWEGIEŁ , ob. Wielokąt. ‘WIELO WÊ-GIELNIA, i, i , polygon. Chmiel. 1, 234. WIELOWĘ-ZŁE sidło. Klon. Wor. 2. wieloocze, tńelfnoltg, i)iel* äugig. "WIELWŁAD, a, m. , możnowładzca , arystokrat, oligarcha, dit mitperrfcl;cnber Slnftocrat. Płynie męstwo zdrój z ciebie Kraku wieczny, Żeś tron ojczyzny uczynił bezpieczny, Od wielowładów bardzo roztargniony, i utra-piony. Petr. Hor. C b. (od 12 wojewodów). WIELO-WŁADNOŚC, ści, z., wielmożność , wielka moc; grofSe ©emalt, SJtelgemalt, Übermacht. Mężne prawice państwom Babilonu wzrost dały; te Perskiego wielowładność tronu stanowiły. Zab. 10, 44. Kots. WIELO WŁADNY, ‘WIELKO WŁADNY, a, e, W1EL0WŁADNIE adv.- Sorab. i. mnohozamożne ; wielmożny, wiele mogący, możnowła-dny , multipotens ; öidgemaltig, oidbc(ier|d;enb, tnelmaUettb,

■m.,

m. , n. p Ulica ozdobiona wazonami

Vind. velikovieden , •

ŹYTNYM czasem stał dąb utwie.rdzony ; annoso t rohore. Zebr. Oiv. 212. bardzo starożytny, uralt. WiELOŻYWNA ziemia. ,J. Kchan. Dz. 51. wielu żywiąca, yiel ndljreub. WIELOZYZNY, a, e, n. p. Wieloźyzna Cerero, zdarz aby to było plenne zboże , aby się do gumna zwoziło. Simon. Siei. 50. w żyzność wielmożna, tuelfrucfytenb, grudjtbarfeit gebeub. WIELUCZKI, WIELICZKI, a, ie, bardzo liczny, wielkuchny intensiv.; feljr jarret#, ftarf, groß. Cum negalione. Wielekroć niewićluczka trzoda jest ludu bożego, a ludu ''niezbożnego bardzo wielka. Sekl, 52. Tatarowie niewieluczką liczbą naszych postrzegłszy, serca zawzięli. Krom. 589. Kupido, chłopiąteczko z łuczkiem niewieliczkie. Zimor. Siei. 164, [ob. Wieliki 2], W1E-LUEARBY etc. , oh. Wielofarby.

mńd?tig. Bóg skoro palcem wielowładnym kinie , W proch zniknąć przyjdzie światowej machinie. Chrośc. Job. 96. Aniolorn dał moc wielowładną, do wszech spraw sposobną Odym. Sw. A 5. Życzę , abyś nad sobą był wielowładnym panem. Pilch. Sen. list. 1 , 265. Wszystko może miłość wielowładna. Teat. 51, 5. Cesarz, wielkowładny monarcha. Arom. 171. Władysław miał wszystkie przymioty, które wielowładnym monarchom przystoją ; quae maxi-mos principes decent, ib. 568. Teraz chcę śpiewać rym wiolowładnemu W półnoenyeh krajach monarsze Polskiemu. Crock. W. 452. Rządził Leszkiem Żyro wielo-wlatinie , jako opiekun. Nar. Hst. 4, 65. Niech rozrządza wielowładnie życiem i majątkiem moim. Teat. 14, 68. Bóg nas w' ostatniej toni, Wielowładnie broni. Zab. 16,

504. WIELO WŁADZT WO, a, n., Graec. i zzolvx^mla, WIEM, ob. Wiedzieć.

forma reipublicae, in qua mulli dominantur. Cn. Tb. 1251, WIEŃCEHZ, ob. Więcierz. WIEŃCODAWCA, y, m. ; Eccl. ob. Wielorządztwo , 33tell)ercfd)aft, ob. Arystokracya , Mo-    BtHueAaTeat; ber Śłranjgeber. *W1EŃC0N0ŚNY, a, e ; Hoss.

żnowładzłwo. WIELO WŁOS, ziele, ob. Włoski panny    B’feHU.eHOCHbifi ; fraujtragenb. ’WIEŃCONOSZEC, szca, m.;

Maryi. WIELOWŁOSY, a, e, ob. Włosisty; Croat, mnogo-    floss. Bttütoceiyb ; ber Słran3trager.‘WIEŃCONOSZENIE, ia ,

laszaszt; Eccl. MHOimiacMH, tńelbaarig. WIELO WRÓT, u,    n. ; Eccl. BtHneHoineHie ; bag Sîranjtragen. WIEŃCOWY, a, .

m. , vibraüo. Jak. Mat. 4,28. wahanie się, ber (Erfcfoutterung,    e ; Sorab. 1. wenczownc; do wieńca należący, wianeczny;

(Erhebung , bag Sehen, bte ©djnttngung. WIELOWROTNY    Słranj *, ©traug*. Wieńcowe albo wianecznp zioła. Cn. Th.

n.    p. ruch, niby to wyskakujący i nazad powracający Jak.    1251. — Anat. Szew wieńcowy na czaszce głównej, sty-

Mat. 4, 27. ruch wahania, motus osńllationis, Jtttewbe    kający się ze szwem strzalistym. Perz. Cyr. 2, 154.

Bewegung. — WIELO WTÓR, wielowtóra, wielowtóre? WIEŃCZĄC sobie żonę cz. niedok., uwieńczyć dok., pra-

jak wielą drugimi? felbft mit tote ötelett ItOćO ? mit U)ie wnemi zrękowinami pojmować; (R ag. vjencjatti rnatri-

ftarfer ^Begleitung? Wielowtór-eś, wiele masz z sobą?

Samowlôrv, samotrzeci, samoezwart, felbattber, felb* britte etc. Cm Th. 1251. Wlod. "W1ELOŻADNY, a, e, •— ie adv. , wielocheiwy, tuelgtertg, unerfättltd). Kto wie-lożądnej kalecie dogodzi, kto ją nasyci? Groch. W. 558. Ludziom wielożadnym wiele nie dostawa. Hor. 2, 114. J. Kchan. Dz. 23. — WIELOŻENIEC, ńca, m., *W1E-LOZON, a, m., mąż wielu żon, etn $teltt)etber, ber tttel)■■ rere SBetbcr Intt, polygamus. Cn. Th. 1251. Nowochrzcze-niec, wielożon, trójbożanin. obrzezaniec. Hrbst. Nauk. M 3. et L 2. WIELOŻENNY, a, e, wiele żon mający, ïueltimberifcb; Sorab. 1. mnohożenitó; Eccl. MHOrOHteiJHbiH; Ross. MHOroópamibiM. Wielożenny nieprawnie, jest ten, który ma razem wiele żon. Petr. Pol. 149.— $. Botan: Rośliny wielożenne, poligamae, które mają na jednejże łodydze kwiaty dwupłciowe. Rot. Nar. 160. WIELO-ŻEŃSTWO, a, n. , polygamia. Mon. 75, 592, mnogosbenitva , velikushenia ; Ross. MHoroateitCTBO, mho-roópame , MHoroópatHOCTb, bte Stelnmberety. Wielożeń-stwo nieprawne , gdy kto razem wiele żon ma : gdy kto dwie albo trzy żony, jedne po śmierci drugiej pojmie, takie wielożeństwo pozwolone jest. Petr. Pol. 149.— WIELOZGODNY, a, e, n. p. Wielozgodne śpiewanie. Zab. 10, 205. Zabi, harmoniczne, harmonijne, Itarmonifcb, ob. Wieloskładny, Wielosworny. WIELOZNACZNY, n. p. wyraz, który do znaczenia kilku różnych rzeczy użyty byw>a, n. p. głowa na karku, głowa cukru, głowa senatu. Kpcz. Gr. 3, p. 5. melbebeuteub, mel;r= bebeutenb, oon mehreren Sebeutungen ; (oppos. jednoznaczny); Vind. velikupomeneozhen ; Eccl. Mnoro3H3MeHa-TeJbHblH, KOTOpofi HMteTŁ MHOrifl 3Ha<teHW. — ‘WIELO-

ma-

monio eon jüngere-, Croat, vuchati, vuchanye ■« ślub; Rosn. vinejatti matrimbnio conjungere, vincjaüise, priseghnuti cupulari in matrimonio, vinejanie, vienejanje, copulaiio matrimonii ; Ross. oÓBłłmiaTb kopulować, OTßtHnaTb , ślub zakończyć, pa3BtHqaTb, pa3B'bqnBaTŁ rozwieść małżeństwo ; Eccl. iiepeBtfmHTH powtórzyć ślub małżeński , jak niektórzy odszczepieńcy czynią), burd) Serlobtttß ebe= ließen. Po wieńczaniu i ślubie. Stat. Lit. 86. Po uwieńczeniu lat sześć, jedne tylko córkę Elżbietę spłodził. Sieb. 181. 'WIEŃCZALNY, a, e, n. p. Wieńczalna żoną, zrękowana, prawna; eine eheliche, angelobte, ange» traute, rechtmäßige §rau. Ktoby dzieci nie z wieńczalna i nie ślubną żoną miał; chociażby je potym pojął, bękartami mają być rozumiane. Stat. Lit. 86. WJEŃĆZARKA, i, z., kobieta co wieńce wije lub przedaje ; Croat, venchari-cza, bie Słrcmjebinbertnn, ©triüuferbtnbertnn. Ziele zajęczy Vind. czek służy ku wieńcom, jako też wieńczarki z niego czynią w Krakowie wieńce. Grzej. 27. et 67. WIEŃCZARZ , a ,

m., ber ©traugminber. Cn. Th. 1251, Croat, venchar; lecz Eccl. BtHueAtjiaTejb, B-fermaiejb. WIEŃCZYĆ, *WIEŃ-COWAĆ, cz. niedok., uwieńczyć dok., uwieńczać, wieńcem obwodzić otaczać, ozdabiać; Vind. vienzbati,- fcronati, po-venzati, obvenzati, pokrienzati, obkrienzati ; Croat, vencham; Rag. vjencjatti ; Ross. BtmiaTb , yB-kmiaTb , yBtHUHBaro , mit einem $ran$ umgeben, umMujen, befransen jor. et. tr. Uwieczony laurem. Pilch. Sali. 275, Croat, venzuvân. Kto czerpa wodę, zrzódło zawsze uwieńczać powinien. Mon. 65, 100. Pierścieniu, co masz wieńczyć palce pani w koło. Hul. Ow. 45. Na osła go wsadzili i jelitami wieńeowali, jako cesarza, żarty czyniąc. Sk. Dz. 613. (koronowali). Miłość nasza w tych dniach uwieńczona

miejski, civilis, murowy muralis , obozowy castrehsis , wałowy valaris, tryumfowy, zwycięzki triumphalis. Warg. Wal. 00. Budn. Apoplit. 87. — Aliter: Sturmowy wieniec, kiszka smoła oblana, ogniową zaprawą napełniona. Jak. Art. 5, 519. Papr. \F. 1, 274. Archet. 5, 46. ^tedjfranj. — Wieniec na wino, (cf. wiecha); eilt SBeitt» frans, 2ßetitjetd)eit ber 28cinfd)eiifer. Wieniec na wino, wiechę na piwo, krzyż na rniód wieszają. Pot. Jow. 2, Gdzie wino dobre . wieszać nie potrzeba wieńca , Gdzie panna gładka, raić nic po tym młodzieńca. Kchow.

Er. 107. (cnota sama się chwali). — Aslron. Wieniec na niebie, eilt @terilluib. Przy boku 'klęcznia, dziewięcią gwiazd wity Kwitnie cny Aryadny wieniec znakomity.

,/. Kchan. Dz. 5. — Quoad rotund. Wieniec = koło, SreiS, (Jtrfel, Jlranj. Równinę wysokie bardzo góry otaczają, jak wieniec do koła. Mon. 70, 816. W wieńcu niemasz początku ani końca, jeno tam, gdzie go sobie kto naznaczy. Sk. Kaz. 507. Rozstawiwszy naokoło hufce , wieńcem zamek opasał. Nar. Hst. 2 , 407. Zewsząd mię wieńcem otoczyli. Past. Fid. 126. Głód był wielki, gdyż wieńcem obozy nasze nieprzyjaciel otoczył. Birk. Podz.

10. — Wfeniec koło gęby armaty. Ayu. Mskr. kraniec, •Reif, $ranj. Flisi wieniec robią z cbróstu , który kładzie się na dołki, kiedy pojazda wytrze*, burtę. Magier Mskr. krążek, krąg, îïïctfeitfdjdbe. Wieńce wdziewają także ilisi ze sznurów na sochy przy obcejach. Magier. Mskr. 0tncf= fdjeiüen, ©tritfteHer. * WTENNY, W1 ANNY, WIANO WY, a, e; Boh. w’ënni, wennj : Eccl. bFhobhuh ; do wieńca należący, bte tüctn’oeiigabe über beu 50îa(ilfcha| , bad ©egen* s)ermftd)füiß betreffcitb ; (Eccl Bino^airuö, npHAnuutt dolctus). Kiedy kto chciał pani wiennej skazić jej wiano.... Sax. Tyl. 64. O pani wiennej. Tarn. Ust. 105. Wienna pani, quae dotalilium exigendi jus habet ex bonis, quae a spoilso dono conjugii aceepit. Sarn. bte eilt ©egen* iiermddjtmp l)at. Gdy pani wienna, będąc wdową, idzie za inszego męża, tedy "bliższy onego imienia, które _ dzierżała w wienie , mogą ją pozwać do sądu ziemskiego. 7arn. Ust. 104. Wdowa mając wienna oprawę na dobrach męża swego, bliższa jest otrzymać wiano swe, przed inszemi wszystkiemi długi, które się po namie-nieńiu wiana stały. Szczerb. Sax. 465. Kiedy mąż mamieni wienna sumę ‘żenić swej pćzed świadkami, tedy żona wiana sw'ego przysięgą dochodzić może. Szczerb. Sax. 465. Wienna posesya. ib. 58. Wienne używanie dóbr. ibj 24. et 258.

Deriv. sub verbo: Wic.

zostanie. Teat. 29, 17. (do skutku przywiedziona). Wieńczyć się, Eccl. BtimaBanica, Btneut na r.iaBy iiaAiBaTb.

W1EŃCZYNY plur. 1) zrękowiny , zmówiny. 'Tr. bad {Ö&niß. — 2) Wieńczyny, ob. Okrężne, obżynki, wyżynki. WIEŃCZY STY, a, e, do wieńców służący, wia-neczny, od wieńca, SîrcïHg *. Rozmaryn wieńczysty, z którego wieńce wiją. Syr. 1 08. Bachus bluszczem t»to-czon wieńczystym. Ustrz. Klaud. 8. ‘WIENEK * pomiotło.

51.

Oudz. 51, [ob. Winnik 2]. WIENIAWA, herb; żubrza głowa, przez nozdrza wić. Kurop. 5, 55, eût geroiffed 2Bap= pen. WIENIEC, ńca, ni. ; Boh. et Slov. wenec; Sorab.

!. wićnz , wieńcz, wéncz , weocżk ; Sorub. 2. wénnk ;

Garn. vienaz, venèza , splétnik, (cf, splotj ; Vind. vie-nez, venaz , vicnzhizh , krienz, kranzl , krienzhizh, krona, fhapel; Croat, venecz, venchècz ; Dal. venacz ;

Bay. vjênaz , kitla (cf. kita), vjencjaz; Bosn. vjenaç, vi-naç, vinejaç, krunna od çvitja.; Boss. BtHem,, BtmiHKi ; wieniec, uwity z kwiatów, etc., wianek; ein Hraitj,

SlUKtenfmttJ, grudjtfratlj K. 1 wieniec piękniejszy jest kiedy przeplatany. Simon. Siei. 102. Ratował ich, i stawał im, jako mówicie, za różowy wieniec, bo modlitwą , jako kwiatem najwonniejszym ubłagał boga. Birk.

Zyg. 47, (ob. Różany, ob. Wianek) Na weselu wieniec pannie młodej oddawano. Mon. 7 Î , 420. ^poebjetłfraiij,

3unferfran$; ztąd: Wieniec * symbol panieństwa; Croat. parta, lMitjd;en, 3itmjferfd)aft. Za wieńcem dają wiano.

Zimor. Siei. 505. Wdowa niemająca posagu, równą część ma z dziećmi, a wieńca opłaconego już nie ma. Czack.

me wannowa-

W I Ë Ń C Z Y N Y - W I E N 1 E C.

WIEN N Y - W I E P R Z.

303

Br. 2 , 9. Kiedy mąż po weselu umrze, wszy żonie nic; co jej za wieniec dać mają.... Tarn.

Ust. 99. W wieńcu umarła. Tr. (prawicą), Przychodzi winszować zamiany wieńców starym obyczajem. Tręh.

S. M. 55. Miewał dowcip wieniec swój przed laty. Miask.

Byt. 5. ( sadzono się na końcepta z okoliczności oddawania wieńca). — Słomiany wieniec, obelżywy, symbol utraconego prawictwa; ©trojjfranj, ëçut&ol ber verlornen 3tmgferfdjaft. Munsztułuk mu obieca Merope za koszt na wieniec ze słomy uwitv. Boi. Syl. 521. Nie ujdzie słomianego wieńca. Bot. Ary. 4.54. — Grochowy wieniec,

n. p, Bardzo się boje żebyś Wac Pan z grochowym wieńcem nie został się. Teat. 1, 201. (żebyś z kwitkiem nie poszedł, baß bit 'îudjt ben Sorb bcfommft, cf. na koszu zostać), Jak powróci, pójdzie z grochowym wieńcem, teal.

21. c, 48. — Lato, kłosiany wieniec na głowie nosi.

Olw. Ow. 49. symbol żyzności, żniwa; ztąd: Ceres w kłosianym wieńcu. Pot. Arg. 144. 5l^rcnfranj, iyrncl)tftcntj.

Wieniec kłosiany żyzność znaczy; tego więc używają WIEPRZ, a, m. ; ßoh. wepf; Slov. rezani braw, kanoe ; żeńcy, zebrawszy z pola. Petr. Hor. 2, R 5 b. Olw. Ow.    Hung, kan ; Sorab. 1. khnucż; Sorab. 2. patsch: Garn.

49. Dziś zakończywszy żniwo, gromada z wieńcem do    preshizh, (cf. prosię); Vina, kestreim, neresiz; Croat.

mnie przyjdzie. Kras' Bod. 1 ,' 228. ©rnbtefraitj. —    praszecz, kernyak, prasecz zkoplyen, bule; Dal. vepar

Wieniec poczesny , poetów, tryumfatorów; Cśljrenfrait},    aper ; Bosn. vepar, divji prasac, krrimak, prasaę, prase;

©tegegfrailâ. Laurowy wieniec. Jabl. Buk. U 3 (cf. wa-    Rag prâssaz, prâsaz, kermak, xijrnik (cf. żer), seko-

wrzyny), VVawrzynowy otaczał wieniec ‘pisorymskie skro-    paz (ob. Skop), (vepar aper)-. Slav, kermak; Eccl. oeripb

nie. Żab. 12, 17. Tryumfów nie odprawowano bez.wień-    aomobmh , (ßenpb ahhui) ; Ross. Benpi; — 1) dzik, (cf.

ców wawrzynowych. Olw. Ow. 52. Wieniec żołnierski    Germ, fêber; Bat. aper). Wieprz, Świnia, osobliwie sa-

albo wojenny u Rzymian był rozmaity : ‘obegnańczy czyli    mieć trzebiony; ettt m&ttnlłĄc«, befonberä öCrf^nilteRC«

odsieczny, obsidionalis, obywatelski czyli towarzyski,    Soweit!, eilt Sorg, gafclberg. Świnia samica ; kiernoz

304

W I E P R Z A R Z - WIERA.

WIERAĆ - WIERCIEĆ.

chmura, iż się srogiego gromu'nadziewamy, toż dopiero narzekamy, mówiąc, iź to juz nie darmo, wiere będzie coś złego. Rej. Rost. S 5 b. Wysoki a wiere królewski duch był Leszka , który wolał monarchią niź Gaworka stracić. Krom. 213; (vere). Wierę odrzucać trudno tak grzecznego. Past. Fid. 103. Lepiej miłości wiere nie próbować, Niź skosztowawszy, suszyć się i psować. Past. Fid. 122. Wiereć mi się tez gra uprzykrzyła, ib. 133. Młynarzu ! są tu ryby ? Są , panie mój ! A. Wieręć nie wiem, by były! JA. Wieręć nie wiem, panie mój ! Rys. Ad. 38. (a biało? biało; a czarno? czarno)! Wiera • tak, (gniewając się), takli to! a tak to! traun! alfo ! jo! Wierę! niecnoto, teraz pochlebujesz, Teraz mię chytra wdzięcznym tytułujesz, nawet, fpgar. Wszyscy co nową ewanielię przynoszą, by teź wierę i aniołowie byli, są zwodnicy. W. Post. W, o, 194. «Łaska boska pokutującym obiecana, by teź wiere mieli na sobie grzechy wszystkiego świata. W. Post. W. 281. WIERAĆ się rec. niedoli.’ Soh. werowati se ; często potwierdzając wiera powtarzać, oft fagcn : tttabrltd)! bet) meiner ïreu! Nie wieraj się, wierzęć; ne jures , satis credo. Macz. «Łakomy wiera sie częstokroć albo przysięga, Rrbst. Nauk. 1,5 b.

Pochodź, pod słowem: Wiara.

samiec cały, (cf. kierda , knur, cf. chuj), wieprz, pokładany. Kluk. Zw. 1 , 284. Prosięta przez trzebienie z kiernozów stają się wieprzami. Cresc. 567. Koń spasły, wieprz karmny. Zab.~ 15, 411. Wieprz dziki, ob.

Dzik. — Pożytki z ukarmionych wieprzów, mięso, sło-« nina , szynki, kiełbasy, kiszki, kompie, schaby. Ład. II.

N. 185. Leży on jak wieprz w karmniku. Rej. Zw 36.

(do niczego, tylko się tuczyć). Wieprzów karmienie ; Eccl.

Benpemmuiie, BenpenacoMCTBO, porculatio. Gn. Th. 1252.

Wieprzów karmiciel, ‘wieprzopas ; Eccl. BenpenacL,

Benpapoj ; * WIEPRZARZ, a, m., handlarz wieprzami, ber ©cjtmemmnfter, ©cfnuetncfiihibler ; świniopas, ©djnmnc»

Iwtfjer. Z żywego wieprza żadnej pan nie ma korzyści.

Zab. 15, 410. (bogacz i ślinią, po śmierci zwierzyna).

August cesarz wolał u Heroda być wieprzem, niźli synem.

Biał. Post. 123. Jak plugawe wieprze imano pijanych po karczmach i ulicach. Tward. WŁ 143. Eccl. BenpcTByio,

CBimm 00406110 5KHBJ, Graec. av('co. Wieprz, cf. szcze-cisty kwiczoł. Mon. 69, 606. Wieprze, świnie, trzoda Boh. cćrny dobytek, weprowy dobytek Wieprz, rzeka w Polszczę. Wyrw. Geogr. 21 , ein $luj5 in Çolon. WIEPRZAK , a, m , WIEPRZEK, przka WIEPRZASZEK, szka, to., dem.; Boh. weprik; Bosn. et Rag. prasccicch, ob. Prosiak, prośniak, (Rag. ve-pricch * mały dzik, warchlak); Eccl. CBHweHOKt, nopo- *WJERCIAD«ŁO , ob. Zwierciadło.

ceitOKTi ; (Ross. BenpouL , BenpmiHm'B * warchlak) ; ein fun* WIERGIEĆ, wierciał, wierci cz. niedoli., uwiercieć, zwier-

cięć niedoli.-, Boh. wrtati, wrtiti, brtiti, (brt locus in arboribus silvestribus natura vel arte factus, ob. Barć) ; Slov. wrtam ; Sorab. 1. wercżu circumago ; Garn. sver-tat, vertam » wiercę, (vertim * kręcę, cf. Lat. vertebra); Vind. vertati, svertat, ( vertiti « kręcić, toczyć); Craat. vertati, vertam, vertanve , (vert, vertlenka foramen, vertiti * kręcić), dubzti, dubem, (cf. dub’); Bosn. vrititi, (svrridao , sverdao , sverdlicch , svrridlicch ; Slav. svêrdao); Rag. varttillo, provàrt (świder), varljetti ; Dal. vartiti ; Ross. CBepamb, CBep.no, (cBepHyTb, Beprfcrb, CBep-TbiBaTb kręcić), óypaBirrb, (Beprjio, CBepao, 6ypaBt, CBep-Ąein, ; Eccl. CBep4e;rE, CBep4.r0, BepTii.ibite świder) ; cf. Lat. foro ; Hung, furom, furok; (cf. noslr. wartać , wracać', wrócić, cf. Lat. verto , versi) ; — wiercieć, świdrem obracając dziurawić, świdrować, cf. berow-ać^ Germ, bofiren, ein ßod) bohren ; (Graec. nsoàv ; Arab, berren ; Hebr. baar). Szczepienie wina w brzost , zwierciawszy go berarkiem aż do drżenia, nie prosto ale pochyło, Cresc. 150. Jak ambrę uwiercić, jak kto z niej gałki albo pacierze chce toczyć. Sleszk. Red. 242. — Anat. Wiercenie , trepana-tio, przedziurawienie czaszki świdrem. Perz. Cyr. 2, 294. — Aliter: Wiercieć co w donicy » rozcierać, mft ber ^eibefdule etmcrë reiben, verreiben. Zioła te pospołu w donicy wierć. Biel. S. N. 57. •— Fig. Obmowcy sławę cudzą jako czerw«' wiercą i' dziurawią. Birk. Chodk. 20. (uwłaczają jej). — Aliter: Złość, którąm broiła, su-mnienie mi wierci. Papr.'Koł. F b. (gryzie, fie bet$f nagt baê ©emiffett). — §. Transi. Wiercieć co, albo czym * obracać czym, etiMä l)ennn brefien, frfjutteln, fcfymenfen, fdfttmngeu. Wierceniem głowy na co nie pozwalać. Eraz. Ob. G 3. Koń ten zdaje się coś 'chodziwego, i ogonem

Pas>. Fid. 103! — g. Wierę .

2) Geogr.

TO. .

ger 3)org. W spiżarni jego ledwie chudą zobaczy z wieprzaka łopatkę. Zab. 11, 191. Porcellus , prosiątko, wie-przaszek. Macz. Jęczmień wieprze tuczy, prosięta też bez rzezania wieprzkami czyni. Syr. 969.

KSZTAŁTY, a, e, na kształt wieprza; Eccl. BenpeBH-4HHH, Graec. yoigoeidyg, borggeftaltet, tnie ein ©cimtetn. WIEPRZOWINA, y, i.\ Boh. wepfowina ; Vind. fvinina, fvinske mefsu , fvinsku ; Croat, szlaninzko mészo, (cf. słonina); Bosn. prasccjevina, svignina , meso prasccje; (Ross. BenpriHa = dziczyna) ; wieprzowe mięso, świnina, ©Jttneiuefleifd). I żydzi i Turcy niektórzy tak dobrze jedzą wieprzowinę jakoby flis na szkucie. Haur. Sk. 59. Cielęcina u nich tak jest tłusta jak wieprzowina. Ram. 84, 889. Wieprzowina w occie z czosnkiem gotowana Ross. óyJKenima. WIEPRZOWY, a, e; Boh. weprowy; do wieprza należący, ©cbtuetlte *, (Ebef*, 23org *. Wieprzowy, swojskiego wieprza, świni. Cn. Th. 1252. Wieprzowy, dzikiego wieprza, dziczy, Bosn. veparni; Rag. veparski aprinus’: Ross. Benpiii, BenpeBbifi, BenpttHbiil ; SBtlbfduuetn *. — §. Botan. Wieprzowy albo świni Chleb, Gdula ziemna, świni Orzech, panis porcinus, ©aubrot. Syr. 622. WIEPZYN1EC , ńca, to., świni chlew, świnnik. Cn. Th. 1252, Eccl. Benpepiw, ber ©dpimneftall, ©atts ftall. — \. Botan. Wieprzyniec, Gorzysz, świni Kopr, Świnia Wesz, siarkowy Korzeń, jeleni Korzeń, sarni Korzeń, peucedanum, liście ma przy samej ziemi szczecia-ste, jako szczeciny w-ieprzowe, ©aufettdjcl, £>aarftrang. Syr. 195. Kluk. Dykc. 2, 173, Bosn.

WIERA , WIERĘ ; ( Boh. wëru ; Slov. weru , ba went, weru tak; Sorab. 1. weru, zawestże zaiste); prawdziwie, iście, zaiste; ttnrfltd), tüaljrltd), traun, fürtuafir. Gdy się *za-

'WIEPRZO-

moracina.

wierci. Alb. na Woj. 12. (kręci, macha). To ciska zadem, to ogonem wierci. Pot. Jow. 2, 22. Chłop ręce łamie, próżno piętą wierci, myśli, ucieknę, ale znowu rzecze: a któż przed smokiem skrzydlatym uciecze? Jabi. Ez. 28. ( kręci się zatrwożony ). Dworzanin twój modny, piętą przed tobą i za tobą wierci. Mon. 69, 603. wiercipiętkuje , nadskakuje; auffpriltgen, aufpaffcn , gefdjafttg tłum urn jetnanben Ijmim; ( Vind. pohaikuvaü, manzigojati ; Ross. KyóapHTb, Topim. Bt npHxoweä, cf. progi wycierać). — §. Recipr. Wiercieć się, obracać się, kręcić się, fid) Rentra bre^en; Boh. wertnauti se. Padnie tocząc krew' z siebie , a krwawą kąsając Ziemię, w swej się własnej krwd wierci umierając. A. Kchan. 326. (wala się, er wälit jtdji in feinem SSIutc 1/erum). Straszno na tę twarz patrzeć, gdy one zapalone oczy we łbie wiercić się będą, jako u szalonego. Weresz. Reg. 126. Wiercące się oczy, i tam i sam się miecące, emis-sit'd oculi. Mącz. — Wiercić się, uwijać się, kręcić się,

(biada temu domowi, gdzie krowa dobodzie wołowi).— §*. Ciskałem wiercimakiem, strzelałem i z kuszy. Mat. z Pod. A 2. kamieniem lub też palicą. ? WIERCIP1ĘTA, y, w., WIERCIP1ĘTKA, i, m., dem., fireyk, krzątający się nie potrzebnie, nadskakiwacz, uwijający się bez celu; Boh. stupka, (ob. Stopka) ; Carn. postopazh , ( cf. postąpić); Ross. MOTjuiKa, (cf. motck , motowidło); ein ipafen* fuß, 8uftfprtnger, gefd)äf!tger üïïüfftggânger. Panowie młodzi swawolni wiercipiętkowie smagli. Gomp. Med. 410. Tłum się w około uwija wiercipiętów pustych, Ci mają cały zaszczyt z historyjek tłustych. Weg. List. 18. Mon. 75, 592. Co to za zbytek trzymać darmostojów, wiercipięt-ków, kręciwąsów , darmojedów, moczymordów'. Mon. 71, 483. Z mego Filonka hoży wiercipiętka. Teat. 54. b, 63. Dziwne na świecie widziałem odmiany, starzec poważny stawał sie wiercipieta etc. Zab. 7, 171. Nie słuchaj tego wiercipiętki. Teat. 28. b, 26. WIERCIPIĘTKOWAĆ, ob. piętą wiercieć.

krzątać się; fid) ßerurn tummeln, ftd) breßen, tummeln, wiercipiętów należący , £afenfuß*, ßuftfpringer*, SBinbbeu* Lata z kąta do kąta, wierci się i kręci. Nieme. P. P. 4. tel*. Fizyka wiercipiętkowska. Mon. 69, 668.

Kiedy już u nas gore, tuż się dopiero wiercimy a za- WIERDUNK , ob. Wiardynk. biegać chcemy. Rej. Zw. 134. Gdy się 'zachmura , toż WIERĘ, ob. Wiera, dopiero narzekamy, toż się dopiero wiercimy, mówiąc: iż to już nie darmo , 'wierę będzie coś złego. Rej. Post.

S 5 b. Gdy trzeba żołnierzom zapłacić, wszyscy się wiercimy , zkądby kopy dostać. Star. Ref. 57. Wierciał się^król czeski w ścisłości wielkiej dla rozruchów domowych; versabatur in magnis angustiis. Krom. 737.

Gdy słyszał to oskarżenie, zaczął się wiercić i do ludu odzywać. Biel. 503. Wiercieli się tu mądrzy, ni na haku.

Wad. Dan. 30. Myślą się i tam i sam szybką wierci.

Wad. Dan. 252. Więc się wiercą , wdęc się skubią około ‘liczby, około regestrów, nie wiedząc jak mają co czynić. 6'licz. Wych. J 4. Jak ma niebezpieczeństwa ujść, umysłem się wierci, ib. 8. — Simil. Wiercą mu się łzy z oczu. Rej. Wiz. 185. (kręcą mu się łzy w oczach , bie grünen treten ißm in bie Gingen). Wierci się co przed oczami « snuje się, miga się, e£ fdUPebt por ben 5Iugen. Nie dba on nic o cnotę, nie lęka się śmierci , Choć się ta ustawicznie przed oczyma wierci. Rej.

Wiz. 86. — Wierci się w głowie * kręci się, ćmi się, przewraca się głowa; e§ ge^t einem tm Sïopfe Ijerunt/ber $opf mirt) ißm fd)n)inbltdj. Dziw-nie się wszystko wierci w tej tam głowie , Poznać to z postawy, poznać i po mowie. Rej. Wiz. 89. Rozumu wszem nie staje, mózg^ się w głowach wierci ; deficit ars , animique cadunt. Zebr.

Ow. 281. *WIERCIBISZ, a , m., niestatek, stateczny by wiatr, eilt äußerft neranberlicber fDïenfd). Mógłbyś ich pro-teuszami, chameleontami, albo jakiemi wiercibiszami nazwać , byś jedno jako mógł wyrazić ich taki niestatek.

Birk. Exorb. E 3. WIERCICIEL, a, m., wiercący, świ-drzący; einer ber boljrt, ber Soßrer; Ross. cBep.iHJii.mnK’B.

W1ERC1MAK, WIERCIOCH, a, w., w^ałek do wiercenia czyli do rozcierania czego, n. p. maku w donicy, bie fReibefćinle. Gdy jabłka uwrą, ugnieć czyście warzechą albo wiercimakiem. Sienn. 502. Prov. Gdzie donica rządzi, tam wiercimak błądzi. Lek. C 4 b. Haur. Ek. 178.

WIERC1P1ĘTKOWSKI, a, ie, do

W1ERNEK, rnka, m., WIERN1K, a, m., WIERNIS, ia, m., dem.-, 1) konfident, wchodzący do tajemnic czyich, ber Vertraute ; Vind. radovidenik, perjasnik, lublenjk ; (Croat, vernik ; Bosn. viernik sponsus, zaręczony, pan młody) ; Ross. TaHHOB^eui), EpeMemmiKï, Był ten zuchwały kochanek najpoufalszym książecia wiern-kiem. Nieme. Król. 1 , 113. Byłeś wiernkiem trosk i ukontentowania mego. Teat. 18, 21. Zrobił go wszystkich tajemnych rad i spraw swoich wiernikiem, Stryjk. 428. Strzeż się ofertowniczków, którzy ci się wierni-kami czynią. Fredr. Ad. 19.'— 2) ‘Wiernik, wierzący, wiarę mający, wyznawca; ber ©läubtge, ber Sefenner et* ueê ©Icuibenê; Carn. virnék; Vind. vernik, veruvauz. Na wyspie tej Mahometa mieszkały wierniki. Przyb. Luz. 29. Cerkiewni wiernicy. Zimor. Siei. 250. Ci dzisiejsi wier-nicy, którzy co dzień nową sobie wiarę stawią. Sk. Kaz. 333 b. (wiarą narabiający, ’©laiiblcr). — Oppos. Niewier-nik , wiary niemający, nie dotrzymujący, Corn, najovir-nèk; Rag. nevjernik , hudovjernik; Croat, neverecz, ne-vernik, ein Ungläubiger, Ungetreuer. Taki nie jest wiernym , ale niewiernikiem. a nie bądź niewiernikiem, ale wierz. Obr. 70. WIERN-KA, W1ERNECZKA, WIERNIS1A, i, z., konfidentka, bie Vertraute; (Croat, vernicza, zaruchnicza; Bosn. vjerniça, vireniça, zarueniça sponsa ). Medea się₍ modli: Nocy! wiernko skrytości i trojgłowa Hekato ! Zebr. Ow. 166; (arcanis fidissima). Ciebieć to za wierneczkę do naszych spraw bierą, Czego nie dokazuje piękna Noc z Wenerą! Zabi. Amfi 8. Nikomu nie było wolno nawiedzać królewną , krom starej babie poufałej matki wier-nisi, która to miała w zleceniu , aby ja jak mogąc, trapiła. Mon. 65, 597. "WIERNOCZYNNY. a, e, ‘ nie postępujący, szczery, treu unb gemtffentyaft banbelnb. Monarcha, acz potężny, nic nie ma, jeżeli serca wier-noczynnego sobie nie ogarnie. Zab. 16, 387. WIERNOŚĆ, ści, i. ; (Boh. et Slov. wèrnost; Sorab. 1. wêr-

W. Post. Mn. 416. Słuchaj,

sumien-

Słownik Lindego tryd. 2 Tom VI.

39

3etle tin Schreiben, cine Sink. Wiersz liczby, rząd liczby, wypisany linią prostą od ręki do ręki. Solsk. j Geom. 5 , 80. Wierszami, rzędami, liniami Ross. nodpo^HO. — Wiersz w biblii, jedna z cząstek, na które się dzielą rozdziały, eilt tu ber Sibel. Pierwsze wydanie biblii ( cf. Leopolily jest bez wierszów ; w drugim są wiersze na brzegu znaczone. Ld. —    §. Poët. Wiersz poetycki,

nofcż, fwernofcż, wernofcżiwofcż prawda, prawdziwość; Sorab. 2.. wiernofcż prawda; Garn. vera , sviest, svestôba , svestust ; Vind. svestust, sviestoba, vera, sviest, sveshifzhina, (per mojei veri » na uczciwość); Croat, vernöszt, vernozt; Rag. vjérnos, vjerra * wiara, oppos. nevjernos, nevjerstvo, nevjerra , hûdost chudość); Bosn. vjernost, virnost ; Dal. vernosst; Ross. B’fepHOCT’B , oppos. HeB'bpHOCTt , HeB'bpCTßie , IieBbpCTBO * nieprawda); — wierność, zachowywanie wiary, wiara , bie Brette. Jeżeli w jakiej sprawie sami przytomni być nie możemy, dopomagająca przyjaciół wierność nas zastępuje. Siem. Cyc. 124. Przysięga wierności. Wyrw. Geogr. 125, ( ob. Hołd, homagium). — §. 'Titul. eccles. Wasza wierność » wielebność, $od)lDÜrben. Posyłamy do rąk wierności twej otwarty uniwersał abo paszport. Weryf. 10. Wielebnemu Teodozemu Wasilewiczowi, archimandrycie Słuckiemu: Dano nam sprawę , że wierność twoja ubogich poddanych ciemiężysz Kaz.). Kur. Pet.' 58. — WIERNY, ’WIERZEŃ, na, ne, WIERNIE adv. ; Boh werny; Slov. w'erni, wérnÿ; Sorab. 1. fwôrné, werné, wernofcziwé, wierni, fwierni, wé-riwné, (za wérno révéra); Sorab. 2. swérne, wêrni , werné, wêfcze ; Carn. virn , vernu, svest; Vind. veren, vorn, vernu, verevreden , sviest, svestu , sviestoben ; Croat, veren ; Dal. veran,uzdan; Slav, viran ; Bosn vje-

jeden z tych, któremi co w wiązanej mowie opisują, Slov. wers ; Hung, vers ; Bosn. veras od pieśni ; Eccl. et Ross. irfepiirŁ, cthxï) , eilt $er3 eiiteê ©cbicbteê. Nie dobra harmonia w poezyi, kiedy sens wiersza w wiersz nie wypada , ale się na początek następującego przenosi. Gol. Wym 397. —    §. Wiersz, wiersze, rzecz jaka

wierszem opisana, poezya, wiązana mowa, Slov. wersowe, mluwospewT, spewomluwa , spewonèc, wazomlu-wa , spewofadek , wazospew , spewohlas , spewownâ ; Hung, vers; Vind. fmillik, fmiflenka, (cf. zmyślić); Ross. (J. cTHXOTBopeHie, s$erfe, ein ©ebtcfyt. Nie w-szystko to jest wierszem, co się nim nazywa, Są to rymy, są słowa, lecz na duchu zbywa. Dmoch. Szt. R. 13. Przystojniej— by mu rybne wiersze (ob. Wiersza) składać, Niż nad poelyckiemi piórem wierszmi władać. Czach. Tr. C 3. Takie wiersze przedtym nie były słyszane, Które mogą przy wdzięcznej lutni być śpiewane. Lib. Hor. 101. — g ‘W naszym języku niemasz szczególnego nazwiska ran, viran, vjerni ; Rag. vjerni, vjeran, (oppos. nevje-    elegii; ale co do innych rodzajów' poezyi należy, to

ran, hudovjerski ), vjerôvni fide dignus ; Ross. BipHMH ;    ogólnie wierszem zowiemy. Gol. Wym. 409, (cf. pieśń),

Deriv. wierszyk , wierszysko , wierszyna ; wierszoklet,

cf. Lat, verus; Germ. lüaljr ; Gall. vrai, vérité, (ob. Wiara); — 1) wierny, wierzący w co, wiarę mający; glatt» wierszopis, wierszolwórca , wierszopiski, wierszopismo. big, belt ©laitbett ijabeitb. Nazywamy wiernym, który w WIERSZA, ‘WIRSZA, y, i. ; Boh. wrśe, (wrstewnice fi-

niczym nie wątpi. Karnk. Kal. 11. Mufty osądził, że ten sam niewierny, ktoby janczara miał za prawowiernego. Kłok. Turk. 182. Pam. 83, 471, (cf kacerz , heretyk). Riałogłowy niewiernej albo heretyczki pojmować się niegodzi. Szczerb. Sax. 224. Ty jesteś heretyk niewierny. Sowit. 68. (nie prawowierny). — 2) Wierny, niezdradziecki, wierności dochowujący, wiary danej dotrzymujący; treu, getreu. W urzędzie swoim wierzeń być. Sax. Porz. 29. Róg wieczny, nieodmienny, wierny. Karnk. Kat. 297.

scella, sportula) ; Slov. wrśe; Sorab. 1. werscha ; Sorab.

2. werscha ; Garn. vorsha, versha, bersze, ribnèza , rav-shèl, shtiblèza; Vind. yerfha, mreshe ; Croat, vèrssa ri-blchka, verse, (versày manipulorum in orbem appositio ad excutiendum) ; Dal. varssa ; Hung, varsa ; Rag, var-scza, dem. varsciza; Bosn. varscja, vrriscja za ribba, vriscce za hittati ribbu ; Ross. Bepnia, HepeTO , BaH4a ; Eccl. Bepóii puÔHhie funes piscatorii ( cf. wierzba); (ópe^HHKTi sieć rybia); — więcierz, plecienie czyli kosz Wiernego trudno naleźć. Cn. Ad. 1230, do łowienia ryb, Germ, bte IRettfe, ^tfcbreufe, (ob. Wira-

(wiara, rzadka rzecz). Nikt nie dufa zdrajcy, iż tym, którym wierzeń być miał, wiarę zmienił. Eraz. Jez. A a. 4 b, ( cf. zmiennik). Nie przyznasz się panie do tych, którzyć niewiernie służyli, ale przeciwnymi albo obłudnymi byli. Wiśń. 237. Wiarę dziś niektórzy tak niewiernie traktują. W. Post. W. 3, 296. ( wykrętnie ). — §. Wierny palec, złoty, pierścieniowy, czwarty palec. Sienn. 419. Spicz. 192; palec serdeczny. Pot. Arg. 484, Eccl. 6M3ocpe4HbiH. nepcTHecuH, ber ©olbftttger, ber werte $tnger. — § Tit. Wiernie nam miły « tytuł archimandrycie od królów. Kur. Pet. 58. lieber ©etreuer.

WIERSZ, a, m.\ Boh. wers; Slov. râdek , wers; Sorab. 1.

szka). Z ‘prącia albo z wielkiego sitowia czynią na ryby wiersze okrągłe. Cresc. 645. Wiersze te mają podobieństwo do sieci ; robią się z cienkich długich wierzbowych rózg, na kształt lejka. Kluk. Zw. 3 , 249. — §. Allus. simil. Z wierszów, jakom doświadczył, mam pożytek słaby, A chłopcy w wirsze łowią i sowy i żaby. Kchow. Er. 73. Jako w złej wierszy, albo nienasyconym ojczyzna Erebie , dotąd marnie przepada. Tward. Wł. 46. (w złej toni, w matni, tu grojJer ©efaljr unb ^errctrrung). Spadł, jak żaba z wierszy, z swojej nadziei. Pot. Syl. 377. spadło mu z grzanki , er fiel auö belt SSolfeit. Spadła z łaski królewny jak żaba z wierszy. Pot. Arg. 149. pészniczki rjad ; Sorab. 2. wersch, szmuga, szmuźka, (cf. Odtrącił w zad nieprzyjaciela , jak żabę z wierszy. Jabł. smuga); Vind. versta, zailza, (ob. Warsta ) ; Croat,    re-    Buk. U S b. —    Herald. Wiersza,    herb-, wiersza    zło-

decz, szlovored ; Bosn. et Rag. redak , oragn ; Slov.    ré-    ta w polu modrym; na hełmie trzy    pióra strusie.    Ku-

dak; Ross. Btpina ; Lat. versus (a Verbo vertere,    cf.    rop. 3, 55; ztąd    imię Wierszowców.    Biel. 59.

wracać ). Wiersz prosty w pisaniu, linia, rzęd;    eilte    WIERSZOKLET, a,    m., co wierszyska    kleci, wierszorób,

WIERSZOPIS - WIERUTNY.

WIERZĄC - WIE R Z B O WIE C.

307

ein    Może kto być bardzo dobrym wierszo-

kletem (versißcalor, ob. ““Rymarz), a złym wierszopisem.

Kpcz. G. 3, p. 220. WIERSZOPIS, a, m., W1ERSZO-P1SCA, y, m., WIERSZOTWÓRCA, y, m., Otw. Ow. 612;

Boh. werśowec; Slov. wersównik, speworećnik, wazo-mluwec , spewomluwnik, wazomluwnik , wazospewnik ;

Croat, spevorezhnék; Vind. fmii'vlenik, fmifhluvavz, (ef. zmyślacz) ; Bag. pjesnopjevalaz ; Boss. CTHxonarO;iaTejib ;

Eccl. BipiuenuceuTs; poeta, rymopis , rymotwórca , ber ©fćfoter. Pomiędzy tysiącem wierszopisów, rzadki jest prawdziwy poeta. Gol. Wym. 396. Wierszopisca sławny. Dwór. J 4. WIERSZOPISKA, i , à., Zab. 1 , 45 , WIERZĄC, ob. Wierzyć.

WIERSZOTWORKA. X. Kam. która wiersze składa, poë- WIERZBA, y, z. ; Boh. wrba , (cf. sesel, śkrjpj, Ćerwe-tria, bte 3)icl)terinn. Wierszopiska męskiego umysłu.

Mon. 73, 706. WIERSZ0P1SKI, a, ie, od wierszopisów, poetycki, (Dichter * . Listv wierszopiskie. N. Pam.

4 . 72. bitötcrifdje (gplfteln. WIERSZ.OP1STWO , WIER-SZOPISARSTWO, a, n., nauka o wierszach, czyli o wiązanej mowie, wierszopistwo. Kpcz. G. 3, p. 80. rymotwór-stwo , sztuka rymotworcza , bte Didjtfunft; Vind. fmifhlu-vanska snanost, vmetalnost; Eccl. BtpmenHcaHie. WIER-SZOROB, a, w., versifex. Czart. Myśl. 122, ob. ‘Rymarz, wierszoklet, ber jKeimmadjer. WIERSZOWNY, 1. WIERSZOWY, a, e, od wiersza, do wierszów należący; 5SerS *,

©ebtdjt», iDicfyt»; Eccl. cthxobhbiS. Febus mi dał naukę,

Imię poety i wierszową sztukę. Lib. Hor. 99. Wierszo-■wny, rymowny, co ku wierszowi należy, melricus. Mącz.

Nie wierszowna mowa, prosaica. Mącz. niewiązana , woł-— {2 WIERSZOWY, a, e, do wierszy rybnej należący, fReu3* , §tfd)rettś =. Wierszowe pręcie). — WIERSZYK , a , m., dem. Nom. wiersz ; ein 2?er$djen, Heiner S^eré ; Slov. werśik ; Hung, versetske ; Bag. redak, (cf. rzçdek) ; Boss, erpomea, cthiuokł. W szkołach tych niczego się nie nauczy, tylko szczebietać po Łacinie, wierszyki klecić staroświeckim gustem. Mon. 70, 2.

WIERSZYDŁO, WIERSZYSKO , a, n., WIERSZYNA, y,

2., contemn, nikczemny, niewiele wartujący wiersz; ein elertber 33er3, ein mtferableê ©ebidjt. Płoche nucił szydła. Zab. 15, 405. Zabi Wierszydła klecić. Żab. 9,

121. Skleci gajda wierszyny. Zab. 12, 100. Wierszyk kleci po kopie w godzinę* Zab. 10, 558. Izyck. Bal.

Sen. 45.

WIERTEŁ, WIRTEL, tla ,

m. ;

miara na

ma

na,

wier-

Boh. wertel, wertylek ,

z Niem., baê Siertel ; — 1) ćwiertnia , pewna zboże , eilt ©etretbemaß. Wierteł Kaliski, mniejszy dwo-garcarrii od korca Krakowskiego lub ćwiertni loruu-skiej. Cn. Th. 504. Wierteł Poznański jeszcze mniejszy. ib. 1254. — Prov. Nie trzeba męża wiertelem mierzyć. Kchow. 268. (chłopa w korzec nie mierzą). — 2) Wierteł , ob. W⁷iardunk.

WIERUSZOWA, herb; koziel w polu białym, od głowy czarny; druga połowa, szachownica na nim. Kurop. 5, 55, ein gemiffeS SBappen.

WIERUTNY, ‘W1ERUDNY, ‘WIRUDNY, a, e, ( cf. ‘przyru-tny), istny, prawdziwy, w najwyższym stopniu; matyrlmf* tig, fiebt, gatti au^gemac^t, ma^r, leibhaftig. Wirudną prawdę mówisz, ipsissimam veritatem. Mącz. — Ipsissi-

mus, wirudny, prawdziwy, prawdziwie ten. Mącz. Nędza wierutna była za panowania Heliogabala. Gost. Ger. 122. A coż to za wierutny przypadek! Teat. 50, 84. (fatalny). Ten jpan hrabia, wierutny hołysz. Teat. 9, 28. Łotry wierutne, których sprawiedliwie już dawno należało powieszać. Teat. 49, 58. Ipsissimus nebulo, wirudny łotr. Mącz. ; cumulatissimus. ib. Zdaje on się być ze zdrady i niecnot uczynion , jakoby go ze wszystkich niecnot ulepił, wierudna niecnota. Mącz. Żarn. Post. \ 70, Boh. praśelma, (cf. *pra-) ; Slov. ge wisiwanâ prefukana śelma.

nice, drmek) ; Sorab. 1. werba ; Sorab. 2. wërba ; Garn. vèrba; Vind. verba, berbouza vurba, (cf. beka); Croat. verba; Bosn. vrriba, verba, varba , véz (ob. Wiąz), iva, (ob. Iwa); Rag. vàrba ; Slav, verba; Dal. varba; Ross. sepóa, of. TajiLHHKB, cf. iiBci, HByniKa ; (cf. Eccl. Bfn&Bb postronek, powróz ; cf. Germ. SBerfte ; cf. Hebr.    ara-

bim, saiices ; cf. £) b r b. ftćtlber) ; salix caprza, btc'2Betbe, ber SBetbenbaum, bte SalmeiDe, SBerftmetbe. Wierzba, drzewo czasem pierwszej wielkości dochodzące ; liście ma z wierzchu zielone, z spodu białawe, korę białawą, kwiaty w podobieństwie kotek, salix. Kluk. Bosi. 2, 47. Wierzba i witwina, czyli rzeczna wierzba , nie dosięgają zdatnego wzrostu do wielkiej budowli. Mon. 74, 757. Wierzba chociaż wpół ścięta , Płodność jej tym nie odjęta. Dar. Lot. 10. Rzekobrzegie wierzby. Otw. Ow 595; nadrzeczne. Chrośc. Job. 161. — AUus. Rozumie, że u mnie pieniądze na wierzbie rosną. Teat. 31. c. 27. (że mi z obłoków pieniądze spadają, er glaubt, b(l$ ©e!b nwcbft mir auf ben Säumen). Na wierzbie upatrywał gruszki. Pot. Jow. 2 , 8. ( zawiódł się w nadziei). On cię uwodzi i obiecuje gruszki na wierzbie. Boh. Kom. 4, 88. — g. Włoska wierzba, złotowierzbie podobna, czysty baranek , agnus castus. Urzed. 521. ber ^eitfdjlnutm, ba3 Éeufdjlamm. WIERZBCA , y, ź, 1) łyczko wierzbowe n. p. do pociągnienia klamki w chałupie chłopskiej. Włod., ein SBetbenknb, SBeibenfirtcfd. — 2) Geom. Wierzb-ca , pewna miara , laska , długości 15 łokci. Zabór. Geom. 501. ein geemctrtfdjcs SD?aR tum 15 ©lien. WIERZ-BIENICA , y, z., ziele, wtóra Lisimachia , wilczy ogon, wilcza ogania, wierzehówka, wierzbienicą od podobieństwa listu wierzbowemu, Lysimachia purpurea , Sntrtnmetbertd). Syr. 1259. WIERZB1ĘTA , y, m., imię Staropolskie. Jubł. Her.; eine niter £<utfname, üfôetbertd). WIERZBINA, y, z., WIERZBJNIEC, ńca, m. ; Boh. wrbi-na, wrbiśfe ; Sorab. 1. wèrbina; Vind verbifhe; Bag. varbovisete, varbôvo ; Croat, verbovina, verbovje ; Bosn. verbisete, vrribisete; Eccl UBima, iibhhkb W ierzbowy gajek. Urs. eilt 2Bctbettpla|, Sßetbentmjd). Salicetum, wierz-bieniec. Lhs. Gr. 125. •—    Wierzbina, drzewo wierz

bowe , Sßetbenbolj. wr kałużę wierzbinę ściąwszy poprzek włożyć. Hour. Ek. 159. WIERZBNA, herb; tarcza w szerz przedzielona, nad linią trzy lilie, pod nią także ; nad koroną kolos strzałą przeszyty. Kurop. 5, 55, ein gemtffeê 2Bappert. WIERZBOWIEC, wca, m., papilio

508

WIERZBOWKA - WIERZCH.

WIERZCH.

salicis, motyl roczny ; gąsienica żyje na wierzbie. Zool. 148. ein (Schmetterling, ein Nachtfalter, bie Sßeibenmotte. WIERZBOWKA, i, £., 1 ) epilobium , rodzaj rośliny. Kluk. Dyke. 1,200. Söetbertd), Wesołek, Błagacz. — 2) Wierzbówki, gatunek jabłek, eine 5lrt 3lepfel. ( Groat. verbânecz sacer ignis,.quia salicis farina curatur). WIERZ-BOWNICZKA, i, £., ptaszek, luscinia salicaria. Tr. bie 2Bei* benntittfe, ber ŚBeibenjeiftg. WIERZBOWY, a, e; (Boh. wrbo-wy ; Sorab. 1. werbané; Vind. verbou ; Croat, verbov, vèrbcza , verbehieza funiculus sacci; Bosn. verben , vrri-beni; Bag. varbov; Boss. BepóOBHH ; Eccl. hbhhh); do wierzby należący, 2Betbeit*. Dobry szczep w pniak wierzbowy kiedy wszczepiają, owoc gorzki bywa. Falib. G 2. Wierzbowa niedziela u Rusinów, werbnica, werbna-ja, niedziela kwietnia. Sak. Okuł. 19, Eccl. KepEt.Niii|a, BepÓRoe BOCKpecenie, (Bepóu * palmy), BepÓHaa Hestia. Ruś gruba nie nazywa tej niedzieli kwietnia, ale *wer-bnoju, znacząc, że wierzbowe ich nabożeństwo bez żadnego owocu duchownego. Sak. Kai. Bib. Wierzba jest jak przylepka ziemi ; dlatego o nieporządnym kochaniu mówią: że to są ludzie wierzbowego serca. Haur. Ek. 163. — §. Herald. Wierzbowa , herb \ ob. Radwan. Kurop. 3, 56. WIERZBOZŁOTE koszyki. Siei. 378. Zło-towierzbowe , qu. v.

WIERZCH, u, m ; Boh. wrch, swrchek, swrśek ( ob. Wierzchołek), swislosf (cf. zwisnąć), ( srwstky sprzęty,

71.

wrśjm, na kupę gromadzić); Slov. wrch , swrśek, ney-wyżśj ćastka nelćeho , wrśek, śpic (ob. Spica), hora (ob. Góra), pahrbek, (ob. Pagórek); Sorab. 1. et 2. wêrch ; Garn. verb, ajz , (verb , sgor, sgorei * nad) ; Vind. verh, kop ( cf. kupa, kopa, kopiec), ( sversh , sverg * konar, verhuvati , nakładali , nakopali < nagromadzić na kupę) ; Croat, vërch, bark (cf. bark), (Croat, berechina * wzgórek, verzt*stan, kondycya cf. warsta , verhu, z verhu super, insuper, priversek * nadmiar, zvershiti, zvershu-jem * dokonywam, sprawuję); Dal. varh ; Bosn. vrrich , varh , verh, plur, vrriscje, vrrisi, varsi, versi cimu-le od kupussa (ob. Podczos), svrrih * nad, suarha , surriha , dospitak, konaç ßnis, exitus , terminus ; svar-sciti, dospiti perßeere, absolvere) ; Rag. vàrh, (svàrha meta) ; Slav, bêrrk, (sverhu * nad) ; Ross. Bepx'E , ( BOpoxE, kupa, Bepxy, nocepxE nad, wyżej, CBepxE prócz , krom,

Stuffflfc. Cały rok jedną jeździłem karetą , co tylko wierzch kazałem odnowić, a spód dać inszy. Mon. 73,765, (cf. pudło). Zawiesisz zasłonę na słupach , które mają wierzchy złote. 1 Leop. Exod. 26, 32. (makowice złote. 3 Leop.) Na wierzchu * na górze , (oppos. na spodzie) pr. et fig. ; oben auf, oben. Zawsze mocny na wierzchu, a słaby na spodzie. Bies. roz. A 4. Pot. Zac. 59. Na wierzchu Morawskie , A pod nim się gdzieś skryły wzory złototkawskie. Jag. Gr. A 3 b. To spodem , co było na wierzchu. Wad. Dan. 201. (bywa pod koniem, kto bywa na koniu; Sorab. 2. to spodne k’ werchoju, do góry nogami). Na wierzch * w górę, do góry, nad) ohen. Wychodzi oliwa na wierzch. Teat. 29. c, 74, (cf. \ind. verhnje, fme-tana ; Croat, verhnye * śmietana ; cf. Obrb. Obéré). Prawda zawsze jak oliwa na wierzch wychodzi. Teat. 29. c, Czekam na ów dzień, w którym się prawda na wierzch dobyć, a ciemność fałszu rozpędzić ma. Pam. 84, 1081. Im więcej wiara potłumiona bywa i uciśniona , tym więcej się na wderzch dobywa , tym wolniejsza i 'świebodniejsza bywa. Wiśn. 242. Gniew im nie-rychlćj na wierzch wychodzi, Na ten czas bardziej szerzy się i szkodzi. Past. Fid. 283. (im później wybucha). Niemasz nic tak skrytego , coby się z lekka na wierzch nie wydało. Birk. Chodk. 22. Wierzchem, nie dołem, górą; nad) eben, »an oben, oberroarté; Vind. gor, gori, nasgor, k’ verhu; Ross. BepxOME, Bbicnpb. Lekarstwo to purguje dołem i wierzchem. Syr. 164. Skóra bzowa od dołu skrobana, wierzchem czyli ustami purguje; 'zasię gdy na dół skrobiesz, spodkiem tez czyści. Cresc.

454.

Dedalus przyprawił sobie skrzydła, i wyleciał wierzchem precz. Biel. Hst. 24. przez powietrze. — Wierzch brać, górę brać; bte gewinnen, Ueberfjanb nehmen. W tym pochodnia słoneczna wierzch bierze , I Nimfa czeka w złotym już ubierze. Min. Byt. 2, 120. (południe się zbliżało). Złotogłówni na spodku panowie, A nad nimi wierzch mają dziś marni Szarkowie. Jag. Gr. A 3 b. (prym, przewodzą nad nimi). —Simil. Nie miałbyś mocy przeciwko mnie, Jezus mówi Piłatowi, być nie była dana z wderzchu. W. Post. Mn. 175. (z góry, zninba, od boga; oon oben l)er, com Rimmel, oott ©Ott). — §. Eguitat. Wierzch * jazda na koniu, baé Seiten, ber mt. Wierzchem jechać* na koniu, (jlt |)ferbe) ret* BepuiHTb, CBepuiHTb, CBepuiaib, 40BepuiHTb, ycoBep-    ten. Do wierzchu koń * wierzchowdec, etn Nettpferb ; (Boss.

niHTb, dokończyć, udoskonalić, uzupełnić, CBepuiHTbCH    BepxoBOH wierzchem jadący posłaniec). Do wierzchu

dopełnić się, ziścić się, ycoBepuiHïe.ib doskonaliciel ,    albo pod kulbakę zażywają się konie dla wojska, na po-

udoskonalacz: Liturgia łsowerszenna albo doskonała.    lowanie etc. Kluk. Zw. 1, 183. Koń pod wderzch zgo-

Pim. Kam. 222; Eccl. Bßpuieme stóg; k(>e\oy, Cßepxy,    dny. Zab. 4, 84. — §. Wierzch wyniesiony, drzewa, goliaci* nad; Bepuiy, KOHuy, 2) BepxE y nero TBopio,    ry, domu * szczyt ; ber ©tpfel, 5Btpfel, ©tebel. Wierzch

HaBepuiaro dokończyć. (NB. jak konać, kończyć, dosko-    domu Bok. lomenice , lomenićka. To, co ma wierzch

nalić, od słowa koniec, tak BepuiHTb, CBepuiHTb , yco-    wyniesiony, Łacniej poruszy wiatr szalony. Morszt. 261.

BepuiHTb od słowa BepxE ; cf. Lat. vertex, verto, Germ.    ( nizkie rzeczy bezpieczniejsze). Starodawny gdy dąb

Sertj, ©cbtrge; Słiebrf. Sercb; Anglos, beorg; Isl. biarg;    zetną w lesie , Potężniej runie, im wyżej wderzch nie-

Dan. bierg; Fini, wari, wuori ; cf. Pers. avir, awar su-    sie. Kchow. Roz. 107. Wierzchów pałacu swego zniżył.

per\ Germ, über, ober); — §. 1 ) wierzch, wierzchnia    Warg. Wal. 264. W Natolii, jakoby deskami Położył,

czyli górna część czego, (oppos. spód); ber Oberteil, baé ' płaskie idą wierzchy nad domami Paszk. Dz. 122. strze-Obere, £5berfłe. Alembik miedziany z wierzchem i dwie-    chy, dachy.— Poet. Słuchaj wierzchu łysy, A i z rozpaczą

ma rurkami. Teat. 7, 38. z czapką, $)£(fel, Obertljetl,    niech to .piekło słyszy, Na wiarę moje dziś raj weź-

WIERZCHNI - WIERZCHOŁEK.

WIERZCHOŁKOWY - WIERZCHÓW. 309

70. et 84.

WIERZCHO-

miesz ze mną. Miask. Ryt. 94. (góro łysa ! kalwaryo)! — J. Wierzch na mierze, n. p. zboża, czub, góra, naddatek ; ber Raufen auf einem red)t uoUcit SDîape, 3. S. einem 6d)effel. Zboża mierzyć mają równo bez żadnego wierzchu, to jest, pod strych. Herb. Stat. 314. Z wierzchem namierzyć. Cn. Th. 1234, Croat, z verhorn. Napełniwszy kielich z wierzchem , wypalił go gładko duszkiem. Mon. 71, 93. Z wierzchem każe nalać piwa. Bielaw. Myśl. a iiij b. Będą zboża twoje hojnie napełnione, I wina w prasach twoich z wierzchem natłoczone. Prot. Jat. 4. — Fig. Bierz z swoich trosk na mnie miarę, a chciej z wierzchem mierzyć. Pot. Arg. 405. (z przydatkiem, przyczyniając). — 2) Wierzch, powierzchność, postać zewnętrzna; bie Slußenfeite. bte Oberfläche, ba3 9leußere; Boh. swrchek; Slov. twâmost, swrch każde weey. Patrz na wierzch , jakim kto wewnątrz. Fredr. Ad. 78. (suknia często wydaje, co się wewnątrz świeci; cf. jak cię widzą, tak cię piszą). Na każdy rok strój nowy, więc to pokazuje Z wierzchu szata , co się w nim też staku znajduje. Zbił. A 2 b., (So-rab. 1. fwercha ; Rag. svarha ; Croat, zverhu ; Ross. trapy auto; Eccl. CBbiuie, cBHnpi, CBepxy, non außen). Zda-ć się to z wierzchu miło, wszakże wewnątrz jad wielki. Petr. Pol. 144. Czynili wszystko z rozkazania bożego, które nie w uszu ich z wierzchu₎ brzmiało, ale wewnątrz w sercach i umysłach ich. Żarn. Post. 140. Ludzie go w sercu i z wierzchu bardzo poważali. Sk. Zyw. 1, 345 b. ( äußerlich). Imieniem i z wierzchu poganin, ale sercem chrześcianin. Sk. Zyw. 1, 192. Na wierzchu katolik, a wewnątrz heretyk. Sk. Di. 560. Drugi powierzchu tylko uważa, a inny głębiej sięga. Zab. 12, 275. WIERZCHNI, ia, ie; Boh. wrchni; Ross. BepxHMH, górny, zwierzchny, Ober*. Dał mu ziemię zwierzchnią i niższą. 1 Leop. Jud. 1, 15. fgórną i dolną. 3 Leop.). Wierzchni hetman. Klon. Wor. 8., najwyższy naczelnik , 'werchowny. Fund. 24. WIERZCHNI -CA, y, i., wierzchnia cześć czego, ber Oberteil. Wierz -chnica domu, powyższe piętro, baê Obergebäube. — Fig. Patrzał bóg na to z gwiaździstej wierzchnicy. Nar. Dz. 2, 92. Wierzchnica łaźni, wyższa część, wyższa izba lub ława, ( oppos. spódnica), ber obere ïfietl in einem Sabe. Balnearum apud antiquos très erant cellae , caldarium , tepidarium, frigidarium ; apud nos un a est cella, sed possunt. ita vocari très partes balnei, summa, media et inßrma, scamnis gradaüm disposais distinctae : wierz-chnice, śrzednice, spódnice. Cn. Th. 1044. Mózg, by w łaźni na wierzchnicy leży, I rozum go po chwili w tym znoju odbieży. Miask. Ryt. 2, 186.— Gorn. Wierzchnica, ruda, na którą najpierwąj natrafiają. Os. Żel.

87. bie Obererjaber. ZWIERZCHNOŚĆ, ści, i, n. p. Bieg, który kometa ma na wierzchności nieba. Lat. Kom. B 4 b. na powierzchności, na niebie. ’WIERZCHOŁ , u, m., WIERZCHOŁEK, łka, u, m., sam wierzch czego wyniosłego, szczyt; Boh. wrśek, swrchek, swrsek, prü-eelj; Slov. werśek, pahrbek, wrśek, swrsek; Croat. \e r-hunecz ; (Carn. verhunecz, artizh, vershnâk « nadgłownik) ; Ross. BepxyiiiKa, Bepumira ; Eccl. BepxoBHme, ber ©ipfel,

SSipfel, bie äußerfie fmcfyfte 0ptße. Wierzchołek drzew gibki. Cn. Th. 1254. — Math. Kąt naprzeciwko podstawy stojący, zowią wierzchołkiem trójkąta. Geom. i , 53. — Fig. Pycha z niebios wierzchołów zepchnęła szatana. Przyb. Mili. 8. Z samego wierzchołku cięższy bywa spadek. Zab. 8, 400. —• Wierzchołek owoców, abo raczej pucek, pępek. Cn. Th. 1254, ber ©riebâ, ber 5Üröb3 auf Ślepfeln unb Sirncn ; /M. wrcholik, pupćek. Wierzchołek u grochu, u wielogroehu, oscillum lupini.ńb. baS ©rübd)en auf ben |)ülfeufrüchten. — §. Tr. poet. Śpiewam Jana Zamojskiego, Cnoty jego i dzielności wierzchołki zbierając, A w zamilczeniu ludzkim tonąć mu nie dając. Groch. W. 532. (zaszczyty, zaszczytne pamiątki , erhabne ®enfmäbler). WIERZCHOŁKOWY, a, e, do wierzchołka należący, wierzchowy; ©tpfel-, ©iebel*. Zawieśmy kamień na nici; tę nić wystawmy sobie przedłużoną w górę, i wskroś przez ziemię aż do nieba, będziemy mieli punkt nasz wierzchołkowy, zenith. N. Pam. 19 (©djeitelpunct, nadgłownik). Linia wierzchołkowa, verti-culis. ib. 19, 84. Wierzchołkowa jodła. Cn. Th. 1254. z wyniosłym wierzchołkiem , l)0d;gtebeltg„

ŁÓDKA, i, z., Niektóre ryby bardziej się trzymają wierzchu wód ; ztąd wiele ryb, nie mających u nas własnego imienia , nazywamy wierzchołódkami ; właściwiej zaś to imię służy gatunkom Cyprinus aphya. Kluk. Zw. 5, 153. gifd/gattungen, bte ftd) an bte Oberfläche beë SBafferś halten. WIERZCHOWATY, a, e, W1ERZCHOWATO adv. ; Boh. wrchowaty ; wierzch mający, z wierzchem namierzony, nasypany; Slov. wrchowiśtny jugosus ; Sorab. 1. wercho-yité; V'ind. verhuvaten, sverhuvan , verhoviten, kopast; Rag. varhovit, pun, podpùn, (pełny); Dal. verhovit, giebcltg, gehäuft, mit einem heroorftehenben ©ipfel. Ile było strychowanych korców zboża , tyło będzie wierzcho-watych słodu, bo miara na słodzie przyrasta. Kluk. Rośl. 3, 270. Da nam miarę dobrą, i natłoczoną i wierzcho-watą. IV. Post. Mn. 270. Żarn. Post. 2, 319 b. Pot. Pocz. 162. fpotrząsioną i wierzchowatą. 1 Leop. Luc. 6, 38; opływającą. 3 Leop ; wierzchowatą i natłoczoną, tak iż będzie opływała. Rej. Post. Ff 4). Czego rozpaczać, pełno u was wszystkiego, owszem wierzchowato. Pot. Syl. 40 Oppleo, zewsząd albo z wierzchem napełniam, wierzchowato czynię. Mącz. WIERZCHOWIE , WIERZ-CHOWISKO, a, (oppos. odziemek); sama najwyższa część drzewa; Eccl. Kpae4psßie, bie Sauntfptße, ber äußer* fie ©ipfel. Kuropatwa górą nie lata , Ni gniazda w wierz-chowiskach , ni w gałęziu nie piata. Zebr. Ow. 196 ; (in alto cacumine ). Do schylonych gwałtem wierzchowisk od drzew przywiązana , od nich puszczonych rozerwana jest. Birk. Cl. Kon. 52. W lasach pniów wysokich i wierzchowisk zostawiać nie mają. Zaw. Gosp. Miasta te opuszczone , będą jak pozostawiony chróst i wierzcho-wie Budn. Jes. 17, 9. (rószczki. Bibl. Gd.).—g. ‘Wierz-chowisko rzeki, ber Urfprung eineä ©emäfferä. Początek tej ziemi od wierzchowisk* morza najsłodszego. 1 Leop. Jos. 15, 1. WIERZCHOWINA, y, z., płaszczyzna wierzchnia ; Carn. vershina , bie Oberfläche. Po ś. Bartłomieju ryby na dno zmykają, a przeto na wierzchowinie rzadko

310    WI EjR Z G H O W K A - WIERZGNĄĆ.

WIERZGLIWY - WIERZYĆ.

137. Zwydrzałbym większemi dostatkami obłożony , I jako szkapa zbytnim wytuczony Obrokiem wierzgałbym przeciw zakonowi. Psalmod. 11. Roztuczeni dobrodziejstwem bożym, poczęli wierzgać w jarzmie żywota pobo-Wierzchwładna ręka. TY. wszech- żnego. Bzów. Iioź. 4. Chlebem gnuśne pospólstwo panowie

trzymają , O głodzie przeciw władzy częstokroć wierzgają. Bardz. Luk. 56. Olbracht z Władysławem uczynili konfederacją między sobą tajemną , gdzieby z nich któremu poddani wierzgać mieli, żeby sobie wzajemnie pomagać. Biel. 452. Królowi temu wszystkie zgoła Wierzgnęły były co przedniejsze domy. P. Kchan. Jer. 260. Kto sługę rozkosznie chow'a, dozna go prędko przeciwr sobie wierzgającym. Petr. Ek. 111. Pod pozorem ostrej cnotywierzgali na rząd i wszelką zwierzchność. Nar. Hst. 5, 433. (powstawali, rzucali się). — *§. ldomen pozwolił Kreteńczykom obyczaje odmienić, i zdrowym Minosa prawom wierzgnąć. Jabi. Tel. 169. (w brew iść, w brew żyć, zarzucać je).

państwo wierzgnie się na 'nice. Chrość. Luk. 143. (przewraca się, obala się; eê ftürgt um, verfällt, gel;t in trüm* mer J. WIERZGLIWY, a, e — ie adv., mający nałóg wierzgania; Boh. kopawÿ ; Sorab. 1. tżepatć; Cręat. ri-tàvaez, ritavecz; Dal. pruczalacz; Hung, rugo; Bosn. ri-tavaç , pruçavaç ; Ross. jmrjHBUH , ôpbiKMBbiîî, ópbiKyiiE , ópbiKynba, {ob. Brykliwy) ; cmSfchlagenb, unbcmbtg, mtber* fpänfttg pr. et tr. Wierzgliwego miał konia. Przyb. Luz. 'WIERZEŃ, ob. Wierny.    88. Jeździec uczyniłby konia lękliwym i wierzgliwym ,

WIERZGNĄĆ, med. jedntl., Wierzgać conlin., tyłem noga- gdyby go pochlebnym coraz pogłaskiwaniem po skórze mi wybijać, zadniemi nogami bić, jak koń, muł, wół    nie łechcił. Pilch. Sen. task. 58. WIERZGLIWOŚG, ści,

etc.; Boh. kopati , {ob. Kopnąć); Slov. koparn ; Sorab. 1.    i.; Ross. ópbiKMBOCTb ; nałóg wierzgania, bte ©etDO^ll^Ctt

tżepam ; Carn. shvirkam, shvigam, bèzâm , (berzam, mrôjpifcblageu, bte SBiberfpćtnftigfeit.

berznem calcitro , bèrkam , berskam , bersnem abjicio); Deriv. odwierzgać, przywierzgać ; cf. wrócić, wracać, Vind. vrezhi, vergel, vershem jacere ; Croat, ritam , ri-    w ar lać, cf. wierzch.

chem , ritati, rit, zadnyicza * rzyć, vritnyak , ictus cal cis, WIERZYĆ med. niedok., Wierzać cont., uwierzyć dok. ; Boh. veisim fastigio, atumino) berknuti, berczati ; Dal. barknuti projicere , pardeczam ; Hung, rugom, rugdosom , rugól-dom ; {Rag. varchi * rzucić) ; Bosn. ritati, prucalise, rne-chjatise, (vrriebi projicere)-, Ross. ópbiHuyTb, ópbiKarb {ob. Brykać) , jmrHyrb, jmraibca , (cf. Bep3iiTb , BepraTb,

BeprHyTb ; Eccl. noBfUbrti&Tii , iioiipT»ram, rzucić, porzucić); tmttett auêfcblagett, mit beu £mterfńffen auefcl)lagen.

Wierzgania zadem oduczysz konia, każąc pieszemu po zadnich goleniach prętem dobrze konia nawiedzać, tyle ile razów wierzgnie. FJipp. 53. Ludzie wypadają, łapać pomagają, Mój koń jak da drapaka, Wierzgnął nogą chłopaka. Teal. 51 , 28. (kopnął, uderzył go, obalił).

Na konia dzielnego ‘chociaj w prostym 'siedle, wolałby każdy ku potrzebie wsieść , niż na owego upstrzonego, co się wspina , wierzga, a ogonem harcuje. Bej. Zw.

68. Trudno wołowi przeciwko ościeniowi wierzgać. 1 Leop. Act. 9, 5. Stryjk. 472, (Slov. twrdo ge proti ostnu sa spećowaf; cf. muru głową nie przebijesz). — §. Fig. tr. Wierzgać, brykać, nieposłuszeństwem narabiać; litt«

Mitbtg unb mtbcrfpcmftig fepn, ftd) ttuber einen auflefwen.

Nie wierzgaj, na śmierć pamiętny, Gdy ci wiatr powiewa chętny. Hor. 1, 202. Nar. Wymówce w Atenach, nie byli wodzami pospólstwa wierzgającego. Petr. Pol.

one zobaczysz. Haur. Sk. 146. Od wierzchowin góry zaczął się oboz ciągnąć. Tward. W. D. 52. WIERZCHOW-KA , ziele, ob. w'ilczy ogon, wilcza ogania. Syr. 1259; Lysimachia purpurea, wierzbienica.

DNY , a

władna, obergemaltig, oberl)erfcl)«ftltcb. WIERZCHOWY, a, e, do wierzchu należący, na wierzchu się znajdujący, górny ; Ober <•, junt Obertfjeil gehörig. Część wierzchowa i spodnia. Tr. Wierzchowa jodła, wierzchołkowa, su-pernas abies. Cn. Th. 1254. — §. Wierzchowy koń, do wierzchu, pod wierzch koń, WIERZCHOWIEC, koń do jazdy, pod kulbakę ; Boh. of; Slov. gjzdnÿ ; Vind. jes-dni konj , jeshnu klufe ; Slav, jahachji konj ; Ross. Bep-XOBbiü, rJ}3/K(UiLiH, eilt Sîettpferb. Wierzchowym koniom podkowy lekkie się dają. Kluk. Zw. 1 , 185.

WIERZĘ, ob. Wierzyć.

'WIEBZEJA, i, z. ; {Boh. et Slov. wefege, corrupte dwe-reg, dwerege , cf. dwefe , dwyfe) ; 'dźwierze , drzwi; Elym. wrzeć, dowrzeć, zawrzeć; Ross Bepea * podwoje; Eccl. Bepia repagulum , (cf. wrzeciądz). — Xalvae, wrota , drzwi , brama o dwu skrzydłach , pierzeje abo wierzeje wespołek się schodzące. Mq.cz. Torflügel. Przyprawił wierzeje złote przed modlitewnikiem. Budn. 1 Reg. 6, 21. (przegrodzenie. Bibl. Gd.). Dotąd w chłopskiej mow'ie : wderzeja u stodoły » brama u stodoły. Xna Wiirtemb.

"WIERZCHOWLA-

e , n. p.

§. Recipr. Wielkie to

wèfiti, uwèfili, ( rozwerjm rozpożyczam ) ; Slov. wèrjm ; Sorab. 2. werisch; Sorab. 1. werież , wćru ; Carn. ver-vat, verovati, verijem , virijeti, virijamem ; Vind. verjeti, verjem, verjemem, veruvati, verovati, vervat, verjël , veruval, vièrujem ; Croat, veruvati, verùjem, \eruval-szem ; Rag. vjerovati, (vjerriti, rukovatti » zrekować sobie żonę); Slav, virovati ; Bosn. vjerovati, virovati, (uvjerriti , datti u vjerru = powierzyć co komu; vjerriti, virriti, pristenovati, zarueiti sponsnlia celebrare, recipere in fidem) ; Dal. verovati ; Ross. Blipim , BhpoBaTb, yßt-poBaTb , tyBipiiTb, yBtpHTb upewnić, y^hpHTbca przekonać się) ; Eccl. Btpio fidem facio , yB'fepHio ßdo, fidu-ciam colloco ; (cf. Lal. verus ; Germ. mal)f, ob. Wiara); — wierzyć że co tak jest, abo będzie, za prawdziwe przyjmować , nie wątpić; glanbcn, für m«I)r galten. Ten wierzy, który pewien czego jest, i wątpliwości żadnej nie ma. Kucz. Kat. 1 , 25. Tyran ten był niesłychanej i mało wierzonej srogości. P. Kchan. Orl. 1 , 66. nie do uwierzenia wielkiej, unglaublich ; {Sorab. 1. newerenitć ; Croat, neveruvan ; Dal. neveruvni; Subst. Sorab. 1. ne-werenitofcż ; Croat, neveruvanoszt). Wierz kto chce; fides penes autorem. Cn. Th. 1255. Wydaj Jowiszu znak, za którymbym był własnym synem twym wierzonym.

Otw. Ow. 50. (rozumianym, mianym za syna: geglaubt, gehalten [ur ettt)a3). Coby ludzie radzi widzieli, to wierzą,

jak w pismo ś., jak w ewanielią wierzą. Mon, 71,209. — Absolute: Wierzyć po katolicku, po lutersku, po kalwińsku * wyznawać wiarę katolicką, luterską etc.; ftd) ju einen ©lauben befennen. Trojdenowicz, osięgnąwszy -Podole, chcąc się przypodobać nowym poddanym, wierzył po Greckorusku. Nar. list. 6, 93. — g. Assimil. Wierzyć w co » zupełnie spuszczać się na co , ufać całkiem czemu; fiel) ganj worauf oerlaffen, fein gäujltc^eö Ser* trauen baretn feßen, ftd) gattj überlaffen. Jedni w konie i w szable , drudzy w nogi wierzą. Pot. Arg. 290. Cho-

ywacie , wierzymy jednak w cnotę i rzetelność; a wy w chciwość, szalbierstwo i wykręty. Gaz. Nar. 2, 141. — §*. Wierzący list, wiarę wyjednywający, wiarodajny list, kredeneyalny, WIERZYTELNY, ein èeglaubtguug§fd)retben; Boh. list wë-ricy; Vind. verodajezhnu pifmu; Ross. yBipmeaeirb (asekurujący , zabezpieczający) , EtpiiTeaiibiî!, Bhpromin. Posłał król do niego referendarza z wierzącym listem. Zolk. Mskr. P. Kchan. Jer. 21. Posłów, dawszy im listy wierzące, posłali. Biel. 601. — §.    2) Wierzyć komu

czego n. p. pieniędzy, powierzać, pożyczać. Cn. Th. 1255. na kredyt dawać, anoertrauen, leil)en, borgen. Ci co pożyczają, a innym wierzą, gdy im nie płacą a nie "iszczą, tedy już nikomu potym nie wierzą. Eraz. Jez. 0 4. WIERZYCIEL, a, m ; Boh. wëritel ; Slov. weritel, kdo na dłuh pugeuge ; Vind. verovaunik, sai-mauz, posödnik; Rag. vjerovaonik, zaimalaz, zaiamaz, uduxetegl, (cf. dłużnik); Ross. 3aHM04aBen,b₎ (BhpoBUTeJb wierzący co); pożyczalnik , kredytor; ber ©läubfger, ©d)ulb* fierr. Wierzyciel , słowo lo Polakom nie bardzo zwyczajne; przeto kredytora także dłużnikiem, to jest, któremu dłu-żno, mianują. Sax. Bej. Zła to polityka, kryć się przed swemi wierzycielami. Teat. 23. b, 65. — Wr rodź. ieńsk. W1ERZYGIELKÂ, ©läubtgertnn; Vind. verovauniza; Rag. vjerovaoniza ; Ross. 3auM04aBima. WIERZYCIELOWY, a, e, do wierzyciela należący, ©läubtgerö. Dłużnik w nie-bytności wierzycielowej, może pieniądze u sędziego zostawić. Szczerb. Sax. 52. W1ERZYNKOWA, herb ; Ladoga, tarcza przedzielona w poprzek ; w górze pole czerwone, na dole białe. Na hełmie trzy pióra strusie. Ku-rop. 3 , 56 , eirt getiüffeë happen. WIERZYSTY , a, e, wiary godny, glaubtuurbtg. Ażeby tym szczęśliwszy był i wieczysty ten traktat. Vol. Leg. 4, 766.

Deriv. sub nomine: W’iara.

Warg. Cez. 66. Wierzą, czemu radzi. Pot. Syl. 518.

Kto łatwie uwierzy, wnet sie w łeb uderzy. Rys. Ad.

53. — Cum. Dativo : Wierzyć czemu, komu « wiarę dawać komu, czemu, wierzyć; etroaâ glauben, einem glait* beu, ©laubett be^nteffen. Doniesienie o tym zwycięstwie pierwej oni do uszu niżli do serca przypuścili, jako rzecz 'więtszą i radośniejszą, niżliby jej dostatecznie uwierzyć mogli. Baz. Sk. 586. Każdy temu rad wierzy,

czego sobie życzy. P. Kclian. Orl. 1 , 20. Człek cze- ciąż nas Turków niewiernemi naz muby rad, temu prędko wierzy. Pot. Arg. 394. Kto czego pragnie i komu życzy, temu rad wierzy. Sk. Kaz.

482 b. Wierz mi, prawdę mówię. Cn. Ad. 1244. Wierzyć komu, ufać mu; einem glauben, trauen, vertrauen.

Źle dziś i bratu wierzyć. Simon. Siei. 105. Komu wierz, wiedz. Kchow. Fr. 116; fide, sed cui vide; trau, ferait mem; Sorab. 2. wér, aie pschiglêdnj, komuż tii wërisch.

Kto się raz przeniewierzy, temu nikt potym więcej nie wierzy. Ern. 150. Nie wierz nikomu , nie zdradzi cię nikt. Rys. Ad. 44. JnbL Ez. 90. Nar. Dz. 5, 163. Równą jest przywara , i wierzyć wszystkim i nikomu. Pilch.

Sen. list. 1, 15. Kto nikomu nie wierzył, nikt temu nie wierzy. Kras. Baj. 74. lleć wierzą, tyleć namierzą. Cn.

Ad. 288. Jak ci wierzą, tak ci namierzą. Ern. 150.

(jak cię widzą , tak cię piszą). Lat piętnaście kiedy minie , Nie ma co wierzyć dziewczynie. Zahl Bal. 9. Czego się tak bardzo boicie, Coż ! opatrznoniści boskiej nie wierzycie? P. Kchan. Jer. 131. — In vulgari sermone:

Wierzę! rozumiem! i ja tak sądzę; td) glaubt molli ! ja bod)! Ja wolę się przespać, niż noc przetańcow-ać. JJ’.

Wierzę! — §. Theolog. Nie to jest wierzyć, mniemać albo rozumieć; ale mocno i bez wątpliwości przyzwalać na wszystko co bóg objawił. Karuk. Kat. 11. glauben, ben ©lauben l)aben, gläubig fepn. Wierzyć bogu, ©ott glauben, jest, wierzyć prawdziwe być słowa, które mówi; wierzyć boga, eilten ©Ott glauben, jest wierzyć, iż on jest bogiem; wierzyć weń, an ©ott glauben, jest miłować onego. Zygr. Gon. 153. Nie mówimy: wierzę w kościoł święty, bo tylko w samego boga wierzymy; ale mówimy: wierzę święty kościoł, to jest, że kościoł jest jeden. Karnk. Kat. 78. Kucz. Kat. 1, 201. Hrbst. Art. 20.

Pannę Maryą *za matkę Chrystusową wierzę, a nadto najbłogosławieńszą między niewiastami onę być dzierżę.

Baz. Ust. 149. Heretycy, którzy ciał zmartwychwstania WIERZYSKO, WIORZYSKO , a, n., kupa wiór, miejsce nie wierzają, nie mają zatym wierzyć, aby kiedy i du-    pełne wiór, ein Raufen (pobelfpätte. Miejsce obrabiania

sze zmarłych ich koronowane być miały. Smotr. Ex. 40.    drzewa, kolnia, ber 3tmmerbof, tpoljbof. Lingnile, 'natoń,

Nie wierzyć, żyć bez wiary; Ross. HeBtpcTBOBaTb. Gwał-    miejsce, gdzie drwa chowają; *natoń też zowią. M acz.

tu! ratujcie! kto w boga wierzy. Teat. 21, 65. (dla bo- WIEŚ, Gen. wsi, z , plur. wsie, Gen. wsi, dem. WIOSKA; ga! przez miłość boską). Skład apostolski, symbolum    Boh. wes,    wsy, wesnice;    Slov.    wes ; Sorab. 1.    wesz;

apostolicum, inaczej wierzę w boga, od pierwszych słów    Sorab. 2.    wósz, Gen. szi ;    Garn.    vas (2. visitatio,    odwie-

zwane. Karnk. Kat. 9. kredo, ba§ apoftoltfdje ©laitbenêbe* dżiny); Vind. vafs , vefs, (vefs jiti, vefs hoditi * za ga-fenntniß. Bierzemy dowody z tych rzeczy, któreśmy po-    mractwem    chodzić); Croat, vèsz    , szélo, cl. Lat.    vicus ;

wiadali wykładając wierzę, (kredo). Kucz. Kat. 5, 516.    Dal. szelo    ;    Russ. seło, ob.    Sioło,    cf. sielanka ; Eccl. BhCh,

— Simil. Wierzę temu, jak bogu, jest to artykuł wTia- cei\o [fundus 2], ae^a, aa/ta, HApNK [term inculta 2], (cf. ry. Cn. Th. 1255. Gdy im co człowiek słuszny, to jest,    lada); Ross. 4epeBHa (ob. Derewnia), noMhcTbe , nosrfcc-

2 wielkim brzuchem i długiemi wąsami doniesie, wtedy    Taue, C4o6o4a, (ob. Śłoboda) ; imienie, dobro, grunt le-

zący, baê $orf. Gdyby la wieś miastem była, miałaby    wiadomie, prędko a nad nadzieję przyszła. Kosz. Lor.

burmistrza i wójta z radą, nie robiłaby na pańskie,    185. Bez wieści przygody przypadają. Rys. Ad. 2.

domby siedział podle domu; ale gdyż tu tego wszys- Deriv. sub: Wiedzieć, widzieć.

tkiego nie    masz,    tedy    to    nie miasto,    ale pewna    wieś    WIEŚĆ,    wiódł, wiedli, wiedzie,    wiodę cz.dok.,    (distng.

jest. Hrbst.    Odp.    Y    5 b.    Wsi sw-obodna    ,    szczęśliwy,    wieźć,    wiozę); Wodzić contin.,    ‘Wadzać frequ.    ; Boh.

kto ciebie się ima, Nie kształtne twoje zyski, prawda,    wésti, wedl , wedu, woditi, wadjm, wadćti ; Slot. west,

ale trwałe. Kras. Sat. 95. (życie wiejskie, gospodarstwo).    wedern , wedu, woditi: Sorab. 1. wefcż , wedl, wedu,

Wymurował pałac we wsi, i musiał go ze wsią prze-    wedżem, wodżim, wodzu; Sorab. 2. wâfcz, wâdl, wadi,

dać, bo pałac wieś zjadł. Kras. Pod. 2, 237. Kupiłbym    wedu, wężom; Carn. vêsti, vêdem, voditi, vôdem, (vo-

wieś, ale pieniądze gdzieś. Cn. Ad. 407. (chcę, nie mogę; bez pieniędzy do targu, bez soli do domu). Omnes très, wszystka wieś. Rys. Ad. 52. (trzy żołnierze o jednym oszczepie , zagon jeden wszyscy mają ; cf. wsie chłopami stoją, nie panami). Na wsi, we wsi, po wsi. Cn. Th. 1263, (cf. na mieście ob. Na, w⁷, po); (Boh. nâwes plac wre otwarty). Na wsi, auf bcttt Sattbe. Oddalił się na wieś.

312

W I E Ś B A - WIEŚĆ.

WIEŚĆ.

divneza * paski dziecinne); Xind. voditi, vishati ; Croat. voditi, vödim, (vâdim eximo, extraho)-, Bosn. voditi, do-vesti ;    Hung, vezetem , viszem ,    viselem ; Rag.    voditti,

(vod ductus); Slav, voditi, (vézti    * szyć, haftować); Dal.

voditi ; Ross. BecTH, Be4y, b04Htb, Bowy ; Eccl. B0JK4y ; w mieście , po mieście,    prowadzić, führen, letten. Po sześciu dniach pojął z sobą

wsi niby rynek    Jezus Piotra, Jakuba i Jana, i wiódł ich na górę wy-

soką. 1 Leop. Marc. 9, 2. (wziął. 3 Leop.). Wodzenie Zab. 14, 293. fluf$ 8anb. Wsią się bawię, we w-si    na paskach dziatek, nie dobry jest zwyczaj. Mon. 69,

mieszkam, wiejski żywot wiodę, rusticor. Cn. Th. 1258.    1064. Mysząt na paskach nie potrzeba wodzić, Umiały

Wieś targowa. Szczerb. Sax. 246 eût SJîarftflecfen. Wsie    one biegać, a nietylko chodzić. Jabt. Ez. 20. Wodzi

łowcze, osoczne , Wołoskie, vid. sub his. Wsi kilku    go, jak niemowlę na paskach. Teat. 36. b, 21. Trudno

ciąg, włość, klucz.    »tego wodzić, co nie może chodzić. Rys. Ad. 66; albo:

Deriv. wiejski, wiejskość, wieśniak, wieśniacki, wie-    co sam nie chce chodzić. Cn, Ad. 17. Łatwy do wodze-

śniaczka, wieśniactwo.    nia; (Bosn. vodivi, koji se mosge voditi i dovesti,

**WIEŚBA, y, z. , wieszanie, bo§ Renfert, bte §enfung,    duclilis). Ślepego chłopczyk wodzi. Lib. Sen. 13. Tyś w

(Er^enfitng. Płacze, krzyczy silnie, Przyczyny się wieśby    bujne pasze, tyś go do strumienia wadzał. Zebr. Ow.

pyta pilnie ; laquei causam. Zebr. Ow. 254.    246. Koń słabego człowieka, nie on konia wodzi. Pot.

WIEŚĆ, ści, z.; Boh. powést, (ob. Powieść); Sorab. 1.    Pocz. 163. Z nim się za ręce wadzał. Ryb. Ps. 204.

wobwowTano, wobwówanczko (ob Obwołać), wuwowanó,    prowadzdi się z sobą za rękę, fte führten etttanber bet)

wuwowancżko , (cf. wywołać); Cam. poviest, (vest, viest    ber §anb, ant Slrttte. Jak owieczka miał być wiedzion na

* sumnienie) ; Xind. govor, rćc, viezt; Croat. szvészt*su-    zabicie. Rej. Post. A a a i. Łódź ma swego rządziciela,

mienie; Rag. vjesct * umiejętność, wiedzenie, wiado-    który ją, maszt wystawiwszy, na nim żagle roztoczy-

mość; Bosn. svjest, svist intellects,    ratio, mens; Ross.    wszy, szczęśliwemi wiatry    prostą drogą do portu wiedzie.

Bien»; doniesienie, nowina, gazeta,    (cf. Germ. roeij5 fa=    Żarn. Post. 72. (kieruje,    steruje, prowadzi, dostawia),

gen, einem ettM§ tttetjś machen); Ross. HacjitmiKa ob.    Promień wodzący, radius vector, jest linia prowadzona

Słuch, noroBopKa; Eccl.    — pogłoska, ba§ ©ericfyt, od Przodka słońca lub płanety jakiejkolwiek głównej,

bte ©age, bte iRebe. Wieść latać poczęła, iż arcybiskup    n. p. ziemi do śrzodka płanety obiegającej około słońca

zabity. Birk. Gl. Kon. 27. (gruchnąło , rozgłoszono, było    lub płanety głównej. Hub. Mech. 485. — *§. Gdy z

słyszeć, powiadano). Fałsz nas mamić nie może, nie    gniewem kogo odprawujemy, mówimy: vale, wiedź się

jako wieść plecie, Lecz jak widzimy, tak sądzim o    precz, porywaj wodze. Macz. patfe bid)! (ob. Won! ru-

świecie. Zab. 15, 291; (fama). Wieść którą wszyscy    szaj ! cf. 'zasiej! Konstantyn z Jerzym Radziwiłłem spól-

głoszą, nie może być zgoła fałszywa. Ząbk. ML 392.    nie możne wojska Litewskie wadzali. J. Kchan. Dz. 160.

Sama wieść o jego przybliżeniu się,    impet nieprzyjaciół    (wodzowali im, dowodzili,    hetmanili; fte führten fte an,

odparła. Siem. Cyc. 198. Mamy o tym wieść. Odym. Św.    commanbirten fte). Rej wodzić, ob. Rej. — Moral. Wieść

2, L l. (wiadomość, doniesienie, üRacfyricht). Wieść nie- kogo do czego, kierować, powód dawać, namawiać, pewna, z tretu, ob. Tret. Z wieści,    Boh. powestnÿ ;    ciągnąć do czego, pobudzić; ju etma$ führen, bringen,

Sorab. 1. newadki ; Ross. H3HeBbcTt,    ( óesiHSBbcTUWH,    letten, »erleben. Do kosztów na budynki niepotrzebnie

6e3BtcTHUH niewiadomy," óesBicrie niewiadomość). Bez    mię wiedli. Jabł. Tel. 187. Człowiek rozumie, iż to

wieści, niewiadomie, niepostrzeżenie, znienacka, ani się    uczciwe, do czego chciwość go wiedzie. Karnk. Kat.

wzwiesz, bez oznajmienia, opowiedzenia; unuermuthet,    375. Zawsze do buntowania rzeczy wiódł. Warg. Cez.

«noerhoft, unermartet, ofmangemelbet. Nieprzyjaciel przy-    230. (na to ciągnął). Niech rodzice pamiętają, na coby

szedł bez wieści na nas, ex improviso. Macz. Połowcy    dzieci wieść za ich młodych a nieujrzałych lat mieli,

bez wieści przyszli pod Kijów, i mało go nie wzięli. Biel.    Glicz. Wych. B 1. (Boh. zwedenÿ dobrze wychowany,

63. Dzień potkania obrał mglisty, aby    na nich bez wie-    zwedenost dobre wychowanie). Nie wódź nas w poku-

ści mógł uderzyć. Stryjk 36. Śmierć    bez wieści porazi.    szenie. Sekl. Luc. 2 ; nie przywodź na pokusy, ib. —

Módl. Gd. 78. Śmierć nie każdemu ze wszystkiem złym    Wieść za sobą, nach ftdj jieftnt. Wszystkie nagłe odmiany

przychodzi, ale tylko tym, na których bez wieści, nie-    w państwach, zabójstwa, spustoszenia i inne rozmaite

WIEŚ Ć.

co.

to

to

w o w io-

, wo-

wa

klęski za sobą wiodą. Pilch. Sali, 122. — Wieść co na kogo * zadawać komu co sromotnego , ettnaö auf einen bringen, i^nt nortnerfen, ifm anfcfmlbigen. Ktoby na kogo co niesprawiedliwie w tych rzeczach wiódł, a nie dowiódł, karan być ma. Stat. Lit. 2. — Wieść świadki * stawić świadki, 3^3^ fteHen, ben Setneiś bttrch B^gm führen. Ów co miał krzywdę, prawdziwe świadki wiódł; a ów co urąbał, wiódł fałszywe. Gorn. WŁ L 3 b. Kto chce wieść świadki, ma je pozwać, i stronę, przeciw której świadki wiedzie, aby tego przysłuchała. Sax. Porz. 90. — Wieść kogo na przysięgę. Sax. Porz. 99. (musie go do przysięgi, einen auf ben fêtb treiben). —- Wieść ród, pokrewieństwo * wyprowadzać, abletten, Verleiten feinen ©tanim. Jędrzej Zamojski wiódł ród swój od wielkiego Zamojskiego hetmana. Gaz. Nar. 2, 73. — Simil. Oton cesarz wiódł z Bolesławem blizkość krwi od ojca idącej. Krom. 65. (mieli z sobą krew' spoiną). — Wieść żywmt jaki, prowadzić życie jakie, żyć tym, owym sposobem, elit (gcmtffeś; 8eben führen. Daj wieść żywot bez przygany, Czysty a nie pokalany. Groch. W. 50. Z głodu już ledwo swoje wiodą życie. Teal. 59. c, A 2. Wolę umrzeć, niźli tak gorzkie wieść życie. ib. Taki sposób żywota wiodła aż do ostatniego końca. Wys. Kat. 220. Daj hoże, iżby wszyscy szczęśliwy żywot wieść mogli. Modrz. Baz. 9. W domu wiódł czas spokojny. Ustrz. Troi, 65. (pędził dni spokojne). — Simil. Wieść towarzystwo, przyjaźń, grewtbfchaft galten. Wielką z niemi przyjaźń wiódł. Sk. Dz. 245. Wielką przyjaźń ( towarzystwo z sobą wiedli Witołd z iagiełem. Biel, Sio. 225 b. Z tym uczonym wiele xiążąt i królów' towarzyst dło. Kosz. Lor. b. 6 — Contrar. Wieść nieprzyjaźni, spór, kłótnią, prawo, wojnę, turnieje; $cinbfd)aft unterhalten, §änbel, *Projej$, Sîrteg führen. Wielkie nieprzyjaźni wiódł z bratem młodszym. Birk. Dom. 146. Wiodłam wielką burdę z siostrą swą. Farn. 154. On wielki hetman niebieski dla ciebie ustawicznie burdę wiedzie z okrutnymi nieprzyjacioły twymi. Bej. Post. a 4. Przed królem prawo wieść. Szczerb. Sax. 187. Wojnę wieść, wojnę toczyć, walczyć. Cn. Th. 1266. Spor wieść, sprzeczać się. ib. Lepiej latać dołem, Niż z tak odmiennym przekor wieść żywiołem. Zab.A 6, 521, (ob. Przekora). O zacność między sobą przez lat wiele turnieje wiedli. Warg. Cez. 19. — Wieść rozmowy * rozmawiać rozmaicie, dyskursa prowadzić, ©efprädje führen. Wiedli rozmowy o rzeczach poważnych. Zab. 14, 298. — Koszt wieść, łożyć na co ciągle, podejmować koszt ciągły; Soften tragen, itnfoften haben, 2Iir3gaben h^üen. On nieborak, co pozywał, co koszt wiódł, to wszystko wnlwecz. Gorn. Wł. L 2 b. Nie według mieszka koszt wiedzie. Cn. Ad. 77. (większy rozchód, niż dochód; cf. figurę prowadzić). — Wieść wał, mur, rów wodę * prowadzić wodę, rów, mur etc.; einen SM, eine üJîaiier, einen ©raben, toal führen, jiehen. Dwie przekopy wiódł. Warg. Gez. 175. Holandya ma wiele kanałów, które sztucznie wiodą się z pomienionych rzek i z morza. Boler. 91. Wyjdź na koniec wiedzienia wody z stawu wierzchniego na drogę do roli. 1 Leop. Jes. 7,3. ( rur. 3 Leop. ).

Słownik Lindego wyd. ?. Tom VI.

Wiódł poprzek rów. Warg. Cez. W, (cf. bić rów). Niechciał wału około miasta wieść. Warg. Cez. 231. — §. Con-tinuativum: Wodzić kogo * poprowadzać, oprowadzać; führen eine lange Bett, ijerutnfti&ren. Wódź go po domu, ukaż mu gmachy. Cn. Th. 1277. Niedźwiedzia, gdy przemożesz, za nos wodzić możesz. Cn. Ad. 525, Inde fig. Za nos kogo wodzić. Boh. Kom. 4, 172. Petr. Et. 57, Bag. voditti tkoga za noos * robić z nim, co sie podoba, na słowie kogo trzymać, einen bet) ber 9îafc Ijerimt führen. Nie dasz przyrodzeniu swemu *swowolnemu na siebie przewieść, albo jako niedźwiednikowi za nos się wodzić. Weresz. Heg. 93. id. Bej. Zio. 66. Gdy Chojeckiemu ucięto nos, tym się cieszył, że go już więcej żona za nos wodzić nie będzie. Dwór. G. Stójcie no dobrodziejki, ho! nie dam ja się tobie za nos wodzić. Teal. 55. b, 7. Mniemasz, że oni mnie zanoś będą wodzili? Boh. Kom. 4, 172, ( cf. woskowy nos). Za kaletę kogo wodzić, oszukiwać w pieniądzach , follitim ductiłare. Cn. Th. 1277. (skubać go, einem ben Sente! fegen). — §. Wodzić jumj robić nim co się podoha, obracać nim, powodować; mit einem machen roaö man miß, mit if>m f dt alten unb mal* ten. Kto zręcznie umie ludowi dogodzić, Może na poty ni ludem wodzić. Nieme. P. P. 116. Czemuś nami wodził? 1 Leop. Genes. 26, 10. (cożeś to nam uczynił? Bibl. Gd., czemuś nas zwiódł?) — §. Wodzić się z myślą * pasować się sam z sobą, walczyć z sobą; mit ftd) felbft fämpfen, mit feinen ©ebanfen im ©treitc liegen. Roztargniony z myślami się wodzi. Pot. Arg. 259. Musieliśmy się w tym wywodzie książąt Litewskich długo z myślą wodzić i mózgiem kręcić. Stryj/c. 114. Z któregoby wźdam łasa nasad był takowy, dawno się* wodzę z myślą. Żelr. Ow 181. •— §. Neutr. pass. Wieść się dzić się * powodzić się, zdarzyć się, udać się; geben, ergeben , non Statten geben, gelingen (gut, fdjlecbt) ; Boh. zwëst se , zdarit se ; Slov. stâstné se wésti ; Boss. Ciia-roycntmecTBOBaTf,, Momerca, Moraoca, n. p. e»iy xjäo MomeTca, (cf. módz). Dowiesz się, jako sie im w-odzi? 1 Leop. \ Beg. 17, 19. Wszystkie rzeczy na świecie przygodnie się wiodą, albo idą. Eriz. Jgz. S 5 b. Przyjacielu jak ci się wiedzie? Teat. 54. b, 44. Wcale mi się nie wiedzie. Tent. 5. b , 4. Rzeczy się nie wiodą podług myśli. Teat. 42. d, B. Rzeczy nam się wiodą wyśmienicie. ib. 54, 87. Wszystko podług mojej wiedzie sie myśli. ib. 47. b, 13. Jeśli się i sami i synowie wasi dobrze macie , a w odzi-li się wam na wszem wedle woli szćj, bogu dziękujemy. 1 Leop. 2 Mach. 9, 20. Hajże ha] ! dobra nasza ! w iedzie nam się wyśmienicie. Tent. 24, 105. Czort. Nie wiodło się nigdy takim na świecie, co opuścili służbę bożą. Kł«k. Turk. 171. Kiedy się już wieść zacznie, wciąż się już wiedzie. Ossol. Sir. 9. Dobrze to , komu się konie wiodą i żony. Bys. Ad. 9. Oby się wszystkim współobywatelom na wszem dobrze wodziło. Modrz. Baz. 9 Zostańże z bogiem, niechaj ci sie wodzi wszystko po myśli, i szczęście i zdrowie. P. Kchan. Jer. 412 Niech odprawią modły. By się szczęścia królowi i Polakom wiodły. Teat. 45. d, 99. Wyb. (by im szczęście posłużyło).

40

314 WIEŚCIARZ - WIEŚNIACTWO.

WIEŚNIACZKA - WIESZAĆ.

Deriv. wódz, wodze-, dowód, dowodny, dowieść, dowodzić, nawieść, nawodzić, obwód, obwieść, obwodzić, powód, powodoiuy, powieść, powodzić, odwieść, odwodzić, podwoda, podwodny, podwodzić, podwieść; prowadzić, prowadziciel, doprowadzić, naprowadzić, oprowadzić, odprowadzić, poprowadzić, podprowadzić, przeprowadzić, przyprowadzić, rozprowadzić, sprowadzić, uprowadzić, wprowadzić, wyprowadzić , zaprowadzić; przewieść; przewodzić, przewodnik, przetuodniczyć, przywieść, przywodzić, rozwieść, rozwodzić, rozwód, rozwódka, uwieść, uwodzić, wywieść, wywodzić, wywód, wywodziny , wywo-dnica, wzwod, niezwod, zawieść, zawodzić; zawód, zwieść, zwodzić, zwodziciel, zwodnica; wojewoda, wojewodzie, wojewodzanka, województwo, podwojewodzy ; wodzować — adjung. derivata Verbi wieść, wiodę.

WIEŚCIARZ, ob. Wieszcz, Wieszczarz, Wieszczbiarz, Wieśdź-biarz. WIEŚCIĆ, ob. Wieszczyć. 'WIEŚCINOSZ, ‘WIA-STONOSZ , a, m., nowinkarz , ein 9?euigfeitentr«ger. Trzeba nam dobrych śpiegów, nie wieścinoszów. Petr. Pol. 2, 121. (co z słyszenia tylko, nie z własnego widzenia donoszą). Nabożni ci wiastonosze, ewanielskiej prawdy, światłość marnemi płonnej powieści swej mgłami zaćmić usiłują. Smotr. Lam. 29.

WIESIADŁO, ob. Wieszadło. WIES1Ć, ob. Wieszać. *W1ESIEŃ, ob. Wiosna. WIESIENNY, WIOSIENNY, WIE-ŚNIANY, WIOSNOWY, a, e; Boh. gary, garnj, (ob. Jar); Sorab. 1. nalétzné, nalétné. (cf, na lato ); Cam. jar, pomladân, pomladanske ; Croat, protuletni ; Rag. pre'-maljetni, proglietni; Eccl. BecHemtbiH ; Ross. BeuiHifi, Be-ceHHifó; wiosnowy, do wiosny należący, $rül)ltng3 *. Deszcz wiesienny, który bywa na wiosnę. Budn. Jèr. 5, 24. Febry wiosienne , które trwają od lutego do końca wca. Krup. 5, 535, Ross. BecHyxa. Wiosienne zimni-ce bywają dobrotliwy, jesienne gwałtowniejsze. Perz. Lek. 43. Umaić wieńcem w około Z wiesiennego kwiecia czoło. Min. Ryt. 3, 52. Gdy się słońce z wieśnianym mile złączy znakiem.... Zab. 5, 324. Postanowiony w czasie wiosnowym i jesiennym wymiar pracy rolniczej. Mon. 68, 290.

bćtuerifcbe$ Söefen. Znużona tygodniowym wieśniactwem, zastawiwszy dwie wsi, odjechała do miasta. Kras. Pod. 2, 217. Nie zrażaj się grubością i wieśniactwem i nieumiejętnością chłopstwa. Pir. Potu. 46. To pachnie wieśniactwem i chudobą. Pilch. Sen. list. 3, 61. — Collect. Wieśniactwo, wieśniacy, chłopi, chłopstwo, baê Canböolf. Tr., \ind. deshelniki, polski lud. WIEŚNIACZKA , i, z., kobieta wiejska, ze w>si, chłopka; Ross. BecHanna, noceaHHKa, eine t>om Sanbc, eine Sanbfrau, Sanbntagb. WIEŚNIAK, a, m. ; Boh. wesnik; Vind. kmet (cf. kmieć), polski zhlovek ; Croat, szelyan ; Ross. BecHHKE ,

HHHt, noce-ieHeuE ; Eccl. ceabHHKŁ

noceaa-

noceMHHH'jj, Kpe-

CTtflHHHjb , 4epeBeHCKiä Mymifis ; sielanin, ‘siodłak , włościanin, rolnik, ziemianin; ber ©orfmann, fiabmamt, 25au= er, nazwisko najpowszechniejsze człowieka mieszkającego na w'si i bawiącego się upraw-ą roli. Nar. Ust. 6, 347. Do klasy wieśniaków należą ci wszyscy, którzy nie będąc szlachtą , w jakiejkolwiek natury dobrach wiejskich, rolnicze zabawy sprawują

zny lub czynszów, albo innych powinności ku dziedzicom są obowiązani. W prawach naszych nazywają się: wieśniakami villani, kmieciami cmetones, rolnikami coloni, aratores, poddanemi subditi , chłopami. Skrzet. Pr. Pol. 2 134

W1EŚN1ANY, ob. Wiesienny.

WIESZAĆ cz. cont. ‘WlESlć niedok.; Boh. wéseti, zwésyti, wésym , -il, — ti ; Croat, vesziti, vészim ; Bosn. visejati, viesejati, objesiti, stavit na vjescialu; Rag. vîsiti, vje-sejati ; Ross. Bioiaîb, (B3BiciiTb, b3b1>iuhbütl ważyć), cf. Biet waga, (ob. Ważyć); wieszaćf obieszać, powieszać, (neutr. wisieć qu. cf.) ; fyettfen, auf^enfett. Gdy w niedzielę jednego wieszano , prosił biskup , aby na inszy czas to karanie odwlekli ; lecz oni tego nie słuchając , obiesili go. Sk. Zyw. 1, 170. Kiedy złodzieja wieszają, radby, żeby z nim wszystkich powieszano. Rys. Ad. 29. Dyogenes postrzegłszy zgraje ceklarzów , prowadzących chudobę jakąś na śmierć powrozową; powiedział: małych tylko złodziejów wieszają, wielkim się kłaniają. Pilch. Sen. list. 2 , 454, (cf. bąk się przebija , mucha uwięźnie). Pytał pies pasterza: czemu mię wiesisz ? ‘azaż ci wilk nie więcej krzyw ? Rej. Zw. 49. Dla wiary ich prześladują, palą, wieszą, ścinają. W. Post. W. 409. Masz-li się wieszać, to na słusznym drzewie. Pot. Jow. 2, 63. — Wieszać co, zawieszać, robić żeby wisiało ; cttMś fangen ntadjen, aufljdngen, jjangen. Kto podkop robi, gdzie piasek wybiera, Ziemię nad sobą wszędzie wiesza i podpiera. P. Kchan. Orl. 1, 310. — Fig. Na murawie usiadłszy zielonej Wieszam oko nad owym czerstwych osadników. Cresc. 1. Coż to oni zamkowi spokojnym jeziorem. Przyb. Milt. 116. (bawię oczy, wle-nad wieśnemi mają? Rej. Wiz. 54. August, któremi się potrawami nakarmił, nie powiadam, byś go sobie, jakoby wieśnego jakiego ojca czeladnego lekce nie ważył. Kosz. Lor. 109 b. Gdy wieśny pies do miasta przyszedł, tedy miejscy poczęli go gonić. E/zop. 109. WIE-SNIACTWO, a, n., sposób życia i obyczaje wieśniackie, wiejskość , ziemiaństwo ; Vind. vefnia , vestvu ; Eccl. Be-CHHHCTBO, ceaaHCTBo, nocejiflHCTBO, ©orflcbett, SDorfjttten,

razem do pańszczy-

czer-

WIES10ŁEK, ob. Wesołek.

WIEŚNIACKI, a, ie, WIEŚNIACZY, a, e, ‘WIEŚNY, do wsi lub wieśniaka należący, wiejski, ziemiański; ®orf*, Canb * , CanbmannS * , Sauer*. Księgi o rzeczach wieśniackich. Budn. Cyc. 27. (de agricultura). Proste mieszkanie , wieśniaczą sklecone ręką. Pilch. Sen. list. 3, 80. Lepsze małe, lecz pewne wieśniackie korzyści. Kras. Sat. 93. Wieśny obchód i sprawa rolna potrzebuje

piam oczy, trzymam je wryte, id) Jaffe mein Sluge fdttW* beit über bem @ee). O boże, komuż już będę ufała Więcej na świecie, gdzie będę wieszała Moje nadzieje! Past. Fid. 111. (gdzie będę zasadzała, worauf werbe td) meine Hoffnungen grünben, nmrauf fußen). — Aliter. Wieszać kogo , trzymać go na słowie, na rzeczy ; einen l?eruntiiel)ett, mit Söorten funłjalten. Długo Witołd Czechów na rzeczy wieszał, ukazując im nadzieję niejaką. Krom. 487. — §.

Recipr. Wieszać się * zawieszać sie, uwieszać sie, fid; an eh    mięsisty, zawiasy, zwieszać, zwiesisty; wisieć, obwisnąć,

Jüa-S an^ängcn. U szyi mu się uwiesiła. P. Kchan. Orl. 1,    obwisłość, uwisnąć , zawisnąć, zawisły, zwisły ; wisielec.

ści roznoszący, ogłosiciel nowun, nowiniarz ; Ross. b^-maieab, ber SSerfünbiger oon Sfîeuigfeiten, ber Słeuigfeiten* främer. Rumigerus, wieszczarz, który się nowinami peta. Mącz. — §. 2 ) Wieszcz, W1EŚĆIARŻ, WIESZCZEK, szczka, m., W1ESZCZB1ARZ, ‘W1EŚDŹB1ARZ, ‘WIEŻDŻ-BIARZ, a, m. ; Boh. weśtćc, hadac (cf. gadać), zać ; Slov. weśtec , genż ze strew howâd bada; Sorab. 1. westża, westżak, westżicżer, skuzwar, propheta , prophe-tżiczer; Carn. veta, sove (cf. *zowić, zwać), boginz , bogovz , pogovz, zhevagledz, (ob. Trzewa) ; Croat. chècz, (vèsch versatus , expertus), gatâvecz, vuhvecz, vi-lenik, vukodlak , (cf. wilkolek, cf. ‘wiła); Rag. vjesetaz incantator , fascinons veneficus , gâtaiaz , gonetnik, gâ-taz, gonêtalaz; Bosn. gonetnik, gonetalaç, (vjesctaç, koji ejara magus, viset, vjeset, koji zna vir perilus, expe-riens) : Slav, vishtac * czarownik, ( visht * doświadczony ) ; Ross. BtmyHï , Bt4yHb , ra4aîe4b , bombb ; Eccl. rt.-

l|lM|b. OKilRtÎTOh , ORÜRblIIIK'b , OCimilllHKIt, 01,11X10.U, HU-

roBopmmcb, napo4’bfi, Bopomea, (cf. objaw iaez); cf. Lał. vates ; wieszczek » przepowiadacz przyszłości z pewnych znaków, cf. prorok, wróżek; ber 3Beiffager, 2Bafyr(ager, SBorfjenterfunbiger. Cycero był też augurem u Rzymian , to jest , wieszczkiem. Stryjk. 551. Numa Pompiliuś wieźdźbiarzów postanowił. Faliss. FI. 6. Nie jadaj z człowiekiem zazdrościwym, bo na kształt wróżka i wieszczka domniemawa się, czego nie wie. 3 Leop. Prov. 25, 6. ( na kształt wróżka i ‘gadacza. 1 Leop. ). Wie-szczkowie i wieszczbiarze z ptaszyeh lotów i wnętrzności bydląt wróżyli. Bardz. Luk. 2, 68. Ptaszowieszczko-wie, augures. Warg Cez. 240. Płucowieszczykowie , aruspices. Otw. Ow. 284. et 611. Sztuczny wieśdźbiarz czasu Echion przyszłego. Zebr. Ow. 109. Pięć rodzajów wieszczb i wieszczbiarzów wylicza Wirgiliusz. Pilch. Sali. 80. Domysł wieściarzów nie raz się już sprawdził. Wyrw. Geogr. 476. Wieszczek z ciebie dobry. Cn. Ad. 1245. (zgadłeś , mądry za wróżka stoi, mądry bez wróżka zgadnie). Wieszcz. Zab. 12, 166. Zabi. Wieszcz, prorok, cf. widzący; Ross. 6oronpoBH4eiVB. Wszyscy czarodziejce, co się wieszczki czynią, powiadają, jakoby znali przyszłość z gwiazd. Eraz. Jçz R. Wieszczków u nas niemasz, coby naukę tę umieli, chyba z niektórych ptaków albo bestyj przyrodzonych skłonności o pogodzie , niepogodzie, cokolwiek postrzegania albo podania, ale grubo, gospodarze zwłaszcza przepowiadają, (nie mówię teraz o praktykarzach gwiazdarskich). Wróżkowie u nas są, ale grubi i głupi, i grzeszą tym się bawiący. Cn. Th. 1257. — §*. Boże, ty wiesz przedwieczny wieszczku, żem od pokoju nigdy nie stronił. Krom. 447. ‘wia-duk, wiadomy, świadomy, wiedzący, ein SBtffer, ber ettflaś tt)8tß. — ’*§. Gdy Loli do wymowy zaprawiasz się w mieście , Wieszcza wojny Trojańskiej czytałem w Preneście. N. Pam. 13, 118. vatem, śpiewaka, poete, Homera, Wirgiliusza. WIESZCZA, y. i., WIESZCZKA, i, i.; Boh. weśtkynó , hadaćka; (Carn. vçsha * czarownica, 2) ignis

nawa-

124, ZaL 29, 209. Jął płakać, uwiesiwszy się u głowy jej. WIESZCZ, W1ESZCZARZ, W1EŚCIARZ, a, m., g. 1) wie-Rej. Post. M m m 5. Uwieszawali się swym krewnym u szyi. 1 Leop. 3 Mach 5. Tatarowie przebywają w pław bystre rzeki, uwiesiwszy się u końskiego ogona, abo na brzemieniu jakim rózg. Boler. 166. Wieszać się na palcach * ważyć się na palcach, auf ben 3ty?K ftyiuebeu, ftty ftyroebenb auf ben 3tyeit erhalten. Dybie pawim sposobem, na palcach się wiesza. Klon. Wor. 2. Wieszać się na powietrzu, na skrzydłach, ftyiuebett) Ross. napiiTb,

ves-

B03napHTb. Skrzydły się nad wodami wieszać wam zachciało. Otw. Ow. 207. Plugawi po polach sępi się wieszają. Tward. Wł. 3. Wieszanie się, Ross. napeme.

Wieszający się nad czym, Ross. H84HeceHHŁiH. — Similiter. Po wierzchach gór przykrych wieszają się kozy.

Karp. 3, 17. Na przykrej skale wieszały się kozy, Między suchemi wiszary i łozy. Zab. 12, 507. Po górach się wieszając, wejścia do kraju bronił. Sk. Dz. 650.

Wieszać się nad nieprzyjacielem » nie puszczać się go , na karku mu być, na gardle mu siedzieć ; bcm $etnbe tut 9?acfen liegen, tym auf ben £>acfeii feęn. Zawsze się nad nami orda wiesza. Jabł. Buk. Q 4. Gdy nasi w góry wchodzili , wieszali się wszędzie n3d niemi Czechowie , żeby ich gdzie w ciasnym miejscu *użyć. Biel. 79.

Kozacy się nad nim wieszali. Papr. Ryc. 97. Wieszać się przy kim, trzymać się jego , nie odstępować go ; ft ty an einen fangen, ftty an tyn {falten, eä mit tym {»alten, bety tym bleibett. Obywatelów dobrych mała rzesza , Jeszcze przy swoim monarsze się wiesza. Krasi. Mysz. 22.

Jeszcze się drudzy przy Dymitrze wieszali. Tward. Wł.

26. Nocne chmury głupstwa, które się przy młodzi wieszają, doświadczenie rozbija. Birk. Kaz. Ob. f — Wieszać się na kim * zasadzać się na kim, gruntować się; fity auf einen gntnben, fußen. Abyśmy sie nie na ludziach wieszali, ani u nich pomocy szukali. Żarn. Post. 1, 54.

— Wieszać się rozmyślając * wahać się, chwiać się, ważyć się myślą,'; cf. wodzić się myślą, in    ftyme*

ben. Długo się w wątpliwej nadziei wieszał. Slryjk. 459.

Toć są ci letni w wierze , co się wieszają w wątpliwościach. Rej Ap. 43. Wej jako się wieszasz Na własnych zmysłach, coraz to się mieszasz. Past. Fid. 289. WIESZACZ, a, m., który wiesza, ber ganger, genfer; Eccl.

Btuiaiejb. WIESZADŁO, W1SIADŁO, a, n., WISIA-DEŁKO dem., rzecz wisząca lub na której co wieszają ;

Boh. wésatko ; Ross. n04BicKa, no4B’kcb, (cf. podwiązka); etma$ tpmtgenbeê, eine ©tymebe; {Boh. wisâk, wisa-cek pera sellnris, hippopera, wisâlka; Dal. visala; Bosn. vjescjala, viscjala ; Rag. vjescjala; Croat, veszila ; Slav. vishalàh ; Vind. obefilu, obiefhalu, obiefhalifhe ; Ecd.

Bieeaiwa, b1>ch.io , bIjchhkb ; Ross. Btct-iHua szubienica, BtmajiKa, BHcy.ibKa. Z wieszadłem klejnotów do Trambugi drogiej Bela wnosili. Przyb. Mill. 30. Wieszadło proste , pendulum simplex. Geom. 4, cf. wahadło.

Deriv. ( cf. waga ; Ross. b-Łcb; waiyć, wahać)', na-wieszać, nawias, nawiasem, obieszać, obiesić, obieś, powieszać, uwieszać, rozwieszać, wywieszać, zawieszać, za-

jatuus)\ Garn. sovçshka, bogina, bogovna; Sorab. 1. westźerka , prophetżicżerka ; Vind. vefhza , (veifha , vil— niza , trota, mora* mara); Croat, vèscha , vuhvicza ; Rag. gonêtaliza, (vjesctiza * czarownica) ; Bosn. gonetniça, (viese-tiça , ejarovniça saga ; Slav, vishtica * czarownica ) ; Ross.

Kop. 2, 261. Os. Rud. 35. Teat. 28. b, 92. bte 2ßün* fc^Clrut^e. — §. Wieszczy , ego , Subst., m. , wieszczący, wieszczbiarz, ber 28a(irfager. Uczyń mię wieszczym, a uczynię cię bogatym. Rys. Ad. 69. WIESZCZKOWY, a, e, do wieszczka należący, wieszczbiarski, wieszczy ; SDBabr* fager «, be$ SBfl&rfagerä *. Obraz Agamemnona wieszczkowe (Kalchanta), przyjaciół i braterskie łzy ukazał ; płacz 0J7 cowski zakrył malarz. Warg. Wal. 285. WIESZCZYĆ ez. nicdok., 'Wieszczować contin., uwieszczyć dok., wróżyć, unterlagen ; Boh. hâdâti , (cf. 'gadać, zgadywać); Sorab. 1. wćstżu, wudohwarn ( cf. wydać), prophćtźu ; Garn. vesbzujem ; Bosn. gonetati, sbetiti, ugonenuti, (vjecbati, uciti « uczyć, cf. wiedzieć, powiedzieć, powieść , dowiedzieć się) ; Rag. gatali ; Ross. npCABimaTb, (ßtmarb mówić, cf. biesiadować, cootmaib , coBima-BaTb » zgodzić się na co, uradzić, yB'Jkmaib, yßtiuaBaTb upomnieć; Eccl. Bhryio obwieszczam). — Rzymianie z lotu , z pastwy i śpiewania ptaszego wieszczvli. Warg. Cez. 240. et 233.

BtmyHbH, ra^arenbHHUa ; (cf. Frisl. SBicfe; Anglos, wicca ;

Angl. witch * czarownica ; cf. Germ, nmj-S, tneiffagcn, ei* item etmaô weift madjen, oppos. ©cfmmrjfünftler) ; wiedma, wróżka, bte 3Bal)rfageritin. Chory ten bab nie wyzierał, ani wieszcz przeklętych. Birk. Kaw. Malt. B 2 b. Radę swej wieszczki wykonała. P. Kchan. Orl. 1, 89. Królowa ta, że była wielkiego uczenia w Greckim piśmie, ztąd była wezwana wieszczą albo prorokinią. Biel. Hst.

51. Wieszczka Drzvkréj “słoty. kawka okopcona. Tol.

Saut. 70. WIESZCZBA, ‘WIEŚĆBA. (Ow. Ow. 495).

'WIEŻDŹ8A, y, i, WIESZCZB1ARSTW0, ‘WIEŹDŹ-BIARSTWO , a, n., wieszczbiarska nauka , bic SBaiirfager*

Na ptakach wieszczyli. Warg. Wal. 13, Ross. nTHUCBOJLueóCTBOBaib. Wieszczący z trzew bydlęcych Ross. ôacHoqpeBHhiH. Nie każdy ptak wieszczy. Cn. Ad, 607. Hucząc smutnie, wieszczy twe przypadki sowa. Min. Ryt. 2, 286. Wróżyli i wieszczowali. Budn. 2 Reg. 17, 17. Ten to jest kubek, którym pan mój wie-szczuje. Budn. Genes. 44, 5. Kosz. Cyc. D 2. Bach. Ep. 23. Nie pewne kalendarzów wieszczenia. Mon. 67, 99. Każdy leniwy wieszczy. Rys. Ad. 24. WIESZCZYCA , y, i., 1) wieszczka, wróżka, bie SBaftrfagerinn. Wieszczyca

Tllitft ; Boh. hadanj, ( cf. zagadywanie) ; Sorab. 1. wes-tźeno , skuzwarstwo , (cf. skusić się); Cam. sovenstvu, bogovanje , tizhogledslvu ; Croat, bamalia , ( veschnoszt experieniia) ; Bosn. gonetka , (vjesetnost, znanje usus , experientia) ; Bag. gatka, (cf. 'gadka) ; Bccl. ra/xareabCTBO,

BO/iuióa . BOjmiBenie , Ross. oóaBanie , Bopomóa , naro-BOpB, BOJXBOBaHie, K0JI40BCTB0, BOIUIÖa, mepTBOBOJUIBe-Hie. Wyćwiczony w naukach gwiazdarskich i wieźbźbiar-stwach, i snów wykładach. Stryjk. 356. Talarowie wieź-dźbiarstwem i wróżkami na wojnach bawią się. Krom.

245.

Niewiasta ta miała w sobie ducha wieźdźby. 1

Leap.    1 Reg. 28 , 7. Przez wieźdźbę    wiedział, kiedy    powiedziała o sobie ,    jako wiele rzeczy przyszłych wie-

miał porazić albo stracić bitwę Rzymski    wódz. Biel. Hst.    działa. Ezop. 84.    —    $. Wieszczyca , latawica, incubus,

151.    Z kubka tegoż wieźdźbę zwykł    czynić król. 1    duszenie nocne.    Cn.    Th. 351. mara, eût Sîacfttgejpenff,

Leap. Genes. 44,5. (wróżyć zwykł. 5 Leop.). Wieszczba, ber 2Up, bte £ntt; zły duch w postaci białej głowy.

wieszczenie,

Saftrfagen. Przez 12 sępów Romulusowych Varro pisze wieźdźbę, iż miał stać Rzym w pokoju do 1200 lat.

Biel. Św. 17. Prorokują wam widzenia 'fałeszne i wieźdźbę błazeństwa. Radź. Jer. 14, 14. Wieszczba, powszechnie, diuinatio, z ptaków, augurium , z bydlęcych trzew, WIETKI, ob. Wiotchy. 'WIETNAĆ , ob. Więdnąć. haruspicium. Cn. Th. 1256. Rozmaite były wieszczby W1ETRUNEK , ob. Wiatrunek. WIETRZEĆ neutr. niedok. ; Rzymian, jako to, z ptaków, z trzew bydlęcych, z nie-    Rag. vjètrili, izvjetriti; Bosn. vetriti, izvitriti; Ross. Bt-

ba abo powietrza. Pilch. Sali. 80. WIESZCZBIARNIA,    TpiTb ; zwietrzeć, wywietrzeć dok., przez wyziewy z za-

i, i.y W1ESZCZENTCA, y, £., miejsce wieszczenia, man-    pachu i świeżości swojej utracać, yermttferu. Bardz. Luk.

teum, aguraeulum. Cn. Th. 1256. Wlod. ber SBaljrfage*    129. Serów w cieple nie mieć, aby z nich tłustość

orf. WIESZCZBIARSKI, a, ie, WIESZCZY, 'W1EŹDŹ-    nie wychodziła, a przez to by gorzkniały i wietrzały.

BLIWY, a, e.; Boh. wćślj ; (Sorab. 1. wiefcżi * pewny,    Haur. Ek. 178. Gdy sól zwietrzeje, czym będziemy

ob. 'Gwiesny); Sorab. 1. skuzwarski; Boss. Btiuiw, ra-    solić? Hrbst. Odp. M, 6 b. Rozkosze, jako krótkie a

AaTCAbHbiii, (BicTOBOH , BtCTOBbul obwieszczający); do    nie trwałe, wnet wietrzeją a giną. Kosz. Lor. 13. WIE-

wieszczów lub wieszczenia należący, SBrtbrfager *, mabrja*    TRZNICA, y, z.; Boss. BtipeHHua, BtiponpauiKa ; kobie-

genb. Sybile były wieszcze białogłowy. Otw. Ow. 561.    ta lekka, lekkomyślna, fiu fiu w głowie; eine 2BttîbftCU*

Każdy człowiek ma w sobie ducha wieszczego; bo ka-    feliitn, rotnbtge, letd)f|utntge $rauenêperfon. Szalbierki,

żdy ma rozum, przyszłe rzeczy upatrujący, i o nich są-    wietrznice. Mon. 70, 286. — §. Wietrznice , krosty,

dząey. Boh. Dyab. 3, 115, Éccl. nbiTJiHBMH Ayxî, ( cf.    ospa wietrzna. X. Kam. S&tnbpocfen. WIETRZNIE, a,

pytać). Z wieźdźbliwych gwiazd ludziom przestrzeżenie.    w.; Bob. wètrnjk; narzędzie od wiatru, ein 3Binb *, ober

Stryjk. Gon. F. Kruki wieszcze. Banial. J 3. Nie wie-    Suffinffnmtenf. Wietrzniki albo wachlarze dla wiatru. Syr.

rzyć wieszczym snom. Zab. 14, 157. Grzech wieszcz-    136, Garn. vetreneza; Slav, vitrilo ; Boss. Btepï , ein

biarski. Zebr. Zw. 152. Rózga wieszczbiarska, virga di-    Reicher. Wietrzniki, 'wilgociągi albo lufty, otwory, na

vinaloria, zmyślonym i fałszywym jest prorokiem. Kluk. . kształt małych kominów na dachach stodoł. Świtk. Bud.

wróżenie, przepowiadanie; ba3 SBetffagett,    Wlod. Uczyniła    się    wieszczycą, i zmyślonym tonem

pożegnała boginią. Pot. Arg. 137. — 2) Wieszczyce, abo Ruski kołtun. Syr. 674. ber ÎBeidjfieljopf. Syr. 674, cf. goździec.

Deriv. ob. Wiedzieć, Widzieć.

WIETRZNIKOST WO - WIETRZYĆ.

W I E T U Z Y K - W I E W 1 O R K A. 317

68. Suftlödjer. W piecu śklarskim powinny być dwa wietrzniki i luftloszek. Torz. Śki 58. W górnictwie, wietrznik, worek długi wazki, którym do dołu świeże powietrze wchodzi. Os. Zcl. 87'. Snftroljre, 2uftfd)laud),

SBtnbfang. Wietrznik , chorągiewka , osóbka , kogutek , na wierzchu wieży, domu etc., za wiatrem się obraca jące. Wiod., Vind. strehna bandera, veternik ; Hoss.

«Miorepb , ein Sctterfyalm, eine SSettcvfal)uc, 2Binbfa(;iie. — g. De homine. Wietrznik . niestatek , stateczny by wiatr, pędziwiatr, próżnowiatr; Boh. fućidlo , fuęik ; Garn. ve-trenèk ; Hag. kojem svaaki vjettar vie; Boss B-bipeunKTi.

BtTporotrŁ , 3aBtipoxa ( cf. zawierucha ) , BepTonpaxi, nonpurytiii, nonpbiryHmiicb , eitt Sßtnbbeittel, ^nienfnp,

(eilt Saft; 51 big.), luftiger Sftenfd). Wietrznikiem być Boss. BfeTpeHH'iaTb, BtTponpauiHTb, BtTponpainunqaTb.

Bądź wietrznikiem, na wielkim kto chcesz znaczyć święcie. Zabi. Fir. 102. — Cum allus. Nie arcybiegłym Dedal rzemieślnikiem, A svn leź jego ploohvm był wietrznikiem. Kniaź. Poez. 2, 93. W IE T R Z N1 KOST W O . ą, n.;

Hoss. BtpTonpamecTBO ; SBuibbeutdep. WIETRZNOŚć, ści, i. - Boh. wètrnost; Boss. BirpeHOCTb ; wiatry wewnątrz czego zawarte, mnogość wiatrów; bie SBtnbtgfett, SBtitbC.

1 w owocu dawa się czuć wielrzność niejaka, jak i w liście wilgotność. Cresc. 57. Tatarskie ziele wietrzności w ciele rozpędza. Syr. 21. Chleb z świeżego zboża wietrzności w ciele mnoży. ib. 920. WIETRZNY, a, e, — ie adv. ; Boh. wélrnÿ ; Croat. \e tren; Rag. vjetarni ; Boss.

BtTpeHhdł; od wiatru, wiatrowy, 2Btnb » . Orzeł różnie wśrzód wietrznego wiruje powiatu. Przyb. Mill. 98. Wietrzny młyn. Solsk. Arch. 7. Vol. Leg. 2, 664. (wiatrak,

SStnbtttÜltle). Młyn wietrzny zysk przynosi, gdy się daje,

Nawa portu za wiatrem powiewnym dostaje. Chodk. Kost. ep. Wietrzna strzelba. Chmiel. I , 985. ( wiatrówka ).

Wszelki owoc jest wietrznej natury a nadymającej. Cresc.

57. (wiatry w żywocie płodzącej, nńnbig, SSitibc mad)enb, bld^eub). Puchlina wietrzna, wielkie rozciągnienie brzucha na kształt bębna. Krup 5, 776. bie SSiubnHifferfudjt,

SBinbfitd)!, 2rommelfud)t. Zaraza wietrzna czyli nadęcie brzucha. Wolszt. 56. (bte Sîrote feepm hielte). Ochwat wietrzny, choroba końska, z nagłego pod wiatr pędzenia.

Końsk. Lek. 31. (bie Sffitnbreöe). Ospa wietrzna, wietrzni-ce; Boss. jonyxa, ( ob. Ospa). Pies wietrzny, który

czuch ma doskonalszy i używa go wiatrem. Oslror. Myśl. W1ETSZEĆ, oh. Wiotszeć.

8. ein Suftfpirbunb. Teraz z wietrzneini trąbami psy niech Większeć, Większy, Wielki.

srędą, niech wiatr chwytają, niechaj nos ciekawy na las WIEW, u, m., wiewanie, wianie, dęcie; Germ, baô SSÖC« obrócą. Bardz. Trag. 122. Piece wietrzne. Krumi. 25.    fien, Shfen. Idź gdzie cię wiatry wiewem niosą bło-

(Söinböfeu). Wietrzny, wietrzysty, pełen wiatrów; n)ittbtg,    gim , Pókić noc sprzyja, idź pomyślnie z bogiem. Hor.

5)oH 2Btnb. Nieco wietrzny Boss. BbipeneitotcB. Zima    2, 97. Kniaź., (ob. Powiew). Chmury wiją się w kłęby

była tak wietrzna, iż od 50 lat takiej nie było. Warg.    południowym wiewem. Kniaź Poez. 2, 110. Z dołu

Radź. 335. Wietrzny, nawietrzny, powietrzny, Suft ».    nie tak wielką moc mają wiatrów wiewy. Pilch. Sen.

Jakaś jest moc od zwierzchnej natury i wietrznej na te    list. 2, 260. Wiew chorągwi. Przyb. Luz. 121. ( pola-

nizkości ziemskie. Lat. Kom. B.— §. Fig. Wietrzna sła-    tywanie , ba§ flattern). WIEWAĆ, ob. Wiać. W1EWI-

Modrz. Baz. 233 , (Boss. KOJiOBpaTHbiH ; z wiatrem    DŁO , ob. Wiejaczka , Wiejadło. — '’‘WIEWIÓR , a ,

przelatująca, przemijająca, nie stała; roinbtg, luftig, ntt»    (Pot. Poez. 344), WIEWIÓRKA, i, ź., WIEWIORECZ-

Btftanbtg).⁴ Wietrzny, lekki, niespokojny, wiatry pędzą-    KA, dem.; Boh. wewerice , wewerka, wewerićka ; Slov.

cy, ttńnbbeiltelig ; Boss. BtTponpauiecKiü, BtTponpniiiHhifi ;    wewerica ; Sorab. 1. weweriza; Sorab. 2. newèriza ; Carn.

Jjjccl. BtTpowfeneHi. WIETRZYĆ cz. niedok ; Boh. wé-    vevérza , reriza ; Vind. veriza, veverza, veiveriza, vebe-

trowati, wétriti, wétfjm ; Carn. vçtram; Croat, vetrim , zrśchim (cf. zrâk » powietrze), vedriin ssreno , vedrisze ’yjaśnia się, vèdren sudus, vèdro sudum, vedrîna se~ renitas; Vind. vedreti, yedrjem * wypogodzić, wyjaśnić -y ' Dal. vedritisse clurere, vedrina claritas, vedriv clarus ; Bag. vedri serenus; Bush, vedritti , razvedritti serenare, vedrina serenitas coeli, vedro sudum, viedri serenus; Boss. Be4peiibiîî, Bü4paHbiit pogodny, jasny, BGApeHOCTb , Be4pnH0CTL pogodność ; Eccl. BeApyto, BeApcTByio, ee-Apto screno, BeApocib, BeApora jasność, BCApbin , Be-ApuHbrii, wcbHT. jasny); — $ a) przewietrzać, wywietrzać co, ventiiarn. Cn. Th. 1257, burdWiften, burdnuefyen löffelt, bem Sötnbe auêfe^etl. Po kąpieli wstawszy, jeśli dzień niepiękny, nie masz się wietrzyć ; aëri te non exponas. Syxi. Szki. 256. — § b) Wietrzyć, zwietrzać nie- . dok., zwietrzyć dok., wiatrem śledzić, fpttrcn , tuinbett, bem SStnbe nnĄ fptltcn ; Germ, tnittern. Kiedy zwierza zwietrzy na długiej smyczy chart ciekawy po ziemi wietrzący, Wietrzy ślad, gdy z daleka odyńca poczuje, Wznosi trąbę, łasi się, łożysko śladuje Cichym nosem, gdy blizko o zwierzu potuszy, Kark wyciąga , i z miejsca pana znakiem ruszy. Bardz. Trag. 515. Na kształt ogara Wietrzy nosem , zkąd zaleci go para. Hor. Sat. 248. Ów natręt wietrzy tylko po kuchniach , gdzie się kurzy z garców. Opal. Sat. 48. ( ct fdjnuppert in bcu cfjeit Ijci'Unt). Gdybyś syna miał, któryby bardzo wietrzył płeć niewieścią, żebyś go w stadło małżeńskie wprawił. Glicz. Wych. P, 1 b. { któremuby kobiety pachnęły). WIETRZYK, a, m„ dem. Kom. wiatr* wiatrek; Boh. wć-trik, wćłrjćek ; Slov. wetrik , wćiijcek; Sorab. 1. wé-tźik ; Vind. veterz , srakizh ; Croat, zrachez ; Dal. vitrich ; Bag. vjetriz , vjetarze , chjueh , (cf. czuch>; Bosn. vje-triç ; Eccl. B03AyuieK5 ; Boss. BtTepoHB , ein 2ßtnbd)en, güftdfcn. Wietrzyku co tu sobie lekko polatujesz , Jedne ziółka kołyszesz, a drugie całujesz. Zab. 1.6, 185. Nar. Wietrzyk co się z trawą pieści. Kras. Oss. E. Znakiem elektryczności jest także wietrzyk , który się przy ciele elektrycznym czuć daje. 0«. Fiz. 553. Fawor gminu, wietrzyk. Tward. Wi. 10. WIETRZYSTY, a, e, — o adv. ; Sorab. 1, wètroyité, wêtzikoyitë; wdatrów pełen, wiatru dość mający; ttunbtg, OOH SB tub. Morza wietrzyste. Olw. Ow. 385.

‘WIĘTSZEĆ, ‘WIĘTSZY ,

oh.

wa.

m. ,

rza , vigoriza , bebariza ; Croat, vevericza ; Rag. vivera , viveriza ; Bosn. viveriça ; Slav, viverica ; Ross. BbiBepima,

zwolono baszty albo wieżę z sienią i izbą w zamku Wileńskim dla chowania xiąg ziemskich, ib. 38. — Wieża , turmą, więzienie.; ber ©efcmgnißtljurm, ber £{Jitrm, ber @tocfl)au3, (ob. Sztok). O onego , co w wieży albo w łańcuchu siedzi, starają się, by go uwolnić. Rej. Zw.

48 b. Redde quod deb es, albo idź do wieży. Rys. Ad.

1. — Wieża , kara wieży * siedzenie za karę w wieży, ba$ £f;urm, baö îfmrmftjjen, bte £f>urmftrafe. Kara wieży dwojaka jest cywilna i kryminalna; pierwsza jest zamknięcie w więzieniu uczciwym , oświeconym , żadnej przykrości nie zadającym, górna wieża, ©tularreff; dolna albo kryminalna, na łokci 12 głęboka być powinna, ©rtmtnalarrejł. Oslr. Pr. Krym. 1 , 381, (ob. Dno, siedzieć na dnie). Wiesz już o exekucyi ostatniego sądu, iż tam tego żadną winą ani wieżą nie zapłacisz. Rej. Post. LII i, (ob. odsiedzieć w wieży dług, kaźń). Śmierć moja, u sądu oczyma świecić; dopieroż o basarunki nigdym się nie zgadzał, anim za jawne zbrodnie nie zajednywał wieży. Psulmod. 11, (cf. grzywnami się odkupić). — §. Wieża, słoń , roch w szachach. J. Kchan. Dz 90. ber $f>urm, ber 9ło^en tin Scfyac^fptele. — §. Herald. Wieża, herb; wieże dwie kwadratowy z dachem spiczastym ; na hełmie trzy pióra strusie. Kurop. 3, 56, ein getmffeö happen. — §. Proverb. Dano kurowi grzędę a on wieży chce. Rudn. Apopth. 90. Opal. Sat. 80. (na ćwierć mu popuścisz, to on się domyśli na łokieć). Wieży pragnie kur dostawszy grzędy. Pot. Syl. 161. WIEŻ AT Y, WIEZYSTY, a, e — o adv., zakończony w wieżę; Sorab. tormoyitó; Rag. tornovit, getürmt, mit einem Taurine, mie ein S^urnt. Wieżysty, wieźysto, na kształt wieży. Wtod. Wieżyste pagórki. Bardz. Luk. 6. Bałwany wieżate biją o niewzruszone skały. Chodk. Kost. 14. Ognisty bałwan wieżato wysoki. Przyb. Mitt. 56. W tkankę wieżystą pani ustrojona. Bardz. Luk. 26. — §. Wieżaty, wieżysty, z wieżami, w wieże opatrzony, mit Stürmen. Miasta wieżate z fortecami gęstemi. Tward. Wł. 153. Antemna wieżata. A. Kchan. 205. Tward. Pasq. 11. Cybele w mieście swym wieżatym, Nad swym kochankiem lamentuje Atym. Tiuard. Daf. 79. Matka bogów Cybele do Midy wieżatćj Na Frygijskićj przejeżdża karocy bogatej. Tward. Mise. 137. Wieżystą, turrita. Zebr. Ow. 265.

BtKiua, BeKiua, Btea ; Eccl, BbiBepmt; (Ross. B^BepTita wykręt, wybieg, ct. wywiercieć, wywrócić). Wiewiórka , (cf. Lat. vivera) ; Lat. sciurus ; Germ. b(tô ®tcf)l)0rn,

CO

(Eid)fmrnd)en. Wiewiórka pospolita, długa na calów 8, ciemnoruda , ogon kiciasty długi, którym się zasłania.

Zool. 352. Wiewiórka pręgata Ross. ôypyiayK'E. Wiewiórka latająca ; Ross. aerara , ob. Polatucha. — Śliczne dziewczątko, gdyby wiewióreczka. Teat. 22.6,11. WIEWIÓRCZY, a, e; Boh. wewerćj ; do wiewiórki należący,

(Stcfjorn*. _ WIEWNĄĆ, ob. Wiać.

WIĘŹ, i, i , WIEŻA , y, i., wiązanie , wiązanka ; ein 33nnb, ein Sünbel. Więź siana. Kniai. Poez. 5, 193. — g.

Więź, wiąz, więzy, krępowanie, bte fteffel. Wyrwał mię z więzy dyabelskiej. Wad. Dan. przed. — Transi. Ptastwo w okropnych drzew pleciach i więziach, Nie ważyło się padać na gałęziach. Jabi. Buk. G. (w wikłaninie, w gęstwinie). — Anat. Więź, która jest górą stopy, nazywa się grzbietem stopy. Perz. Cyr. 1, 22. Spojenie kości postępkowych z kościami więzy czyli śrzodka stopy. Perz.

Cyr. 25. —Więzy, łyka, troki, łańcuch. Cn. Th. 1259. kajdany. — §. Więź, więza ciała « skład, układ ciała, budowla ciała; ber Sau beê ^ôrperê, ber Körperbau. Przykra wielkość tego tworu słonia, A bez więzy, bez pozoru. Jak. Baj. 16. Chcę aby dworzanin miał dobre postanowienie w ciele a członki udatne , tak iżby z jego więzy znać siłę , znać czerstwość , znać chybkość było.

Gern. Dw. 29.

WIEŻA, y, z. ; Boh. weźe , weź; Slov. węża, waza; Sorab.

1. torm , tormik, (ob. Turmą); Sorab. 2. thorm ; Carn. turn, turen ; Yind. turn, turen, svouniza (ob. Dzwoni-ca), preluka ; Croat, turen, turan ; Dal. turan; Hung. torony; Rag. toran, tornich, vulg. kula, kuliza ; Slav. kula, thóran ; Eccl. B-fewa; Ross. óauiHa, TiopbMa, Ka.ianna, obsol. Beub, Benbe, (cf. wiec); cf. Etym. wjeżyć, wzje-żyć , (ob. Jeż); budowanie wieżate, t. j. w spicę wysoką zakończone do rozmaitego użycia, ein 3$urttt , częstokroć część wysoko wyniosła jakiego budynku, ber ïljurtn. W Cydonii z wieży wysokiej, albo strażnicy, która jest nad morzem, oznajmiono, że idą dwie galery. Warg. Radź. 314, cf. latarnia, 2ßrtrtetl)urm, £eud)t«

ez. niedok., uwiężbić dok., robić że co więźnie, uwię-źnie (ob. Więzić), grążyć; oerfenfen, einfinfett laffen, ma* d)en baß etroaS ftecfen bieibt, ftetfen laffen pr. et. tr. Serce w miłości niewieściej uwięźbione. W. Post. W. 1 , 102. (uplatane, umotane, uwikłane, pogrążone). Uwięźbionego umysłu ustawiczna niewola. Fredr. Ad 9. Wszelaka rzecz, która poczciwa jest, przy bacznej bystrości rozumu więźbi a bawi. Kosz. Cyc. f 2. Na tym się *więt-sza część ludzi bawi, więźbi, haeret. Mącz. Przy dochodzeniu prawdy więźbi się a bawi. Budn. Cyc. 9. Nade wszystko tym sprawiedliwość potrzebna jest, którzy około spraw jakich stanowiąc z kim zabawiają a więźbią. Kosz. Cyc. 129. Co jest panom najprzystojniejszego, to jest,

tjmrm Jesteś postawion,. jako stróż na wieży nad owczar- Pochodź, wieżyca , wieżyczka. nią jego. Rej. Post. G g g 4. Zegarowa wieża Eccl. W1ĘŹBA , ob. Wiązanie, Wiązać. — ‘WIĘŹBIĆ, ‘WIĄŹBIC MacoÓHTHfl. Kościelna wieża, ob. Kościelny, cf. dzwonica.

Wieża Babilońska; Ross. CTOJinoTBopeHie, ob. Babilon.—

U dawnych wieże ruchome do dobywania murów. Papr.

W. 1, 195. 25e!agerungêtfjurme. — Czerpają się wody z studzien, surowic wiadrami skórzanemi, a wlane do ryn , płyną do gmachów solowarnych, wieżami nazwanych. Nar. Hst. 4, 288. ©obetprme. — §. Wieża, dom wieżaty do schowania bezpiecznego, cf. gród, cf. zamek ; ein 33ernmljrnttg§tljmrm, ein ïfjurm $u einer feften SBermafyrung. Za instancyą posłów Sieradzkich , pozwalamy w grodzie Piotrkowskim wieżę szlachecką, na której budowanie pozwalają po groszy 6 z łanu. Vol. Leg. 3,

13. (do składu xiąg ziemskich). Podobnież Litwinom po

masz

przy sprawach się pospolitych więźbić a bawić. Kosz. Lor. 60 6. ( trudnić ): Tu-ć w świętościach zbawienia wiąźbić nie trzeba. Kanc. Gd. 257. (gmerać, zatopić się). Hypothesis, powód, wieźbienie a materya, około której się rzecz wieźbi. Mącz. ( toczy sie, lub tez zahaczyła się). — ‘WIĘZB1TY, a, e, n. p. Abrupla oratio, rozstrzelana mowa, która nie wywieżysta , albo nie więźbita jest, gdzie się jedno nie trzyma drugiego. Mącz. nie zwięzła, nie wywięwięzuje się, nie klei się, nicht bunbig.

WIEŹĆ, wiózł, wiezie, wiozę cz. niedok., Wozić contin; Boh. wezti, wezl, wezu, wozyti, wozywâm ; Slov. wćzf, wezem, wezu, wozym ; Sorab. 1. wefcż , wefl, wefe, wefem, wofycź, wofym, wozu; Sorab. 2. wâfcz, wo-lisch; Carn. vositi, vôsem ; Vind. vositi, pelati, (vosit, veflat remigare, ob. Wiosło) ; Croat, vozim, vezti, vèzem, voziti, (vosènye, vosnya na vode remigatio)\ [Jung, ve-zetcm , viszern, vezetdegelem ; Bag. vozitti, (2. remigare) ; Slav, voziti , (vozitise s jechać pojazdem) ; Bosn. vozitti kolem vehere curru, (vozitti remigare; cï.Itul.xo-gare , voga remigivm) ; Boss. Be3TH, Be3y, BO*y, bo-3HTŁ ; wozem lub nawą prowadzić co lub kogo, 31t 2ßa* gen ober 31t Schiffe fuhren, fahren. Wozi * furmani. Cn. Th. 1285. er fährt j. $. Saften, macht ^rofeffton oom fahren, führen , tft    Krotochwilny w drodze towarzysz

stoi sam za woźbę, jakoby cię niósł albo wiózł, gdyż czas z takowym wdzięcznie zejdzie. Eraz. Jęz. F b. Chciał stangret pojeżdżać z konia. Ę-. Niech on mię z kozła wozi. Teat. 43. c. 59, (ob. Powozić). Jedne białogłowę , którąby mało na dłoni, abo jeden koń dobrze zniósł, sześć koni wiozą. Falib. M 3. ciągną , eê Jteben fie fed)3 ^ferbe. — Becipr. Wozić się, wieźć się, (cf. jechać); fid) fahren, fahren. Wiózł się do kościoła przez Wisłę. Warg. Wal. 52, (cf. płynąć). On sam w ten czas jest sternikiem, kiedy się Cezar wozi po morzu. Star. Dw. 42. — Aliter. Facesse hinc, wieź się precz, porywaj się ztąd. Mącz, wiedź się precz, weź się, wynieś się, wyprowadź się ztąd, pacfe bid)! — Transi. Osieł z wilkiem pospołu drzewo przecierali, Ale wilk na odspodku tak się tylko woził. Papr. Koi. 5 4 6. wieszał się tylko, er fchleppte fid) nur fo.

Pochodź, pod słowem Wóz, cf. wiese, wodzić.

WIEŹDŻBA, W1EŹDZBL1WY, ob. Wieszczba, Wieszczbiarski.

WIĘZIĆ, W1ĘŹNIG cz. niedok., uwięzić dok., wiązaną robotę dziać, węzełki robić, pleść, wiązać; Croat, vüzim, vuziti, gefd)Iungeue 2lrheit machen, flöpfeln. Sieci więzić , dziać, texere. Mącz. Beticulatus, więziony, na kształt sieci uczyniony. Mącz. Lanificium, wełniana robota, bądź tkana, bądź też więziona jako kobierce. Mącz. Niech i on z tobą siada w klasztorze , niech ci służy córeczko, niech więzi, niech szyje. Teat. 43. c, 39. Wyb. — §. Więzić, więźnić co, kogo « wiązać, uwięzić, uwiązać; binben, anbinbeit, feftbinben. Uwięził na powrozie od dzwonu tę głowę, którąby ze sławą mieczowi nieprzyjacielskiemu poddał. Bar. Hst. 3, 261. — Fig. Uwięzić kogo, lub co, uwiklić, uplotać, umotać, usidlić; »erftriefen, befinden, feffeln. Stanem pewnym żywota uplecie się pierwej i uwięzi, niż go może rozeznać. Budn.

Cyc. 62. Ociec dowiedział się o ślubie, który dzieweczka młoda uczyniła, i o przysiędze, którą uwiązała duszę sw'oje. 1 Leop. Num. 30, 4, (ob. Obowiązać). Ale się uwięzić nie daj słodkim jej słowom. Jabt. Tel. 45. Wdzięki moje muszą być bardzo powabne, kiedy tak pięknego uwięziły chłopca. Teat. 5. 6 , 50. (zniewoliły). Nie nic gorszego jak uwięzić się w kobiecie. Teat. 29, 126. Nowo przybyłego cudzoziemca młodzika w jakiej kokietce uwięzić, na to zręczny. Teat. 7, d, 17. Czart, (utopić, ugrązić). Głupi to miłują i tam serce więźnia, co w lada godzinę utracić muszą. Sk. Kaz. 337. Wielekroć pieniądze swe u złego dłużnika uwięził. Gorn. Sen. 569. o zawód przyprawił, er hat fein ©elb übel angelegt. Ptaki lepem uwięzione, na ziemię będą spadać. Cresc. 635. zagrąźnione w lepie, przylepione nogami, skrzydłami, am SSogelletm flehen geblieben. — Więzić w błocie, grą-zyć, topić, czynić że co więźnie, (ob. Więźbić, wiąźbić); machen, bap etroaS (tm fothe) ftecfen bleibt, ftecfen laffen, einftnlen laffeit, einfeitfen. Uwięził swój trzewik w błocie. Mon. 71, 854. Jadąc z ciężarem przez kałużę, uwięził w niej i wóz i szkapę. Mon. 68, 300. Konie Turkom miedzy kamieńmi i gęstym ehróstem się *wią-zili. Baz. Sk. 124. (więzły). — Translate: Stan małżeński bardzo nie miły dla tych, którzy się w nim uwięzili. Mon. 61 , 568. Faja uwiąziwszy drzewo w tarczy Skan-derbegowćj, tak go wielką mocą naległ, chcąc go z konia zbić, że się ono jego drzewo złamało. Baz. Sk.

12. (zawadziwszy, zatopiwszy, pogrążywszy). Klin klinem wytrącić usiłując , oba kliny uwiązili. Żarn. Post. 3, 718 b. — § Więzić kogo, wieznić kogo, do więzienia wtrącić, w więzieniu lub w więzach trzymać; einen ferlent, etnfperren, gefangen fepen, gefangen halten, in fetten unb Sanben halten, gefeffelt halten ; Boh. wézyti, wézowati, zwézym (ob. Związać), do wézenj wzÿti, sléziti, (cf. ścieżaj) ; Carn. je-zhati, jézhem (cf. jeniec), pêstim , (cf. piastować) ; Vind. vjezhiti, vjezhati, v’jezho djati, sajezhiti, vkihati, vrezhi, postaviti, vjeti, vjemem (cf. wziąć), vdershati (cf. dzie-rżeć), perpneti. Wielka różnica jest, aresztować kogo, a uwięzić. Ostr. Pr. Pol. 2, 70. Więzicie nas, na koła rozciągacie, z urzędów rugujecie, z cechów oddalacie. Smotr. El. 29. Barbarosa Sobiesławem, którego niemały czas więził, stolicę Czeską osadził. Krom. 183. Kto mi się nie podoba, niech dobra jego zabrane będą i osoba więziona ; a kto mocniejszy a mnie wierny zabierać może wszystko słabszemu i więzić go. Nieme. Bibl. Targ. 4. Wiezienie kogo, trzymanie w więzach, zatrzymania gdzie poniewolne, albo przynajmniej nieswobodne. Cn. Th. 1258, n. p. Chce mię pono w łańcuchu dotrzymać, Jako 'ultaja, i dać na więzienie. P. Kchan. Jer. 117. Więzienie kogo o dług, nexus. Cn. Th. 1258. — Aliter: WIĘZIENIE, ia, n., miejsce gdzie kogo więżą, baó ©cfdngntp, budowanie samo, abo miejsce, gdzie trzymają więźnie, taras, klóza , wieża, ciemnica, kłoda. Cn. Th. 1258, Boh. wézenj, zagetj (cf. zajęcie), żali? ; Slov. żałar, (cf. żal, żałoba); Sorab. 1. yastwo, (cf. jeństwo); Carn. jęzha , kęha , kaiha, tranzha ; Vind. vo-sa, kiha, jezhe, jezha, temniza (ob. Ciemnica), jetni—

520

WIĘZIEŃ - WIĘZNĄĆ.

W I Ę Ź N I G - WIEŻYCZKA.

na, narka, tranzha , panoga , saklep ; Croat, vaza , vosa,    w gęstym lesie , za włosy na dębie uwiązł , i sam się

(ob. Więzy); Dal. szuxanysstvo ; Slav, tavnica (cf. taj-    ^obiesił. Sk. Zyw. 2, 162 b. et blteb ait bett paaren l)ân*

nik), resht, reshtana , zatvor; Eccl.    Ä^HJHipe,    gett. W łapce, w sidle uwięznąć, n. p. Muszą w téj

, TeMHHua-, Hoss.?, aTBOp^ (cf. zatworzyć, zam-    konsekwencyi widomej, jakoby w samołówce jakićj uwią-

knąć), nopy6rB (cf. porąb, zarąc), coÖjnoAeitie. Zakrata,    znać. Orzech. QmV-191. gefangen fißen OletOen. Bąk się

grzymka, szatîawa, izdebka, ciemnica « więzienie, Dam.    przebije, a mucha uwięźnie. Ealtb. L 3. Bąk się przebił,

Warsz. 7, 50. X Szan. Turmą i więzienie jedno miały    mucha więźnie. Jak. Baj 72; ustawy własna jest paję-

znaczenie. Czach. Pr. 207, (ob. idź do turmy, cf. wieża).    czyna, przerwie zuchwalec, uwięźnie chudzina. On. Ad.

Idź tedv i w ciemnym więzieniu, czekaj śmierci okru-    1218, cf. złodzieje złodziejka wieszają, bie flehten 3)teOe

tnćj. Boh. Kom. 2, 524. WIĘZIEŃ, źnia, m , którego w    (längt man, bie großen läfft man laufen. Jako mucha na

więzieniu lub w więzach trzymają, bet ©efattgette, 2lrre*    pajęczynie, tak na onym jego fałszu wieźli. Sk. Dz.

ftant; Boh. wezeń, /. wéznâ; Croat, vuznik; Dal. rob    114-7. — Uwięznąć w gardle, tnt £)alfe fiecfen bleiben. Jak

(ob. ’Bab), szuxany ; Bung, ràb ; Eccl. CBH3eHb, ,y^miiiist>,    kość uwięźnioną w gardle wyciągnąć. Śleszk. Ped. 79.

J03HHK"B, f. &2£hHHi|iXt rosHima , TeMHHUHHKt ; Ross. 3aro-    Uwięzłą rzecz w gardle do żołądka potrącić. Perz. Cyr.

neiiHHK'B, TtopeitHHK'L Więzień stanu, ein Staatsgefangener.    2, 203. Szczypce do wyjmowania z gardła części uwią-

Syn Tarkwimusza pytał, co miał uczynić z "wiąźnmi    złych. Czerw. 21. O uwięźnieniu czego w gardle. Perz.

(z więźniami) Gabiniów», którzy byli w bitwie pojmani?    Cyr. 2, 202. oont ©tecfenbletbett im $alfe. Rany, w któ—

Eraz. Jęz. G 8. z jeńcami, niewolnikami, mit ben Slriegâ*    rych co uwięźnie czyli ‘utrzmi, ze tego wydobyć nie

gefangenen. ‘WIĘZIENNY, a, e, od więzienia, ©efängniß»;    można, niebezpieczne bywają. Perz. Cyr. 67. — Aliter.

Boh. śatlawnj ; Boss. TiopeMHLul, (ob. Turemny, poture-    Sto razy zapuszczałem się wyznać jej moje miłość; za-

mny) ; Eccl. TeaiHimHhiil, (ob. Ciernniczny). Wiezienne    zawsze słowa więzły mi w ustach. Staś. Num. 2, 59.

drzwi. Więzienny dozorca, tarasowy Ross. TiopeMin.HK'B.    utkwiły, urwały sie, zamknęła się mowa, bte SBorte

—    (WIĘZ1ŃA, y, z., wieżowe czyli wiązowe, drzewo,    biteben mir tm îDînnbe fłetfcit. W1ĘŹN1G, oh. Więzić. WIĘ-

gaik, las; Ulmenfjola, ITlmettgeOölge ; Vind. brestje , bre-    ŹNIOWY, a, e, od więźniów, ©efangen». Więźniowy

stvuje ; Ross. baShhicb , tMbMOBHHK'B. Pod dębiną, pod    stróż Eccl. H)3iMnmHHKB , tarasowy.

topoliną, pod więziną. Radź. Osea. 4-, 15. WIĘZISTY, ^WIEZOCIELSKl Goliat. Chodk. Kost. 14-. wieżaty, na a, e—o adv. , związany, wiążący się, zwięzły, bftnbtg.    kształt wieży wysoki, tfmrmgeftaltet, tburmbod). ‘WIEZO-

Jejuna oratio, niewięzista rzecz. Mącz. (nietreściwa, czcza;.    NOŚNY n. p słoń. Kchow. 357. tliurmtragenb.

—    WIEZKA, ob. Wieżyczka). — WIĘZNĄC, WIĄ- ‘WIĘZOSPÓJ , ju, m. , ‘żyłospój, sympneusis. Perz. Cyr.

ZNAĆ nijak, niedok., uwięznąć, uwiąznąć, u wiązł, uwię- 183, bie ?lben>erbinbung, @e(mcmierbtnbnng. WIEŻO WINA, zli dok., więzić się w czym lgnącym, grąźnąć, lgnąć;    y, i.,    drzewo wieżowi bardzo podobne, przeto także

fłetfen bleiben (tm Słotnej,    ftnfett, etttftnfen ; Boh. wézeti,    bardzo    pożyteczne. Mon. 74, 752, eine 9Irt Ulmen,

wâznauti, uwâznauti, uwjznauti ; Slov. wćzym , uwjzśm ; WIEŻOWY, a, e, od wieży, S^urtlt * ; Vind. tumski; Sorab. 1. wjazuyu; Bosn. uyeznuti ; Ross. BH3HyTL, Ba- Ross. óaineHHtin. Postrzegam sławną stolicę Ozdobną w 3Hy. yBH3uyTb, yBH3ato,    (bh3I> grzązkic , lgnące miejsce,    obeliszki i wieżowe szpice. Przyb. Milt. 91. Wieżowy

BH31ÛH grzązki, BH3KOCTL    grzązkość) ; Eccl. yn3HHTH, yn-    stróż,    ob. więziowy dozorca, tarasowy; Boh. poweźny.

— 2) Od więzów, $cf[dn*. WIĘZOZOŁD, u, m., Wię-zożołd samice, drzewo cudoziemskie wieżowi i dębowi podobne, żołądź rodzące. Cn. Th. 1258, cx Ursino, ilex ; Slov. swjda , (ob. Świdzina); Corn, adrash; Vind. kristaiaz ; Bom. ęarnika, eesmina, cesvina , tetinika ; Ross. Ba30JKćJi4t>, bte ©tetnetcfie. Na tym miejscu znacznej wielkości wię.zożołd między kamieniami zrósł się, Zyg. 56. Uwiąznąłem na wielkim niejakim zabobonie.    już nieco ugięty, już wzgórę wyniosły. Pilch. Sali. 283.

Zygr. Pap. 165. (utonąłem, wpadłem, zapędziłem się).    — Więzożołd’ samica, korkodąb, phellodrys. Cn/Th. ib.

— Simil. Więznąć na lepie, przylepieniem być zatrzymanym,    bte forflmum, artige ©teineifbe. — Adject. WIĘZOŻOJLDO-

lgnąć , fleben bleiben. Głupi na tych świeckich dobrach,    WY, a, e, (Steineichen * ; Slov swjdowÿ. WIĘZY, łyka,

jako ptacy na lepie więzną. Sk Kaz. 292 b. Ptacy na lepie,    troki, łańcuch, kajdany, ob. Więź, Wieża,

dziatki na opiece wiązną. Falib. R 3., (źle z opieki wy- ‘WIEŻYCA, y, 2, zgrubiałe, zamiast wieża » turmą, wieża chodzą). Lep nie powdnien być twardy, ale lipki, dla do więzienia służąca, ber ©efängnißtljurm, ©efangnentburm. więźnienia ptaków. Cresc. 635. Więznąć, zahaczyć się,    Wszedł    do tarasu i do wieżycy, i siedział tam przez

zawadzić, być zatrzymanym, przytrzymanym, bacfeit bleh    niemały    czas. Radź. Jer. 37, 16.— §. Przy uśeiu rzeki

hen. Strzez się, żebyś nie uwiązł między cierniem, bez    Wilny,    Giedymin zamek z wyniosłemi wieżycami wybu-

nadziei wydobycia się. Teat. 36. b, 62. Szyk śrzedni    dował,    i od rzeki Wilnem nazwał. Stryik. 356. z ba-

wojska ńa winnicach więźnie. Kchow. Wied. 26. Z konia    sztami,    gćfhmgMfiurme f «Baftionen. WIEŻYCZKA, i, i.,

‘ zsiadając, w strzemieniu uwiązł. Papr. Kot. 33. Absalon    dem. Bom. wieża; Boh. wjżka ; Sorab. 2. thormk ; Croat

3ani, yratóaK). Może gdzie nieboraczek trafem uwiązł WIEŻOWY, 1) ob. Wiązowy, od wiązu drzewa, Ulmen»; w błocie. Teat. 42. c, 27. Niejeden furman uwiązł na drodze od siebie płatnej. Kras. Pod. 1 , 279. — Fig.

Frasowni, ale nie ściśnieni, więznący, ale nie uwię-znąey. Budn. 2 Cor. 4, 8. tonący, a nie utonęli, nie utopieni; ftnfenb, boeb nic^t untergegangen, nid)t ertrunfen.

Więźli w ćmie głębokiej. Przyb. Mili. 11. (brnęli). Kto w tym grzechu uwiąźnie , rzadko kiedy 'wyrnie. Birk.

turnichek ; Ross. ôauieHBKa, fin 2|ürntd)en. Na co dziś a w leb się drapać, wijatyk wartować, abo pacierzmi działka gęsto po miejscach pewniejszych, I wieżyczki dla kołatać. Rej. Post. N n (i. straży w górach wynioślejszych? Star. Vot. Dób. — WIJĘ, ob. Wić, winąć.

Botan. Wieżyczki, Turritis , rodzaj, ma strączki WIKARY, ego, m., z Łnc., namiestnik, n. p. na urzędzie długie, rogate. Kluk, Dyko. 2, 155. SJmwifraitt. Wie-    duchownym, ber SStcarfuê, ©teHoertreter; Boh. wikar;

ży.czki, koronki drobne maja włosienkowate, właśnie    Slov. namesłnik , mestodrżici ; Cam. namestnék ; Y ind.

jako u babki. Syr.    584. WIEZYSTY    ,    ob.    Wieżaty.    podfarmafhter, (ob. Fararz).    X. Wikary. Weg.    Org. 18.

WIGILIA , ob. Wilia.    Opiekunowie są wikaryjami a    namiestnikami samego pana

WIGOŃ , iu , w., sierć niektórych wielbłądów delikatną,    boga. Groick. Obr. 281. Mamy to od onego wikarego

wełniastą wigoń zowią. Zool. 557. feinwollige^ Sïameelljaav.    albo namiestnika pańskiego, ducha św. W. Post. W.

WIGONIOWY, a, e, z wigoniu, sjont folgenJlameeljjaar.    387. WIKARYA, yi, z., dom wikarego, bie SBoljmmg

Frak ciemny wigoniowy. Nieme. P. P. 27.    beS 931c«rtu8 ; urząd wikarego, bad 2lmt bed $ic«riud. X.

*WIGOR, u, m. , z Łnc., krzepkość, treść, siła, moc;    Kam. — §. Namiestniczka, n. p. w zakonach panień-

Slraft, SKufllgfett, ©tćirfe. Bez hartu cnoty, bez zgody    skich , bie 2>tcana, ©tclloertrettenim. WIKARYAT, u, m.,

wigoru, stoi cień próżny pospolitej rzeczy. Zab. 11,    namiestnictwo, bad Vicariat; Cum. namiçstnistvu ; Ross.

31. Nar.    BikcTOÔ.ïiocTHTe.’iBCTBO, cf. zastępstwo.

"WIJA, ßndktk., ob. Słota, nawałnica. ’“‘WIJADŁ, a, m., WIKŁA, i, i. , Wikle plur., zarośl zawiła trudna do przej-'WIJADL, i, i., miecielnica, zawierucha w zimie, ku-    ścia. Bndtk. WIKŁANINA , y, z., ciągłe wikłanie, marża wa z śniegu, gradu, deszczu, z wiatrem, choć w    tanie, matanina, krętanina; ©ewinbe, ©ebïcbe, 3§erttucflim*

lecie. W ład zamieć,', zadymka; Roh. metelice , chume-    gen. Szatańskiej wikłaniny wyliczać, szkoda i czasu trąbce, praśenice; Ross. ntnanua, BBjrnma, BBtora, adj.    wić. \Gil. Post. 18. Chociaż xiazçta Krakowscy zwierz-

BbioaaiiBMH, ©eftbber, ©djtteegefłober, ©tatrbfc^nee, ©tani)»    chności żadnej nad xiążąt innych dzierżawami nie zaży-

regeu , ©anbgeftober. Kurzy się, wijadł jest, Cn. Th. 1259.    wali; jednak aby historya w porządku swym tym mniej

Tempestas, powietrze, niepogoda, poehwiściel, wijadł.    wikłaniny miała, (ozem i onych w poczet monarchów

Mącz. Wielka niepogoda, i sroga wijadł powstała , po-    Polskich policzył. Krom. 299. Padnie na nieprzyjacioły

wietrze takie, że jeden drugiego widzieć nie mógł. Papr.    okrutna bojażń i wikłenina Krom. 141. zamieszanie,

Kot. 56. WIJADŁO, a, v., WIJAK, a, m. ; Boh. wigék,    Sśerwtrntng. WIKLIĆ, 'W1CHLIĆ cz. niedok., uwiklić dok.,

wigadlo ; Croat, vitel , villo , vitelcze, motało ; Bosn. vit-    Wikłać, ::'Wichłać, wikle, wichle contin., wijąc motać,

tao, vittul, kolo za motati preghju ; Rag. vitlo, vittao,    plątać, Germ, ttucfdu ; (Boh. wiklati se vacilare, chwiać

Rvss. BLiomna ; kołowrotek do nici. Wiod. Cn. Th. \ 259.    siej. Wiklić kogn , wiklić siebie, uwikłać,    umotać,    wplą-

motowidło , . ©arnttmtbe, ©arnbafpel. Rhombus, wijadło,    tać ; tterwtcfeln, tterflrtcfen, beftrtcfen pr. et    fig. tr.    Gorzej

kołowrot, też kłąb. Mac,z. Do przędziwa na wsi mają wikle skrzydła, Jeżeli się ptak ciska, wpadłszy w sidła, mieć miądlicę, cierlicę , kądziel , przęślicę , motowidło»    Pot. Syl. 172. Ptaszkowie, im więcej w    laszczki    lepem

wijadło, potok, kijankę. Haur Ek. 77. Wijaki u tkacza    nasmarowane skrzydełkami biją, tym się    więcej wikłają,

służą do zwijania przędzy. Magier. Mskr., (cf. wrzeciono,    Birk.Gł.Kon. 76. Zwierz, im się bardziej    w sieci    miota,

cewka). — Fig. Obrotne fortuny    wijadło.    Pot.    Syl. 94, tym się w nią bardziej pląta    i wikli. Pilch. Sen    gn. 520,

ob. Koło, kolej.    Upletli się i uwikłali w błędnem mniemaniu.    Sk. Dz.

WIJATYK, a, m., z Łac., nadrożne ; Sorab. 1. pueżna czć-    679. Byśmy już więcej nie byli w królestwie szatańskim,

roba; Cam. popotneza , (ob. "Put, *putny , pątnik); Vind.    zmotanymi w kłamstwie, uwikłani w fałszu. Wiśn. 526.

popotniza, potni denar, hrafhnja, fmuk, fermat; Croat.    Już on tam tak    zaplecie a uwikle' myśl    człowieka, iż

poputno ; Bosn. brasejanęe; Ross. öocsiawL, (distng. bo-    się nie wywinie. Bej. Post. C c c 5. Niech go zaćmią

sman), (Ross. 0TX04naa modlitwa nad umierającym);    ciemności, aby    go osięgnął mrok, aby    był uwichlon

Eccl; Hanyrie , 4opo*Hoe , Hanymoe, cny juan. Opa-    gorzkością. 1 Leop. Job. 5, 5. Dałby bóg,    iżby kupujący

trzyć w wijatyk, na drogę Eccl. nanyiCTBOBain. —    i przedający nie mieli tej potrzeby, jeder, drugiego cięż —

Wijatyk święty, dyspozycya umierającego; *świątości    kiemi zapisy wiązać i wikłać; lecz wiara sama żeby sło-

umierającemu dawane, opatrzenie umierającego w *świą-    wa strzegła. Gont. Sen. 165. (obowięzywać , obwarować,

tości ; baê bem ©terbeubeu gereifte ^eilige Slbeitbmal, bie    krępować). Ten sowiźrzał zawsze wyjść musi na swoje,

Buberettung junt ïobe. Często sakrament ciała bożego po-    tu cię ściska, tu cię wikle. 7 eat. 20. b, 126. (w am-

karmem podróżnych, wijatykiem zowią, częścią dlatego,    baras wprowadza, wciąga w nieprzyjemności). Nic nie

iż jest duchownym pokarmem, którym się w pielgrzy-    trzeba zaniedbywać, coby mogło wikłać starego pana.

mowaniu tego żywota zasilamy; częścią też, iż nam    Teat. 56. b, 24 Odpowiedział bóg: któż to jest, który

drogę do wiecznej chwały i szczęśliwości gotuje. Kucz.    wichle wyroki mowami nie wyuczonemi? 1 Leop. Job.

Kat/2, 405. — § Wijatyk, xiçga dyspensowania do    58, I. (mata, gmatwa, mąci, ćmi). Sprawami tego

śmierci, ein ©terbegebcłbltcb. Przybiegł xiądz, chcąc kon-    świata są srodze uwikłani a złotemi łańcuchami upęlani.

dukt nad umierającym z wijatyka mówić. Raz. Hst. 20.    Żarn. Post. 22 b. Nie chciałabym, aby który z moich

Przyjdzie xiądz z swoim wijatykiem albo mszałem. Glicz.    w nich jakim obyczajem uwikłań być miał. Wys. Kat.

Wych. G 6. Nie toć jest modlitwa, mruczeć poniewolnie,    67. Żaden służąc żołnierską bogu, nie wikle się spra-

41

W I E Ż Y S T Y - W I J A T Y K.

WIJE - W I K L I Ć.

321

Słownik Lindego wyd, 2. Tom VI.

322

WIKLINA - WIŁA.

WILANÓW - WILCZEK»

wami świeckiemi, bo się bogu oddał. Zygr. Ep. 96. Syn Wc Pana uwikłał się zapewne w jaką rzecz. Teat. 18, 34. W życiu rozpustny, i grzechami wielkiemi uwikłany. Sk. Dz. 1181. ib. 61. (utonął w nich). Uwikłałem się, uwiązłem, zamiłowałem się niewiasty; impli-citus sum muliere. Cn. Th. 1259. Uwiązł, uwikłał się, w ciasną dziurę wpadł. Cn. Ad. 1221. (ani mnie tam, ani mnie sam).— §. Wikle mi się, wije mi się, mietle mi się. Cn, Th. 1259. Kręci mi się na pamięci. Wtod. Kręci mi się na języku. ‘Dudz. 68. eê fcfjtnePt mir auf ber 3uHg£* Długo mi się wikłał, na końcu mi języka już był ; in summis labris mihi erat. Cn. Tli. 1259. WIKLINA, y, z., wijąca się zarośl, gęstwa, wikle mno gie, ftd) itunbenbeä ©eftraudje; Ross. MHTJHHa. Jaskinie domami Były, a chróst z wikliną opiętą łubkami; vinctae cortice virgae. Zebr. 0w. 5. Galatea wiklin i winorośli białych, pochybniejsza ; lentior et salicis virges et vitibus albis. Zebr. Ow. 511. WIKLO, a, n., wijąca się roślina dzika, zielsko, chwast, krzew gibki a czepiący się; üffilnbeunfraut, ftd) nńnbeitbeśl unb fcblängehtbeä ©traucfinierf. Loch z rokitą wiklem zagęszczony, virgis ac vimine den-sus. Zebr. Ow. 55, (cf. gąszcz, cf. zarośl). Był rów głęboki , gdzie dżdżowe się zbiegały potoki, na jego dnie zbytnie się skochały Gibkie wikła ; vimina. Zebr. Ow. 199. Po "'karczach, po wiklach, wąwozach go wodził. Zimor. Siei. 227.

Pochodź, pod słowem: Wid.

WIKT, u, m., z Łac.« jedzą, stół, potrawy, żywość; 5loft, Unterhalt. Daw'ał wikt i odzienie podupadłym familiom. Sk. Żyw. 2, 146. Zab. 16, 30. WIKTO WAG się , n. p. Pacyent niechaj się szczupło wiktuje. Perz. Cyr. 2, 84, cf. stołować się, obiadować, er foli fdjmale 5îoft (leben.

WIŁA, y, m. ; (Boh. wiła, błazen, śasek, wiły, -â, -é, blazniwÿ błazeński, wilost błazeństwo, cf. Wyła, Wÿle Hecate, Wel bożek, wilnost jurność, wilny jurny; Carn. Vila, Vilna Hecate, shêstovilast blileus , shestovilu stolo ; Vind. vila Nimfa, vilniza * wieszczka; Croat. Vila, vi-leniza sibylla, adj. vilni sibyllinus,    2. Musa\ Bosn,

vila, pievaliça HJ usa , vila, vileniça Nimpha, vilenik ne-crornantes, vilenisctvo necromantia ; Dal. vilensztvo incantation Rag. vîla Nimpha, adj. viligni, vilenik, vje-sctasz, cjarovnik * czarownik, vilovit magicus, vilin-stvo , vilenisctvo ars magica ; Slav, vile strachy leśne) ; wiła, głupi, szalony. Cn. Th. 1259; komu się w głowie wije, wikle, kręci, widłami w głowie jego ułożono (ob. Przywilszy, nawileć, szaławiła), postrzelony; bet) bem e§ rappelt, ber einen ©djiuß (jat, einen ©porn ju olei, ein 9îapg. Przyszedł jeden wiła w nowe lato do biskupa łakomego, prosząc aby mu dał złoty za kolędę; ten mu rzekł: iż szkoda złotego błaznowi. Potym on rzekł: więc mi daj grosz, rzekł biskup: a coś mi zrobił? Zatym wiła: dajże mi pieniądz; rzekł biskup : sromota biskupowi pieniądz dać. Tedy błazen: dajże mi xięże miłościwy swoje przeżegnanie za kolędę. Ezop. 113. Miłość mi dawno radziła, Lecz ja jako prawy wiła Nie chciałem słuchać jéj rady. J. Kchan. Fr. 5. głupiec, 2)umtn⁴

w zna-

fopf, ©Impel. Kto sobie wspomni na ojczyznę milą, A nie strzeże jej, mógłby go zwać wiła. Rej. Zw. 222 b, (cf. truteń). In canlico vulgari antiquissimo de opulone evan-gelico habes : 0 bogaczu wiło , Dawać przez bóg było , Pókić się godziło. On. Th. 1259. Strzeż się tego, ty wszeteczny wiło , Być się też od panien tych nie przy-godziło, Z któremi to swój żywot tak trawisz wszetecznic, Aby cię nie zawiodły, nie zgubiły wiecznie. Papr. Kot. Ii 2. Wiła w odzieniu strojnym i wielkiej wadze u pana, iż błaznował. Ezop. 117. Koniu wiła ‘mił, nigdy mądry nie był. Rys. Ad. 27. — Wiły robić, szaleć. Dudz. 68. wdać, ob. Wiłować.

- WILANÓW, a, m., Villa Nova, upodobane miejsce spoczynku Jana III, sam on Włoskim kształtem dom ozdobny wymurował, i ogród przy nim założył; tamże i życia dokonał. August II. rozszerzył to mieszkanie ; do tej zaś pory, w której teraz jest, przyprowadził August xiąże Czartoryski wojewoda Buski. Kras. List. II; po dziś dzień coraz więcej wspanoszony przez teraźniejszych dziedziców jw. państwo Stanislawowstwo Potockich ; Manoro, ein ©ommerpalatô nebft ©arten Pep ffiarfdjau. WILANOWSKI, a, ie, od Wilanowa, SötKanoroer. Ogród Wilanowski jeden z najwspanialszych. Wilanowska ga-lerya obrazów bogata. Wilanowski klucz * WILANOW-CZYZNA, y, z , bie SManower ©runbe.

WILCZASZEK, szka, m., n. p. Wilczaszku czionąłeś owieczkę niebogę, Ona za tobą bieży, choć ma w sercu trwogę. Simon. Siei. 76. Nar. Dz. 3, 59. rubasznie: v\dk nie ogromny, niekoniecznie straszny, ein nld)t |’epr gefrtSfjt* g er SBolf. WILCZATY, a, e, — o adv. , podobny do wilka, osobliwie siercią, maścią, cf. bury, cf szary; toolfśafmlfcl), molf&irtig , roolföfarlug. Ramus color, ciemnożółta maść, wilczata albo podpalała. Mąc.z. Rotmistrzowi konia postrzelono Tureckiego wilczatego. Papr. Kot. 99. WILCZE adv., wilczym sposobem , jak wilki. Wtod. Cn. Th. 1259, Eccl bojuho, ann bojki; auf 2Bolf<$art. WILCZĘ, çcia, n, W1LCZATKO, a, n., zdrbn., szczenię wilcze, młody wilczek, baâ 3unge ber 2Bolfe ; Eccl. boj-UHnauti. Nalazłszy pasterz wilczę, przyniósł je do domu , i wychował między szczenięty. Ezop. 82. Wilczę dorosnąwszy społu z psami, wilka goniło, ib. 18. Baz. Hst 566. WILCZEK , czka, m., zdrbn. rzeczowa, w ilk » mały wilk, ein Deiner 5ßolf, baä SBölfdjen ; Boh. et Slov. wlćek ; Croat, vucich ; Ross. BOaueKi, ( 2. cyga , bąk , wartaczka), BOJmeHeKS. Pastuch parę wilczków znalazł w lesie , i zaniósł je do kuczki swojej, i kozie rozkazał je karmić, ponieważ wilczyca w> lesie została. Birk. o Exorb. 12. Z czasem wilczki małe Stały się wilki doskonałe. Jak. Baj. HO. (principiis obuta). Urostą wilczkowi zęby. Cn. Ad. 1210. Rys. Ad 69 (dać się ki). (Slov. Po srśli wieka poznóś ; po sierci wilczka poznasz). Mów ty wilczkowi pacierz, a wilczek do łasa. Opal. Sat. 54; (naturom furca expellns). Wilczku zaniechaj cudzego. Opal. Sat. 50. Ujrzawszy leda wilczka, trwożą się. Rej. Post. X 4. (leda postrach). Dekret uczynię takowy, Coby został i wilczek przy owieczce zdrowy. Paszk. Dz. 112, (ob. wilk syt, baran cały; do-

czka, m. ,

Aliter

na

godny i jednej i drugiej stronie). — Fig. tr. Nielada-jako nas ci wilczkowie wspierali obłowem swym. Dirk. Podz. 8. (plondrowniki, rabusie). Otóż wilczki niewinne, nie zrobili nic złego. Teat. 25, 61. owieczki, baranki. — §. Wilczek , miano psa , Lycisca. Cn. Th. 695. fin 9îame ber $unbe. Wilczek rączy z cyprem swoim bratem. Otw. Ow. 111. gończe psy. — g. Wilczek. Jabl. Her. * WILCZKO, Lupus, staropolskie imię. Nies. 1, 103, ein alłpolnifcber 3?ame. WILCZOMLECZÉK, W1LCZ0MLEK0W1EC, wca, m., motyl zmierzchny, gąsienica żyje na zielu, wilcze Mleko. Zool. 142, Sphinx Euphorbiue. Kluk. Zw. 4, 591. Ład. H.N. 110. ber2Bolf3* mild) fdjmńr mer, ein Sâmmerungêfalter. WILCZOOK, a, w., kamień drogi, lycophtalmus, Slugenfłeitt, 5îa^enfîein. Cn. Th. 1260. Bndlk. Tr. W1LCZ00KI, a, ie, mający oczy jak wilk , tüolfêaugtg. Bndtk. Cn. Th. 1260. WILCZURA, y, £., wilcze futro, bte SBtUftbur, ber Sffiolfêpelj; Boh. cuba, (cf. szuba); Cam. vozhnina ; Doss. BOJinypa, bhh-njpa. Zimy sprzęty i ekwipaze są niedźwiednie, wilczury, a zaś pojazdem paradnym sanki, łubie. Mon. 71, 204. WILCZY, a, e; Boh. wiej; Slov. wici; Cdrn. vov-zhje ; Croat, vuchji ; Bosn. vuçji; Ross. BOaniä; od wilka, do wilka należący, 2BoIf3*. Tak mu ta rozmowa smakuje, jak kozie wilczy głos , kiedy gdzie niedaleko wyje za płotem. Bej. Zw. 91. Wilczy ogon; Ross. nojrfe-HO, (ob. Polano). Oczy wilcze mamią człowieka, że nawet zawołać nie może, kiedy go wprzód wilk postrzeże, bo go przez to samo oczami omami. Lub. Doz. 171, (ob. Ozionąć). Gdy się dziecku zęby kłuć nie chcą, dają mu wilczy ząb do gryzienia. Perz. Cyr. 2, 192. einen SBolfSja&n ben jafinenben Sfobern jnm Seifśen geben. Crepundia , małych dziatek upominki, klóremi dzieci bywają utulone, jako są wilcze zęby, korale, obrazki. Mącz. — Aliter : Wilczy ząb zwykł podle trzonowych zębów koniowi wyrastać. Lek. Końsk. 25, (cf. psie zęby), ber SßolfÖ* ber ben ^ferben im brüten S^re roâcjift. moral. Pismo to zapalczywe, nie piórem, ale zębem wilczym pisane. Zebr. Zw. 91. (gryźliwe, złośliwe, pełne ostrej żółci). Mordem żydzi dychają, pokaż im ząb wilczy, Czemuż Mojżesz o pomstę prosi, Jezus milczy? Pot. Ząc. 82 (staw' im się mężnie , upokorz ich). Krzywoustego młodego Pomorzanie lękać się zaczęli i synem wilczym nazywali. Nar. lisi. 5, 78. śmiałym, natarczywym , 2Solfofol)n. Ma minę wilczą , musiał się gdzie w lesie wylądz. Teat. 27. b, 52. (leśną , dziką niedźwiedzią). Ma coś strasznego w sobie, a pewnie musi mieć wilcze włosy między oczyma. Dej. Zw. 41 b. Gdzie nie staje wilczej skóry, tam lisiej nadstawić, (ob. Lisi). Wilczy głód, wilcza choroba, gdy kto żre wiele, a nie może się najeść. Cn. Th. 1259. Dudz. 68. psi głód; Carn. kukóz, Sßolfßfiunger, (cf. \yilkołcza choroba). Jedna Franca wilcza, co za gardło chwyta, druga pyszna, co na czoło wypada, trzecia sprosna, co indziej się wjada. Dwór. C 1. ( dorzynająca ). Wilczym okiem na mnie patrzy. Teat 14. b, 7. (srogo chciwem, dzikiem, jak gdyby mię chciał rozszarpać). Trudno jest i w człowieku poznać zamysł wilczy^ Póki knując zasadzkę chytry

zdrajca milczy, Ale skoro się wygada, Sam w dół, który kopał, wpada. Zab. 15,47. (zamysł gwałtowny, chciwy, srogi). Ma jakieś szczęście wilcze. Zabi. Fir. 36. (wiodą mu się gwałty, bezprawia , cf. nosi wilk , nosi ). Wilczym zawodna myśl nas wiedzie gościńcem. Nar. Dz. 3, 120. (przez gwałty, bezprawia). Wilczym prawem czynić , nasi mawiają o tych, co wydzieraniem jakoby wil-cy żywi. Modzr. Baz. 565. Cn. Ad. 1246. baS 3Red)t beS ©tartfern, ftauftredjt, SBolfśredjt. Wilcze prawo, zkąd wziął ztąd wziął, by jeno było , ba ‘wierę i z ołtarza". Birk. Exorb. O 4. Łakomieć zawsze myśli, jakimby kształtem kogo z pieniędzy wyzuć, nie dbając o to, jeśli to dobrym prawem, albo wilczym będzie, choć gwałtem, choć potajemnie. Weresz. Deg. 97. Kto swojego nad-tracił, wnet spokojnego najdzie, wilczym prawem ob-winuje, aby jedno *zaczapić. Gil. Post. 28 b. Barany stacyi wydarte, abo prawem wilczym wytargowane, będzie przedawał. Dirk. Kaw. Malt. B 5. ( rabieżą wydarte). Zawsze się kłamca swym kłamstwem pobije, Kto wilk, niech lepiej wilczym prawem żyje. Zab. 12, 501. (otwartym gwałtem ; Slov. psi tricótek wleć prówo). Wilcza pokora, łasi się a źle myśli. Cn. Ad. 1245. (nieszczera, nietrwała, cf. wilk wychowany, żyd krzczony i t. d.; cf. w jednym dole wilk z kozą zgodnie siedzieć będą; cf. nie życzę wilka spuszczać z dołu ; cf. Vind. nader hudizh je biu boun, je biu brumnosti vefs poun, kumei je on sdrau postau , je kak’ prei hudizh ostau * gdy dyabeł był chory, był pełen pobożności , skoro tylko zdrowym został, jak i pierwej był dyabłem ; cf. po staremu Bartosz). My mamy wierzyć tak zdradzieckiemu nieprzyjacielowi, i przykładać uszy i serca swe do ich wilczej pokory? Gwagn. 575. — Wilczy dół, dół na wilki ; Boss boækobhh , bie ffiolfêgrube. — Simil. Wilcze doły w fortyfikacyi, ob. Dół. — §. Botan. Wilczy mlecz, a) wilcze mleko, tithymalus, herba laderia, esula, gemeine SBolfŚmilct) ; b) Wtóry Opatkiem wielkim mianują, myr-sinites ; -c) Mlecz wilczy morski, Opatek mniejszy, SDłeer* molfśtntl# ; d) Romanek mały, obrotny, Kołowrot, helio-scopius, ©onnenmcttbe, SBolfêmtld); e) Sosnka, Kołowrot mniejszy, esula minor, (SppreffenmoH’ëmtlcb ; f) Romanowe ziele wielkie, ©tetnmtld) ; g) Gzartowe mleko, breftbldtrige SBolfêmilcf). Syr. 1487 - 1496. Wilcze mleko, Euphorbia Chamoesyce, gatunek Euforbii. Kluk. Dykc. i, 211, Vind. pozhist, vouzhje mlieku, mnogolist ; Boss. 040.ieH. Wilcze Mleko , wilczy Mlecz, psie Mleko, ziele, esula tythymalus, $eufeI3mtld). Krup. 5, 476. Wilczy ząb, świni Mlecz, Mniszek, Papawa, popia Główka, mnisza Główka, psi Mlecz, świni Pysk, Radyki, ^faffenblatt, ©aurnffel. Syr. 1154. Wilczy bob, sparganium, rodzaj. Kluk. Dykc. 3, 93. 3gelôîitofpe, 3gelêfolbe; Croat, vucij bób, vûcjak lupinus. Wilczy groch, Astragalus Glicy-pbyllos, gatunek traganku , pospolita roślina w zaroślach leśnych. Kluk. Dykc. 1, 60. ber füfütlûttrige îragant. Wilcze jagody, Atropa Belladona , gatunek Pokrzyku, należy do trucizn. Kluk. Dykc. 1, 63. gemeine Sôolféfirfdje, ge* meinet ïoüfrant; Boss. KpacaBima TpaBa, coHHaa 04ypi>; (Bosn. Yucja jabuka, paporcina, skrisgjalina * gduła).

vu-

WIL-

324

WILCZYCA - WILGOTNĄ Ć.

W I L G 0 GI Ć - W 1 L G 0 T.

Wilcze łyko, Daphne, rodzaj krzewin, mający wielką ostrość, i ztąd niebezpieczny. Kluk. Dyke. 1, 180. teller* laureola , ©etbdbrtft. Sienn. 93. Wilcza stopa, Ly-copus, daje trwałą czarną farbę. Kluk. Dykc. 2, 105. SöolfäfujL Söafferanborit, Spavrfabeu, 3tgeunevfrant. Trojanek ziele także wilczą stopą nazywamy, że niejako naśladuje »wilczej stopy podobieństwo. Syr. 703. Wilczy pieprz, pieprz wielki, od zbytniej pieprzności zwany, który nietylko usta *szczmi i rozpala, ale jako wilk- zrania wnętrzności , i żywota pozbawia. Syr. 1503. ÏBolfêpfeffet’. YVilczy pieprz mniejszy Thymelaea , większy Chamaelaea. Sleszk. Pad. 424. ßetlrtttb. Lisimachią wtóra , ' nasi wilczym Ogonem , albo wilczą Ogania zowią , inni Merku-ryą, niektóuzy Wierzchówką albo Wierzbienicą, od podobieństwa listu wierzbowemu, Lisimachia purpurea, 33raun« IDetberid). Syr. 1259. 8pftmad)te. Wilczy mak, mączek, żyto polne , polny mak , papaver erralicum, ^lappenofeit. Syr. 1558. Wilczy korzeń aconitum lycolcrum ; Ross. BOMeft itopenb, SBolfśnmrj. Wilcza knieć , ob. Knieć, Kniat. WILCZYCA , y, £., samica wilka , btc ©olftittt ; Boh. wlćice ; Slav, wlćica ; Sorab. 2. wólkowa ; Sorab. 1. wilcżżicza ; Vind. vulzhiza ; Croat, vuôhücza ; Bosn. ciça, kùriaciça; Rag. vueizza ; Eccl. BOimma , Bomiimma. Wdlczyca raz na rok się szczeni. Zool. -308. Wilczyca szczenna. üudz. 21 ; oszczeniła się. ib. Wilczyca pytała się wilka , jeśliby dzieciom przyniósł co. Ezop. 35. Bezpieczno z wilkiem chodzi po lesie wilczyca. P. Kchan. Orl. 1, 107. Pastuch wilczęta kozie kazał karmić, ponieważ wilczyca mać ich kędyś w lesie została. Rirk. o Exorb. 12. Na podróżnych wilczyca się rzuca. Teat. 54. c, 11. — Fig. Idź wilczyco zjadliwa. Teat. 10. b, 42. (żmijo, jaszczurko). WILCZYNA, ob. Kruszyna ziele. WILCZYŚKO, a, n., wilk niezgrabny, szpetny, hydny, eilt fcf)eu$ltcf)ev SBolf. Sic terminala vocabula signißcant primi-tivum suum magnae molis, aut deforme sen agreste, ut wilczysko, psisko , zajęczysko. Cn. Th. 1260. Wilczysko , drugi przypadek liczby mnogiej może mieć na ów, wilczysków ; a to przez wzgląd na płeć męską. Kpcz. Gr. 2 , p. 162.

WILEC, Ica, m., convolvolus, rodzaj rośliny różnćgo u nas gatunku. Kluk. Dykc. 1, 151. SBtitbe, ©öVtcnumibe, cf. powój.

WILEŃSKI, a, ie, od Wilna, Stlttaer » , n. p. Uniwersytet WiTeński. WILEŃCZYK, a, m., z Wilna rodak, etn 20tlnaer.

WILGA , i, i., ob. Wywilga. Rodzaj wilgi, oriolus , należy do rzędu sroczego. Zool. 263, ^trol.

‘WILGI, ‘WILKI/ WILGNY, ob. Wilgotny. WILGNAĆ, WILGOTNĄć nijak, jedntl., Wiignieć, Wilżeć, Wilgotnieć niedok., zwilgnąć, zwilżeć , zwilgotnieć dok., wilgoci nabierać, wilgotnym się stawać, feud)t merbett, (ob. activ. Wilgocić, Wilżyć) ; Boh. et Slov. wlhnauti, wlhnu ; Rag. vlaxitise; Bosn. vlasgnitise ; Ross. BOJrHyn. , ot-BOJrHyTb , cuptîb ; Eccl. oych|)t.th, ( ctiptTHca densari in caseum , ob. Ser). Zioła wiIgły od rosy; czas już był wieczorny. Pot. Arg. 376. Na te rzeczy, które ustawicznie w ręku piastują , pleśń się nie miece ; a których nie ruszają, te wilgotnieją, pleśnieją, i psują się. Gorn. Sen. 238. Pióra zwilgotniały Ikarowi. P. Kchan.

Orl. I, 293. Zwilgotniały; Ross. iiombhoh , (cf; polany). Obficie lanerni łzami wilgotniała. Otw. Ow. 413.

GOLIĆ cz. niedok., zwilgocié dok., wilgoci nabawić, mit t$eud;tigfett erfüllen , (cf. wilżyć). Niszczeją na jesień bydlęta ; bo deszcze ich wilgocą. Wolszt. Ryd. 24. Dobroć tuszu próbuje się, gdy kiedy się jeżykiem zwilgoci a po ręce prowadzi, wcale jest miękkim i nie ziarnistym. Lesk. Mier. 100. *WILGOCINA, y, z , grunt wilgotny, feudjter Sieben. Dałeś mi ziemię suchą, daj mi też i wilgotną, dał jej tedy Kaleb wilgocinę górną, i wilgocine dolna. 1 Leap. Jud. 1, 15. WILGOĆ , *WIL-GOŚĆ, ‘WILKOŚĆ, WILGOTNOŚĆ, i, z., ‘W1LGOTA, y, z, "WILGOT, u, m., *WILŻ, ‘WILŻA, y, i., pomicr-na mokrota , niejaka mierna niesuchość, wodnistość ; Boh. wlaha , wlażieka , wlhkośt ; Slov. właha , właćka , włhkost; Sorah. 1. wuha , terneno , tonidwo ; Sorab. 2. lóga; Corn, ulâga ; Vind. vlaga, vlashnost, omokrust, faith riust, (vlaga, sok , supa , vlagiza, vlashna fraga * soczek , vlashnost = soczystość) ; Croat, vlaga, ulàga, vuh-kócha , ulasnoszt, mochvarina ; Ràg. vlagha , vlaxina , vlaxnôs , rnokrîna; Bosn. vlasgnost, mokrina , (vlagga , a j er, zrâk * aer, powietrze); Ross. B.iara , b.irîkhoctl , CbipoBarocTb, cbipocTb, Cbipb , ( cf. ser , cf. surowość); Ecc.l. BiWä, mcï o (cf. miazga), BJiaamocTb, pa3TBopeHie ; cf. Lat. uligo ; cf. Sax. Inf. $lagc, chmura deszczowa, fcf. flaga). Wilgoć powietrza , ob. Miegoć. Cresc. 532. Wilgotność powietrza. Hub. Wst. 122. Z wilgością mier-zioną oraz niewytrwany mróz i plusk z sobą na przemiany świat mieszały. Tward. WŁ 46. Ruta wilkości dżdżowej nie lubi. Cresc. 253. Wilkość. Mącz. Spicz. 44. Łajna, gdy wilgość jaką mają, rychlej się rozpuszczą i zagnoją, z którego zmiękczenia wychadza na wierzch wilgota na ‘wzraz potu. Cresc. 79. (wyziew). Iż macicy i wilgoci nie miało ziarno, uwiędło. Żarn. Post. 92 b. Młode ludzie potrzebują wilgoty do rośnienia. Sak. Probl.

197. Paszą się pszczoły wyziewanym z kwiatów wilgo-tem. Przyb. Milt. 243. Wilgotność , parę wydaję , wypuszczam, vaporo. Cn. Th. 1260. Wilgotności wychodzenie , wydawanie , evaporalio. ib. W której części oka wzrok się formuje, czy w żyłkach wzrokowych, czy w wilgoci kryształowej, czyli też siatkowej błonce ? Mon. 76, 319. Wilgoci, wilgotności w ciałach organicznych, humóry, n. p. Ciało człowiecze z tych się czterech wilgotności rodzić musi , t. j. ze krwi, z kolery, flegmy a z meiankolii. Rej. Zw. 3 b, (ob. Temperament). Ciało ludzkie złożone z wilgośei czterech, ciepła, zimna, mokra , sucha. Petr. Pol. 99. et 54. Ciało dobre umiarkowane w wilgościach swoich , niewiele potrzebuje do zachowania zdrowia. Petr, Pol. 2, 66. W człowieczym ciele, póki wilgotności mają swą przyzwoitą fniarę , poty zdrowde człowiecze kwitnie. Gorn. Wł. T 3. Iw ciałach zbytek szkodliwej wilgotności nie jest życiem , i wzrostem, ale zaraźliwą puchliną. Pilch. Sen. gn. 168. Wilgotności w ciele ludzkim psujące się, powietrze sprawują Wez. Zap. E 3. Ziele wyłup wywodzi melankolią,

t. j. czarne wilgośei. Urzed. 131. Wilgotność abo wodnistość w ciele ludzkim biała, jedna z czterech prze-

dnich, ob. Flegma. Cn. Th. 1260. Przyczyna śmierci jego: była, ze się niektóre wilgoci z krwią po mózgu rozlały. Pam. 83, 2, 129. Wilgotność z oczu płynącą chustką nie krochmalną ocierać. Syr. 432, (cf. fluks). 1 w owocu daje się czuć wietrzność niejaka, jak i w liściu wilgotność. Crese.57. Bóg kwiatki wilgotnościami ich przy-rodnemi chędoży i farbuje dziwnemi przyprawami ich.

prizdan ; Rag. occidân ; Ross. HaBeiiepie , KaHym ; Eccl. BifiE^iip^iibCTKO, (nonpa34HCTBO post sollennitatem repo-tia) ; Gall. veille; Ital. veglia. Wigilia « z Łac., niespanie abo czucie; że chrześcianic zwyczajnie dzień przed uroczystością jaką znaczniejszą na bezsnie i modlitwie pędzili ; ztąd jdni przed świętami znaczniejszemi zowią się

dzili ;

i dziś wigilie, zwyczajnie są i z p.ostem. Cer. 1, 181. «Czujcie a módlcie się, abyście nie weszli w pokusy»! na te słowa tak x. Wujek w ykładzie tego rozdziału mówi ; ztąd ci poszły wigilie, j. czujności i nocowania na modlitwach, które były w pierwszym kościele

Rej. Post. G g g 6. —    Srzeniawa wilgość swą roz

ziewa W koronie, i ojczyste brzegi przyodziewa. Paszk.

Bell. a. (wodę swoje). Dodajcie oczom płaczów mym Heliady, I sporych wilgotności swych Plejady. Zbił. Lam.

a 4. — § Wilgoć, wilz, miejsce wilgotne, ein feudjtet    zwyczajne wszystkim chrześcianom na każde uroczyste

£)rt. W którąkolwiek zaś stronę *skin boga ich ruszy,    święto. P-itn. kam. 239, Z postem jeść w wigilią. Teat.

Szybko posłować zwykły, po wilży i suszy. Przyb. Mi.lt.    24. b, 72. Dziś wilia z postem, ib. 19, 28. — Wigi-

95. W1LGOCIAG , u, m, Wilgociągi abo lufty dają się    lia osobliwie znaczy wigilią bożego narodzenia ; Slov. wina wierzchu dachu stodoły, na kształt małych korni-    lia Krista pana, sćedri den, (ef szczodry dzień); Vind.

nów dla oddechu. Świlk. Bud. 68. 8uftlt)d)er, 3)unftltb    fveti vezher, bozhizhna bila; Croat, bàdnyak, badnyi ve-

djer, cf. wietrznik. WILGOĆMIAR. {Rog. Dos. 2, 446),    cher, badnyi dën , nadvecherje bosichno , poszt bosichni ;

W1LGOCIOMIERZ, a, m., Hub._Wst. 123, hygrometr ;    Slav, badnyak, ber    2Öe^ltnd)tßI)Ctltgeal)enb. Wigilia wiel-

(Cam. vrêmçnek). Wilgociomierz, narzędzie do mierze-    kiejnocy, ob. wielka    sobota. Wigilią obchodzę, Eccl. npe4-

nia wilgoci służące. Śniad. Jeog. 297. ber gemfytmeîfer.    npa34Hyio , Graec. Ttgosogrucjco. — Wilia ogólniej, dzień

Wilgoćmiar, barometr, służy do sądzenia o tłoczeniu    każdy przed drugim, przedjutrze, przeddzień; Der üßor*

powietrza przeciwko powierzchniom ciał z wysokości, do    tag, üßorabenb. Nie jeden w wigilią ślubu powiada, że

jakiej merkuryusz znajduje się być podniesionym w rur-    się będzie żenił, a w sam dzień ślubu ucieka. Teal. 55.

ce. Jak. Mat. 5, 398. Wilgoćmiar, rurka śklana , wska-    b, 23. W wilią śmierci szczęście go potkało; starostą,

żująca lekkość albo ciężkość powietrza, pochodzącą od    burmistrzem został.    Cn. Ad. 1273. (krótko przed zgo-

mniejszćj lub większej wilgoci onego przy pomocy ży-    nem, cf. lekarstwo    po śmierci , łyżka po obiedzié ). —

węgo

srebra. Jak, Art. 3, 322. WILGOTNY, ‘W1LGNY,    §. Wilie    za umarłych, zaduszne godziny, ’żałtarz zaduszny,

a, e, ‘WiLGI, 'WILKI, a, ie, Wilgotnie, Wilgotno adv.,    psałterz    zaduszny. Wiod., Cam. vile, ber ©ralujefattg.

pomiernie mokry, nie ze wszytkim suchy, feitdjt; Boh.    Umrze,    wnet poślą dzwonić, potym psałterz, więc wi-

wlhkÿ; Slov. wlhky, wlaźny ; Sorab. 1. woźne, woźni- lie, salve śpiewać, z krzyżem prowadzić, potym zadu-wć, tćmenoyitć ; Sorab. 2. fichtni ; Garn. ulashn , fiu-    szne msze, ofiary, kondukty czynić, stypę uczynić.    Gil.

säst; Vind. vlashen, tau, tavast, omokren, poun vlage,    Post. 212    b. — g. Wilia,* rzeka w Litwie. Wyrw. Geogr.

fokoyiten («soczysty); Croat, ulàsen , vùhkek, moker,    20, eilt gluß tit 81ttl)aucn, cf. Wiłno.

tùhten ; Rag. vlaxni,    vlaxan ,    vlaxiv ; Bosn. vlasgjan ,    WILK,    a, m., (Wilczek zdrbn. , co ob.) ; Boh. wlk; Slov.

rnokkar ; Slav, vlaxan,    vlaxno ;    Boss. Bjiaatimm , cupbm,    wlk,    wilk; Sorab. 1. welk; Sorab. 2. wölk; Garn, vovk ;

CHpo , cypOBaTbiîf. Uduś, mokry, ’"wilki, wilgotny. Macz.    Vind.    vovk , posbreshna syerina ; Croat, vuk , barb, ku-

Woda wilga a mokra,    ogień    suchy a ciepły, przeco    rjak;    Rag. vuk; Bosn. vuk, kuriak; Slav, kurjak ; Ross.

przyjść z sobą w jedno nie mogą. Orzech. Qu. 115. Od    bo.ikb ; Alban, vilk; Goth, vlphs; Svec. vlf; Germ, bet

srebrnej rosy* Ziemia wilga rozplecie śliczne swoje wło-    2BolfAeol. vXxog- cf. Germ. ; Graec. Xixog ) ; —

sy. Twârd. W. D. 57. Noc się na wilgich rosą skrzy-    g. l)wilk, zwierz z kształtu swego wiele podobnÿ do psa

dłach wiesza. Nar. Dz. 1 , 29. Runo wilgie i suche,    kondla ; ze wszystkich zwierząt najchciwszy mięsa. Zool.

ufności znak Gedeonowćj. Miask. Byt. 31. Mieszkania    306. ber Söolf. Wilka dzikim psem zowią, bowiem je-

wilgotne, w ziemię wklęsłe. Xiadz. 108, (ob. Miegotny).    mu postacią i wyciem podobien. Spicz. 144. Sienn. 286.

Ziele barszcz jest ciepłe i wilkie w pierwszym stopniu.    Wilk , po strzelecku basior. Skrbk. Mskr. Wilk łapiowca,

Śpicz. 44._ Poet. Łzy wylewał, jak jakie zdroje z wil-    Gaw. Siei.    291. Nigdy srogiemi brzucha zmęczony    prze-

gich źrzenic swych. Kulig. Ber. 8. (z płaczących). Rzę-    mory Nie    wlazł wilk krwawożerca do mojej obory.    Zab.

siste z oczu wilgich lać łzy muszę. ib. 76. — Aliter:    1. b, 181. Nar. Wilk bury. Zab. 9, 346. Jeśli nie wilk

Zatym wilgotny Auster bieży z tejże strony. Banial. K    szary, to pies albo kot bury. Ossol. Wyr. (jeśli nie to, co

2 b. (wilgoć przynoszący). — §. Absolut. Wilgotno    mówią,    to przecież coś; jeśli nie tyle, przynajmniej ile

odwilgło na deszcz, abo po deszczu. Cn. Th. eß i    tyle).    Wilk wył. Banial. J 2. Wilk z wilki wyje.

feilet, eß nńrb feucfyt, efr odwilż, odmięcz, rozmiecz, cf. Kosz. Lor. 56 (cf. z kim kto przestaje, takim się staje; puszcza, taje.    ulula cum hipis, cum quibus esse cup is). (Boh. zlwceti

WILIA, WIGILIA, ii, z., z Łac., dzień św-ięto poprzedzają-" ’'‘zwilczeć, wilkiem się stać). Wycie wilka Eccl. bojko-cy, przedświęcie. Wlod. ber 53orabenb, ber ^eilige sibenb ,    BbiTie.    Wilki dołem łowią. Cresc. 638, (ob. wilcze do-

baß SSorfeft; Carn. svçt vêzher ; Vind. bila, fveta bila,    ły). Wilk    nosi, a potym go też poniosą. Rej. Zw.    134.

fveti vezher, predvezher ; Bosn. pridvecer, prisdan,    Tak długo wilk nosi, aż też samego niekiedy poniosą.

326

WILK.

WILK.

Ezop. 118. (nie ujdzie zasłużonej kary). Aby się wżdy nie wyrwał leda jako wilk z sieci. Rej. Zw. 16. Nie życzę wilków spuszczać z dołu. Pot. Arg. 184. W jednym dole wilk z kozą zgodnie siedzieć będą. Gem. 350. (wilcza pokora). Miłują się jak wilk i baran ; (Slov. milugu sa, gako wlk a baran » na głowę nieprzyjaciele; cf. ogień z wodą). Kto kiedy widział kompanią baranów z wilkami? Birk. Exorb. A 3 b. Każdy wilk, kędy może, biedną owcę tłoczy. Paszk. Dz. 116. Nie idzie wńlkowi o wodę , ale o niezgodę. Smolr. Elen. 4. (o owcę). Łacno wilk znajdzie do barana winę. Pot. Syl. 506, ( cf. nie trudno o kij, kto chce psa uderzyć). Dwaj sporni wilcy o *się się nie kuszą , Owieczki nędzne te wełnę dać muszą. Rej. Zw. 228 b. ( gdy panowie wojują na poddanych włosy trzeszczą). Nie żąda-ć owca od wilka ratunku. Bratk. L 4 Odjął wilkowi owce, a sam je pojadł. Biel. Sw. 1196. (ratunek zdradziecki). Niechciał wilk, a pies wziął. ib. 125 b. (incidit in Scyllam, qui vult vitare Charybdim). Dał się namówić Atyla, że się zwrócił od Rzymu, ale nie chciał wilk, a pies wziął; Wandalitowie przyciągnąwszy do Rzymu , z gruntu go wywrócili. Gwagn. 600. Uchodząc przed wilkim , trafił na niedźwiedzia. Rys. Ad. 70, f cf. z deszczu pod rynę, Rag. odtud Turzi, od ovud vûzi * ztąd Turcy, ztamtąd wilcy; między młotem a kowadłem). Powiadają, że wilk pierwszym swoim widzeniem człowieka 'ozionie, że czasem i ratunku głosem wołać nie może. Raur. Sk. 313. Wilk, gdzie ukąsić nie może, tam *ozinie. Zygr. Ep. A 1. Wilcy cię pierwej ujźrzeli t. j. ochrapiafeś, albo oniemiałeś; łupi te videre priores. MaLcz. Skarżysz się, że cię wilkom (qu. v.), ktoś wczora pić musił, Który cię wilk chrzypolą o włos nie zadusił, Ale się darmo skarżysz, wszak to pospolita Wilkowi, że za gardło każde bydlę chwyta. Achów. Fr. 5. I liczone wilk bierze. Rys. Ad. 2; Croat, vuk y brojene grabi ovcze; Slov. i z ci-tanćho wlk bere; non c\rat numerum lupus. Mów wilku pacierz, a wilk woli kozią macierz. W. Post. W. 164; vel: a wilk, baran, owca! Rys. Ad 39. Obr. 61 ; {Boh. rcy welku póter , a on wżdy k owcy; Slav, kocka misi né necha, liska ślepie, a wlk owec : kot myszy nie niecha, liszka kur, a wilk owiec). Wilk do swej natury powraca. Jabl. Buk. P 2 b. Po staremu wilk do natury wraca. Pot. Syl. 150, ( ob. po staremu Bartosz; Slov. wlk zmćni srst, ale né powahu ; wilk zmieni sierść, lecz nie przyrodzenia f. Natura ciągnie wilka do łasa. Pot. Jow. 167. Nakarm' ty wilka, niech popuści pasa, A wilka ciągnie natura do łasa. Bratk. M. Zawsze do łasa *tąży wilk chowany. Pot. Pocz. 604; [Croat., vuk kàm sztarei, tern hmanei » im starszy, tym sroższy, cf. im kot starszy i t. d.). Wilk chowany, przyjaciel jednany , żyd chrzczony, niepewny. Cn. Ad. 1246, cf. maź ty chłopa masłem , przecież mu wonić dziegciem. Dwór. B 2. Choćbyś aptekę na zaprawę obrócił, z wilka nie uczynisz daniela. Fredr. Ad. 6. Z wilka chowanego mała jest pociecha. Kluk. Zw. 1 , 354. Trudno z wilka uczynić barana. Rej. Wiz. 78; (Slov. z wilka né budé baran , ani ze psa slanina ; qui semel malus, semper ma-

lus). Trudno wilkiem orać. Falib. Dis. R 2. Ezop. 7. Trudno wilkami orać. Stryjk. 610. Rys. Ad. 66. Wilkiem orać ostatnia ; stultum invitis canibus venari. Zegl. Ad.

13. Cn. Ad. 1247. Zachciały wilkiem orać, natura go skrycie Do łasa ciągnie , mierziąc źle zlubione życie. Zab. 9, 315. liyck. Wdkowi owce porzucono. Rys. Ad. 73; (Slov. owcu wlku porueiti ; zamknąć wilka do owczarni , wilka do obory wpus'cié, kozłowi ogród oddać, kozła ogrodnikiem uczynić, cf. pewnemuś zlecił). Wilk leżąc nie tyje. Rej. Post. S s 1. Przez posły wilk nie tyje. Teat. 22 b, ii. (samemu trzeba robić , cudze ręce lekkie). Trzeba po wilku, rzekłszy wprzód po baranie. Pot. Arg. 518. (audiatur et altera pars). Krzyczą na nas, jak na wilków. Boh. Kom. 1, 50. t.O wilku mowa, a wilk tuż. Teat. 33, 90. ib. 55. e, 8 ; {Croat, kad-sze vuk imenuje, rad doide, lupus in fabula ; Slov. mi o wlku, a wlk za humni; nie wspominaj złego). Najpierwszy wstręt od złego słyszy dziecko w przegróżkach wilka, że je zje, drabia że zabije, czarownicy, że weźmie, upiora że zadusi. Mon. 65, 103. W nocy nie wychodź, bo cię wilk zje, dziad weźmie, ib. 71, 107, {ob. Wilkołek , Bobo). Slov. Uź kożu predawaś, a este wlk za humni ; już skórę przedajesz, a jeszcze wilk za gumnem; niedźwiedź w lesie, a skórę jego przedajesz. Pot. Syl. 500. Cn. Ad. 591. Nie wywołuj wilka z łasa. Dwór. F. (nie budź licha, kiedy licho spi ; psa nie drażnij, nie zaczepiaj ). Jedno mię Wc Pan drażnisz, a chcesz wywołać wilka z łasa. Gorn. Dw. 263. Niepotrzeba-ć grając nieszczęścia przyzywać , a wilka z łasa wywoływać , samoć się nieszczęście nas pospolicie rado dzierży. Kosz. Lor. 122, Zapal-czywość ku grze zmysły pomiesza, i jako mówią, rada wilka z łasa wywoływa, gniew i poswarki pobudza, ib. 122. — I w’ilk syt i owce całe. Rys. Ad. 17. (obu stronom dogodzono). Pomiarkowanie to z taką uwagą ma być, aby i wilk syt był i owca cała ; aby żołnierz miał swoje susten-tacyą , i poddany ochronę. Opal. Sat. 172, cf. Germ. bert utib leben ïaffcn. — Rag. Prov. Kàd idesc ù vuka na pir, vödi psa ńzase ; kiedy idziesz do wilka na ucztę, weź psa z sobą; fide, sed cui vide). Zły to rok po-wjadają , gdy wilk wilka kąsa. Nar. Chodk. 116. Już to głód, kiedy wilk wilka kąsa. Rys. Ad. 17. żre. Cn. Ad. 529. (kruk krukowi oczu nie kłuje). Za uszy wilka trzymać, t. j. nie wiedzieć czego się jąć, ani mię tam, ani mię sam ; teuere auribus luputn. Mącz. ; {Slov. wlka za uśi drżaf, cf. złapałem Tatarzyna, a on mnie się ' trzyma; cf. nec capti potuere capi. Virgil). Ma co, boi się stracić, wraz dotrzymać tuszy , Wilka niestetyż wszyscy trzymamy za uszy. Pot. Pocz. 129. — Wilk, qua symbolum aviditatis, crudelitatis, de hominibus, et de mało spiritu usurpatur: Człowiek człowiekowi bogiem, człowiek człowiekowi wilkiem. Pot. Jow. 173. Psalmod. a, 2 b. Mon. 76, 703; człowiek człowiekowi zdrowie, człowiek człowiekowi zguba. Cn. Ad. 131 ; {Rag. Ąkko mi brat kozie odnosi, a on mi je vuk ; akko mi vuk kozie donosi, a on mi je brat * gdy mi brat koźlę bierze, on mi jest wilkiem; gdy mi wilk koźlę odnosi, on mi jest bratem , mi è parente, chi mi fa bene ). Heroda,

wa,

w wo-

jako okrutnika wielkiego, i wilka na ludzki naród, bóg słusznie karał. Sk. Dz. 8. O królach i o panach mówią by o wilku. Eraz. Jez. N 8 b. (okrucieństwa im zadają). Biskup ten owce wierne karmił, a wilki Aryańskie płoszył. Śk. Dz. 270. (niesfornych dzikich odszczepieńców). Nie trzeba nikogo z postawy, ani z odzienia 'szacować, gdyż często pod owczą barwą, tają się wilcy drapieżni. Ezop. 121; {Slov. ptóka po peri, wlka po srslf, cloweka po reći poznaś). Dyabel raz barankiem , drugi wilkiem. Biał. Post. 245, (cf. gdzie nie staje wilczej skóry, tam lisiej nadstaw'). Tak srodze nas piekielny wilk (szatan) *ozinął, iż choć widzimy ^ samołówki jego, dobrowolnie jednak za nim bieżemy. Żarn. Post. 3, 573. — Paras. Prov. Jakby mu o żelaznym wilku bajał * nie rozumie, nie dba. Cn. Ad 288, cf jak na Niemieckim kazaniu, cf. mów ty ścienie, cf. Germ, oort Spljmtfc&en Dörfern re* ben. Nie rozumie , jakobyś mu o żelaznym wilku bajał. Budn. Apopth. 17. Jemu gadać o tym, toż samo, jak o wilku żelaznym , on tego nie pojmie. Teat. 19. b, 109. Wszystko to ma za marę, jakoby mu o wilku żelaznym kto bajał. Pot. Arg. 334. Próżna moja do nich przerno-jakby o wilku żelaznym bajano. Wad. Dan. 324. Torz. Ski. 57. Stryjk. Gon. P 2. Wad. Dan. 169. Przy-jedzie kto, już z nim trwaj, choć szalony, głupi, choć o żelaznym wilku jedno łeb nabaje. Rej. Wiz. 73. (baśni , głupstwa , sny). Giedymin widział przez sen w jednym wilku żelaznym ryczącym sto wilków wyjących ; kapłan pogański sen wyłożył, iż wilk żelazny ryczący znaczy miasto mocne wielkie, a wilcy w nim wyjące znamionują wielkość ludu w mieście, i z tej przyczyny radził, aby tam miasto Wilno założył. Gwagn. 233, (cf. wilkołek). — §. Wilk, wilki plur., skóra wilcza, futro wilcze, wilczura* SBolfśfctt, 5ßolf$l)flUt, 2Bolf3pelj, 2Btb ifdjltr. Zaraz łuk na grzbiet kładzie, iftcołczan ze strzały, Na szerokich ramionach wilk mu wisi biały. Dmoch. II. 265. — § Wilki, naczynie żelazne, używane w kuchniach ; na nich kładą drwa, i rożny na hakach wspierają się; także są przy kominkach. Wiel. Kuch. 4o3, Slav, no-gaesi, (cf. nogasy); Ross. TaraHS, Taranemi, TaraHMHicB, ber geuerfeocf , Sranbbocf, bte Sraitbrutljc. Ferramentum ca-mini , wilk żelazny kominny. Macz. W piecach postawi się też wilk kamienny, aby się wiązka drewek wygodnie palić mogła. Kluk. Roił. 2, 105. — §. W hucie wilk w piecu , gdy kamienie , z których dają zaprawę, pękają, więc' pomiędzy szpary upływa żelazo, tężeje, i wielka bryła z niego robi się ; albo też gdy ehędożąc zaprawę , zostawią w niej sztukę żelaza surowego stężałą. Os Żel. 87. Czasem w piecu do topienia pokazują się żelaza stopionego kawały stężałe nazwane wilki. Os. Rud. 93. et 110. ber 2Bolf, ber ft# am ©cbmeljitegel an*

fe£t. _ Aliter. Wilk kruszcowy, minera na kształt gal-

many, tylko że jadowita, i inne kruszce wyjadająca; z mej farby błękitne robią, Coballum. Krup. 6, 694. stobalt, tobolb. — Na szkucie wilk*, belka od pobidki, która wzdłuż przez śrzodek idzie Magier. Mskr. auf bent ftlußjdjtffe, ber halfen längs ber (Sajiüte. — §. Wilk dzie, drzewo pogmłe, ein faulenber Saum im ftluffe. Kiedy

już prąd pogrąźnie opiły, I bez gałązek leży już ogniły, Wilkiem to zowią. Klon. Fl. E 3 b. — §. Wilk u świecy, złodziej, kawałek knotu z boku palącego się, świecę trawiącego, traciknot, traciłój, eilt Zauber am 8t$te. — §. Stolo , wilki, niepożyleczpe gałęzie a odnóźki ode pnia się puszczające. Macz. DMuber an beu Säumen, 2öafferretfe; (Roh. omlûzy , (odmłodzi) ; Cam. shestovilu). Trzeba pilnie uważać, aby się odmłodzi, które wilki albo bękartami zowią, ze pnia albo od korzenia nie puszczały. Cresc. 673. Z pieńków szczepionych 'wyrastające wilki, t. j. dzikie rósrezki obrzynać należy. Kluk. Rośl. 1, 112. Haur. Sk. 313. Około szczepów w sadzie wilki obrzezać. Haur. Ek. 67. Wilk drzewny , jeśli wcześnie obcięty, nie będzie przeszkadzał owocom. Bals. Niedz. 2, 130. Wilki na drzewach obcinają. Budn. Cyc. 26. Winne drzewko chędogo obcinają aby nifc dziczało od wilków. Budn. Cyc. 27. Abyś nie dopuszcza wyrastać na drzewie albo pod drzewem z korzenia latoroślom , ' które zowią wilki albo bękarty. Cresc. oil. Wilk każdy świeżo zrzyna ręka ogrodnika, Bo wyrósłszy wilgoć już z szczepu w siebie łyka. żab. 14, 27. Nugl Pomona sierpem krzywym częścią wilków zrzyna , i rózgi strychuje rozlazłe , pręt częścią szpunluje w krój zaskórny. Zebr. Ow. 567. — §. Wilk, ziele, zaraza, skaza, bo inne zioła blizko siebie będące zaraża , kazi, i jako wilk w niw-ecz obraca, bykowe ziele, lwi ogon. Syr. 1232.    Or ob anche , (EröfU*

ttmrger, fêrbfenntürger. Niedobrze gdy zielsko, które wilkiem zowią zachwaści pole. Haur. Ek. 19. — Wilk ziele, ob. Lisi ogon, — §. Wilk, w-rzód ciało trawiący. Sienn. 595. Wilk wrzodowy , albo we wrzodzie się rodzący. Cn. Th. 1261. urn fict? frejfeitbeê ©ef$nntr ; (Śorab. 1. welk, zetreno sadno). Ziele to wrzód na goleni, któren wilkiem zowią, wyjada i trawi. Syr. 1032. W nogach wilk u ludzi robak pewny na kształt ścierwu, któremu dla boleści ciała aby nie trapił, dają też co inszego jeść, a gdyby robak ten zdechł, człowiekby na życiu szwankował. Haur. Sk. 313. — Wilk, choroba końska, parch. Hipp. 20. Te krzezyce wilkiem zowią, które bywają od kolan aż do kopyta, ib. 121. Komk. Lek. 47. ©efcijttmre att ben gttjTen ber ^ferbe. — §. 2) Wilk Murzyński, abo wilk mieszaniec, hyaena. Cn. Th. 1261, ob. Hyena. Zool. Nor. 308 bte £>pätte. — §    3) Wdk

wodny, szczupak, dla żarłoczności. Zool. 185. ber $ed)t, Söajjermolf. Wilk w wodzie, wilk na ziemi, wszędzie czyni szkody, Jeden drzewa tnie, drugi ryby, trzeci trzody. Min Ryt. 3 , 567. Wilk morski, szezuka , z tej ryby gatunek stokfiszu robią, merlangus, @eel)eci)t. Krup. 5, 73, Ross. 3y6aTKa. — Wilk, okręt w flocie Zygmunta 111. Zbił. Dr. C 4. —    4) Wilk, herb; jedno co liszki.

Korup. 3, 56 , eut gennjfeS 3Bappen. WILKOŁCZA choroba, lycanthropia, łupina insa?iia ; quandu ex humorum vitio, et atrae bilis excessu, affectus quidam lupini, et odium in greges vel homines, desideriumque eos invadendi, lacerandi, vorandi mentem occupant. Cn. Th. 1261. bte 3Bâtyrroolféfr«nfl?ett, (cf. wilczy głód). WILKOŁEK, łka, ni., WILKOŁAK, a, w.; (\Boh. et Slov. wlkodlak 2]; Croat, vuködlak hyaena, 2. necromantes ; Dal. vukodluk

328

WILKOŁKOWY - WILNO.

W I Ł 0 W A C - W I N A.

* olbrzym; Rag. vukudlak « strach, larwa piekielna;    300, (cf. o wilku żelaznym), SBtlna tn Stttlj. Przy ujściu

Bom. vukodlàk necrornantes , vukodiasctvo necromantia;    Wilny rzeki, gdzie do Wilii wpada, Giedymin dwa zamki

Slav, vukodlak « upiór; [rusk, wowkołak, werkołak, wow-    zbudował, i mianował je Wilnem od Wilny rzeki, także

kun 2] ; Ecęl. Bypity.iaKii, Mepmenbi H3Ł rpoóOBE bctjib-    i miasto prędko się przy zamkach nad Wilna osadziło,

mie, upiory); [liteiusk. wijkats ; wołosk. tnkolicz ; alb.    Stryj. 556. (cf. rada, Radziwił).

butrolakas ; greek. loy.âv&Qoo7rog ; tac. versipellis ; średtac. Pochodź. Wileński, Wileńczyk.

garulphus; franc, loup garou 2];— bet' Säfjrttölf ; Ross. WIŁO WA Ć , W1ŁAĆ cz. niedok. et contin., wiły robić, OÓopOTem». Wilkołkami mianowano ludzi, o których    szaleć. Dudz. 26, * (ob. Wiła, szaławiła, nawileć) ; üer»

mniemano, że się na pewny czas przemienili w wilki,    rücfte ©treize madjCtt. (Ross. nmnrh , BiimiyTb, CBinib-

a potym zaś wilczą postawę porzuciwszy, ludźmi się    Hyrt majaczyć). Kogoż pomnicie^ co by kiedy tak wiło-

znowu stawali; ale to szałbierski wymysł; doświadczali    wał znaczno; qui sic tabuerit? Zebr. Oiv. 68. Kto się

tego ludzie ostrożni. Olw. Ow. 266. Do xięcia przypro-    żaby rozmiłuje, tak dla niej, jak dla Dyany wiłuje; qui

wadzono wiikołka mniemanego, który powiadał, iż zwykł    amat ranam, putat esse Dianam. Mącz. Albo z nas szy-

-dwa razy na rok w wilka się przedzierzgać , raz w dzień    dzisz, albo sam wiłujesz. ,/. Kcban. Fr. 28. Nigdzie nie

bożego narodzenia, drugi raz w dzień ś. Jana chrzci-    zakazał pan wf kościele przełożeństwa, jak to nowa

ciciela. Xiąże kazał go mieć pod pilną strażą; lecz on    ewangelia wiłuje. Sk. Dz. 592. Examinujcie go z tych

mniemany wilkołek bynajmniej nie uścił się w słowie    kwestyi, zobaczycie ja(<. będzie wiłał. Zebr. Żw. 105.

swoim. Boh. Dyab. 445. Bajeczne powieści o samojedni-    jak podrwi głową, lub też jak będzie kręcił, jak się be

kach , o wilkołkach , i tym podobnych dziworodach, ro

dzie wił.

wnie ciału, jak i umysłowi dziecięcia szkodzą. Mon. 70, *W1ŁZ, ‘W1LZA, ob. Wilgoć. W1LZEC nijak, niedok-, ob. 74, (cf. wilk cię zje, ob. Bobo). Wilkołak dzieci naba-    Wilgotnieć, wilgnieć, wilgnać. — Active: WIŁZYĆ cz.

wia trwogi, wiele i starych bab-, że jest, mniema, Ma    niedok., zwilżyć dok., wilgocić, wilgotnym uczynić, wil-

on być ślepy, mięć wielkie rogi, Ja to wiem tylko, że    goci nabawić; fettcfdett, feucfft iltadjett; Boh. wlażjm,

głowy nie ma. Teat. 11. b, 120. ib. 15, 69. O wilkołku    wlhćjm, wlheiti, swlażiti, swlażowati; Slov. wlażjm,

różne są i próżne powieści, jakby ludzie się mieli w    włbejm, zwłażugi , swlażugi ; Sorab. 1. wożnofeżu ; Vind.

postać wilczą obrócić. Hour. Sk. ,311. Umknij się żywo    vlashiti, vmakati, mozhiti (ob. Moczyć), vmokriti, (ob. Mo-

czarnéj godzinie, Truchleją tw-e przyjaciółki, Nie tak    krzyć), faibtati, (vlashiti, obariti, spariti »parzyć); Bosn.

Centaury, ni Cyrce świnie, Jako im stwiszne wilkołki.    vlasgniti, ovlasgniti ; Eccl. oyciiifiiiTii Łoboda przyrodzenie

Kniaź. Poez. 1 , 136 — *§, Aliter. Wstydajże się nie-    ma wilgotne a chłodzące, wilżące we wtórym , a chło-

zbedny wilkołaku swego tak jurnego kłamstwa. Pim.    dzace w pierwszym stopniu. Przed. 42. Łąki kwitnące

Kam. 232, ( cf. wiła ). WILKOŁKOWY, a, e, od wil-    zwilżone strumykiem. Zabi Roz. 47./W uchodzie doliny

kołka, 2BMjnt)0lfê ». Wilkołkowe wnętrzności; ambigui    łąki zwilżone, ib. 24. Ustąpisz z kupnych gajów, i wsi

prosecta łupi. Zebr. 0w. 168 *W1LK0Ł0W1EC, wca, m. ;    owej, Którą swym nurtem wilży Tyber płowy. Flor. 1,

sława, kędy bystro płynie Aufid,

ma

Croat, vukolovez , ber SBolfśjdger. ‘WILKOKSZTAŁTY, a, e, 205. Nar. Pójdzie

podobny do wilka, nJOlfêgeftciîtet ; Eccl. bomoehæhuh.    kraj wilżąc piaszczysty i suchy. Hor. 2, 200. bniaź.

Pochodź, ivilczek, wilczyca , wilczaszek, wilczaty , icil-    Żyją tam chróstem niezwilżonym rosą. Przyb. Luz. 26.

czy, wilczura, tvielkopies, wilkozeby, wilkowaty.    • W1LZYNA , y, z., ononis, §aii^etl)el, znajduje się na

WILKOM, z Nie ni. SBtUfotttmctt, witaj do nas, przywitanie,    roli i łąkach. Kluk. Rośl. 2, 265. Lubeszna iglica. Śleszk.

bfl£ Serotllfommnt. Skarżysz się, że cię wilkom ktoś    Ped. 424, Vind. glodafh.

wczora pić musił, Który cię wilk chrzypotą o włos nie WINA, y, z.; Boh. wina, wjna , auhona ; Slov. wdna; zadusił, Ale się dobrze skarżysz, wszak to pospolita    Sofab. 1. wina, zawinwano, zawinwanofeż, brach ( cf.

Wilkowi, że za gardło każde bydle chwyta-, Kchow. Fr. 5,    brak), braschnofcź ; Sorab. 2. wina ; Cam. krivina , (cf.

(aluzya do słowa wilk). — Wilkom, u, m., puhar, z    ‘krzyw, krzywda); Dal. krivina; Rung, blin; Ross. Bima,

którego piją witając kogo u siebie, ber SBtllfotmnctt, ber    ( BHiioc.iOBie dowód, przyczyna, noBiuniaa uznawnanie

©aftbedjer; (Cam. dazhliza. dobradazhliza). Wilkom, czara    winy, żal, skrucha; Eccl. bhh» » przyczyna noBHuyTH

lub kielich do picia za zdrowie na ucztach. Włod ; *wi-    podbić, ujarzmić; Etyra. wić, winąć); —    . 1) wina,

tannik, ‘zazdrowiec, puhar, z którego się pije na po-    przewinienie, przyznana komu przyczyna złego; ba3 $crs

witanie. Ossol. Wyr. Złoty wilkom przed cię kładą, Jad    fd)iilbeit, bte ©d)ttlb, 5Ierfd)ttlbnmj. Za grzechem idzie wina,

weń lejąc kryjomie. Brud. Ost. D,    albo zmaza na duszy. Karuk. Kat. 242. Tam zaraz przy-

‘WILKOP1ES, psa, m. , lupocanis. Klecz. Zdań. 75, ber    pisują winę, gdzie nie towarzyszyło szczęście. Ust. Konst.

2Bi)lf3(mitb. WILKOWATY, a, e — o adv. , na kształt    2, 228. Próżno ten drugiego karze, Kogo takaż wina

wilka, (cf. wilczasty), tüte ettt îBülf. Wrzody ciała wyją-    maże. Zygr. Ep. 105. Boże odpuść nam nasze winy,

dające, t. j. wilki albo wilkowate. Syr. 626. WMLKO-    jako i my odpuszczamy naszym winowajcom; z Pacierza

ZĘBY, a, e, tüülfjftblttg. Bohatyr z Szomla wilkozęby.    (cf. grzechy). Gniew i winę odpuścić nieprzyjacielom.

Groch. W. 583; król Stefan herbu wilcze zęby. WILNO,    Tarn. Est. 135. Nie w używaniu rzeczy wszelakich wina

a, n., głowa w-szystkiego xiestwa Litewskiego, nad rzć-    bywa najdowana, ale w zbytku. Żarn. Post. 103. Moja

ką Wilią i Wilna, od której i nazwisko ma. Gwagn.    to będzie wina. Cn. Ad. 515. (ja to biorę na siebie).

Przed przekonaniem o winę, wskazywać kary nie przystoi. Gaz. Nar. 1, 544 b. Dwa kroć grzeszy, ktokolwiek winy się nie wstydzi. Min. Ryt. 4, 157. Pytał się? Piłat: w czymże dawacie winę człowiekowi temu? Żarn.

Post. 3, 771. (w czym go winujecie? co mu zadajecie)?

Wynajdują do mnie winy , Chociem im nie dał przyczyny. Ryb Ps. 61. Prześladują mię, choć do mnie winy nie mają. ib: 62, (cf. nicem ci nie 'krzyw). Wina nie była ze mnie, czyniłam com mogła. Weg. Marm. 140.

(jam niewinna, insza jest przyczyna). Łacno wilk znajdzie do barana winę. Pot Syl. 506. (cf. nietrudno o kij , kto chce psa uderzyć). — *§. Zamordowanie Sochy Mroczkowi przypisywano, i przeto/, przyjaciele nieboszczykowi dali mu winę o to. Biel. hr. 261. zaskarżyli go , fie Ragten tfttt bestiib on. — *§. Ta jest wina serowi, gdy suchy będzie abo dziurkowaty, co się ztąd gdy twaróg niedobrze będzie wyciśniemy. Cresc.

561. wada, ein geiler, eine Urtöoflfommentyeit. — §. 2)

Wina pieniężna, kara pieniężna, grzywny, cf. strof;

©dbftrofe. To właśnie karaniem zowią, kiedy kogo na ciele albo na członku karzą ; ale kiedy na pieniądzach, winą zowią. Szczerb. Sax. 451. Między ‘wargieltem, nagroda a winą zachodzi różność; winę dają sędziemu , jako temu , który na miejscu bożym siedzi, dlatego iż przeciw bliźniemu nad przykazanie pańskie wystąpił.

Szczerb. Sax. 262. Winę biorę z kogo * skazuję na karę pieniężną. Dudz. 68. Gdy pozwany na roku pierwszym nie stanie, ma być w winie niestanéj przekazań. Tarn.

Ust. 9. Sędziemu winę czterech szelągów dobrej monety odłoży. Chełm. Pr. 41. Wygra wierzyciel, tedy dłużnik onego dnia powinien i pieniądze aktorowi oddać, i sędziego winę odłożyć. Chełm. Pr, 137, (ob. Przesąd,

'peresudy , W). Apelacyi gdy kto nie wygra , sędziemu winę, a onemu, który uznał wyrok, nagrodę przepada, i nakłady odłożyć powinien. Szczerb. Sax. 15. Wiesz już o exekucyi sądu ostatniego, i tam tego żadną winą, WINDYCZKI, gatunek jabłek, ob. jabłko winniczka. Wlani    wieża nie* zapłacić. Rej. Post. LII 1.    (nie    odkupisz    NIARNIA , i, z. , piwnica na wino, winnica. Bndtk. ,

się    pieniądzmi). Szlachta zakazali chłopom    pod    wielkiemi    eilt SBeinfdler ; Sorab. 1. wineza, winczarna : \ind. vi-

mieście piwa pijać. Star. Ref.    99.    WINAC,    narna; Bosn. viniça stragn , konoba; Rag. vijniza; Ross.

BiiHHnua ; Erd. BHHHima . xpaiinua , iwfe bhho coójiroAa-eTca , (BHhOnpo4aJiHme otponœfoov, gdzie wino szynku-ją). — *g. Gorzelnia. Bndtk. bte SrattbtrctnBreniieret), (cf. Ross. bhho » wódka). WINIARSKI, a; ie, od winiarza, winiarzowi służący. Cn. Th. 1262. 2Betnfd)änfcr *, SBetn* gartner», 2Bmjer»; Roh. winarski ; Ross BUHapcidn, no -rpeOuuinifl, norpeóiu.HHKiH W1NECZK0, WINKO, ob Wino. WIMAKKA , i, i, winem kupcząca, winnicę utrzymująca ; eine Söeintyänblertnn, Sömjeriitn; Ross. norpeómtma. WI-NlARo'IWO, a, n„ chodzenie koło wina, kupczenie winem, utrzymywanie winnicy, nauka około wina. Włod. 3Beittl)anbel, SBtttjeres) ; Boh. winarstrwj. W⁷iniarstwem sie baw ić Boh. wmafiti WINIARZ , WINARZ , a , m., koło wina chodzą' y, winem handlujący, winnicę utrzymujący, ob. Winogrodmk , ber 2BeiitljanMer, SBinjer; Boh. wina?; Slov. w inar, ktery winnicy reże ; Hung, yintzelér; Cam. lodrizhar, tovornék, gornk; Sorab. 1. winezar ; Ross. BHitapii, norpeôiu.HK’B, Ogrodnik, winarz, ten któren sąd

stawa

winami w ob. Wić.

''WINARZ, ob. Winiarz.

•W1NGZÖWNY ob. Winszowny. 'W1NCZYC , ob. Wień-

*WINCZOWAĆ, ob. Winszować.

czyć.

WINDA, y, z. ; Boh. hewer, cf. lewar; Sorab. 2. winda; Carn. vinta , argan; Bosn. vittao, za potezati stvari tesc-ke; Ross. no^eM* (cl. podjąć), Bopon,, (cf wrócić), z Niem., bte ffitnbe, gaftcmrtnbe, etit ^ebejettg. Winda, silnia do dźwigania wielkich ciężarów. Jak Art. 3, 532. Windy do windowania w górę, bywają dębowe, sosnowe. Kluk. Rośl. 2, 167. Winda składa się z koła, przez które przechodzi prostopadle walec, końcami swemi wspierający dwóch podporach. Jak. Mat. 4, 311. Winda w silnia, złożona z s/ruby i obcęgów' ,

się na

artyleryi, pewna przy pomocy której wydobywa się z bomb zapalniki Juk. Art. 5, 504. Winda jest na plichcie, którą sztak od masztu windują. Magier. Mskr. Winda klub wiele majaca, polspastos. Cn. Th. 1262. Winda poprzeczna albo leżąca,

Słownik Lindego wyd. 2. Tom VI.

succula. ib. Winda prosto stojąca, kafar. ib. Winda do bicia palów w wodzie. Solsk. Arch. 17, cf. kafar, baba. — £. Windę , zamek i miasto w Kurlandyi, po Polsku Kiesią nazywają. Gwagn. 411. Windawa-, SBinbflU. WIN-DARZ, a , m. , co windami robi, kafarnik. Włod. Cn. Ih. 1262. ber Safteitnnnbcr, 5Btnbebre|er. WINDLADA, y, z., w organach, skrzynia na wiatr. Magier Mskr. Germ, bie SBtnblabe. WINDODRAG, a, u, m., pion, bte 231e9fdjnur, baö ©entbiet). Wahadła zawsze są pionow'e czyli prostopadłe do windodrąga. Hub. Mech. 109. Nić prostopadła do windodrągu. ib. 110. WINDOWAĆ cz. niedok. et contin , windą podźwigać, wściągać ; Curn.' vintam, ttnnben, aufroinben. Ciężary do góry windować. Solsk. Arch. 48. Mężczyzny są zabawni, z okrętów windować, I do sklepów obszernych swe towary składać. Jabł. Tel. 54. Z dolnego Flegetonta w górę się windować. Bardz. Trag. 159. WINDÓWKA, i, i., Lina windówka, cable de chevre, powinna mieć 18 sążni długości, w każdym żebrze po 18 nitek; waży 112 funtów. Jak. Art. 3, 42. bie SBtnbenlctne, ba£ Stnbenfetl. WIN-DUGA , i , i. , miejsce nad rzeką spławną do windowania i składania towarów ze statków, ba$ 2Btnbe(iaitl3, ber

SBinbeort, bie SSBinbe, SReberlage ber arrô Sattb genntnbenen SBaaren. Gdzie się od dawnych czasów nad brzegami rzek spławnych znajdują windugi i składy, tam właściciel gruntu nie może bronić nikomu składu drzewa i zwózki zboża. A. Zamoj. 108.' Towary, któremi okręty w porcie Rygi , lub na stanowisku, lub windudze ładować się miały. Dyar. Gród. 452. — §. Winduga, w indowanie. WINDOWY, a, e, od windy, Söittbe*. Windowa lina, ob. Windówka. Windowy gwoźdź, hak dla liny. Cn. Th. 1262. Windowe wręby abo zawiasy, gdzie bieguny chodzą ib. Windowe drągi. ib. Windowy wał. ib.

Pochodź, doiuindować, nawindować, przewindować, ivy~ windować; cf. wić, winąć.

42

350

WINIĆ-WINNY.

WINIÓWKA-WINNICA.

szkodliwy; itttftyulbig, unfdjübltty. Niewinny napój. Niewinna potrawa. Ld. — ’§. Winien czemu, podległy czemu; unterworfen, unterbau, untergeben; (EccL iiobh-HjTH podbić, ujarzmić). Co z boga ma, wieczno jest, i nie winno skazie, ni płomieniem pożyte. Zebr. Ow. 225 ;y (exp er & atque immune necis). *0wa ktokolwiek czoło winien w ziemię, Da chwałę panu ; po nim jego plemię. J. Kchan. Ps. 50.— §. Winien, powinien, obowiązany, obowiązek na sobie mający co czynić; yerpflitfjtet Jit et* ma§, yerfutnben, ftyulbtg e8 ju tymi; Hoss. aojjkhmh, (cf. dłużny, ob. tu niżej)., Biskup rzymski winien się starać, aby wszędzie ewanielia opowiadaną była. Boler. 5 , 57. Panowie winni byli pozwalać im żyć tak , jakoby się im podobało. Boler. 4, 7. Strona, która krzywdę ma , winna patrzeć na karanie swego przeciwnika, i na nagrodę, która się jej zostać ma. Sk. Kaz. 3. (należy się, aby patrzyła). Byleśmy rostropnie czynili , co się winno czynić. ib. 522 ‘b. co się należy, WflÖ fid) geltyrt. Krew' się wylewa tych , dla których winna rzecz była krew' swą wytoczyć. Gorn. Sen. 364. (należyta rzecz , obowiązek , powinność). Nie były *winne *do ceremonii obrzezania inne narody, które ze krwi Abrahamowój nie szły. Sk. Kaz. 504. (nie były obowiązane, fie maren nttyt baju uerpfttdp tct). — Winien komu na kształt długu, cf. dłużnym być komu, einem (eine ©djtilb) ftyulbtg fetpt; Ross. ^oameH-CTBOBaTfc propr. et impr. Może chcesz przyjąć ode mnie te karty tych ludzi, którzy mi są winni , i pewni. 'Boh. Kom. 4 , 96. (cyrografy moich dłużników). Naród winien wojsku nagrodę , wojsko winno narodowi strzeżenie granic i spokojności. Gaz. Nar. 1, 82. Konst. 3 maja. Jakiekolwiek poszanowanie winniśmy królom, więcej jeszcze winniśmy ludzkości. Staś. Nam. 1 , 209. Pan wszystkim winien, wszystkim w odpowiedzi, Dlaczego winien? bo najwyżej siedzi. Kras. Mysz. 96. — §. Winien być komu za co, do wdzięczności komu za co być obowiązanym; einem etmaê ju »erbanfen haben, tym bafür ®anf ftyulbtg fepit. Wszystkoś winien twym przodkom, będąc nikczemnikiem ; Potomni nic nie będą winni ci pewnikiem. Min. Byt. 3, 175. Cały ciąg tego dzieła jest składem tych wynalazków wiekowi naszemu winnych. Scheidt. EleUtr. rap. btc mir unferem Salntyunberte fdjulbtg ftltb , tym oerbanfen. Publicznie oświadczamy, czyim staraniom, czyim radom, podanie i prowadzenie tego dzieła są winni. Żab. 14, 200. Pir. Tej się opiece powodzenie robot naszych winno. ib. 15, 135. Najwięcej się Cyceronowi wykształcenie i zbogacenie języka Łacińskiego winno. Mon. 73, 147.

utrzymuje, arborator. Mącz. Pampinator, winarz, co opatruje winnice i sady. ib. Winiarz Węgrzyn, który winami handluje. Jabi. Ez. 89. Wina kwaśne osładzają nie-cnotliwi winiarze srebrną pianą. Krup. 5, 111.

WINIĆ, uwinić, zwinić, ob. Winovvaé. WINIEN, WINNY, winna, winno, et winne; adv. Winno. — §. Winien, komu przyczynę czego złego słusznie przypisują; fd)ltlbtg,

©tyulb rooran, 6d)ulb ÇaDeitb ; Boh. winny, (dislng. winny, od wina); Slov. winen ; Sorab. 1. winik, zawinuwar;

Sorab. 2. winowati (ob. Winowaty), (winik, nieprzyjaciel); Carn. kriv (ob. ‘Krzyw'), krivez ; Vind. kriu, kri -vizhen , obsojen, doushen, obtoshei ; Croat, krivez, ne-praui; Rag. krîvaz ; Ross. bhhhbih , BHHOBaTbiH, BHHOBarb, iiOBHHHLiii ; (Eecl. bhhhmmh, KOTopuM HM-feerb Bimy, t. j.

' Hanaro CBoeMy óbniio, BceBHHOBeirŁ, Bceiwy nanajo, óorb,

TBopeifB bcIjMï BemaMt przyczyna wszystkiego, BHHHoe,

BHHOBCTBeHHoe causatum). Winien w czym, winien czego, winien sobie, winienem sobie. Cn. Th. 1262. Tyś to temu winna, że zginął kotek. Teat. 14. d, 4. bu luft ©cfyulb baran. Jakoby to już zbrodnia nie była, której wielkość ludzi winna. Gorn. Sen. 169. (którą wielu ludzi popełnia; gdzie wielu grzeszy, tam nikt karany nie będzie; gdzie grzeszących wiele, trudno karać śmiele).

Nigdy grzechu śmiertelnego winien nie został. Wys.

Aloj. 59. er tnadjte ftty nie einer tobfünbe ftyulbig. Winniejszy pierwej do sądu, pierwej skarży. Cn. Ad. 1247, (cf. bij płacz, uciekaj a świadcz). Kto się chce prawa nie bać, nie bądź winien. Rej. Wiz. 124 b. (nie grzesz). Prawa się winny boi, nieszczęścia niewinny. Min. Ryt. 4, 143,

Hoss. neBHHHMH, (cf. cnota puklerz). Niewinny w życiu, czysty od niecnoty, Nie dba o Maura pociski i groty.

Hor. 107. Min. (integer vitae). Niewinienem , nie znam się do żadnej złej rzeczy^ Paszk. Dz. 42. Do ich przybytku z przysięgą idę, Żem jest niewinien tej zbrodni.

Hul. Ow. 133. — lntens. Niewiniuchny, unfcfylllbtg, n. p. Któżby się spodziewał, żeby panienka z tą mineczką, niby niewiniuchną, tak bezczelną była ? Teat. 29, 46. —

Ja się z tego winien dawam, a żałuję w prochu i popiele. Radź. Job. 42, 6. wyznaję winę moje , tty gebe tnlty ftyulbig, befeitne mity ftyulbig. Bylibyśmy winni, mówi Bolesław, bogu i Izasławowi, byśmy go w tej przygodzie jego ratować nie mieli. Biel. 57. grzeszylibyśmy przeciwko nim, mir mürben un$ an ihnen öerfünbigen. Jarosław nie czując się w niczym stryjowi swemu winnym , słowy pokornemi go ubłagał. Stryjk. 182. Niewinnym jestem , Eccl. HesaoócTByio, 6e33,io6cTByio. Coż mi niestetyż Amaryla była Winna , niewinną i żem ja zdradziła? Past. Fid. 327. Niewinnemu przy winnym się WINIÓWKA , i, i., a) beczka od wina, eine Sßetntomic, dostanie. Cn. Ad. 711, cf. Germ, mitgefangen initgchan*    ein SBcinfafS. Bndtk. — b) Polewka winna, Seinfuppe, n.

gen. Nie jednego niewinnego ‘obieszą. Rys. Ad. 45.    p. Winiówkę, jak gotować. Haur. Sk. 215. — c) Gatu-

(cf. sprawa jak w Osieku). Lepiej winnemu przepuścić,    nek gruszek , eine ÎBeinbirtte.

niż niewinnego karać. Cn. Ad. 445. — Żołnierz kiedy ‘‘WINKIEL, kia, m., angélus internus, kąt między ścianami, chodzi przez rózgi, grają mu: niewinien. Teal. 52. b,    Solsk. Geom. 8, żywcem Niem. ber SBittfel. WINKIELAK,

73, przemówka do muzyki w ten czas używanej. —    u, m. ; z Niem. ber SBinfetyatfen. Winkielak zecerski do

Aliter. Niewinny, nic złego nie zamierzający; unftyulbtg,    składania pisma, ze szrubką do zamykania wiersza,

ttytte bofe 3Ibfityt. Nie chciej niewinnych żartów za czarne    Magier. Mskr.

poczytywać występki. Teat. 5. c, 78. — Niewinny, nie- WINKO, WINECZKO, ob. Wino. WINNICA, y, z . WIN-

WINNICZNY-WINNO-

W I N N Y - W I N 0.

331

Za kim niewinność

czerwienne, żołędne, dzwonkowe. Kras. Sat. Ltnfemtg tn ber Harte ; Ross. bhhhoboh , bmw , *. WINO, a, n., Winko, Wineczko, zdrbn. ; Boh. o, wjriko; Slov. wino; Sorab. 1. wino; Sorab. 2. ('arn. vinu ; Vind. vino , vinu , vinze ; Croat, vino , vineze, lërsz ; Dal loza ; Bosn. vino, (oviniti, zavi-niti ; liai, avinare vin-dentum facere) ; Slav, vino, vince; Rug vino, vinze; Ross, bhho, bhhuo , (bhho * xtrfeÖHOe bhho wódka, gorzałka); liai, vino; Gall, vin; Lat. vi-

NICZKA , i, i., zdrbn., miejsce , grunt winniczny. Cn.

Th. winograd, sad winny; ber Steingarten, Sßeinberg; Dok. winice , winnice; Sorab. 2. winiza; Sorab. 1. win-cza , winczarna ; Croat, terszje , goricze ; Bosn. sad , mladi vinograd; Eccl. BHHHHua, BHHHłmie, lumorfKyyr,, Achab dla nędznej winniczki dal się zwieść zonie swej. Rej. Rost. / i 4. Tobieć się zwierza winniczki swojej, abyś ty byl winiarzem pańskim. Weresz. Reg. 9. — Winnica, krzew winny, macic winnych rosnących gromada.

Cn. Th. 1263. ber SBetn, bte Söeinftöcfe tm ©arten, fot 2Betn* berge. — §. Winica, winiarnia, piwnica na wino, ber Söetn* feiler; Vind. vinarna; Bosn. viniça, stragn, konoba; Rag. vijniza; Ross. bhhhhuh; Eccl. BHHHHua, xpaMHHa, r4t bhho coÓJiO/taeTCH. — §. Winniczki, windyczki, jabłka smaku winnego. Włod. Cn. Th. 1263. Üöehtäpfel, cf. winiówki, SBeinbinten. WINNICZNY, a, e, Gd winnicy, Sffieingarten *, 2. Söetnberg * , SetitfeEer * ; Boh. winiezny. Virtigineus, winniczny. Macz. Winniczne liście, ib. 1. WINNIK, a, m, lagier wina suchy, Tartarus vini, SBeinftein. Mier. Mskr. Kwas winniku, ib. — [2. WINNIK, a, to., Wienik qu. v.

»    2] Winnik w Litwie, chwoslak w łaźni. Cn. Th. 1263.

miotełka [w łaźni do chędoźenia ciała , inaczej chróstak łaziebny. Włod. ein 33aberntpenbüfc^eï, ein SabeDefen ; Ross. et Eccl. bIshuke , BtimyeKB, (2. miotła, BimmmiicL mio-tlarz; Vind. veinik * liściowy pękj. Rusacy, gdy porazili Litwinów , winniki, któremi naród Litewski zwykł w łaźniach pot wychwostywać, na znak hołdu, składać mu nakazali. Krom. 215. Nar. Hst. 7, 291. miotły, wiechy. Łowią ptaków przy świecy, uczyniwszy jakoby winnik sterczący na żerdzi, i onyrn ptaki na ziemię strącają. Cresc. 636. — §. Perizoma, gacie, fartuch, tez winnik, którym się zasłonić można. Mącz. Pierwsi rodzice , gdy poznali się być nagiemi, nawiązali liścia figowego a poczynili sobie winniki. Weresz. Reg. 95. Biel. Hst. I , ©djttrjett. — WINNIKOWY, a, e, od winnika, n. p. Win-nikowa sól, SBemftetnfötierfßl}., Mier. Mskr. WINNOROŚL, ob. Winorośl.

WINNO, n. p. winno mi, ob. Winien. WINNO Ć, ści, z., *§. a) winność komu czego, obowiązek oddania; bte ©djulbtgfeft, SSerpfltcbtung. Dissimilis est debitio pecuniae et gratine. Cicer. Różna jest winność pieniędzy, a dobrodziejstwa ; nam dług minus rede diceres; periphrasi facile reddemus : różna to , być winnym komu pieniędzy,. a dobrodziejstwa , abo mieć obowiązek oddania pieniędzy, a dobrodziejstwa , łaski ; sed proprium verbum illud est, licet inusitatum et unum. Cn. Th. 1263. — *§. b) Winność, zawinienie, przew-inienie, wina; bte ^erfc&ulbnng, bte 8d)itlb, ba3 Vergeben, SSerfe^en. Ja najmniejszej win-ności w tym człowieku nie znajduję. Kchow. Roi 35. Choćby też i co za w innością cierpieli, mktby nie był, ktoby się o to gniewać miał. Kosz. Lor. 56 b. Tak mówiąc, oczy w niebo i serce wznosiła, A za swoje winności bogu się modliła. Kmit. Tr. A 4. Pan z miłosierdzia swego wielkie winności jego odpuścić raczył. Rej. Post. y y 4. Ilekroć umyślisz polepszenie żywota swego, tylekroć gotów ci pan wszystkie winności twoje odpuścić, ib. T t 3. Z przyczyny cudzej , nie z jego

winności stało się to. P. Kchan. Jer. 121. Poseł nasz krom żadnej winności był zatrzymany w Wiedniu. Papr. Kol. 314. Zebrali się przeciwko mnie oprócz przestępstwa mego, i oprócz winności mojej. Radź. Ps. 59, 4. Wiadomoć że bez winności cierpię takie doległości. J. Kchan. Ps. 204. id. Ryb. Ps. 282. Jan ś. bez żadnej winności był wsadzon do więzienia od Heroda. Biał. Post.

34. Poczęcie boskie było bez obrazliwości panieństwa, bez winności rodziców. Biał. Post. 71. Niewinność, Croat, nekrivnozt ; Boss. HeBHHHOCTb , nenOBiiHHOCTŁ, bte Unfdjulb. Chciał pan sądownie a jawnie w niewinności swej być skarany, abyśmy my winnościom naszym odpuszczenie mieli. Żarn. Post. 3, 774. chodzi, jak we stu koni jeździ. Fredr. Ad. 2. cnota puklerz.

—    1. WINNY, ob. Winien, winie podległy, ob. Wina. WINNY, a, e, od wina (ob. Wino), do wina należący, winu podobny, z wina uczyniony. Cn. Th. 1263. SBetn* ; Boh. winny, rywowy ; Sorab. 2. winowi; (Sorab. 1. win-ski, winowe meszacztwo październik); Cam. vinske; (Vind. vinen, pian * pijany) ; Croat. \ inszki, tirszov; Slav . vinski ; (Rag. vinov, opölit vino turgidus) ; Ross. biihhhh; Eccl. RiiHurb. Owoc winnego drzewa są jagody, z których soku wyciśnionego bywa wino , drogie picie. Cresc. 290. (Boss. BHHHaa aro4a * figa). Winny krzak, którego nie okopasz, nie oprawisz, na zimę nie zakryjesz, nie da-ć tak słodkiego grona. Falib. G 3. (bez prace nie będą kołacze). Macica winna. Cresc. 315, Sorab. 1. winowy penk; Croat, vinika , të'rsz ; Dal. łoza, (ob. Łoza); Rag. łoza; Slav, vinova łoza; Ross. BHHorpa^HŁW kjcte. Winna rózga, która owoc wydaje, winorośl; Boh. rewa, rywa, — Rozmaite są octy, najlepszy winny; a im też wino najlepsze, tym ocet mocniejszy. Urzed. 423. SBetłt* efftg. A jakiego octu, czy piwnego, czy winnego ? Teat. 21, 24. Winny szynkarz, winiarz, Ross. BHHOnpOAaBeu’B, bet* 3Setn|d)Cnf. Gospodarz o tym tylko myślał, aby zbył tym lepiej swój zły trunek winny. Zab. 16, 149. (złe wino, lurę). Winny statek, konew' flasza, Eccl. bhho-npiaTejuime. Winnej soli, cremor tartari, w miejscu zapowietrzonym do wszystkiego zażywać mają. Perz. Lek. 258. Sole istne, które powstają z rozcieków kiszeniu winnemu podległych, oznaczają się imieniem winnego kamienia, Tartarus, te zaś które słodki smak wydają, biorą imię cukru. Krumł. Chym. 119. — Wiesiołku korzeń jest winnego zapachu. Syr. 443. winem pachnie, jak wino pachnie, winem oddaje, Ijat einen SSeittgerud).

—    Winny, pełen winnego soku, *vvinnisty ; Eccl. bhhhh-CTbiH vinosus, ntetntg , ooll 2Bein[aft. — Winny, maści winnej. Cn. Th 1264 n>etrifarRtg.— (W kartach) króle winne 104.

£ j?

©*

352

WINO.

W I N 0 B Ó J C A - W I N Ô B R A N I E C.

num ; Germ. SBettt; (Aeihiop. p wain ; Hebr. jajn ; Graec. olvog) ; — §. 1 j po Polsku i drzewo i owoc jego winem zowiemy. Sekl. Math. 26. ber 2Bettt, ber Sßettt* fłocf Wino jest drzewo niewysokie, krzywe, chropawe a sekowate, gałązki ma krzewiste, które trzeba obrzynać, bez podpierania i przywięzywania same stać nie mogą. Cresc. 290. Wino w ogrodzie służy do okrycia altan , ulic; zażywają się jego jagody. Kluk. Rośl." 1 , 161. Niemasz jagód na winie. Budn. Jer. 8 , 13. — Wino , jagody, grona, winogrona; SBettt, SSetitficerett, Sßetttreben, nîebett. Wino wiszące na maciorach , vinum pendens. Cn. Th. 1265. Wina zbieranie, ob. Winobranie. — O winie Sandomirskim. Haur. Sk. 510. — §. 2) Z winnych jagód soku wyciśnionego bywa wino , drogie picie. Cresc. 290. wino napój, wino pite , ber 2Beflt fllŚ ©etrattf. Wino jest likwor z jagód winnych wyprasowany, przez pierwszą fermentacyą lub kisanie w likwor przeźroczysty, głowę zawracający i upajający przemieniony. Krup. 5, 98. Sok się winogran kiszony winem nazywa. Kruml. Chym. 548. Gdy się moszcz wyrobi, zowie się winem. Kluk. Rośl. 3, 546. Wino młode , teraz tłoczone , ob. Moszcz. Młode nie wytrawne wino, Ross. MHXHp’B Jaboby młodym winem opojeni , Goby mówili, sami nie wiedzieli. Odym. Św. 2, O o 2 b; Slov. mudrost winom zastinenâ biwâ. Wino słodkie, gestawe z dojrzałych doskonale jagód , mastkie wino, którem zaprawiają się cienkie, maślarz , maslaż, maślacz ; SBetnauêfaticf;, Shrô&ritdj (O e ft er r). Wino warzone,' podwarzone; Carn. somręlza; Rag. varenik ; Croat, vinkot; Ross. Bapettyxa. Wino Reńskie. Ross, PeHCKOe. Wino Węgierskie * Węgrzyn gu v. Jeden pan miewał w swojej piwnicy trojakie wino: jedno wino gustowne, drugie mierne , trzecie stołowe albo podłe, które dawał podług powołania i godności gości. Dwór. J 4. Wina, jakie tylko kraje mogły mieć najkosztowniejsze, były hojnie wylewane na pysznych bankietach. Zab. 14, 16, (cf. małmazya). Domek rniluehny, fajerwerki kosztowne. kucharz dobry, winko stare i wyśmienite. Teat. 5. c, 1*7. Jakże słodkie i łagodne winko chłodne. Teat. 55. e, 41. Prov. Croat. Dobreh lyudih, dobra vina, Ne pi-tasze domovina « dobrych ludzi , dobrego wina , nie dochodzi się rodzina, non indagnnda patria ; Slov. dobre wino i bez wiehi wipigu; ob. dobremu piwu nie potrzeba 'wiechy, cnota sama się chwali. Lekkiem wineczkiem będę cię częstował. Lib. Hor. 28. Wino słabe tytułują stołowym. Haur. Ek. 101. Wino poślednie albo z wytłoczyn polanych wodą Cn. Th. 1264, ob. Lura , Satter. Wino spleśniałe, wywietrzało, waniek, (Slov. zwćtrałe wjno , podćepky, nóklonek ; Croat, zevrelieza). Wino bez tłoczenia z jagód ciekące, treść, samotreść, ob. Samotok, Rotlauf. Wino jasne, klarowne, ob. Klaret. Wino przyprawne z miodem , ob. Wmomiód, Hipokras. Wina zaprawne. Comp. Med. 291. Nie zawadzi winka się napić, ale miernie. Haur. Sk. 510. Wołowi choćbyś wina nalał, Pewnie w led a kałuzie będzie wody wolał. Rej. Wiz. 105 b. dobra kozie brzoza, dobra psu mucha, Matya-szowi płotka, mi mi$t ber $uty ÜJîirôfaten, wenn fte tyat straty. — Prawdę częstokroć pijak wyśledzi, I ztąd przy-

słowie prawda w winie siedzi. Kras. Ant. 71. (in vino veritas; wino wynurzy, co się wewnątrz burzy). Pijany winem, Carn. uvinén; Sorab. 1. wina piczk ; Sorab. 2. wina pjanofćz vinolentia. Masz tym czasem za wino. Teat. 53. d, 42, ci', na piwo, trynkgield , jtt SSetne, attfSBettt, £riltf(jdb. Zasiadają na winie, i bawią się kubków wytrząsaniem, W. Prov. 53, 50, (cf. wszynkówni, w winnym domu, w winiarni , u winiarza ). Zaproszono go na rok na suchary i wino Galilejskie. Teat. 16. b, 42. (na wino gęsie, t. j. o wodzie i chlebie do więzienia). Wino honoru, podarunek w winie, w dawnych wolnych miastach znakomitym przejeżdżającym oddawać się zwykły ; ber (^remuent, ein ©cfctyettf non 2öeitt, ntelctyeê fürft* liefen ^erfwien bet; ihrer $ttrd;retfc burd; bie 9ieid;ftäbte, non bem 9)îagtffrate überreizt wirb. Przysłało miasto Gdańsk przejeżdżającemu posłowi naszemu wino honoru w dwunastu dzbanach. Gaz. Nar. 2, 225. Wino nickośeielne którego się niegodziło u pogan do ofiar używać , vinum aspondum. On. Th. 1265. Wino święcone , wino , które w dzień ś. Jana ewanielisly xiądz przy ołtarzu daje pić parafianom z kielicha, na pamiątkę, iż kiedyś ś. Janowi trunek jadowity nie szkodził. Cer. 1, 195. Wino święcimy w dzień ś. Jana , na pamiątkę onego , który ś. Jan pił jadowitego trunku. Hrbst. Nauk. N 4 b. Wino od ukąszenia jadowitego , theriaces vitis vinum. Cu. Tli. 1265. —    5 ) Wino ś. Jana » porzeczki. Dudz. 68.

3obaitmŚbecreit. Dzikie wino, {los Melamphi, nadzwyczajnie wysoko rośnie; ma liście ogórkowym podobne, pszczoły się do jego kwiatu zlatują. Kluk. Rośl. 1, 288. Wino dzikie albo leśne, agrest. Urs. Gr. 152. — Wino inszych rzeczy, oprócz jagód winnych. Cn. Th. 1265,

n. p. z porzeczek, z agrestu , z jabłek, z gruszek, z malin , ob. Malinnik , gruszecznik , jabłecznik: -cf. wódka palona dystylowana fioss. bhho. — §. 4 ) Wino w karcie ; Iloss. BHHM. ftf, ba3 ©rittt ttt ber $artc, ob. winne króle. *<:WINOBÓJCA, y, m., n p. Tracki w in obój ca ostrą sobie golenie kosą podciął. Hor. 1, 307. Nar. wy-bijacz wina, ber Sßetttfelferer, SBetttprejfer. WINOBRANIE, ia, n., wina zbieranie, bte 2Bettllefe ; Morav. wjnobrânj ; Boh. zbirka , (cf. zbiory); Slov. oberaćka, (cf. obierać): Sorab. 1. wina zbêrano, winazberanczko ; Cam. vendiba, terganje , (ob. Targanie); Vind. tergainie ; Croat, bratva, jematva, (cf. brać, imać); Dal. jematva, targatva; Dosu. terganje, trriganje, jematva, jemanje; Rag. jemàtva; Slav, vinobera ; Eccl. BHHOHMcUtie ; Ross. BHHorpa^ocoÓH-paHÎe. Pan sam zaczyna doroczne winobranie. Zimor. Siei. 217. Winobranie odbywać, wino czyli winogrona, grona zbierać, Söetnlefe galten; Sorab. 1. wino zbć-ram; Carn. targam, (ob. Targać); Vind. tergat, grosdjie brati ; Croat, bràt, (cf. brać); Rag. tàrgati , jematti , (ob. Imać) ; Bosn jemati, trrigati, otrrighnuti , tergati ; Slav. vinobrati. WINOBRANIEC, ńca , m., zbieracz wina , . ber üSetnlefer; Sorab. 1 wina zberaćzer; Vind. vinski berauz; Croat, bràch ; Dal.' targacz, jamacz; Bosn. trrigâc, je-móc ; Rag. t'argâc, jemac; Eccl. BHiiowwaTcab , BHH0rpa4a oóctKaTeab, oóiHMarejib, coóupaTeab BHiiorpa4HHX'B aro4'B ; Ross BHH0rpa4OCOÓHpaieiib. Winobraniec,yindemiator. Mon.

WINOßRANKA - WINOGRON.

W IN 0 G R 0 N N Y - WINOWA C.

333

75, 592. Pan moszczem częstuję nowym winobrańce. ^ u, m., grono winne, bte SBeintrautie, bte £vank ; Boh. Zimor. Siei. 2, 17. W rodź. źeńsk. W1NOBRANKA, i,    hrozen , hroznjk winny; Sorab. 1. winowakicż ; Ross.

bte SBcittleferinn ; {Croat, brachicza ; Dal. targaczicza, je-    BHHorpa^ubiii khctł , BiiHorpa^i? Eccl. nimorpït^ rpc^tit.

maczicza ; Rag. targaciza , jemaciza ; Bosti. trrigacięa ,    Kwaśny, niedostały winogran ; Boh., kyselka , kysely liro-

jemacięa). Gwiazda Winobranka , vindemiutrix. N. Pam.    znik, (ob. Kisnąć). Winogron suchy (Bag. suuhviza ).

17, 194. WVINOCEDZICIEL, a, m. ; Eccl. BiiHOiGMHTe.ib ;    Sok sie winogran kiszony winem nazywa. Kruml. 548.

cedzący wino, ber SBemfetyer. 'WINOGZERPACZ . a, m. ;    WINOG RONNY, WINOGRONOWY, a, e, od winogran,

Eccl. BiiHOuepnaTeiB , BHHouèpniîi, Groec. oivo%óoę, ber    üöetntraiiben * ; Roh. hroznowÿ, hroznatÿ; Ross, bhho-

2Betlt[d)öpfer. 'WINOCIIROŃCA, y, m. ; Eccl. Bunoxpami-    rpa^Htm, rpe3HOBHbiH Błona w oku winogronową na-

TeJiL , Graec. oivoqivXuÇ ; stróż winny czyli winniczny,    zwana, jest    bardzo czujliwa. Krup. 2, 514.    *W1N0-

ber SSeimuädjtcr. WINOGIIWALSTWO, a, ń., inolatria. Sak.    KSZTAŁTY,    a, e, podobny do wina , roeingeftaltct; Eccl.

Prosp. 7-8, n. p. Takim sposobem ariolatriam et inola-    bîhoihiihlih.    ‘WINOLEJ, ja, m. , nalewacz wina; Eccl.

triam chlebochwalstwo i winochwalstwo popełniają. Sak.    lunioaiin, kto bhho HMmaen, BiiHO.iaTe.ib, ber 2Bentfd)en=

Persp. 13. bałwochwalstwo względem wina w euchary-    fcr, cf. cześnik, podczaszy. — §. Win o lej ; Eccl. biiho-

styi, Söctlirtbgüttcres). 'WINOGARD, WINOMIOT, a, m.,    Jia.io vas ad vinum fundendum, cf. lewar, lejek, cf. win-

co wina nie pije. Dudz. 20. co winem gardzi, wino od-    ny statek; BHHOMrie ^winąlanie, cf cześnikostwo. WI-

miatuje, czy li odrzuca, ( cf. wódka; oppos. winopijca,    NOLISTNY, a, e, pełen listów winnych, üoll 28etttWätfcr.

winopijas); ber 28etttPerfld)tcr. Winogardowie, którzy z    WINOLISTY,    a, e, mający listy winne, od liścia wmnc-

przyrodzenia, albo namyślnie nie piją wina abstemii, któ -    go, Sßetitblatt * ; Slov. winolistowÿ. 'WINOMIERCA, y,

WI-

rzy gardzą winem. Petr. Hor. D 2. Wmomiot, który wi-    m., co wino    mierzy, ber SBetltllteffer; Croat, fisér.

na nie rad pije. Petr. Hor. 2 N o b. WINOGRAD,    NOMIOD, u‘,    m., miód w winie rozpuszczony, wino z

‘WINOHRAD, WINOGROD, u, m, ogród winny, winni-    miodem , cf.    hipokras ; §ontgn)ettt, $?etnl)imtg , Söetnmetfy,

ca, sad winny; ber Sßetmjarfeit, SBetnbenj ; Boh. winobrad ;    SKeRjipeiit. Wziąć jnąki pszenicznej, a z miodem, abo

Garn. vinograd, nograd ; Vind. vinograd , nograd , ven-    z winomiodem zaczynić, i tym twarz mazać. Syr. 931,

m. ,

zerli ; Croat, venorad , terszje ; Æa</.*vinograd ; Bosn. vi-    ’WINOMIOT, ob. Winogard. WINOMNOZCA , y ,

nograd, basctina , sód, mladi vinograd; Slav, vinograd;    rozmnożycie! wina. ń. p, Winomnożca Saturnus. A Kchan.

Ross. BHHorpa4HHKTi; Eccl. BHHHHiHna, BHHHnqmma, bhhiihS    187. WINONOSNY, a, e, noszący wino, grona, Croat.

ca/tb , BiiHHimie, Kimorp^yb. Na przygórkach wszędzie    terszonoszni vitifer, ipetiitritgenb, rebcntragenb ; Ross. Subst.

winohrady. 'Kchow. Wied. 18. Wielka rozkosz jest mieć    BMOHOceięb 'winonosz , ‘wmonośca , vin i fer ; bmohoc^

Winogrady wina rozmaitego. Cresc. 502. Ziemia płodną    vas vin-arium. 'W1NOPILGA, WINOPIJCA, y, m, zgru-

macicę krzewi w Winogradach. Zab. 4, 310. Latorośl    białe WINOPIJAS, a, m., WINOPÓJ, oj a, m., pijący rad

w winogradzie. Kchow. 328. Pomiędzy wysokie i gęste    i wiele wina, cf. winożłop , winożerca ; ber SBetntrinfer,

winogrady, Jakie są w cudzych krajach, jak krzaki, jak    Söetitjedjer, (ob. Winogard, winomiot, cf. wódka); Sorab.

sady, Skrył się jeleń przede psami. Jak. Roj. 168. WI-    1. wina piczk ; Croat, vinopia , f vinopivka; Eccl kjiiio-

NOGRODNICTWO, a, n., chodzenie koło    winogrodów,    iiimi|J, BHHOnmeabHHua. Bachusa. winopijasem, i słod-

ogrodnictwo co do wina, winiarstwo; bte    SBetltßCtrhierep,    kiéj naleźcą jagody,    krzykaczem i Wrzeszczem nazywają.

2Bńl$em) ; Rag. pudarstvo, (cf. buda); Ross. BiiHOrpa^o-    Otw. Ow. 137. Przyjemniejszy człowiek na uczcie nie

^.ranie. WINOGRODNICZY, a, e, od winogrodnika,    winopijca. Zab. 7, 225. Biskup ma być bez przygany,

SBetntjflrtner * , ©infers. W1NOGRODNIK, a , m., koło    nie winopilca , nie coby bijał kogo, ale żeby był skro-

winnicy chodzący, ogrodnik winniczny, winiarz ; ber 2öetit*    mny. 1 Leop. { Thim. 3, 4. "'Winopicie Eccl. BHHOnmie.

gartner, Sltitjer; Boh. winohradnjk; Cam. nogradar,    ‘WINOPRZEDAWCA, y, m., winiarz, przedający wino,

górnik, (cf. górnik); Vind. veinzirl, veinzedl ; Croat.    handlujący czyli kupczący winem ; ber SEßeimterfaufcr, 2Bein*

venczerlin, terszoszaditel ; Rag. pûdar, (cf buda); Slav.    Ijftliblcr ; Ross. Bimonpo^aBeu^ ; Eccl. Biinonpo^aBeiKB, bh-

pudór ; Ross. Btmorpa4ap,b ; Eccl. Biinorpa^iiiKB. Winni-    nonpo4a.mme , Graec. oivomohov , ob. Winiarnia. WINO-

cę swoje poruczy innym winogrodmkorn , którzy mu bę-    RODNY, a, e, tt)efiierjciigettb. Państwa winorodnćj Pano-

dą dawać użytki czasów swoich. 1 Leop. Math. 21, 41.    nii. Psalmod. 92. WINOROŚL, i, z., winna rózga, ma-

Winogrodriik nowy płot sprawił, I rzędem    smagłe szcze-    cica winna. Włod.    latorośl winna, która owoc wydaje,

py postawił. Miask. Ryt. 2, 27. Winogrodnik rozróżnia    Dudz. 68. SSBetttre&e,    ffietnjpróffe, SBetttraitfe. Są na wino-

winorośl Wolszt. pr. 12. Winogrodnik niepotrzebne ga-    roślach jagody szerzące sie. Otw. Ow. 608. ib. 591.

łązki winne odcina. W. Post. Mn. 469. Choć mię w    W winorośl głowę stroi ; vite caput tegilur. Zebr. Ow.

ciasnym kącie matka litościwa Pod gęstym liściem pilnie    155 Miejsca liściem winorośli kryte. Otw. Ow. 393.

schowaną ukrywa, Przecież mię winogrodnik w jej ło-    ‘WJNORZYGACZ , a, w,; Eccl. Biinopbiraiejb ; ber SBeilt*

m. ; Croat, vinotôchka * lewar

nie kaleczy. Jol Saut. 98. Bzów. Roi. 69, Birk. Dom.    [peter. * W1NOTOK, u,

53. WINOGRODNY, a, e, WINOGRODSKI, a, ie , od    winny, ber SBettt^e&cr ; ( Croat. 2) vinotochka zatyczka ).

wdnogroda lub winogrodnika, SBciltOcrg *, 20ttt|er * ; ( Rag.    W1N0TYCZNY, a, e, od tyk winnych, SBettipfald », ®ettts

vinogradni , vinogradski ; Croat, vinogràdszki ). Wmo-    ftä&e «. Bndlk.

grodny nóż Croat, vinyak. WINOGRON, WINOGRAN, W1NOWAĆ, winić kogo cz. niedok., zwinić, uwinie dok.,

334 WINO WAT OŚĆ - WINOŹARŁOK.

WINOŻŁOP - WINSZOWAĆ.

WINOWAJCZYNA, y, Ross. bh-

y, ot., n. p. Człowiek obżerca i winożarłok. W. Math. 11 , 19. Euryloch wi-

wino liche, fatalne, cf. lura , fdjleoBter

winę zadawać, za winnego uznawać, oskarżać; Befdjuh bigett, alê fd)ubtg attgeRert, attflagen; Boh. winiti; Slov. winjm ; Vind. doushit Rag. kriviti , okriviti, (ob. Krzywić, ‘krzyw); Ross. bhhhtb; Eccl. nueucTiVni, ki\ckci|Iä, (cf, BHH0C40BJI0 , Graec. uinoloyéco, causam dico, r'atio-nem dico , causam ago). Któż jest na świecie, aby się winował, każdy niewinnym zda się człowiek sobie. Jabi. Ez. 102. Jeśliś sam nie bez winy, nie winuj drugiego. Min. Ryt. 4, 107. Nie winują go jeszcze, a już się wymawia. Cn. Ad. 712. (sam się wydaje, sumnienie niespokojne). Bardzo się 'licemiernięy starali, aby w' czym uwinić (a podchwycić pana naszego. Rej. Post. T t 6. Jeśliby cię mógł zwinie, albo urzędowi oddać, już tam miłosierdzia nie znajdziesz. Rej. Ap. 80. Niemasz tak złój rzeczy, którójby złoto w dobrą nie obróciło, a nie masz też tak dobrej, którójby w złą obrócić nie mogło ; snadnie może uwinić sprawiedliwego, a wyzwolić niesprawiedliwego. Rej. Zw. 70. Krystus wdny, któremi my zwinieni jesteśmy, na się przyjął. Gil. Post. 5 b. Winowanie, Vind. dousbcnje, obdoushenje; Eccl. bh-hobctbo. Jeden pochwali wyroki, drugi zwini, W szłu-szności ocznej są niezgodne duchy. Zab. 14, 172. (gani). — *$. Ponieważ karanie tylko na ciele bywa, a szaleni na ciele nic nie cierpią, przeto nie karani, ale tylko winowani bywają. Szczerb. Sax. 431. winami, grzywnami obkładani, mit ©elbBuße Belegt. WINOWATOŚC, ści, z , podleganie winie, 'winność ; ba§ $erfd)lilbett, bte ©d)ulb, baê @d)ltlbfep; Sorab. 1. zawinowatofcż. WINO-WATY, *WIN0WAT, a, e, winę mający, fdjttlb, fdjulbtg ait etmaê ; 'Sorab. 2. winowati; Ross. BHHOßaTBiH, biiho-Bart, BHHHMH. Winowat, winowaty, co przewinił w czym. Wiod. Ja największy z grzeszników winowatych gminu. Kulig. .Her. 66. Odpuść winy, serca nasze niech do odpuszczenia zawsze skłonne będą winowatym. Kanc. Gd. 172. (naszym winowajcom). Nie płaci bogaty, płaci winowaty. Rys. Ad. 43. Cn. Ad. 639. Haur. Ek. 26. O długi i o insze krzywdy z tymi winowatymi wieśniakami u panów ich sprawiedliwości dochodzić trzeba. Stat. Lit. 102.— Subst. WINOWAJCA, y, ot, §. 1), który przewinił, cf. 'krzyw komu, ber @d)Ulbtge; (Ross. bhhobiihkb powód do czego, przyczyna). Musi niewinny przegrać przed sądem winowajcy. Mon. 65, 58. I dziejopis i komedyant nie jest winowajcą tego, co oznacza. Kras. List. 2, i49. (nic odpowiedzialnym za to). — §. 2) Dłużnik, ber@d)ltlbä ner. Winowajcy za umową słuszną, winę albo dług powinni płacić. Gil. Kat. 314. Ten, który pieniędzy pożyczył, pozwał o to swego winowajcę. Herb. Stat. 508. — W rodź. zeńsL HOBHHua. Będąc winowajczyną, nie wartam go zgoła. Przyb. Milt. 351.    Winowajczynę udręcz ręką moją.

Bardz. Trag. 408. 'WINOWODZGA, y, w., Winowajca, (qu. v.) Gdyby nie był do innego stanu żywota powołany, rozumiałby się być winowódzcą , jeśliby na te uwagi, które mu przekładano, względu mieć nie chciał. Wy*. Aloj. 145.

WINOŹARŁOK, ot., WINOŻERCA

nożerca, nimii vini. Zebr. Ow. 355. ein 20eittfd)Iemttter, ob. Winopijca » WINOŻŁOP, n. p. Goż z tego! czyli przez twój kałdun sto beczek, czy też tysiąc przelejesz, winożłop jesteś. Pilch. Sen. list. 2, 269. WINOZBIÓR, n, ot., n. p. Posiadł kwiecistą kępę sławną winozbiorem. Przyb. Milt. 20, (cf. winobranie) * zbiorem obfitym wina. WIŃSKO, a, n. aBfdjettltdjer 2Betn ; Bosn. vinçe ; Carn. bèrsa, (cf. obrzask).

WINSZOWAĆ, ‘WINCZOWAĆ ca. niedok. ; Slov. winśowat’ ; Sorab. 1. wintżuyu, wincżżuyu; Sorab. 2. winschowasch ; Carn. voshiti, vôshem ; Vind. vofhiti, navofhiti, navun-fhati; — *§. 1) Opto, żądam, wolę, życzę, sprzyjam, też winszuję mówią niektórzy z Niemieckiego słowa. Macz., ( Germ, tuüttfc^en, auttmnldjen * życzyć czego dobrego ). Przeto żeś mi nie winszował szczęśliwej nocy, Nie uznały snu miłego biedne me oczy. Zimor. Siei. 292. Zamykając list, winszował mu wszego dobrego dotąd, ażeby się w królestwie bożym ujrzeli. Baz. Hst. 264. Winszował wszystkiego dobrego odchodzącym. Birk. Dom. 66. Tegoć winczujemy życzliwie. Papr. Tr. B 2. Jeśli mu usty zdrowia wiriczujesz .... Bzów. Roz. 67. Panom wszego dobrego i szczęśliwego panowania z umysłu a życzliwie *sprza i ‘winczuje. Glicz. Wych. A 2. Winszują szczęśliwego powodzenia na ten rok nowy. Falib. P z. Muzy rozkoszne niech opowiadają 'winczowanie me od bogów życzliwych godzin szczęśliwych. Kraj. Chim. A 2 b. 'Winszowanie « życzenie, Carn. voshilu ; Vind. vofhenie, ba$ Sßünfdjeit, ber SBmtfcf). Eulogia, benediction pożegnanie , życzenie , winszowanie też mówią niektórzy. Macz. Noe Chamowi nie złorzeczył, tylko potomkom jego winszował, aby byli zawżdy pod posłuszeństwem Sensowym. Biel. Św. 3. Chamów 'naród nigdy z poddaństwa nie wyszedł, przez złe winszowanie ojcowskie, ib. 5 b. (złe życzenie, przeklęctwo). — '§. Wiele z między Małopolanów Władysławowi królestwa winszowało. Krom. 770. (regnum deferebant, królestwa mu życzyli * królestwo mu ofiarowali). — '§. Jagieło wziął w małżeństwo czwartą żonę, siostry Witołdowćj córkę, których Maciej biskup Wileński winszował. Stryjk. 520. wieńczył, ślub im dawał, er traute [te.— *§ Na pierwszym wstępie nie źle winszowała mu fortuna. Krom. 716. arridere , sprzyjała mu, mar ifmt günfttg, gemogen, moftfmoHenb, itmlfte t(mt — §. 2) Hodie Winszować » gratulari, wyrazić życzenie z zdarzonej pomyślności, pomyślnej pory, Gall. féliciter, ©IM töüitfdjen, gratultren ; Slov. wynśugi ; Carn. voshiti, vôshem ; Vind. (rezhovofhiti ; Croat, raduvatisze komu (cf. radować się), radujemsze ; Rag. cestitati , cestiti tkomu, (cf. czcić); Ross. n034paBHTŁ, no34paBiHT&, (ob. Pozdrowić). Winną nagrodę niechaj dziedziczy, kto umiał cnotę dochować; Tego ci z serca uprzejmie życzy. Wolałby jednak winszować. Zab. II, 78. (z odebranej już nagrody radość swoje ci wynurzyć , niż dopiero ci tej nagrody życzyć). Posłał winszować Dawidowi , iż zbił nieprzyjaciela. Budn. 2 Sam. 8, 10. Gdy przyjaciela żona była zległa, szedł do niego, nawiedzać a ‘winczować ‘sześciniedziałce z tego , co jej pan bóg dał. Glicz. Wych. D 4 b. Rok się skończył,— winszować tej pory nale-

WIORKOWATY - WIOSŁO. 535

WINSZOWNY-WIOR/

ży. Komu? wszystkim! niech Jędrzej z winszowaniem wystawne imię; w reszcie jakbyś gryzł wióry, wszystko bieży. Kras. Sat. 28. Biegają dziatki po nowym 'lecie ,    czcze i martwe. Pilch. Sen. list.    2, 65, (ob. jakbyś    drwa

i przyjaciele dają sobie nowe 'lato, a zwłaszcza panowie    gryzł). — Suchy jak wiór, ob.    jak szczepa , jak    gont,

sługom, bogaci ubogim, winszując sobie na nowy rok    WIORKOWATY, a, e — o, adv., jak wiór, na kształt

wszego dobra. Hrbst. Nauk. N 5. (ob. wyżej Winszo-    wióra, pełen wiórów; une ettt $obelfpatt, fpatttg. WIO-

wać, życzyó). Kilkanaście winszujących listów odebrałem.    RŻYSKO, a , n., niekształtny,    szpetny wiór, eilt    ttttge*

Teat. 28, 77. ©Iitcfroünfd)iittg3fcl)m&eit, ©ratulationêbriefe,    fdjladjter Span. — §. Miejsce gdzie pełno wiórów,    n. p.

biedna wioska, lichota, etrt eleitbe^ ©örfdjen; Ross. 4epeBHHiiiKa. Na starość siedzi w swojej wiosczynie, i nad płochościami młodości swojej ubolewa. Teat. 34, b B ii. Wiosczvny o 10 domkach. N. Pam. 12, 293. WIOSECZKA, ob.“ Wioska, Wieś. — (WiO-S1ENNY, ob. Wiesienny).— WIOSKA, i, z., Wioseczka, i, z., zdrbn. rzeczowa, wieś; ba3 2)0rfd)en, ©orflettt; Boh. wéska , wyska ; Sorab. 2. waszka ; Sorab. {. wjeska ; Vind. vefiza ; Eccl. Becmta, ce.ibue ; Ross. 4epeBeHbKa , 4epeBymna, cejbito. Dosyć jednej bez długu szlachcicowi wioski, Taki nie wie, co pozew, co kłopot, co troski. Pot. Jow. 191. Do ulubionej swojej wioseczki powracał. Mon. 70, 540. Jeno wioseczka z kmiecym i z dwornym gruntem pobór ma oddawać, a na same miasteczka sumy poustawiać. Star. Vot. B b. Cygan, Wołoszyn wpada, i prędki Tatarzyn , Jak szarańcza pustosząc, z gruntu wywracając Liche wioseczki nasze, a w nich lud ścinając. Star. Vot. A 3 b. — *§. Wioska , wieśniaczka, chłopianka ; bte Saitenttocbłer, SMltertnn. Jeśliby człowiek ławicy godny, kmiotównę albo wioskę pojął, dzieci nie matce, ale ojcu równi będą. Szczerb. Sax. 567.

Ross. no34paBHTeJb!ibiH. Winszujący komu , ber ©ratulattt ; kol n ia, kupa wiórów; ©pćineplaij, eilt Ort, nn> Die ©pane Rag. cestitalaz , radovalaz , radovaonik ; Ross. no34paBH- liegen, ein Raufen ©pane. ie4b , no34paBM.iLm»Kï ; f. no34paBiiTeabHima, no34pa- WIOSCZYNA.y, £.

BMJtbiUHua. Winszowanie, powinszowanie; ber ©lücf* nnuifd), bie ©ratnlation; Croat, raduvanye ; Vind. vofhe-nje , frezhovofhnost. WINSZOWNY, 'WINCZOWNY, a, e, od winszowania, powinszowania, z powinszowaniem ; glncfttutnfcfyenb, gratnlirenb, ©lütftvüitfdpmgä », ©rałulattoitś ;,

(Slov. winśowatedelni desiderabilis ; Sorab. 1. wintżuwani-té , wintzwanité optabilis , wintzuwaté optativus ; Garn. voshliv * życzliwy ; Vind. vofhliu, pervofhliu * pożądany).

Jadwigę Bodzenta arcybiskup pomazuje, z winszownemi wszystkich przygłoskami. Krom. 403. *Winczowne, podarunek wzmagającemu z choroby. Włod.

WINUJĘ, ob. Winować.

‘WIOCHNA, y, z., [Wieśniaczka , Wioska qu, v., eine 2MttC5 rinn 2], n. p. Ci dojrzałe zboża żną, owi w snopy wiążą, A wiochny im śpiewając, jako mogą daża.. Gaw. Siei.

563.

WIODĘ, ob. Wieść.

WIOLA, i, z, z Włosk., gatunek instrumentów muzycznych strunnych, podobny do skrzypców, bte Siole, SratfcJje.

Ryknął basem , jaki jest w ogromnej wioli. Hor. Sat.

50. Wiola de gamba , głos pewny w organach. Magier.

wiosłowy , pławca , wiósłera robiący

• m.,

robotnik w nawie, na morzu, rudelnik , powoźnik, (cf. przewoźnik); ber Jîttberer, SRitberfitedłt, (cf. flis) ; Boh. weslar ; Vind. veflar, veflauz , vodni vosnik , veflovos ; Croat, veszlâr ; Dal. vozar; Hung, evezeus ; Rag. voxàz, plur. voxzi ; Bosn. vozaç; Ross. BecaettHKB, rpeóeuB, (cf. grzebać); Eccl. BOcaeHHKB, rpecbi|b, KOTopuu Be-C40MB 4’tHCTByeT'Ł, plur. BecejHHUbi. WIOSŁO, a

Mskr. WlOLISTA, y, m., grający na wioli, ber Siolift. WIOŚLARZ, a,

Żaków do śpiewania, Wiolislów i skrzypków zaciaga do grania. Pot. Pocz. 390. Pot. Jow. 2, 25. WIOLINISTA, y, w., grający na skrzypcach. X. ham. ber 33tolotttfł, (cf. skrzypek).

5    ">• >

Wiosełko , a , n., zdrbn., §.    1) statkowy pojazd, *pa-

czyna, gatunek przydłuższej płytkiej łopaty do pomykania na wodzie statku, tratwy i t. d., baS Jîltber; Boh. weslo, rudle, (ob. Rudel); Slov. wesło ; Sorab. 2. wâ-szlo; Carn. vêslu ; Vind. veflu, łopata; Croat, vèszlo; Hung, evezö lapât, evezëu : [Dal. veszlo; Bosn. veslo; Rag. veslo ; Ross. Becjo, Becieuo, Becejbiio, rpeójo , rpeóoKB, (cf. grabić); Eccl. KopMMO, KopMHume. Wiosła, vulgo pojazdy. Chmiel. 1, 71. Wiosło zowie się tylko u krypy i czółna ; u statków bowiem nazywają pojazdy. Magier. Mskr. Wiosłami robić, ntbertt ; Boh. weslowati; Slov. wesługi, wesły se pławjm ; Carn. vè-slâm; Vind. veflati, veflaviti, vosit, (ob. Wieźć, wozić); Croat, veszlarim ; Bosn. vozitti ; Hung, evezek; Rag. vo-zitti, cf. Itah vogare; Ross. 6a3aHHTb, no6a3aHHTb; Eccl. rpeóy BecjOMB. Robienie wiosłami, ob. Woźba, baö 9îu* bent; Vind. veflanie, veflaritje; Dal. voxenye ; Hung. evezes ; Croat, vosènye, vosnya na vode, Ital. voga ;

WIOLENCYA, yi. z., gwałt, krzywda gwałtowna, bte ©e» loai’tfamfeit. Drzwi kościelne zamkniono przed Eudoxya , a ona nie śmiała czynić wiolencyi kościołowi, musiała się z sromotą wrócić. Sk. Zyw. 60 b.

WIONĄĆ, wionie, wienie, ob. Wiać, wiewać. *WIONEK , ob. Wianek.

WIÓR, u, m., Wióry plur., Wiórek, wioreczek zdrbn. ; spadające z pod hebla odcinki drzewa , ostrużyny (cf.

(trzaski) , heblowiny; §>obelfpatt, $>oM|patte, ©pane; Boh. rjzky ; Sorab. 2. woszlon , woszlonk, woszlonaschk ; Carn. iverje; Vind. leber, leberje , trofhiza , ostrushek , iverje, hoblovina , hobvanje; Croat, iver, iverje; Bosn. iverje;

Ross. HBepeHb, irnepemoKi, CTpyatKH, (ob. Strugę), ockoóokb, (ob. Oskubać); Eccl. ockoiokb. Gdzie drwa rąbią, za zwyczaj wióry padają. Teat. 51, 11.. (raczej trzaski, cf. na wojnie ludzie się nie rodzą). Gdzie drwa rąbią tam lecą i wióry. Zabi. Zab 50. W cudzym domu drwa rąbią, a u nas wióry lecą. Rys. Ad. 71. (za cudze grzechy pokutujemy, cf sąsiedzka trwoga, twoja przestroga). — Nie jest co wziąć we dwa wióry. Bndtk.

(odrobina, nic). — Niektórych pisma mają tylko na czele

Wiosna nadchodzi, świat w rozliczne krasy Stroją zielone pola, laki, lasy. Zab. 16, 519. Wiosna nastawszy, ziemię ogrzawszy, zioła i drzewa rozliczne zazieleniwszy, i kwiatki rozlicznie umalowawszy, lato za sobą przywodzi, które wszystkich rzeczy, co wiosna zaczęła, dokona. Rej. Zw. 171 b. Śliczna macierzy kwiecia woniącego, Wiosno, młodości czasu dorocznego. Past. Ful. 14. Wiosna bywa wesoła, trzy miesiące niesie , Marca, kwietnia i maja, pięknie w polach, w lesie. Jeż. Eh. B 2. Teraz młodziuchna wiosna różaną łożnicę Otworzywszy , umywa rosą białe lice ; Bierze na się rozlicznym kwieciem sute szaty , Przyodziewa odarty świat w różne bławaty ; Co dzień odmienia nowym krojem szyte stroje, Chłodniki ptastwu robi, gotuje pokoje, Które grudzień z wrodzonej odarł był okrasy, Wesołą barwą przyodziewa lasy, Pola, i łąki gołe, obłysiałe góry Okrywa tre-fionemi misternie kędziory ; Wszystek śwdat szpalerami obija, po prostu Nie żałuje dla ludzkich oczu z pracą kosztu, etc. Zimor. Siei. 213 — 4. Pierzcha przed wiosną zima śrzonista, Wiosna przed latem uchodzi, Ucieka

Eccl. rpeÓM. Wiosłami robić przeciw biegunowi nawy z boku, Boss. TaBaHHTŁ. Wiosłami robiąc upłynąć, Ross. yrpecTH, yrpeóaTb. Pmbili wiosłami, by się mogli przybić do brzegu; ale nie mogli. 1 Leop. Joan, i, 13. Gdy się burzliwości morskie uspokoiły, wiosłami pospieszyć kazał. Warg. Cez. 98. Słowacy dobrzy są do morskich zabaw', i niemasz lepszych ludzi do wiosła. Roter. 135.

(do robienia wiosłami, cf. szybować). Czołnik długim wiosłem przewoźnik steruje. Rardz. Trag. 41. ,

Gdy wiatr niesłuży, do wioseł. Cn. Ad. 234; sposób robienia odmienić dla odmiennej okoliczności. Kpcz.

Gr. 5, p. 92. Często kto z domu jadąc robił wiosłem,

Wraca się szczęściem i sławą porosłym. Pot. Syl. 48.

Ty zawsze swego stanu pomiernie używaj, A bez wiosła na wodę bezpiecznie nie pływaj. Rej. Wiz. 188 b.

Wiosła łopata, którą w wmdę wypuszczają, palmula.

Hor. 2,244 —Prov. Slav. Gędna lastowićka gar né robi; Croat, lastovicza jedna ne chini protuletje * jedna jaskółka wiosny nie urodzi, tak ani jeden rok nauki. Rirk. Kaz. Ob. 56. (jedna jaskółka nie czyni lata, nic czyni miasta jedna chata , jeden jak nic). — §. Wiosna życia czyli wieku ludzkiego, ber ^ritflltng be§ Sebent. Pierwsze 20 lat jest wiosną życia , drugie 20 latem. Mon. 68, 243. W pożądanej wieku wiośnie Z nami wszystko wdzięcznie rośnie. Kras. List. 37. WI0SN0WTY, WIO-SIENNY, ob. Wiesienny. WIOSNOWAĆ nijak, et cz. niedok. ,’ przewiosnować dok., wiosnę przepędzić, przetrzymać, przechować co ; früfyUttgeit, ben §rü(iltng jubrtngeit, ben grilling galten, bitr^alten; Rag. prémaljetovati; Dal. premaiitujem ; Croat, protuletujem ; Ross. BecHOBaTb , 3a-BecHOBaTb. Wiosnuję, wiosnę odprawuję , weselę się , kwitnę, n. p. Wiosnują nauki, kwitną. Wlod. — §. Re-cipr. Tu las bujno zielony raz na raz się wiosnuję, Który jasnym imieniem słońca się mianuje. ToŁSaut.82. odmładza się , odnawia się, verjüngt ftd).

WIOTCHOŚĆ, ści, z., wątłość z wytarcia, z używania, starości; Roh. wetchost; Ross. BeTXOcrb, BCTiua^oCTb,

oÓBeTinaiocTb, SDîürbigfett, Slbgetragcnlirit, 2lbgenn^eit, ©dwäclje, 3llter, 50îorfd)betl. Przyodziewali sie aż do wiot-chości. 1 Leop: Esai. 23, 18. WIOTCHY / ‘WIATCHY, a, e — o, adv. , ‘WIĘTKI, ‘WIETKI, a, ie ; Boh. tchÿ; Rag. vedhi, vêdah tritus ; (cf. betegh vitium , be-texan, betexni , besejav vitiosus ; Hung, vetek vitium); Ross. BeTxin; wątły dla wytarcia, używania, starości; abgenitfd, mürbe, oll, ftfimad). (Eccl. kcti^t, , b* nHcarwii He 3HaqnrL xy^aro hm oÓBeTiua^aro, pa34paHnaro hm HcnopqeHiiaro ; ho CTapwH, 4peBHin, npcHcmn, vêtus; n. p. BeTxifi aaKOHi; Ross. BeTX03aK0HHHH, BeTX03a-BiTHbiH starozakonny). Stary latius patet; wiotchy tantum dicitur de rebus, quae usu absumuntur, ut vestes, libr i, supellex ; vicinum , wytarty. Cn. Th. 1267. Dali starą suknię za wiotchą, więc coż wygrali? Sk. Kaz.

Mącz., Ross. jonacTb, lonocrB, wiosłowa szerzą, ob. pióro u wiosła. — §. Wiosło, narzędzie do wiosła podobne, łopata; Cam. veslèza, ein fdjaufelarltgeS Sttftru* ment, eine 3îüftcfd)afel, 6d)tebfd)aitfel Mąkę rżaną sypią w półachtelek , i wiosłem powiercianym , nalawszy wody lato, gdy jesień śwista, Nad nią znów zima przewodzi, wrzącej, mieszają. Syr. 919. Z tą wodą ten glej rozcierać rękami lub wiosełkami, roztarłszy wlać wody, i skłócić do gruntu. Torz. Śkl. 70. Kreślił na piasku wiosełkiem pasterskim imię kochanki. Zab. 11, 82. huletką, laską pasterską. WIOSŁATY , a , e — o adv., na kształt wiosła , mianowicie nogi takie mający, łopatczany; nile eilte ©djanfel, nhe ein üïuber, fdjaitfeltdjl. Łabędź z łączastym karkiem skrył pod skrzydła białe I wiózł dumnie wio-słata noga plemie małe. Przyb. Milt. 225, ob. Łopato-nogi. nVÎOSLOLOTNY, *WÎOSLORUSZNY, n. p. remi-pedes lebi. Auson., wiosłonogie, durum est. Cn. Th. 1266.

WIOSŁOWY, a, e, od wiosła, Sauber * ; Ross. BeceJi-hłiii , rpeÓHbift, 3arpe6HbiH. Wiosłowa rękojeść, cf. dzierżak. Wiosłowa rzesza, łopata, ob. Pióro. Wiosłowe powrozy, wici w nawie. Wiosłowy goźdź, (cf pachołek);

Bosn. sckaram od broda, klin od vesala , soscica ; Dal. palacz Wiosłowe drzewa; Eccl. BecMiija. Ugną apta ad conßciendos reinos. —    \. Wiosłowy, -ego, m,, Subst ,

scil. , robotnik, ob. Wioślarz, Powoźnik. Wlod. Cn. Th.

1266. ber 9ïubcrfrted)l.

WIOSNA, y , i. ; Boh. wesna , garo (ob. Jar), podletj’;

we-

536

WIOSŁATY - WIOSNA.

W I 0 S N 0 W Y - W I O T O H Y.

Slov. gar, podleti ; Sorab. 1. naletżo ; Sorab. 2. naléto , nalétni zasz ; Carn. jaru, vigréd , spomlâd, spomladan-ske , spumlat, mladu letu; Vind. vigred , vigrod , spu-mlad , mladleitu , pomlad , spomlad, mladu letu; Croat. protulètje ; Dal. promalitje; Rag. prémalitje, proljetje ;

Bosn. prolitje, protulitje, primalitje, premalitje, spomlad;

Slav, pramalitje; Ross. BecHa, (Becmm piega, BecHOBaTUH piegaty ; cf. Boh. oseń, jesień ; 'wiesień. Stryjk. 263 ;

Etym. [sansAr. vas » lato ; lae. aestas , cf. wesołość 2], siać, siany, osiany; część roku pośrzednia między zimą i latem zowiemy wiosnę. Kluk. Bośl. 3, 82. ber grülp ling, ber Senj, ba§ Snibjaljr. Na wiosnę słońce przechodzi trzy znamiona niebieskie, skopa, byka i bliźniąt.

Sienn. 436. Wiosna wszystkie rzeczy odnawia , bo od gorącości a ‘wilgości czasu ziemia się otwarza. ib. 435.

WIOTECH - WIOTSZY G.

WIOZBÀ - WIROWATY.

337

il b. Kamieniem z mura rozbił murowemu baranowi

wątlić; abttufcen, fcfppüdjett. Nowej łaty nikt w szaty zwiot-szone nie zwykł wprawować; bo ona obrywa Odzienie, przez co gorsze zdarcie bywa. Odym Św. P 3 b.

głowę, albowiem żelazo już stare było i zardrzewiałe, i powrozy też wiątche. Jer. Zbr. 72. — Transi. Przyjdzie na gnuśnego mizerya nieczysta, wiotchy niedostatek. Klon. WIOZBA , WIOŻBA, ob. Woźba. WIOZĘ, wiezie, ob. Wieźć, Wor. 34, Ross. BeTOUiHUM gałganiasty, odarty, abgelumpt.

— Fig. Nie masz w nich nic trwałego, ani statecznego, WIR , *WIRT, *WYRT , u, m., miejsce, gdzie woda kręci ale wszysto wiotcho. W. Post. W. 100. — §. W ogólno- się wkołe , vortex. Włod., ber Skffermirbel, ter SBirbel, ści: Niemocny, stary nietrwały; mürbe, fcbmad), ntcĘt feft,    6trubel; Boh. wjr; Slov. wjr, zakrut, (ob. Zakręt); Carn.

nidjt bauerljaft. Oszczędzenie materyałów czyni tak słabe-    fertûla, kerniza ; Vind. vertulez, yodnu vertovilu, poshi-

mi i więtkiemi rękodzieła nasze. Pam. 83, 35. Pęk pa-    ralifhe, karnrza tumpf, bresin v vodi, voll, volari na

pieru, z istoty swojej więtki i słaby, zbity w prasie    twar-    vodi, vihàr, (cf. wicher);    Croat, vir, iztochàk, kusely,

dnieje tak, że wyrówna najtwardszemu drzewu.    Rog,    virények ; Hung, örveny;    Rag. vir, istocjak, viûtak,

Dos. 2. 595. Lekszy jesteś od wiotchej trzciny.    Hor.    vrello ; Bosn. vir, virak,    voda tjesna i duboka; Ross.

2, 85. Tonący się ratując wietkiej chwyta trzciny. Teat. B040BopoT’b , KOJOBOpOTB, KO-JOBparb ( cf. kołowrót), 45. b, 30. Trzyma się bluszcz wietki roślejszego    drze-    Kpyiem>, (cf. kręty); Eccl. 3aBepTbi, (cf zawrót). Wir

wa. Przyb, Ab. 179. WIOTECH, tchu, m., schyłek    czego,    kołokrętny. Ryb. Ps. 151.    Kto po morzu żegluje, oba-

mianie się ku końcowi, ubytek; bte 9îetge, bte 5lbnal)*    wia się wkołokretnyeh wirów, na kfóre jeśliby łódka

me, bflé ju ©rtbcgeben, Slbtteljmen, Vergeben, ©cbmtnbeit.    trafiła, koniecznieby potarta być musiała. Żarn. Pust. 113.

Xiezyc niż raz opędzi sferę, od wiotchu do nowiu,    Litwa w ciemnej nocy w Wisłę ‘wjaehali, ale chybiwszy

Miejsce w sobie niestatku daje przysłowiu. Pot. Pocz.    brodu, wielu ich na żarliwych wirach pogineło. Stryjk.

62. Miesiąc już na wiotchu. ib. G5. Odnawia się zwy-    598, (cf. topiel, toń). Pożarł ich wir abo zakręt wód.

czujnie co raz miesiąc, skoro dójdzie wiotchu. ib.    Birk. Dom 18. Z pomiędzy sławniejszych wirów inor-

67. W10TESZ , tszy, z., WIOTESZKA , i, z., zdrbn.,    skich są Scyla i Charybda w Sycylii. Hub. Wst. 109. Przez

Boh. weleś ; Ross. Beiouib, BeTonme , BeTOmua (cf. wie-    Syrty, przez wiry przeszedłszy srogie Charybdy i Scili,

chęć; cf Eccl. BemiiHa, bh^uhhh wiedhna, szynka);    utonął. Pot. Syl. i 45. Spi w najgłówniejszym gnuśność in-

w-iotesz , starzyzna, wytarta rzecz. Włod. Cn. Th. 1267.    teresie, Spi żeglarz, okręt choć szturm na wir niesie.

Starzyzna, wiotesz, na coż się przygodziła ? Ern. 42.    Zab. 14,161. Topnia przypiera Szczęścia szukać pomocy

Pan pochodziwszy przez dzień w szacie, już wioteszką    z wysokiego *wera. Bardz. Luk 84. Deskartes rozum swój

Zowie suknią, choć nową, a już nie bekieszką. Klon.    pęta, Gdy utrzymuje wyrty i trzy elementa. Zab. 6, 18;

Wor. 56. Patrz iżby się koszt (na stroje) z czynszem    jego wyrty i trzy elementa, za chimery są od wszystkich

*wdżv pospołu zgodził, Byś potem dodzierając wioteszek    fiolozofów poczytane, ib. 16. — Fig. Niewierna duszo,

nie chodził. Rej. Wiz. 18. — Allegor. Zrzućmy starą    czegoś mnie wiodła w takie wirów nawałności? Kulig.

wiotesz, odnowmy się, wszystkie myśli, słowa i uczynki.    Her. 159. Smotr. Nop    50. — §. Transi.    Każdą

Groch. W. 86, (cf. starego Adama). WIOTESZNIK, a,    bna płanetę otacza w irt    podobnej materyi,    która ją obra-

m., rzemieślnik około starzyzny. Włod.-, partacz, starych    ca około osi własnej,    i razem sama z    nią będąc zarzeczy poprawiacz. Dudz. 68; łatacz, ber 511tftdcr; Boh.    w'arta w wirze słonecznym, około słońca obraca się. Boh.

wetcśnik ; Ross. BeTOiUHHKB, tandecarz gałganów, f. Be-    Próg. 46. obracający się krąg, obrót, etn mirbelttber

to ni u ima , verb. BeTOimnmaTb kupczyć gałganami. W10T-    ein SSÖtrbel; powietrzokrąg, atmosphaera. — §. Wiry na

SZEG , WIETSZEG nijak, niedok., zwiotszeć dok., wiot-    czele końskim, włosy się kręcące, kępki, ipaarmtrbel.

chym się stawać, wątleć z starości, z wytarcia, z uży-    Wiry na czele, znakiem są dobrego konia. Hipp. 11.

wania; alt unb mürbe roerben, fcbrcacb merben; Boh. zwet-    Wiry wielką dobroć w    koniu znamionują.    Kcńsk. Lek. 8.

śeti ; Ross. BenuaTb , OBennaTb, H3BeTinaTb, o^pax^lüb ;    WIREK, rka , w., a)    zdrbn. rzeczown. wir, SBtrbelcbett.

Eccl. HäBenuaBHio, BeTUiato, oÓBeTiuaTii, o6e3CMtTb,    b) Wirek, vorticella, gatunek polipów- ; szerszemi końca-

ycTaptTb Na ciele pańskim szata z ramion do kostek    mi sprawują wir w wodzie, i tym sposobem różne przy-

mu jeszcze dziecięciu własnemi Cna ro-    ciągają dla siebie pożywienie. Zool. 89. ber ?lftcrpolï)pe.

WIRASZKA , i, z., wiraszka do łowienia ryb, jest robiona z chróstu na drobne ryby; ma w jednym końcu otwor, które nazywają serce. Magier. Mskr., ob. Wiersza, eine Heinere 3lrt ^tfdtreufen. WIROWAĆ intrans. niedok., wirowato się obracać; Ross. luyÓHTbCfi, 3Myójuocb, (ob. Kłębić się); fretfeltt Tu szatan różnie wśrzód wietrznego wiruje powiatu. Przyb. Mill. 98, (cf. lawirować). WIROWATY, a, e — o adv., wirów pełny. Włod. Cn. Th. 1267. kręcony, kręcący się, obracający; Vind. vertliu, veriulezhen, poshirabfhen, firubelig, mtrbeltg, tPtrbelnb, fretfenb- Rzéka Niger w Afryce ma bieg wirowy. Boter. 245. Wirowaty i złutem mętny Hermus. Otw. Wirg. 402.

’Wieść.

z oso-

spływała, którą dzicielka rękoma utkała, Ta me dawnością lat, ni używaniem Wiotszała, ‘rostąc przez wszystek wiek na nim. Odym. Św. 2, M 3. Co-ć wietszeje, i co się starzeje, toć już blisko skazienia jest. 1 Leop. Hebr. 8, 13. Zwiotszałe; Ross. oÓBeTinaao , cf. znoszona, zchodzona suknia. Zwiotszały, Boh. zwetśely ; Ross. oóeTina.ibiH ; Eccl. H3BeTiuaJibiH. — Fig. Allegor. Wszystkie uczynki twoje zwietszeją, jako szata. 1 Leop. Hebr. 1, 11. Synagoga wiotszała, a błądzić i ślepnąć poczęła, lepszemu testamentowi ustępując. Sk. hoz. 26 o, cf. Eccl. et Ross. BeTX03aK0iiie stary zakon. WIOTSZA C cz. niedok., zwiot-szyć dok., wiolcbym uczynić, używaniem, wycieraniem

Słownik Lindego wyd. 2. Tom VI.

43

Pszczoła wyleciawszy wzgóre, wisiała.

Don wirowta rzeka Bystro potokami z gór Ryfejskich zcieka. Przyb. Luz 71. Euryp teraz się wirowato toczy. Bardz. Trag. W. WIROWY, a, e, na kształt wiru, Sîretê», SBirbel », (Strubel -. Bieg wirowy, motus giratorius. N. Pam. 19, 86; gdy ciało jakie kręci się około pewnej linii stałej. Sniad. Jeog. 21. Obrót płanet około swych osi, albo bieg wirowy, ib. 7. WIROZĄB , a, m. , *WY-ROZUB , [z rusk, 2] ; Boss. Biipeayós ; ryba, salrno cy-prinoides, Karpiołosoś qu. v., ber Sactyêfarpfett, Karpfen» lactyS. Kozacy wirozubv na Dnieprze łowili. Tward. W. D. 3.

‘W1RSZA, ob. Wiersza* WIRTEL, ob. Wierteł.

*W1RYDARZ, a, m. , W1RYDARZYK, a, m., zdrbn. ; z Łac. viridarium » sad, ogród, płonnik, Wiod., ogród dla zabawy, ein Sufigarten ; Sorab. 1. zëlena zahrada, (w następujących dyalektach słowo do naszego wdrydarz mniej więcej podobne, w ogólności nasz ogród znaczy; jako to : Garn. vert, lokovsh ; Vind. vefelitni vert, (velelja vert, parodifh » raj), vertifhe ; Croat, vert, vart; Dal. variai; Bag. vàrt, vàrtoo, vartlich , vartich , perivoj, perivoich ; Bosn. .vert, vart, vartal, vrrit, vrrital, vertal, vrrita , rartaç, vartlicch , vrritlicch, vertlicch, perivoj; Slav. vêrtao , bashsca , bostan ; Boss. BepTorpaÆt, Bepiorpa-4eu,T> ; Eccl. BpLTL, RpTŁTorpa&i [z got. uarts , uartgards, cf. Germ, obsol. wmrtz * ziele 2], BepiercL, Bepiorpa-/teits, orpajyL, oropOAb. Wirydarze z Łacińskiej rzeczy od zieloności są zwane ; a to są ogródki małe , w których ziółka albo drzewa , chociaż też i oboje *rostą wsadzone , aby zielonością swoją ludziom czyniły lubość i rozkosz. Sienn. Pałace buduje , altany wymyśla , wirydarze zakłada. Petr. Ek. 152. Miejsce wirydarzami i ogrodami zasadzone, tak że wszystko gajowi podobne było. Op. Jer. 71. W ogrodzie może być uczynion rozkoszny wirydarzyk, t. j. siadanie pańskie osobne. Cresc. 25 , ob. Altanka , chłodnik , ©atiCttlaüOe. WIRYDARSKI, a, ie , do wirydarza służący. Cn. Th. 1267 , od wiry-darza , Snftgarten » ; Carn. vèrtn ; Vind. verten ; Croat. vërtni, povertni , povertelni; Rag. vàrtarski, vàrtlarski, Ross. BepTOrpaAHUH ; Eccl. BepTHbiö. Wirydarskie chłodniki robić. Cn. Th. 1267. Wirydarskie płody, (Carn. vertniaa ; Vind. vertnifhtvu; Croat, povertèlye ; Rag. po-vartai, povartje, zeglje » ogrodowiny). Wirydarskie rze-miesło * WIRYDARSTWO, a, n., sztuka ogrodnicza co do w'irydarzôw , ogrodnictwo wirydarskie ; Croat, vertlya-ria, bie Sufigärtnerep. WIRYDARZNIK, a, m., wirydarski ogrodnik, ber Sufigärtner, ogrodnik płonek sadowy. Cn. Th. 1267; w dyalektach w ogólności » ogrodnik, jako to, Carn. vertnâr; Vind. vertnik, vertar, gartnar , gartner; Croat, vertlar, vertlyar, f. vertlyaricza ; Bosn. vartlor, vertlar, vrritlàr; Rag. vartâr, vartlar, vartlaar; Slav, vêr-tlàr ; Ross. BepTorpaAapt ; Eccl. BepTOxpaHmeab.

WIRZYĆ cz. niedok., w wir obracać, wirowatym czynić; ftrubeln, roirbeln, im rotrbelnben Streife bewegen. Eurypus wody wirzy , kręcąc się niestale , Siedmkroć nurty połyka , siedmkroć wraca cale. Bardz. Trag. 473. W Eu-bojskiej skonałeś krainie, gdzie morze wirzy się bez miary. ib. 77.

•WISAĆ, ‘WISAM, ob. Wiesieć. WIS1ADŁO, WISIADEŁ-

KO, ob. Wieszadło. WISIEĆ, ob. Wisielec. WISIEĆ, wisiał, wisi, wiszę nijak, niedok., 'Wisać contin., wisieć u czego, na czym, za co, zawieszonym być o co, fmugen, (ob. Wieszać) ; Boh. wiseti, wisÿm; Slov. wisef, wisÿm ; Sorab. 1. wiszam; Sorab. 2. wiszasch ; Garn. viseti, vising, visem , veseti, vèsim ; Vind. vifit, vifiti, vefati ; Croat, viszim ; Hung, függök ; Bosn. vissiti, vjessiti; Bag. visjeti, vissjeti ; Boss. bhcŁtb ; Eccl. bmcio, bhchj, BicHy; (Etym. cf. ważyć, waga, wahać). Owoc palmowego drzewa nie wisa z swego drzewa na szypułkacb , tak jako wisają owoce inszych drzew; ale ma stolce niejakie, jakoby główki makowe , które naprzód wynikają na gałązki. Cresc. 443. Skóra odwiesista wołom pod szyją wisa, palearia. Volckm. 658 ; łałok bydlęcy. Dysyp. B r 3 b. Widziałem Absalona, wiszącego na dębie. 1 Leop. Reg. 18, 11. an eiltet: tëtdje längen. — Absolute: Wisieć, być ‘obieszonym , powieszonym, wisieć na szubienicy; Bosn. odvissiti s viscjala, geteuft fet)«, ge^enft nóerbett, auf» geteuft werben, Rängen ant ©algen. Będzieszli kradł, to pewnie wisieć. Bej. Post. Ccc 6. (za zbrodnię kara). Niejeden wisi, chociaż nic nie ukradł. Pot. Syl. 109. Tyle jest cnotliwym, ile być trzeba, żeby nie wisieć. Teat. 20, 29, (cf.- z musu cnota, oj! gdyby nie szubienica). Tak wisieć o wołu jak i o barana. Pot. Arg. 725. (kradzież zawsze kradzieżą). Ktoby ukradł, jabym wisieć* miała. Teat. 31, 6. (kowal kradł, ślusarza powieszono, ob. sprawa w Osieku). Co ma wisieć, nie utonie. Cn. Ad. 95. Zegl. Ad. 41. Pot. Jow. 28. (co komu przeznaczono, to go nie minie, cf. nie swą śmiercią umrzesz). Mam-li wisieć, wolę na dobrym powrozie, na zielonym drzewie. Cn. Ad. 720. (słodzić sobie złe rzeczy). Chybaby łyka poschły , konopie grad potłukł, a przez szubienicę woda ciekła, tedyby nie wisiał. Rys. Ad. 7. (wierutny wisielec, wisieć). Mam-li ja wisieć, to za obie nogi. Ossol. Wyr. .(ma-li być kwaśno, niech będzie ocet). Niechaj gdzie indziej wisi. Bej. Zw. 158 b. (wypuścić złodzieja , darować mu , puścić go w świat). Niech tam wisi, gdzie zgrzeszył. Morszt. 97. — g. Aliter: Ściskam go i całuję, u szyi mu wiszę. Jabł. Tel.

54. czepię się szyi jego, id) (jauge an feinem łpalfe. Tak mówił, wisząc u szyi synowskiej. Groch. W. 434. — §. Wisieć, schylonym być; Rängen, uid)t grabe fielen. Wisi ściana, wyraz mularski, gdy jest od góry nachylona. Magier. Mjkr. —    §. Wisieć , stercząc nad czym być

wyniesionym; ragen, Ijenwrragen, über etmaê fangen. Wisiała tam nad morzem blisko wielka skała, część jej spodkiem flagami wygłodana była. Otw. Ow. 165, (groziła obaleniem się, ber gclfen tying nur fo). Ot tu krzemień wisi goły. Bardz. Trag. 403. — §. Wisieć na powietrzu, unaszać się, wieszać się, fctytnebcn in ber 8uft Ijangenb. Wisi zastęp skrzydlaty na wietrznej przestrzeni, Ćmiąc groty złotolite słonecznych promieni. Zab. 15, 16. Kniaź.

Sk. Dz. 665. — Similiter: Tak bitwa trwała, a strachy włożone Na równej wadze z nadzieją wisiały. P. Kchan. Jer. 540. w równi się utrzymywały, fctymebten im ©leictyge* rotate. — §. Wisieć nad czym , wieszać się nad czym,

WISIEĆ - WISIUGA.

WISIELNY - WISŁA.

339

ledwie się trzymać; ftd) fdjivebenb fauttt erhalten, ben £)ttt* potomek wisieć, który ma znzywać Tego wszystkiego. Opal. unterfturj broken. Lepiej raz upaść, niż wisieć nad dołem.    Sat. 1. Filut    wisielec, na    co patrzeć zgroza, Wstęgi nosi

Pot. Arg. 85. ib. 385, (cf. lepiej raz umrzeć, niz tllugo    na szyi, co    warta powroza. Kras. W. 20, (cf. nie gore

umierać). — Aliter. Wisieć nad czym , grozić komu złym,    czapka na wielkim złodzieju). Jak się masz oszuście, ma-

napadem , upadkiem propr. fig. et tr.\ über etttett Rängen,    taczu, wisusie? Teat. 22. b, 81. Drwię z ciebie wisielcze!

fdjrcebett., tfUtt beoorftefyeu, tflttt broken; Sorab. 4. nadwi-    ib. 55. e. 50. We Pan ternu wisielcowi tak znaczną su-

szuyu impendeo ; Vind. nadstati, nadstajati, nazhakati,    mę chciałeś    zapisać, ib.    16, 65. Ten to wisiuga nazy-

nasgori stati ; Bosn. nadvissiti, nadpadati, nadligati; Rag.    wa się Jan.    ib. 12, 59.    Wszędy leżało pełno jako ciel—

nadvisiti, nadvissjeti ; Ecd. BUB-feiiiHBaioca 0TKy4y. Komu    ców , Porzezanych ciał ludzkich , od owych wisielców, (Ta-

zawsze nad szyją wisi miecz goły, Nie uczynią mu sma-    tarów). Zimor. Siei. 241. WIS1ELNY, a, e, wart wieszania,

ku przyprawne stoły. J. Kchan. Dz. 218. Hor. 2,2. J.    beê $enfett8 ntertb. Bndtk. — *§. ob. Wiślany. WIS1EN-

« a.

Kchan. Przypłacisz sowicie zgwałconego słowa, kara    KA , WIŚNKA , i, i. , zdrbn. rze urn. wiśnia, ba$ ^trfdp

boska wisi nad tobą. Ossol. Str. 5. Nad miastem nie-    cfjett. Wisienka mała, jako na odolu. Cn. Th. 1267.

szczęście wisi straszliwe. Boh. Kom. 2, 512. Wiszą nad    ( cerasus pumila). Wiśnki polne. Bej. Wiz. 24. — §.

Azyą dwaj królowie, wam i przyjaciołom waszym nie-    Wisienka, Lonicera xylosteum, gatunek wiciokrzewu.

przyjaźni, imminent. Siem, Cyc. 196. Najmniejszy huczek    Kluk. Dykc. 2, 97. Wiciokrzew wisienkę w niektórych

trwogę w obozie sprawował, rozumieli każdego mo-    powiatach suchym drzewem zowią. Jundz. 165, Ross.

mentu , że im nieprzyjaciele nad głową wiszą. Kłok. Turk.    jkhmojioctb , TorycTym , gemeine £>ecfenîtrid)e,    ,

243. — §. Zdrowie jego nam się zdało lże na cienkiej    IBetntyolj, jRidjrimls, §Uitb3ftrfrf)e, ©eeienJjoIj. WISIENNIK,

już nitce wisiało. Past. Fid. 315. (słabo się trzymało,    a, m, wisienny ogród, ber $trfcf)eugarten ; Ross. Bumeit-

e3 l;tug an einem febmadjen gaben, cf. o włos). — §. Wi-    hhke , BmiiHHKt, ob. Wiśniak. WISIENNY, ob. Wiśniowy,

sieć od. kogo, z kogo, zawisnąć, zawisłym być; abl)ćtngen, WISKAC , 'wiszcze cz. niedok., 1) iskać , wszy bić, laufen, abhängig fet)n. Mniej mi się będzie zdało przykre, gdy    On sobie wiszcze brodę, Ni kawka na niepogodę. Pot.

usłyszę z ust Siwena mój wyrok, od którego wiszę. Min.    Jovo. 162. Jedne i to złą mając koszulę na piecu, Usta-

Ryt. 1, 7. Dziecię gdy prawie z ojca a z matki wasi,    wicznie się wiszcząc, siedziała na piecu. Pot. Jow. 134.—

to co na ojcu i na matce ujrzy, tego się też będzie    *2) Wiszczeć, wiskać, piszczeć, krzyczeć, pfetfenb fdjreS)*

napierało. Glicz. Wych. E \ b. — §. Wisieć, polegać,    en. Owej niemocy znaki są częste płakanie, wiskanie.

starzy Wandalus zwali, podobno od Wandala króla, który nad nią mieszkał; a od tejże potym rzeki Wandali-towie są nazwani. Poczyna się Wisła w Szląsku niedaleko Skoczowa , gdzie z skały wysokiej spada; idącsśrzód Polski, niemal wszystkie rzeki Polskie z sobą zabrawszy, wpada w morze Bałtyckie. Biel. 3. Gwagn. 5. Vistula Pompon. Mela 5, 4. Vistula. Plin. lstula, Vistula. Cromer., Juni. Instula Vadiano et Molitio. Cn. Th. 1267, Germ. bte 3öeid)fcl. Vocabulum Wisła Slavorum linguae proprium esse censet Dobrowskius : Uber baê erfte 2)atunt ju* ©la* tt)tfd)cn @èfd)id)te; tu ben neuern 2Ibl)anbluugen ber $öntgl. Söltmtfd). ©efellfdjaft ber SBfffenfôaften 1 Sanb. f rag 1790; Syllaba Wis — , veluti radix , quae in verbo wiśeti apui Bohemos, et Polonos wisieć, caeterosque Slavos adhuc-dum in usu est. Dobrowskius equidem sententiam profer-re noluit, qua rei circumstantia factum sit , ut Wisła pendentis, arnnis ex alto defluentis , nomen sorlirçtur ; ex fontibus tarnen illius pruecipiti defluxu postea uno alveo colledis, appellationis causam deduci posse innuit, Du-rich. i , 253. [Wisła nazwę swą wzięła od Celtów, u których wis oznacza wodę , cf. weLg. w iz ; wogul. wyt ; czuds. wezi, a dawni Polacy nazywali ją Białą, n. p. Tę rzekę, tę *Biełą wodę od starych Słowianów rzeczoną, Niemcy od białości podziśdzień ’zową Weisel, a Polacy zaś z niemieckiego Wisła. Klon. FI. praef. Mówi też i Długosz : Wisła a nationibus orientalibus Polonis vicinis, ab aquae candore, alba aqua nominatur. Hist. 7, 9. — 2]. Wisła ztąd zwana, że z góry Zwiesiwszy kark, Krako-

na

berufen. Wszystka moja nadzieja w tobie jednym wisi, Śpicz. 188. Wiszczy małpa uwiązana. Zab. 16, 65. in te uno sita est. Mąez. — §. Wisi sprawa, ciągnie się, WISLA, y, i.; Boh. Wjsla, Wjsle; Ross. Bticia. Wisłę nie urwała się, nie skończyła się, wlecze się; bte ©a* die fdjmebt, bangt, tft anhängig. Czeski język obfitszy niż nasz być może; ale o piękność, jeszcze to niechaj wisi wyroku. Gorn. Dw. 46, (cf. Lat. adhuc sub judice lis est). — Wiszę, wątpię , wątpliwy jestem, rozwodzę się myślą’, zastanawiam się; id) bin jwetfetyaft, neljtne 2ln* ftanb. Suspensus, wisi na swym umyśle, troszczy się, i nie wie co z sobą ma począć. Mącz., ( cf. ani mię tam, ani mię sam). — §. Wisieć gdzie , wieszać się gdzie , ciągle czas łożyć, życie pędzić koło czego, chwytać się czego, czepiać się, lgnąć ; ftdj tnorait langen, babet) ft|en bleiben, fleben bleiben, nicht loSfommen. W masce obłudy ten wisi przy dworze, Gładko się wijąc w ćwiczonym pozorze. Kniaź. Pozz. 1, 197. Wisi nie jeden w szkołach przez lat kilkanaście ; wychodzi z nich, ten tylko pożytek odniósłszy, że urósł jak drąg. Mon. 74, 109.

WISIEĆ, śca, m, , WISIELEC, lea , m., WISÜS, a, m.,

WISIUGA, i, m., szubienicznik , wart wisieć, obieś; ein ©algenfirid, ©algenbteb, ber ben ©trief oerbtent; Boh. wi-selec. wësenec, śibenićnik ; Croat, obessenyak , gal -sènyak ; Rag. objescegnak, objescenik ; Ross. Biiciab-HHKt, iioßtca, (f. BHctJbHHua , verb. noßicHimaTb być wisielcem), yvtaBjeHHiiKt f. jTiaB.ieHHHua, ( cf. udawić).

Öciec był i cnotliwy, pobożny i dobry, A tyś wisieć, niegodzien postać i w kościele. Opal. Sat. 109. Co złe z młodu, na starość wisieć. Dwór. K., (cf. z młodu się tarnek ostrzy). Co po tych, proszę, zbiorach, co po pełnych Złotem skrzyniach żelaznych, które w sklepach gęsto stoją, Kiedy

skawa. WISLISKO , a , n.,

Po brze-

WISNIAKO-

wa liże nurtem mury. Putan. ś. J. Kant. Wisła, którą od końca do końca i z głową Osiągnąwszy Słowianie od jćj sławy zową. Pot. Pocz. 2. — Okolica z tej strony Wisły * przedwiśle, z tamtej strony, zawiśle ; n. p. Po śmierci Elżbiety majętności na przedwiślu leżące Żiemo-wit, a na zawiślu Kazimierz Wielki miał pobrać. Krom. 357. biefîettê unb jenfeitä ber SBeidjfel. Wisła jak bóg, jednemu daje , drugiemu. bierze. Rys. Ad. 72. brzegi podrywa. — §. Gończym psom dają miana i od rzek,

n. p. wisła , dunaj, raba , n. p. Gdy Wisła nurt opuściwszy stary Drze sobie nowy, gdy zbierze bez miary Ten dawny strumień dawnym też przezwiskiem Zowją Wiśliskiem. Klon. Fl. E 3. bie alte Settl'd, baö alte SBeicbfelPett, cf. rzeczysko. WIŚLANY. WIŚLNY, a, e, od Wisły, Settel», gach Wiślnych wszędzie pełno Judzi było. Zbił. Dr. J

3. Wiślne Najady. Zbił. Dr. a 4. Wiślane ryby są karp', szczupak, sandacz, węgorz, miętus. Magier. Msk.— (WISMAR, u, m., miasto niższej Saxonii. Dyke. Geogr.

3,    194. bie ©tabt ÏÏJtëmar. Xiążę Polski Wizymierz , wielką mając 'okwitość więźniów , nimi dwoje miast nad-murskich osadził, z których jedno Wizymirzem, Wismarern teraz zowią, od imienia swego nazwał. Krom. 53. — WISMUT, ob. Wizmut). — *W1ŚŃ, WIŚNIA, i, i. ; Boh. wiśne ; Sorab. 2. wischna; Sorab. 1. wischen; Garn. vislina; Croat, vissnya ; Hag. visegna , visegniza; Bosn. visegna; Slav, vishnja, vishnjovo dêrvo; Ross. BHUiHS, BHiueHbKa; Turc. wiszne; liai, visciola ; Gall, gu-isne, guigne; Germ. Obb. bie SBeidjfel. ( obsol. SBtcblett, ob. 21 Dl g., sub voce 2lmarefle); wiśnie, cernsa acida, SGßetd)» fein, cf. trześnie. Krup. 5. 65. wiśnia owoc i drzewo; bie ftirfdjeit, ber fôirfdjbamn. Najprzedniejsze gatunki wisien są Hiszpańskie, serdeczne, cukrowe, majowe, ranne, Pruskie, morelow'ë. Kluk. Rośl. 1, 147, dodaj: łotowe , śklanne , czyli śklanki, etc. Ptasia wiśnia, prunus avium, rośnie osobliwie w Litwie. Kluk. Dykc. 2, 256. bie 2So* gelfirfdjc. Wiśnia patrz jako wszczepiona, I w płonkę twardą zatkniona. Prędko się w niebo porywa. Dar. Lot. 15. Niedobra rzecz jest słudze z panem jadać wiśnie, Pan dojrzałe wybierze, słudze kwaśne ciśnie. Min. Ryt.

4,    181 ; Slov. neńi dobre, z welkimi pâni cereśne ge-dâwat. Sadzą ogórki, gdy wiśnia kwitnie. Zaw. Gosp. — §. Psie wiśnie, ziele miehunki. garliczki, pęcherzyca, Żórawiny, 3ubenfirfd)en. Syr. 1374, Sorab 1. żidowska wischna. — $ Żużelica wiśnia. Śpicz. 163, eilte 2lrt ©djlacfeit. WIŚMAK, a, u, m., sok z wisien na napój przyrządzony, ob. ’Kiersztrank ; Ross. BHiUHeBKa, ber fôtrfdp tranf, Äiri^metn. (Ross. bhuihhki , bhuichhhki. wisiennik, wiśniowy ogród). Wtśmak , malinik, lipiec, miód , wszystkie bardzo przyjemne trunki. Xiadz. II.

WY, a. e, od wiśniaku , SHrftfroeitt », Slirfcbtranf; n. p. Smak wiśniakowy. WIŚNIOWY, a, e, z wisien, smakiem do wisien podobny ; ftirfdi *, firfdjendljnlid) im ©efdmtatfe. WIŚNIASTY a, e, kształtu wiśniowego, firfdjengeftaltet. Wiśniasty albo wiśniowy kamień; crocallis gumma. Plin. WIŚNIOWY, a, e, od wisien, Slirfd) » ; Boh. wiśnowy ; Ross. BHUiHeHHMfi. 0 przyprawianiu wiśniowego soku.

Śzlesk. Ped. 96. — Wiśniowy co do koloru , Carn. vi-shnat, vishnov; Slav, vishnijkova boja; Hoss. bhiuhcbuâ, ŚHrfcIjfarltcn, Kobiety pięknie ubrane w kitajkach wiśniowych. Papr. Koi. 20. WIŚNIOWOŚĆ, ści, z., wiśniowy kolor, 5lirfd)farbe. Ruda (skalista koloru popielatego, przez który wiśniowość przebija się. Os. Zel. 37. Wl-ŚNIUCHA, ob. Czerwonucha. WIŚNKA , ob. Wisienka. WISNY, a, e. giętki, ciągły, n. p. Żelazo wisne. X. Kam., gefcbmeibig, jdfie. — (WISTOCZYĆ, cz. niedok., w istotę wcielić, wefentlid) einoerletOeit. Powszechna moc i wola tak są każdemu narodowi wistoczone, iż wyzuć się z nich żaden naród nie ma władzy. Przestr. 31, Eccl. bcy-mecTB.iaioca ; Graec. swiovpca consubstantior , subsisten-tiam accipio ; BcymeCTB,ienie evowictaog subsistentiae ac-ceptio).— WISZ, u, m., V/ISZAR, u, m., %. 1) wikła, wikle, zarosi, zielsko czepne zachwaszczone; ftrunfigeé Unfratit, ©umpfgrag. Przy wilgotnej dolinie rośnie wiszar spory. Kchow. Fr. 20. <‘Izali urośnie sitowie oprócz wilgotności, abo wisz bez wód? Radź. Job. 8, 11. tiudn. ib. Jałowe role , Kędy się tylko wiszę krzewią a kąkole. Nar. Dz.

з,    192. Miejsca, gdzie wiszów kałużanych siła; loca foeta palustribus ulvis. Zebr. Ow. 550. Nie patrzy, gdzie wiszar, gdzie droga. Chrośc. Ow. 43. Uciekła w niedostępne wiszę i rogoże. Tward. Pasq. 52. Przed wilkiem ukrył się w nadbłotne wiszary. Nag. Wirg. 492 ; (carecta). Ukryty w tym wiszarze. Chrośc. Luk. 320. Blokauz jeden wyrzucił z ziemi, A chróstem go i rożno wiszami leśnemi Tak nastrożył, jakoby się lasem Turkom zdał przyrodzonym. Tward. Wi. 140. Wiszary wszędzie koło wojska pali. Suszyć. Pieśń. 2, K 2. Dzik Laurencki wi-szarem i łozowym wytuczony chróstem. Hor. Sat. 218. Tu się paść lepiej , aniżeli suchy Wiszar ogryzać na opoce głuchej. Zab. 12, 307. Chwyta się tonący brzytwy, chwyta wiszu, choć go wisz nie dotrzyma, brzytwa zarznie. Pot. Arg. 58. Tonąc łapamy się wiszu. W. Post. W. 3, 347. Tonący lada się wiszu chwyta, gdy mu gruntowniejszćj podpory zdrowiu jego nie zostawa. Salin. 2, 589. — Fig. allegor. Choćbyś miał najlepsze z przyrodzenia dary, Jeśliś nie pilny, zarosną wiszary. Hor. Sat. 53. -(zdziczeją).— $. 2) Wisz, wiszar, wiszące nad czym urwisko; eine herüber fârtgenbe $elfenfpt£e, ïtmrmîpifce. Płyniem , i wnet my cypel okropny ujrzeli, O którym my z wyznania olbrzyma słyszeli, A okrążywszy ów wisz groźny bezprzygodnie, Zaczęliśmy szczęśliwie tłoczyć morza wschodnie. Przyb. Luz 160 Nad wąwozem okrutne i przepaściste wiszary. Teat. 31 , 16 Pod skałą schronił się wiszącą, I jej wisz w śnie okropnym spadający marzy. Przyb. Ab. 183. Przez wiele alp ognistych, przez skały, wiszary, Jeziora, bagna, strugi, jaskinie, pieczary.... Przyb. Mill. 55.— §. Fig. Ir. Chudoba się w przepysznych złotogłowach pisze , Głupcom się filozofskie z brody bielą wiszę. Nar. Dz. 3, 150. kudły, 3otten. *WISZ0R, u, m. , szczotka. Jak. Art. 3, 522, eine SBurfte, (cf. Germ, ein ®if#er). *WISZOF'ROST,

и,    m., linia geometryczna. Dudz. 68 , ob. prostopadła linia. WISZOWATY, a, e,— o adv., pełen wiszów. ftrtltt* fig. Siano grube wiszowate. Haur. Sk. 56. WISZ0WY,

W 1 T - W I T A Ć.

WITALNY-WITKA.

341

a, e, od wiszu, ©trunfen. », Chlebem mi bagno, i trunkiem mi woda , Wiszowe wasy i trzeiniana broda. Tward.

Dnf. 9.

WIT, a, m., imię własne; Lat. Vitus; Germ. vet. Guido;

Boli. Wjt, Wjlek : Vind. Fidi, Fid, Fidei, ( Shenfid « imię miasta ©Ct 23cit) ; Cam Svatevid * bożek Słowiański ; (cf. Slav, svit consilium, cf. ‘wiec) ; Germ. Seit,

©Ct 33eit. Obywatele morza Niemieckiego Radogasta,

Swatowita abo ś. Wita , k temu Prowę za *bogi wyznawali. Krom 56. Nar. 3, 297. Prov. Będziesz bit. jako ś. Wit. Rys. Ad.t 2. (umęczą cię). — Słowik tylko po ś. Wit śpiewa. Zegl. Ad. 240. U wieśniaków przypowiastka jest, że na ś Wita i piętka się zawięzuje w kłosie, i ptastwo ustaje śpiewać. Wicie jest-li piętka w życie? Nie słyszę panie, niech ptastwo ustanie. Wolsk.

Umilkł, jak słowik w ś. Wit, w ś. Jan kukułka. Pot.

Jow. 171. ("oniemiał). Slov. Prov. Na swateho Wida, co né budé nikda , ob. na święty nigdy. — $. Medic. Taniec ś. Wita, gatunek konwulsyi, młodych ludzi, mianowicie dziewczyny od dziesiątego aż do piętnastego roku najwięcej napadający; chorzy takowi na kształt tańcujących z jednej nogi na drugą poskaktiją, z jednego boku na drugi się przewracają, przez ulicę idąc z jednej strony ulicy na drugą przeskakują , rękami różnie wywijają Inni pomału idąc, nagle prędko bieżeć co tchu mają, zaczynają, i tak długo biegają, nie mogąc się zastanowić, póki paroxyzm nie pominie. Krup. 5, 644. chorea S. Viti, ber ©ct SSeitStanj.

WITA, y, i., wić wielka niezgrabna, elite grope plumpe Söeibenrntlje. Bndtk.

WITAĆ cz. niedok., powitać . przyw itać dok., przychodzącemu wyrazić ukontentowanie z jego przybycia, einen JSlont* menben bentiUfonunen, ifin nńflfpmm fjcipen, (cf wilkom).

Boh. wjtati ; Sorab. 1. witam; Vmd. perjeti, primiti, (cf. przyjąć); Ross BCTptniTb, BCTpinaTb; (Eccl. et Ross. bh-tbth zawitać do kogo, skłonić się gdzie; o ptakach: siedzieć na gałęziach ; Ross. npHBtumBOCTb grzeczność, ludzkość, npHBtTCTBie przywitanie, npiiBbTCTBO grzeczność, przywitanie; Eccl BHTaHie dioersatio hospitalis;

BHiaio, romy diversor, hospilor-, BmaieJib hospes qui diversatur ; jipeBHTarn przewędrować, cf. zawitać gdzie;

Ross el Eccl. BHTajbHHua, BHiaJina, Ktmmupe gościniec, gospoda, jadalnia; Ross. BtiTa^diuc legowisko zwierząt; cf. Lat. invitare, cf. vita, viro , cf. żyć; Dubravias ver-bum hoc deducit a nomine Viti, Svatoviti). Wypada gospodarz : Mego kochanego dobrodzieja witam! ach jak WITKA, i, i. W1TECZKA, i, i. zdrbn. pomniejsza cieńsza wić czyli wita, ein SBcibenrutbiben; (Ross. BiiTbBiiHa, (ob. Witwina); cf liai, vilicchio, (ob. Wić); Rag, mlâz). Z młodu jako witkę, krzywo abo proście Postawisz, to

Witanie ręką, Graec. rj deÇioocnç, dextratio. ib. Z winszo-wną radością witają sułtana. Przyb. Mill. 519. pozdrawiają, begniPen. Moskwicin wchodząc do domu bożego, wita tamtych głową tylko kiwając, a nigdy się nie kłaniając nikomu. Boler. 4, 131. pozdrawia, er griipt fte. Nazajutrz po ślubie miałem go witać kosmato. Teat. 31, 68. (sposób winszowania nowego małżeństwa, ob. Kosmato). Witaj! witajże! ttnllfommeit ! Sorab. 1. witay, bódź powitane; Vind. bog te primi ; Croat, zdravo brate! ( cf. zdrów); Slav, dobro doshli; Eccl. paAySca, 3ApaBCTByfi ! Witajże po tysiąc razy kapitanie! Teat. 50, 21 Witajże nam Wc Pan. ib 30, 20. Ot Corysko witaj ukochana Corysko moja witaj pożądana. Past. Fid. 98. Gabryela witanie n. panny. Chodk. Kost. 59, pozdrowienie. — Witać kogo z czym, z podarunkiem, n. p. Ten jest obyczaj stary, Nowe pany witać z dary. Groch. W. 28. witając ich, złożyć im dary, fte mit ©e» fdjenfen jit bemiUfommeit. — Impr. Chytrze w głębokich przepaściach zakryta Skała , z śmiertelnym co dekretem wita. Past. Fid. 93. która zbliżenie się do niej śmiercią płaci. — §. Recipr. Witać się, wzajemnie się powitać, ftd) rcedtfelfettig berciUfommen, (oppos. żegnać się. pożegnać się). — Fig Ir. Jużem się z szóstym pożegnał lat krzyżykiem, a z siódmym witać zaczynam. Mon. 76, 801. — Witać kogo, przywiatać kogo biskupem, starostą, cf. winszować biskupstwa, starostwa; einen dB Siftbof u. f. m. bcmlUfommen, iljm bepm SBiDfommen ©lud rounfćfjett. Wojsko wsadziwszy go na tarczę , za króla witało. Sk. Dz 572. królem ogłaszało witając, winszując, begrüpte t(in aB śibntg. — §. Witaj mi to » dobry to zysk, obryw ka, dochód , dobra ta grzanka. Wind. Dudz. 68. Cn. Th. 1268, cf. wiwat! bcB tft nur etnnB ©etunbeneS! Witaj kaczka nie brodząc. Pol Jow. 159. Witaj mi to, z nikim się nie pozywać. nie prawować. Gorn. Wl N b. (święte życie). Witaj mi to złoto i sobole , i rysie i marmurki, któreć teraz oddajemy. Birk. Zbar. D.— § Witana, ej. ź, witanie, przywitanie, powitanie; bic 53emttt* fommuttg, ber ÎBtllfommen. Oberwawszy przez łeb, na-zad się cofali po takiej witanej. Jabl. ? Buk P b. Wołać do boga pomsty nie przestaną, Żeby ich słuszną uskromił witaną. Chrośc. Job 135 słuszną karą, gerechte ©träfe. WITALNY, a, e, witaniu służący. Wiod Cn Th. 1268 33enńHfommuttg$ * ; Eccl. bhib^bhuh , CTpaHHonpia-TejibHbiH, CTpaHHOiipieMHbiił. hospitalis. Witalny puhar, •WITANNIK, a. m Ossol. Wyr. ob. Wiłkom.

mi się masz! Zab. 13, 198.

witam Dobrodzieja. Zabi. Fire 26 Omisso verbo

Gość , gość luby,

mo

jego

witam: n. p. A! jegomość pana Anzelma mojego dobrodzieja ! Cieszę    się niewypowiedzianie z przybycia Wc    już więc tak do starości    ‘Roście. Rej. Wiz. 88 b.    Musi

Pana. Zabi. Dziew.    28 Matri venienti des salutem: przy-    sobie trochę przez witki    przespacerować,    bo go już    skó-

witaj hic melius quam witaj dices, et observa inter haec ra coś swędzi. Teat. 8, 92 (przez rózgi, ©ptcPruHjen lau« differentiam, cum    tarnen in praesenti non dicatur przy-    fett). — Witka, uwita z    czego, wić. Cn.    Th. 1268    cf.

witam, sed witam.    Cn. Th. 1268. Wojciech jadem za-    plecianka, eine geflogene    SRut&e. Witka,    w którą utyka-

prawny, co go wewnątrz mieści, Zdradnie wita, po-    ją czym ostrym, circulas vimineus plexus, ib. ein SBelbftl*

zdrawia, całuje i pieści. Kras. Sal. 18. Witam kogo,    reif. Wilka, rodzaj gry z wieńcem z wici. Wlod. Cn Th.

rękę mu podając, Graec. ds^ióopa i tira. Cn. Th. 1268.    1268. ein SReiffpiel, SRingelfpiel. — Witki, witeczki,

u latorośli winnych, u korbasów, u chmielu. Cn. Th. ;    zboża, ein ©âetud), baê ftd) ber ©dentann non ber einen

kędziorki jak wąsy zakręcone , któremi się pnie po drze-    ©djufter fyerab umlunbet.

wie, po chróście. Wlod. Manien, 20etnratlfen, ^opfenran*    WITWA, y, z., salix viminalis , gatunek wierzby, czasem

fen. Witeczki na drzewie winnym kształt powrozów ma-    ośm łokci wysoka. Kluk. Dyke. 3, 43, Croat, rakita , rają. Birg. Zyg. 33. Przy stopkach, na których liście    kitta, (cf. rokita); Hung, rakotjâ ; Ross. BHibBHHa wite-

chmielne wisi, witeczki wychodzą, któremi się chwyta,    czka; WITW1NA, y, z. , albo jak drudzy zowią ko-

czego dosiądź może. Syr. 1459. — §. Witeczki ziele, ob.    źlina, mïokicina , drzewko jest małe, liściem złotowierz-

Janowiec , Żarnowiec.    bowi bardzo podobne, ale w ’^prąciu drobniejsze. Cresc.

WITECZNY, a, e; Boh. wjteznÿ zwycięski; Carn. wytćske;

Vind. viteshni, viteshen , viteski , viteshki, junafhki «rycerski; Croat, vitèski; Bosn. vitescki, junascki ; Hung. vitezi ; Bag. vitescki ; Ross. BHTa3eBi>. 'Witeczny, zwy-ćięzny ; ©teg*', ftegretd). Ofiarować będziemy zupełne ofiary i też witeczne. 1 Leop. Deut. 12, 6. (zwyciężne.

5 Leop. ib.). Ofiarę witeczną. 1 Leop. Num, 15, 4,

(zwycieżna. 3 Leop.). Zapalne, witeczne, chlebowe i spokojne ofiary. 3 Leop. Joz. 22, 27. 'WITEZ, a, m. ; W1U ! W1U! wołanie na konie, żeby ruszyły; 2ßtn, JU ! etn

3urnf auf bie Çferbe. Furman raz uwiązl z wozem w strasznym błocie, Łatwo pomyśhć o jego kłopocie, Bicz, ani wiu wiu ! nic mu nie pomaga, Dźwigać i wrzeszczeć już prawie nie zmaga. Jabł. Ez. 184.

470. Witwina, koźlina , młokicina , chróścina złoto-wierzbie podobna liściem, 'prącia drobniejszego, cudnego, gibkiego, do koszyków, połkoszków i t. d., 'roście przy wodach, na piaszczystych wylewkach. Cn. Th. 1268; rodzaj łozy, z której koszyki plotą Dudz. 68. bte $orb* ftetbe, 3kd)limbę. Wierzba i witwina, czyli rzeczna wierzba , nie dosięgają zdatnego wzrostu do wielkiej budowli. Mon. 74, 757. WITY, a[ e, ob. Wić, Wijać, Winąć.

[Boh. wjtez, wjtezytel zwycięzca; Carn. vytés; Vind. vîtes, vitesh eques, (viteshnia , viteshnost, viteshnifhtvu , viteshtvu « rycerstwo) ; Croat, vitez , junak, ob. ‘Junak,

(vitèstvo generositas) ; Dal. et Hung, vitez « rycerz ; Rag.

vitéz n. p. zlatoruni » kawaler złotego runa, (vitesctvo« WIUN, JON, a, m.\ Ross. Bbtoini, BbioiiUKt , BbfOHontncB, rycerstwo); Ross. BHTS3b bohater, rycerz; Eccl. bhtu^Ti , ryba, petromyzon ßuviatilis, ©d)lamntbet$er, Sßßallerftfd). óoraTbipt, xpaöpeit'L , pbiu.apŁ, [z niem. witing 2|; cf. Od^*troski junów po groszu jednemu Vol. Leg. 2, 989. Lat. victor zwycięzca). — 'witez, bobatyr młody, krzepki,    60- ^ trośla wiunów, ib. 4, 355. WIUNOWY, a,

rycerz mężny, zwycięzca, 'junak; etn tapferer junger ra* e> wjona, ©djlantbetßcr * . Gać wiunowy Poleski. Stat. fdjcr Sîitter, ein §elb, ©teger. Trojański witez, heros. Lit. 217.

o mężni moi witezy, wpadnijcie jeszcze do tego więzienia. Gœagn. 548. ^ Z pierwszym brzazgiern słońca idą w drogę witezy. Zebr. Ow. 220. juvenes, junge $dbeu, (ob. 'Junak). Meleager i z nim witezowie "grzeczni, chucią sławy wzgrzah się ; lectu manus juoenum. Zebr. Ow. 197. ib. 358. Witezy, co sobie natykali wiech na rozum. Zbił. a 5, ob. Kita, 'Pióropusz.

WITKA, ob. Witeczka.

WITOLD, a, m, imię własne brata Władysława Jagieły, SBitolb, ein (Eigenname. W Krakowńe nie przebierało się kapników', koło Wilna i Grodna Witołdów. Ossol. Str. 5. WIT0ŁD0WA łaźnia , ob. Łaźnia.

W1TPACHER, u, m., gatunek kosztownego zagranicznego wina, eine 2lrt foftbaren auMänbtfdjeu 28ein3. Lać w gardło one soki , one witpachery, one rozekery, one rywu-ły, małmazye, muszkateły, a jakoż tu chłop zgorzeć nie ma? Rej. Zw. 59.

WITRYKUSZ, ob. Zakrystyan.

WITRYOL, u, m ; Boh. witroljm , gitroljm ; Vind. fitriol ; Bosn. vitriol, galięka ; Ross. KjnopocB ; gatunek śrze-dnićj soli, Germ. Witriol. Witryol żelazny, vitriolum Martiale. Krami. Chym. 280. (Eifenöitnoi. Witriol biały Ross. KpHM3a. WITRYOLIGZNY, a, e, od witryolu, 93b triol « ; ( Vind. fitriolski , fitriolni ). Olej witryoliczny. Kruml. 250.

*WITUCH, a, w., n. p. Na targ kmiotek idzie, żeby Kupił lub wituch pszenny, Alboli pas rzemienny. Kchow. 30. bindę, rańtuch, którym się opasuje do siania pszenicy,

Zebr. Ow. 292. Rzecze w. kniaź do swmich siepaczów : WIWAT! Łac.> niech żyje! 3?töat! Wiwat król nasz Stanisław August, niech żyje w jak najdłuższe lata. Mon. 73, 571. Wiwat pan! niech wiekuje szczęśliwy i zdrowy. Kras. Sat. 58. Hej wiwat miłość, wiwat kochanie. Teat.

52. d, 124, [ob. witaj mi to) ! — §. Wiwat kichającemu , ob. bożeć daj zdrowie, na zdrowie, zdrowia! WIWATOWY, a, e, od wiwatu, 33tpai3 *. Kielichy wiwatowe na stole stawiono. Mon. 73, 140, cf. wilkom. 'WI-WENDA, y, £., żywienie, żywność; ftfafirung , Unterhalt. Chłop wszystko wywlecze na arendę, Co miał mieć przez całv rok swoje wiwende. Comp. Med. 595. 'WIZERUNK, 'F1ZERÙNEK , WIZERUNEK , nku, m , WI-ZEROWANTE, ia, n. ; ( obsol. Cali. viser, z Łac. vide-re » bacznie patrzeć , celować okiem , mierzyć , Germ. Ötffreit ) ; wizerunk, wyzerowanie, wykreślenie, wystawienie, wykład, rys, obraz czego; ba3 üßtftrett, 5l£>ntef« fen, »etßeit , 3l(jjetd)nett, bte ®arftellung , ^orftethiug, ba§ 23t!b. Nic tu tak dalece nie żądam , jako gdyby to moje wizerowanie co najbieglejsi ludzie czytali Modrz.- Baz.

5. Pisanie jest wyobrażenie mowy, które zostaje, chociaż już człowiek wypowiedział, jakoby wizerunkiem tego, co się rzekło. Goni Dw. 44. Majętność bogatego jest zamkiem mocy jego , i jako mur podniesiony w wi-zerowaniu jego. Budn. L}rov. 18, 11. 'Fizerunek domu, wszystko wypisanie jego, wszystek porządek jego ukaż im. 1 Leop. Ezech. 45, 11. ( abrys, plan ). Łokietek Mazury wizerunkiem własnego niebezpieczeństwa, od posyłania Krzyżakom posiłków ustraszyć zamyślił. Krom. 328. Z powszechnego wzoru, który był pierwej na niebie , wieczny budowca uczynił skazitelny świata wizeru-

tion. Wizyty do szkół rozmaitych komisya edukacyjna wysyłać będzie. Sejm. Grodz. 2, 67. 0d;nIMfitation. — §. Wizyta zwyczajna, nawiedzanie. Pot. Arg. 141. odwiedziny, ber 33efudj, bie 33iftte (cf. gościna), cf. ateneya, uniżoność, (cf. pokłonić komu); Cam. vas; Ross. naßi-manie ; Eccl. npnctiueme , ( npiicbciHiii odwiedzić, cf. przysieść). Pójdę z wizytą. Teat. 50. b, 28. Mam pójść z wizytą, ib. 33 , 27. Ja mam jeszcze oddać dwie wizyty przed objadem. ib. 58, 74. Całe życie swoje trawi na oddawaniu wizyt. ib. 58, 81. Uczynię jak gdybym mu chciał oddać wizytę, a dojdę co się to święci. ib. 50. c, 57. To już i po wizycie, ib. 30. b, 45. Wizyt nie odbiera, ani ich daje, ponieważ ją tu mają jeszcze za xiężniczkę obcą. Pam. 84, 1060. W1ZYTA-CYA, yi, z, doglądanie poddanych z urzędu. Cn. Th. 1269, ob. Wizyta. — Wizytacya na komorze, przetrząsanie; bie 33ifitatum, baś SSiftitren j. 33. eineê Dïctfenben; Vind. fisitiringa ; Ross. CBiubTejLCTBOBame. WIZYTATOR, a, wi., który wizytuje, lustruje, cf. lustrator, ber SBijttator; Rag. pohoditegl; Ross. ^opiumcE. Mow-a jp. Wybickiego , wizytatora akademii Wileńskiej. Zab. 16, 162. — Wizvtator celny, strażnik Ross. ocMOTpmHKtb. W rodź. ieńśk. WIZYTATORKA, i WIZYTNY, a , e, od wizyt, od nawiedzin, n. p. Wizytna kareta. Mon. 71, 184, 35tftten *. WIZYTKA, i, i., zakonnica nawiedzenia N. IV, Me SSifttennonne, Visitationis S. M. V. — Wizytki * kościoł Jub klasztor Wizytek. WIZYTKOWSK1, a, ie, od Wizytek, n. p. Wizytkowska kamienica. WIZYTO-. WAĆ cz. niedok., lustrować, przezierać, trząść; Vind. fisitirati, fisitiruvati, Mftttrett. Wizytuję, objeżdżam, ‘doglądam z urzędu poddanych. Cn. Th. 1269. — §. ‘Wizytować , odwiedzać, üßtfttcn ftbfiflften. Gdybyś chciał wszystkie swoje znajome wizytować, wieleby czasu zabrało. Teat. 27. c, 29.

nek. Żab. 14, 27. Ossol. Wy senatorowie wizerunk Rzpltej na sobie nosicie. Krom. 187^ Imaginor, wizerunek sobie czynie. Urs. Gr. 233. Zycie człowieka zna-cbodzi prawdziwy swój wizerunek w roku ; pierwsze 20 lat jest wiosną , drugie latem , trzecie jesienią , starość zimą. Mon. 68, 253. podobieństwa, konterfert ; (SReitUtlb,

©let^lltp. Żywy rodzica, w mówiącym synu, widzieć mniemali wizerunek. Nar. Tac. 1 , 284. Nie poznali samych siebie , ujrzawszy wizerunek swmj. Pilch. Sen. gn. 268. — Wizerunek, z którego wzór biorą, kształt, model; Vind. predobras, predklad (cf. przykład), pred-furm , predpoduba , bctê 33orMIb, IWMlb, Sufler, (oppos. konterfet ). Wizerunk własny żywota człowieka poczi-wego, p. Mik. Reja. ‘Fizerunk, albę po Polsku wzór lub podobieństwo. Budn. Ezech. 45, 10. Wizerunek do budynku mu podali, ażeby sam roboty dopilnował. Star.

Vot. ü b. X. Skarga wizerunek kaznodziejski , z którego wzór radzi brali ci , których bóg na ambony powoływał. Dirk. Sk. E 3. Wizerunkiem i zwierciadłem wszystkim politycznym narodom jest Wenecya. Star. Ryc.

42. O cnoty wizerunku !    Bardz. Luk.    23.    —    *$. Wizerunki rzeczy u Platona,    ideae. Pelr.    El.    18,    ( cf. ‘po

wszechność). Co ideą Platon zwał, to my zowiem wizerunkiem , postacią , formą, wyobrażaniem i powszechność. Petr. Et. 65. 3bee » HrMlb. Powiada Platon, że bóg na te powszechności , jako na wizerunki patrząc , wszystkie rzeczy stwarza. Petr. Et. 19. Na podobieństwo widowisk oczom podległych, kreślą sobie dawni filozofowie tych przed stworzeniem rzeczy wizerunków.

Zab. 12, 53. Bóg wszystko z szczerej dobroci stworzył, dlatego też na kształt i wizerunek , który był w boskiej mądrości , nas stworzył.    Karnk. Kat.    19.    —    *§. Polaków nie tylko skromność    Bolesława,    ale    też    wizerunk

W J.

343

WIZERUNKOWY - WIZYTA.

WIZYTAGYA - WJECHAĆ.

wyborny cnoty jego, niejeden za żywota ojcowskiego wydany, dobrą napełniał otuchą. Krom. 63; specimen, dowód, próba, przykład; 33ett)etÓ, ®rtt)Ct3. Xiążeta Polscy, wiele wizerunków pospolitych panowania swego w Wrocławiu wystawili. Krem. 93. pomniki, ®enfntale. Świad- WJADAĆ sie , ob. Wjeść się.

czy przywileju Jagiełowego wizerunk, z samego wła- WJARZM1Ć cz. dok., Wjarzmieć niedok., w jarzmo wprzę-śnie przywileju wypisany, że zamek ten Witoldowi da-    gać; Hung, bé-jarmazan, emjocfyen. W twe słodkie szlije

ruje. Kom. 422 ; exemplum diplomatis ex ipso exemplari    Cała natura chętną wjarzmia szyję. Hor.

iescriptum, kopia, wypis, transsumpt. WIZERUNKO- WJAZD, u, m. ; Boh. wgezd ; \ind. noterpelifhe ; Ross. WY, a, e, od wizerunku, 23tlb *, 3§orMlb *, SDîufter » ; wi-    b’lIsb.î’B , BBtŁts/iB, BiiiecTBie ; Eccl. iiii.ecTiiic ; wjeżdżanie,

zerunkowy, do wizerunku należący. Wtod. — (WIZMUT,    i miejsce wjeżdżania; Me (Stnfart^, bflö £)tnetnfaf>ren, ber

u, m.,~ półmetal, mający niejakie podobieństwo do sre-    (gtngug j.    33. ctrteö ©efanbtcn    littb ber £)rt ber (Emfrtljrt.

bra , koloru żółtawego; zdaje się jak z listków złożony.    Mieliśmy    tam wjazd wolny,    ale wyjazd niewolny. Petr.

Kluk. Kop. 2, 255. ber Śtfimutlj, ein fpalbmetaH, {ob. 31 big).    Hor. Pyszne na Kapitol wjazdy. N. Pam. 14, 246. Wjazd

— WIZYA , yi, i., oględowanie, oglądanie, obejrzenie,    odbywać    Eccl. mecTBOBam.    — Aliter. Z zebranym lobie 33efid)itgung. w jakim przypadku ma być pozwolona    trostwem czynił wjazdy do postronnych królestw. 'Biel.

dylacya wizyi. Vol. Leg. 3, 79. — §. Wizya , mniema-    Św. 71 b. wtargnienia, wtarczki, wpaści, najazdy; (Ein*

ne widzenie czego, zjawisko, urojony widok czego, Me    falle, Streifereien.

33ifton. W tej chorobie sen miewa przerwany, wizyj ra- WJECHAĆ, f. wjedzie , wjadę med. dok., Wjeżdżać niedok., czćj, niżli snów straszliwych pełny. Oczk. Przym. 323.    Boh. wgęti, wgel, wgjżdeti; Rag. vjezditi, vjahati ; Vind.

WIZYTA, y, z., odwiedzenie dla wizytacyi, cf. lustracya ;    vjezditi, noterjesditi, fe noterpelati ; Ross. BbixaTb, Btka-

bie 33tfîtatit)nêoifite, bie 33iftte, 2?ifitation ; Rag. pohöd, po-    hotł , BSbixaTb, BBütsHcaTb ; pojazdem lub na koniu

hodba, (cf. pochod); Ross. ocMOTpt. Z ustawy kościelnej    gdzie wnijść, hinein reiten, hinein fahren. Wieżdżać *

bywać zwykła coroczna wizyta. Xiadz. 193. î?ird)enoifitû*    wjazd odprawiać, feinen ßinjug galten. Królowie z głosem

344

WJEM - WKŁADACZ.

WKEIĆ - WKLESZCZYĆ.

trąby krzykliwej do miast wjeżdżają , przez co oczy ludz- WKLEIĆ, cz. dok. kie ku przypatrywaniu się chwale swej obracają. Żarn.

Post. 249. b. — Wjeżdżać w majętność czyje. Cn. Th.

1258. najeżdżać czyje majętność, cinfaUen, einen (Einfall WKLĘKNĄĆ, WKLĘKŁY, WKLĘKŁOŚć, ob. Wklęsnąć, tynn. — Fig. Coż to twemu    panu wjechało w głowę?    wklęsły.

Teat. 29, 37. nntô ift tym in    ben Slopf    gefahren? Już    WKLEPAĆ cz. dok., klepaniem wbić,    einflopfen,    hinein    fc^Ia*

widzę, coś nowego wjechało mu w głowę. ib. 1Ô. c, 35. gen; Croat, ukléplyem ; (Ross. BK,ienußaTLCfl omylić się, Miłość wjechała w serce jej. Teat. 52. c,    12. — Alter.    przywłaszczyć    sobie cudze).    Ów    ich w to    podejrze-

Niech bisurmańca ’’’klawa twa    pogrąża,    Niech na nim    nie do mego    wklepał. Kosz.    Cyc.    419, nabił im    gło-

dzielna szabla Polska wjedzie. Jabl Buk. F. (niech mu wy tym. się da we znaki).

WJEM . ob. Wjeść.

WJEŚĆ się rec. dok., Wjadać się contin., wgryźć się, wpić się; Boh. wzjrâm se ; Vind. vjeduvati, notervjesti ;

Ross. BBtcTbca, fid) etnfreffen, hinein freffen. Brud tak się wjada w skórę rzemieślniczą, że się wymyć nie da. Śleszk.

Ped. 52. Dałeś nogi moje w okowy, które się wjadły w kostki nóg moich. Radź. Job. 15, 27. Od trądu speł-znienie wjadło się w sukno. Radź. Levit. 15, 55.

WJEZDNY, a, e, od wjazdu, do wjeżdżania, mający bramę do wjazdu ; (Einfartyä «, mit einer (Einfarty, mit einem ^^Oteruege. Kamienica wjezdna. Gaz. Nar. 2,6 b. Ustąpiłem domu wjezdnego przybywającym , a starałem się umieścić w chłopka domie. Xiądz. 51. dom, zajezdny dom, karczma, oberża, ein (Einfe^r^aitö,

2Birty3l)auÖ. Wjezdna karczma. Teat. 10, 95. Karczmy po gościńcach wjezdne i pokątne po wsiach. Vol. Leg. 5, 145.

— Allegor. A któż mych grzechów liczby może być wia-domem ? Owo prawiem był różnych grzechów wjezdnym domem! Kulig. Her. 15. WJEŻDŻAĆ, ob. Wjechać.

WJEZNY, ob. Wjezdny.

WJEZYĆ cz. niedok., n. p. Dzik, postrzegłszy jej, ostre wjeży ości. Tward. Pasq. 84, ob. Wzjeiyć, jeżyste szczeciny podnosić, bie ©tadjeln emporftmuben.

HTH , BK;ieHB3TH BtueÜKa.

e — o adv., wklęsłe eon- « Rog. Bud. 26.

Wklęśmać .contin., wklę-wsadzam miedzy dwa drewna, lub między

Wjezdny

W K.

WKAPAĆ nijak, niedok, Wkapnąć, ‘Wkanjedntl., Wkapy-wać czejtl. ; kropiąc wpadać, eintropfen, eintröpfeln, (fineitt träufeln; Sorab. 1. kapam nutz; Vind. vkupluvati, sakaplu-vati, sakapati, (vkaplati * wpoić) ; Croat, ukaplyujem ; Fed. BKanaio ; Ross. BKanuBaTb , BKanaTb, (BKanuBaibca wkraść się). WTkanąć. Włud. Cn. Th. 1269, ob. Wkropić.

WKABBOWAĆ cz. dok., karbując wcisnąć, werznąć, ein* ferben. W bukowe albo w drzewo jaworowe kochane imię nożem wkarbowała. P. Kchan. Jer. 170. Płocha tkacza z wkarbowanerni zębami, Zebr. Ow. 128; insecli dentes.

WK1DAĆ cz. dok. ; Ross. BKHHyTb, BKHAUBan», ob. Wmio-tać, wrzucić.

WKIEROWAĆ cz. dok., kierując wprowadzić, fjinein Jenfen; Croat, upuchńjem, uputilszem , ob. *Put.

WKŁADAĆ, ob. Włożyć. WKŁADACZ, a , m., włożyciel, który wkłada, ber (Einleger. — Aliter. Jakowi my rąk wkładacze, takowi i ci, którzy rąk wkładanie od nas przyjmują. Smotr. Lam. 26. święcący kapłanów kładzie-niem rąk, £önbeanfleger.

wewnątrz czego przykleić ; Eccl. BKae-einfleben, einleimen. Wklejenie, Ross.

WKLĘSNĄĆ, WKLĘKNĄĆ nijak jedntl. , Wklęsać się, Wklękać się znimk., we śrzodku dołkowacieć, in ter SDîitte eine £itylung bcfomtnen, fittyl einfallen, nad) innen einfinfen; Ross. BBHCttyTb, BBHCaTb. Już władać mieczami trudno , w ciżbie tłumią sie ściskający sami, Zbrojne się nawet piersi w tej ciżbie w klękają. Bardz. Luk. 71. Wklęsły, 'wklekły, Boh. splesklÿ ; Ross. BBHCübiH. Narzędzia do podnoszenia wklęsłej czaszki. Czerw. 17. Nos wklęsły, jak u kota. Teat. 56. c, 8. Człek nosa wklęsłego, simius. Chmiel. 1, 183, (ob. Wklęsnono-zdrzy). Koń wklęsłego grzbietu; Ross. cfeAMCTblH, (ob. Siodłaty). Ziemia jest ‘wkląsłą pod biegunami. Stas. Buff.

8. Mieszkania wilgotne w ziemię wklęsłe. X>adz. 108. (wpadłe, zapadłe, wlazło) Wklęsłe zwierciadło. Os. Fiz. 490. ein futylfptegel. Kąt *w klękły, regrediens, którego wierzchołek w figurę wchodzi. Jak. Mat. 1, 53. Jak. Art. 2, 42. Kątami wklęsłemi są te, których wierzchołki wewnątrz figury padają. Łejk. 35. Szruba wklęsła, gdzie gwinty wewnątrz są. Buy. Dos. 2, 588, (oppos. wypukła). Wklęśnienie ust, oris cavea. Perz. Cyr. 172, bie SOłUttb* Ijttyle. WKLĘSŁO, adv., n. p. Wklęsło czynię, krzywię na dół, we śrzodku, simo. Cn. Th. 1269. WKLĘSŁOŚĆ, WKLĘKŁOŚĆ, śoi, z., dułkowatojć śrzodkowa wewnątrz czego; Boh. rokle, concavilas, bie (Eoncaöität, (Eingefallen* tyeit. Powierzchnia ciała nawet najgładszego , jest zawsze najeżoną wie'ka liczbą wypukłości czyli chropowaeizny , i podławiona wielu w klekłościami, które nazywają dziurkami Jak. Mat. 4, 559. Wklesłos'ć nosa, simitas nasi. Cn. Th ■1269. WKLĘSŁO WYPUKŁY, a n. p. Ozdoby słupów, wypukłe conuexa , cava, wklęsłowypukłe concavoconvexa.

Hub. Wst 242, Sahst. Wklęsłowypukłość, concavocon-vexitas. WKLĘSNIĆ nied k śnam co ,

drzewo rozszczepione. Wlod. Cn. Tli. 1269. in eine ©palie einflemmen. — 7r. Słodki śnie pokwapże się, wklęśnij oczy ludzi , Których przemoc cierpienia swym łoskotem budzi. Zab. 16, 572. zasklep' ich oczy ** W K LĘSN ON OZ D R Z Y, a, e, nosa wklęsłego, mit eingebegener 9?afe. Wklęsno-nozdrze kozy. Narg. Wirg 525 ; sitniae capeline. WKLE-SZCZYĆ cz. niedok., Wkleszczać c.onlin , niby kleszczami ująć szpony, niby kleszcze zapuścić, tyinein flammem. Orzeł porwawszy niesie smoka, wkleszczywszy pazury. A. Kchan. 529. Gdy mierzionego smoka orzeł zoczy, Siodła go, i by gębą nie kręcił nieczystą, W szyję wkleszcza pazury sponiste łuszczystą, figtt. Zebr. Ów.

101. Chodk. Kost. 11. (zatapia).

WKOŁATAĆ cz. dok., kołataniem wbić, einflopfeit; Ross. WKRĘCIĆ cz. dok., Wkręcać niedok., kręcąc wsadzić, ein*

fctyrauOeit, einbretyen; Vend. ufukati, noterfukati ; Croat. uszukâvam; Both, usukati, osukati ; Boss. BCjqmb , Bcy-nnBan>, BBeprfeTb , BBepHyTb , BBepiUBaTb , (’wwiercieć). Wkręcić sie zaimk., ftcR einbre^en pr. et. fig. Tylko nie tak gwałtownie bo mu się w tę perukę wkręcę. Teat. 50, 24. (palce moje w nie wsadzę). Wkręcić sie gdzie lub dokąd, wsrzubować się, wkradać się; fid) tyinein li* [ten, bittern fctyntinbeltt, burd) 3)retyeret)en einfdjletctyett ; Ross. npoja3HTb, (cf. przeleźć). Szatan do raju sie wkręcił. Przyb. Milt. 119. Wkręcił się do mnie, pod imieniem sługi. Teat. 7, 115. Młodzik jakiś pod czas twej nieby-tności wkręcił się do twojej Anusi. Teal. 27, 95.

wtrącić, «fatOMhn; Vind. noterkopati ; Croat, ukâpam WK|UŚĆ wkra,|} f. wkra.lnie cz.jedntl., Wkradać #«*4., Yukśpam; Hung, bekapalom ; Led. BKonbiBato, (winnych    '    J    ’

dyalektach to słowo prynoypaloie znaczy: pochować umarłego, n. p. : Rag. vkopatti , pokopatti, zakopatti, zaklopilti ù grob; Bush, ukopali, pokopati, zakopati, stayit ù zemglju ; Slav, vkopati). Lis wkopany Próżno od najmężniejszych chartów oszczckany. Tward. Wl 179,

(cf nory lisie). On który się juz głęboko wkopał w twoje góry 1 ciebie samej ledwie nie obłupił z skóry. Biel.

S. Al. B i ij b. Gospodarz zasadził winnicę, i wkopał w niej prasę. 1 Leop. Math. 21 , 55. (założył, zasadził).

Wkopanie czego w ziemię. Cn. Th. 1269.

WKORŹENIĆ cz. dok., Wkcrzeniać niedok., w korzeń zapuszczać, einnutrjelu lajfett; Boh wkoreniti, wkorerijm;

Vind. ukoreniti , vkorenit, notersakoreniti ; Ross. BKope-HiiTb, OKopemrib; (Ccci. upnBhopeHHfo adradico), pr. et fig. Nie ukorzenić słów kazania bożego w sercu. Lach. liaz. 1, 555: lub ukorzeniwszy je, potym dla różnych pokus tłumią \v sobie, ib., (ob. brać w serce, w rozum). WKORŹENIĆ się. zaimk., Wkurzenie się zapuścić, korzenie swoje rozpostrzeć, pr. et Ir, fig , umacniać się, ugruntować, fid) ettmwrjvln ; (Croat, ukoreim-jemsze; Rag. ukorjênitise, vkorjênitise, uxiltise). Nie wszystko, co wszczepiłeś, przyjmie a wkorzeni się. 1 Leop 4 Ezdr. 8, 41. On już barzo się był wkorzenił, swój stan upewnił. Eraz. Jez. N 4 b. Turcy im dalej, tym sie więcej w Węgierską koronę wkorzeriili.

Biel. Kr. 500 Wkorzeniony, Slav, vkorenit; Ross. 6xa-rOKopeHHbiH, etnoeiDitrjelt. Widziałem głupiego, a mocno ukorzenionego, a w netem przeklinał ‘ochedożności jego.

1 Leop. Job. 5, 3. WKORZENI ACZ, WKORZENIC1EL a, m., ber Stmttttrjefer ; Croat, ukorenitel.

WKOWAĆ , ob. Wkuć. WKÓWKA , i, z., vaginae in fi mum Cn. Th. 1269,

BKOJMTHTb , BKOJia»lHBaTb.

⁴'*WK0Ł0C1ECZNY , a t> e, n. p. Wkołocieczna wilgotność, cireumfluus humor. Zebr. Oio. 2. krążący, kołujący ; (ter* lliltfließenb, Îretjenb. “WKOŁOKRĘTŃY, a, e, n. p. żeglujący na morzu obawia się wkołokrętnych wirów. Źorn. Post. 115. kręcących okręty w koło i zatapiających, in Die iRnnbe bretyenb, nurbelnb. WKO-ŁOWROT, u, m., obieg w koło, ber Slretëumlauf. Dwudziesta czwarta część wko-łowrotu ziemi, jest godzina. Zebr. Zw. 13. WKOŁO-WROTNY, a, e — ie , adv., obieżny , krążący; freifenb, 5£retÖ * ; n. p. Wkołowrotny bieg nieba. Źebr. Zw. 165.

WKOPAĆ, cz. dok., Wkopywać czcili., zapuścić, włożyć,

kradziomo wsunąć, wpuścić, wsadzić, wkręcić, wsrzu-bować; einftetylen , 6 ft er r. einfd)it)är3ert, towary zakazane lub przemycone, (ob. Przekradać). Wkradziony towar ; Ross. BB03iibin , (ob. Wwieźć). — g. Wkradać się recipr. ; Boh. wkrasti se, wkradali se ; Slov. wkrâdém se ; Ross. BKpacTbca, Bi<pa4HBaTbCH ; fifty einfctyletctyett pr. et. fig. Wkradam się do miasta. Cn. Th. 1270. (przekradać się). Wkradać się do familii, abo w familią, ib. (wszrubować się). Wkradanie się w co chytre , n p. zdradliwe i nieważne dostanie urzędu ; obrep-lio ad magistratom. Cn. Th. 1270, (cf. wtręt, intruz, właz). Wkradam się w' kogo, translatum quia proprium non est in usu hoc sensu, sed pro eo zakradam się. Cn. Th. 1270. Insinuo, 'wsobiam, włudzam, wdzieram, przy-lizuię, wkradam się w kogo. Macz., ob. Własjć sie, fifty bet) einem etnfctyietrtyeit, etnfctymetcMn. Euzebiusz do Konstantyna przez siostrę jego wkradając sie, włożył na Atanazyusza potwarz. S/f. O z. 200. Wkradł się Absalon w łaskę ludu hraelskiego. Budri. 2 Sam. 15, 6. Brał towarzystwo z nimi , i do Opata w przyjaźń sie w kra-dał Sk. IJz 1091. Umiem ja wkraść się w przyjaźń, i sekret wyłudzić. Hor. Sut. 126. Zwolna będziesz się wkradał do staruszka w łaski. Hor. Sat. 126. Zawisza

n. p Wkradać

i mocno

skó * ka na pochwach.

mutnmentum.

Włod., Ross HBKoitciDHHKii, bctś lOrtkub ant $egen , ant — *g. Na sądzie (ostatecznym) pija nicy będzie ta wymówka: Odpuść panie, bom ci ja jest Sieradzka wkówka. Kehow. Cr. 150. czy nie kufa, kufka ?

WKRACZAĆ, oh. Wkroczyć.

WKRADAĆ, ob. Wkraść. WKRADCA. y, m. , wkradający się gdzie , ber jtety rot) etnfftetylt. Bndlk. Wkradca towarów przemyconych: Ófterr. ber einfdwfirjer.

WKRAJAĆ, WKRAWAĆ, ob. Wkruić. WKRAP1AĆ, ob. Wkropić.

wkradłszy się w kredyt u Elżbiety, kanclerzem został. Nar Hst. 7 , 183. Jednym Narcys pojrzeniem do serca sie wkradał, Jako chciał tak młodzieńcy i pannami władał. Zimor. Siei. 204. Niech się umizga do panny Karoliny, może przy rnojćj pomocy wkradnie się w serduszko jej Teat 22. b, 26.

WKROCZYĆ cz. dok , Wkraczać niedok.\ Roli. .vykrâèeti , wkroćiti ; krocząc wnijść, eiitfctyreiten, tyineinfttyreiteii, eintyev f(breiten pr. et fig. tr. Zona nie powinna wkroczyć w dyskurs, któryby wydał kłótnie małżeństwa. Zab. 16, 287. wdawać się, zapuszczać się, fid) einlaffeit. Nie zda mi sie, abym miar głębiej w to wkraczać. Corn. Dw. 412. Wszystkiego doświadczać pierwej, niźli w bitwę wkroczyć. Jait Buk. J. Łatwo się zapomina błędów dzieci, kiedy w powinność swoje wkraczają. Teat. 7 , 84, (cf. wrócić się do powinności). Miałby się ku panu wrócić, i zląkłszy się złości swoich, w cnotliwe strzemię wkroczyć. Sekl. 124. wrócić się do drogi cnoty.

WKROIĆ cz. dok., Wkrajać niedok., Wkrawać contin,,

Sitnu ni k Lindego wyd. 2 Tom VI.

44

346

WKROPIĆ - WLAĆ.

WŁĄCZYĆ - WŁADAĆ.

wrzynać, krając wcinać, etnfdjtteibett ; Ross. BitpOHTb, duszne). Wszyscy uczeni ludzie wychwalają sztukę, Przez

którą Ezop wlewał słuchaczom naukę. Jak. Raj. ded. (wpa-kropiąc wypuścić; jał). Zły owoc znak złego drzewa, Złość się matki w córkę wlewa. Zabi Zot. sz. 59. (przelewa się, przechodzi na nią, gel)t auf fie über).— Tr. fig. Wlewać co na kogo, przelewać, spuszczać, przepuszczać, zdawać na niego; auf einen übergeben lajfen, tym überlaffen. Izaak chciał błogosławieństwo boskie, które miał od ojca, na syna swego wlać. Sk. Żytu. 243 b. Jako mię posłał ociec , i jakowa Jest mi moc według człowieczeństwa dana , Tak tez posyłam ja was, i takowa Władza ode mnie na was będzie wlana. Odym. Św. 2 N ». Wlewam na kogo prawo abo dług s spuszczam komu dług swój. Cn. Th. 1272. Jest to na woli ’"xiçdza wielkiego litewskiego, wlać na Polskę prawa wszystkie swoje dziedziczne, któ— - re jako pan własny i dziedziczny na Litwie ma. Orzech. Qu. 115. — §. Wleje się tu tyle albo więcej; hoc vas capere potest tantum vel plus liquoris. Oli. Th. 1272. mieści się w nim , bierze w się tyle a tyle , fiter geflt fo Did btnettt. — Fig. tr. Nie zawsze człowiek, co się w kogo wlewa, zgadnie. Pot. Tocz. 113. (co się w kim świeci, co przerhaga). Znam ja ciebie dobrze, wiem co się w cię' wlewa. Opal. Sat. 73. Nie można z ubioru sądzić, co się w człowieka wlewa. Gorn. Dz. 115, (cf. wiicy w baraniej skórze, cf. broda jak u proroka, a hajduckie sumienie).

BKpUIlBSTb.

WKROPIĆ cz. dok., Wkrapiać niedok.

Vind. noterkropiti, eintröpfeln, (cf. ‘wkanąć). — Fig. tr.

Potym się z gęstwy głos żałosny ruszył, I zmieszanego coś z 'strachu i z żałości Wkropił mu w serce. P Kchan.

Jer. 341. Rogowie nieśmiertelni wkropili duszę do ciał ludzkich. Budn. Cyc. 38.

WKRUSZYĆ cz. dok., Wkruszać niedok., krusząc wpuścić, wdrobić, ctilbrocfeltt. Chleb wkruszony w mięsny rosół żyznym jest posiłkiem. Mon. 70, 58 WKRZEW1Ć cz. dok , Wkrzewiać niedok., krzewiąc wko-rzenić , einninr₉dn. Długim wiekiem wkrzewiony na Kau-kazkiej górze dąb się wal i. Ustrz. Troi. 58.

WKRZYW1Ć cz. dokt, wewnątrz zakrzywić, etllfrûmineit, fltnein Frümmen ; Vind. vkririti, noterskriviti.

WKUĆ, /. wkuje cz. dok , Wkować niedok , kując wbić, etttfdjmtcbctt ; Garn. uklęnem; Ross BKOBaTb , BKOBbiBaTb.

WKUPIĆ cz. dok., za kupnem przyłączyć, einfaufen ; Vind. vkupiti, noterkupiti. Wkupić się , za kupnem wnijść w jakie towarzystwo, ftcb einfaufen ; Boh. wkaupiti se ; Ross.

BKynHTbCfl , BKynaTbca. —- Transi. Chcą wiedzieć, jaką ceną w złości się wkupili Bardz. Luk. 127. zaco się do • spólnictwa zbrodni przedni i ? WKUPNO, a, n. , wkupienie się, ba§ (Einfaufen, to za co się w kupiono » WKU-PNE, ego, n., cf. wstępne, ber (Einfattf, baê (Etnfattf* gelb; Boh. wkup; Vind noterkuplenje ; Ross. Bitymi. WŁĄCZYC, cz. dok., Włączać niedok., przyłączeniem wcie-WKUPNOŚĆ, ści, i , wkupowanie się, ba3 (Einfaufen,    lié,    innig nerbitiben, eimierletbcn. Wszystkich jeńców włą-

tnenn man fid) mo einfauft. Za wkupnością wejść do    dzie-    czył    do swych szyków. Chrośc. Fars. 137. Tyś nas włą-

dzictw-a. hasz. Cyc. 161. za wkupnem. WKUPNY,    a, e,    czył    w święty kościol. Hanc. Gd. 241. Kęda dobra na-

który się wkupił, wkupiony, eingefauft; gdzie się    wku-    uka    jest i prawdziwa wiara, tam nie mogą być wino-

pują, eittfäufüd), n.    p. Wkupne urzęuy.    wani ci którzy ją przyjmują; już takowi nie są odszcze-

WKVVAS1Ć cz. dok., włożyć    dla kwaszenia,    einfottem    ; Vind.    pjeńcami, ale włączonymi i nawróconymi do prawdy.

vkifeliti.    Zorn. Post. 3, 767.

WKWATEROWAĆ cz. dok., na kwaterę włożyć, winie- WŁADAĆ cz niedok., Władnąć jedntl., (cf. władować, ob. ścić, einCjltartiren;    Vind.    vkvalirati, sakvatirati    ,    noter-    Włodowaćj; Roh. wliklnauti, wldsti (ob. Właściwy,

vkvatirati.    własny), wladariti, (cf. włodarzyć); Garn, lâdam , vä-

W L. W Ł.

BBTb . Bja4biuecTB0BaTb BjacTByio , BjacTe4bCTByio , Bia-CTHieabCTByio, uapcîBOBaTb ; Eccl. obmjvith ; Eith. wal-dyti ; Finn. wallitsema ; Svec. valda ; Isidor, ualden ; Ötifryd. uualtan; Germ, malten, nermalten, (cf. ©emalt, cf. gwałt, cf. letten); władać czym, ruszyć i użyć podług upodobania; nad) 53elteben bemegen, regieren, bram d)en. Tak chorobami był połomany, że ani ręką, ani nogami władać nie mógł. Steb. 2, 348. Człowiek odjętą mając władzę w ręku, nie włada mocą i siłą swoją. Pam. Warsz. 3, 315. Lip. O małoin przeszłej zimy nie zkościał , i rękoma od mrozu zmartw-iałemi już władnąć nie mogłem. Mon. 68, 291. Słoń swoją trąbą tak włada, jak człowiek swą ręką lepiej nie może. Haur. Sk. 322. (nią tak macha). Utrzymać łez nie może, ściskał tylko Mentora, bo usty nie władał. Jabł Tel. 153. (nie był panem mowy, nie mógł mówić). — Similiter; Zbierał ludzi

dam, oblastujem, (obladati vincere) ; Vind. ladati, ladu-vati, gospoduvati, kraluvati, oblastuvati ; Croat, ladati, ladam ; Dal. vladam; Rosn. vladati; Rag. vlädati, vla-WLAĆ cz. dok., wieje f.. Wlewać niedok., lejąc wpuścić, dóti ; Ross. B.ia^Tb , B-ia^io, Bja4aro , B/ia^TejbCTBO-cingtcßen ; Boh. wljti, wlil, wilgi, wlewati; Slov. wljwati,

Vind. vlili, notervliti, noternaliti, notervlijati ; Rag. v’.itti, vlîvati , vljevati, vlijvam; Bosn. uiitti, ulivati ; Ross.

BJHTb, BJHBaTb. Kazawszy sobie podać jakieś straszne kieliszysko, wlewa do niego całą butelkę. Mon. 68 , 84.

Wlanie, ob. Wlew, wlewek. — Transi. Znać po nim było, że już nad miarę wlał był więcej w głowę. Wad.

Dan. 113. że przeładował pijąc, że miał w głowie. —

Fig. Dusza człowiekowi jest dana z stolicy niebieskiej, a jest wlana w ciało jogo prawie z reki boga ojca niebieskiego. Rej. Post. T t 5, Eccl. BJiiaib 4yuiy, B4yuie-airno, Graec. èp.xpv%óoo animare, befreien. Posiada rozum wlany i nabyty. Zab. 7, 31. Nar. (przyrodzony) Hoże zastępów! wiej i utrzymuj ducha jedności w narodzie.

Gaz. Nar. 2, 263. (zdarz nam j. Po chrzcie wlaną na duszę łaskę bożą przyjął. Sk. Dz. 123. (błogosławieństwo

W Ł A D A C Z.

WŁADARKA- WŁADNY.

347

n.,

młodych, którzy mogli iść na wojnę, i wladnąć włócznią i tarczą. 1 Leop. Parał. 25 , 5. robić włócznią i użyć tarczy, (SpieR unb <©d)tlb führen, regieren, brauchen. Burza tak wielka była , iż żeglarze zwyczajnym sposobem okrętami rządzić i władać nie mogli. Warg. Cez. 99. sterować, kierować; leiten, regieren, fteitern, lenîen, führen. — Transi, varie: Władać sobą, ruszać się, mieć wolny ruch, ftd) betnegett. Trzeba się kochać, wszystko ci gada, Co tylko żyje, co sobą włada. Karp. 4, 9. Władać sobą, władać swą wolą, panować nad sobą, posiadać się; $err über fiel) fcprt, über fid? fret) Çerrfd)cn, fid) befierrfdjen.

, Dał bóg człowiekowi duszę nieśmiertelną, rozumną, sobą władnącą, wolną sobie. Sic. Żyw. 135 b. Tak stworzył duchy, żeby wolnie władiy. Przyb. Milt. 76. Nie chciałbym berła , bym swą nie miał władać wolą. Min. liyt. 4, 34. (bym nie był panem mojej woli). Dobrze urzędem i mocą swą władnie, który ją zachować i bronić jej umie. Sk. Dz. 605. dobrze jej używa, dobrze piastuje urząd , er öeruuiltet feilt stmt gut. Piątym pułkiem władał sam Henryk Brodaty, a tam stanął główny mąż jego ludzi. Krom. 245. dowodził nim, er führte ba$ Regiment an, commanbirte e$. Władnąć ludem, krajem, królestwem < panować, rządzić, cf. królować; 4;errfcf;cn , regieren, betyenieben. Władną ludy królowie, co się bać ich trzeba , Samymiż królmi władnie Jowisz rządca nieba. Zab. li, 413. Ona jak co dobrego królestwy władała. Wad. Dan. 165. Ja swoją przekładam Małą wyspę Itaki, którą i dziadów władam. Jnbł Tel. 74. (której panem jestem). Rzymianie wszystkiem władną. Cn. Th. 667. Wszystkiern władnie sam; in unins potcstale et modéra-tione vertunlur omnia. Cn. Th. 12~0. Sejanus przez czas niejaki wszystkiem władał u Tyberyusza. Pilch. Sen. lisi. 422. Patrzaj jako nikczemna dziewka rozkazuje a włada wielkim królem. Iłej Posl. H h h 6. (przewodzi nad nim , powoduje nim , robi z nim co chce). Nie mów, że los wszystkiem władnie, Ty sam szczęścia nie chcesz. Karp. 7, 10. — Absolute: Władam, panuję, rządzę, rozkazuję. Cn. Th. 667. Brat na brata powstaje, sąsiad na sąsiada, Płazem idą bezprawia, bo rząd słabo włada. Zab. 15, 299. Swietorz.— Władanie, panowanie, władza; bie fRcgterung, "baê Regieren, £>errfcben, btc ^errfcbaft ; Bosn. vlsdanje, vladarstvo ; Vind. laduvanje , kraluvanje, gospoduvanje ; Boss. BiacTBomiHie , (Bitnie dziedzina, dystrykt) , uapcTBOBame. Boże władania wielkiego. (Hoch. W. 49. Bogowie , w których ręku dni moich władanie , Rozum mi odjąć mogą , ale nie kochanie. Szym. S. W.

67.    ( państwo nad moim życiem, los życia mego ).

"WŁADACZ, a , m.. "WŁADARZ, a, m., (cf. włodarz), WŁADCA, "WŁADZO A, "WŁAJCA (Czach. Tr. a 4), y, m., WŁADNIK, a, m , co czym włada, mający wła-^ dzę nad czym, władający, rządzący, rządca: (ber Sßalter), Sîegterer, §errfd)cr; Carn. uladiza, tulastnik liber boro, obladavz victor), krayluvavz ; Vind. ladavez , laduvauz , yfndizhar, regiravez, kraluvauz , gospoduvauz, oblastnik , oblastuvauz; Croat, ladavècz , oblasztnik , (ladauz * zwycięzca, ulasztelin « szlachecki); Dal. vladavacz ; Bosn. ▼lâdalaç, vladavac, naredbednik , (vlasteli « panowie) ; Bag.

vîâdalaz , obladalaz ; Slav, vladalac, vlastelin , (cf. właściciel); Hoss. B,iacTiiTe,ib, Baa dean irb , B.ia4liTe.ib, o6aa-4aTeab, Bjia^ieuL, (2) dziedzic dóbr.), o6.iacTeHaya.ib-HHKt, oó,iacTHHKT>, noBeaHTeab. Eol, władacz wiatrów. Otw. Ow. 450. Jowiszu, niebios władco nieskończonej mocy.* Dmoch. II. 45. Wnet ich zobaczysz pysznego wła-darza. Przyb. Mili. 583. Przybliżają się w kilku czółnach z poselstwem od władnika kraju Monbańskiego. Przyb. Luz. 30. Daje mu pełną władzę z tytułem cesarza, Z powagą nad innemi kraju władnikami. ib. 212, Faryzeu-szowie sa władniey zakonu i obrządków jego. Biał. Post.

103. WŁADARKA, WŁADZICIELKA , WŁADCZYNI, i, z., władająca, władzę nad czym mająca; (btc "SBaltertnn), bie A)errf4>erinn, 3îegterertmt ; Vind. ladaviza, kraluvauka; Bosn. vladaliça; Hag. vlâdaliza , obladâliza ; Hoss. B.ia.A'fe-rejibHHna, o6ja4areabnnna, Bwfe.ibMHita, (2) dziedziczka dóbr), noBeaiiTeabHHita ; Eccl. Haa,yiJYii!|!s. Bogini wła-darko jezior. A. Kchan. 542. Fortuno! ludzkiej władarko doli, której ramię dzielne WTażv gwoli koleją ich losy śmiertelne. Hor. 1, 157. Nur. Miłości! nie jesteś już wiecćj możną władarką serc ludzkich. Zab. 4. 88. Piask. Piękna władarko serca mojego. Teat. 11. b , 40, (ob. Pani, Królowa, suwerenka , samodzierżyni, monarchini). Bywaj zdrowa, władzicielko umysłu i serca mojego. [Teat. 1 , 49 ib. 47. c, 120. WŁADNICTWO , a, władanie, panowanie, państwo; bit§ $crrfd)en, bie Âÿcrr* fdjaft ; Croat, oblasztvo ; Hag. vladavstvo; Hob. wladar-stwj, panownjctwj ; Boss. nOBeaiiTeabCTBO. Umysł jego mniemanym świata władnictwem napojony. Nar. Hst. 4, 214. WŁADNICZY, a, e, od władnika czyli władcy, ^mfdier * ; Boss. Baa4biyecKiM, Baa4b]ynbiM, noßeairreab-Hbiîi , (noBejHie.ibCTBOBaTb rozkazać). WŁADNOSĆ, ści, z., mianie władzy, władanie; ,Croat, uladasztvo, brtd fflïaditljaben, btc SKadit, ©cirait. Żadnej władności w rekach swych nie miał. Baz Sk. 253. (żadnej władzy, ruchu , nie władał rękami). Kto w domu przedniejszy jest a nad czeladzią ma władność albo panowanie, tego zowią gospodarzem. Baz. Modrz. 8 (rząd). Miasto to było pod władnością państwa Weneckiego. Baz. Sk. 59. WŁADNY, a, e — adv., WŁASTELSK1, a, ie — o adv., władnący, władzę mający, panujący; Vind. oblastan , oblasten, (i-len , mozhen ; Croat, oblaszten; Hoss. BaaCTHblii, Baa-4’kiejibiibiH, Baa4tabyecKiił, BjacTHTeabCKiił , (cf. właścicielski); Eccl. B,ia4a.IbHbIli, B;ia4HTe;lHblif, B,ia4bIHCCTBIlTe-xewh, BaacT.e.iiiHiibnl, BaacTHTeahiiwil. Parki, życia mojego władne szafarki. Hor. 1, 291. Nur., (cf. samowładny) Przy Szamotulskim nawładniejszy ‘regiment w wojsku od króla podany zostawał; summa in exercitu secundum regem potestas erat. Krom. 619. Pan "włastelsko rozkazuje. Weryf. 67. Weźmie dziecięciu matka troskliwa nóż, aby przez niewładne siły i lata, przy igraszce się nie skaleczyło. Stuad. 1, 14 Kr. (słabe, wątłe). Impos, niewładny: compos, władny. Mac z. Nie narażaj się na rzecz ślizką, sobą niewładną, innemu poddaną, w sobie podłą. Pilch. Sen. list. 4, 111. (która sobą nie władnie, nie samowładna). Powinowactwo żadne, blizkość żadna, W twój uszczypliwej mowie nie jest władna. J. heban.

!...

DYCTWO. a ,

mcc

348

WŁADOBRONNY - WŁADYKA

W Ł A I) Y M 1 R - WŁADZA.

Ps. 73. “WŁADOBRONNY, a, e, władający bronią czyli orężem, itta^fcnfü^renD, tvaffentragenb. Władobronna Palas. Pot. Arg. 98. Mawors władobronny. ib. 301. ‘WŁA-DODAWCA, y, m . może władzodawca, SDładjtgebor, n. p. Primi motores , władodawcy, ( o gwiazdach ). Zebr. Zw. 172. “WŁADOGROMNY, a, e, — ie, adv., gromem t. j. piorunem władający, boiitterfetlfübrcnb , Blt^rcgtcreiib. Władogromny Jowisz piorunami bije. Kulig. Her. 252. “WŁADOGROMY. Pot. Pocz. 7. Jowiszu władogromy, Min Byt. 2, 514. Bóg władogromy. J. Kchan. Dz. 168. WYŁAOOGBOZNY, a, e,— ie adv., mocno groźny, wielce straszliwy, fepr fd)recfenb. Życzę , żeby imię samo królewskie nieprzyjaciołom straszliwe i władogroźne było. Gwagn. 193. ’WŁADOŁÓDCA , y, rn., łódką władający, sternik ; ber SaotMnlirer, ©teuermanit. Przewoźnicy, wła-dołódey. Petr. Pol. 2, 217. “WŁADOTWÓHCA, y, m., wszechmocny stwórca i rządca, ber ©d)3prcr unb Sîegterer. Najwyższy władotwórca. Hipp. 15. — (WŁADOWAG cz. dok., ładując włożyć, ailflabctl; ( Xind. vbafiti, vtovoriti, noternabal’ali). Go największe działa władować na wozy. Jak. Art. 2, 421. Sposób władimania bez wundy armatv ciężkiej na łoże. Jak. Art. 5. 52. (sposób włożenia)". — WŁAUYCKI, a, ie , WŁADYCZY, WŁADY-CZNY, a, e, od władyka lub władyetwa , ('grtedufdj) bt* fdjofltd; ; (Boli. wlâdÿekÿ; Bosn. vlastelski « szlachecki ). Dobra władyckie. Xol. Leg. 5 669. D> bra władycze i cerkiewne, ib. 3, 796. Katedralne władycze cerkwie. Sak. Persp. 12. 'Włodymirz Moriomach zbudował w Smoleńsku cerkiew władyczą ś. 'Bogorodziee. Stryjk. 166. Wróciwszy się hurmom wielkim do dwora władyczego , wszystko splondrowali Birk Gł. Kon. 25. Sprzęty włady-czyne rozszarpali i spiżarnie Birk (ił. Kon. 23 WŁA-» , uiząd władyki, cf. biskupstwo, ba§ (griccpifdje) SiMltunt; < Boh. wladycstwj wlédyestwo; Bag. vlastelstvo , vlasteostvo ; Bosn. vlasteastuo * szlachectwo). Dobrom kościelnym i władyetworn cerkwi Greckiej zwykły się dziać najazdy, zwłaszcza pod czas śmierci władyków'. Vol. Leg. 3, 669r Te przepisy we władyetwach, monasterach, cerkwiach, pilnie zachowywane być mają. \Xeiyf. 57. Metropolicie Kijowskiemu zawsze władyetwo Potockie podlegało. Sowil. 63. Birk. Gł Kon. 22. WŁADYKA, i, rn, władca, lecz szczególniej władający cerkwią, biskup Grecki; ber HöalPr , ^Scrn>nltcr. Regierer, ïtcfonberé auôfdtlüjâitd) Mit ©ricdttfcftcr îüfdun; (Boh. władyka i) szlachcic, 2} rodzony w znakomitszych miastach, rajca; Bosn. vladika , gospoja 1) dom¹ na , liera. 2) v!a-dika,, biskup ghrrięki ; Bag. vladikks mnlrnna, vla-stclm patricius ; Croat, ul ulika , biskup grecki; Boss. BJiaAMKR 1) władca, 2j tytuł arcybiskupi; Eccl. ni\AjVŁixii, HAYAAbNIlKb , KOÎKJh , Î’ IM, ! ! 0,\ Il U I» , apxiepew , B.ia4bIKO.IK)-óetfB, KOTopoH jttoónrb CBoero rocnoAHHa ). Władyka, nazwisko, z Słowiańskiego od władzy biorące etymologią , właściwe biskupom obrządku Greckiego. Kras. Zb. 2, 578 ‘Włodymirz metropolitę w Kijowie, arcybiskupa w Nowogrodzie, a w inszych miastach władyki oil pa-tryarchy Konstantynopolski-go poświęcone, osadził Krom. 57. — Generahus : Władyka i ten, który nie jest epi-

skopem, nazwać się może; bo władyka nic inszego nie znaczy, jako władca albo pan . a tym i świecki być może, (of. xiążę, et. xią«lz) ; bo się tym tytułowali i Serbscy xiążęta, gdy się despotami nazywali, a słowo despota po Polsku znaczy pan , po Słowiańsku władyka. Pim. Kam. 544. $)err. • Błahodarim tia władyko człowikolub-cze,» t. j. dzięki tobie oddajemy władco człowieka miłujący. Pm. Kam 94. (Kosa. BjaAMnecTBOBaTb panowrać, władać, rządzić). 'WŁADYMIR, a, imię męskie, władnąey pokojem. Klecz. Zdań. 49. Włodzimirz, dit (StgemtatliC. WŁADYSŁAW, a, w., ‘WŁODZISŁAW, [J. Kchan. Fr.

55    — 2] imię męskie, niby władaj sławą, albo władzą sławny. Chmiel. 1, 60. Władnąć masz sławą Władysławie. Sk. Kaz. prz. Władysław czyli Włodko xiążę Dobrzyński, a potym Łęczycki. Nar. 5, 23. Władysław Węgierski i Polski król. Baz. Sk. 94. WŁADZA, y, z.; L)oh. włada; Cum. oblast , (oblâda victoria , pooblastimse * opanować); Xind. oblast; Croat, oblazt, oblàszt, ulîSszt ; Dal. vlaszt; Bag. vlàst, oblést, barb, tesljêr; Bonn, oblast, vläst, obar ; Slav, oblast ; Boas. BJiacrb, oóaacTb, BJiaAWtecTBie, B^a-AbmecTBO. BjiaAbiuccTBOBanie, BJiaciejuiHCTBO, oóaaAaTeib-ctbo; Fed. h a y aa o. nauaibCTBO (ob. Naczelnictwo), u/tacTb; — władza, władność, władnienie, moc, siła; Seit)C= gungSfraft, iftegiernngitfraft, SOïadjt, ©entait. Władza, moc władania członkami ciała, ßebntöfraft, 9îegintgëfraft tm 5îôr= per. Władzy w sobie nie czuję , ćmi mi się w oczach. Teat. 21 , 22. (siły mnie odstępują j. Słabość całego ciała taka, iż chory swoją władzą ruszyć się nie może. Krup. 5, 456. (o swojej sile, o swojej mocy). Paraliżem zarażona władzę do członków swych wzięła. Birk. Dom. 161 (odebrała wolne używanie ich). — Władza,

siła ; SDîadjt, ©einalt. Coź jest naszej władzy, aby, sie stać miało, Tak jako sami chcemy? Opal. Sat. 22. — Władze duszy, zdolności, siły, facilitates, ©eclenfrdfte. Rozdział władz dusznych. Peir Et 80. — Median. Różnica między siłą vis, a władzą potentia. Hub. Mech. 66. Rzecz, która siłę swoje wywiera na inne, od mechaników zwana jest władzą, potentia ib. 67. — Polit. Władza, rząd, panowanie; 9{egteritng, Jperrfdmft, ©entait. Chlebem gnuśne pospólstwo panowie trzymają, 0 głodzie przeciw władzy częstokroć wierzgają. Bardz, Buk.

56    Semomisław po zejściu ojcowskim, władzą korony Polskiej przyjmuje Gwagn 28. Duchownej władzy i jurysdykcyi zażywają, nad wszystkimi patryarchami, sądzą ich , karzą , suspendują , wyłączają. Smotr. Ex. 55. Prawo, które marny na inne osoby i ich dzieła, nazywa się władzą. Mon. 75. 257. Władza jest prawem lub wolnością użycia mocy i siły. Pam. Warsz. 3, 315. Lip — Constilut. Trzy władze rząd nasz składają, władza prawodawcza, władza wykonawcza, i władza sądownicza. Gaz Nar. 1, 158 Konst, 3 maja. Me gefe|gebcttbe ©entait, Me tudljtebenbe ©entait, Me rid)terltd;c ©entait. — Personif. Władze krajowe przytomne były tej uroczystości * osoby rządowe , les autorités publiques. — *$. Władze, wyższa klasa aniołów , mocarstwa Eccl. bärcth

Pochodź, bezwładny, bezwładność, właścić, lułaszczyć, właściwość, właściwy, właścizna, właściciel, własność,

WŁAŚCIWY- WŁASNORĘKI. 349

WŁAMAĆ - WŁAŚCIWOŚĆ.

ie , od właściciela ,

ie

ści, z.,

a, e,

własny, przywłaszczyć, właśnik; zwłaszcza; władarz, tuła-dors two, włodarzować, włuduwać, włodarz.

WŁAMAĆ, *WŁ0M1Ć cs. dok., włamuje pr., Włamywać czestl.; (Vind. vlomiti, noterpolamili, noterudariti ; Croat, ula-mlyùjemj; wewnątrz złamać, Jjinetit bredjen, eimudrtś burd)* treten ; najwięcej zaimkowa : włamać się gdzie, za przełamaniem przejść, wnijść ; rno einbredjen, (id) mofiin burd)* arbeiten; Ross B;iOMHTLca, BÆaiibiBaTfcCH Kradzież z włamaniem się; kradzież bez włamania się. A. Zumoj. 179. Włamał się przed wszystkiemi w okopy. Leszcz. Class. 76. (wdarł się). Dziewiątego dnia ‘obegnania włomiono się w miasto. Ruda. Jer. 39, 2. — $. Fuj. tr. Włarno-wać kogo w' co , wcierać go , z trudnością wciągać , wprawiać; einem bic ©djnneriflfeiten ber Hebung überfteben Reifen, einen in etroaâ ©djnnerigem üben. Włamować dziecię w gramatykę, często nauczać i przypominać mu naukę gramatyki, inculcare. Mącz. Numa lud Rzymski w nabożeństwo włomił ; sacrificos docuit ritus. Zebr. Ow. 389. — Recipr. Ustawicznie się w co włamować, a w obyczaj sobie przywodzić. Raz. Modrz 29. Papuga nieprędko się w mówienie włamać mogła. Budn. Apopht. 86. Publicznie dysputuiąc, w prawo się tym lepiej włomił. Papr. Kol. 197. wtarł sie, wprawił sie.

WLANIE, WLANY, ob. Wlać.

WŁAŚCICIEL, a, w., ‘WŁAŚNIK, a, m., posiadający co własnością, do którego co prawem własności należy; ber (Eigentümer, (Eigentunrôbejtfcer ; Boh. wlasténec, wla-stnjk , magetnik (cf. majętność), wlasténec ojczyc , pa-trycyusz, patryota , (cf. naszyniec) ; Cam. lastnik , bash-zhèmk, (vlastnik liber baro) ; Vind. lastnik, lastinjak, fvoinik , (ulastelnik * patrycyusz) ; Croat, bascbenik , ba-gyenik , (vlasztelin > patrycyusz ; Slav, vlastelin, vladalac * panujący) ; Rag. posobnik (cf. posobić) , vlastèlin * patrycyusz ; Bosn. vlasteli, gospoda « panowie; Ross. bm-4i.ieivb , xo3aiiH'b, rocno/UiHT>, (BjacTine^L, BJiacTCAHm wladacz, władca, B.iacT04ep*eu'Ł monarcha, możnorząd-ca; (Eccl. BjiacTeJb , bmjvmk& panujący). Byli oni wła-śnikami tej darowizny. Przyb. Mill. 287. Każdy właśnik statku lub łodzi tym kanałem pławionych, płaci po złot. 8. Vol. Leg. 7, 846. Komisanci odpowiadać z osób i majątków swoich właśnikom rzeczy powinni. A. Znmoj. 8L Szyprowie są w odpowiedzi właśnikom za rzeczy na swój statek przyjęte, ib. — W rodź. ieńsk. WŁAŚCICIELKA , i , bie (Eigentfmmertnn ; ( Boh. wlastenka pa-tryotka). Rzeczy tych nie jesteś właścicielka. Przyb. Milt. 356. WŁAŚCICIELSKI, a ,

(Eigentümer]* ; {Bosn. vlastelski * szlachecki, pański; Croat. ulasztelin » szlachecki ; Eccl. BjacTHTeąLHbiH władny ; Ross. BjacTHTeJbCKift rozkazujący). WŁAŚCIWOŚĆ, ści, z, przymiot lub zbiór przymiotów wyłącznie komu własny, btc (Etgentbmnlid)fcit ; ( Slov. wlastenećnost, wlastenka, wlastnorecno't idyotyzm); Bosn. vlastitost, posobitost, posobnost i Rag vlastitos ; Croat ulasztitoszt ; Ross. cboh-CTBeHHOCTb , cbomctbo ( cf. swojskość, cf. swoje), Büa-CTeiHHCTBO panowanie); Eccl, cbomctbo, coódBeHHOCTb. Każdy jeżyk ma swoje właściwość. Kras. Pod. 1, 48; swmje własności. Ld. Właściwość monarchy jest dobrze

rządzić. Zabi. Roz. 16. (istota). Jaka właściwość, piękność, wyborność w wyrażeniach. Nag. Cyc. pr. 9. (trafność, dosadność, dobor). WŁAŚCIWY, a adv , wyłącznie własny, ganj eiugentumlid), gaitj eigen ; Boh. obzwlâstnj, (zwlâstni, zwlaśt osobliwy cf. zwłaszcza, wlastenskÿ ojczysty; Slov. zwłastny praccipuus); Vind. lasten, lastinosten , vlastit, famofvoin, pofeben, slasti , lastnu; Sorab. 2. hegen, hegent ; Croat, ulàsztit; Rag. vlasctitti , vlasctit, vlastit : Bosn. vlasctiti, posobi-li , vlastito, navlasc ; Ross. coôcTBeHHbiÂ, coócTBenHO , CBOHCTBeHHbiH, CBofiCTBeKiio ( cf. swojski), nacToauUS , HacToame (of. nastać), iBjacTHbifi możny, władny); Eccl. tiCTQCK (cf. istotny), ęaMOCuÓHUH, coOctbchhuh. Wyraz właściwy, jest wyraz wzięły w tym znaczeniu , które miał najpierwsze ; wzięty zaś w innym znaczeniu nazywa się przenośny, czyli pożyczany; i tak wyraz «głowa,» wzięty za część ciała, jest wyraz właściwy, wzięty zaś za rozum , za początek , jest wyraz przenośny. Kpcz. Gr.

3 , p. 5. Znaczenie właściwe nazywa się to, które wyrazowi nadane było; przenośne, które od jednej rzeczy do drugiej było przeniesione, ib. 5, p. 71. ‘WŁAŚC1-ZNA , y, z., co czyją jest własnością , majętnością ; ba3 (Etgeiltjjum, bev ; [Boh. wlast, wlastenstwo ojczyzna); Vind. lastnina , lastitost, lasténstvu , fvoinost ; Rag. bà-sciina, bâsctiniza; Ross. coócTBeHuocTb, (BjacTiiTeabCTBO państwo, panowanie, B.ia4biuecTBie władza, panowanie). Właśeizna majętności, dziedzictwo Włod. Już to rok nieurodzajny, kiedy się chłopu na jego właśoiznie nie urodzi zboże. Haar. Sk. 12. Co się odmienić może, nie mniej za właścizne. Min. Ryt i, 450. Nadzieja wła-śeizną jest człowieka. Mon. 71, 801 Na swój właści-źnie, privatim. Mącz.., {cf. na swoim zagonie, cf. na swoich śmieciach). — Theol. Goliat piekielny od początku świata twojej wlaścizny dziedzinie najgrawał. Bzów. Roi.

56. — (WŁASIć się recipr. dok, własi się, właszę się /., łaszeniem się wkradać do kogo, fid) bei) einem ein* fd)inetd)eln, einfd)leid)eu. Włostowicki wielką sobie dufność . u Jaropełka zbudowawszy, rychło do serdecznej przyjaźni i obcowania własił się; insinuavit se lirom. 156. Toć te jadowite smocze ogony, które własiwszy się w serca ludzkie wyjawiają. 7eof. Zw. E 3. Insinuatio, wła-szenie, przylizowanie się. Macz. Jnsinuare se, własić się. Mącz). —" *WŁAŚNICTWO , a, n., prawo własności, baS (Eigentumsrecht. Bndtk. WŁAŚNIE, oh. Własnv. WŁAŚNIK, ob. Właściciel. "WŁASNO.MIĘTNOŚĆ prywata, w zakonie wada. Cn. Th. 1270. przywłaszczanie sobie państwa do jakiej rzeczy; u zakonników pro-pryetarslwo. Włod Prywata quasi concretum, własnomię-tność instar abstracti. Cn. Th. 1271. ^rhmtefgmtbum ; befonberS unterfagteö, j. 28. unter ben ßlofterbritbern. WŁA-SNOMIĘTNY, a, e, który jakiej rzeczy w szczególności panem chce być , i sobie jako własną przywłaszcza ; u zakonników propryetarz Włod. priötttcigentümltct), eigen* tum$fud)tig. WŁASNORĘKI, a, ie, WŁASNORĘCZNY, ie adv., swoją ręką n. p. pisany, uczyniony, eingeljftnbig ; Vind. f lastno roko, lastrozhen ; Ross. caMO-pynHuii, coócTBeHHopymihiH, CBoepymmii, nopyuHHH.

350 WŁASNO RODNOŚĆ - WŁASNOŚĆ.

WŁASNY.

rna-

rm-

samemu wyrządzona , od siebie samego poniesiona, b«$ an fid) fclbft erfahrene Unrcd)t. Nigdy własna krzywda za mało się nie widzi. Pilch. Sali. 90. Każdy ty 1 ko uważa własne kieski swoje. Bardz. Trag. 253. (swoje prywatną szkodę , oh. Prywata , oh. 'Własnornie-tny) . — g. Własny, co do rodzeństwa, rodzony; eigen, leiblich , t'ont ©eblnte. Gospodarz miał dziewkę, tylko jedno dziecię, Dyabeł się jej zaleca, ociec nic od tego, Ma -tka jej przygłaskuje, podle niego sadza, Jak własnemu synowi na wszystkicm ugadza. Pnpr. hol. A’ 2. Znasz tego opiekuna? Ff. Jak własną matkę! Teat. 20, 22. (jak moje rodzoną matkę). Lwom nawet, ani wilkom nie jest to zwyczajem, Pastwić się nad własną krwią,

Własnoręczny czyli własnej ręki zapis, cyrograf, Boss. nopymiafl 3anncb. *WŁASNORODNOŚC, ści, i., oryginalność, albo rzecz sama z siebie wysnuta, i początek z siebie biorąca. Czart. Myśl. 130. et 153. bte Origina* litÄt, Originaibcit. * WŁASNORODNY, a, e, — ie adv., oryginalny, ortgineß. "WŁASNOŚĆ, ści, i. ; Boh. wla-stnost , wlastenstwj , magetnost , (cf. majętność) ; Sorab.

4. famotnofcż, (cf. samotność); Cam. last, lastina, le-stnina, lestnust, lastinak , lastno ; Yind. lastno, lastina, lastinak, laslnina , lastitost, lastinstvu, fvoinost, lastnust, pofebnost; Sorab. 2. hegenstwo; Bosn. vlasnôst, vlastcti-tost, vlastitost , posobitost, posobnost; Bag. vlastitos , bàsctina, bâsctiniza ; Boss. coócTBGHHOCTb, (B.iacTb władza ) : własność , posiadanie czego należycie jako swoje , i to co się należycie posiada lub szłusznic do kogo należy, b«3 ©igentbum, (ob. Własnictwo, wlaścizna). Prawo, które mamy na rzeczy do nas należące, nazywa się własność albo posesya. Mon. 75, 237. Własność jest prawo do jakiej rzeczy, która będąc własną jednego człowieka , tym samym do drugiego nie należy. Zab. 6, 224. Własność majętności, sposób nabywania abo trzymania majętności przez wlaścizne. Cn. Th. 1271. Wszystko co komu przynależy, wszelki jego majątek , wszelkie jego prawa zowią się własnością. Gal. Cyw. 2, 56. Własnością zowią dobra albo grunt , w lenno nie przyjęty,-ale dziedzicznym spadkiem , bez wszelakiego czynszu , albo obowiązku, na potomki przypadły. Szczerb. Sax. 480. ©runbeigcntlnun, (Erbeigentum, (Erbgut, 5IUobtal. Własność, grunt wfasny, dom własny, majętność, n. p. Każdego mieszkańca własność otoczona jest rowem , drzewami wysadzonym. N. Pam. 17, 169. Kto własność swoje ma, temu nie trzeba komorą mieszkać. Ern. 190. (kto ma dom swój). Bez własności; (Eccl. 6e3COÓCTBeH-hmS , kto He HMberB coöinBeimaro óbnifl, gołysz). Własnością co posiadać , lub własnością do kogo należeć « jako własność , jako wlaścizna : «1» ©igentl)ltm , cigentl)üm« lieb. Fortece , z municyą w nich się znajdującą, własnością samemu cesarzowi Tureckiemu należą. A 'fok. Turk.

4. — Tr. fig. jot ose : W koszuli z ognia uciekłszy, cieszy się, że swoje własność, t. j. duszę i ciało wyniósł. Teat 6. b, 27. Kapusta , gęsi, kaczki i kury, to własność żołnierza. Mai. z Pod. B 1. (te bierze jak swoje, za swoje; cf. bierze, gdzie nie położył). — §. Własność , przymiot komu własny czyli właściwy, bte (Eigen* fdjaft, eigentümliche (Eigenfdjöft, (Eigenheit, (Eigcntl)ünilid)lcit;

Boss. CBOHCTBO , eCTGCTBO , ( cf. jestestwo ) ; Eccl. CBOM-CTBO, coócTBeHHOCTT». Cokolw iek w ciałach upatrujemy stałego i jednostajnego, to nazywamy ich własnościami. Bog. Doś. 1 , 22 Bóg jest wieczny, i wieczność jest własność, która doskonale istocie jego należy Kluk. Turk.

155. Zajadłość własnością jest podłych bestyj. Pilch. Sen. łask. 11. Własność każdej rzeczy, siła, moc, vicinum est przymiot. Cn. Th. 1271. Pośrzednika jest własność, obudwu stron uczestnikiem być natury, proprium est. Zygr Gon. 362. Bcstye nie rozumem , ale tylko własnością natury rządzić się zwykły. Falib. H 3. (instyktem). R. 1523 tak była sroga zima w Prusiech, iż i lasy poschły, tak iż za wiele lat do pierwszej ozdoby i własności przyjść nie mogły. Slryjk. 269. WŁASNY, a, e, — i e, et o adv., należący komju prawem właścizny, czyli należytym sposobem, eigen; Boh. wla-stnj, magetnÿ (cf. majętny), zwlóśtnj, osobny , zwlaśfe osobno (oh. Zwłaszcza), wlast ojczyzna); Slov. wlastnf, (2. prawdziwy, wlastnÿ germanus, z gednoho żiwota • Cam. lestn, lestne, lastne ; Vind. lasten, lastnusten, vlastit , pefeben , famofvoin , (ob. sam swój) ; Bosn. vla-sni, vlasctit, posobiti ; Slav, vlastiti ; Bag. vlastit, po-sobni, posobit ; Sorab. 1. famotné, (cf. samotny); Boks. coóCTBeHHbiM, cboä. Czas wymierzony skoro który z domowników moich odsłuży, pewien jest do śmierci własnego kawałka ehleba. Mon. 72, 87. (wysłużonej właścizny). Nie ratować bliźniego jałmużną, toż waży, ja-kobyś jego własne wziął. Żarn. Post. 2, 355. jego jatek, to co jest jego ; fetit (Eignet, fein (Eigentijnm. Co własnego zawsze jest mniej miłe. Teat. 36. c, 89, (cf. cudze lepsze, cf. u sąsiada krowy dojniejsze, zazdrość). Rzecz nie kupiona przez handel , nie zawojowana przez wojnę, nie złapana, lecz własna, pochodząca od ojca. Pociej 456. (dziedziczna, dziedzictwem spadła). — Własna krew', swoja , nie czyja, feilt eignet Slut. Własna krew' nie może się właśnie własną krwią nazywać kogo inszego , tylko tego , z którego właśnię jest wylana. Salin. 2, 369, ( ob. niżej własna krew'). O zacności przodków twych milczę ; mam własne twoje ozdoby , któreini podziwienie wszystkich za sobą pociągniesz. Petr. Ek. ded. (tobie właściwe, osobiste twoje). Własna obrona, bte ©dbftöertfydötpng. O zabójstwie w własnej obronie popełnionym. A. Zumoj. 198. Własnej ręki, n. p. zapis, ob. Własnoręczny,-eigenf)Ćmbig, (ob. Cyrograf, autograf). Własna wola, upodobanie, (Efgentoiße, (cf. *swa wola). Niech się jej wszystko wiedzie według własnej woli. Zab. 14,227. Szost. (pomyślnie, lîûd) SBltnfd)). Własne zdanie , swoje przekonanie, nie potakujące, ©clbftü-berjeugintg. Człowiek mający własne zdanie; (Eccl. ca-MOYMcaBeHHbiii , caMOMjjpbiH verb. caMoyciByio, caMO-My/ipCTByio ; O'raac. aitoyvogm mam własne zdanie , rządzę się rnojem przekonaniem). Miłość własna , łość siebie samego, swojej osoby ; bte (Eigenliebe, ©elbft« liebe. Miłość własna szepce każdemu: «dbaj o dobro swoje«. Aa/p. 7, 40; Yind. lastna lubesen (samolubstwo), famolvoje lublenje , veiern na fe dershanje. — Krzywda własna * sobie

WŁASTELSKO - WŁAZISKO. 351

WŁAŚNIE.

nad własnym rodzajem. Zab. 8, 222. Własny język, swój macierzyński, ojczysty, narodowy język; fcie fjjhittcr« fprad;e, bie Sflnbeêfpracbe. Młodzieniec zapomniawszy własnego języka, Obcym nawet źle mówi.... Nieme. P. P. 18. Własny swój kraj , ojczyzna, rodzina, (oppos. za-granicze) ; SSnierlctnb , ©dmrtêlanb. Po skończonych naukach moich w własnym kraju , wysłał mię ojciec na lat kilka za granicę. Xiądz. 2, (cf. w domu). — Sąd własny, sąd przyzwoity, któremu kto właściwie podległy, /'orum proprium , btc rechte ©eridjtébchôrbc. Akta własne, akta tej ziemi lub tego powiatu, gdzie dobra lezą, o które się czyni. Ostr. Pr. Cyw. 256. — Własny komu, własny krajowi , jedynie przywiązany, nigdzie indziej się nie znajdujący, właściwy, an^fcŁlteplid) eigen. Fenix tylko się rodzi w szczęśliwej Arabii , i tej krainie samej jest własny. Oliv. Ow. 624. — §. Własny, prawny, należyty, za którym prawo; rechtmäßig, reiht, eigentlich. Uczynili królową naszą niewłasną , a nie dobrego łoza królową. Baz. Hst. 228. Amurat był przyzwan na pomoc od jednego niewłasnego cesarza Greckiego Kalaku-zena , przeciw' własnemu dziedzicowi cesarstwa Paleolo-gowi. Stryjk. 421. — *§. Własny, prawdziwy, całą gębą, czysty, istny, doskonały, nie można lepiej, zupełny;

, poflfommen, leibhaftig. Tak go twarzą, wzrostem , lak mową trafiła , Tak go dobrze postawą wszystką wyraziła , Ze z niej był własny Atlant stary. P. Kchan. Orl. 1, 184, (cf. drugi, cf. drugie ja). Mars własny z niego , kiedy zbrojny bije , Kupido kiedy piękną twarz odkryje. P. Kchan. Jer. 18. Nie potrzeba przed tymi kapłanami nosić żadnej świecy, jasnymi są, jako skoro tam usiędą, własne jutrzenki, cień od nich bije na wiele państw. Birk. Kaz. Ob. E 4 b. Tym grzechom kto na karki nastąpi, własny będzie tryumfator u mnie. Birk. Zbar. Bób.

w czer-

zawołany, wezwany, cf. o wilku mowa, a wilk tuż ; ba fütttmt er grabe ; Gall. justement, à propos. — Quo ad qualitatem: Właśnie, właśnie tak» takuteńko, grabe fo, jlt< ftement; (Slov. gust tak; \ind. raunu taku ; Boss. BiacHO cf. kubek w kubek). Tak też jest właśnie ! Teat. 24. c,

105. Jeszcze właśnićj (observ. Comparativ.) stary, jest jak wór boleści. Prot. Kont. B 5. (właściwiej, ścisłej porównawszy ; genauer, accnrater oerglidjen).— §. Saepenumero ironice varie : Właśnie, grabe fo, grabe redjt, grabe alt! ob, n. p. Właśnie też trafiła, jak kulą w płot. Teat. 17, 117, cf. ślicznie, pięknie, ‘czyście. Właśnie też w naszej mocy jest, ludziom dogodzić, ib. 15 c, 4. (jak gdyby to miało być w naszej mocy). Właśnie ja temu winien , że on źle zrobił, ib. 29, 111. A to właśnie pięknie, czy ja miałem być stróżem jej panieństwa, ib. 29, 125. ib. 15. Chcą, żeby się nie gniewać, a one właśnie jak na złość robią. ib. 6. b, 12. Chciałeś tak, chciałeś, właśnie ci tak przystoi, dobrze ci tak. ib. 55. b, 54. (pij piwko, któregoś nawarzył). Właśnie też ona za ciebie pójdzie, piękny mi specyał. ib. 15, 24. Właśnie stwym wieku, przy tak wielkiej sile, Zachciałeś, bv o śmierci myśiił i mogile? Min. Byt 12. 284. ‘WŁASTELSKO, ob. Władnie, wielowładnie. “WŁASZCZYĆ, 'WŁAŚCIĆ, cz. niedok., sobie przywłaszczać, jtd) juetg* rtert ; ( Boh. wlasti władać, odwlastaugi oddać komu, zdać na kogo ; Garn. pooblsstim se opanować; Vind. pooblastitife , vlastiti, fvojiti ; (Ross eaacTByro, B.iacTejb-ctbjuo , B.iacTHTe.TŁCTBjro władam, panuję). Tytuł sobie królewski śmie ten szalbierz właszczyć. Pot. Zac. 123. Szatan sobie zechce bóstwo właścić oczywiście. Przyb. Mili. 80. Hemus i Rodope ludzie przedtym byli, Co bogów przenajświętszych cześć sobie właszczyli; numina sibi qui tribuere. Zebr. Ow. 139. Nie chcę sobie tej pochwały właszczyć. Pot. Wolimy być własnymi katolickimi Rzy- Arg. 525. Zony mężom przybierać, albo żonom męże, miany, niźli jakimiś niedoszłymi unitami. Sak. Persp. C    Ktokolwiek sobie właszczy, u mnie jest tyranem, ib. 443.

2 b. Śmierć własny złodziej, dybie na kształt łotrzyka.    Przez śmiałe okrętów naszych kierowanie Właścimy so-

Brud. Ost. all. właśnie jakby była złodziejką. Bili, bie na odległych morzach panowanie, Przyb. Luz. 15. siekli, mordowali, srodzy katowie, właśni zbojcowie. WŁASZĘ , ob. Własić. WLATAĆ, ob. Wlecieć.

wtręeień , który na jaki urząd wszedł przez gw;ałt, albo sposobem nieprawnym. Wlod., intruz; Boss. caM03Ba-' HejutŁ, caM03BaHHMM. Samosłańce oni, wtręty i włazy, nie wchodzą drzwiami, ale włażą 'inedy do owczarni boskiej. Sk. Kaz. 325. Ci/nowowiernicy dzisiejsi, samosłańce i włazów ie, którzy bez porządnego powołania na urzędy kościelne sami się w-dzierają, W. Post. W. 12. ber ftch felbft aufgebreingt hat, $. S. in ein 2lmt eingebrängt hat. Ten król Polski, któryby nie był od arcybiskupa koronowanym , nie byłby Polskim królem , ale włażą jakim. Orzech. Qu. 160. Szlachcic nowy, właz, który szlachectwo kupił. Cn. Ad. 1141, (ob. Schartabel). Natręt albo wlazło , wszedybył. Fredr. Ad. 66. ein Subritt* glid)cr. WŁAZIĆ, ob. Wleźć. ‘WŁAZISKO, a, n., miejsce którędy się włazi, cf. przełaz; ber ftYiedjminfel, 6d)lupftt>tnfel, m man hinetnfriecht ; Bosn. ulaziscte, kud se ulazi; Rag. ulaziscte.

Pieśń. Kat. 59. Trudno mu dać rady, dyabeł to własny, i WŁATAC cz. dok., łatając wsadzić, einfliefen. w pustkach zwadę znajdzie. Birb. Zbar. D b. Pluton na WŁAZ , a, m., 'WLAZŁO, a, m., WŁAZA.y, m., wtręt, hebanowym siedział tronie straszny, Sam był blady, oczy miał ostre, dyabeł własny. Jabł Tel. 249, ob. Właściwy.

— WŁAŚNIE adv. ; ( Bosn. vlasctito , navlasc » umyślnie, naumyślnie; Croat, navlaztito osobno) ;— właśnie, właściwie, n. p. mówić * właściwym sposobem, właści-wemi słowami, nie figuryeznie ; eigentlich, nicht Perblumt ;

(Vind. slasti, lastnu, popravem, pravednu). Jezus często figurate i niewłaśnie mówił. W. Post. W. pr. Mówię to nie zgoła, non simpliciter, ani właściwie, im-proprie, lecz niejako , quodam modo. Zygr. Gon. 247. —

Właśnie, quo ad tempos^ Vind. raunu, il, (ob. Równo, ob. -lii; Boss. yöonuHBOv w czas. w ten czas, na czas; grabę $u ber 3eit, grabe ba, eben, eben barnatô, eben ba.

Kiedy przyszła wiadomość, że pokój zawarty, Ja właśnie u marszałka grałem w len czas w karty. Nieme. P. P.

7. Idzie właśnie, trzeba tu sztuką zajść na jegomości, bo inaczej nie przyzna się do niczego. Teat. 29, 95. jak

352

W L E C.

WLEC.

Fam. 85, 1 , 215. Włócząc,

, na-

WLEC, wlókł, wlekli, wlecze, wlokę cz. niedok., Włóczyć conlin., 1) ciągnąć po ziemi , fd)leppctt , auf ber fêr» be l)ttt$ie!)cn; Boli. wlécy, wieki, wieku, wlaćeti, smyka-ti, (cf. smyk); Sorob. 2. lóz , laki, lazu, laku, loziscb , (cf. łożyć); Sorab. 1. loczicż, schlepuyu ; Carn. uleizhi, ulâzhern , ulazhiti , ulęzhi, ulęzhern; F ind. vlézhi, vlékèl, vlézhem, vliezhem, vliezh, vleizbi, potegniti, ziasiti, lazbiti, Lzhenje , (ulazhit, valati * walać) ; Croat, vléchi, vléehcm , uléchem, ulechi, ulâchirn, ulachiti; Dal. vu-chem ; Hag. vùchi ; Slav, vuchi ; Hosn. vucchi, smuçati ; Ross. B.ieqb, Bjetty, B.iaqmb, bo.tobhtb , BOJioicy, ra-muTb. Uziajane woły ledwo wlokły zwrócone lemiesze. Zab. 6, 214 (ledwo za sobą ciągnęły). Onych 23 na jednym łańcuchu uwiązanych wleczono, nie wiedziono , bo i chodzić dla ran i zgniłych członków nie mogli. Sk. Zyw. 2, 170 b Gość wdzięczniejszy, co sam z chuci przyjdzie do kogo, niż ów, co go wloką, a on się wydziera, a prawie gwałtem ukazuje-one niecliuć swoje. Hej. Zw. 167. Chrześcian gwałtem do bałwochwalstwa włoczono. Sk. Dz. 86. (napędzano, przymuszano). Włóczą mię po mniejscach ciernistych. Boh.Dyab. 5, 166. Włóczę abo wlokę kogo za nogi, za rękę; koń go włóczy, zwlókł; rapture nliquem curru, bigis. On. Th. 1272. Trzykroć około murów Hektora nędznego Achiles końmi włóczył. A. Kchan.

18. Niech go przywiążą do ogona końskiego, i niech włóczą , póki nie umrze, wlokąc, ciągnąc, po ziemi, Hoss. BOJiouiwa, BOJOKOMTł; Eccl. BjaieHO. Włóczenie , wleczenie kogo n. p. za włosy , za nogi ; Hoss. Taeita, TacnaHie ; Eccl. BÆaqeHie, BJtauóa Włóczę szatę Cn. Th. 1272. zamiatam ziemie, baS ftlctb hinter ftd) fd?lcppeit. Coż to proszę za rozum , Sarmackie matrony, Rogi na głowach stawiać, a włóczyć ogony! Łącz. Zw. 14 Włóczący szatę po ziemi; cui veslis ad imos pedes deßuxit. Cn. 7h. 1272. Włóczy się co po ziemi, n. p. szata; verritur humus veste, ib. Jeden z nich długą szatę nosi, aż się'włóczy, Drugi kuso, że trzeba kryć wstydliwe oczy. Hor. Sat. 14. Polacy rohatyny na prawym boku konia wspierali, jeden koniec dosięgał ziemi, drugi był wsparty na łęku u siodła; od włóczenia po ziemi nazwano tedy rohatyny włóczniami. Czack. Pr. 1, 2I6. — Aliter: Trzeba będzie liultaić i torbę włóczyć bez żadnego zapasu. Teat. 19. c, 67. iść z torbą, żebrać; bctt S3cttelfncf fdtleppett, bett 33cttdfta£> ergreifen. Włóczyć nogi, led\vo iść, noga za nogą, (cf. włogawy); bte teilte fchieppen ; Yind. nogę vlazhiti ; Hoss. ópecTb , Opeeru, 0pe4y. Chorego, który nogi włóczył, tylko się [»o udach ‘starbocząc, uleczył. Sk. Dz. 278. Ledwie mogąc przestąpić, przez progi Pomału chore wlókł za sobą nogi. P. Kchan. Jer. 322. Włóczący nogi (Croat, bruszonóg, zaviâtonog). Marnotrawnego syna ujźrzał idącego, I ledwie z głodu nogi włóczącego. Odym. Św 2, C 2. — Similiter. Nie żyję, ale dni mizerne wlekę. Chrośc. Ow. 396. (ciągnę nudnie, oppos. pędzić życie). Wlecze się co, ciągnie się co długiem pasmem, albo po woli: eS jieljt ftd) ettPaS,    pd)t

ftd) lattcjfam, gcbcbttl, ttt bie Sänge, propr. fig. tr.    Męż

czyznom tym się od brwi do brwi włosy wleką. Syr.

1326. Rzéka w pobliższe morze wlecze się swemi wodami. Ohv. Ow. 587. Płomień się ku górze ciągnie, kiedy do niego dobrych drew przykładają, ale jeśliże mu mokrych przyłożą, tedy się już wlecze po ziemi z dymem pospołu. Hej. Zw. 41 b. Aby się wino nie wlekło. Sleszk i'ed. 377. aby się nicią nie ciągnęło, bamtł ftd) ber SBciit ntd)t tn fôabeit jte^c. Sroga wielkość tego pogaństwa zewsząd tam wlecze się. Siar. Dw. 65. przeciąga, jtcljt fierbet), foutnit gesogen. Jak wiele poniżenia z ubóstwem się wlecze, Jeszczeż rriię i ty biedny za-wstydasz człowiecze? Treb. S. M. 61.)—\ Włóczyć kogo abo co, wlec kogo abo co, trzymać długo, trzymać na rzeczy, odkładać, odwlekać, einen ober eliuûê in bie Sänge Stegen. Wlecze się co, n p.. sprawa , skrzypi sprawa, skrzypiąc idą rzeczy, nieochotnie, nierzesko, leniwo, słabo, ozięble, niesmarownie. On. Th. 1011. bie @ad)e fd)leppt fićh, Steht fid); fi osa. am itch. Gdzie mus popycha, lam się wszystko opieszale wlecze, Pilch. Sen. list. 4,

176. ■— Aliler: Wlecze sie, nie urywa się, bez przerwy; eö geht fort, in einem SfBeg, hiebt nicht ab, reißt nidjt ab, hört nid;t auf. Mało on dba , kiedy mu się strawa wlecze. Falib. F 2. ‘Skępieo acz marnie tu 'używie świata, ‘Wżdy mu się wlecze strawica na lata , Hojny do czasu jako pan używa, A czasem i pod ławą bywa. Hej. Zw. 217. — §. Wlec zkąd dokąd « wywłoczyć, wywlec; beraub« fdjleppen, tuegfdfleppcrt. Niewiasta wlecze wszystko z domu na gorzałkę, jakby do kramnicy. Comp. Med. 396. —• 2) Włóczyć ziemię « bronować, eggen ; Huh. wlaćeti; Surab. 2. loczicż ; Viiid. lazbiti, ulazhit, vajlati, (cf. wołać); Croat, ulaehim, ulachiti; Hoss. ÓopomiTb. Włóczę krywam siemię broną, liro. Mąez. Włóczenie roli ; Yind. lazhenje, ob. Bronowanie, ba$ (Eggen. — 3) Włokiem włóczyć, łowić ryby; mit beru 3u(hlrtni ftfdfen, sichen, ba3 ©arn fchieppen. Którzy jeziora mają w czyjej puszczy, gdy przyjadą w zimie jezior swych włóczyć.... Stal. Lit. 309. bie SaitDfeetl beftfdłen. — 4) Włóczyć, wałęsać się, tułać się; fieb fyentmfd/lcppett, I)enmt$tef)en, ^eriuntreiben; Hob. okol-kugi, cykanowati se, (cf. kołować, cf. cyganić); Carn. topishem sc, shterlinzam , sbterzam; Find vlazhugatife , okuł vlazbitife , potiepatife, fe plataifati, okultepsti se, okulplesli fe, klotiti fe , plafiti, potepati , slerzat ; Croat. klalitisze (cf. kłócić), klatimsze , layharirnszc, potcplyem-sze ; Dul. szkitamsze ; Hag. vûchise, skîtnlise , skeûzatise ; Hoss. BOJoqnTLca, npo6o.i’raTbca, pucnaib, pumy, pu-cnaio , 3apucKaibCH, ryjaTb (cf. Imlać), auiarb, npoan-TaTb, churaTbca, CKHraiocb, 6p04im>, 3Ópo4HTb (cf. brodzić), Bu6po4HTb, BbiôpawHBaïb, 6^y4HTb, ÔJîyjKy, 6^y4-CTeyio (cf. błądzić), racKaibca, iiiaTUTbca, npotuaiaTbca, 3aujaraTbca , caonarbca , ciOHHiocb , ôaïuyuuiiiwaTb. Nie włóczyć się po terminach, jako z wilkiem po kolędzie. Hej. Post Pff 2. Kto się po święcie włóczy, Wiele się rzeczy nauczy. Nar. Dz 3, 203, (<*-f. oppos. domator, piecuch). Dur,tare midierem, włóczyć się z niewiastą, nostri fere eódem sensu dicunt; quod param honesłum est, etiamsi non infames sinł personae. Cn Th. 525.

Pochodź. (Etym. cf. wleźć, włazić), dowlec, nawlec, oblec, obtoczyć, obłóczyny, obłok; Ross. oóojlOHKa, 060-

WLECIEĆ - WLEPIĆ.

W L E Ś Ć - WLEŹĆ.

553

zaraz się wlepia, bom. Sen. 142. (zaraz utkwią). Wlepiały nam się w pamięć słyszane słowa, niżeliśmy je wymawiać umieli. Mon. 68, 523 osiadły w pamięci, fie biteben im ©ebćidjtniffe fleku, Rängen, ftßett. Aby się nam ta święta rada twoja wlepiła w te nieobaczne serca nasze. Hej. Host. U u 4. Łakomi kiedy wlepią się w szkatułę całym sercem, za ni maja swoje zdrowie i życie , nie tylko cudze. Mon.

piają w szkatule). Szalona miłość, w kogo sie wlepi, Albo ochromi, albo oślepi. Teat. 24. h, 45. — \ Wlepić oczy, wzrok, w co, w kogo, feine Singen worauf tyeften. Jam w Ilią oczy wlepiwszy, czekał wyroków szczęścia lub nieszczęścia mojego, Kras Dos. 38. Wszyscy w twarz króla oczy wlepili , czekając z jego ust głowę odkrywszy, drogę pokazywał.' wyroku swojego wesela lub smutku. Staś. Num. 2, 10.

aOHOUKa , oóo^ouKa błona, błonka)-, odwlec, odwłoka, od-włoczny, (et 'łączny): powlec, powłoka, powłoezka, przewlec, przewłoka, przywlec; rozwlec, rozwlekłość, rozwlekły , uwlec, uwłoczyć , uwłaczać; Garn. ulè ze * ulica,

<*( sed cf. ul): wewlec, wywlec, w toć ; włochaciny, wło-chaly, włóczęga, włócznia, włóczka, włok, włoka; wło-gaty , włognwy , włókno, włóknisty:; zawlec, zewlec, zwłoki. — cf. włos etc. ; — §. cf. włość.

WLECIEĆ cz dok., W latać niedok., Wlatywać częstl., latając wnijść, lecąc wpaść; Jtinein fliegen, fliegenb hinein fommen, hinein faßen; Boh wlćteti, wljtati. wletjm, wleićl; Somb. 1. zalètzu nutz, zalétuyu ; Vind noterle-teti, noterlietati, notersliteti ; Bog. vletjetli; Boss. B;ie-T’kTb BJeTUTb. Kanarek ten mi nie raz chyzuehno wlatywał . Gdym mu

'Joł Sont 51. Leniwy chce. aby mu pieczone gołębie    Wlepił oczy w posły , przypatrując się gieslom ich. Dirk.

do gęby wlatały Buk. Podz. 10 Nie wystawiał sobie, że    Clmdk. 10. Oblewa się wstydem, miesza się , iż wszyscy

mu pieczony gołąb sam do gęby wleci, przeto szczerze    przeehodzący nań oczy wlepiają. Zab. 1, 131. Nar. Ry-

gntował się do pracy Ossol. Sir. 5 (bez ‘prace nie będą    cerz ten nie śmiał wejrzeć nań lękliwy, Ale wzrok w

kołcczej. — Big. Widzisz, gadaliśmy z nim teraz o zło-    ziemię wlepił zamyślony. P. /(chan. Jer. 267. (spuścił

d/i ju, i jemu to imię napr/ód do uszu, po tym z uszu    oczy). Wlepione o<zy « ‘wlepłe oczy, n. p. Oczy w

do^łowy, a z głowy do gęby wleciało. Boh Kom 2,    słup na ich okręt długo wlopłe stały. Jabł. Tel. 197.

223. (na język mu przyszło). — Big. tr. Wlecieć , nagle WLE&Ć, ob. Wleźć, wpaść, l)tnctit ftür$e;i. Monstrum przeklęte, żeb\ś wie- WLEWAĆ, oh. Wlać. WLEW, u, m. , WLEWEK, wku, ciała w przepaści piekielne. Teat. 5, 1.56. — §. Wlecieć,    m , wlanie, wlewanie, i to co się wlewa; Vind. noter-

wzlecieć do góry, wzgórę -, autfltegen, in bic §ofje fteh    vlitje, baê (Eingüßen, ber (Einguß. — Transi. Białogród mia-

gen. Tak wleciał wysoko, że okiem próżno go było    sto przy wlewkach ^Niestru rzeki w morze czarne wpa-

dojrzeć. P. Kchan. Orl. 1, 99 Chociaż panna nie ma    dającej zbudowane. Krom. 721. ad ostia, przy uściu,

nic, będzie się wspinała, l żeby co najwyżej na grzęd-    bet)lU 9liiêfïîiffc. Kolejne wylewy i wlewy morza, cursus et

recursus. Ossol Sen. 28. ob. wzbieranie i opadanie, wezbranie i opadnième , (Ebbe.— Fig.tr. Spada przymiot ojczysty przez wlewek na syny, A jeśli nie przez jedne, to przez drugie czyny .Zab. 10,522. Kniaź., (cf. spadek , spuścizna, przejście, Übergang, (Erblaß); Pod jakim ja to wlewkiem urodził się płanety! Zab. 15, 176. Nagi. wpływ, (Einfluß. — §. Wlewek na kogo, wzdanie na kogo, ustąpienie mu, zlewek, transfuzya ; baśS Ubcrlaffett, Ülblaffcn, an jemunben , cesya, bie (Eeffiott. Sumę te jemu, abo ko-muby on jej wlewek uczynił, zapewniamy. Vol. Leg. 5, 757. Aby żaden nie ważył się pretensyj jakich od zagranicznych nabywać, sub nuilitate takowych wlewków nHTb , BÆ'bnjflTt. Wlepić karty brakujące w xiążkę. Li.    lub pretensyj. Vol. Leg. 6 , 488. WLEWKOWY , a

— Transi. Ciału jego zęby wlepiasz, inßgis. Zygr. Gon.    od wlewku, cesyjny, (EejftottS ».

247. wsadzasz, wrzynasz, wciskasz, zapuszczasz, zata- WLEŹĆ, WLESĆ, wlazł, wleźli, f. wlezie, wlezę cz. dok , piasz w ciało jego-.^te 3^nc eittbntcfcn, etnbeißett. Kazał to sto kańczuków wlepić w gąsiorze. Teat. 10. b, 12 przylepić, naliczyć; aufê flcbett, aufjatylen 100 — 'i- Big. Wlepić, wlać, wpoić, wrazić; etngte« ßen, cinflößen, etngvaben, etnbrûcfcn. Prawdziwej nauki opowiadaniem, bodziec znaczny w surnnienia wlepili.

Żarn. Post. 3, 557. Natura sama jakoś nam wlepiła Wrodzona miłość, i tak przysłodziła Te, w których się kto urodził żywioły. Past. Bid. 256. Przyśnił mu się skarb , i tak go sobie wlepił w głowę, że dnie i w nocy ni o czym inszym nie myślił. Kłok. Turk. 245.

( wbił go sobie w głowę, nabił sobie nim głowę ).

Niektóre są rzeczy, których skoro się nauczy człowiek,

kę wleciała Bej. Wiz. 60.

WLEDZ , wległ, f w lęgnie, wlęgę nijak, jednll., Wlegać niedok. ; zupełnie na ozem polegać , gan$ worauf berufen. Do Zygmunta margrabi wiele Polaków się obraziło , że w Domaratę starostę tylko samego był wległ, a o inne wszystkie nie dbał, Biel. 220. WLĘGNAC się zaimk. jedntl. , wlągł się, f. wlęgnie się * wrodzić się w kogo, einem »ort Śeburt ganj iiacijfcfjlad/ten. Matka nań srogo wglądając, w tatuśkaś sie, prawi, wlągł; es similis pa-tri. Zebr. Ow. 156.

WLEJĘ , ob. Wlać.

WLEPIĆ cz. dok:, Wlepiać niedok., wkleić; Boss. BJifc-

mu za

Słownik Lindego wyd. 2. Tom VI.

W i-

193. (kiedy się uta-

Włazić niedok. ; Boh. wleźli, więzi, w leżu; Slav, wlćzt; So-rab. 1 ważu, leżu nutz, zależu nutz ; Vind. noterlesti, no-tervlesti, noterslesti; Croat, uleszti, ulezujem ; Bag. vljèsti, ulaziti, vlaziti, vlazim. vgljesti ; Bosn. ulaziti, ul jest i ; Boss. BaiiBTb, Bat3aTb, BjaaHTb, B.iamy . Bno.i3Tb , Bnqj3HBaTb, Bcno^3Tb. Bcna33WBaTb ; — §. 1 ) łażąc wnijść, weinknąć się; f;erettt frieren, hinein frieeßen. Chuda myszka do skrzyni wazką szparką wlazła. N. Pam. 20, 235. Nie wiedzieć, którą dziurą wleźli, balib. B. Nigdy srogiemi brzucha zmęczony przemory Nie wlazł wilk krwawożerca do rnojćj obory Zab. 1. b, 181. Nar. (nigdy się nie wkradł). W sidła wlazł. Warg. Badz. 556. (wplątał się, umotał.się, wpadł w łapkę). Kto wszędy lata i wszędzie

45

354

WLICZYC - WŁÓCE.

WŁOCH-WŁÓCZĘGA.

włazi, I tam też trafi, gdzie się obrazi. Kniaź. Poez. Saften fórtjuferiugen. Tr. Bndłk., Boh. wlak, smyk, cf. 5, 138. (ob. Właz, włazło). Łacno wleźć, trudno wy-    włoka, włok* pługowe.

leźć. Cn. Ad. 223. (feinem fournit inan leid)t, (ifeer wie (mt*    WŁOCH, a,    m ; Boh. Wlâch,    (2. Wlach, Wlaskÿ kupec »

au$) ? Wlazł złodziej w dom po dachu, aby co ukradł.    korzennik ,    cf. włoszczyzna);    Slov. Wlach; Carn. Lab;

Eraz. Jez. M 6 b. (wkradł się, er fiafel (id) eilt, fc^lic^    (Virid. lob,    kramerjar * korzennik); Croat. Vlah, Latin,

fid) eilt). Gdyśmy w ten kąt wleźli, Dzikiśmy naród wielce Talian ; Hung. Olali, Olasz; Dal. Latinus; Slav. Taliâ-znaleźli. Jałt. Tel. 137. gdyśmy się tam zapędzili, ba nac; Bosn. Latinin, Talianin, Talian, Italian; Boss. Hia-wir bert oorbrcingeit, einbratigeit. Wlazłby i w ogień, żeby jnaHetrE; z Włoskiej ziemi rodowity, ber Staltćuier; Oferb. go nie znano, 1 w ziemię, b go tylko nie widziano. ber 2ildlfd)e. Włosi są grzeczni, roztropni, rozumni, zdolni B. Kchan. Jer. 406. (ukryłby ię i pod ziemię). Gdy o nauk i kunsztów, ale mściwi, zawiśni. Dykc. Geogr. ołów chce się skosztować ze złotem, złoto; ‘Wleźwa

(dual.) w ogień co prędzej, a czyń ze mną o to. Papr. Pochodź. Wiochy, Włoszka, Włoski, włoszczyzna.

Kol Dób. (poddajmyż się próbie ogniowej). — Tr. varie: WŁOCHACINY plur. , WŁ0CHACINK1 zdrbn., Włochaciny , Pieniądze same w garść czasem włażą. Pilch. Sen. list.

2, 241. wciskają się w ręce, prangen ftd) t:t bte £ićinbe.

Siedząc lat kilka w Warszawie, wlazł w długi, aż po szyję. Mon. 68, 76. webrnał w długi, zadłużył się; er fiel tit 6d)ulben, nerfdiulbete ftd). — Ja dziś tańcować nie mogę, ho mi coś w nogę wlazło. Teat. 11 , 53. naruszyło mi coś nogę , c3 ift ttttr waê ttt ben ftiiß gcfaferen. —

Żadnym mi sposobem Alwar do głowy nie chciał wleźć.

Kras. Pod. 2, 143. nie mogłem go objąć, pojąć, spamiętać , eê wellte mir nid)t in ben Śopf hinein. — Alter :

Co ci znowm w głowę wlazło? Teat. 29. c, 17. co ci w głowę wjechało, coć się ubrdało , przywidziało, masz muchy, waê ift bir wieber in ben Stopf gefahren ? Przedtym

był miły i pokorny, a teraz jakieś    państwo wlazło mu    WŁOCHY plur., G. Włoch;    Loc. we Włoszech * kraj Wło-

w głowę. Boh Kom. 4, 516. Coć    się dzieje szalona,    ski ; (Boh. Wlachy ; Cam. Lahovshe ; Croat. Latinszka

inożeć to wleźć w' głowę ? Bardz.    Trag. 252. Jak jćj    zemlya , Talianszka zemlya    ; Hung. Olasz - orszag ; Bag.

io z co w głowę wlezie, to jćj żadnym sposobem wy-    Talianska zemglja ; Bosn.    Latinską zemglja, Talianska

perswadować nie można. Teai. 8. c, 45. Amurat, gdy się    zemglja, Italia; Slav. Itâlia , Talianska; Boss. łhajiia ;

dowiedział, że się nań całe chrześciaństwo gotuje, wla-    Germ. SBälfdllaitb, galten, (cf. Wołoehy). Włochy, wielka

zło mu to w łeb bardzo. Biel. 550. ib. 594. uniepokoiło    półwyspa między Alpami i morzem śrzódziemnym. Dykc.

go, e3 ging thin fehr tin Słopfe hermit. — $. 2) Wleźć na co    Geogr. 5, 196. Do Włoch worka trzeba, a dużego. Falib.

wzgórę, cf. wzdrapać się, hinauffleitem. Wleźć na drze-    P. i podróż kosztuje). Alić do '•‘Włoszech (do Włoch)

wo , olrząść drugiemu gruszki. Teat. 56. b, 25. Po spu-    każe bóg ztąd płynąć. Chrośc. Ow. 95.

szczonej ode mnie drabinie, właził do mnie na ganek. WŁÓCZĘ, ob. Wlec. ‘WŁÓCZER1NY, a, e, od włóczenia B. Kchan. OB. 1 , 124. ib. 110. Gotowym na wieżę wleźć, i przez trąbę wrzeszczeć po mieście. Teat. 52. d, 98. Dziecię kiedy na ławę albo na stół wlezie i spadnie, dwoję szkodę odniesie; bo go i raz s uczony potka, i ociec rózgą ubije. Żarn. Bost. 3,

Fig. tr. Na te kamienicę już wlazło kilsanaście tysięcy pożyczonych. Boh. Kom. 5, 512. już jest obciążona tylą zapisanemi na nią długami, ift baillti feelaftet.

WLICZYC cz. dok., Wliczać niedok., w liczbę wciągnąć, \fl-nein jtthlen, ctnred)iteit ; Vind. noterfhteti, notersefhteti;

Boss. BUHCJiHTb, buhcahtł Dacz nas w spółek swych wiernych wliczyć. Kunc. Gd. 137. Na mary mię osądzono,

Gdy w ludzi poczet wliczono. Dar. Lot. 4, II. Nas przegrana wliczy między bunlowniki. N. Barn. 11, 241.

WLIŚN1K, ziele, ob. kozia bródka. ‘WLIZAĆ się zaimk. niedok., ‘Wliznąć się jednotl., lizaniem , podchlebstwem się wkradać, włudzać się, fid) dnfd)metd)eltt ; Vind. vlisa-tife. noterlisatife, vlisuvatife.

WŁOĆ, prosiana włoć, ob. Prosiany. °WŁOCE plur., gatunek sannie do wleczenia ciężarów, eilte 9lrt Scfeldfett

b. —

Ol o.

, 196.

kosmaciny. Cn. Th. 507. et 1272. 3dfeletn, ftafertt ge-miffer ©eiMChfe. Włochacinki na ’“drzewiech i ziołach , librae. Void:. 303. Fibrae in folds, koniuszczki i włochacinki. Macz. Ziarno podpiera się w ziemi włochacinkami korzonków swoich. Budn. Cyc. 26. WŁOCHATY, a , e — o adv., pełen włochacin czyli kosmów, kosmaty ; faferig, jafertg, rauch, sottig ; Sorab. \. lodoyite. Włochaty, kosmaty. Polek. 1086. Tyrsys przygnał swe owce z capy włochaterni. Nag. Wirg. 511. — Ah , kokoszka jarzę— bata, kokoszka moja włochata. Kniaź. Poez. 3 , 207. Przy kokoszce jarzębatćj Podryguje kur włochaty. Teat. 21, 49. włochatonogi, raitd)ft$ig Włochate gołębie, pewny gatunek. Haur. Sk. 127.

czyli bronowania , ©ggett » . Mają dawać z tychże gruntów staroście na wielkanoc *włóczebnego po dwa grosza [dual. 2] Litewskie. Wcresz. Kij. 27. WŁÓCZĘGA, i, z.

I ) włóczenie się, wałęsanie się, tulactwo , włokita ; baê ^erttntjiehen, iperumftreichen, $erumtreifeeit ; Boh. taulanj, taulka; Vind. okulmotoria, gorsmotuvanje ; Croat, zder-kavnnye; Boss. TacKOTHfl, ôpojtceHie, 6po4i>6a, 6po4Ha fcf. brodzić), (BOiouHTCTBO gamractwo); Eccl. ôbipaHie. Z włóczęgi swojej trucizn heretyckich nanosili. Birk, Zamoj. 22. Żołnierz swobodną włóczęgą zgnuśniał. Nar. Tac. 5 , 55. Część Gotów po różnych w Sarmaeyi włóczęgach , w Dacyi osiadła. Nar. Hst. 2 , 2. Witołd cze-stemi wojnami a ustawicznemi trwogami i *włoczugami wyniszczony, przemyślał, jakoby w. xiestwo ku pierwszej zacności wydźwignąć. Stryjk. 465. Bakałarz cię oduczy do panien włóczęgi. Morszl. 73. — g. 2) I*er-sonif Włóczęga, i, w. et z , osoba włócząca się *‘włócz, (ob. Włoka, włokita, włóczykij); ettt Ipernmtretfeer, eine ^erumfretfemmt, hentmjtchenbc ferfon; Boh. powaleć; Sorab. 1. po krayu ozahaczer; Garn. vlazhugar, lajdr, shte-

WŁÓCZEK - W LOCZKA.

WŁOCZKOWATY - WŁODARKA. 355

klazhar, shterzôn , rokomavhar, f. ulazhugarza, ulazhuga,    Włóczka, pismo drobne zwięzłe. Włod. fletne ©itrfrofc^rtft.

lajdra; Vind. vlazhugar, laidravez, sterz, störzar, pote-    Włóczką pisać, literami ciągłemi pisać, abo jednym cią—

puh , vajdazh , paizon , faidigou , manzigou, klotezhen ,    giem , jako prędko uiszący. Dudz. 69, ob. wiązane litery,

okulplestovez, okultepnik , mrazhnik, motavilnik, (f \la-    cf. stawiąezka WŁÓCZKUWATY , a

zbugarza « kobieta flejtuch) ; Carn. preszkochiplot, (prze-    Wino włóczkowate. Syr. Rej. wlekące się. włóczką zara-

skoczypłot, cf. przełaz, właz cf. powsinoga), potepuh,    zone, fabenjtefjenber SBcitt. WŁÓCZKOWY, a,

tepècz, layhar; Bosn. bitanga, skitac; Fiag.x ukâc, skitac,    włóczki, z przędzy wełnianej, Sßollettgant *. Włóczkowa

skitalaz, /. vukacizZa, skitacizza , smużka; Ross. BO.iOKHTa    robota, gatunek wyszywania przędzą wełnianą, au§getm()t

(zalotnik), maiyirB, npa34HOiuaTaiomiHca , ópo^ara, 6po-    mit 3Sotlengarn. Obicie włóczkową robotą w kostkę. Kras.

, noópo4ara, pucnyiTL , /. pbiCKyHbH ; Ecel. npo-    Dos. 69. Ornat bogaty, na którym ta historya włoczko-

xo4eiib (cf. przechodzień), CMbcunteb, Jiorbira, CKmara,    wą wyszyta robotą. Chmiel. 1, 598 Włóczkowej i wy-

KTO no Mipy X04HTi. Włóczęga, hultaj, biegun. Włod,    szywanej roboty wynalazek. Chmiel. 1,676. WŁÓCZNIA,

Cn. 77». 1272. Włóczegowie, łazękowie , kraczochowie ,    i, z , (Włoezenka zdrbn. qu.v.), gatunek rohatyny, kopii,

cossilires Cn. Th. 945. Włóczegowie, hultnje, Pelr. Ek.    dzidy, lancy; Flag. hàrba ; Turc, gilet, bte Cait^e, ber

48. Ktokolwiek osiadłości pewnej nie ma , w domu ro-    ©peer. Prócz kuszy rohatynę nasi mieli, którą Uwiązawszy

dziców nie    zostaje, ani    rzemiosła nie sprawuje, ani ro-    u łęku przy koniu włóczyli, i    prźetoż    ją    włócznią zwali,

cznie, lub    przynajmniej    miesięcznie nie służy, takowego    Biel. 218. Bielski utrzymuje,    że Polacy    używali pierwej

za włóczęgę i lóźnego deklarujemy. A. Zamoj. 99. Ze-    rohatyn, które na prawym boku konia wspierali; jeden

wsząd opuszczony, włóczęgą tylko jestem. Teat. 46. c, 10.    koniec dosięgał ziemi, drugi był wsparty na łęku u sio-

Biegun ten Grecki, i brzydki włóczęga Nieprzyjaznym    dla; a od włóczenia po ziemi, nazwano je włóczniami,

cię wnet orężem sięga. Ghroic. Ow. 62. — §. Botan.    Czack. Pr. 1 , 216. Oręźe Azyjskie są, włócznie długie

Włóczęga, f/ycopodium, rodzaj mchu, do niego należy    grotami z obustron okuwane, które my zowiemy roba-

babi mur , wroniec i t. d. Kluk. Dykc. 2 , 105. Kolben*    tynami. Boler. 1 , 198. Udarował Oto cesarz Bolesława

moo3.    WŁÓCZEK, czka, m., bronownik,    bronujący.    włócznią Maurycego s'., którą i po    dziś dzień    w ko-

Cn. Th.    46. broną włóczący: Boh.    wlacec; Croat, ulach,    ściele zamku Krakowskiego, na miejscu, gdzie    biskup

ulachitel ;    Dal. branacz,    ob. "Włoczybrona, ber ßgger.    siada, widzimy. Krom. 65. —    Prov.    Złotemi włócznia-

Włóczek ,    który włóczy    rolą. Włod. WŁÓCZN1K, a, rn.,    nń wnet zwyciężysz. Cn. Ad.    871 ,    cf.    złotą

occator    Iłlącz. -— g. Włoczink,    ob. Włoka,    ob. Pół-    przebijesz, cf. złoty orzeł wszędzie    doleci. —

włóczek. WŁÓCZEŃ, cznia, m.,    ryba, ma    pysk jak    tan. Grot abo Włócznia ziele, ma    kwiat na    kształt

włócznia ostry, nim okręt wierci. Sienn. 517. ber 23o(>r= języka abo włóczki, we śrzodku szeroki, na końcu wą-ftjd). 'WŁÓCZENINA , y, z., Tward.    W. 52, ob.    Włó-    zki i spiczasty; Lonchitis lanceolata. Syr. 817,    ob. Kicze ga , włóczenie się. WŁÓCZENKA,    i, i. , mała    włó-    wiór, bindas, śledzionka ; üDîiljfraitt, ©ptcant.    WŁÓ-

cznia , ein Sanken, eine flehte ßanje. Co wygra Afer CZNIK, a, m., 1) ob. Włóczek, bronownik. — 2) Zbrojny gnuśny z frzcinianą włoezenka, Co    Egipczyk uczyni z    włócznią, ber ßattjetifnedtt, ßaujenfolbat. Napełnił    las cały

kijem a ośeienką. Slryjk. Turk. U.    Włoezenka    przez    strzelcami i włócznikami. Zab.' 2, 585. Albertr.    WŁÓ-

sługe przepadłszy, króla raniła. Sk. Dz. 652. Rzezali się    CZNjOWY, a, e, od włóczni, ßanjett ». Włóczniowy

ofiarowniey nożmi i włoczenkami. W. 5 Reg. 18, 28.    dzierżak, włóczniowe drzewo, trzonek» WŁÓCZN1SK0,.

WŁÓCZKA, i ź. ; Boh. wlaćka ; włóczenie broną, bro-    a, n., Sanjeufttcl, Sattjenbamn, ßanjenftoct Bandlk. WŁÓ-

nowanie, bci3 ßijgen ; {floss, bojokomi, Bojomia wlekąc,    CZNY, a, e, do włóczenia, wleczenia ; jtefybar, fc^ïepp*

ciągnąc; ( Boh. 2) w lacka babie lalo włóczące się po    bar; Croat, uleehlyiv ; Ecd. B.ianHhiu, Baeunbift, BJtanH-

powietrzu, ob. Włókno). — § Włóczka, gatunek prze-    TeJlbHHH. — Włóczny, włóczący się, tułacki ; Ijerittn*

dzy wełnianej, eine 9Irt tvoilcuen @arn§. Pas z włóczki.    jtetyenb, Iterumtrei&ertfcO ; Vind. okulmotliu, okulpletliu ,

Kras. Fiod. 2, 145. Obicie w brety , jeden atłasowy plo-    potepzhen. — §. Włóczny, włóczniowy, z włócznią, San*

mienisty, drugi szyty włóczką na kształt kobierców. Kras.    jen * , ©pen *. Piechota włóczna. Vol. f^eg. 4, 184. —

Pod. 2, 128. Czyż potrzeba dla kurencyi do axamitu    g. Włpczny, włokowy, od włoki, £mbett*. “WŁÓCZY-

abo do jedwabiu przysądzać włóczki, abo do wina przy-    BRONA,    y, i., oh. Włóczek, ber Ośgger. Począwszy od

lewać wody? Złoi. B 2 b. Od nici, igieł włóczki,    staruszka włóczybrony wołka, Aż do pstrego co matki

wsląg, jak wiele się cła płaci. Vol. Leg. 4,    59. — §.    pierś smokcze, koziołka.... Zab. 9, 560. Ejssym.

Włóczka w winie, wada, gdy się wino ciągnie, wlecze    ’"WŁÓCZYDŁO , a, n. , narzędzie od włóczenia; Boh.

jak nić, bfl3 $abcnjte&en be3 2Betn*l Sposób na mętne    wlaćidlo;    Croat, ulâka » brona ; Ecd. BMmio, neaiB mo

wino i na włóczkę, aby włóczka upadła na dół. Sleszk.    Biettyrb ,    bojokt. , etn 3iC)in[trument. WŁÓCZYKIJ, ja,

Ped. 583. Gdy te zaprawę wiejesz w wino, włóczka i    m. , tułacz, biegun, powsinoga, włóczęga, etlt $ernnt>

pleśń na lagier upadnie. Ffaur. Ek. 100. i/>. 99. Te rze-    ftrei(f)er. Czarnoxieinik ten, szalbierz, włóczykij Indyjski

czy wino czyszczą i chowają od pleśni, włóczki i    circulator. Chmiel. 1, 1149.

stęchliny, gdy w wino będą wpuszczone. Gresc. 558. WŁODARKA, i, z., WŁODKOWA, y, z., WŁODARZOWA, Wino gdy się obraca we-włóczkę albo w pleśń, *sęd    y, z , Volekm.- 1086, włodarstwem się trudniąca, lub

zaraża , zwłaszcza bedzieli zatkany. Cresc. 347. — §.    też żona włodarza, bie SWe^ertnn, 3Sogtimt, ftauSMgtfatt ,

e — o adv.

n. p.

e , od

£ ««O

ajcą

bo

as*

556

WŁODARSKI - WŁODARZYĆ.

WŁOD AR Z OWA - WŁOKA.

Vind.

führen ; (Boh. wladafiti władać, panować); Carn. verde-vam , vérdim ; Rag. dvornikovati , (cf. dworniki ; Sorab. i. nukniczuyu, nukniczaru , ( cf. nukać ). Wolałbym włodarzować , niżli tu być królem. Pot. Arg. 92. Oddaj liczbę włodarstwa twego, bo już więcej nie będziesz mógł włodować. 1 Leop. Luc. 26, 2. Czyń liczbę z włodarstwa swego , a już *podź, bo już więcej rządzić, ani włodować me będziesz. Rej. Post. M m rn 6. Oddaj liczbę włodowania twego. W. Post. Mn. 516. Już wola boża następuje , włodowanie i szafarstwo położyć , i liczbę uczynić rozkazuje. Falib. Q 3. — *§. Włodować , władać , panować ; Rerrfcf)cn , regieren. Z śmiercią Kolo-rnana, królowie Węgierscy w Rusi włodowanie sw e utracili. Slryjk. 221.— Włoduję , wiejski żywot wiodę. villieu Cn. Syn. 924. ein SanMeDen führen. WŁO-DARZOWA, ob. ‘Włodarka. WŁODARZOWNA,- y, i., córka włodarza, bte 3ł0((tęit0cl)ter. O Maćku , Macieju ! nie swój równi pojmujesz, moja dziewka włodarzówna, a tvś prostv chłop. Rys. Ad. 52. WŁODEK, 1 ) ob. Włodarz. — 2) Włodek, Włodko. Nar. 5,25. Włod., ob. Władysław. WŁODZIMIERZ, ob. Władomir.

$0föogttmt ; Sorab. 1. nuknicżarka, ( cf. nukać); pristauniza, poflouska - gospodarmza , fhpenderfza , maja rza ; Croat, spanicza, (cf. jcspan) Włodarzowa, włod-kowa, villica. Mącz. — ‘g. Włodarka , władarka , władczyni, pani, panująca; bte $erriitit, £>errfd)ćrimt. B<Kgo-slawionaś ty miedzy niewiastami, przeniepokalańsza wło-darko! Pim. Kam. 227. Malko, panno, wfodarko! ib.

250. WŁODARSKI, a, e, od włodarza, ®cÿçr*, 3Sogt * ;

Slov. uradniczski, (cf. urzędniczy, ratajski); Hoss. npn-Kammtifi, npHKamiaqecKiH. Włodarski urząd, włodarskie urzędowanie * WŁODARSTWO , a, n., włodowanie, b«3 ^tofjteiwmt, bte Wogtet); (ûoh. wlâdarstwj posesya , dziedzina; Slov. władarstwj ditto, zprawowanj, wlâdarstwj przełożeństwo) ; Boh. ratage, ratege, (ob. Ratajstwm) ;

Slav, uradnicslwo , (cf. urzędowanie); Yind. pristaunia , pristaumkuvanje ( cf. prżystawstwo ), savkasma , name-stnia (ob. Namiestnictwo;, shupania, sliupanstvu, (cf. żupan). Włodarzu oddaj liczbę włodarstwa twego, ‘abo-wiem już więcej nie będziesz mógł władnąć. Sk. Kaz.

WŁODARZ, a

folwarku mający, urzędnik, starosta, dwornik. Cn. Th. 178. et 1272. rataj, przystaw, podstarośei ; ber 9W?l)ev, bemalter,    ^ofyogt, ^orftmgt, $flu3t)ogt, (cf. wójt);

Boh. wladar (»posesor, posiadający, wielkorządca), ra-tagnjk, rategnjk , śaffaf (cf. szafarz); Sorab. i. nukniczar, nule, ( cf. nukać); Carn. pristavshèk , majer, vavpèt ; Yiud. majar, pristaunik, oblastnik, oskerbnik, nasto-inik, savkasnik, oblastuvauz, shupan ( cf. żupan , cf. pan), ferbalter; Croat, spân , (cf jespan) ; Hang. ispan; Bosn. sgjup.in, koi ima pomgnu od sgjupe ; Da!, obs-sluxevnik; Ross. noce.ibCKiM (ob. Sieło, sioło), npHKamHKV, Led. npHcraBHiiKt, 40iocTpotire.ib . eKOHoaiŁ , ynpaBH -■re.ih. WHlicus, włodarz, włodek. Macz. Gdy się potym dla swej niewierności Włodarz od dworu onego oddalił, pan jego chwalił przemysł, szafarza tegoż nieprawości, Nie że z dóbr jego chytrze sobie galił, I że go na nich długi czas szkodował, Lecz iż roztropnie nędzę swą ratował Odym. Sto. 2 C 4. Lcpszv madrv złodziej , niż głupi włodarz Rys. Ad. 55. Cum dominus contra mum vladarium mover it quaestionem, vladarius teneatur se cum sex testibus expurgnre. Yol. Leg 1, 59, a. 1347. Źle się dzieje z panem, którego włodarz uczy Kluk. Rod. 3, 37. (przepłaci-ć tej nauki). — Włodarz, wójt wiejski; ber $prffd)ulj, ©orfndjter, (Sc&ulje. Apud vladarium scul-lelum edictum citatorium proponelur. ,Yol Leg. 1, 51, a. 1547. — Generalius: Włodarz, władnący, wla-darz, władca, panujący, pan; ber $erfd)er, ber $err. Który przystaje a przyzwala karaniu, ten jest włodarzem serca swego. 1 Leap. Prov. 15, 52. (panem serca swego. 3 Leop. ). Włodarzem się samego siebie nazywać , pokora święta nie dopuszcza.' Pan. Kam. 545. WŁODARZYĆ, WŁODARZOWAĆ, WŁODOWAĆ niedok. et coniin , włodarzem być, włodarstwem się trudnić; 3?ogt fet)it, SJîeçer fe^n, mtrt^fd;aften, bte SBirtftfdtaft

552 Luc. 16. — *§. Poświećcie bogu narody , i wszys-(kę ziemię włodarstwa jego. 1 Leop. Jer. 51, 28. (władzy jego. 5 Leop) ; władania, panowania jego, .’perrjcfyaft. WŁOGACIZNA , y, i., u koni toż, co u ludzi podagra, m., '“WŁODEK , dka, m., zdrbn., dozor gdy koń cokolwiek postoi, na zadnie nogi nachramuje ,

Podobne jest królestwo nie-

aż się w biegu zagrzeje. Kluk. Zw. 1, 200. ber Spatl), fine Sa^nuiii] tu beu .ftinterfujku ber ipferbe. WŁOGAWY, "WŁOGATY, a, e, — o adv., Włogawy koń, na poślednie nogi upadający. Włod., (Vind. postopuvauz , postopavez , vedlohodez); włogaciznę mający, mit bCUt 0patl) behaftet. Pode mną, hola ludzie! ledwie pstrosz włogawy Z Nowego Świata zajdzie do starej Warszawy. Z ab. 12, 168. Zabi. Mój ów bożek Apolo, za usługi krwawe Dał mi w nagrodę szkapsko Pegaza włogawe. Dar. Dz. 5, 142. — WŁOK, u, m. ; (Boh. wlak , smyk gatunek sannie (ob. Wlooej, chobot, (cf. chobot) ; Garn. vlak ; Bosn. vlâk, mresgj?., preghja; Croat, ulâk, (ulâka occa, brona); (Yind. sadnii vliek < odwod , tylna straż) ; Boss. BoaoKy-rna ; Sox. flacfe , flader piscator marinus); sieć, którą na* stawie albo na małym "jeziorze łowią ryby, zowią włokiem. Cresc. 645 ein 3u00arn, SSttrfgant, ein gtfcOer* ite|. U nas mały niewód nazywają włokiem ; słuszniej przecież ta sieć włokiem nazwana być powinna, którą Niemcy 2Burfgant nazywają; sieć niemała, w kręgiel robiona. Kluk. Zw. 5, 245.

bieskie włokowi zapuszczonemu w morze, który wszelakie rzeczy bierze. Radź. Mat. 15, 47. WŁOKA i, z.; (Ross, boæok’b kraina międzyrzeczna , t. j. miedzy dwiema spławnemi rzekami) ; — włoka czyli trzydzieści morgów. Lesk Mier. 2, 22 Jak. Mat. I, 5. Gdy wyciągniesz sznurów trzydzieści wzdłuż, a trzy poprzek, uczyni morgów 50, albo włoka jedna. Czack. Pr. 2, 206. bte £>ttfe Sattbeé , (ob. Huba). -Włoka roli, w’ Mazowszu, w Litwie ma morgów 50 , prętów kwadratowych 900, albo 9 wężysk, albo sznurów,, grepsio. Cn. Tli. 1272. Włod. Włoka jest Pruska miara , przeto ją też zowią Chełmiń-cz. inlran. ską. Grzetp. Geom. K 2 b. Włoka Mazowiecka mniejsza niż łan, więcej niż czwartą częścią. Cn. Th. 1272. Łan czyli trzy włoki. Łejk. 2, 27. Jak. Mut. 1, 5, Łan i

WLOKĘ - WŁÓKNO.

WŁÓKNOWATY-WŁOS.

357

Włókna roślinne , skelet roślinny. Sniud. Ghem. 1, 555. W ciele zwierzęcym myszki dwa włókn gatunki składają, z których pierwszy czerwony, miękki, do poruszenia łacny, miesistemi niteczkami zwany bywa. Krup, 4, i. Włókna in cute, carne, intestinis, visceribus , reclae, Iransversae et obliquae, motui servient es. Cn. Th. 1275. btc ftibent tm t&terifdjeu Körper. — § Włókno , pajęczyna , ©ptunentebeu. Pająk z siebie wywodzi włókna. Tr. — §. Włókno latające, babie lato, ś. Marcińskie lato: flißenber ©ommer, alter 2Beiber ©ommer, fo tn ber Suft permit fließt; Boh. wlaćka. WŁÓK NO WATY, a, e, — o adv„ na kształt włókna, ruie $afern, ef. włóknisty ; Subst. Włóknowalość. WŁÓKNOWY, u, p, włókienny, od włókna; ©efpimtft, ©ant-.

włoka niczem się od siebie nie różnią, tylko nazwiskiem, i co w niektórych stronach u nas nazywają włoka, to inni zowią łanem Zab. (jeom. 296, ( oh. Łan ). Włoka tym się różniła od łanu, ze włoka od rolniczego włóczenia, różni się od sadziby niezarobionćj pola. *Czach.

Pr. 1, 220. Włoki były zarobne pole, łany zaś do zarobienia były przeznaczone. il>. 223, (cf. półwłoczek). —

§. Włoka albo włoki, naczynie do pługa, gdzie kółek nie używają. Cn. Th. 1272 ; saneczki pod pług. Włod., oh. Włóce, bte ^flugfdjleifc. — §. Włoka, i,.w. et z., włóczęga, włóczykij, włokita , powsinoga, tułacz; eilt Herumjtcbcr, £>erumftm$cr, Herumtreiber. Włoka jakiś niepewny, pijak, zwadca, wszetecznik. Pot Jour. 121. Czy się ten włoka do niej do prawdy przyczepił? Treh. S.

M. 109. WLOKĘ, ob. Wlec. WŁÓKIEN KO , ob. Włó- WŁOM, u. m„ włamanie, gdzie się włamano, (oppos. wy-kno. 'WŁOKITA, *WŁOK1ETA, y, z., włóczenie się, włóczęga , tułaczka, tułanie się ; ba3 Hcrum$tel)eii , Heritm* treiben, H^ltmftretcben. Uprzykrzył* im się tęskliwe żeglo- WŁ<>S, a, m„ Włosy pliir. ; Boh wlas, (chlup pilus , vil-wanie i włokita. Slryjk. 97. Śmierć raczej niżeli tę zbro- lus , cKlaupek pilus, żinó pilus, ob. Włosień) ; Sfov. wlas dnią woli, woli po święcie włóku tę. Pot. SyL.Tl. Drugi czasem umyślnie wojnę wlecze długo, wojsko znudzi włókitą. Pot. Pocz. 688. Kto niesprawiedliwie sąd ruszył, i ku włokicie niewinnie przyprowadził, ma winę zapłacić. Slat. Lit. 160 (ef. przewłoka, odwłoka, zwłoka), —• £/. Personif. Włokita, włóczęga, włoka, włó-czykij, powsinoga, wszędybył, tułacz; etlt ^erttmjtelter,

Herimtftret^er , Hmm^vctber. Włokitowie mają Żywot pański i cygański ; pański, że nic nie robią ; cygański, że się włóczą po świecie. Dwór. G 5. Przybył też szatan, którego pan spyta: A tyś zkad przyszedł, piekielny włokita ? Clnośc Job. 7. WŁÓKIENNY, WŁÓKNlANY, a, e, z włókna, od włókna, przedzowy ; ©am», au3 ©ant,

©Cfptmtfł*: Bndtk. WŁÓKNISTY. WŁOKN1ASTY, a, e,

— o adv., mający włókna. WJod., pełen włókien . fafc» tig, ooll èafmt, 3‘^nt; Boh. wlaśanićkowaly, piny wla-śanićek , (cf. włosi sty) ; Garn. sentjav ; Hoss. bojiokhh-CTbitt, MonnoBaTUil. — Botaił. Włóknisty zowie się ten korzeń, który tylko ma same włókna , fibrosa. Bot. Nar.

50 ; cały z delikatnych fiber złożony. Jundz. 2. WŁÓKNO, a", n., WŁÓK1ENKO, a, n, zdrbn , wszystko co sie niciami ciągnie , włóczka , przędza; ©ant, ©efptlijt;

(Bosn. vlśk , vlakno od lanna ; Ital. fjocco o fil di lino).

Włókno konopne albo lniane. Bndtk. Włókno wyrabiać. ib. —’ Włókno na lnie, konopiach, ziołach, drzewach, łyczko cienkie, żyłki, nitki; Safertt, gafem , ©C* mebe, ©efpimtft, roorauS ’btc ^flanjert befteben, unb ftd? ba* rtit attflofen ; Boh. wlakno, wlakenee, ćmeyrz , ćmey-rieko , wlaśanj , • wlaśanjćko, (cf. włosie); Sorab. 1. wu-kno , (wuko łyko); Sorab. 2. lokno ; Garn. loknu , fia3e, flasèna ; Boss. bo.iokho. Włókno, fibra, składa się z najdrobniejszych cząstek ziemnych spojonych klejem roślin-Bot. Nar. 10. Włókna na korzeniu, fibrillae,

łom); ba3 ©mbrecficit, ber ©tnbritcb ; Vind. vlom łom. *WŁ0MIG . ob. Włamać.

noter-

nym.

sprawują istotną wciągających naczyn powinność. Jundz. 2, 5. Dźbła lniane w wodzie tak długo moczyć, aż się zagniją , iżby skóra czyli łyka jego , albo jak drudzy zowią , włókna od drżenia odewstały Crcsc. 189. Rozebrać *na włókna; Boss. aio'iaJHTL, H3Moqa,iHTb , jerfafern.

capillus, chlup, -chip pilus] (oh. Chlupały, Chłupaczki) ; wlasy, slice coma ; Sorab. !. wósz ; Sorab. 2. łosz ; Garn. las, (diaka pilus) ; Vind. lafs , lafsi ; Croat, łasz, laszi , kosza, kosze (ob. Kosa), kustra (cf kuzdrać się;, diaka Villus, pilus ; Dal. vlass , prâm, vlaszi, kosze, kossa ; Bosn. vlâs, kossä , vlasi, kosse, dlakka ; Bag. vlas, vla-si , (dlakka pilus) ; Slav, diaka vlàsi, kosse ; Ross. B.iact, bojiocIj ; Eccl. Kaaci» ; (cf. Ottfrieb vlahs , vahs ; cf. Germ. $Iadp3=len; cf. Grace. Xdcnog hirsutus ; cf. Lat. vellus, villus, cf. wlec, wlokę); — włos, ba3 i)aar, bte Haare; włosy, Die Haare, ba3 Haar, (cf. włosie). Pili, włosy, znajdują się pospolicie w wszystkich miejscach ciała, a osobliwie na głowie , gdzie najdłuższe ; są to okrągłe , długie i lochowate części , które się korzenią w skórze. Kirch. Anat. 12; są to cienkie i delikatne nitki, które w skórze mają swoje korzenia. Wejch. Anat. 60. Włosy są to małe rurki , w skórze korzenie mające , na dwa gatunki, długie i krótkie się dzielące. Krup. 2, 11. Włosy różnego gatunku, są najpospolitszym okryciem zwierząt ssących. Żool. 69, (cf. sierć). Włosy na brwiach, włosy w nozdrzach, włosy w łonie nizko. Cn Th. 1274. Włosy pod pachą, qu. v. Włosy wyrywam maścią*, żywica, kleszczykami. Ca. Th. 1274, (ef włosówki). Włosów wyrywaniu służąca maść, dropax. ib — W szczególności włosy na głowie u człowieka, bte Haare, ba3 Haar, baè Hawptbaar. Włosy głowę zdobią, choć się niepotrzebne zdadzą. Sk. Kazi 468 b. Konstantynus cesarz posłał do Benedykta runo albo włosy pierwsze synów’ swoich, na znak, iż jego oni synowie za ojca biorą , którego upominania słuchać będą winni. Pim. Kum. IO, (ob. Postrzyżyny, mianowany). Duchowni przez ostrzyżenie włosów panu bogu poślubieni bywają ; strzygą włosy na podobieństwo korony, (cf. plesz); a im na wyższy stopień godności wstępują , tym więcej włosów ucinać powinni. Kucz. Kai. 2, 614. Strzyga! Absalon włosy raz w rok, bo mu ciężały. 1 Leop. 2 Beg. 14, 26. U kogo długie włosy, tam niewiele rozumu. Sak. Dusz. 117; Slov. dluhć wiasi, kratki rozum. Białe głowy dla -

358

WŁOS.

WŁOSATY-WŁOŚĆ.

lit. 1273, (ob. Włosopad).

tego włosy długie mają, że u nich krótki rozum. Sak. Probl. 7 ; {Croat. Prou. Ima sena laszi dugę, Kraiku pa-met, mnogo tuge). U niewiasty długie włosy, ale krótki rozum. Zegl. Ad. 260. Hys. Ad. 70. Włosy długie, rozum krótki mamy, W ważne rzeczy próżno się wdawa-my. Biel. S. N. 9. Włosy kędzierzawe, kręcone, {ob. Kędziory, cf. kosy). Najady z Dryadami chodziły po tobie W parcie, włos rozczochrany puściwszy po sobie. Zebr. Out. 269. (znak żałoby). £ Wdowy po śmierci męża rwą włosy, szlochają, czynią wotum z żadnym już nigdy nie przestawać mężczyzną. Teat. 28, 153. (wyraz rozpaczy). Złodziej na skórze i na ‘włosiech bywa karan, t. j u prągi rózgami weźmie chłostę, a włosy mu na wierzchu głowy w czuprynę zawiążą ; bo w ten czas gdy to prawo stanowiono , Saxonowie długie włosy nosili, przeto złoczyńcom włosy na wierzchu głowy wiązano i golono , dlatego, aby ich ludzie znali ; ale iż dziś krótkie włosy noszą, tedy miasto włosów’ ucho złodziejowi urzynają, aby go znano. Szczerb. Sax. 176, {ab. Szclmuwać, bezecnić kogo). Potrzeba Wac Panu łeb co do włosa ogolić, czarną kurę przyłożyć i krew' z nosa puścić. Tent. 32. b, 41. (zwarynwałeś, oszalałeś, do czubków' z tobą) — Za włosy targać, rwać, bet) ben paaren jiel)Ctt. Kwanie, targanie za włosy, Iloss. BOJioefluna, BOJOCflHOHKa , (ob. Załebki , targaniec, taniec, czubek). Slav. Kdé sa pani zwada , musâ sa sedlâci za wlas ru-waf; kiedy się panowie wadzą, na poddanych włosy, trzeszczą. Włosów upadnie na głowic, alopecia. Cn.

Włosów’ lezienie czym leczyć. Sienn. 547, (Sorab 1. woszow zlezeno ; Er,cl. Bjia-coroHCCTByio, B.iacoB'B na4enie*rE öp.rfeimyK), Graec. TQiXOQQOi'«). Włosów na głowie noszenie; strzyżenia kształt. Cn. Th. 1274, (cf. fryzura, czub, czupryna, loki). Włosy mają być mczbytecznic długie, nie mają czoła zakrywać, nie mają po ramionach trzpiotać, ale coby je mógł słusznie nazwać strzyżeńcami albo włosami męzkiemi. Eraz. Ob. a. Zbierać włosy u fryzera, przycinać czyli przystrzygać włosy. Magier. Mskr. Ten człowiek, co mi włosy na głowie układał, musi często swoje żonę za głowę targać; bo i mnie ciągnął, jak konia za grzywę. Tent. 51. b, 53. Włosy w górę przypiąć grzebieniem, ib. 19. c, 3. Włosy abo warkocz skrę-eony w' kłąb , czubaty, ob. Chochoł. — Włosy przyprawiać, ob. Peruka; Boh. wlâsenka-, wlasenkar perukarz ; Hag. viasùglja. — Włos jaki kto ma, co do farby, n. p. siwy włos * siwizna , graue» £>aar, (cf. rudy, rusy, ry-dzy, lisowaty, rysawy, brunatny, śmiady, smlady). Żył jak żołnierz w trudach krwawych aż do sędziwego wło-su tego , w którym go śmierć zastała Birk. Chodk. 32. (aż do sędziwości, zgrzybiałości). Prou. Slov. Każdi wlas rożno sa geżi ; każdy włos różno się jeży * niezgoda , jeden sasa, drugi do łasa ; niesforność. — Bez woli bożej, nie spadnie włos z głowy. Wad. Dan. 49. Ani mu włos z głowy nie spadnie. Pam. 85, 1 , 683. Bez twojej woli, i włos spaść z naszej głowy nie gotowy. hanc. Cd. 296. Róg nas prowadził tak , że nam i włos z głowy nie spadł. Warg Radź. 163. (bez najmniejszej

szkody, bez szwanku, bez straty). Pan bóg mię uchował , żem między dwoma wadzącymi sie włosów nie postradał. Boh. Osscl. 53. — Wstają mi włosy, jeżą, się, zjeżyły się, bte $aare fteljen ąit Serge. Ej ej ej umieram! włosy mi wstają na głowie. Teat. 27, 107. Przebóg! serce we mnie bije, Włosy na głowie powstały , Już od strachu ledwo żyję, 1 drżę jakby listek cały. Teat. 55. ó, 67. — Włos gęsty. Cn. Th., ( cf. kudły, kudłasty). Ze króla wprzód otruła, potym udusiła, Kryminałów jak włosów na głowie nosiła. Jabl Tel. 109. (bez liczby, co niemiara). Więcej ma długów , niż włosów na głowie. Min Byt. 3, 531. Winien i z włosy, winien duszę i z ciałem, animam debet. Mącz. (po uszy w długach). — Włos, rzecz cienka, słaba, ob Włosek; ein $aar, ein ^ćtrdjcu , 8t)inl>ol ber ®umtl)eti, geinljeit, ©i)iüdci)e. Tak ‘miernie bili z procy, że też i włosa nie chybili. 1 Lcop Jud. 20, 16. (ani najdrobniejszej rzeczy). Z procy kamieniem bili do włosa, ani chybiali. Budn, Jud 20, 16. Boski wyrok nie chybi i włosem. Zab. 13. 507. Zabi (ani tyle, bynajmnieji. Nigdy sprawiedliwości nic odstąpił włosem. Pot. Jow. 52. — Nie masz mieć tu co na pieczy, Bo włos trzyma ludzkie rzeczy. hmit. Tr. B A b. (słabo stoją) Żeby wiedział, na jakim teraz jego zdrowie włosie. Pot. Arg. 39. (na nici wisi). Niegodzi się rozpaczać wcale o swym losie, Eorluna może błysnąć, choć życie na włosie. Teat. 51, 61. — 0 włos, o mały włos, cf. o śpilkę, um ein $aar; Boss. ijyTb, qyîb qjTb. Królestwa swego nie raz o włos nie zgubili. Birk, o Exorb. 32. 0 włos żem w państwa czarnej Prozerpiny nie wszedł. Lib. Hor. 50. Otw. Ow. 275.    0 włos mały żale go i łzy gorzkie nie zalały.

Past. Fid. 100. Jagiefo na polowaniu o mały włos w Krzyżackie zasadzki nie wpadł. Krom. 481 ; parum ab-fuit, quin.... Pomorzanie zamek Santocki o mały włos nie objęli. Krom. 120; (pene). Dałem ja jemu! o ma-luteńki włos żonę jego wdową nie uczyniłem. Teat. 28, 126. — \. Włos na skórach, na futrach, cf. sierć, maść; baS §aar auf einem ftetle, auf einem f'elje. Wywróconym włosem do góry kożuch. Teat. II. b, 94. Pod włos głaskać, czesać, oppos. z włosem. Bndtk. Włos na suknie, ob. barwa na suknie.,— §. Włos w zegarze, sprężyna ; bte Unruhe, bte geber tu ber itbre. Bndtk. — §. Dziury w nogach zowią włosami. Haur. Ek. 138. 8od;er tu bert $ü(kn. — Włosy złote, ziele, bly-tum Tr. Bndtk., bte èdjmtnffteere, JBeermclte. WŁOSATY, ob. Włosisty. WŁOŚĆ, "WOŁOŚG , ści, i, klucz wsi, wsie rozciągłe z sobą się stykające jednego pana; (Ross. BOJOdb powiat⁻, ziemica ) ; eine 8trecfe jufammenfiängeit« ber Sanbgitłer, eine ,$errfd)aft. Insza wioska, insza całe włości, Insza kmieć jeden , insza dwieście albo trzysta. Opal. Sat. 44. Śliczne włości Erankonii, kędy się więcej wina rodzi, niż mleka. Birk. Exorb. H b. (niwy, pola). Słyszę to od ludzi wiary godnych na Ukrainach Polskich, także Wołyńskich włościach i Podolskich. Lat. Kom. a 4 Połowcowie nie przestając wołości Buskie plondrowali, Stryjk 172. — General, fig. tr. Włości, dziedziny, posiadłości; Seftfctpmer, ^errfdtaften. Tego,

skalna rutka.

adiantum aureum. Cn. Th. 1257. $rauenl;aarfant, 33eitu8* Ijaar, ftrauenljaar. WŁOSIANY, a, e, z włosów , Çdren, tum $aar«; Boh. wlâsanÿ: Ross. BjacHHbnl, bojochuhhä. Włosiany, z włosia. Cn Th. 1273. Sita włosiane. Wiel. Kuch. 428. WŁOSIASTY, a, e, — o adv., włosom podobny. Cn. Th. 1273. Wlod, baarartig, Itaarig. 'WŁOSIE, ia , w., collect., włosy, mianowicie służące do jakiego użycia, (paare, Spaararbett. Sita z włosia końskiego robione do przesiewania mąki. Wiel. huch. 428. — §. Włosie, ia, «.«WŁOSIEŃ, nia m., włos długi mocny, koński; (Boh. wlasyna, żjńe; Vind. koinska diaka,

n. p.

lafaniza; Bosn. strunna, ob. Struna). Mniejbyś jeszcze lękać się mógł miecza na cienkim włosieniu nad głową uwiązanego, niżeli chłopa głupiego, który daleko cien-

niżli on Damoklesów włosień. Star. Bef. WŁOSKI , a

na

n. ,

359

WŁOŚCIANIN - WŁOSIEŃ.

WŁOSIEN1EC - WŁOSKI.

co w swej mądrości stawił niebieskie włości, Chwalcie. Ryb. Ps. 272. Bóg Izraela obrał przed inszemi, I uczynił go włością swą na ziemi. J. Echan. Ps. 195. własnością swą , państwem swym. — *$. Odpowiedział pachołek z Litewska, iż ta wołość, która owies wiezie, nie mogła tu dzisia dociągnąć. Corn. Dw. 202. WŁOŚCIANIN , a, m, rolnik, ziemianin; ganbntann, $elbbauer; Croat, zrebśr, mus. W rodź. źeńsk. WŁOŚCIANKA, i , cine nom £aitbe, eine gelbbatterinn. WŁOŚCIAŃSKI, a, ie, od włościanina lub od włości, gnnbmaniië*, SanbgutS«, ganb «. länbltdj. Kobiety włościańskie. Petz. Lek. 125. f ziemiańskie, wiejskie). Choroba ta nie włościańska w rzędzie opisanych dla włościan chorob miejscaby mieć nie powinna, ib. 2, 3. Włościańskie pułki. Zimor. Siei. 252. WŁOSEK, ska, m., WŁOSECZEK, czka, m., zdrbn. rzeczw. włos; baê (pdrdjen; Boh. wlések ; Sorab. 2. loszk ; Vind. lal’iz, dvakiza ; Cam. lashke ; Boss. Boaocoivb ; Eccl. BJiacoirB. Niewiasta, gdy włoski utrefi, twarz pofarbuje, zdaje się coś gładkiego , a .... Petr. Ek. 9. Ani włoska u niego siwego. Past. Eid. 292. Złotu podobne wioseczki. Groch. W. 360. — Fig. Phrast. Nie dałbym za to jednego włoska. Mącz. ; (pili non facio, cf. szyszka , złamana babka). Ja go za jeden włosek sobie nie wazę. Birk. Exorb. DA — Jak prawda 1 gdyby tez na włosek chybiła, to.... Zabi. Zab. 72. (bynajmniej, ani tyle). ,Wnet na cię tak wiehrownym językiem powstano , Ze tez o mały włosek żaglów nie zdrapano. Bluz. Tłum. C A (już już). — Na włosku, słabo, nie-warowno. Cn. Ad. 545. (na nici, na pajęczynie). Wszystko wisi na włosku, Samsona są wTosy Świadkiem, w których zawisła moc i szczęścia losy Min. Byt. 3, 551. Życie tylko na włosku wisi. Perz. Lek. 110. Wisieć na jednym włosku. Lach. Kaz 1, 470. Na cienkim włosku duch został wiszący. Bardz. Trag. 228. Mój żywot na włosku się dzierży; in dubio est. Marz. Pendel spe extrema vila ejus-, na włosku się dzierży żywot jego. ib., Profligala valetudo, zdrowie zeszłe, które się na włosku dzierży, ib. — g. Botan. Włoski panny Maryi, ziele ; Boh. netjk ; Sorab. 1. murska ruta; Garn. fershâj, ob.

Włoski panny Maryi złote, Wielowłes,

szy rozum ma

78. Ostatni ratunek konia spleconego zawleczenie włosienia, i tak długo onego nie wyjmowanie , aż sam wygnije, i rana się wyczyści. Lek. Końsk. 55, (cf. fonta-nela, upust. ). Z pomykania włosienia w zawłocc bywa boleść koniowi. Cr esc. 529. — g. Włosie, włosień u wędy, wędna nić, bic Sfogelfdjnur. Na ‘szczukę trzeba łańcuszku wędy, Włosień i konop' zebem utnie wszędy. Bielaw. Myśl. F i i j — Włosień . ‘WŁOSIENIEC , eńca , m., WŁOSIENICA, WŁOSIENNICA, y, i., tkanina z włosów , etn (paargemebe, ein |>aartuÿ; Boh. żińe, (cf. wlâsenka; Bag. vlasuglja ». peruka ; Boh. wlaśenj wlasenjcko włókno);’ Ecd. imiCHHan , Baacamma; Boss. Bjacaiiima , BOüOcaiiBua, bójochbkł; mianowicie koszula włosiana pokutna lub żałobna , fili baariieśl S3lt^embe, ïrauerbcilibe; Dal. biły; Boss. naaxTa, (cf. płachta). Rozdarłszy odzienie , oblókł się w włosień , i płakał syna swego przez długi czas. 1 Leap. Genes 57 , ob. Part. We włosieniu i w [topiele pokutę stroili. 1 Leap. Math. 11, 21. Obłoczył się we włosieniec. 1 Leap. Ps. 34, 13. Ac.Iiab się oblókł we włosieniec, i pościł a spał w worze. 1 Leop. 5 Reg. 21 , 27. Na rozpieszczoną swą skórę Czasem włosiennicę biorę. Groch. W. 592. Wziął pan na się człowieństwo, jakoby włosieniec; in-duebatur c.ilicio. Wróbl. 79. — WŁOSIEĆ nijak, niedok., we włos wyrastać, włosów» dostawać; Boh. wlasatiti ; Slov. wlasatiti; Croat, lasiti; Vind. oblafitife , obdvaka-life , lafe ali dvake rediti, dobiti ; Eecl. Baacarkio , B,ia-caMii oópacTaio , ju $aar werben, (paare befomert, mit (paa= rfii bemad;(fil, Włosieje, włosy pokazuje, wfosiastą się zdaje głowa Cn. Th. 1273. — Aetiv. *Włosić; Ecd. B-iacaTiio, BJiacro pillosum reddo * włosistym czynić, beftaa* reit ; Cum. lasAm copillis fraho ). WŁÓS1SKO, a, włos niekształtny, fin ungeftalteS (paar. — Fig. Ir. Zima pełna włnsisków śniegowych. Ryb. Geśl. B A b. WŁO-SIENN1CZNY, a, e, od włosienniry, (paartud)*, (paarljembe * ; Boss. Baacaniiniibin. WŁ0S1EŃK0WATY, adv., włosiasty, jak włoseczki, ob. Włoskowaty ; fletu-paartest, nue feine (paare; (Boh. wlaśenićkowaty, plnÿ wlaśenićek włóknisty ). Ziele wieżyczki koronki drobne ma włosienkcwate , właśnie jak u babki. Syr. 584. Kopr pospolity ma listki drobno podzielone, prawie włosien-kowate, baldaszki obszerne. Jundz. 194, cf. włóknowa-ty, włókienkowaly, włóknisty. WŁ0S1STY, WŁOSATY, a, e, — o adv., włosów pełny, I;aartg , twll (paare, obrosły. Dudz. 69., Boh. wlasaty , wlasowitÿ, wlasacek; Slov. własaty ; Sorab. 1. woszatć ; Carn. Jasât ; Vind. lafat, Iafasl ; Croat, laszaszt ; -Dal. vlassasst, vlaszaszt, koszaszt ; Bag. vlasast, dlakkast ; Bosn. kossast, s velikimi kosami, (cf. kosa); Ross. BoaocaTbul, Baacaiwil ; Ecd. BaaciiCTUil, MHoroB.iacbin. Włosaty, gęste a długie włosy mający. Mącz. Niech włosistym o łysych koncepta się roją, Głowy ludzkie rozumem, nie włosami stoją. Zegl. Ad. 131. Łosk. Włosista łodyga , długiemi , dclikatnemi włosami z rzadka powleczona. Jundz. 2, 14. pillosus. 'WŁOSI-STOŚĆ, ści, z., mnogość włosów, bie (paarigfeit ; Boh. wlasenina — WŁOSKI ziele, oh. Włosek.

, ie, od Włoch; Boh. Wlasky; Vind. La-fhki, [io Lafbko ; Groat. Viaski, Latinszki , Talianszki ; Hung. Olaszi, Olaszul; Bosn. Latinski , Talianski; Boss.

360 WŁOSKOWATY-WŁOSZYNA.

WŁOSZYSKO- WŁOŻYĆ.

ÜTaJiiflHCKÜi, 3tali(intfd). Polski i Słowiański język nie    ciii elenber 3trtliancr. WŁOSZYSKO, a, n., miser, et con-

tylko naród Wołoski, ale też i wszystek właśnie Wło-    tmn., ein armer Ober baßlidjer 3taltäncr. Zdumiało się

ski, Włochami i Włoszą nazywa ; co samo dowodzi,    Włoszysko. hiltb. /¹ 5.

że sio z Włoskiej krwi ten naród wylągł. Krom. 360, WLOT , ob. w lot.

(cf. Wołoski, Wołochy). My pospolicie zioła cudzo- WŁO Wić cz. duk., Wławić niedoli., łowieniem wegnać, ziemskie Włoskiemi zowicmy. Syr. DO, (cf. włoszczy-    einstigen. — Fig tr. W łowić się do kogo, n. p. Temi

zna; Boh. Wlasky kupec korzennik ). Włoski groch.    bajkami do serca jej się ułowił. Bot. Arg. 753. włudził

LJrzed. 93. Orzech Włoski, 20ćilfdje ciup, *2BaIniljS; Boss.    się, ukręcił się, wkradł się ulubił się; er [taili fid) \\)l

rpeuKofi op'liXi. Ogrody ku ozdobie sporządzone Wło-    iitf^iperj, er fdiltd) fid) ein.

skiemi zowią. N. Barn. 10, 86. Włoska kapusta, Södlfdp WLÜZ'iC, o.z. dok., Wkłada ć niedole.’ Boh. wlożiti, wkladati ; Straut. — $. Włoskie łamanie. Gik Post. 51, ob. Franca.    Slov. wkładśrn; Samb. 1 kwadu nutz; Vind. vlagali, vlo-

— Po Włosku, co do języka , lub postępowania, jak    shiti, notezpoloshiti, nolcrdjaii ; Croat, ulâsern, ulosilszèm ;

Włoch. Z Włoska » sposobem Włoskim, n. p. Domy    Bosn. ulosgiti ; ling vloxni, vlâgnti ; Boss. B.iar«Tb Bao-

wy , BJOWHTb, BK.taCTb , BKJa4blBdTb . BJW4HTb . B.taWIIBaTb, cyHyTb, coBaTb, (ob. Sunąć ; Ecd. BTOpfmi, < cf. wtórzyć). Włożyć w co abo gdzie, kładąc w mieścić co, cf. wsunąć, wemknąć, wetknąć, wsadzić, qunc sont spccifica, włożyć generulius-, ^ineinlegcn, cinlegen. Włożyć suknie w kufer, lub do kufra. Bandik ; towar w beczkę, lub do beczki, ib. (ob. lasować). Nie wziął nigdy supliki od poddanych, kiedy w nią co złota abo srebra włożono. Star. Zad. D. Naści bracie! włóż te pieniądze do kieszeni. Teat. 8, 109. schowaj, fłccfe fie in bie fd)e, ftccfe fte ein. Włożywszy ręce w zanadra chodzi.

Cn. Th. 1269. Wkładam w list. Cn. 7h. przyłączam do listu, lub też wciągam w sam list. Wkładana robota, wykładana, eingelegte ober aufgelegte 9lrbcit. Tygle w kładane , Gjinfafctiegel. Krumt. 46. (do wkładania). — Włóż brata do tego regieitru. Bardz. Trag. 432 wciągnij go w ten regiestr, połóż go na nim , fej) t^tt auf bie gifte.

— Fig. Nauka potrzebuje pamięci, aby to , czegoby się kto uczył pilnie , w pamięć włożył Gltcz. Wych. J 7 b. (pamięcią objął, ogarnął). Uczyń mi tę łaskę, żebyś to jedno włożył w ucho Faraonowi. 1 Leop. Genes. 40, 14. (wspomniał. 3 Leop.). Postrzegłem., «że coś starościance ' w ucho włożył. Tent. 8. b, 57. szepnął , er flufterte il|r tnaf irtf £)br. Zwierz mi się matko myśli, włóż je w uszy moje. Bardz. Trag. 149. — Włożyć co na co, auf etwas legen, worauf Einlegen, fejjen, auffe^en. Czapkę na głowę włożyć. Tward. \M 171. bie SDîü^e anffcfteit. Tak to właśnie zdobi, jako kiedy kto cudzą suknią i kosztowną na się włoży. Falib. F 5. weźmie ją na siebie, w nią się ubierze, ustroi; ein itleib aitlcgen, aujiefieu. Opak kożuch włożył, nazad obracając, co być na przodku miało,

Sk. Dz. 1157. — Fig. allegor. Zdejmiesz z siebie grzech a przeklęcie/ a włożysz na siebie pociechę i wieczne błogosławieństwo. Bej. Post. I i i 4. ïrofi uub ©cegett über fid) bringen. — Fig. Transi. Na wszystkie szczęśliwie chrzest święty włożył, i lud do poznania syna bożego przywiódł. Sk. Dz. 1116. (ochrzcił ich). Skanderbega te xiążeta wysławili , "farawo swe nań włożywszy, lud swój mu polecili. Baz. Sk 71. zdawszy nań swe prawo, ustąpiwszy nań , fie trugen auf tljn ibr 9îed)t über. Nanas, abyśmy ich tam dostali, włożycie. Oliv. Ow. 501. obowiązek kładziecie, obowiązujecie nas do tego, zlecacie nam; ibr gebt un8 auf, tragt linf auf, übertraget unê baä ©efd)âft. Spór włożył na rozsądek wodzów wojskowych. Otw. Ow.

tam z Włoska budowane. N. Fam. 16, 10. zarywać.

WŁOSNY, WŁO

WŁOSKOWATY, a, e, jak włosek, cf. włosionkowaty, tide tparcljen. Rilrki wodne w roślinach są cieniuchne włosko w¹ a te , capillares. Bot. Nar. 11.

SOWY, a, e, od włosów, włosom służący. Cu. Th.

1271, £)«ar * ; (Boh. wlasowy; Sorab. 1. woszanó ; Vind. la fen). Włosna niemoc, gdy kto z trafdnku wypił włos.

Syr. 299, Ecd. BjacoóoaitHie bü oneeixt trichiasis, ocular um n pilis offensio. Włosowy mól , n p. w materacach ; Boss. bo.iochtwktj , £)aarnHirm, btc tpaarmilbe. Włosowe kleszczyki * WŁOSOWKI, do włosów wyrywania.

"WŁO-

Cn. Th. 1274* Cn. Syn. 936. IW od., Sorab. \. skubatć kleżcżiki ; Ecd. BjacoHTe.imu.e , B,iacorep3aJio.

SOKRASY, n. p. Czyż kto ułosokrasego Apola Ustroi?

WŁOSOPAD, u, m., na głowie, włosów lezienie — *$.

FI ul. Ow. 7. z pięknemi włosami. ob. włosów opadanie

Włosopad kamień, (jak -listopad miesiąc), polythrix.

Flin., gemma in viricli capiUalur, et dejluvia capitlorum facit. Cn. Th. 1273. ein genuffer dśbelftein.

WŁOSZCZYZNA , y, z., wszystko co jest Włoskiem, język , obyczaje, towary, ogrodowiny; baf 3taliänifd)e, ©prad)e,

6itteu, ffiaaren, @artengemad;[c; Boh. wlaśtina ; Slav, wła-śtina , właścina Mówić złą włoszczyzną. Nieme. Król. 2,

105. (źle się tłumaczyć Włoskim językiem, czyli po Włosku). Nóci wytartéj włoszczyzny trele, Których zapomniał dziad przy kościele. Zabi 9, 347. Zabi ( nótę Włoską). Przednia w tym ogrodzie tu rodzi się włoszczyzna. Teat. 43. b, 48, cf. Włoska kapusta, kalatiory • i t. d. ; 2öälfd)frant U. f. 1». My pospolicie zioła cudzoziemskie Włoskiemi zowicmy. Syr. 99, (ob. Włoski ogród ; cf. Boh. Wlasky kupec korzennik). Wiatry drze-ogrodzie zwaliły, włoszczyzny zginęły. Mon. 70,

176. WŁOSZEĆ nijak, niedok., zwłoszeć dok., Włochem się stać, junt Stalićiner werben. Gotowie acz byli wygna ni z Rzymu, wszakże wielu ich zostało we Włoszech, i tam zwłoszało/ Biel. Św. 67. WŁOSZEK , szka , ni., zdrbn. rzeczwn. Włoch, eilt 3trtltäncrletn ; Slov. Wlaśa.

By kupiec swych towarów tu w kraju nakupił, Aby nas więcej Włoszek i Niemiec nie łupił. Biel, S. N. 18. — §.

Włoszek, herb. ; dwa krzyże na krzyż; ein getoiffcf SBappctt.

WŁOSZKA , i, z., kobieta z Włoch , bie 3ta!i<Snerinn ;

' Boh. Wlaśka ; Slav. Wlaśka, Wlaśkińa ; Carn. Lalièna ;

Croat. Latinka , Talianka; Bosn. Talianka , Kalinka ; Boss.

HTUjiaHKa. WŁOSZYNA, y, i Ccommuer., biedny Włoch,

WŁOŹYCIEL*- W M A R Z N A C. 361

WŁOŻYĆ.

499. zdał go na nich, cr Ü&CïltejS fatten bic dérfentnijî ber Greckiego języka ; ale dla włożenia się lepszego i pozna-©treitfadje. Włożyli na rozsądek pospólstwa , kto miał być hetmanem. Warg. Cez. 190. {zdali, spuścili). Bogu przywłaszczać, a na niego wkładać, czego on nie rozkazał , jest grzechem. Gil hat. 296. na niego złożyć, jemu przypisać ; auf if)n fd)teben , itn §ufd)mben. Rozdarłszy gęby swe kapłani Różne potwarze na pana wkładali.

Gdym. Św. 2. E e 4 b. rzucali, SSerUtumbtmgen liber einen WLUBIC .się w co, zaitnk. dok., mocno polubić, z lubo-brtitgcn. Któż to na mnie włożył taką potwarz? 7'ect. 27. b, 99. Euzebiusz do Konstantyna przez siostrę jego wkradając się, włożył na Atanazyusza potwarz. Sk. Uz. 200.—

* Włożyć komu »włożyć na kogo , n. p. Ludzie żądzom fol- *WŁUCZ0BR0NA gując, niespołeezniste a niepospolite imię kamieniom i drzewom w

nia wzorów pięknieszyeh , do Grecyi nawet, płynęli. Karp. 2, 15. Darmo mię kto cieszyć ma, oozów nie osuszę, Juzem się w ten płacz włożył, i dziś płakać^ muszę. Groch W. o o, cf. jak płacze tak płacze. WŁOŹYCIEL, a, m., wkładacz; Croat, ulositel, ber (Stnlcger, ©tnfe^er. W rodź. ieńk. WŁ0ŻYC1ELKA, i.

ścią się wciągnąć w co, SBoblgefallen unb ©efdjtttacł woran gewinnen. Raz poznawszy korzyści które nauki płodzą, raz wlubiwszy się w ich przyjemności.... Czart. Myśl. 182.

WŁUCZYć, oh. WTłóczyć, wlec, włó-

czybrona.

kładali. 1 Leop. Sop. 14, 21. (nadawali, kanten geben, WLÜDZlC es. dok. , Włudzać niedok., łudząc wciągnąć, cl. dziać komu). §. Donatyści włożyli apelacyą od sy-    namawiać do czego, powabić^    etltlocfett, bhictnlocfcn, ein*

nodu do cesarza. Sk, I)z. 178 założyli, położyli, fte ga«    reben, eitifd)wa|jen. Włudzam co    w kogo, jako w chorego

ben eine Appellation ein. — §. Włożyć się w co, wstawić potrawę, trunek , vkinum wmawiam. *Cn. Th. 1274. Gdy się, przyczynić sic; ftd) wofür oetWCnben, einer 0ad)e an«    naszych w las w Judzili za sobą, pówalili wszystek las

neunten. Przyjęli te rzecz na się, abo w łożyli się w tę    na njc|₁ Biel. Św. 218 b. Od    niespokojnej sen ucieka

rzecz , intercessemnt. Mącz., (cf. wdawać się w co) Zoł-    nocy , Nie mogą ludzie włudzić go na oczy. P. Kchan.

nierze, iz się bardzo kochali patrzeć na taką śmiałość    jer. 546. Nauczyciel zwyczajem naprzód ma włudzić w

w tak młodych leciech, włożyli się prośbami, i otrzy-    ucznia cnoty. Garn. Dw. 570, Chociaż fortelów wszys-

mali, że mu to było przepuszczono. Wys. Alej. 56.    t k i e h używała, Nie mogła nigdy miłości weń włudzić.

instancyą za nim uczynili, fte traten eine SSorbitte. Wo-    />. Kchan. Jer. 123. (wzniecić, wzbudzić). W ludzi miłość

jewoda    słał do Olbrachta o pokój prosząc, także do    często obłudą włudzają. P.    Kchan. Oil. 1,    195. Chcieli

Władysława, aby się w to włożył do brata, zęby go    lo vv )utjzi włudzić. iż ten zwyczaj miał    być od apo-

‘ zaniechał. Piel. Kr. 436.    Papieże    wszędzie się    o ccsa-    stołów.    Gil. Post. 314 b. (obłudnie wmówić). — §.

rza i jego zwierzchność    wkładali    i zastawiali.    Sk. Dz.    Włudzić    sie, wkraść sie do serca, włowić sie; fiel) bet)

711. Włóż się, o sama, (bogarodzico) , włóż prosimy    c(nem emfdiietdicn, einfdmtetcbeln ; Boh. wlauditi se. Insinuo,

za to, Ry po tych wichrach nastąpiło lato. Miask. Pyt.    wsobiam, włudzam, wdzieram, przylizuję , wkradam się

154. Chrystus za nas się    wkłada,    jako pośrzednik nasz.    w kogo.    Mącz.. Włudzić się, wkraść się w łaskę. Dudz.

S/t. Kaz 175. Nie módl się za    tym ludem,    ani się    (Cp    wlulić się). Pochlebne słówka bogini w serce

wkładaj    za nie, ani się za nimi przyczyniaj. Kadź. Jer.    $j|e j(?g₀ wiudzały. Ir. Tel.    113.— Aliter:    W sławę-sie

7, 16.    Wkładanie się, włożenie się, przyczynianie się,    włudzać. Dwór. U 4.

wkraść się, wemknąć się, ftd)

•przyczyna, wsławiane; »Witte, |öt|pta*c, »VTOitbm. WL(JUÛ ^ znimk M t

Swie o me za ija i, ez vvs7.ero , a ama \ ozwaetz tilifdiitidiCH. Zone do piersi skoro swych przvluli Pompe-chnośc, abo lez dowradowama. Leop. O ihck ,.    ^ ?mz du;h ^ w    ĆArofe L.

bez wdama s,ę , bez wejrzeń» w to zw.crzchnodç.. -    Jui    sie    on    w    poufałość    (|obr0(hiejce w,uW.    Treb.

.TUBaib ,

waTopHTb, HaiapMBaTb. Wkładaja krogulce do    Gdz>e mógł, Tatarom czynił rozmaite szkody, Skazując

połowu ptaków mniejszych. Zool. 275. Włożony, wćwi-    na ich włusy Kozakom przywody. Paszk. Dz. 18. może

ezony wuczony, w ciągniony, wtarły, wprawny Ross.    włości, wsie? VSLUS1AMN, a, m. , [Tatarzyn, dit Trt«

Boæaaufi, BBO411UH. Twardym jesteśmy rodem , i‘włożeni    ^ 2], n. p. Powiedział im, gdzie Tatarzy zagony pu-

w prace. Otw. Ow. 55, Śpiewano miłym i włożonym    szczali, gdzie kosze swe mieli, Gdzie 1 nad którą rzeką

głosem nabożeństwo o trójcy przenajświętszej. Xiądz.    "łusanie siedzieli. Paszk. Dz. 18. (może włościanie?)

W M.

156. (harmonijnym, zgodnym). -— Wkładać się w co, wciągać się, wprawiać sie ; ftd) tvormt ßeiDÜ^ncit, ftd) fertig« feit barttt erwerben. Kosztujesz słodkich owoców poprawy,

kiedy się rzeczywiście poprawiasz, i do statku w kła- WMACZAC, oh. Wmoczyć.

dasz. Pilch. Sen. list. 17. Do czegóż się młódź w takich “WMAGAC się zaimk. niedok., n. p. Chce Jezus, aby się szkołach wkłada? Mon. 65, 54. (czego nawyknie, czego    nikt na urząd duchowny nie wmagał, ani cisnął, ażby

się nauczy)? Nie siłą, spadkiem częstym kropla kamień    był posłań. Sk Kaz. 206. żeby się gwałtem czyli mocą

droży. Człek się staje uczonym, gdy się czytać włoży.    nie wdzierał, ftd) mit ©cwalt ehtbrdngeit.

Min. Pyt. 4, 185. (gdy się wciągnie w ciągłe czytanie). WMARZNAC nijak, jedntl., w czym zamarznąć, tun emfneren ; Rzymianie nie tylko w domach własnych uczyli się    Vind. vsmersniti, nolersmersniti.

46

Sloumik Lindego wyd. 2. Tom VI.

362

WMATAĆ-WMIESZKAC.

W M I O T A C - WMUROWAĆ.

WMATAĆ cz. dok. , Wmatywać czestl. et contin., w czym    424. Z zamku , w który się wmieszka , am sie ruszy,

zamatać, matariiną wpleść, wwiklić; verflechten, hinein    Pot. Arg. 525. — §. Wmieszkany, nawykły mieszkania,

verflechten.    eingewohnt ; Ecd. Bcejibmiicb, Koiopwö nciiBen» iwfc. Bodąc

WMAWIAĆ, ob. Wmówić.    ja wmieszkanym a nieurodzonym Polakiem, nie mogę* sie

WMAZAĆ cz. dok., Wmazywać czeLstl. et. contin., wmazuje    temu wydziwić, czemu Polski naród tak swoim jeży-

pr., mażąc wcierać, etnfcfymtercn, einfal&en; Vind. vma-    kiem gardzi i brząka. Eraz. Jęz. ii b. W nasze tu z

sati, notervmasali, notermasali, noternamasati ; Hoss.    nami pustynie wmieszkany, Mocno ukochał naród opu-

BMa3aib , BM33biBarb. Wmazanie Hoss. BM33Ka, BMa3anie ,    szczony. 1'ward. Daf. 19. Wmieszkanego i obległego we

Bivia3biBaHie.    Włoskiej ziemi    Anibala, kiedyż tedyż Rzymianie wy-

WMCI D., skrócenie, abbrev.,    Wielmożny    Mści    Dobrodzieju.    mierzyli. Faliss.    El. 79. Jestem Satyr,    od wieku w lasy

Kpcz. Gr. i , p. 30.    te womieszkany.    Tward. Pasq. 102. —    Fig. Tr. Zrzucił

WMIATAĆ, WMIOTAĆ,    ob.    Wmieść.    WM1ELĘ,    ob.    We-    z brody i włosów siwiznę wmieszkaną,    przywdział czarną

mleć.    barwę. Otw. Ow. 266.

WM1ERZWIĆ cz. dok., mierzwiąc wpuścić, z mierzwą wło- WMIOTAĆ, ob. Wmieść. WMIOTAGZ, w., który co wrzu-żyć ; Slav, wmrwiti offriare, ci', wdrobić.

WM1ERZYG cz dok., mierząc włożyć, wsypać, wpuścić;

bineimneffcn, ctnmeffen ; Ecd. BMtpmo.

WMIEŚĆ, wmiótł, f. wmiece, wmiotę cz. dok., Wmiotać,

Wmiatać, ‘Wmietać niedok., wrzucić, ^ineintüCtfen, €trt* pomakati, vrnokriti, noternamozbili, noterbenjati ; Croat. werfen ; Boh. wmetati ; Slov. wmjłam; Vimi. notermetati, notervrezhi; Rag. umetati, umetnuti, vmètnuti, ume-cchjem; Hoss. BaieibHyib , BMerbinaTb , bkhhhte., bkhau-BaTb. Niektóre z ludu pobił, i w studnią wmiotał. 1 Lcop. 1 Mach. 7, 19. — §. Wmiatać się w co, wer-wać się, wcisnąć, (et. wmagać się); fid) tV0 etnbrdngett, WM0DL1Ć sie zaimk. dok., modląc sie wnijść lub dostać WOJU anfwerfen. Na urząd kaznodziejski sami się wdzie- się gdzie , "ftd) ÿinetn beten. Wmodlić sie, wprosić się. rają, sami się winietują bez porządnego powołania. W. Marz.

Post. W. 2, 113. Kto nie drzwiami ale dziurą włazi, WMOTAĆ, cz. dok., motaniną wpleść, wplątać, uwikłać; kto się sam wmietuje, nie czekając, aby go w wpuszczono.... W. Post. W. 442, (ob. Wtręt, intruz). Nie bądźmy tak wszeteczni, abyśmy się chcieli wmiatać w

Sil. 68. Wmiefci sie it, . zmieści sie tu Cn. Th. 1274.    k?*⁰/ cf' "l,r“s,c *!? • “P“ s,«: M ^ »f*»‘

J . .    ï ... .    ⁴    cen entlaßen, JU tbm anfaaen. Do jaw-nogrzesznycb Jezus

«mirt?7Ań , ,    .    ..    ■ w dom ich wszedł; do Zaclieusza mytmka sam sie w

WMIESZAŁ cz. dok , Wmieszywać czestl. et contin., mie- , _ •    . T ’ c. ..    n J.\ .

Ban,, BTacyio. Wmieszać sie » co, mieszać sie do cze- *»? ^ bn*u «* ' et crt'ot W *««“•

go; Croat pachatisze; Erd BMtcHTHCfl.    WMUL1C cz. dok., w muł wetknąć , skryć, tn bett ©Flamin

WMIESZKAG sie zaimk. dok., mieszkając oswoić    sie, ftdi>    binettt ftecfen. Karp ci się    skryje po wodzie utuli, A głowo recht entwöhnen ; Ecd. BAOnumoca ‘Tak się    była Mo-    vv? na dr'0 chytrotajny wmuli. Bielaw. Myśl. F i j b.

skwa przez lat 29, Derpt trzymając, tam wmieszkała ; WMUROWAĆ cz. dok., murując wsadzić; Vind. vsidati, że grobów Moskiewskich pełno było wszędzie.    Gwagn.    notersasidati, einmcUlCM.    Wmurować sztabę. Torz. Śkł.

ca, wmiata; ber $fneinwerfer, ©tnwerfer; Eccl. Bnieia-

TG.ib, Biiepraiejb.

WMÜCZYG cz. dok., Wmaczać niedok., moczeniem wilgoci nabywać, ętinnetd)Cn ; (Vind. vmozhiti , vmakati , noter-

umochiti , umâchem ; Bosn. umociti, smociti)! Grzanka wmoczona w ocet, ma być u ust chorego trzymana. Śpiiz. 188. Skórki cytrynowe wmocz w ostry ług, daj im moknąć przez dziewięć dni, aż z gorzkości wysłodną. Siena. 556. lmbuere, wmoczyć, w farbę włożyć. Mącz.

hinein flechten, verflechten, hinein nńcfeln , verwicfeln ; Vind. notersamotali, noterfvijati ; Croat, umotâvam ; Boss, bmo-

laïb, BMüTbiBaib.

W M U S I Ć - WNĄTRZE.

WNĘCIĆ -WNET.

563

47. Wąsy u ankry murowéj, zagięte do wmurowania WNĘCIĆ, *WNĄCIĆ cz. dok. ; Boh. wnaditi ; nęcąc wciągnąć, wwabić, fyinein JocVn. Wnęcić się zaimk., ponętą dać się wciągnąć, iść za netą; ftd? fdneinlocfeit Iajfeit, bcrn    folgen pr. et fig. Ir. Trzeba lisowi pozwolić

kdka razy na upodobanym miejscu dostatecznie się ukontentować, a poznawszy, że sie już dobrze wnęcił, postawić żelaza i t. d. Kluk. Ziu. \ , 406. Zóraw'

lub do wbijania w drzewo. Magier. Mskr.

WMUS1Ć cz. dok., przymusić do czego , wymusić na kim , musem przyprowadzić do czego ; einjnmngen , fyinetnpin« gen, mit Bracing fyinetiilmngen, erjtmngen; (Boh. wnutkati; Vind. vfditi, noterpofiliti). Jakichbyś się tylko chwytał spraw, do nich bogi wmuszę, mówi czarownik. Bardz. Luk. 105. Lub się mógł spodziać uścia , padł w bitwie zabity, Chciwy śmierci wrnuszonym męstwem znamienitej. Bardz. Luk. 71. Tryumf z Mitrydata , Ledwie własną trucizną wmuszonego w fata. Bardz. Luk. 9. ledwie potrafił gwałtowną sobie śmierć zadać.

WMUSKAĆ, f. wmuszcze cz. dok., muskaniem wetrzeć, fireidjelnb einretben, einftreiefjeln. Siarka żywa , Na pochodnią wmuskana , płomienia zarywa. Olw. Ow. H.

WMYDLIĆ cz. dok., mydląc wetrzeć, etnfetfen ; Vind. vfhefati.

WMYKAĆ , ob. Wemknąć.

z wroną

wnęcił się raz do jednej roli, l ziarna wyrywali zasiane do woli. Min. Byt. 4, 81. Węglarzowi w lesie żubr do budki się wnęcił, i chlćb mu często zjadał. Biel. 4 7. Papr. Gn. 78. Kiedy się wilk wnęci w owce, tedy wszystko rozprószy. Stryjk. iii. kiedy się gdzie wciągnie, nawyknie, wenn er fi# nw ((mtsufommen) gemölmt. W mą się część nie ‘wnącaj. Zebr. O w. 15 (nie wdzieraj się w nie). Niechby tylko kto mi się wnęcił, ach przesadziłbym go przez kij. Teat. 15, 4L niech się tylko wluli, wemknie, er joK fi# nnr einf#lei#en. Tak wnecili się w indulty, iż miasto 40 dni, 40 godzin nie poszczą. Phn. Kom. 391. tak sie znarowili, tak źle nawykli. WNEC1UCZK0, ob. Wnet.

’WNĘCZKA, ob. Wnuczka. ’WNĘK, ob. Wnuk.

WNĘKA, i, i., u mularza, głębokość na około filunka. Magier. Mskr. bet; bem SJłaurer, bie Vertiefung tun eine czego, niezewnątrz, nie z dworu, nie na dworze in*    Quilling fieruin.

nerliif), innen, brtmten ; (Boh. et. Slov. wnitr; Sorab. i. WNET, u, m , WNĘTA, y, z., neta, ponęta, wab, po-nucż, nutz, znutżi, znutżika, nucżkach, ( cf. nucżpu-    wab; fiocffpeife, 5łbber, Veijj, 5lnret^ ; Boh. et. Slov.

schcżim wpuszczam, biyu nutż wbijam); Sorab. 2. nutsch,    da; Corn, vada , (cf. wada). Wnęla , neta, ponęta,

nutschi, nutschikach , nutschikana ; Cam. nuter, notr,    Wiod. Ptaszek, kiedy owo w ziarnie na wnęcia bierze,

noter, snolrej, notri ; Vind. noter, (Vind. noterpasti,    więzienie gotowe. Wad. Dat j. 135. Podał im dobre wne-

vpasti « wpaść), tonoter, (emnoter, seuter, notrai, sno-    ty, chcąc ich do siebie pociągnąć. Sk. Dz. 375. Od złe-

tra, notre tonotre, snotrai, po snoternem ; Croat, vnû-    go towarzystwa uciekaj, a wszystkie pogody i wnęty do

ter, znütra, iz nutra ; Bosn, iznutra , unutra ; Rag. vnû-    grzechu odetnij. Sn. Raz. 505 b. Siepacze Rzymscy

tra ; Slav, unùtri ; Boss. Biiyipii , BHyipb, U3nyTpH,    wszystko czynić byli gotowi, zwłaszcza dla nagród, i

CHyTpn, H3BnyTpf> ; cf. Both, innathro ; Lat. intrinsecus,    swobody wnętu. Chrośc. Fars. 164.

intro, intus; Ital. dentro ; Samscr. antar). Wnątrz, we-    NET, fHNET, ‘CHNET, "HNETKI qu. v.), adv. temp.,

wnątrz, wewnętrznie, quiele, w czym; innen, im Bmtent,    WNET^E , *WNETKI, *WNETECZK1, WNECIUCHNO,

imterli#. Wielu zdrowych na cerze, a słabych wewnątrz.    WNECIUCZKO , intensiv, ; Boh. lined, hnedle, hnedky,

Boh. Dyab. 3, 117. Będą się radować tak wnątrz, pa-    brzo ; Slov. lined, hnedki, zhned ; Sorab. 2. ned, baldi,

trzac na oblicze bóstwa, jak zewnątrz, patrząc    na uwiel-    pschist, pschistim {przy    tym),    szkorro (ob.    Skoro),

bione-człowieczeństwo twoje. Wróbl. 10. Miecz    zewnątrz,    (net, neto    * teraz, netke    teraz, zaraz); Sorab.    1. nćhde,

a mor i głód wnątrz. Budn. Ezech. 7, 15. Boli serc me-    nydy, nyden , nydom, frnolen , rucżi (cf. rączo), zkóro,

żnych najmniejsze czekanie, Ognie wnątrz piersi ocho-    (cf. skoro), (net, nëkto, yuź , yiżno » już); Vind. skori,

tne paliły. P. Kclian. Jer. 527. Tak się bardzo zdradza-    le skori, preskori, kaker hitru , kaker jadernu ; Croat.

ją panowie sami, tak się bardzo na umyśle każą, wi-    zkoro ; Dal. tudye, (ob. Tudzież) ; Bosn. netom, oncjas;

dząc, iż im się wszyscy kłaniają, iż ich ludzie za bogi    Slav, taki, (cf. tak); Boss. BCKopfc ; — wnet, niezadługo,

chwalą. Goni. Dw. 323. Mocne wino służy tym, w któ -    niedługo, wkrótce, prędko, skoro,    tudzież, tuż, tej

rych grube a surowe ‘wilgoty wnątrz zebrane panują.    chwili, w okamgnieniu;    flletd), bfllb.    Leda krzyw-da u

Cr esc 579. — Wnątrz, wewnątrz, do wewnątrz, cum    nich tak poważna, iż wnet pancerze szorują, arkabuzy

molu, na# innen; ( oppos. Vind. od snotra ; Garn. od    szrobują. Bej. Zw. 16 b. (natychmiast na pojedynek się

snotrej, OOtt innen). Kiedy kogo wąż uje, niech się na-    gotują). Kiedy dzieci płaczą, nie pytamy się o tym,

pije tego soku, nie dopuści jadu wnątrz! Spicz. 11. Gdy    bo się wnet rozkwilą i wnet się utulić mogą. Dambr.

ręka wywichniona jest do wewnątrz obrócona, nakręcają    590. Tak piękna pogoda    nam się wnet    nie poda. Teat.

ją do zewnątrz. Krup. 4, 101. Myszka czworograniasta    51 , 23. (tak prędko się    drugi raz nie    zdarzy). Wrzód

do wewnątrz obracająca, ib. 4, 100. ’’'WNĄTRZE, ob. ten tak jest przymiotny, iż ’Minet (qu. v.) jeden od dru-Wnętrze.    giego nim    się skazi. Eraz.    Jez. 8    b. Ledwo to    wyrzekł,

Pochodź, wnejtrzny, weivnejrzny, wnętrzność, wywnę-    aż wnetki    wysłuchan był    od ojca    swego. W.    Post. W.

trzyć, wnętr, zewnejrzy i t. d.    304. Ostror. Myśl. 3Ö4. Pot. Jow. 77. Poczujesz wnetki

W N.

’WNACAĆ , ob. Wnęcić. WNABZAĆ , ob. Wnurzyć. WNASZAĆ, ob. Wnieść.

‘WNĄTRZ, hodie WEWNĄTRZ adv., w czym, wpośrzodku

wna-

364

WNETKI - WNĘTRZE.

WNĘTRZNOŚĆ - WNĘTRZNY.

Cn. Ad.

moje siły. Past. Fid. 115 Po onej gorzkiej nocy, wnet-że rano »zasię znowu zeszli się żydowie. W. Post. Mn. 170. Wyjdź, wołam cię wneteczki. Past. Fid. 253. Pa-trzaj na tę krew', która mnie na mary, ‘‘wneteczki wprawi , z którą wnet wypłynie dusza. ib. 213. Jezus zasmuciwszy wierne swoje wneciuczko je cieszy. Dambr. 255. — Prov. Wnet mówi, a niesporo mu.

12 (prędko się wyrywa, odzywa, a nie klei mu się, cf. Filip z konopi). — Wnet-wnet » już-już » wnet-już * raz-raz , halb - brtlD. Spodziewam się tego lata odmiennych czasów, wnet jasne słońca świecenie, tuż

, ’’’zasię pochmurno, obłoczno będzie. Fur. Uw. fob. 'WNETKI, a, ie, prędki, skory, rychły; fdjnefl, ełliflfł. Siniejemy teraz wyglądać wnelkiego dopięcia Dawnych życzeń i celów swego przedsięwzięcia. Przyb. Luz. 175.

‘WNĘTNY, a, e, wnęcająey, (ńitetnlocfcnb. WNĘTNE, ego, Subst. n. , wnęt, wnęta , neta , ponęta ; ft'öber, £ocf|"pcife. Wnętne do pasieki rozmaite pasiecznicy miewają, nie tylko co pszczoły przywabiają, ale też do zdrowia im służące. Kąck. Pas. 21.

WNĘTR, a, m., spado, bez członka męskiego, wnęlr, ‘nieduż albo wałach , rzezaniec. Maj'.z. Wnętr, uwała-szony, wałach, eviratus. Mąci. Wnętr, niedobrze czyszczony koń, ćwik o kogutach. Uudz. 69, Ross. iiy-Tpeitii wałach; u nas wnętr, ogier któremu muda me urżnięte, lecz wriętrznie wkręcone, ef. kleszczyć, eilt SUapp&ettgfi. Wargielt dorosłego wnętrza albo kiernoza pięć szlagów. Szczerb. Sax. 453. WNĘTRZ, 'WNĄTRZ, y WNĘTRZE, »WNĄTRZE, a , n., (ob. »Wnątrz, wewnątrz, wewnętrznie), wewnętrzne części czegokolwiek, b(tS innere, 3mvcnbt(je; (Roh. wnitrek; Vind. sno-treifhi, . noterneifhe ; Croat, znuternia , unuter, znńtra ; floss. HyTpt, nyipo, Bnyrpemiee ^BHy-rpeHims, cf. Gall. intérieur). Wnętrze czegokolwiek, oppositum, powierzchowność. Cn. Th. 1275, ob. Zewnętrzność. Wnętrze domu , wewnętrzna cześć domu Hoss. uepTors. W Giiiaszu niemal samej szczodrobliwości wnętrze było. Warg. Wal. 144. jądro, treść, ber Ślern. Potwarz nicuje wnątrze z fundamentu. Pot. Sgl. 409. (przewraca najskrytsze rzeczy na wierzch). Wnętrze naczynia jakiego, pękatość dzbana, flaszy. Wtod. Wnętrze abo brzuch, pękatość, opu-kałość dzbana , flaszy i inszych statków, miara wnętrzna abo plac, w który się może co wlać, wsypać. Cn. Th. 1275 wewnętrzna objętość, ber innere 9iaum. Wilgotne wiatry wilgoci ciała zamieszawszy , wywodzą je ze wnętrza na wierzch. Cresc. 6, (Vind. od snotra; Carn. od snolrej). We śnie ciepło zbiega się do 'wnątrz, i potrawy lepiej trawi. Sak. Pr obi. 226, Slov. donutra, intro, nad) innen. Wnątrz, wnętrze, wewnętrzna część ciała zwierzęcego, wnętrze zwierźęee, wnętrzności zwierzęce; ba$ 3mtere im t^ierifdten ftorper, baS dingeroetbe, bie dinge* tttetbe; Rag. vnutargna , vtrobba , „utröba , (cf. wątroba); Bosn. vnutra, vnutargna, utroba, orjeva (ob. Trzewa), terbuh , (cf. brzuch); Croat, nuternya, votroba, vtroba, vutroba, utroba, kerempuhi, vampi, droh, drobecz, (cf. drób'): Sarah. 1. ezrewa ; Vind. zhrive, oferzbje (cf. oserdzie ) , drueb , drub , plunder ; Carn. osserzhje ,

drób; Ross. yipoóa; Eccl. nr./iyo (ob. Nadroj .^oÓHdifl, yTpoÓLi Serce położone między wnąlrzem , nad błonką która dzieli wnątrze. Eraz. Jez. D 8 b. Pszeniczne ciasto czyni zatykanie i bolenie we'wnątrzu , i w żyłach. Cresc. 158. Wnętrze bydlęce. Oliv. Ow. 92. Gryzą mię wnętrza moje , gdy się o to staram , jakobym mógł pojąć ścieżkę najwyższego. 1 Leop. 4 Ezdr. 5, 34. ( trapią mię lędźwie. 5 Leop.)- serce mię boli, ba3 Stutcrc, ba$ S)crj. Bóg w naszym ‘wnątrzu widzi doskonale. Przyb. Ab. 124. zna serce nasze, (ob. Sercowiedzca). Bóg chce zły kąkol z twego wykorzenić 'wnątrza. ib. 21 , (ct. Hoss. riOHyrpy miło mu, w smak mu, po myśli, podoba mu się; ćf. Eccl. K7>nf>7>ciłTii, ßHyip’B ceóa npiiHTb . h.ih bjiojkhtł B-B nepcii CBOH). WNĘTRZNOŚĆ, WEWNĘ-TRZNOSć, ści, i., część czegokolwiek wewnętrzna, wszystko co się wnąlrz znajduje, (oppos. zewnętrzność , powierzchowność); baä 3nnerlfc&e, innere, bie ininenbtge ®ette; Rok et Slov. wniirnost ; Ross BiiyTpeHOCTb. Wnętrzność, wnętrzności, serce; baë 3>itnci*e, bas) (perj. Upadła u nóg pana, płaczliwie w sercu swoim narzekając, a wylewając prawie one łzy swoje ze wnętrzności swo-ich? Hej. Rost. l< f f 6. W potrzebie przyszło swych wnętrzności poruszyć, i u samych sobie tylko szukać ratunku. 7lourd. Wł. 98. Jeslże dosyć zimny, twardy i bez wnętrzności człowiek, któryby zabronił drugiemu płakać na to, co mu dolega? Gaz. Nar. 2 ii b. ’Izali has przeklinasz, gdzie one wnętrzności miłosierdzia twego? Sk. Kaz. 7. Bóg. widzi serca i wnetrzości ludzkie W. Post. Mn 241. Wnętrzności człowieka świadek jest bóg, i serca jego prawdziwy wypatrzyciel, a słuchacz języka jego. 1 Leop. Sop. 1, 6. (nerek jego świadom. 3 Leop.).— Wnętrzności, wnętrza, trzewa, cf. kiszki, b(t3 ©ingeiuetbe. Nauka o pizymiotach wnętrzności, splanchnologia, jest częścią anatomii która w powszechności o miękkich częściach, a w szczególności o wnętrznościach nas uwiadamia. Perz. Cyr. 35. WNĘTRZNY, WEWNĘTRZNY, a, e, Wnętrznie, wewnętrznie adv., (ob. ‘Wnątrz, wewnątrz), wnątrz się znajdujący, wewnątrz skierowany; intncnbtg , imterltd), inner; Roli, wn.itrnj ; Nlov. wnitrnj, wniterne", wnulri; Sorab. 1, nutżischi, znutżischi; Carn. hotrejne, notrejshne , snotrejne ;• Vind. snotern , vnotern , snotra , notrai, snotrai, od snotra, notri ; Croat, nutern, nuter-. nyi, unuternyi, znuternyi ; Rosn. unutargni ; Rag. unu-targni; Slav, nùtarnj, nutarnij; Ross. Bny rpeHHUH ; Eccl. B3ajiorcTBeHiibin , i;’MiÄTi.iu,v.\oy Wszelki bieg, któremu ciało stałe podlegać może, to jest bieg, którym się odległości między cząstkami ciała zgoła nie odmieniają, nazywa się biegiem spólnym czyli zewnętrznym ; przeciwny temu biegowi jest ruch wewnętrzny , gdy się odlegości miedzy cząstkami ciała jakiego odmieniają Taki ruch wewnętrzny sprawujemy n. p. w wodzie stojącej, gdy ją laską mieszamy. Hub. Mech. 12. Zaprowadził ich do wnętrzniejszego domu. Budn. Hebr. 6, 19 więcej wewnątrz w dom ; (Ross. HyTpo3CM£ do-bywająey się z wnątrza ziemi, wewnętrzny w ziemi). Minister spraw wewnętrznych * krajowych, domowych; ber

üJîinifter ber Innern 3Ingelegenfteiîen, ber 2JÎ. be$ Ämtern ;

uzviseenie

n. p.

BHCCTB ,

kłaść gdzie ; hinein tragen, herein tragen, hinein bringen , herein bringen propr. et ßg. transi. Wnieś to do izby. Tr. Łaskawość do któregokolwiek domu wnijdzie, zawsze weń z sobą pokój i szczęście wniesie. Pilch. Sen. łask. 20

sejmy. Birk. Sk. C 2 b.

W NI E B 0 M K Ł Y - WNIEŚĆ.

WNIEŚĆ.

365

(oppos. zagranicznych). Wojna .wewnętrzna, domowa; ein innerlicher Strieg, ein Sürgerfrtcg. Stała się iałobliwa wnętrzna wojna w Niemczech. Lut. Kom. E 6. Brat się z bratem zabije, wnętrzny się bój zjawi. Bardz. Luk. 43. Wielka to złość, kto bój wnętrzny toczy Bardz. Luk. 24. Niech sami wiodą wnętrzny bój Rzymianie, ib. 42. Na coź gwałtem niec-hcących w wnętrzne wprawiać boje ? ib. Podczas wojny wnetrznćj Rzymskiej.... Corn. Ben. 188. — §. Co.do serca, umysłu; innerlich, non £erjen. Wnętrznie , w sercu i w myśli swój usiłował powinności dosyć uczynić. Wiśn. 219.. Niedość na tym, być wewnętrznie cnotliwą ; trzeba to umieć pokazać. Teat. 1, 10. Tak go wnętrznie miłował, ze niemal każdego dnia do niego pisywał. Warg. Wal. 509. ( tak serdecznie, uprzejmie, rzewnie). Tego się dowiedział od Fawoniusza wnęlrzncgo przyjaciela swego. ib. 68. przyjaciela od serca , cl', jedna dusza.

*‘WNIEBOMKŁY, a, e, n. p. Cnoty drogę wniebomkli starcy przed laty deptali. Ihjb. GeÜ. C 2 b. do nieba spieszący, junt Rimmel eilenb. WNIEBOWSTĄPIENIE, ia, n., Slov. na nćbe wstupeni : Vend, v’nebuhojenje, fvetik Kristufovega v’nebuhojenja , fhentaufarzhe; Croat, zaztu-plenye vu nebo ; Slav, uzashastie gospodninovo , spasov-dan ; Bag. vzisciastje ; Bosn. spasov dan , uzasejastje gospodinovo; Boss. B03HeceHie rocno4He ; odejście Chrystusowe do nieba, dzień lub uroczystość dnia odejścia Chrystusowego do nieba ; bte łpimmelfarth (Shrifti, ßimfti Ipimmelfarth, ber ^immelfartfrêtag, ba$ <pimmelfarth$feft. Cerkiew' ‘woznosenska, t. j. wniebowstąpienia pańskiego. Steb. 88. Ś. Łukasz dostatecznie opisał- historyą wniebowstąpienia Chrystusowego w dziejach apostolskich. Kurnk. Kat. 54. Tajemnice wiary początek mają od wcielenia Chrystusa, kończą się na wniebowstąpieniu, ib. 54. WNIEBOWZIĘCIE, ia, n., wzięcie czyli odejście n. panny do nieba, dzień lub uroczystość dnia tego, fÜfartä $tttt* tltelfartl) ; Slov. na nćbe wseli; Vind. Marie unebuvsetje , velika gospoiniza ; Cam. gospodniza -, Hag. gospino; Eccl. ycnenie 6orapo4HUM, cf. uśpienie; Graeci hoc festum vocant dormitionerh sandissimae dominae no-strae deipare , eo quod existiment eodein die mor tu am esse et resurrexisse, atque in coelum assumptam. 6n. Th. 1275, Germani et- wniebowzięcie et wniebowstąpienie exprimant eodem vocabulo <ptmmelfartl). — U narodu Węgierskiego cześć n. panny tak jest wzięta , iż dzień wniebowzięcia jej swym jeżykiem dniem pani swój zowią. Sk. Źyw. 2, 151. — Boss. rocnoîKHHKH dwutygodniowy post przed wniebowzięciem n. panny. “WNjEBOWNIEŚNY, Romulus i Remus , Rzymskiej wilczycy bliznowie , lż byli wniebownieśni twierdzą poetowie. Chodk. Kost. epigr. iż byli zaniesieni do nieba. WNIEBOJRZAŁ, ob. Niebowid.

WNIEŚĆ, wniósł, wnieśli, f wniesie, wniosę cz. dok., Wnosić niedok. ; Boh. wnesti , wnesl, wriesu , wnósjm, wnosÿm ; Slov. wnâsjm ; Sorab. 1. neszu nutz, nosehu nutz, pżineszu nutz; Vind. noternesti , noternofiti, no-terpernesti ; senternesti ; Groat, unâsiam ; Bag. vnjêti , unosili, ùnossini ; Bosn. unjeli, unesti, unosili ; Boss.

BHOCHTfe; niosąc wnieść gdzie, stawić gdzie,

Wniósł te pieniądze do skarbu królewskiego. Tr. oddał, wpłynęły przez niego, ©elbtr in ben ©d)aj5 eintragen. Ta majętność wnosi 1000 talarów. Tr. (przynosi , oddaje, czyni w podatku lub w dochodzie). Obszerne włości do mojej wniosła familii. Tr. przyniosła , wcieliła, fte bot fte in meine familie gebracht.- Wypędza Maurów z żyznej Algarwii łona, Z kraju , co mu go wniosła wyposażna żona. Pnyb. Luz 94. Gdyby żona wiedząc o pokrewieństwie, za mąż szła, wniesienie swoje traci Czack. Pr. 2, 45. t. j. wniosek swój , to co wniosła, posag; baé üDîitgcbracbte, bie SDîitgift, ben 23rant« fd)a|. Myśmy nic na ten świat nie wnieśli , bez pochy-by też me wynieść nie możemy. 1 Leop. 1 Thim. 6, 16. mir haben nichts mit in bie Seit ( auf bie Seit ) gebracht. Wnieść sumę w rachunek , w regestr, w xiçge. Tr. wciągnąć, wpisać, wliczyć, wrachować, mit eintragen. Wnieść na dobra swoje sumę pod ewikeyą. Tr. zaciągnąć , ©djulben auf feine ©üter bringen, fie bantit belaften, mit ben ©ütent bafür haften. Nieprzyjaciel ten sam wojny spokojnym ludziom wnosi. Zygr. Pap. 166. nanosi na nich wojnę , er bejieht fie mit £rieg. Wnoszę zwyczaj , wprowadzam. Cn. Th. 1275. eine ©emoftnheit u. f. n>. aufhringcn, einfiihren. Czemu też kto nie wniósł owego obyczaju do nas, który jest we Włoszech . iż szlachta wynajduje na bresiedzie gry rozumne? Corn. Dw. 4. Na sprzeczka,!) ów dzień minął , nazajutrz inne odwłoki wnosili. Sk. Dz. 576. wprowadzali , wyjeżdżali z niemi, fie brachten aiibre £>tnberniffe a or. — g. Wnosić, podawać do rozważania, przekładać, ‘przedstawiać; oor* bringen, wortragen, worfteüeu. Pitt oznajmił, iż jutro miał wnieść rzecz o dochodach xiçcia de Jork. Gaz. Nar. 2, 148. Prawa niezbożne od niektórych Machiawelem podszytych, wnoszone bywały na Ja z miejsca mego wnoszę , żeby tego pozbyć się ciężaru. Zab. 15, 281. Tręb. wniosek czynię, projekt podaję. Wnieść, podawszy wprowadzić; »erbringen unb einfufyren , attfhriugen. Trasybul konstytucyą jedne wniósł takową , aby rzeczy przeszłych więcej nigdy nikt nie wspominał. Warg. Wal. 116. — §. Wnosić za kim prośbę, instancyę, przyczynę » zanosić, przyczynić się za kim; für fentanbeu einfommen, $urbitte einlegeit. Mam honor wnieść za nim do W. M. Pana moje niegodną instan-cyą. Mon. 71, 195. — §. Wnosić z czego; Vind. skierait , naklenit, raitat, fe sumniti » wniosek z czego czynić, wyciągnąć, wyprowadzić konkluzyą, konkludować, przełożyć co zkąd wypada , zastanowić nad wypadkiem czego, wnioskować; rcoranê folgern, febliepen, bie golge ober ben ©chlup jieheit unb worfielleit. Wnosić jest wywodzić podanie za prawdziwe rnocą podania już uznanego. Cymk. Log 182. Z uwag dotąd uczynionych wnieść można: primo.... Os. Bud. 29, cf. wypada, idzie za tym ; Boss. cjrfe/tyerB. Wiesz co się działo ; wnieś ztąd o przyszłości. Teat. 37, 58, cf. może co spostrzeżesz,

366

W N 1 E W O L I G - W N I J Ś Ć.

W N I K - WNIOSEK.

poczytanym.— §. Wchodzić w co, active, wdawać się czynnie, m etma# entgegen, ftd) einer <§ad?e anneljmen, fte angreifen, einfefjen, unterfudjen. Trzeba wchodzić w uwagi , przyczyny, povyody, Tym sposobem przyjdziemy do zupełnej zgody. Nieme. P. P. 1. (rozbierać przyczyny i t. d.). Nie zechce, aby dalej w tę sprawę wchodzono. Jabl Tel. 58. — Wchodzić w siebie, upamiętywać się, zastanawiać się nad sobą; ttt ftd) geljCtt, über ftd) felbft 23ertrad)tungen attfiellen. Będę miał czas wnijścia sam w siebie, i myślenia o wdzięczności, którą ci winienem. Zab. 14, 214. — Nie wchodzić z Kchan. Orl. 1 , 257. nie wdawać

gdy z przeszłych następujące rzeczy układasz! Siem. Cyc.

26. Z poznaków na chorym wnosi sobie lekarz o rodzaju choroby. Perz. Lek. 66, (cf. domyśla się, domniema się ). Z każdego słówka wnosi sobie przymówki.

im w śluby. P. , nie zapuszczać się, nie zapędzać się , ftd) itid)t etnlaffen. —Neutr. Wchodzić do czego, należeć, użytym być do czego, służyć do czego ; roo$u mit gebraucht merbett, mit baju bienen. Dyptan wchodzi do maści i do plastrów , wchodzi też i do tych lekarstw, które dryakwiami zowią. Syr. Ul. — Jutro jak dzień '\vnijdzie biały.... Jabł. Buk. O 5. wznijdzie, ob. Wzejść. — Wchodzić się zaimk., wciągać się w chodzenie , nawyknąć chodzić ; in# ©efjen fn-' nein fommen, in ben ©attg fontmen. Nie lada koń był, kiedy się wchodził. Alb. z Woj. 7, (of. wdrożyć się).

Boh. Kom. 1, 501. (wszystko źle tłumaczy, na złą stronę bierze). Wnoszenie, czynienie z czego wniosków, konkludowanie ; Vind. noternofhenje , ba# @d)liejktt , jyoh gern. Nie wszystkie umysły do wnoszenia jednego z drugiego są sposobne. Z ab. 1, 75. Alb. —_ §. Wnieść na kogo, kłaść na kogo, rozciągnąć nań ; Über einen bringen, auf ijjn auêbebiten. Jagieło wszystkie swoje państwa przyłączył ku królestwu Polskiemu , przeklęslwo srogie na tego każdego wniósłszy, ktoby kiedy przyczyną był rozerwania tego związku. Biel. 251. — §. Wnieść się dokąd* przeniósłszy się wprowadzić, . mo einjiebett, j. 33. in eine Üffiüfmnng; Boh. stéhowati se; Vind. v’eno

" hillio potegniti.

WNIEWOLIC cz.. dok., Wniewalać niedok., musem wprowadzić, wciągnąć, wmusić; etnjtimtgen, jmingenb mojit brin* gen. Nie wniewalaj i nie przymuszaj chorego , aby jadł koniecznie. Perz. Lek. 550, o Ir. Przynuka.

WNlJöG , wszedł, weszła, f. wnijdzie , wnijdę, nijak, dok.,

Wchodzić niedok., Wchadzać czejll., idąc udać się gdzie WN1K, a, m., cienkie przejście, którędy co przeniknie i wewnątrz, w mieścić się, oppos. wyjść; J)inetn geljen, Ijeretn    wniknie, kanalik, (cf. ponik); ein feineâ (Eanäldjiett, mo

gefeit, herein fontmen;. Boh. wgjti, wśel, wegdu, wchazeti;    etroa# burd)bringen faun. Gust w człowiecze serce wessie

Slov. wchazeti, wchâzÿm ; Sorab. 1. gdu nutz; Vind. noterjiti,    się przez kryjome wniki. Pot. Arg. 770. — §. Wnik

noterjeti, noterpojti , noterpriti, noterhodili; (Bag. vho-    (oh. Wnitek, *i\ikj, subtelna siatka na ptaki, sidło, (cf.

dittii * śpiegówać); Ross. bohth, Bomeax, boh4j, bxo4htł,    pomek, cf samotrzask) ; eilt feine# Sogelnef), SSogelgartt

BX0Hf4y, BXOJKj; Eccl. ßiuecTßyio, BX05K4J. Cherubini    pr. et fig. Niech zastawiają soczyste wniki. Bardz. Trag.

postawieni byli na miejscu *naświętszym, gdzie sam tyl-    122. Miał obłów z napiętego wnika. P. Kchan. Orl. 1,

ko kapłan wchadzał. Żarn. Post. 5,    610., Z    kim razem    121. Choć w    złotym wniku coż    ptaszęciu potem, Jeśli

wchodzę; Eccl. C0B0CX0)K4y, Bxonty    Cï kPmx    Ky4a.. Nie    on więzień za    tçskliwym drotem ?    Zab.    15, 345. (choć

wie, którędy wszedł, muszę mu pokazać drzwi. Teat.    w złotej klatce). -Sieci swe zdradliwe Stawia na cnotli-

29. c, 55. (zrobię mu nogi). Szawel burzył kościoł,    we, Mówiąc dobrze patrzy, Kto ten wnik upatrzy. J.

wchadzając w domy, W. Act. 8, 5. Budn. ib. (wpadając do    [(chan. Ps. 89. Wpadł w miłości wniki. Hor. 2, 502,

domów, napadając na domy). — Fig. Glos dzielny wo-    Min., (cf. pęta, więzy, kajdany). On przyczyną wszys-

dza wskroś serca porusza , Wchodzi w rycerzów dusze    tkiego , a ja wpadnę w wniki. Pot. Arg. 724. (w matnią,

jego dusza. Kras. Oss. G^b. (wstępuje, udziela im się).    cf. bąk się przebije, mucha uwięźnie). Sama sprawie-

Wnijście, wchód, actio, wchodzenie, baś §tttetngef;cit ,    dliwa za tobą przyczyna Pobije ich, i jako wioteba pa-

#ereiitgel)etl ; locus ubi intrant, wnijście, wejście, 'we-    jęczyna Wniki się rozsypią, które dotąd knują. Tward.

ście , 'weszeie, (oppos. wyjście), ber    (Eingang,    (cf. drzwi,    Wl. 227. (dołki, które kopią;    sidła,    które stawiają),

fórtka , brama, wrota) pr. et fig.-, Boh. wgjti;    Slov. wgj-    Wojska swoje    utaił nieprzyjaciel,    czym    następujące na

tj, wchózenj ; Vind. noterhojonie , noterjitje ; Boss. mue-    się nasze ułowić, i zawrzeć w gotowych myśhł wni-

crae ; Eccl. KiiuhCTiuirc, K’L’vomßcmiio, (BHime pr zyjście).    kach.    Tward. Wł. 155, (cf. zasadzka). — Duch się na

Napadłem ją na samem wejściu do szpaleru. Teat. 57,    powietrze wybił, zbywszy wniki ciała. Mm. Byt. 2,264.

197. Boją się 'weściem w dom umarłego pomazać. W.    (więzy, pęta). Zbywszy świata wniki zdradliwe, żył sa-

Post. W. 282. Jedno jest 'weście wszystkim ku żywotowi,    memu bogu. ib. 5, 7. WNIKNĄĆ nijak, jedntl., przeci-

i jednostajne zachodzenie. 1 Leop. Sap. 7,6. Jedno jest    snąwszy co znikać, moljinein    brittgenb    öerfdfroinben, ftd)

wszystkich 'weszeie do żywota, i jednakie 'zeszcie. Wujek.    ganoid) fjiildn brangett ; ( Vihd. vtifhati, notertifhati ; Ross.

ib. Będzie wam dane 'weście do wiecznego królestwa.    BHHKHyTb, BHHKaTb ; Boh. w-nuknauti suggerere menti, wnu-

1 Leop. 2 Petr. 1, 11. (wstęp, przystęp). — §. Transi.    knutj    suggestio ; Eccl. bhhubk) inclinato capite aspicio).

Wchodzić w co, wpadać w co, przyjść do czego; mo*    Z pod    lochów w głąb wnikłych tu głowę dźwdgam. Zebr.

$n fontmen , gelangen , worein verfallen. U grubego ludu    Ow. 120 ; subter imas ablata    cavernas.    WNIKOMY, a, e,

wszedł był w mniemanie wielkie. Warg. Cez. 250. (po-    n. p. Zakładają rozjazdy wnikome Na    kwiczoły łakome,

zyskał, zjednał sobie). Łatw-ie taki wchodzi w wzgardę.    Petr. Hor. 2 iV 2. pomkłe,    szybko    się zamykające,

Hrbst. Art. 52.— W poczet świętych wszedł. Groch. W. chwatkie, chwytne; jeżeli nie wnikowe, od wnika.

265. w liczbę ich wciągnionym był, za świętego był WNIOSEK, sku, m., wnoszenie, wniesienie, i to co się

WNIOSKOWAĆ - WNUCZKA.

W N U K - W N U R l Y Ć.

367

wnosi pr. et fig. tr. ; bad $tnetittragen , tpemntragen, netnbrtttgett, £ereinf>rtngen, baê (pineingetrageue, $ereingetra* gene, hinein gebrachte, ^ereingebraebte ; (Vind. noternofik). Pszczoła komorki swe hojnie opatrzyła, słodkich miodów wnioskiem. Przyb. Mi/t. 226, (cf. zbiór , zebranie , baß (Emgffammelte). Wniosek mężatki , żony, co do męża wniosła, cf. posag; baS (Eingebrachte einer grau, cf. bte Mitgift. Może być dobrą żoną i matką, przy znacznym wniosku. Teat. 19. b, 57. Wniosek przez kogo uczyniony, przełożenie, propozycya , projekt, podanie do rozwagi, przedstawienie; baS project, ber SBorfdjlag , 2>or* trag jtt weiterer ©rmdgung, bte Anregung; Vind. predno-fek , prednolhnia : Sorab. 1, predkstabweno, predk da-htżo, predk powożeno. Wniosek z czego wyciągniony, konkludowanie, wyeiągnienic wypadku, konsekweneya, konkluzya ; bte golgenmg , ber ©d)lu$; Carn. rasbor, re-sbor (cf. rozbior), modruvanje; Slov. zawjrka , (cf. zawrzeć); Bag. sàdrüxnos , nâssjednos; Boss. catActBie, BbiBO/TE ( ob. Wywód) , 3aKJK)UHTeJbHOcrb. Wnioski z uwag dotąd uczynionych. Os Bud. 29. — Ma/h, Wniosek , carollariurn. Geom. 1, 23. — Wnioski, wypadki, skutki czego; golgot, Sôirfitîtgetî. Trzeba we wszystkich rzeczach radzić się rozsądku, nim się uczynią, ażeby wnioski-przewidzieć. Teat. 9, 54. WNIOSKOWAĆ ez. niedokwniosek zkąd wyciągać, wnosić z czego; fob gern, fd?liefien.

WN1TEK, tka, m, sidło, (ob. Wnik) ; ©djltnge, ©djlthtge. W wnitkach, któren sam uplótł, uwiąziłem skrzydła, I dobrowolnie wpadłem w zdradne śmierci sidła. Kchow. 81.

WN1WECZ, 'WN1WC0, ob. W niwecz; addas exemplis Ulic pr olali s , adhuc insequenlia : To rzekł , a mowom jego bogowie nie dali iść wniwecz. Simon. Siei. 45, (cf. z dymem). Głosom ojców', i prośbie płaczliwej Nie tlał iść w- niwecz król świata wszystkiego. Odym. Sw. C 2 b. Zdało się, jak gdyby to, „co dotąd chwalebnie się stała, wniweo poszło. 7ward. W. D. 2, 194. Krzyżacy od Władysława prawic na wniwecz wybici. Krom. 459. Przedsięwzięcie jego wniwecz obrócił. Ieal. 5t>. d, o5, ob Niweczyć.

WN0SIC1EL, a, m, który co wnosi, ber fdttemtrager, -$er* Bringer, n. p. Herbów zda się być w nosicielem Lech. Chmiel. 1, 375, cf. wprowadzicie!. b?r ©tnfü^rcr einer grtdie. W rodź. ieńsk. WNOSICIELKA, i. WNOSZĘ, ob. Wnieść.

WNOTOWAĆ cz. dok., Wnotowywać czestl., notując wcią-w notatę wpisać; Vind. vsnaminavati, notersa-

a wnuczkę Szczecińskiego xiążęcia Barwi na, od córki. Biel. 157. Pospolicie babki wnuczki przv sobie chowają. Balib. N. Wkrótce się będziesz wnuczkami cieszyć, o jaka to radość będzie, kiedy już to słodkie imię babki nosić zaczniesz! Teat. 50. b, 125. — *§. Herakliusz własna synowice abo 'wneczke za żonę wziął Sk Oz 122. 33ruberMod)ter. WNUK, "WNĘK /

CZEK, czka, m,, zdrbn., WNUCZĘ, eeia, n., w liczb. mn. WNUCZĘTA, ‘WNĘCZETA, G. ąt; Boh. wnuk, wnauće, wnaućek ; Slov. wnuk, wniicek; Cant. vnûk.unuk, nuk, nuzhèzh, (synovz * vnuk od syna, cf. synowiec; podnuk » prawnuk) ; Vind. vnuk, vnuzhek, nuzhiz, nuzhat, nuzhete, (nuzhat * plemiennik , potomek, nuzbati » potomność , vnuk, nuzhat od brata, hratoun (in, bratizh * bratanek, synowiec, vnuzhik, fmouz, finovi fin, Anou-li » wnuk od syna); Croat, vnuk, uniik, vnuchich, unu-ciiecz; Haug. unoka , onoka, uaokatska ; sin moja sina; Slav, unuk ; Bag. vnuk, vnuzzi, poro-ghjaj = potomstwo; Ross. biijkb , BHyueid , BuyuaTa ; Bed. imoncL, f4mepiil!nmx, bh)⁷kl on Amepc wnuk od córki); — wnuk, ‘wnęk, c(. Germ. (Sitfel, ©ttfe ; £)lirb. fênifel, (Enertfel, 5IeneitćI;el; (cf. Germ. 5l(me; cf. Graec. eyyovog , ey.yorog). 'Wnęk , syn mego syna albo dziewki. Sax. Porz. 124. "Stary ociec będzie-li opiekunem, ’winien liczbę czynić matce wnęków swoich rok do roku. Groick.-Obr. 149 Jakób, 'wnęk Abrahamów. Sk. Kaz. 45. Władysław Łokietek był wnukiem Konrada Mazowieckiego, prawnukiem Kazimierza Sprawiedliwego, a praprawnukiem Bolesława Krzywoustego, lei. Wyr. Krakus, wnęk Czecha, xiążęeia Czeskiego. Gwagn. 16. Biel. 2. Sk. Żyw. 527. 0 Czechu i Lechu , żeby synami abo 'wnękami Jawana być mieli, to rozumienie bez wszelkiego świadectwa dawnych pisarzów wydane jest. Krom. 25. (Verb. Bed nijynecTnyro, BïiyKii pa/K4aro ; Graec. ty y o-voyonsoo, wnuki rodzę). ‘Wnuczęta. Sk. Kaz. 49 b. — Big. Żydowscy wnukowie Tatarowie. Birk. Kani. C 5. potomstwo wierne , od nich niewyrodne, namiestnicze ich. — §. Lodzonych braci i sióstr dzieci, t. j. synowców i siostrzeńców , też ‘wnękami zowia Szaefb. Sax. 185. ©efdjimftcrftnber. WNUKOWY, WNUCZY, a, WNUKOWSKI, a. ie, od wnuka,

a.

ni. ,

WNU-

Bosn. unuk ,

e,

gnać ,

snaminuvati etnjeidmen, mit cinnotiren.

WNUCZKA, 'WNĘCZKA, i, z., WNUKA, 'WNĘKA, Dudz. 16; Bob. wnućka, wnukyné; Slov. wnućka; Carn. nu-kèna, (śynkena * wnuczka od syna, cf. synowicą); Vind. vnûka, unuka , nuzbiza, (vnuka , vnuzbiza , vnukinja od brata, bratouna hzhi * bratanka , synowicą); Croat, vnuka , vnuehicza ; Rung, unoka , unokatska ; Bosn. unuci-ça; Slav, unuka; Bag. vnukka , vnuciza ; Boss. BHjwa, BHyuKa, (cf. Germ. Fichte; hal. nezza); "wnęczka, córka mego syna albo 'dziewki, Sax Porz. 124. bte fêttMtmt. Przemysław pojął Lukierdę , córkę Mikołaja Serbskiego,

od wnuków, @nfel*; Slov wnukowi ; Croat, unùkin ; Bag. vnùcieh; Boss, my-bobb, (BitynaTHblH których 'stare rodzice byli rodzeństwem). Wnukowa żona. Otta Ow. 563, Boh. prane-wésta. Wnukowska miłość, żab. 9, 178. Wnukowy zabójca , 'wnukolójca Bed. BHjutoóiilua WNURZYĆ cz dok

Wnurzać, Wnarzać niedok., wrazić, wetknąć, właściwie pod wodę; tief etntaudjeit, unterteil* feit, tief Ijiitctît (tecleu propr. et fig. transi. Tingo, czam , wnarzam , w farby wkładam. Mae z. W kocieł łeb wnurzył. Bej. Zw. 28. W zdradzieckie mu oczy palce mężnie wraża, I one z powiek łupi, i ręce wnarza ; immergit. Zebr. Ow. 355. Wnurzywszy w ziemię twarz, pała Progne swojemu niesilna gniewowi; dejecto in humum mitu. Zebr. Ow. 1 oG. Ćhodzi spuściwszy oczy, a wnurzywszy łeb w ziemię, jako złodziej. W. Post. W. 192. Wnurzonym czołem w ziemię patrzeć. Kulig. Her.

wma-

368

W O B I A S Z - WODA.

WODA.

cił. Mon. 74, 51. (dogodził

156. Wnurzywszy łeb w ziemię, myśleć. Rej. Zw. 58

b. utopić, zatopić wzrok.

W o.

'WOBIASZ! ob. Wabiasz.

‘WOCHLON, u, m, z Niem. ba$ SMfhdjit, zapłata tygodniowej pracy rzemieślnikom. — Fig. tr. O jaki chion się przyprawi; quod pretium speret. Zebr. Uw. 139, cf. nad g rod a.

WODA, y, 3.; Boh. et Slov. woda ; Sorab. l.wóda, wohda; Sorab. 2. wohda ; Corn. vóda ; Vind., Croat., Doi. Bag., Slav, et Bosn. voda; Hang, viz, vijz ; Boss BO^a ; Phryg. ßedii; Sax. Inf. water; Anglos, waeter; Isidor, uuazsar ; Ottf'id. uuazar; Germ. Staffer. Woda, jeden z mniemanych czterech elementów’. Kluk. Kop. 1, 79. Woda żywioł. Cn Th. 1276. Woda żywioł ciekły, jasny, przeźroczysty. Zab. 6 110. Woda, ciało z drobnych czą~j stek skupione , płynne , uwilgotniające , przeźroczyste , przez zimno się otężające. Kluk. Kop. 1 , 80. Woda dzieli się na ocean, morza, zatoki albo odnogi morskie, cieśniny albo przesmyki morskie, rzeki, rzeczki, strumienie , jeziora , bagna i t. d. Wyrw. Geogr. 13 ,    ( cf.

strumyk , potok , kałuża , zdrój, źrzódło). Woda morska, rzeczna, jeziorna, studzienna, zdrojowa. Karuk. Kot.

119. Różności niemasz miedzy dżdżystą, rzeczną, źrzo-delną , jeziorną i morską wodą, jeno nazwiska są różne; ale sama istność i przyrodzenie wody jedna jest wszystkich. Syxl. Szki. 18. Woda burczy, szumi. Dudz. 21, (ob. "Wodoszumriy). Woda wolna, ani zimna ani gorąca , ani też ciepła , ale tak umiarkowana , że nic w onćj wodzie zbytnie nie ezuć. Syxt. Szkf. 66. Woda pod śniegiem; Boss. 3aatopa, 3a>Kopiina, (cf: zaskórna). Woda, w której ryby warzono, Ross. mepóa. Woda od rzepy Garn. repnćza. Woda wrząca , ob. Ukrop. Woda święcona, geivetpteê Söaffev, czyli woda pewnym obrządkiem kościelnym pobłogosławiona, trojaka: woda szczególniej rzeczona święconą, 2ßdl)U>affer, do pokropienia, święci się wrzuconą święconą solą ; woda chrzcielna do chrztu, zmieszana z olejami święte mi ; woda poświecona do święcenia kościołów’ i ołtarzów, zaprawna winem, solą, popiołem. Cer. i, 165. Nowochrzczeńce, Tatary, źydy, gdy się do wody świętej i do kościoła ś. prosili, prowadził. Birk. Sk. G 4. ( do chrztu ). Nie chce znać ani postu, ani mszy, ani pacierza, a do zimnej wody ręki nie włoży. Tent. 19, 57. (nie tyka się świeconej wody do żegnania się nią). — §. Wody, w liczbie mnogiej , ©cnwffcr. Kluk. Kop. 1, 89, (Vind. vode, vodouje). Czyż znowu Hydra skryła się pod wody ? Bardz. Trog. 529. (na dno , podnnrzyła się). — Sposób dochowywania drzewa pod wodą, gdzie się budują statki albo okręty. Juk. Art. 5, 172. — Kto pływać nie umie, nie puszczaj się na wodę. Falib. 0 2. ( nie porywaj się do tego, co nie twoja rzecz). Uczony żeglarz dziesiątej się wody lęka, bo ta największa bywa; doclus gubernator décimas undas cavet. Birk. GL Kon. 48. — Po wodzie,

z wodą. Wiod., Croat, po voçli, mit bem ©trome ; oppos. przeciw wodzie, pod wodę, wzwode ; Vind. uzrieku, suprouh rjeęi, gegen ben ©trom. Pale wbijał pochyło , że jakoby szły po wodzie. Warg. Cez. 81. Z wodą muszę, bo trudno płynąć przeciw wodzie. Pot. Arg. 141. Słabsi traktując z mocniejszymi , ukazują się im w przyjaźni, i wszystko dobrowolnie przyjmują, aby sie nie wydało , że muszą, jest to iść po wodzie. Lub. Roz.

118. Płynąć przeciw wodzie prawda że ciężko, ale gdy meta żeglugi tak płynąć każe , wzmagać się w siłę należy, i.raczej poddać się pracy i niebezpieczeństwu, niżeli iść z wodą lam gdzie nie należy. Mon. 72, 589. Teraz gdy ciężka nas przygoda bodzie, Trudno już mamy pływać przeciw wodzie. Chrośc. Luk. 114. Jubł. Buk. Q 4 b. — Postanowił miastu odjąć wodę. Warg. Cez. 234. (wodę do picia, rury, zdroje). Do wody z gębą, Cn. Ad. i 62. (dla ciebie dobra woda , gęsie wino , cf. dobra Matyaszowi płotka). Napawasz ję męlną wodą sprośnych wymysłów a marnych przykładów swych. Rej. Post. G g g 4. Posty dawne pustelników o korzónkach, ziołach i wodzie. Kras. Rod. 2, 266. Ze dobrze myśleć o cldebie i wodzie, Bajali niegdyś medrce zapalczywi. Kras. Mon. 44. Kras. List. 2, 155. bet) SSBaffer unb érot. Ryba woda, cbleb trawa, mięso potrawa. Sak. RrobL \ 51. (ryby wodniste). Wody wiele, a ryb mało, mówi pospolite przysłowie. Ptr. Wym. 240. (więcej huku niż puku, wątku mało). (Slov. Prou. W powetri ribi lowif, a we wodę ptaki lapaf; na powietrzu ryby łowić, a w wodzie ptaki łapać; na opak wszystko). Na swoje koła wodę obracać. Rej. Zw. 91 b. (sobie galić). Każdy młynarz na swoje koła wodę prowadzi. Rys. Ad. 22, Mon. 76, 866, (cf. na swój kłąb zwijać, na swoje zwijać motowi-dło). Każdy z możniejszych, o ojczystą szkodę nie dbając, na prywatne koło ciągnie wodę. Rot. Rocz.A.—Nie o wodę ć wilkowi idzie. Cn. Ad. 629. ( szuka przyczyny , cf. nietrudno o kij , i t. d). Slav. Prov. Takim sa robi, ga-kobi ani wmdi zamutif ne wedćl; innocentior Metello, udaje, jakoby wody zamącić nie potrafił, niewiniątko). W mętnej wodzie prędzej się piskorze łowią. Janusz. Lig. F 5 b, (ob. w odmęcie dobrze ryby łowić; Croat. -Roi love v mutnoy vode, Vszakojachkech rib nahede ). W mętnej wodzie nikt się nie przejrzy. Pot. Rocz. 80. — Niech to będzie, jak gdyby kamień w wodę wpuścił. Teal. 8. b, 85. ( jak gdyby w studnią wrzucił, sekret na wieki; Slov. gnkobi kamen do wodu uhodil, stracone bez śladu). Chcąc skarać raka. w wodę go wrzu-

mu zamiast karania go). Wodę do morza wozić. Rys. Ad. 75. (drzewa do łasa). Na obmycie go wodyby nie stało. Sk. Dz. 574. (wierutny zbro-dzień , na złe wylany). Temu ładnemu chłopcu Alonzon i wody podać-wart nie będzie. Teat. 21, 84. bynajmniej nie do porównania z nim, ft’ reicht tfytn iiidjt ba§ SBrtffcr. Wszyscy autorowie komedyj Angielskich nie są godni i wedy podać Molierowi. Mon. 68, 500. — Córka hetmańska skoczyła na mury, a za nią wszyscy, jako wodą linął. Rej. Zw. 86. id. Weresz. Reg. 141. hurmem, strumieniem; [trt>ntn)ci|'e, e$ ftrömte aflcê battît.

WÓDCZANY-WÓDKA.

WODLISKO - WODNIK.

369

Dobra woda na dachu, kiedy sąsiad gore, Bo gdy sie pije, "ódka. Mncz. Tego, który wina nie pije, niektó-domu zajmie, juz rady nie spore. Hej. Zw. 241 b. (wo- rzy wódką zowią, abstemius. Mącz., ob. Wodopój, ber da do gaszenia, stągiew, kufa z wodą pod dachem).

Na szkucie : lać wodę , z zyzy szuflą wylewać ; co jest powinnością zajdowych. Magier. Mskr. W wodzie ognia szukać. Smotr. Lam. 177. (sprzeczności połączyć). —

Jako woda z kaczki. Hys. Ad. 17. (płynie z niego, zmókł, przemókł do nitki). — §. Wody. mineralne wody, i miejsca gdzie te się znajdują; mineraltfcfje ©affcr ober ©eroaffer, trumien, ©efunbbrunnen, Saber. Są także w tym kraju różne mineralne wody, i łaźnie, miedzy któremi Wildbad jest najznamienitsza. Pam. 84, 724.

Przy używaniu wód agilacya, bądź piechotą bądź w pojeździe , bądź na koniu, jest potrzebna. Krup. 5,213.

Jak wiele osób wyjeżdża za granicę do wód. Kluk. Kop.

1 , 130. in bte 23äber, ins Sab reifen. — §. Wody, jak n. p. z kwiatów pachnących, przepędzają się przez alem-biki. Kluk. Dyke. 1, 14, cf. wódki, abgejogene ©affer.

Woda królewska, aqua regis. Krumt. Chym. 307, (Ross.

B04Ka 3<M0T0pa3B04HaH cf. serwaser, (Kpinnaa B04na). —

§. Krew' ma także w sobie wodę przeźroczystą , lym-pharn. Zool. 7, Dosn. vodinna, koją se nahodi u tjelu.

— Woda, uryna; ber Urtn, ba3 ©affer. Iść. z wodą na dwór. Perz. Cyr. 2, 249. Nieuczcił ołtarza; blizko niego na wzgardę wodę puszczał. Sk. Dz. 255, (Vind. vodostaja, vode sapertnost * zatkanie uryny . WOD-CZANY, a, e, od wódki, gorzałczany ; Ross. B040liHfciii,

Sraitbtioetn s. Po słodkodzielnym wódezanym likworze Od-krząknął żwawo. Kras. Mon. 15. WÓDKA, i, i., WÓDECZKA, i, i., zdrbn., właściwie od wody, fleineê ©af« fer, ©äfferdfen, ©äfferletit; Boh. wódka, wodićka; Sorab.

2. wohdka, wohżizka ; Cam. vodiza; Eccl. B04nua aquu-la. W szczególności w-ódka pędzona, abgewogenem ©affer.

O wódkach, które z ziół wypalają. Órzęd. 451. Wódka z ziół, prócz różanej tRofemoaffer, a fiołkowej ^eddtemuaffer, żadna nie ma smaku ani woni ziół, a tak nie mają też mocy ich; bo piołunkowa wódka ©erntlltlnoajTer , jest słodka , gdyby miała być gorzka : a wszystkie insze są szczere wody. Urzed. 431. Wódka do twarzy Ross. yMhi-BaHbe. Któryż z młodzianów, wódek pełen woni, Wśrzód róż za tobą pieszczenie się goni? Bor. 1, 35 ; perfusus liquidis odoribus. — Wódka , pędzona gorzałka , likwor , abgewogner $ranbtmem; Hoss. B04Ka, B04cma, bhho, biihuo xjfeÔHOe, (cf. wino). Aptekarze do lekarstwa poczęli wódkę pędzić. Perz. Lek. 257. tkich owoców wyborna być może, a między temi najlepsza ze śliwek. Kluk. Hośl. 1, 174. W alembiku przepalać prostą gorzałeczke Z wina z cukrem , z korzeniem, z ziołmi na wódeczkę. Jei. Ek. F 1. Wódka, tak prosta, jak przepalana , palanka. X. Kam. Te trunki , które ojcowie nasi po prostu nazywali gorzałką, potyrn wódką, my teraz ochrzciliśmy likworami. Kras. Pod. 1, 18.

Przedtym wódka była wódką, dziś jest likworem. Mon.

67, 394. — §. Wódka, masc. et fern., co tylko wodę pija , 'wodopój, ( cf. Klitorskich wód ktokolwiek zakusi,

Bezwiniec , wodę woląc, wina nie pić musi; gaud et mer is abstemius undis. \Zebr. Oiu. 385). Bydropota , który wodę

Słownik Lindego wyd. 2. Tom TI.

Wódka ze wszys-

©affertrinfer, ber nidjtä alei ©affer trinft. Cn. Ad. 1248. WYod. , Cam. vodopyvz ; Bosn. vodopia , koji vodu pie ; Hag. vodopia; Eccl. KOAOiiHiti|A. 'WODLISKO, a, n., woda niedobra, niepotrzebna gdzie, przeszkadzająca; un» notlugeś fddedjteë ©affer, geucfptgfett. W gruntach pomie-nionych i tego upatrować, aby jakie poniki wodhska nie były dla piwnic zalewania. Hour. Ek. 5. machiny , któremi sprowadzają wiatr sama wodą. Os. Rud. 7*6 ©afferrotnbmafclitnen. *WODNATOŚC, ob. Wo-dnistość. 'WODNIC cz. niedok. , zwodnić dok., wodą napełnić, wodnistym uczynić wodnislości nabawić ; ntflffew, wdffertdji machen ; Vind. navodeniti, skusvodeniti ; Bosn. vodnitti, razvodniti ; Hag. vodnitti; Ross. b04HHTI>, Ha-B04HHTb , HaB04HHTb ; Eccl. B04HHK) , B04HK). Gwałtowne hemoroidy zwodniły im ciało. Syxt. Szki. 503.

DNICA, y, i., puchlina wodna. Sienn. Hej. 'Wodnociel-ność, Boh. wodnatedlnost, wodnotedlnost ; Sorab. 1. wohdnieza, wohdukawofcz ; Carn. et Vind. vodenicza ; Bosn. tropika, trupika, vodena nemocch ; Croat, vodenicza, vodeni beleg; Rag. vodna nemocch, ( vodnizza mustum aqua dilutum, vinum secundum)-, Slav, vodena holest; Eccl. B04HHÎÎ Tpy4’B. (Boh. wodnice aqualis urna, hydria). Wodnicę i inne puchnienie jak leczyć. Sienn. 373. Wódka, z orzechów Włoskich, nie tylko od powietrza broni, ale też wodnice nowe i stare rozpędza. Sienn. 543. (wodne nabrzmiałości). Brzozowy sok leczy wodnicę, kruszy kamień. Kluk. Rośl. 2, 212. — §. Wodnicą nazywają ogrodnicy, kiedy się skóra drzewa dobrowolnie pęka, i soki wypływają. Kluk. Hośl. 1, 134. Saumtuaffer, fftinbemüaffer. — §. Bzepę podługowato okrągłą wodnicą dla zbytniej juczności jej, mianujemy. Syr. 1041. bte SBafferrüôe; Boh. wodnice, wodnatka, wo-dnacka. WODNICTWO , WODNICZOSTWO, a, n., dniczy urząd; aquaria provincia. Cn. Th. 1277. ba§ SBaf» ferauffcljeramt, ba§ Söafferamt, (cf. rurmistrzostwo) ; Hoss. B040np0B04CTBU. WODNICZNY, a, e, od wodnicy, wodnicę czyli wodną puchlinę mający; Carn. et Vind. ve-denifhn, tMfferfüdjtig, Safferfudjt », cf. wodnisty, *wo-dnocielny. WODNICZY, ego, m., wodnik, co się o wodę stara, (cf. woziwoda). Cn. 7'h. 1277. ber Sßafferaüf* fefter. WODNIC, nijak, niedok., zwodnieć dok., w wodę się obrócić, wodą się stać, wodnistości nabrać; 5U SBaffer merbeit, tuaffert^t tuerben ; Ross. B04aHtTb, 0TB04flH,feTb. Tygiel musi mieć w sobie *glej, boby się glina nie dała w górę ciągnąć i wodniałaby pod ręką Torz. Śkl 65. Wisła, która była dziwnie zwodniała, przejścia wszelkim mu sposobem broniła. Warg Wal. 33. pełna wód była, nabrała , brzmiała, wezbrała. WODNIK, a, m. , co się o wodę stara, wodniczy , ( cf. woziwoda, wodonosz ). Cn. Th. 1277. Włod. ber ©affermant!, ©afferbeamte; Boh. wodak, woda?, (wodnik* topielec, straszydło); Carn. povodnik, (Vodân » Neptun); Hag. vodâr ; Croat, vodâr, vodeno-szitel; Eccl. b04hhk,b, B040Jtefi ; (Sorab. 1. wohdnik , wohdne fudowo ; Ross. B04hhk,b statek w-odny ; | Bosn.

*WODMUCHY,

WO-

wo-

w ten czas

na-

47

570

WODOLEJCA - WODNOŚĆ.

WODNOWZORZYSTY - WODNY.

vodegnak ; Rag. vodegnâk incola aquarum). — §. Wodnik , dytiscus, rodzaj chrząszczów , po wodach pływających. kluk. Zw. 4, 54. SBafferföfer, taudd’äffer. — g. Wodnik na niebie. J. Kchan. Oz. 11. WODOLEJCA. ib.

148; Boh. wodna?; Slov. wodnâr ; Rag. vodenik: Ross. B040.1CH, B040JHBT), ber SSBaffermann ant Rimmel. Wodnik, znak niebieski zimowy. Zebr. Zw. 25. Znaki niebieskie zodyatyczne : Koziorożec, Wodnik, Ryby, i t. d. Haur. Sk. 102. Bałbym się, żeby stary wodnik dżdżów nie spuścił, l po całej potopu ziemi nie rozpuścił. Bardz. Luk. 16. W0DN1ST0ŚĆ, ści, z., *WODNArfOŚĆ, obfitowanie w wodę, mnogość wody ; Söafferretcbtfium, 2Baf* fertgfcłt ; {Boh. wodnatost; Rag. vodina). Sok albo wo-dnistość z tego ziela wyżęta , trawi ‘dziwę mięso. Syr. 119. ‘Juchę wyżętą z ziół dopóty warzyć, aż wszystka wodnatość onéj ’’‘juchy wywrze. Syr. 258. Pragnie (chory , ) póki z żył choroby przyczyna precz nie ustąpi , i z'chorego ciała wodnistość biała. Lib. Hor. 45 , cf. wodnica.

WODNISTY, *W0DNATY, a, e — o adv. , pełen wody, obfitujący w wodę , ob."Wodomnogi, “Wo-dopełny ; (Bosn. vodotopni. paludosus ) ; Boh. wodnatÿ , zwodnately ; Slov. wodnaty ; Hung, vizes ; Rag. voden ; Dal. vodan ; Sorab. 1. wohdoyité ; Ross. bo4HHCThm ; Eccl. 6;iarOB04tiHM. Dzieciom trzeba dawać wodnisty pokarm, iż stoi oraz za picie. Petr. Ek. 94. Ryby wodniste są , według dawnej powieści; ryba woda, chlćb trawa, mięso potrawa. Sak. Pr obi. 151. Żyły wodniste, które wodniste humory prowadzą, va sa lymphatica. Kirch. Anat. 11. Krup. Ost. 17. Humor po bokach pniaka płynący, jest lekszy , więc wodniściejszy. Krup. 3, 105. Wodniściejsza i subtelniejsza humoru część w oku , wciągniona w żyły proste bywa. ib 2, 285. ib. 5, 562. — Wodnisty, o maściach, kolorach, materyaeh, ob. Wodnowzorzysty; Ross. CTpyihiaTbin. *WODNOCIELNOŚć, ści, z., ob. Wodnica, wodna puchlina. Sienn. Rej. bie 20afferfud)t ; Boh. wodnotedlnost ; Bosn. tropika, trupika, vodena ne-moccli. 'W0DN0C1ELN0ŚG, a, e, wodnicę czyli wodną puchlinę mający, maffcrfucfjttfl ; Boh. wodnotedlnÿ ; Bosn. tropik. Człowiek opuchły wodnisty , abo wodocielny. Sekl. 13. To ziele wodnocielnym a ociekłym duszność odejmuje. Spicz. 96. Sienn. 187. To ziele w piciu miernie dane wodnocielnym ludziom sprawuje, iż z moczem niemoc odchodzi. Spicz. 45. id. Sienn. 86. KREWNOŚć, ści, z. ; Boh. wodnokrewnost; flegmaty-czność temperamentu, pfylcgmattfcfyeê temperament, flegma. Wodnokrcwność miejsce swe ma w płucach ; przyrodzenie jej jest zimne a *wilkie Sienn. 457, Zła niemoc pochodzi ze złej kolery a z wodnokrewności. Sienn. 437. WODNOKREWNY, a, e, flegmatyczny, pfdcgmattfd). Wodnokrewni a starzy są zimnego przyrodzenia. Sienn. 437. W zimie dobrze się mają koleryczni , ale wodnokrewni gorzej. Sienn. 437. Tego czasu lepiej się mają wodnokrewni ludzie, ale gorzej koleryczni. Spicz. 200. **W0DN0L1TY, a, e, n. p. Więc Syrenie na wodno-litym przysięgniesz kobiercu? Zab. 15, 190. Nagi. na wodnistym, z wód usłanym, WODNOŚĆ, ści, i., istota wodna, wodnistość, bie SBßjfrigfett; {Rag. vôdnost, su-

#WODNO-

rùstvo serositas). Woda sama z siebie żadnej rosnącej rzeczy nie tuczy, tylko iż ona swą wodnością i rozpływaniem pokarm rozwodnią. Cresc. 72. Owoc potrzebuje palenia słonecznego , któreby w nim przepiekało a trawiło zbytnią jego wodność. Cresc. 57. Ziele sporysz w sobie wodność, jest zimnego przyrodzenia i wilgotnego w drugim stopniu. Spicz. 50. Skoczek ziele ma listki pełne wodności mlecznej. Spicz. 40. Kamforę z octem pić , abo z wodnością wina nieźrzałego. Spicz. 45. (z sokiem). WODNOWZORZYSTY, a, e — o adv , morowy, słowo niedawne » wzór wody mający. Wiod., ąndulatus. Cn. Th. 1277. Cn. Syn. 951. geroćiffert, maffcrfarbtg, cf. dnisty ; Ross. CTpyifaaTbiH WODNOZIEMNY, WODO-ZÏEMNY, a, e, WODNOZIEMSKI. a , ie, ziemiowodny, i na ziemi i w wodzie się znajdujący lub żyjący , am-phibius ; Deiblelug, Ianbroajfer «, wafferlanb *, 5. ©. ttyier; Boh. obogżiwelni; Slav, dwoziwotćich ; Ross. B0403e-MHUH , 3CMH0B04HWH. Wodnoziemne, ziemnowodne zwierzę. Cn. Th. 1277; wodzie, jako bóbr, wydra. Wiod. Bóbr zwierze wodnoziemne. Haur. Sk. 503. Zwierzęta wodnoziemne. Chmiel. 1, 591. Krokodyl, zwierz wodnoziemny, na czterech chodzący i pływający nogach. Chmiel. 1 , 576. Są zwierzęta wodne, są zwierzęta ziemskie, i są nakoniec wodnoziemne czyli wodnoziemskie. Jez. Wyr., {Eccl. B04H0-3CMHLJM mapi, BceaeHHa«, »iipcuifi Kpyn& krąg ziemski), e, od wody, 2Baj[er » ; Boh. wodny ; Slov. wodny ; Sorab. 1. wohdni ; Carn. vódn , voden , povôdn, povudn ; Croat, voden , vodeni ; Dal. od vode ; Hung.xizi ; Bosn. vodeni ; Rag. voden , (vodeni, surutni serosus) ; Slav. vodeni; Ross. B04HUÜ, B04HHHH, B04HH0Ä. Cła mostowego albo wodnego, ktoby nie oddał, we czwórnasób to nagrodzi. Szczerb. Sax. 49. SBajjerjoIL Woda Druźba-cka rozlana po polach kamienieje , a z niej murowane domy obywatele wodne zowią. Peter. Wod. b. Szafiry wodnej barwy. Sienn. 598, cf. modroblady , mafferfćtrbig. Woda gryszpanowa, inaczej zwana kolor wodny, SBaffer* farbę, iz służy na mapie do oznaczenia wód, jako to rzek, kanałów, stawów, i t. d. Sniad. Jeog. 269. — Wodny młyn, wodą obracany, btC 2BaffermÜl)lC. Młyny są wodne, wietrzne, (wiatraki), końskie, i żarna. Kluk. Rośl. 5, 260, (cf. młyn pływający). Wodny, dla wody uczyniony. Cn. Th. 1277, n. p. wodna grobla, tama, ein Söafferbamm. Wodny statek, wodne naczynie * od wm-dy. ein 2Baffergefd)trr ; Sorab. 1. wohdnik , wohdne fu-dowo. Wodna czasza, ob. rurna czasza. Skrzynia wodna, w którą z rurmusu woda ciecze, rurmusowa skrzynia; Cam. vodarna; Ross. bcmhhke Wodny, w wodzie, na wodzie lub nad wodą mieszkający, znajdujący się, rosnący; tnt SBaffer, aitf'bem ÎBafîer, am 2Bajfer imtljnenb, bcftnblid), ma^fenb. Wilk wodny, ob. Szczupak. Wodna wesz, ziele, ob. Wesz. Wodny jawor, ob. Wodoklon. Orzechy wodne, ob. Orzech. Wodna lilia, ob. Grzybienie. Wodna rzepa, ob. Wodnica. — Wodne nici, conferva, rodzaj rośliny, są strumykowe, zdrojowe, rynnowe i t. d. Kluk. Dyka. 1, 46. SBafferfabcn.— Wodne olszyny. Chrośc. Inik. 83. (lubiące wodę, ob Wodoiuby).

ma

wo~

co i po ziemi chodzi i pływa po

WODNY, a

WODOGHODNY - WODOCZYN.

WODORÓD - WODOPIJ.

371

WODOCIĄG , u , m., lub którędy

wo-

22

"WODOMNOGI, n.

Wodny mieszkaniec; Rag. et Bosn. vodegnak , incola aguarum. Dziś pasterski, rolniczy, wodny lud z ddeka krzyknie, niech żyje nasza Poliarch pociecha. Zob. 9, 577. Ejssym. Lud wodny, wojsko wodne, morskie, okrętowe; 2Bafferfolbatert, ©eefolbateit. żołnierz wodny {Croat, brodobojnik). Podłuż Buga z wodnym i lądowym ludem ciągnąc, spustoszył Podlesie z Mazowszem. Nar. Hü. 2, 297. Pułki nasze czyniąc przeprawę, były na-gabane od Filipowych wojsk wodnych. Nag Fil. 29. Bitwa wodna, okrętowa. Cn. Th. 1276. Wodne ’’‘armaty Europejskich państw zapędzone do Indyi, na zawojowanie kraju. Zab. 7, 129. Nar. (floty wojenne). — *£. Jurid. Wodny dekret, nie dlatego żeby przez wodę prawdę uznawać miano; ale raczej ztąd , iż wszyscy, tak winni jako i niewinni tę wodę przysięgi pić muszą; nie inaczej jako też żydzi wszyscy winni i niewinni musieli onę wodę pić, do której cielec on ze złota ulany prowadzon był ; z tej tedy przyczyny przysięgę wodnym dekretem zowią, iż nie inaczej jedno jako woda z jednego na drugiego ciecze. Szczerb. Sax. 424-, ber Sftdttt« pitgÖCtb.— §• Papier wodny, nieklejony, drukowy, drukarski; Boss. KiüiJKHaa óyjwara, ®ritcfpapter. Wody błotniste najlepiej przecedzić przez wodny papier. Mon. 74, 567. 'WODOCHODNY, a. e, żeglarski, żeglużny, spławny, ob. Wodopławny; 6cfytffs, ©djtffer * ; Ross. BO4OXO4HLJH, n. p. B040X04H0e cy4H0 statek , B040X04CTB0 żegluga, B040X04'B, Mopen.iaBaTeJib żeglarz, ciąg wody, gdzie woda ciągnie, ciecze wodę sprowadzają, ściągają; ber *2Bafferjug, 3^(1 be3 2Baf* ferê, 21b$itg. Wodociągowi pochopu 'kosztuję, wody ściekania na dół próbuję, wody prowadzenie wymierzam, libro ayuarn. Cn. Th. 1277. Wody pochopu próbowanie, wodociągu ściekania doświadczanie, libratio. ib., oh."Wo-domiar. Wodociąg, rowek do ściągania wody. Cn. Th. 37. Wlod , Boss. B040np0B04'B, ob. Wodomiec , brózda między zagonami, cf. ściek; bte 2Bafferfurd)e, Merfitrdje. Induclionibus ag u ar urn terns foecunditatem damns ; wodociągami, rowami. Cn. Th. 960. 2Baffergrćtbett, banale. Wodociąg górniczy ; icanales subterranei m aurifodinis, quibus aqua ducilur, corrupt. Cn. Th. 960. linterirrbtfcfye handle, 2lb$(ige. Do wszystkich wodociągów w ziemi krytych , zażywają zwyczajnie rur różnych Switk. Bud. 403. Wodociągi Rzymskie. Pam. 83, 505; aquae ductus, wo-dospławy. N. Pam. 11, 226, SBafferlettung ; Boh. dnarna;* Croat, vodopelya , navodnycza; Eccl. B04OBO-*4eHie, B040Ba?K4a , ‘wodowództwo. Wodociąg, pompa, silnia w mechanice do podnoszenia wody wzgórę , składa się z rury, która nazywa się ciałem wodociągu, i bieguna, który podnosi się i spuszcza przy pomocy korby. Jak. Art. 5, 322. bte plumpe, ob. wodopowietrzna machina. ‘WODOCIAGŁOŚĆ, ści, z., hydraulka. Rog. Dos. 2, 65. WODOCIEK, u, m., ciek czyli ściek wfody , tok którym woda się toczy, kanał którym idzie; ber ©Clfferfluß, 2U>« fïufi, Gcmal. Kluk. Kop. 2, 112, Boh. wodotok, wodo-chod ; Bosn yodotocje ; Bag. vodotoccje, vodotocje , barb. xglieb, (ob. Żłób); Croat slèb, slèbécz; Dal. vodote-chje ; Eccl. B040Te*ia; Ross. B040Te4ie , B040TeTb. WO-

DOCZY.M , u, m. , Chem, hydrogéné. N. Pam. 6, 506. ib 4, 5. WODORÓD, pierwiastek, który jest częścią wody. Śmad. Chem. 1, 91. N. Pam. 6. 319. 'Wodród. Mier. Mskr. ber SÖClffcrftüff. WODOGLOW, u, m., hydrocephalus, ber Söafferfopf, choroba dziecinna, lipkie klej— kowatości, które zebrawszy się do kupy osiadać zwykły u dzieci pod czaszką, a czasem do niezmiernej wielkości głowę dziecka rozdymają. Perz. Cyr. 2, 162. ^'WODO-GONNY, a, e, n. p. Wodogonna rzeka. Otw. Ow. 398. szumna, pędem płynąca. 'WODOKLÜN, u, m., wodny jawor, platanus. Sienn. 132. et 133. et Bej. ^latamiê, ^latanbaum. "WODOKROPNY, n. p. Jan ś. Ryb. Gejl. D 4. chrzciciel, iDflfterträiifeltib ; Ross. B040Hponjienie kropienie wodą; Croat, vodokersztie ; Ephiphania. WODOLEJ, ja, m., 1. który wodę leje, nalewa, ber Sßaffergießer; Ross. B040Jeit, B040JiHB,L wodonosz, woziwoda. — 2. Wodnik na niebie, *wozilejca : Boss. B040JIHBHUH wodolejny, iDaffergtePetib. WODOLUBY, a, e, lubiący wodę, cf. wodny, roafferltebertb. Wodoluba topolą Żab. 9, 218. Zabi. Wodnlube nimfy, colentes undas. Zebr. Ow. 19.    * WO

DOMIEC, mca , m., *WODOMYCZA , y, z., Ross B040-Merb ; fontana (ob. Wodoskok), wodociek , wodociąg; SSafferleitmtg, 2lbjttg, 2ü>fïtî$. W nizinach i ‘zaklekłych polach, aby bróżdżono i wodomcze podłuż i poprzek według spadku wody czyniono. Haur. Ek. 19. Gospodarz ten z jezior bliskich wodomcze gromadzi , A przez nienasycony piasek je prowadzi. Otw. Wirg. 579. Jeśli ziemia będzie mokra, wprzód rowami ją, wodomcami, wygonami według spadku miejsca wysuszyć. Haur. Ek.

Nad tą idąc strugą, Ani jej ustępując, jako swoją długą Popłynie wodomyczą.... Tward. Pasq. 63. *WO-DOMIAR, u, w, Klecz. Zdań. 75. mierzenie wody, spadku jej , t j. wodociągu, wodowaga , libratio ; Croat. vo-dodomerecz librotor , *w odomierca. p. Borvstenes. Zimor. 205. wodnisty , opływający, wo-dopełny, wafferrcidł. WODONOSICIEL, WODONOSZ, a, m. , WODONOSZCA, y, m., noszący wodę, wodnik, wodniczy , cf. woziwoda, ber Söafferträgcr; Boh. wodar ,

f.wodarka wodonosicielka : Croat, vodonoszecz ; Rag. vo-dâr , vodenoszitel, f. vodaricza ; Boss. b040hoccu,L , bo-404eft, B040JHBÏ (ob. Wodolcj ), B040H0C,b naczynie do noszenia wody ; Eccl. B040H0CKTe^b , B040H0ceu,b. Postanowił ich Jozue wodonosicielmi zborowi i ołtarzowi. Budn. Joz. 9. 27. adj. wodonośny, Eccl. bo40hochbłim, lMffertragenb. "WODONUR, a, m, żaba. Graec. vâgw^â-Qig. Przyb. Batrachomyom,, cf. strugostrzega. ‘WÓDO-PAD, ‘WODOSPAD , u, m. ; Ross. B04ona4'L , vulg. na-4yHT>, spad nagły wody, ob. Wodoskok, ob. Próg, etlt SBaffcrfall. WODOPIJ, a. m., WODOPOJ, oj a, m., wódka, ten co tylko wodę pija. Cn. Th. 1276, 'bezwiniec, SBrtffertrinfer ; (Bosn. vodopia, koi vodu pia ; Cam. vo-dopyvz). Przymawiano Demostenesowi, jakoby był wodopojem. Nag. Fil. 269. Nie mogą się podobać rymy , które piszą wodopijowie. Mon. 73,' 703. Wodopijowie psują często wesoły humor dobrej kompanii. Mon. 70 , 759, (Boss. B04onow, B040110HJ0 gdzie bydlę poją , bo-4onOHKa śklanka do wody dla ptaków, B04onoiiHoe płata

od pojenia bydła ; Eccl. B040mme ’wodopicie). ‘WODO-PEŁNY , a, e, n. p. Wodopełne rzeki Otiv. Ow. 526. ob. Wodomnogi, wodnisty, n. p. Wodopławne okręty. Groch. W. 452, fenb, ob. Wodochodne; (Ross. B040X04Hbiîî). Jeżdżą z towary swemi Okręty wodnopławnemi. Groch. W. 508. Nawy wodopławne. Pot. Arg. 609. J. Uchań. Dz. 58 ; Croat, vodoplavka codicaria navis. Wodopławne szkuty. Zbił. Dr. a 2. Wodnopławne zwierzęta. Olw. Wirg. 452. pływające. **W0D0ł\ŁYWY , a, e, n. p. Wodo-pływa ryba. Bielów„ Myśl. A i i i j 6. n)aflï’rfd)lt>tmmenb. W0D0P0W1ETRZNY, n. p. Pompa zwyczajna jest to machina wodopowietrzna. Świlk. Bud. 545 SBafferluftma* fcfjttte. WODORÓD, ob. Wodoczyn. adj. W0D< (RODNY n. Śniad. Chem. 97. et 98. WODOROŚLEK, ślka ,

e,

un-

‘przedtanie-

m.,

“WODOPŁAWNY, a.

p. gaz.

m., ber ÜBaffcrrcië. Na gruszkach i jabłoniach, prócz suchych gałęzi, wycinają się i owe, które w pośrzodku drzewa gęsto, krzywo i przeplatano zarastają, i które wodoroślkami nazywają. Kluk. Rośl. 1, 124. WODOSKOK, u, m , fontana, z której woda skacze; Vmd. skokni studenz , vodni skok, vslrelni studenz ; Ross. B040Mer& (ob. Wodomiec), «toiiTant. Font^ny, wodoskoki. Kluk. Zw. 4, 409 Rog. Doś. 4, 182. WODOSÓWKA , i, z., Wodosówki. phryganea, owad nieco podobny do za-nokcic sówek , na wodach mieszkający. Kluk. Zw. 4, 114. Sßaflirmotten. WODOSPŁAW, ob. Wodociąg, aquae ductus. **WODÜSZUMNY, n. p. strumyk. Dudz. 20: disonus. Cn. Syn. 934. Cn. Th. 1277. iDofferraufdieiib. WODOWAGA, i, z., mierzenie spadku wody, wodociąg, libratio, ob. Wodomiar ; bte Stbellatton, SSaffenuage. Kanału tego pochyłość podług wodowagi zmiarkowano, i rzeki, które mu mają dawać wody, wyznaczono. Pum. 83,265. ’WODOWAŻŃiA , i, z., hydrostatica. Rog. Doś. 2, 65. bte tpsjbroftatif. “WODOWLADNY , n. p ryby ogon. Klon. Fl. E 1. iDaffer&eljerrfdjenb. ‘WODOWOD, ob. Wodociąg. ‘WODOWODCA, y, m. , który wodę wodzi, kierunek jej daje, wodociągi robi, ber Söajferletter; Sorab. 1. wohdówednik ; Ross. B040npnB04eit,B , cf. rurmistrz. ‘WODO WODSTWO, a, n., sztuka wodzenia wody wodociągami: Ross. B040B04CTB0, bte SöafferleftungSfuttfh ‘WODOWÓZ, ob. Woziwoda. WODOWSTRĘT, u, m., hydrophobia , strach , jakim są przejęte osoby, które wściekłe bydle ugryzie. Pam. Warst-. 5, 176. wstręt od wody znak wściekłości, bte 2Bafferfd)eil. *WODOZBIÓ1VNu, zebranie wód « wody , ©eroaffer; Eccl. B04ocoópaHie. B04<>npia-TeJHtue * cysterna. ‘WODÜZ1EMNY, ob. Wodnoziemny.

WÓDZ, a, m., ‘wmdzicrel, który wodzi, wiedzie kogo do czego, przewodnik; ber guljrcr, ber Setter; Boh. wodić, wudce Slov. wudce; Sorab. 4. wednik ; Corn, vodnik; Vind. viuda , vodnik, vifhar, f. vodniza , vifharzlia ; Croat. vogya, voditel, /. voditelieza; Dal. vodaez, voditely, provodich ; Hung, vezetiö , vezerlëu ; Rosn. vodie, vodi-tegl , koji vodi; Rag. vodic, vodaz, voditegl, provodie,

f. voditegliza ; Ross. B0>K4b, bcmoicb, B04meJiL; Eccl. ROXAb, BO*aTtJÜ ; (cf. /ta/, gvida; Gall, guide; Germ. Słoigt). On ten urząd ma na sobie, iż jest wodzem do cnot panu swemu. Corn. Dw. 392. Przypowieść: oko w miłości wodzem, ib. 298. Galowie Merkuryusza nauk wy-naleźcą być twierdzą, dróg i ścieżek wodzem zowią. Warg. Cez. 4 58. — Gum feminino. Pani i wódz Rzymskiej czystości Lukrecya. Warg. Wal. 187. “wodzicielka t. j. wzór. — §. W szczególności : Wódz » wojenny czyli wojskowy wódz (cf. wojewoda) , dowódzca ; ber §eer* fiterer, 2lnfü^rer ; Cam. vodnik vojânzban; Viud. voiskar, voiskni vodnik, voiskovaivodar,. voiskazh, voifhak , nar-delnik ; Croat, poglavnik ; Ross. BoeHawajuimcL, thcbckoä, ipHCTarb; Eccl. Haaaj0B0;K4b ob. Naczelnik, HacTaBmejib, iiacTAKbiiiiKik (cf. nastać), para, kt.iia/j*, iiu’A.tuimih ko-ickoaü. Wódz buntowników, łotrów , ob. Herszt. WODZA, y. i., WODZE plur., lejc, cugiel na konia, cugle; ber Bügel, Settrtemen; Boh. wotéz, stjhlo , oteż, wodjdlo ; Sorab. 1. wotoschka ; Hung, vezetö ; Slav, kajâsi ; Ross. üOBOÆ'b. (ob. Powód). Konie rządzimy wodzami, ludzi mądremi mowami, Cn. Ad. 557. Zartkim ciałem spieszy Faeton na lotny wóz, tym się cieszy, Ze wodze pozwo-lone wziął już do swej ręki. Olw. Ow 55. — Transi. Gdy z gniewem kogo odpraw ujemy, mówimy; vale, wieź się precz , wynoś się precz , porywaj wodze. Mac z. spiesz się ztąd, mad) baê bu megfommft, pacfe bid), fd;eere bid) ! — g. Fig Wodza, monsztuk; 3Ûgel, 3altm- Regere disciplina , na wodzy trzymać, t. j. nie dać swywoli górę wziąć, karność mieć. Mącz. Trzymaj ten zbłąkany i tak wyuzdany język na wodzy. Past Fid. 215. Upominał go, aby uszczypliwy swój język na wodzy trzymał. Pilch. » Sen. gn. 559. Puszczam te rzeczy, z których trudnoby tak łatwie wybrnąć, bym wodze jeżykowi puścił. Rirk. Zamoj. 30. (gdybym się rozgadał, językowi folgował, gdybym się rozpisał). Nietylko nie umniejszyła gniewu , ale puściwszy mu obie wodze, omdlała. Gorn. Dz 94. (całkiem mu się oddawszy). Często z brzegów wylewa, Kto długie wodze miewa. Rys. Ad. 8. Wielka jest umiejętność potrafić młódź na wodzy trzymać. Pilch. Sen. task. 57. (w karności trzymać). Oto trzymał barbarzyńskie narody i inne nieprzyjaciele na wodzy. Roter. 3, 65. (wstrzymywał ich zapędy). Tym sposobem nieprzyjaciel ojczyźnie szkodliwy, mógłby być pohamowany, i Kozacy na wodzy byćby mogli zatrzymani. Falib. X 2. Rozstawił pułki, aby wszystek kąt oceanowi przyległy na wodzy miały. Warg. Cez. 257. — Wodza * wództwo. dowództwo, naczelnictwo; $lnfÜI)rtmg, (Som* ntanbo. Opiszę jak srodzy Żołnierze twoi krwawe znieśli boje Lądem czy wodą za twój wielkiej wodzy. Hor. 1 ,

56. J. Echan. ; (te duce). Litwa za w odzą xiążąt swoich Prusy zniszczyła. Nar. Hst. 6', 268. ‘WODZE, WODZIĆ, ob. Wieść. WODZIREJ, ja, cznik, praesullor. Mącz. ber Sortfinjer. 'WODZKA , i, i., n. p. Pan bóg kościoł swój przyoblekł w zasługę syna swego, ranami jako puntałami, jego łańcuchami jako ‘treperelami, jego-wodzkami na rękach, jako manelami ochędożył. Gil. Post. 218. b. może powrozy, pęta, kajdany, za któremi upętanego wodzą WODZOWAG, -ał,-uje, cz. conlin., dowodzić, wodzem czyli dowódcą być ; -Rag. Vojvoditi, (cf. wojewoda); E<d. B(>eB04CTB0BaTii , óbiTb

HauaabHHKOM-b, npc4B04HTe,ieM'b, entführen, comntanbtren.

W0DZ0WSK1 - WOJCIECH.

'WOJCIECHOWA - WOJENNIE.

373

Brandt lewemu skrzydłu i Finczykorn wodzowa!. Nar. Chodk. 164. (hetmanił im). WÓDZOWSKl, a, ie, od wodza, ^jüfjrer *, Heerführer * ; Ross. BoeHaqajHHqecKiH, (cf. wojewódzki). Młodość jego nie przez klęski, ale przez zwycięstwa, nie przez wojskową służbę, ale przez wodzowskie tryumfy, w sztuce wojennej doskonaliła się. Stem. Cyc. 222. (hetmańskie). WÓDZTWO, a, przewodnictwo, naczelnictwo, dowództwo, hetmaństwo ; geitung, Störung, Einführung, ßommatibo ; Croat, pogla-vniehtvo ; Ross. BOAmeJbCTBO , BoeHaqaabcrBO , TbicaitKoe. Poruczono im sprawę a wódzi wo wojska. Biel. Św. 183 b. Wyjednałem dla ciebie ₅u króla wó lztwo nad wojskami. Nieme. Król. 1, 91. Żołnierze wszyscy z ochotą pod wództwem jego idą. Caz. Nar. 1, 107. Pod jego wódz-twem Michał swe pułki sprowadził. Przyb. Mill. 203.

Pochodź, ob. pod słowem Wieść.

bierzmowania Adalbertus. które znaczy Wojciech. Sk. Żyw. 249. Sk. Dz. 884. Ś. Wojciech w bierzmowaniu od biskupa Majdeburskiego Adalberta, dobrodzieja swego, przejął imię Adalberta; ztąd potym Wojciecha, w Łacińskim przez Adalberta tłumaczono , chociaż literalne znaczenie od wojny i pociechy, abo raczej od wójta, in-n., sze wyobrażenie skazuje. 33es)trdge 1, 5. [z wójtem nie ma nic spólnego, bo jeszcze wówczas wójtów nie znali 2] — *§. W jesieni to masz 'obaczyć , Co na wiosnę w stajni ma być. Nie zła też sieczka na pospiech, Bo daleko święty Wojciech. Rej. Zw. 237 b (daleko do nowego ). — §. Bociana flisi xiedzem Wojciechem zo-wią. Klon. Fl. E 4 b. bet) ben ©djtfferleuten : ber ©tord). WOJCIECHOWA, y, z., żona Wojciecha, beś 2l!bred)t grau.

1. ‘WOJE* boje, ob. Boj, cf. wojsko. 2. WOJE, ob. Woj. 1. ‘WOJ, ob. Uwoj. 2. ’WOJ, oh. Boj, wojna. 3. WOJ; WOJEK, ojka , m., żeberko powrozowe, bte £it$e tttt ©triefe, wiele imion Polskich kończy się na woj od wojny, n. p. Lina ze trzech wojków kręcona. Ir.

Sławoj, Budziwoj, Sędziwój, Ńawoj, Burzywoj, Prze- 'WOJENNIA, i, i , podatek wojenny. Payr. W. 2, 213.

woj, Nadziwoj. Jabi Her.

WOJAK, WOJOWNIK, WOJABZ, ob. Wojennik.

WOJAŻ , u, m., z Franc.., podróż, bie Steife, cf. peregryna-cya ; Vind. potuvanje cf. ‘put, ‘pątnikowanie, stranova-nje, (cf. strona; ; Ross. nyreuiecTBie. Wojaż nazywają zwiedzenie obcych krajów. Jeż. Wyr. m., ob. Podróżny, ‘podróżnik, zwiedziciel krajów, ber SRetfenbe ; Slov. pautnjk, (cf. ‘pątnik); Boh. zgezdilec, (cf. jeździec); Vind. popotnik, zestriik ; Ross. ba^OKŁ, li35ba.ibiH. WOJAŻOWAĆ intransit, contin., zwiedzać kraje , podróżować, rttjen ; Car n. zestujem, (cf. ścieżka, *ście) ; Vind. potuvati, zestuvali, raishati, popotuvati ; Slav, putovati; Croat, putuvati; Ross. riyTcmecTBOBaTb, (ob. Pątnikować). Nie dość wojażować, znać cudze narody, Trzeba też znać kraj własny i swoich rodaków'. Tent. 43. c, 128. Wyb. Wojażowanie, podróżowanie Ross. not3)Kanie.

WOJCIECH, a m , (Wojtek, Wojtuś zdrbn. qu v.) ; Boh. Woytèch , Woyljsek ; imię męskie, niby wojnę cieszący. Ch mi el. 1, 60 2lD«lbert, 2IlI)rcd)t. Był Wnjciech ś. Niemieckiego narodu, pierwszy Majdeburski arcybiskup, od Otona do Słowaków w ;>Sasiecb i Bugii posłany. Krom. 57. Wojciech, którego postronni Albertusem nazwali , był u Czechów wtóry w liczbie biskup Praski. Porzuciwszy Czechy, z Gaudencyuszem albo Badzynem udał się do Polski, a za wielkiemi prośbami xiążęeemi arcybiskupstwo Gnieźnieńskie osiadł. Lecz rychło potym do Prus drogę odprawuje, a tam od grubego narodu przy odprawowaniu mszy ś. , niedaleko Fiszhauzen , przebity upada. Ciało jego Bolesław u Prusaków odkupił, i do kościoła Gnieźnieńskiego przeniósł, gdzie go Oton cesarz nawiedzał. Krom. 64. Sława i światłość Czeskiego, Polskiego i Węgierskiego narodu, ś. Wojciech , t. j wojsko cieszący. Oddany od rodziców do

na imię Albertus , na wyli mu

arcybiskupa Majdeburskiego, chowanie , temu tak był Wojciech wdzięczny

imię arevbiskup przy bierzmowaniu dał, przeto dwoje jednakowych imion miał, ze chrztu Wojciech, a

swe

bie śłricgśfteuer. W0JENN1CZY, a, e, od wojennika, wojenny; SłriegerS*, Kriegs», friegerifdj. Bndik. WOJENNIE, m. , WOJAK vulg.,[WOJEN, jna , m. , 2], WOJA-N1N obsol., WOJABZ contemn, et contumel., żołnierz, wojnie oddany, bawiący się wojną, cf. wojownik, bojownik; WOJAZER, a, ber Słrtegśmann, ber Stieger, ber©clbat; Boh. wogók, wo-gśćek, f. wogacka, bojowmjk , bogownijk, f. bogownice; Sorab. 1. wojak, woyak, wojak, woyuwar, /. woyuwarka; Cam. vojnik, vojuvaz, vojszhak, vojshâk, sholner ; Vind. voiskar, voiskazh , voifhzhaz, voinik. zhoudjak, shoduvauz, shounier, soldat, voiskuvazh, f. voiniza, voi-skariza; Croat, vojnik, voynik , boynik , boritel f cf. burzyciel) , f. boynicza , zatochniza ; Dal. voynik ; Hung. bojnok ; Bag. vojnîk, bojnik , vojnicjar, bojâr (ob. Bojar), f. bojniza , vitez , (cf. ^witez) ; Bosn. vojnik, bojnik, f. vojniça , (vojno, mus g mu rit us) ; Slav, vojnik; ROSS. BOIWB , BOIÏÎIHHHT), BOHHCTBeBHHK'B , BOHTe.IL , para h , paTHHKt (cf. rataj), nojmaHUnt, (cf. półkowy) ; Eccl. kommt», paTGÓopeitE, f>aiaH, faiMnuii,, paiOBaieab, (pan» wojna). Posłał Joaba z całym wojskiem wojowników. 1 Leop. 2 Reg. 10, 7. Dwadzieścia tysięcy wojaków z lukiem albo z maczugą w ręku. Staś. Num. 1, 114. Wojaków zachody. Priyb. Luz. 217. Chrzęszczenie i grzmot wojowników, jego. 3 Leop Jer. 47, 5. (rycerstwa jego). Splondrowawszy Mazowsze, puścili się do domu Rusacy z Litwą i Tatarami; na wiosnę zasię przyszli ci wojanie znowu do Mazowsza, ale gdy już nie mieli co brać, puścili sie do Łowicza. Biel 132. — Walecznik, rycerz, bohatyr; ^riegaltelD , $clb. Dawni oni ‘wojennikowie (wo-jennicy) Żółkiewscy, Wiśniowieccy, Koniecpolscy. Tward. W. D. 11. Ambal, ćwiczony ów i biegły wojennik. Faliss. FI. 75. Wad. Dan. 191. Wojennik wielki, padł Budzyński basza. Paszk. Chor. a 4 b. Trybem wielkiego w świecie wojennika, W sławę, w tryumfy nieśmiertelne żyzny Jabi. Buk. a 2. Kto z królów pożądańszy? czy niezwyciężony I wojennik ? czyli też nieznający wojny? Jabi. Tel. 69. Tego monarchę najwięcej czczą, który jest największym i najszczęśliwszym wojanem. Przestr.

28. Nieszczęsnym dla rodzaju ludzkiego losem, król    two przywodzić, i z urzędu swego hetmanić mu. Prócz

wojarz ma więcej wiełbicielów, niżeli król dobry. Staś.    tego wojewoda każdy w swoim województwie na sejmi-

Num. 1, 39. Król wojen, jest to człowiek którego bo-    kach prezyduje, sądy odprawuje, taxe towarom n.azna-

gowie Rozgniewani , za grzechy na ich ześlą zdrowie.    cza , wagi i miary ordynuje. Nies, i , 100. Wojewoda

Jabl. Tel. 114. .Kredytu król wojen nie znajdzie, gdy    każdy jest pan przełożony, najpierwszy w porządku se-

wojen bez mądrości, ib. 71. [Kwiat sarmackiej młodzi    natorów świeckich, sprawca i hetman generalny rycer-

Którą stary on wojen Kazanowski wodzi. fol. Woj. choc.    stwa swego województwa Gwagn. 209. ber 2Bot)tt)Obe,

162 — 2], WOJENNOSĆ , ści, i., wojenny tryb, wo-    eut ©ClKltor. Wyjąwszy województwo Krakowskie, wszę-

jenny duch it. d. ; •^negêtMttter, Ertegêart, -fôriegcrtfcfyfelt,    dzie wojewoda dygnitarstwem i zwierzchnością swą ka-

Â’rtegêgcift ; Bag. bojnisctvo, vojnictvo. WOJENNY, a, e,    sztelana przechodzi. Gtiagn. 195. Wyraz ten wojewoda

od wojny, do wojny należący ( cf. wojskowy), fôrtcgé * ;    nie toż samo przedtym znaczył co palatyn , chociaż na-

Boh. woganskÿ , wogenskÿ ; Slov. wogenskÿ; Sorab. 1.    zwiska te już za jedno biorą; palatyn był cywilnym

woyuwarski ; Cam. shovdne ; Vind. voisken, shouden,    urzędnikiem, wojewoda wojskowym, acz często w je-

(cf. żołnierski); Croat, voyni, voynichki (ob. Wojenni-    dnejże osobie łączyły sięobadwa. Skrzet. Pr. Pol. 1, 159.

czy), bojni, (ob. Bojowy); Dal. voynieski, zatochni, (cf.    —Przysl. Przy głodzie, Przykrzy się wojewodzie, A przy

zatoczyć); Bag. hojni , vojnijcki ; Slav, vojnicski ; Boss.    chlebie Chce mi się i ciebie. Teat. 14. b, 32, (cf. szla-

BOGHHbiH, BOMHCKM, BOHHCTBGHHbiH, püTHUH , ópaHHbin ,    chcic na zagrodzie równa się wojewodzie » majątek grunt,

B36paHiujfi, B03ÓpaHHbiH, ópan.iHBb (cf. bronny, zbrojny),    cf. co sobie Spytek nagotował, to zjadł pan Krakowski;

2) ópaHHbiM, cnocoÓHbiH Kb BOHHt, B03ÓpaHHMH, paioóop-    tytuł wielki, dochód mały). — Przedtym wojewoda wo-

Hbifi. Kancelarya wojenna, bióro wojenne. — Wojenna    jewodę po prostu witał: jak się masz panie Stanisławie?

potęga, gotowość Rzpltéj do wytrzymania wojny wszela-    Mon. 68. 458, ( cf. brat). WOJEWODZANKA , i, i.,

kiej bez ucisku i zamieszania poddanych. Star. Pob. a    córka państwa województwa, bte 2ßot)ett)Obenti)cf)ter. Szlach-

3 b. 5łrteg3mad)t. Do *hergwetu albo rzeczy wojennych    cianka chce być kasztelanką, wojewodzanką Biel. S. M.

należy pościel wojenna, t. j. łóżko z poduszką, dwa    22. WOJEWODZIG, a, nu, syn wojewody, be3 2BoS)tt)0*

prześcieradła. Szczerb. Sax. 167. dît gelbbett. Bolesław    bert @ol)n, ber junge $err SBo^tüObe. WOJEWODZICO-

podniósł wojnę na Rusaków, i rozesłał wojenne listy,    WA , éj, z., żona w'ojewodzica , bcê 2Ö0ön)oben=©O^nä«

aby się ściągali do Ropczyc. Biel. 252. zapowiadające    ©etflafdtnn. WOJEWODZINA, y, z., żona wojewody, bte

wojnę, f rtegêbrtefe, ben $rieg oerfünbenbe 21uëfd)retl>ett.    SBosptntbimt ; (Boh. weywodka; Slov. wiwodna; Cam.

Europa codziennie wojenniejszą się staje. Mon. 75, 524.    vajvodena, vajvôdna ; Vind. vaivodariza; Slav, hercegi-

gotowszą, wprawniejszą w wojnę, intrb hunter frtegertfd)er.    nja ; Bosn. herçegoveça). Mieszczki biorą na siebie ubiór

Z gminem niewojennym , który sie był zbieżał do zamku    szlachecki , szlachcianki strój wojewodziny. Petr. Ek. 68.

dla strachu , na wojnę wyszedł. ‘Birk. Dom. 36. (z lu-    Biel. S.-N. 22. Birk. Dom. 12. WOJEWÓDZKI, WOJEWO-

dem niebitnym, cf. ciury). Wojenny, bitny, waleczny,    DZIŃSKI, a, ie . *WOJEWODZY, «WOJEWODZINY, a, e,

wojną tchnący, friegerifd). Wojenny i uczony. Zegl. Ad.    od wojewody, lub województwa, 2Bot)tt)t>ben * ; Boh. wey-

18, (ob. Wojennik , wojownik; oppos. ani do rady, ani    wodskÿ ; Vind. vaivodarski ; Boss. B0eB04CKiß, BoeHa-

do zwady). — Adverb. WOJENNIE, po ‘WOJENSKU,    qajbHHnecKÜt. Szkoły wojewódzkie. Ld. Wojewodzińska

friegettfd), auf frtegertf^e 3Irt, auf ^rtegêntamer. Nie pój-    i starościńska juryzdykeya. Vol. Leg. 7, 152. Juryzdy-

dziesz przez moje ziemię, abo więc wojennie a zbrojno    keya wojewodza. Vol. Leg. 3, 72. Dostojność wojewo-

się z tobą potkam. 1 Leop. Num. 20, 18. Militariter, wa-    dżina tego wymagała. Jag. Wyb. a 4. "'Ustawiliśmy, iżby

lecznie, po żołniersku, po wojensku. Mącz. WOJEWO--    rada miejska, wszystkie ustawy wojewodzinę trzymała.

a , n., godność, dostojność wojewódzka, pewna liczba powiatów, lub kraina pod wojewodą zostająca; bte 2Boï)lt)t)bemt>Ürbe, bie SBospobfcfyaft ; Boh. weywodstwj ; Sorab. 1. bówotstwo ; Garn. vajvodstvu ; Vind. vaivodarstvo ; Bag. vojvodstvo ; Bosn. herçegovina , hrriçegovina ; Boss. B0eB04CTB0 , BOenanajbCTBO. Gi którzy w rzeczach rycerskich są biegli , niech województwy bywają uczczeni, bo oni wedle naszych obyczajów są wodzmi na wojnie, każdy swego powiatu. Baz Modrz. 294. Województwa własne są xię-stwa, tak względem szerokości ziemi , jako wielkości szlachty i obywatelów w każdym województwie mieszkających. Gwagn. 209. Każde województwo jest jak xię-stwo jakie wielkie, bo i wiele jest takich, które swoich własnych xiążąt miały; ztąd statut Litewski xiążętami wojewodów zowie. Nies. 1, 400. — **§ Zboża, które na każdy rok dawano na województwo moje, nie doma-

DA, y, m. ; Boh. weywoda ; Slov. wiwoda ; Sorab. 1.    Tarn. Ust. 117. WOJEWÓDZTWO,

woywoda, bowot: (Sorab. 2. bogot*wojt); Cam. vajvod, vajvoda ; Vind. vivoda , vaivoda , vaida, vaivodar, voisko-vaivodar , voiskar, voiskni vodmk , voiskazh , voifhak ;

Croat, vojvoda ; Dal. voyvoda ; Hung, vayda ; Bosn. voj-voda, poglaviça û vojski , herçegh, hrriçegh ; Bag vojvoda, (vojvoditi * wodzow'ać) ; Slav, herceg; Boss. Boe-BOAa, BoenanajiLHUKb ; Eccl. p«ra,    lUYAithiniKb ,

ROKBOp Wojewoda od słów:, bój wodzę Cn. Th. 1278.

Wojewody imię, jakoby wojny wodza i wojska. Krom.

33. fpeerfüfjrer, 2Infüf)rer tm Kriege. Abimelech i wojewoda jego. Budn. Genes. 21, 22, not. «niektórzy tłumaczyli hetman ; ale iż to cudzoziemskie słowo , woleliśmy własne, bo wojewoda właśnie ten jest, który *woje abo wojska wodzi*. Panowanie dwunastu ‘wojewod (wojewodów) w Polszczę. Krom. 33. et 34. Wojewoda niby od wojsk wodzenia, każdy powinien swoje wojewódz-

WOJNOWŁADNY - WO JO WA Ć. 375

WOJŁOK - WOJNA.

Coż będziemy czynić xięże, I ciebie wojdłok

na

mu

galem się ; bo by! bardzo zubożał lud. 1 Leop. 2 Ezdr. 5, 18, na komendę moje, na lud mój. — §. Collectiv. Województwo, wojewoda z wojewodziną, n. p. Państwo województwo przyjechali. Id.

WOJŁOK, WOJŁOK, a, m„ ‘WOJŁAK , ‘WOJDŁOK, pokład, potnik , pilśń pod siodło; Croat, podsztilek Ross. [bohjoks 2], noTHHKï), bte gtRberfe unter beu @attd. Wojłok, po Tatarskii, materya wełniana gruba , którą podkładają pod kulbakę. Czart. Mskr., §tljtucfy, [Croat, vulaka ; Bosn. uvlaka torum\ Croat, vûlog * podagra ; Boss, boh-aOKt pilśń, BOHiouHbiH wmjłokowy). Pierwej częściejsze bywały siodła z wojłokami. Star. Bef. 41. Wojłoki z końskim potem. Bies. roz. B 2. Ojcowie nasi na wojłokach sypiali, opończa się przykrywszy na zbroi. Star. Byc. ,57.

dolęże, Kiedy nie dadzą wytykać? Bej. Zw. 234 b. bieda dokucza.

WOJNA , y, z., bojowanie , bój , zbrojne walczenie , wojowanie , ber Srieg ; Boh. et Slov. wogna; Sorab. 2. wojna ; Sorab. 1. woina, woyna, ( 2 woyna militia, cf. wojsko); Garn. vojska, shôvd, (cf. żołd, żołnierz); Vind shoud , voiska , vojskovanje, shoudovanje ; Croat, boj, boy, rat; Dal. rat (cf. rataj), rath, boy; Rag. rat, booj ; Bosn. boj, rat, razmiriça ; Slav, rat; Ross. BOHHa, paTb ; Eccl. paTh , (peih spór), paioóopcTBO, paTOBame, Epauh (cf. broń), cpajKeme; (Eccl. bohhctbo, BOHCKoe bitwa). Wojna dlatego bywa czyniona, aby ludzie za pokojem siedzieć mogli, i od pogranicznych przenagabania żadnego nie ponosili. Star. Woj. a. Wojna, którą sami przeciwko pogranicznym za przyczyną słuszną podnosimy, zowie się bellum offensivum (zaczepna) ; a tę którą przeciwko nam podnoszą, dcfensivum , ;( odporna ). Star. fob. a 5 b. Wojny nikt podnosić nie może jeno król i Rzplta, abo najwyższy pan w państwie swoim. Star. Byc. 22. Machabeusz ‘sierdziście wojnę podniósł przeciwko nieprzyjacielom. Gil. Kat. 111. Wojnę wypowiedzieć , wojnę wydać ; Vind. shoud osnaniti, shoud na-povedeti , na boi klizati ; Boss. oómbiitb Boimy. Woj-wewnętrzna, domowa ; Cam. zherna vojska, (cf. czerń). Przyczyna wojny, chciwość panowania. Warg. Kurc. pr. Wojna jest państw ciężką chorobą. -Staś. Bum. 1 , 220. Zważać w pokoju potrzeba , co z wojny za korzyść. Min. Byt. 4, 157. Dobrą wojną pokoju szukają. Sk. Żyw. 2, 324; {si vis pacem, para bellum). Pierwej rozumem, toż wojną , jako mówią , mądry postępuje. Sk. Żyw. 2 , 254. Słodka tym wojna, którzy w niej nie bywali; dulce bellum inexpertis. Macz. Dawna jest przypowieść , iż słodka jest wojna tym, którzy nie wiedzą co jest wojna. Żarn. Post. 3, 656 b. Wielom szkodzić, niko-nie być pożyteczną • Tylko sobie , to wojnie jest ozdobą wieczną. Błai. Tłum. B; (Slov. we wognë, ga-ko we" wogné; Croat, doklam teche boy, neznasze kî je szvoy ; Dal. kad je rat, nitko nitkomu brat* kiedy wojna, brat brata nie zna ). 'Płaczoroda wojna. Tward. Wł. 243. Po nawałnościach radzi na spokojne morze pa-trzamy, po wojnie ‘chutliwie pokój przyjmujemy. Warg. Wal. 118. Bożek wojny; Vind. Tork, (cf. wtóry, wto

rek). Jechać na wojnę. Boh. Kom. 2., 429, ( cf. Eccl. BBOHHHTHca zaciągać się do wojska). 'Putni bojarowie z gruntu wojnę służyli. Czack. Pr. 1, 306, (ob. Służyć, ob. Z). Dokądże ? na wojnę, na wojnę! a ty zkad? z woj-ny-ć! Ca. Ad. 345. (wesoło jedzie , smutno wraca). Konrad porażony aż do Mazowsza ucieka, bojąc się, aby w'ojna przegrana w moc go Leszkowi nie wparła. Krom.

296. bitwa przegrana , bte uerloreue @d)lad)t. Z obudwu stron , gdy się mężnie potkali, wątpliwa wojna w zapalczywej bitwie, kilka godzin trwała. Slryjk. 284. (walka). — Żaden się pan wojny nie nauczy z xiegi. Morszt. \ 14. sztuki wojowania, $rieg0funft. — Varie jig. et tr. Zycie ludzkie jest wojna. Chrośc. Job. 5. Nie długo trwają ognie miłości bez wojny. Bul. Ow. 60. Była ustawiczna wojna między Roboam i Jeroboam przez wszystek czas żywota jego. 3 Leop. 3 Reg. 15, 6. (burda. 1 Leop.). Więcej szwanku bierze w piwnej wojnie przy kuflu , niż z Turkiem. Alb. z Woj. 24. (w pijanej sprawie). Ś. Paweł w Efezie z bestyami wmjnę miał, t. j. lwom do jedzenia był porzucony. Sk. Dz. 39. (walkę). Za Stefana zaczęła się wojna pióra o dziesięciny. Czack. Pr. 322. Wojna piśmienna. Ust. Konst. 2, 8. ein geberfrteg. "WOJNOWŁADNY n. p. bóg. Leszcz. Class. 64. władający losem wojny, frteglenfenb, friegbeberfdjenb. WOJOWAĆ cz. contin., bojować, bój toczyć, walczyć, wojnę wieść, wojnę prowadzić; $rteg führen, fragen, fömpfen, [traten; Boh. bogowati : Slov. bogugi ; Sorab. 1. woyuyu, wojo-wacż ; Sorab. 2. wojowasch; Vind. voiskovat, shoudovat, voiskuvati, shouduvati , obojuvati, obvoiskuvati ; Croat. vojuvati, vojujem , vojuvalszem; Dal. voyevati , ratitisze; Bosn. vojevati, bitti vojnik, ratitse ; Bag. vojevatti, ràt-titise ; Ross. BoeßaTB, BOtoro, boiihctbobutb ; Eccl. EpaTH, Eopift, cpajKaTbca, (Ef)ahb wojna, cf. broń).— Intransit. Wojować, wojnę wieść; $rteg fügten, frtegen. Król ten nie przestanie wojować, póki będzie żywy. Jabł. Tel. 70. Wojować jest to jakoby kto złotą wędą ryby łowił. Kosz. Lor. 144 b. (zysk kosztowny, cf. igły szukając , świecę spalił;. — Fig. tr. Wojuje każda miłość, ma swój obóz w szyku. Hul. Ow. 62. (dokazuje, niespokojnością nadrabia). Kościoł wojujący, ecclesiu militons, zgromadzenie wszystkich wiernych , którzy jeszcze żyją na ziemi, dlatego, iż z nieprzyjaciółmi okrutnymi, z światem, ciałem i szatanem ustawiczną wojnę wiedzie. Kucz. Kat. 181. bie ftratenbe Strd)e. ■— Wojować, wojować z kim, walczyć, bić się ; fampfen, ftrctten, ftd) fcfylagen. Całe trzy godziny wątpliwym zwycięstwem wojowano. Krom. 642 ; (pu-gnatum est). Powtóre bitwę wznawiają, i znowu jednę zupełną godzinę wojują, ib. ■— Fig. tr. W której kobiety sercu kontusz z fraczkiem wojuje, tam zawsze pewniejsza przy fraczku wygrana. Teat. 23. d, 29. Kobiety zawsze z mężczyznami wojują, zawsze prawie ich woli sprzeciwiają się. Teat. 3. b, 32. Łakomstwo bije na hojność , pycha z skromnością wojuje , gniew na łagodność powstaje, kłamstwo prawdy nie cierpi. Mon. 68, 226. (sprzeczne, niezgodne rzeczy). — §. Transit. Wojować, wojując ciemiężyć, zwyciężać, podbijać niedok., zwojować, zawojować dok.-, nut $rteg bestehen, befragen,

beftegen, bejroingen, unterwerfen. Nieprzyjaciel z wielkim ludem tu przyjechał na zgubę nasze, i oto wojuje krainy nasze mieczem i ogniem. B>el. 76. Roman Sandomierską ziemię wojował; acz Sandomierzanie także jego krainy pustoszyli ib. 113. Olbrzymi brali przed się, aby niebo wojowali. Otw. Ow. 14, cf. dobywać, szturmować, ben Rimmel fturmen. Dziesięć lat Troja wojowana, gardło dała Bardz. Trag. 284. Lepiej nieprzyjacielu głodem , niż orężem wojować. Papr. W. 1, 180. Wiele miast i wsi, popalili aż do Soczawy, do której gdy przystąpili, nie dobyli jej, ale około jej wszędzie wojowali.

wa. Janusz. Oksz. B 2. Miał Persa w 'wojszcze 700 słoniów. Sk. Dz 120. Nad falangę w Macedońskim *woj-szcze nic silniejszego nie było. Warg. Kurc. 27. W 'wojszcze wielki porządek bywał za Mieleckiego. Papr. Kol. 75. Ci, co przy '"wojszcze będą.... Vol. Leg. 2, 1008. Stef. W 'wojszcze. Warg. Cez. °21. Gwagn. 658. W 'woj-sce. Baz Sk. 193. Tarn. Ust. 238. Gwagn. 516. — Dwie ‘wojsczè, (dualis» dwa wojska). J. Kchan. Dz. 170. Papr. Gn. 404. — Generał wojsk n. p Rosyjskich , a) nad wojskiem Rosyjskiem, ©encrai ber Sîufftfc^en Gruppen ; b) w służbie Rosyjskiej zostający, ©encrai tn SRufftfdjen SDienftcn Bndtk. — Prov. Insza jest wojsko , a insza gromada. Fedr. Ad. 45. (wojsko stoi nie liczbą, lecz rzą-dnością). — §. Wojsko czego, mnóstwo, liczba, tłum, tłuszcza, chmura; eine große Stenge, große 3«^- Zgoła w obozie jest większe wojsko grzechów, a niżeli ludzi. Bals. Św. 2 , 452. W saraju jest wojsko dam najwyborniejszych. Klak. Turk. 47. (Łatwiej głupiego prze-przeć , wodę z ogniem zgodzić , Niż zrachować filuty; ciżba, wojsko spore. Kras Sal. iS. 'WOJSKOWIEC, wca, w., od wojska, wojskow-y, żołnierz, wojak, wojarz, wo-jennik , ein ^rtegśmann. Pasem rycerskim Mars wojskow-com płaci, Juno złotem swych bogaci. Keliow. 24. WOJSKOWO adv , jako wojskowy, po wojskowemu, w wojsku ; mtlitartfdj, im Sfttittar, Beam SDîilitâr. Najlepiejby by-

Biel. Św. 267. pustoszyli, plundrowah ; plünbertt, öenuu» ften. WOJOWNICZY, a, e, n. p. Wojowniczy Duńczyk.

Mon. 70, 632. wojowny, bcjowny, waleczny, wojenniczy, wojenny, bitny, friegcrifd). WOJOWNICA , y, z., WOJOWNICZKA, i. z, dem., bohatyrka, bohatyrzyca, w-alecznica, bte £elbtnn. Amazonki , waleczne dziewice , Jak Termo-dońskie niegdyś wojownice. Przyb. Luz 81. WOJOWNIK, a, m. ; Slov. bogownjk , ob. Wojennik, wojak, wojanin, wojarz; ber Krieger, ^rtegêbelb. Warg. Cez. 103.

WOJOWNY, a, e, waleczny, bojowny, wojenny; friegertfcfj, ftreltbar. Maxymian , wiedząc, że synowiec jego niewo-jowny, obrał za cesarza mężnego Licyniusza. Sk. Dz. 170.

WOJSKI, iego, m. ; (Sorob. 1. woyski wojskowy). Wojskich powdnność była przestrzegać bezpieczeństwa w swoich ziemiach, skoro szlachta wyciągnie na pospolite ło, gdyby każdy obywatel przez lat pięć wojskowo słu-ruszenie. Skrzet. Pr. Pol. 1, 209. ber üfcribun, 8anb*    żył. Papr. W. 1, 383. WOJSKOWOŚĆ, ści, z., cały

fdjaftätrilmn. U Rzymian trjbun gminny, wojski, urzę-    skład wojskowy, stan wojskowy, służba wojskowa; SDîiK*

dmk dla obrony gminu. Nag. Cyc. 5. Kosz. Cyc. 153.    tar, fDîtlt tar ftanb, SWÜttärbienft, cf. żołnierka; (Vind. voi-

Tribunus plebis, wojski pospólstwa. Maucz. Memmiusz,    skuvanje , shoudstvu , shounirstvu ; Bosn. vojevaustvo,

wojski gminny. Pilch. Sail 165. Tribunitia dignitas, woj-    zanat od voiska). Widzieii potrzebę stosownie do prze-

ska dostojność. Map-.z. WOJSKO, a, n. ; Boh. wogsko,    pisów dzisiejszej wojskowości wprowadzić ducha subor-

wogstwo, armada; Slov. wogsko; Sorab. 1. woysko,    dynacyi. Ust. Konst. 1, 84. WOJSKOWY, a, e, od woj-

woyna ; Garn. vojska , armada, erseg (cf. orszak), sho-    ska , (wojenny, od wojny); SDłilitdr * , mtUtärifd), ^riegê»;

vnirshèna, ( cf. żołnierstwo) ; Croat, vöyszka , vojzka ;    Sorab. 1. woyski; Slav, vojnicski ; Croat, voynichki ;

Vind. voiska, voistvu, shoudna armada; Hung, bósćg,    Ross, bohhckm, bohckoboh, pamuS, ópaHHtm. Woj-

sereg, (cf. szereg); Dal. yato ; Rag. vöjska , vojstvo,    skowe , t. j. surowe i nieuchronne prawo. Klok. Turk.

vojniza, cetta ; Bosn. vojska, bojnictvo; Slav, voiska,    4. $rieg3red)t. — Subst. Wojskowy, ego, in., zostający

armada; Ross, bohcko , onojnjenie, pan,; Eccl. koii (cf.    w służbie w-ojskowéj, etn Militär, eine SDîtlttârperfon.

boj), BOHHCTBO, BOHHCHoe, no-intime ; baê SfrtegSfieer, bie    WOJSZCZYC, a, m., syn wojskiego, ber ganbtrtfmnfofin.

Slrmee, ba3 SJîtlitâr. Wojsko, armia, znaczy korpusy li-    Mowa JP. wojszczyca Kłokockiego. Zab. 14, 173. —

czne, złożone z wielu żołnierzy pieszych i konnych , po-    A on z nimi wojszczyc (Telemak) idzie. Jabl. Tel. 161.

dzielone na regimenta, zostające pod jednym genera-    bohatyr młody, junger ipelb.

łem , który ma pod sobą wielu oficerów ; dzieli się na _ Etym. ob. słowo Bić, Bój.

woywoda ; Cam. vojd, vojda praetor, cf. wojewoda, 'woj, ‘woje, boje; Goth. fath; Anglasax. wäta dux ; apud Notker. hogat ; Sax Infer. • 3Sagb ; Germ. -Sogt ; cf. Lat. advo-atus; cf. Graec. ßorj&og; cf. Hebr , pruefectus ) ; wójta niewłaśnie zowią advocatus, bo to jest rzecznik abo obrońca , a wójt judex seu pruefectus judicii. Przeto i w Niemczech, gdy wójtowie listy piszą, nie kładą advocatus, ale judex juratus civitatis. Sax. Porz. 11, (cf. vladarius włodarz , cf. sołtys ). Wójt w mieście ; Vind. predstoinik , oblastnik, glavar, vishnik, ber ©tabtüogt, 6tabtridjter. Sądy w miastach składać się będą z wójta, z radców obranego, z ławników.... Sejm. Grodz. 2,

lądowe i wodne. Papr. W. 1 , 480. Wojsko wodne, WÓJT, a, m.\ [Sorab. 2. wójt, bogot; Sorab. 1. bowmt, 'armata, 'armada (qu. v.) Cn. Th. 1284. Rozszykowa-no synów Izraelskich na wojska i hufy. 3 Leop. Num. 2,

Ul* O

32. (na zastępy. 1 Leop. Num. 1 , 15 ; $rteg8fcf)aaren).

Ja czternaście lat służyłem w wojsku , wiem co to jest wojna. Mon. 67 , 85. betjin SMtctr bienen. Zaciągać się do wojska ; Eccl. bbohhhthch , JUttt Militär gelten. Dawniej zamiast w wojsku, pisyw-ano w wojszcze, lub w wojscze , w wojsce, n. p. Bez posłuszeństwa w 'wojszcze żadnego się powodzenia nie spodziewają. Sk. Kaz.

61. Warg. Cez. 14. Nie jeno tenże sam wojnę ze mną toczy, który już przeciwko mnie w *wojszcze na placu stoi, ale i ten, który rzeczy mnie szkodliwe 'obmyśla-

WÓJTOWA - WÓŁ.

WÓŁ.

377

Zamykaj gebe Wojtku Rys. Ad. *79.‘ — g. Wojtuś , imię charta. Bielaw. Myśl.

F 3 b, 9îame etrteS SötnbljtmbeS.

*W0KABUŁ, u, m., WOKABUŁA. y, z., z Łac., słowo z słownika, bte 3M‘a0el. Pospolicie bakałarze dzieciom piszą wokabuły, dwa słowa po łacinie , a dwa po Polsku/ Glicz. Wych. J 8 b. WOKABULARZ, a, w , słownik obejmujący słowa same bez frazesów, etn ÎMlfabelbltct). Mylą się wokabularze i wykładacze słów Łacińskich na polskie, którzy nam to słowo tak tłumaczą. Syr. 919. WOKAL, ob.' Samogłoska. WOKALNY, n. p. muzyka wokalna, ob. Głosowa. WOKANDA, y, i, rejestr wpisów u trvbunału. Sejm. Gród. 2, 161. lista, podług której się przywołują sprawy, bte ^rojeßlifte bei) ben @ert$tiÿdfen. — *g. W’okanda, imię woźnego. Teat. 45. c, 2. Wyb.

WÓL, *WUL, ob. Wole. «

WÓŁ, *a , et u , m.

103. Roku 1257 Bolesław Wstydliwy dał miastu Krakowskiemu Niemieckie prawo, i wójta w nim postanowił. Biel. 149. Pierwszy wójt, niż ławnik. Gn. Ad. <S39,

( cf starszy pan Baranowski). Wszędy z kłopotem używa nędzny wójt czasów swoich, a ’'wżdy mu to miło . iż go wójtem zowią. Rej. Post. G g g 6. — g. Wójt na wsi, ber ©orff^ulje, 33ogt, ©orfrtdder ; Gam. shepân , shupân ; Vind. fhuppan , rihtar , fodnik , fodez ; Croat. span, ispan , (ob. Pan, jespan , żupan); Ross. uoceiCKÜt, (cf. sioło). Niewielka godność, wójt na wsi. Cn. Ad. 702. Wolę być wójtem na wsi, niż ławnikiem w mieście. Gn. Ad. 1254. (ubique primus). Jaki wójt bywa, taka i gromada. Rej. Wiz. 99, (cf. jaki pan, tak: kram; jaki opat, takie mnichy). Kiedy się wójt pracy *ima, A gromada z wójtem trzyma, Idzie wszystko dobrym torem. Kras. List. 176, Kumie pójdź do wójta! Kol R, E 2,

(Slov. pod’ Kubo do fogta). Idąc do wójta , oba się ‘bójta. Gn. Ad. 505. (nie wiedzieć, kto wygraj. Człowieczek prosty, odprawiwszy powinność swoje, siedzi sobie w pokoju , i o wójta nic nie dba. Rej Post. G g g 6, (cf. dobre spokojne sumnienie). WÓJTOWA, ej, z, żona wójta, bte ©cfjuljłnn, beS ©djuljen grau, ( bte 3Sogtinn ). Cokolwiek usłyszysz, donieś wszystko do onego wszech zmysłów wójta , a ‘do wójtowej, t. j. do rozumu a do pamięci. Rej. Zw. 15 b. WÓJTOWSKI, a, ie, od wój-.ta, ü8ogtê *, ©djuljett *. Przysięga wójtowska. Sax. Porz.

12. WÓJTOWSTWO, a, n., dostojność i urząd wójtowski , praetura. Mącz, bte Vogtes;, ba$ SRtdjterantt tu ber ©tabt, ©dntljenamt auf bem 8anbe ; Boh. rychtarstwj; Vind. predstoinifhtvu, oblastnia, glavarstvu , obraniba,    ( cf.

szołtystwo). — g. Wójtowstwo * WÓJTOWNIA , i , z. , wójtowskie pomieszkanie, bte $ogt3tt)bl)nuu$, Wogtet) / ©cfynljerei). *

WOJTASZ , a, m.T WOJTAS, ia, m„ WOJTEK, tka , m. , WOJTUŚ, ta, w., WOJTYŁO, a, m., zdrbn, imienia Wojciech . ’Albertuń, Sllbertt&en ; Boh. Woytjśek. Mieli syna Wojtka , a córeczkę Helenkę. Teat. 54, c c j i. Rej. Ap.'88. Boh. Kom. 1 , 375. Teat. 54 , c j i. Wojtuś nam się z płaczu ledwo nie rozpuknie. Pot. Jow. 2, 43.

bo teraz łajna na świecie latają.

; Boh. wul, G. wola ; Slov. wól, wul ; Sorab. 1. wohw, wohl; Sorab. 2. wohl; Cam. vól, (vôl « piwo) ; Vind. vol, vou , junz (cf juniec) riesanek , (ob. Rzezaniec;, touzhenik ,■ (ob. Tuczyć); Croat, völ; Dal. vol; Bosn. vol, vó ; Slav, vôl ; Rag. jûnaz, voo , G. vö-la ; Ross, bojtb; (cf. Germ. Sülle ; floll. bolle; cf. Ital. bue, bove ; Lat. boves, cf buhucus , bubalus , et. bawół. — Boiocb , hih Beiecï , hmh ii4oiy CiaBeitcKOMy ouBiiieMy npn Bei. khb3. Bia4HMnpl> 40 KpemeHM ero. IIo-UHTaiH cero 11401a hko 6iaro4'btomaro citOTaMt. IjepK. CilQB. 1, 130, (cf. Popow.) ; samiec cały zowie się byk , pokładany wół. Kluk. Zw. 1, 202. ber £)cl)3. (NB. Ńomina wół et skop , quanquam viventia significant animalia, Ge-nitivum el Accusativum fiiniunt plerumque in u, forsan respecta castrationis). Wół i krowa , powełowszezyzna , wołowe lub krowie mięso; Bosn. goveclo ; Ross. et Eccl. roBS^o, SRtttb , roBfl4Una Sîtnbfïetfd), (cf. rogacizna). Wół stary, (ob. Karw'j. Wół zdatny do chodzenia w jarzmie i do robot rolniczych, Zool. 358. Widział człowieka, a on ’dwiema wołoma orze. Eraz. Jez. H h 4. (dwoma wołami). Nie mam wołu do pracy, bo go zjadł nieprzyjaciel. Teat. 6. b. 80. ’Wołowie moi i inne karmne a tuczne rzeczy są pobite, i wszystko nagotowane, już przyjdźcie na gody. 1 Leop. Math. 22, 4. Oj pracuje jak wół w jarzmie. Teat. 21 , 53. Muszę dzień i noc pracować jak wół. Teat. 8 b, 17, (cf. harować). Ci od roku bezpiecznie dawno na to chrapią , Wiedząc iż mają wołu, który na nich orze Rej. Wiz. 104. (spuszczają się, że kto inny na nich pracuje). ’Piotr i Paweł, pierwsza najmocniejsza para wołów, którzy twardą rolą serc zorali. Sk. Kaz. 571. Poczciwego, ćwiczonego, trzeźwego, rozważnego jako wołu do jarzma pociągać nie trzeba , bo się ku każdej potrzebie sam wpraszać będzie. Rej. Zw. 143. Choćby parę wołów założył, to i słowa względem tego z ust moich nie wyciągnie. Teat. 25. c, 84. (rób co chcesz, nie wystraszysz, nie dowiesz się). Byś prowadził wołu za rogi, nie dopytasz się sprawiedliwości drogiej. Falib. M. (by sprawa była jak najoczywistsza, w oczy bijąca). Nie zażywaj konia jak wołu. Fredr. Ad. 116. (insza koń, insza wół; konia w-jarzmo nie wprzę-gać). Ruskie przysłowie: koń z koniem, wół z wołem; tu tibi sumę parem. Mon. 152; (Groat. Prov. szamar na vola posztaviti » siodło kłaść na wołu ; inepto delegare potestatemj. Biada temu domowi, gdzie krowa dobodzie wołowi. Źcgl. Ad. 15. Cn. Ad. 710. Źle kędy krowa wołu przysiędzie. Pot. Jow. 26 ; (Slov. beda temu domowi, kdć rozkazuge tćla wolowi; cf. jajko mędrsze od kokoszki). Wołem ten koń śmierdzi, aż mię już ręce bolą ciągnąć. Alb. na Woj. 17. (leniwa marcha, ledwo idzie). Polypus, głupi, wół. Macz. blttltut ttńc etn £)d)§. Cielęciem wyjechawszy, wołem zaś do domu się wrócić. Glicz.Wych. Ni b. ’Wżdy się nazad wracają całemi wołami Coście je wysłali byli z domu cielętami. Star. Vot. (7 6; Slav, wól zostanę wolem , bis bo do Widnó bnal ; kad! clowëk do Widna wola pośle, osel na spät princlé; ( cf. Paryż). Klękał przed wołem , od wołu głupszy. J. Kchan. Ps. 159. (bałwochwalca głupszy od swego bałwana, cf. Apis). Wielkie historye wyrabia, płacze , jak wół ryczy. Teat. 22. b, 79. (Vind. mukati, tulili, dretife). Na jednej

48

Stownik Lindego wyd. 2. Tom VI.

a osa

U nóg woźniczych 'uźrzysz poklękłego ‘woła, Jego

łące, stara to przypowieść, wół trawy patrzy, a bocian żaby. Mon. 71, 735. (pszczoła z kwiatów miód wysysa, jad; każdy po swojemu). Już też dzień jak wół. Zab. 15,181. (duży). Rozedrzyjże te ślepie, patrzaj, że już dzień jak wół, a ty śpisz jeszcze. Teat. 52. d, 9. już jasny dzień, eS ift fdjon fiefler lid)ter $ag. — **§. Z wstydu i gniewu kręcą mu się oba woły. Pot. Arg. 775. duże głupie oczy, ślepie, £>d)fenaugen.— §. Astronom.

znaki żywemu podobne są zgoła. J. Kchan. Dz. 7. byka, ber ©tier ant iptmmel.

Pochodź, wolarz, wolarek , wołek, wolina, wołopas, Wołowiec, wołowina, wołownia, wołowski, wołowy; po~ wołowszczyzna , powołouje.

WOLA, i, z. ; Boh. wule; Sorab. 2. wohlś ; Sorab. 1. wohla ; Cam. vola , (savol, savle = dla , sategavola = dlatego) ; Vind. vola , vojlia , hotenje , (savolo » dla) ; Croat. vôha; Pag voglja, hoochja (ob. Chuć, chęć) , hotio-nos, hotjenstvo, hotjénje, (cf. chcenie); Bosn. voglja, hothejenje ; Slav, volja ; Ross, bom , H3BO,ienie : liai. voglja, volonta ; Lat. voluntas, cf vola, velle ; Germ. 2tëaf)l, wollen, Sßtlle ; Angl, wil ; Anglos, vylla ; Graec. ßovXrj; — wola, siła duszy; ber 3ßtlle, bte Straft ber ©eele. Moc, którą mamy rozrządzać wyobrażeniami naszemi, kierować ciałem naszem , zowiemy wolą. Cyank. Log. 42. - Wola actus, chcenie, ba$ Söollett, ber SÖtfie; ,( Boh. wol neb newol » wolky newolky chcąc nie chcąc; Ross. mBOmrejewh chcący). Alboż to nasza wola, nasze chcenie, ma tym rozrządzać, co się tyczy dobra publicznego. Teat. 26. c, 115. (nasze widzi mi się, nasze upodobanie). Bez woli nic nie będzie, gdyż nikt nie pocznie tego, czego nie chce; bez możności zaś wola jest nadaremna. Bardz. Boet. 113. Chrystus z ojcem jednej nie tylko woli, ale i natury. W. 'Post. Mn. 273, (ob. ‘Je-dnowolca). — Wola, to co kto chce; ber 50iHe, bats traê titan trill. Wola czasem bezsłownie przez czynności oświadczoną bywa. Gal. Cyw. 2, 74. Bądź wola twa (boże), jako w niebie tak i na ziemi, t. j. daj, abyśmy się wyrzekłszy własnej woli, twej posłuszni byli. Kat. Gd. 50. (niech się dzieje to, co ty chcesz). Wola, inteneya, zamiar, zamysł, chęć; ber 2BtUe, bte Ślbjtcfot, bte Suft 511 etntaê. Mało na tym , że kto ma wolą , kiedy nie ma dobrej Rys Ad. 59. Dobra wola ‘zawzdy za uczynek stoi. Rej. Zw. 98. Wola stoi za uczynek. Cn. Ad. 1250. Jeśli do spowiedzi przyjść nie może , i kapłana nie ma, wolą samą, gdy go pilnie szukał i mieć chciał, usprawiedliwiony. Star. Ryc. 46. To matkom wszystkim jak najusilniej zalecić mam wolą , aby dziatki swe ułasnemi piersiami karmiły. Mon. 69, 655. (przedsiębiorę, mam przedsięwzięcie). — Wola, własna wola, dobra wola, wolna wola, swoja czyli ‘swa wola, (cf. swawola); 2Btl* le, frezer JBille, eigner. $ßtQe; Rag. povoglja ; Ross. ca-MOnpOH3BOÆbHOCTL , CaMOnpOH3BO;lbCTBO | ( Eccl. BOM MH eCTb wolno mi jest); Slov. włastnj wule. Dla mnie wolno wierzyć, wolno nie wierzyć, wszak wola ludzka jest wolna. Boh. Kom. 1, 243. Czynić podług własnej woli, być sobie panem Ross. coMOUHHCTBOBaTb. Bez praw i

rządu, samopas i swej woli. Pilch. Sali. 1 i. Rodzice taki owoc z synów swoich zbierać muszą, jakiego swym zbytniem dozwalaniem im swej woli nasadzili a naszczepili. Rej. Post. H L Puszczają na wyuzdaną wolą potomki swoje. Pociej. 26. — Plural. Umyślił sw’oje wyuzdane wole do skutku przywieść. P. Uchań. Orl. 1 , 365. chuci, żądze, namiętności; Segterbett, 8etbenfd)aften. Już on tu nie ma swojej woli, raz dał słowo. Pilch. Sen. list. 285. (poddał wolą swoje obowiązkowi). Zył po swej woli nie po twej. Ezop. 112 (podług własnego zdania ,■ upodobania , widzi mi się). Nie stoję ja o łaskę pana takiego, miej się tarn jako chcesz z tą niewolą, ja sobie wybieram swoje wolą. Ezop. 25. (wolność, ob. Niewola, ob. Niewolny, pod wolny) — Wola, chęć, upodobanie; 90ttte, 8uft, ©efaflcn, 2Bo^IgefaUen; cf. Eccl. iifioii/jiO.Airni, iipoiręBOiUilTH * upodobać sobie, raczyć; Ross. H3B0.1HTŁ, I13BOJIK). To już jak wola ; prowadź mię! Teat. 42. d, 5. (jak ci się ‘rzewnie podoba, jak chcesz, jak ci się tylko zdaje). Będzie wola,* kieliszek wina. Teat. 26, b, 24, Eccl. H3BOiaeTCH, cf. będzie łaska, tfł timen gefällig, beliebig, beliebt t^nen? By nie jeden tylko miał ehleba do woli, ale też i drudzy. Star. Vot. a 4. do sytu, nad) Seiteben, jur ©enitge. Długo siedzisz, jużeś się do woli najadł, napił. Rardz. Trag. 334. Aby się do woli naszydził, uwiązał mu wiecheć słomy w tyle. Birk. Dom. 73. Zmyślmy, że go nie widzimy, do woli się na-śmiejemy. Tent. 53 , 50. Rozwiążcież mię jeno , mówi Faun, pieśni będzie co wola. Nag. Wirg. 507. tyle ile zechcecie; cf.‘zadowolnienie, ukontentowanie ; (Cam. sa-dovolshena ; Vind. sadovolnosi, sadostitnost, sadostnost, pomuetnost ; verb, dovoljati, sadovoljati, sadostiti, sa-dostuvati = kontentować, ukontentować; Croat, zadovo-lyiti, zadovolyûjem, zadovôlyen contentas, zadovolitel satisfactory fern, zadovolitelicza ; {Croat, .zadovolnoszt, za-dovolsch'ina * satysfakcya) ; Ross. 40E04bCTBOBaTb, y40-BOJbCTBOBaTL ^dowolnym być, dogodzić, ukontentować, yvtOBOÆbCTBie satysfakcya , dogoda ; Eccl. 40BOMTH dogodzić . 40B.TbiocH kontentuję się czym, przestaję na czym). Ku woli", k woli, gwoli, podług woli, życzenia, upodobania; nad) 2BtHen, nad) 28im|a)e; (Vind. voln, po-korn » posłuszny, ob. Powolny). Aby z nauką swą bogu a ludziom k woli był. Glicz. Wych. 0 3. (dogodnym). Człowiek nie sam sobie gwoli żyć ma , ale naprzód gwoli najwyższego boga, potem gwoli ojczyźnie swej, a nakoniec gwoli bliźniemu swemu Gost. Gor. pr., (ob. Gwoli » dla). Po woli, podług własnej woli , podług życzenia , pomyśli; nad) SBtllen, nad) 2Bunfd)e, beliebig, folgfam, nnUfäbrig ; (Slov. powoliti ulegać, cf. pozwolić) ; Croat, po volyi ; Bosn. po uogli. na voglju ; Ross. hciio-40BOJB. Masz świat do woli. Rej. Post. O o o 5. (nadskakuje ci, potakuje ci). Najsłuszniejszego się pokoju spodziewa, mając już nieprzyjaciela po woli. Biel. 717. (powolnego, pokornego, upokorzonego) Wszystko tobie gwoli Uczynię, i na wszystko dam ci się po woli. A. Kchan. 567. (powolnym ci będę). Kto chce drugich mieć po w'oli, Ma im też czynić gwoli. Cn. Ad. 571. Koń potrzebuje munsztuka i wodze , Aby go człowiek miał po

im

eesya) Na ziemi dobra wola boża przeciwko ludziom. Blat. Post. 79. t. j. aniołowie ludziom wolą bożą dobrotliwą oznajmiali, ib. Gdy im na gardło stał, myślili mu też źle, a dobrej woli nań nie mogli być , naprawiali , aby go zabito. Glicz. Wy eh. G 1 b. Prosiły córki ojca, aby dobrą wolą ukazał pielgrzymowi w domu swym. Biel. Hsl. 28. aby mu rad był, er mödjte tfut gut auf« neunten. Nagotował dla gości wieczerzą, a z niemi jedząc, dobrą im wolą w domu ukazował, wedle zwyczaju swego ku podróżnym. Sk. Żyw. 2 , 20. (gościnność). Lepiej być proszonym na jarzynę z dobra wolą, niżli na tłuste ciele z nienawiścią. 1 Leop. Prov. 15,-17. z dobrą ochotą, guter 2Me, $reunbltcf)feit. 0 dobryż chléb! gdy jest z solą, Dany gościom z dobrą wolą. Kchow. 191

wolą. Nar.

Cn. Ad. 61.

woli w drodze. J. Kchan. Ps. 42. — Po woli, dobrowolnie^, z chęci bez musu; frepńUtg, gutttufltg. Lepiej po woli, niż po niewoli. Cn. Ad. 97. (z musu cnotę czynić, cf. co muszę, to rad czynię). Z tego się trudno zdzierać, pocznijmy co chcemy, Jeśli po dobrej woli nie pójdziem, musimy. Groch. W. 549, (Ross. H3BOJieH-HHH dobrowolny, ochoczy). Zbiegał się, dobrze tak nań; kto me chce po woli Czynić, co nań przystoi, musi po iüewoli. Simon Siei. 91. — Aliter: Po woli, po mału , nieporywczo, niespiesznie, z wolna; (gemüt^Hd) ), ge* mdcfylld), gemad), attmdfiltg, langfam; Vind. pozhafnu, rahlu, pozhalnem, po zhafi (cf. wczas), polehku, po malem; Croat polahko ; Ross. jteroubKO, kocho, Me4JH-TeiŁHO, M©4JiCHH0, (cf. mdło ) ; (cf. Eccl. KOCHOHoriii tar-dip es, KOCHOraaroaHBMH ciężkomowny, KOCnoxoAeifB cięż-kochodmk, kochcmbhjkhmm cięźkoruchy, KOCHoyMHUil cież-kopojętny). Nie moźem nagle, ale możem po woli. Żab. 12, 287. Dudz. Powoli albo po mału, dalej zajdziesz; Ross. THiue ^einb, 4ajrfce 6y4enib; festina lente, ob. Powoli. — § Wola, zezwolenie, pozwolenie ; 2BtHe, 53etuitttguttg, Bulajfuttg. Bez woli bogów lekkie się nie chwieje Powietrze, biedny ni wietrzyk zawieje, f'ast. Lid. 299. Bez we!i boskiej, i włos z głowy nie spadnie Źegl. Ad. 4. — % Wola , wolne zdanie, wolny wybór, obior; frqer Me, Mfü&r, M)i; Cam. vola, 2) suf-fragium ; Vind. svoliti, sbrati, (obrać); Ross. npOH3BOib. Piłat jednego z dwóch więźniów na wolą im daje, którego chcą wolnym mieć, jeśli Barabasza, Czyli tego Chrystusa swego Mesyasza. Groch. W. 288. Ubiczowanego podał na wolą ich; a oni go ukrzyżowali. Sk. Dz. 17. Kto może stan dziewictwa zachować , niech chowa ; Jezus na wolą daje, nie przymusza, gdyż rzekł : mozesz sprostać podejmij się, a nie możesz sprostać, daj pokój. Bial Post.. 134. Postu czas i sposób na wolą puszczony. Zygr. Gon. 541. (ich zdaniu zostawiony). Była ta ustawa około picia , aby żadnego nie przymuszano ; albowiem rozkazał król wszystkim sprawcom domu swego, aby każdemu czynili wolą. Radź. Esth. 1 , 8. (jak sam sobie będzie życzył, żadał). — Wola, wyrażona wola, nakaz, », cf. Germ‘ Sefe&l; (Boh. weljm, weleti rozkazywać; Carn. povêle « przykazanie; Dal. velirn « mówię; Ross. Ben-bib, iioBeahTb, iiOBeitBaTb, noßejiHTejbCTBO-BBTb rozkazywać, Befinde, noBeabHie rozkaz, noBejHTCJb, rozkazujący, nOB64HTGJbCTBO prawo rozkazywania, Eccl. iipMiOBeabTH przykazać, Beame-Jb rozkazujący). Tak sie spodobało, moja w tym wola. Teat. 11,51. Do mojej woli stosować się musisz, i eat. 18. b, o. Gdzie nie można chcieć i nie chcieć, tam obca wola panuje. N. Pam. 15 , 94. — Po cudzej woli żyć, skakać. Cn. Ad. 301. Po cudzej woli chodzić. Dudz. 55. (cf. tak tańcują jak graja) — Ostatnia wola , testament, ostatniej woli’ umierającego rozporządzenie. Gal. Cyw. 2, 156. Rej. Post. Q 6. *Ostr. Pr. Cyw. 1, 164. Sax Tyl. 158. ber lefcte Me, ba$ ïeftament; Ross. 3aB*maHie, 4yxo-BHas, 4yxoBHHita. —• §• Wola, dobra wola, chęć, skłonność, przychylność,' uprzejmość; guter SötUe, ©euetgtljeit, $e«li<$Mt, ßrgeben^it, ©entogenfieit ; (Morav. dobra wüle

I chléb smaczny z solą, Kiedy z dobrą 1, 112. Chléb z solą, z dobrą wolą. obra wola, dobra myśl, wesołość; grölj» Itdjfett, (peiterfett; ( Vind dobre vole « wesoło! żywo)! Gościu przy stole moim chciej być dobrej woli, Przed progiem wszystko zostaw'', co cię kolwdek boli. Kchow. Fr. 23. — Zła wola , zła chęć , niesprzyjanie , niełaska nienawiść; Ungunft, 2l&geneigtl;ett, bofer 2Btlle; Garn. na-> jovôla ; Eccl. 3,iOBoaie. Starosta Wrocławski miał złą wolą na Sieciecha o to, iż go przyskarżał rad do pana. Biel. 67. Nie miał nań żadnej złej wmli a nienawiści. 1 Leop. Deut. 19. Gdy ociec umarł, bali się bracia, aby Józef na nich złej woli nie był. Radź. Genes. 50, 15. Przeciw niemu bardzo był złej woli. Dmoch. U. 2 , 5. Apelacya ma być każdemu wolna , a dla niej sędzia i ławnicy na nikogo złej woli być nie mają Szczerb. Sax. 14. Czy pan złej woli na mnie? Teat. 31. c, 8 Wyb. (czy markotny). Zła wola, niewola. Rys. Ad. 79. (dobra chęć ułatwia trud). — §. Wola, wolność, bte $ret)f)ett. Chryzogonus wolą darowany. Kosz. Cyc. A 2. Łupu, *pry, z ciebie nie chcę, jedź w swą drogę Gdzieć się zda do swych, puszczam cię na wolą. P. Kchan Jer. 515. Zwierza puścić na wolą. Teat. 44. d, 65. Córko, ustrzegłszy czystości w' niewoli , Teraz ją stracić chcesz, będąc na woli! P. Kchan. Jer. 152. Zal mi cię, prawi, i bym był na woli, Wziąłbym cię z sobą, jako prosisz, w drogę. P. Kchan. Jer. 412. — Wola, czas umówiony wolności od podatków, czynszów, pańszczyzn; bte grenat)« tfon Sinfen, grofltt U. f. U). Wola znaczy wolność używa-wania gruntów na pewny lat przeciąg, przez właściciela osad ubezpieczony Czach. Pr. 2, 200. Przymnożenie ludności dzieje się przez kolonie, t. j. nadawanie nowych osiedlisk i woli. Chmiel. 1, 397. Z takowych osia-dłości , które już wolą wysiedziały , pobór ma być płacony. Vol Leg. 3, 49. — §. Wola, miejsce osady, na czas od podatków i t. d. wolnej, kolonia, (cf. swoboda); ein greęgrunb, Solontftengrunb, eine ^reęcolome. Ktokolwiek na woli osiadł, a wysiedziawszy lata na wolność od robocizny lub czynszu naznaczone, odszedł, powinien za wszystkie lata bez zapłaty wysiedziane zapłacić. Czack. Pr. 2, 191. Kiedyby człowiek wolny przyszedł za którego pana, i siadł na woli, a wysiedziawszy wolą, abo nie wysiedziawszy do końca, chciał precz iść, tedy

580

WOŁAĆ.

WOŁACZ - WOLATY.

wćj glos zabójczy ojczyzny kłaść trzeba. Mon. 76, 200. — §. Wołać czego, głośno żądać czego; laut forbettt, rufenb etwas »erlangen. Głową moją jakoś o nos jego otrąciłem się, że zaraz chustki wołać począł na otarcie krw'i. Mon. lo , 62. — g. Wołać kogo dokąd lub do czego, zawołać niedok. , przyzywać, wezwać, (cf. Lakać, zabakać) ; aufforbern, aufrufen, berufen. Cn. Th. 895, (Bosn. zyatti, dozvatti, zivnuti, (ob. Zwać, zowić); Rag. zvatti : Slav, zvati, zoviti ; Cam. zvati , zval, zovem zvanye). Przyzywam kogo, wołam do siebie. Cn. Th. 895. Wracanie wołaniem, avocatio ; oppos. przyzywanie, accer-situs. ib. Wołam kogo jeść. ib. 1278. Wołają mie do nieba. ib. W miastach niewiasta nie długo zabawi w kościele, jakby jej kto wołał, bieży pilno do szynku. Comp. Med. 395. Pójdź Mirtylu , pójdź, gdzie cię twe sprawy wołają. Past. Fid. 147. W końcu zimy do wojny czas wołał.

pierw’éj ma zasłużyć panu tyle , ile ich na woli siedział, a nie robił. Stał. Lit. 304. Polska byłaby daleko bogat-gdyby miała miast więcej ; ale nie tak , żeby na wole królewskie poddani szlacheccy uciekać mieli. Corn.

Wi. S 3 b. Siła chudej szlachty , jeśliby nie chcieli na wolach osieść, abo żeby im już wól nie stawało....

Gorn. Wł. S 4 b. — g. Wola, nomen proprium, własne imię bardzo wielu osad przy miastach i wsiach, n. p.

Wola Mielecka, Żelazowa Wola; 2Bola, (Etgennante older (Eolonicen. Wielka część osad nazwisko Woli Woliey , utrzymuje. Czack. Pr. 2, 200. — *§.. Boża wola, ob. wyżej : boska wola. W potocznej mowie toż co vocatio interna , n. p. Mam bożą wolą do zakonu ś. Adama * do stanu małżeńskiego. Bndtk. powołanie, innererïrteb, £>ang.

Pochodź, wolanin, wolić, wolen, wolny, wolniuchny, wolniusieńki, wolnieć ; poioolnieć, powoli, wolność, niewola, niewolnik, niewolić, zniewalać-, wolnica , wolnie-, Warg. Cez. 17 2. WOŁACZ, a, m , który woła, wołający; rozwolnić, dobrowolny, dowolny, dowolność, udowolnić,    ber fRufer, 6cfyrcter. Cn. Th. 1278. Włod., Croat, vikàvecz ;

zadowolnić, powolny, powolność; dozwolić, pozwolić, po-    Vind. klizavez , khzar, klizhuvar ; Boh. wolawec wabik,

zwolenie, pozwoleństwo, przyzwolić, tuyzwolić, wyzwolenie,    wolawy wabiący; Slov. wolatlivvec, volatliwi Vocations;

wyzwoleniec; zezwolić, zezwolenie; wolnomowny , wolno- Sorab. 1. wówatć damo sus , krzykliwy. myślny i t. d.    Pochodź, dowołać sie , nawołać sie, obwołać, odwołać,

WOŁAĆ cz. contin., głos mocny wydawać, cf. krzyczeć;    powołać, powoływać, powołanie,- przywołać, rozwołać,

laut rufen, [freien; Boh. wolâti, wolawam , krjćeti; Slov.    wywołać, wywoływać, zwołać, zwoływać, zawołać.

wołaf, wołam ; Sorab. 2. wolasch , szo wolasch; Sorab. WOLANIN, a, m., osadnik woli, ein ÇrepfajL Wolanie któ—

1.    wollacż, wołam,    wówam ; Garn. vękam (cf.    beczę,    rzy osiedli wole, t. j. nowe    osady, Dudz. 69. Wolanie

beczę), klizati, klizhem, upyti, upyem ;    Vind.    klizati,    mieszkańcy nowi na jakiej osadzie. Włod.

klizhem , klizhuvati, vabiti (cf. wabić), poklizati, soveti, WOLANT, a, m., z Franc , piłka pierzysta niby strzałeczka, (cf. zwać, zowić);    Croat, vikam, vichem, (cf.    wyć);    siatką się podbijająca, i gra    nią; ber Jolant,    ba3 Jolant*

Dal. vapiti, viokati,    (cf wiu); Rag vàpiti ;    Slav,    vikati,    fptel. — §. Strój kobiecy,    gatunek lekkiej    sukni, ein

(kwikać); Bosn. vikati, uzvikati, vapiti, upiti ; Boss.    leidster Sflmenaujug. Słusznaż żonce się stroić w wolant

z wiatru szyty , By nagością św-ieciła przez obłok rąbkowy? Min. Byt. 4, 177. Żonki krotofilne na swe adry-any, Na wolanty, ażusty, saki „i robrany , Wyciągnęły Wołałem, prosząc o ratunek, ale przez z spichlerzów korce, z stodoł snopy. Mon. 70, 79. długi czas żadnego dowołać się nie mogłem człowieka. WOLARNIA, i, i ; Boh. wolârna ; stajnia dla wołów. Mon. 70, 514. Wołanie, krzyk, hałas; baä ûîufeu, ©cfyrep*    Świlk. Bud. 76. wołownia , ber Ocfyfenftall. 1. WOLARZ,

Clt, ©erufe, ©efcfyrei; Sorab. 1. wowe.no ; Hung, üvöltes ;    a, m., WOLAREK , rka , m. , zdrbn,, {Bndtk.) , koło

Cam. vęk, khz, upytje ; Croat, vika ; Bosn. vikka, va-    wołów chodzący, woły paszą(y, wołopas, Wołowiec,

paj; Ross. CKUMKa. Słyszy wołanie od rybnej bramy, a    wolami handlujący, ‘h aj dej; £)d)fenntflnn, Ocfyfenfnecflt,

krzyk od wtórej. 5 Leop. Hier. 7. (wrzask. 1 Leop.).    £)(f)fen^irt, Cdtfenfyattbler ; Moray, wolaf ; Boh. wolók; Slov.

U Turków wołanie: Hu! znaczy niech żyje. Kłok. Turk.    wolâr; Sorab. 1. wóhwar, kruwar ,    ( krowiarz ) ; Carn.

'181. Wszelki gniew, poswarki , bluźnienie, i wszystką    vôlâr, (vôlar* piwowar); Vind. volar, shivinavez, shi-

złość , mamy odjąć od siebie. Eraz. Jez. L l 2. Nalegali    vinski barantauz, kupzhuvauz; Croat volar; Bosn. volar,

wielkiemi 'wołańmi, żądając, aby Jezus był ukrzyżowali.    koji ejuva volove , govedar ; Bag. volâr, gjelepia , tar—

Sekl. Luc. 23; wielkiemi głosy. ib. — Wołam sobie jak    govaz öd govédaa; Boss. BO.ionact ; Eccl. roBHÆap'B, na-

orator abo kaznodzieja, ‘krasomowskie się ćwiczę. Cn.    CTyx^ na4t poraTUMt ckotomł.

Th. 1279. Włod. deklamuję, tcb beclamtre laut. Wszystko 2. WOLARZ, a, m., gołąb' samiec wolaty, etn Iropftauber. cokolwiek mówi, głosem wielkim woła. Prot. Kont. B    WOLARKA , i , z., samica wolata, bte fôvopftaube. Wo-

2.    — g. Wołać do kogo, głośno go wzywać, jemanben    larze, gołębie mające tak wielkie wole, że gdy je

anrufen. Cały dzień wołam, boże mój, do ciebie, A ty    dmą, staje się większe nad samego gołębia. Kluk. Zw.

próśb nie chcesz przyjąć mych do siebie. J. Kchan. Ps.    2, 170. WOLATY, ‘WOLOWATY, a, e, wole pod

28. Oto dla liczby niezbożnych na ziemi, Ci co od nich    gardłem mający, jak wół, wieprz, człowiek. Włod.

są w użyciu ^gorszonemi, Wołać do boga pomsty nie    fropftg; Boh. wolaty; Sorab. 1. kropatć; Carn. ferklene ;

przestawną, Żeby ich słuszną uskromił witaną. Chrość.    Vind. krofast, kehlau, kehlast, toustovraten ; Croat.

Job. 155. Grzech wołający do nieba, eine |itttntdfcfirdenbe    kehlyaV , kehlyaszt; Hung, gelyvâs-, golyvàs ; Slav, gu-

(Sünbe. Między wołającemi grzechami do nieba, Najpier-    shav; Boss. 30ÓacTHH, 3o6aThiH, (cf. zębaty). Wolowaty,

sza ,

Wołki,

KMKHyib , KJIHKaifc , K.IHUy , BKJHKHyTb , BK.lHKaTb , BhMłl-

KHBaTb , noKJiHKHBaTb ; (cf. Germ, wollen. 31 b 1 g. 3lnmerf.). Wołać, dicitur de clamore humano vocali et significanli. Cn. Th. 1291.

na-

WOLAWA - WOLEĆ.

WOŁEK - WOLNIC A.

381

który purchawkę pod gardłem na szyi ma, strumosus.    jakobyś kozie pięknie na lutni grał, A onaby wolała, byś

Mącz. — (WOLAWA, y, z., miasto Śląska dolnego.    kapusty dał. Rej. Wiz. 916. Każdy sobie woli. Cn. Ad.

Wyru). Geogr. 237. W0LAWSK1 Adject., n. p. Ziemia    343, fcf. pierwej Sobkowi potym Dobkowi, sobie każdy

wolawska Nar. Hst. 6, 154. SBofylau). — WOLAWY,    gali, na swoje kola ciągnie). Kto sobie woli, tego gło-

lent ; Boh. W'olek, wolćek; Slov. wołek; Sorab. 1. wohlk, wohłaschk ; Vind. volei, volek, junz, junzhik , (cf. juniec); Croat, vôlek , junecz ; Bag. völak; Slav, volak, volich ; Eccl. iONhi|h. Młody wołek nierobotny. Ezop. 44. Ktoby z młodych byczków chciał mieć wołki nierzezane, ten pierwej niźli by się z krowami poczęły 'więzać, dw'a miesiące przedtym jęczmieniem je dobrze wytuczyć ma, tak się wołkami potym staną bez rzezania. Syr. 969. Każą nędznemu kmiotkowi na jaką robotę, a on wołu abo konika naleźć nie może, płacze, szukając go.... Bej. Zw. 80 b. Nie ma-li koni, wołki mu zajmują. Birk, o Exorb. 28. Co wołków’, jałowiczek , baranów ubóstwu pojemy! Falib. 0. — $ Hist, natur. Do rodzaju wgryzków należą wołki, które się w spichlerzach w zbożu najczęściej zalegają. Zuol. 166. ber ÜforunMinn auf beit ©djüttbö-ben. Mole, co je wołkami zbożowemi mienią, niszczą

a, e, od wola, Slropf*, n. p. Bokami na szyi są żyły wo- w'a boli. Cn. Ad. 401. Rys. Ad. 24. law'e , venae jugulares. Herz. Cyr. 19. Upuścić krwi WOŁEK, łka, m., zdrbn. rzeczwn., wół, bfl3 £)d)3cl)en, z żył wolawych na karku. Perz. Lek. 169. — (WOL-BACH, herb ; ob. Walbacb). — WOLE, a, »., *WÓL, *WUL, m., u zwierząt, u ptaków, wołów, wieprzów, i u ludzi , wypukłość pod gardłem , (cf. Germ. SBitlft), ber Sîropf ; Boh. wole, wule , dem wolâtko ; Slov. wole, wola, hrwol ; Sorab. 1. krop, kutwo, hordlo, (cf. gardło); Sorab. 2. gardło , garlo , garwro : Carn. króf, gli-va , brahor, férkla , putân ; Vind.    krof, kehla , putan ,

tizhji krof; Croat, kehlya, glyiva ,    putan; Hung, golyva,

gelyva , gusa , (cf. guz); Dal. gliva ; Bosn. voglje, voglje od ptiça , guscja ; Slav, gusha ; Bag. vöglje , ghlîva , sckripi; Ross, ąoÓE , (cf. zob', cf. ząb). Wole u człowieka, skóra pod gardłem wisząca, Hak, skóra płaska wisząca. Cn. Th. 1279. ber $ropf am §>alfe eines 93îen= fcfyen. Wola na szyi , są to niebolesne nabrzmiałości na wierzchu szyi pod skórą osiadające, znaczniejszej lub mniejśzej wielkości. Perz. Cyr. 2 ,    206. Purchawka pod    zbiory.    Tom. Boi.    96.

gardłem, brodawka, wole niektórzy zowią, struma. Macz.    *WOLEN    , ob. Wolny.

Wrzód, który po Łacinie zowią scrophula , po naszemu WOŁGA, i, z, 'WOŁHA, y, z., rzeka w Moskwie. Wyrw. zowią purchawka albo wól, bywa pospolicie pod gar-    Geogr. 20, etn $luj5 itt üîu^lanb. [Bzeka Wołga począwszy

dłem. Weresz. Beg. 5. Przeciwko wolowi, guzowi pod    się w rostowskiej ziemicy moskiewskiej , z jeziora Wol-

gardłem wiszącemu, lekarstwo. Śleszk. Bed. 73. Przeciw    go, a nabrawszy w się wiele inszych wielkich rzek, pły-

wolowi, który się pod gardłem działa. Spicz. 245. Wól,    nie przez moskiewskie krainy, daleko potym przez ka-

albo kostka martwa pod gardłem. Sienn. 364. Wól albo    zańską , zawołską, nahajską , astrachańską i insze talar-

martwą kostkę jak zganiać. Śleszk. Ped. 72. Na wól i    skie hordy *przeszedwszy, za Astrachanią w kaspijskie

martwy guz lekarstwo, ib. 73. Woda Drużbacka pożyte-    albo hirkańskie i perskie morze, siedmiądziesiąt dwiema

czna jest na wole. Petr. Wod. 16. Wole i gardła w    uścia wpada, które Moskwa *Chwalińskoje morze zowie,

Styryi i Karyntyi najwięcej się znajdują. Petr. Wod. 20.    ,a po tatarsku Edelsu, Ptolemeus i Grekowie Bho jej

_ u ptaka wole, gardło, podgarłek. Cn. Th. 185. imię dali. Stryjk. Kron. 97 —- 2], Kilka mil od miasta

Ptaki mają wole, ową to na kształt skórzaną torebkę    Moskwy jest las nazwany Wołkowski , bo tam wilków

vv której ziarna najpierwej odmiękczone    siła, w którym jest jezioro błotne rzeczone Wołgo, a

bywają. Kluk. Zw. 2,4 U ptaków gardzielem do wola    z niego wypada z wielkim pędem rzeka jedna wielka

pokarm wchodzi, a z żoładka. Zool. 212.

WOLEĆ, woleli, wolały, wolał, woli, wołę transitiv., niedok., jedno więcej chcieć niz drugie; Sorab. 1. hczu radschi ; Croat, rajsciszem, (cf. rad, raczej); Dal.\olim;

' Bag. volie 111 ; Bosn. vol 111, pria htjetti ; Lat. m«dle, mało, i. e. magis volo ; cf. przekładać, preferować, lieber tüül* len (ob. Wola); (Boh. woljti , wolim eligere , malle, W0L1CA, WOLKA, ob. Wola, nazwisko osad wolnych, wolenj electio , wolenec eligens, elector, weliti, welim WOLKAN, ob. Wulkan.

jubere, zwoliti, zwolowati eligere. cf. zezwmlić ; Slov. WOLNIG cz. niedok., zwolnić dok., wolniejszym uczynić, wolim ' elig o , wolenj electio, wolitel elector-, Hung, vâ-    popuszczać; pofolgować, mniej forsować ; nad?lnf|en , fd)laf*

lasztom eligo , vélem existimo : Sorab. {. wohlicże? elec-    fer, geltttber ntadjen, nteljr greębett lafjen. Dłużą żeglugę,

tor- Cam. voliti, volim, svoliti , svolem eligere, vôlem    wolniąc zbyt spieszne żagle. Przyb. Mili. 107. Ataki

consentio ob. Zezwalam; Vind. svoliti, svoluvati eligere,    zwolnione, kiedy atakujący, zbliżywszy się pod twierdzę

svol svolstyu electio-, Croat, veli'm ; Bosn. velim , govo-    swojemi robotami , zastanawiają się w nich dobrowolnie,

rim \nquam , dico ; Ross. bomte», boæio chcieć, życzyć;    Jak. Art. 2, 365. — Wolnić wodę zimną, zlecić, letnią

Eccl. ii^boahth, H3BOMTH wybrać, Bono, xoiuy; Graec.    uczynić; lau machen, oerfdjlagen Iaj[en. WOLN1CA, y, z.,

ßonloyiai, volo, tdj ttuD).— Miął jaki niewdzięcznik paso-    wolne targowisko na woły, mięso, chléb etc. Włod. jątrzy t zjeść i wypić, wolałem ja. Teat. 33 .d, 10. Równie    ki wolne, ber ^retęmarft, bte $ret)f>ube, freie Sletfcfyerlutbe,

tego przez kanał pokarmowy do    prosto na północ bieżąc, którą od jeziora nazywają *Woł-

hą. Gwagn. 483, ob. 'Wołhyń , Wołyń, Wolgar, Wol-hyniec.

WOLINA, y, z. ' biedny wół, etn artnfceltger £)d)ê. Z tym wszystkiem kopać musisz motyką nowiny, I wiązańmi jemioły opasać woliny. Zab. 8, 350. Iźyck. WOLI, a, ie, ob. Wołowy.

382

WOLNIE - WOLNO.

WOLNIUCHNO - WOLNOMOWNY.

WOLNIE, ob. Wolno. WOL-

Sätferbube u. f. ro. fur 9?i$h3ünftige. (Ross. Boamma wol-, ni ludzie, rozpustniki swawolniki BOiLHHuafiie rozpusta wyuzdaność). Cechy rzeźnickie i piekarskie wolnicy dwa razy na tydzień, względem dowozu przez obcych mięsiwa i chleba, bronić nie będą mogli. A. Zamoj. 81. Kto w miejskie nie wpisany, temu nie wolno handlów prowadzić , oprócz jarmarków, pod czas których i dla obcych wolnica być powinna. Vol. Leg. 7, 754. Rze-źnicy, którzy po targach i wolnicach z mięsem jeżdżą, tamie akcyzę zapłacą. Vol. Leg. 5, 183. — g. Wolnica, ob. Wola , wolna osada.

NIEĆ, wolnieje nijak, niedok., zwolnieć dok., wolniejszym się stać, puścić z tęgości ; nacblaffen, niebt mefjr fo ftreng fetytt pr. et fig. Fermentacya piwa z początku jest mocna i burzliwa , potym wolnieje , i staje się nieznaczną. N. Fam. 6, 309. Czy już wolnieje płomień , czy jeszcze się sili! Morszt. 218. Ogień ten zwolnieje , co się pali we mnie. Dmoch. II. 2. 198. Jak już do siebie przyszedł starzec, i zaś zwolniał znacznie, Tak z jękiem słabym głosem mówić do niej zacznie. Zab. 16, 357 , (cf. opłonąć, cf. udobruchać się) — W jednej wodzie powróz się kurczy, a rzemień wolnieje. Fredr. Ad. 114. rozciąga się, recft* ftd), rotrb länger. Wolnieje woda, le-tnieje, staje się letnią , laultg werben. "WOLNIK , a, m., wolny sobie, udzielny pan, suweren, ein fouueratner §Ürft. Papież ze wszystkimi xiążęly i wolnikami Włoskimi , oprócz 'xiążęcia Medyolańskiego , który nic ze swego nałożyć nie chciał, po 20000Ö czerwonych złotych na pomoc wojenną Matyaszowi złożyli. Krom. 726 ; cum communitatibus, (cf. niewolnik). WOLNIUCHNY, ob. Wolny. WOLNIUCHNOŚĆ, WOLNIUS1EŃKOŚĆ , WOL-NIUTENKOSĆ, ści, i., intensiv, rzeczwn wolność, wielka nieforsowność , nietęgość, powolność; ftarfeê 9?adp laffert, 3łtc^tbetretbeu, 9îtd)tanftrengen. O wodzie: wielki stopień letniości, ein fwljet ©rab Doit Sauljett, Saultgfett. WOLNO, WOLNIE adv., wolno jest, nie bronno, nie zabroniono; frety, erlaubt, nicht verboten ; (Vind. volno » rad ; Rag. vogljom dobrowolnie; Croat, volno voluntarie, lu-benter) ; Vind. prostu stati ; Croat, szlobodno, (ob. Swro-bodno) ; Sorab. i. yo dopużcżeue; Eccl. Tj-fe, ,rbTb , AOCtohtl, BCnibHO; Ross. BOJbHO , < BO.ieHO dobro wolnie). W karczmie , wszycy panowie , każdy wówi : wolno mi tu za mój grosz. Falib. J 2, Eccl. jrfeTb mh ecTb , Boab-HO ami, ro4CTByeT£ mh uto ; godzi mi się , e8 ftefit mir frety. To temu wolno, a mnie nie? Jabl. Ez. 102. Jeśli każdemu wolno żyć, jak chce na świeeie, Czemuż przynajmniej pisać nie wolno przecie? Rar. Dz. 3, 130. Nie coć wolno patrz, lecz co przystojno. Cn Ad. 562. Już tam upadek prędki i gotowy, gdzie grzeszyć wolno gdzie nie karzą złości. P. Kehan. Jer. 116, Wolno tobie mówić, a mnie czynić. Cn. Ad. 517. (mów ty sobie co chcesz, coć się podoba). Wolno iść, wolno nie chodzić każdemu, Już to na waszej woli niechaj będzie. P. Kehan. Jer. 106. (do wyboru, podług upodobania). Gdy widzi przełożony, że mu wolniej niż komu inszemu, że niema ktoby go skarał; tym on wiçcéj ma sana siebie powściągać , a im większą od ludzi ’swiebodność zna, tym on sam nad sobą sroższym być ma. Kosz. Lor. 26. ma większą wolność, więcej mu uchodzi, może sobie więcej pozwolić; eö ftefit tfjtn mefjr frety, tft iljm meÿr erlaubt. On sługa siedzi sobie na stronie, nie wdawa-jąc się w żadne posłuszeństwo , w żadne poślubienie , jedno tak wolnie patrzy obchodu a obeścia swojego. Rej. Post. N 2. lóźnie, swobodnie; (rety, btenftlüö. Tylą i tak wielkiemi zabawami roztargniony i odetchnąć wolnie nie może. Siem. Cyc. 26. ledwie ma czas wolny odetchnąć, er łanu fautn trety affinen. Na początku kościoła apostolskiego żaden nic swego, ale wszystko wolnie wszyscy mieli. Sk. Żyw. 183. spoinie, do woli każdego ; gemetnfd)aftlic|, nad) jebeS Seiteben. — Wolno puścić, wolność darować więźniowi, niewolnikowi, wolnym uczynić, (cf. wyzwolić, wyzwoleniec); Vind. pro-stuspusti, frety Iojfen. Na on dzień uroczysty zwykł starosta wypuszczać ‘ludu wolno jednego więźnia, którego-by chcieli. 1 Leop. Math. 27, 15. — § Wolno , używając wolności, me żenując się, śmiało, wolnomyślnie, ‘bezpiecznie; frety, fretymütbtg, unbefangen, breuft. Ja zaś chociażbym wszystko, co potrzeba, wolnie wyraził, nigdy się mowa moja podobnie tłumaczyć i rozgłosić nie mogła. Siem. Cyc. 6. — Wolno, nieforsownie, nie-gwałtownie, nienapędzając, nietęgo, nieostro; jroanglo^, ofme Slnfirengung, ntcbt befttg, ntdjt ftarf, ntd;t fcfyarf : WOLNIUCHNO, WOLNIUSlEtfKO, WOLN1UTEŃKO, intensiv., n. p. Bojaźliwe dziecię, zdążyć za matką nie mogąc, pociąga wolniuchno za suknią. Staś. Rum. 1, 81, Vind. tihu . rahlu « lekko , łekkuchno, fanft, letfe, gelhtbe, fadjte. Złożył przy wolno szumiącym strumieniu głowę strapioną. Zab. 5, 374. Wolno, z wolna, powoli, po mału, nieraptownie ; gemad^, langfam; Boh. zdlauha; Slov. raz za razom. Namyśl się wolno , a wszystko spieszno czyń. Cn. Ad. 1008. Takt przestrzega śpiewaka, aby nie jednym czasu przeciągiem śpiewał , lecz raz le-niwićj i wolniej, drugi raz spieszniej. Chmiel. 1, 344. Najpilniejsze sprawunki najżywszego wymagające pospiechu , z wolna u nich idą. Teat. 9. b, 4. Dowcip ludzki i sztuka z wolna postępuje. Karp. 2, 10, ( cf. noga za nogą). Z wolna! z wolna! Teat. 36. b, 89. “WOL-NOCHCACY, a, e, Wolnochcac partie., z wolnego chcenia , dobrowolny, fretyttulltg. Ni krwią obywatelską twoje berło wrzące, Które pokój i zgoda daja wolnochcące. Zab. 8, 402. Koryt. WOLNOCIEP-ŁY, a/e, — o adv., letni co do ciepła, lau, laultg. Bndtk. Tr. WOLNO-CZYNNY, a, e, — ie adv., arbitralny, czyniący się podług woli, upodobania, nnßfüljrltd). Znak naturalny, który z natury swej ma , iż znaczy rzecz jaką; wolno-czynny, który znaczy rzecz dlatego, iż jest na to obrany, albo od boga, albo od ludzi. Boh. Próg. 156. Sprawa cnotliwa w kraju północnym , jest występna w południowym , a ztąd wnoszą , iż wyobrażenie cnoty jest szczególne, wolnoczynne. Mon. 76. 54. — (‘WOŁOGOST, u, m.y miasto w Pomeranii. SBolgaft In gomment. Wo-łogost Wolgastem jest u Niemców. Krom. 43). — WOL-NOMOWNOŚĆ, ści, z., wolność języka. Cn. Th. 1280. ©predjfretyett. WOLNOMOWNY, a, e, — ie, adv„ uzy-

WOLNOMYŚLNY - WOLNOŚĆ.

WOLNOWIERCA - WOLNY.

383

wający wolności języka; freę fpredjettb, frepmut&tg rebettb. WOLNOMYŚLNY, a, e, — ie adv., w myśleniu wolny, in bonam et malam partem , frepnuttfitg, frepbenfenb, (frei?* benîerifd?), ftepgeifterifd?. Stanąć przed urzędem trzeba, mając wolnomyślne głowy. Klon Wor. 69. Wolnomyśl-ny, Subst. WÓLNOMYŚLEC, ślea, w., libertyn, nowierca ; Vind. fovjoveroz , prostoverez; Boss; bojih.0-ĄyMeipt, ein $ret?benfer, ^re^geift. WOLNOMYŚLNOŚĆ, ści , i., myślenie wolne, in bonam et motam partem, fres?eê Śenfcn, grepbcttfcret?, grergetfterep ; Vind. prostove-ra , fvoiovera * libertynstwo , "wolnowierstwo. ‘WOLNO-RZADNY, ob. Wolnowładny. WOLNOŚĆ, ści, z., używanie swojej woli, swoich naleźytości, sił i t. d., btc §res?l?ett ; (bob. wolnost cbętliwość, prżestronność) ; Boh. swoboda, ( ob. Swoboda); Sorab. 1. dopuzczeno , ( cf. dopuścić); Carn. svojbodnost , prostnost (ef. prostota?, frajost, frêk ; Vind fvojobodnost, fvojobodfhina , flabo— dnost, prostoba, frajost, povola (cf powolność), (volnust mollities, volnost, povolnost, pervolnost, radovolnost * gotowa chęć , cbętliwość) ; Croat, szloboschina , volynöszt volentia, nevolya miseria, nevolyicza ; Bosn. nevoglja sollicitudo, miseria; Hung, nyavalya miseria, nyavalyatska aerumnula : Slav, slobodshtina ; Boss, bojłhoctb. ność jest władza czynić albo nie nienia się umysłu. Cyank. Log. 46. Wolność jest żyć jak kto ehee , według pana boga dzionego błędami żadnemi. Birk, o Exorb. 17. Wolność jest żyć jako chcieć bezpiecznie w swym domu, Oprócz boga, praw, sądów, nie podledz nikomu. Płaz. Hum. B, 4 b. Tego wolnością nie mamy zwać, iż kto podług swój woli żyje , ale to jest prawdziwa wolność a swoboda, żyć podług prawa. Corn. Diu 356 Niech każdy zdrowym rozumem wolność i niewolność obaczy oboje. Bach. Ep 1. Temu największą sam bóg wolność nadał, który wolnym w niewoli i w pętach być może. Jabl. Tel. 68. Przy cnocie wolność dobra , oprócz cnoty swawola jest ; pod prawem wolność prawdziwa, bez sprawiedliwości niewola jest. Corn. WŁ Wolność zła. Cn. Th. 1280, (ob. Swawola). Prawdziwa i pomiarko-wolność taka jest , kiedy ten , co mnie dziś sądził, jutro przede mną pozwany stanie. Corn. Dw. 554. Wolność polityczna nie na tym zawisła . aby czynie co się komu podoba, lecz że jest prawem czynienia tego co się godzi. Mon. 68, 559. Wolność polityczna, wolne używanie praw’ obywatelskich. Ld. Wolność woli* wolna wola. Cn Th. 1280. Wolność z urodzenia, z rodu. Cn. Th. Czapka u Rzymian była znakiem wolności. Mon. 76, 863. Pewnie ci ichmość, wyszedłszy na wolność , i objąwszy dobra swoje , będą myśleli o naukach. Mon. 67,438. (zostawszy pełnoletnimi, i wolnymi dziedzicami).' Wolność darować więźniowi, niewolnikowi, wolno puścić, wolnym uczynić. Cn. Th. 1280, \md. prostuspustiti, freęlaffen, bte gre^eit fd?enfcn, ( cf. wy-lić). Wolność utracić, (ob. wpaść w niewolą). Wolnością darowany, ob. Wyzwoleniec. — §. Na wolność zdać, •na wybór, na * zdanie ; ‘frei? [teilen, fret? laffcn. To co jest na wolność zostawiono, tedy może.być przyjmowane,

*woI-

Wol-

czynić podług nakło-

1 rozumu , mezawie-

wana

zwo

i nieprzyjmowane dobrym sumnieniem. Gil. Post. 321 b. Apostołowie na wolność czas i sposób postu dali każdemu. Zygr. Gon. 547. — §. Wolność, pozwolenie, bie (Erlaubntp. Dał mi wolność odjechać do domu. Tr. — §. Wolność od czego, wyzwolenie, uwolnienie; 33efre??* Mtg, $reł?fiett »on etttnrô. Wolność od podatków. Cn. Th. 1280. Wolność, wyzwolenie od prawa, od sądu, exemeya. ib. Ktokolwiek na woli osiadł, a wysiedziawszy lata na wolność od robocizny lub czynszu naznaczone, odszedł.... Czach. Pr. 2, 197. Wolność poetycka poszła w przysłowie. Mon. 72, 524. (licentia poë-tica). Wyzwolone nauki, wolnościami nadane, uprzywilejowane. Cn. Th. 4344, studia liber alia, ar tes liberales. ingenune, nadobne, piękne; bie freien fünfte, bte fdjönen 2Btjfcnfd?aften. — §. Wolność od urzędu abo powinności, abo roboty powinnój , vocutio. Cn. Th. 1280. bte STOitfie, fret?e 3ett. —Similiter: Wolność od bólu. ib. vacuitas doloris, 23efres?wtg non @d?merj, ©djmerjloftgfett. — §. Wolność, nieforsowność , popuszczanie, pofolgowanie, nietęgość; Rnangeftrengtljeit, 9ład?Iajfwtg, ©eltnbtgfeit. Medic. wolność żołądka i t. d. rozwolnienie, laxa, letzter ©tul?!* gang. Acz mocniejsze medykamenta laxujace szkodzą, jednak wolność stolców jest potrzebna chorującym na wątrobę. Krup. 4, 752. Teraz zbytnią mamy wolność żołądka, po chwili katar.... Pilch. Sen. list. 4, 164.— \. Wolność, wolne używanie swojej wolności, wolnomyślność, ( cf. "bezpieczeństwo, ‘bezpieczność), wol-nomowność ; $rei?l?ett, grei?ttmtbfgfett. Biskup wolności swój przed cesarzem nigdy nie tracił; ale jego wolną mową ni-c się cesarz nie obraził. Sk. Żyw. 4 70 b. Wolność języka, ob. Wolnomowność. — Aliter : Wolność języka -, wyprawność języka, ©pracfyfertigfett. — $. Wolność, miejsce wolne , wola, wolnica : ein $tes?ort, §reS)ftf, ^ret?* warft, eine $res?bube. Kto wprzód osadził na wolności osła, Niż do lemiesza wprzęźony i trzosła? Chrośc. Job. 153, (cf. w polu, w puszczy, w losie). Klucze cechom od wolności odejmowano. Obr. 39, cf. rzemieślnikom klucze od ich przywilejów i składanek poodbierano. Weryf. 3, cf. cechy , ©elage,    * 31«flagę ; cf.

jatki mięsne, piekarskie, gletfd?erbdnfe, 33rotbanfe, ®e* redjtigfetten. Bndtk. WOLNOWIERCA , y, m, libertyn, ettt grepgetft, ob. Wolnomyśleć. WOLNOWIERSTWO, a, n., przesadzanie wolnością myślenia w rzeczach wriary, ab. Wolnomyślność, $rc5?geiflercï?. WOLNOWŁADNY, WOL-NOWŁADY, a, e, — dnie adv , samowładny, wolny w władaniu; Vind. p.rostoblasten, prostofilen, zieloblasten, felbftl)crrfd?enb, (cf despotyczny). Dawni królowie nasi wolnowładni. Pot. Pocz. 15. Wolnowładny pan. Pot. Arg. 655. Wolnowładna królowa Pot. Syl. 256. WOL-NÓWŁADCA, WOLNOWŁADZTWO , ob. Samowładca , Samowładztwo. WOLNY, ‘WOLEN, Ina, Ine, W0LNIÖ-CHNY, WOLNIUSIEŃKI, WOLNIUTEŃKl intensiv.(Boh. wolny 1j chętny, 2) gotowy, szybki, 3) wolny); Sorab. 1. wohlniwó ; Carn. fraj, (volne voluntaries, libens ; Vind. volen , voljan , voln, volno nolens, oppos. navolen. ne-voljen invilus, impatiens), fvojoboden (ob, Swobodny), frai, prost (ob. Prosty), odvesan (ob. Odwiązać), nesa-

wo-

spraw

prasen zhafs , delaprasnost, perkladnost ; Ross. 40cyr6. Jeżeli będziesz miał godzinę czasu wolnego, to przyjdź do mnie. Teat. 24, 99. Czart. Wolniejszemi czasami zaczą-

vesan , prostoben, poprosten, prostupufhen , famlvoi, nepodloshen , fvoirolen, (cl. ‘swawolny); (Croat, nevo-lyen ; Hung, nyavalyas üerumnosus, miser) ; Croat, prószt, prozt ; Rag. vogljan sobbom sui juris, prost licitus ; Slav. prost; Bosn. prost, dopusten licitus, (vogljan, koji sgju-di apppetens, cupidus , 2) vogljan bitti , mocchi scto rieti al uciniti, nevogljan calamitosus) ; Ross. bojilhmh , H3BOAHTe.lbHbli! , npOH3BOIbHHH , OppOS. HeBO.TbHblH , KS-óaflbHHH, (cf. kabała) ; Eccl. uoxbirb voluntarius \ cf. Germ. roo^l); wolny, wolność mający, zostający w używaniu swojéj woli; frei), bte greyed jwbeitb, foment Men fob genb. Na jedno wyjdzie powiedzieć : mam władzę obrania, albo jestem wolny. Mon. 75, 111. Człowiek jest wolny w sprawach swoich , od samej tylko woli swojej , jako od pewnego początku złych i dobrych uczynków mając dependencyą. Ktok. Turk. 155. Wola nasza woląby nie była, gdyby w naszej mocy nie była; a iż w naszej mocy jest, przeto wolną jest, Sk. Żyw. 2, 152

b. Dla mnie wolno wierzyć temu , wolno nie wierzyć , wszak wola ludzka jest wolna. Boh. Kom. 1, 245. * (do wyboru, jak chcieć, jak się podoba ). Wolne są myśli ludzkie. Siem. Cyc. 554. ©ebanfen ftnb joHfrc^. Na wolnej jest woli naszéj rzeczy doczesne opuszczać, abo od przyszłych nieskończonych odpaść. Sk. Żyw. 2, 11. Ten jest prawdziwie i jedynie wolny, Który ani strachowi , ni złym jest powolny. Jabl. Tel. 68. Kto żądzom nie jest, tylko swym bogom poddany, Ą cnocie , rozumowi , wolnym ma być miany. ib. 69. Nie każdy wo-len, który okowów nie nosi. Bach. Ep. 1. Jestem człek wolny, z miasteczka rodem, nikomu nie poddany. Teat.

54. c, B i i, {Vind. prostorojen), Wolny sobie człowiek , swobodny. Cn. Th. 1280, Eccl. cboó04hhkł. Jaką ^mamy przyczynę poddanych naszych w niewolnyrn , albo raczej w niewolniczym prawie utrzymać ? Mon. 67, 301. Słudzy nie wolni, abo rękomańcy, zamienieni być mogą , dlatego iż się z niewoli wyłomić nie mogą. Szczerb. Sax. 61. Uczynić kogo wolnym, wolność darować więźniowi, niewolnikowi, wolno go puścić. Cn. Th. 1280, Vind. poprostiti , prostusrezhi , prostutoriti ; (cf. wyzwolić , wyzwoleniec). Lud nowego testamentu jest wolny; bo przez syna bożego wyzwolony jest. Wiśn. 360.— Magis passive quam active: Poseł ma być wszędzie wolen. Biel. Kr. 455, ( ob. niżej : wolny list , nie może być przytrzymanym ). Milsza jest śmierć odważna nad niewolne życie. Zab. 8, 547. Koss. (życie w niewoli, w pętach, w kajdanach). Wolny, nieźenowany, bez zawad ; fret), ungentrt. Czy będzie miał wolny ruch w tak ciężkiej brom? Dmoch. II. 2, 205. Wolna głowa, niezajęta, ein freier unbefangner 5îopf. Przy wolnej głowie nie jestem w stanie napisać tak , jak on za jednym pociągnieniem pióra. Teat 39 , 74. Głos miał w ka-zaniu^ tak piękny i wolny, iż nim władnął, jako chciał. Sk. Żyw. 219 b. powolny mu, gibki , giętki , gefdjmetbtg. Martwe jego ciało było wolne , członki nie zkościałe, a twarz wdzięczna i wesoła. Sk. Żyw. 2, 45 b. nieskrze-płe, niestężałe, ntcbt ftetf. Widzisz, że wolnej mowy nie mam. 3 Leop. Exod. 6, 30. ( że wymowności nie

mam. 1 Leop. , oh. Wolność, wyprawność jeżyka , cf. wolnomowność). W wolnej Rzpltćj trzeba aby był język wolny. Budn. Apopht. 88. (niehamowany, niezabroniony). — Magii, active: Wolny, używający wolności , pozwalający sobie, cf. wolnomyślny ; frepmütljtg, fret). Wolnym językiem puścił się na cesarza o takie biskupom rozkazywanie. Sk. Dz. 544. Biskup ten wolności swej pod cesarzem nigdy nie tracił ; ale jego wolną mową mc się cesarz nie obraził. Sk. Żyw: 170 — 171. Wolny język, przestworna gęba, solulu lingua. Cn. Th. 1281. Wolny, bezpieczny nazbyt, licentior. Cn. Th. 20. Kościoł ten wolnemu ojcu, t. j. Bachusowi poświęcą. 1 Leop. 2 Mach. 14, 54, Liber , (cf. swawolny), — § Wolny, do wyboru zostawiony; frep, ber freien 2Bald überlaffen. Dają im to czasem w wolne używanie. Paszk. Dz. 48. Panieństwo a żywot bezmęski albo bezżeński jest wolny, a żadnemu stanowu nie rozkazany od boga ku chowaniu. Gil. Post. 521. Jezus wolną mękę przyjął dla zbawienia narodu ludzkiego. Slryjk. 55. dobrowolną , freptDtUtg. Wolna chorągiew'; żołnierz dobrowolny. Cn. Th. 1279 ; luntariusz. ib. 1446. — Wolne ucho, łaskawe ucho, geneigte^ ©efjor. Więc kiedy u ciebie Wolnego ucha nie mam, niechaj w niebie Bogowie, ludzie na ziemi słuchają. Past. Fid. 289. — $. Wolny co do postanowienia czyli małżeństwa, bezżenny, nieżonaty, fret), lebig, unnerfyenratljet ; Carn. prost, svojbodn , ( cf swobodny ) ; Ross. xoiocTHH, Subst. xoiocTbôa, xoæocthk'E. Jeśliby mąż wolny z cudzą żoną sprawę miał, tedy cudze łoże nierządem cudzołoźnym maże się. Kucz Kat. 5, 146. Gdy wolny wolną zgwałci.... Szczerb. Sax. 160. Będąc wolnym aż do lego czasu, wziął na starość jarzmo niewoli. Teat. 54. c, 17. (ożenił się) —g. Wolny od czego, wolny czego , bez czego , uwolniony od czego, pró-żen czego ; frep t>cn cttnaS, befreit, lebtg, leer. Opętany od dyabła wolny. Birk. Dom.. 105. Wolną od wielkich głowę Schraniaćby należało pod cienie ogrodowe. Zab. 15, 295. Wolny od niebezpieczeństw, bez pieczy, bezpieczny. Cn. Th. 20. Wolnemu trosek i ciężkiej prace Ściele makowe sen materace Zab. 9 , 343. Zabi. Wolny był wtorek od grzmotu i huku, Lub w szyku przez dzień stały wojska obie. Jabl. Buk. 0 5. Przypatrzcie mizernej się cerze Człowieka tego, ludzie ‘zakamiali, Otom przywiódł wam na poły martwego, Nie-masz w nim członka od bicia wolnego. Odym. Św. 2 G g 2. (bez bólu , krom bólu). Wolnej nie masz bez długu wsi i majętności. Bardz. Luk. 2, 5. czystej, bezdłużnej; rettt, fdjulbenfrei). Temu, kto mi powierzył pieniędzy, tyle oddam, iłem wziął, a oddawszy, jużem wolny. Gorn. Sen. 94, (cf. kwita). ■— g. Wolny, niezatrudniony. niezabawny, łacny, próżny ; frei), SDîuj-ie pabenb, unbefd)äf« tigt; Vind. bresdelen , delà prasen, bres delà, miesik ; Boss. 40cy*HbiH. Witołd we wszystkie czasy był tak dalece niewolny , że też i u obiadu sądził, i posły od-prawował. Krom. 509. Wolny czas, 9)îuüe; Vind.

WOŁOCH - WOŁOPAS.

WOŁOŚĆ - WOŁOSZYN.

585

lem i innycli pisarzów Polskich czytać. Mon. 65, 473. — *WOŁOŚĆ , ob. Włość.

Wolny list, wolność zabezpieczający, paszport, cf że- WOŁOSKI, ‘WAŁASKI, a, e, od Wołoch czyli Wołoszczy-lazny list; ©idjerfieitêlirief, greÿfatef, freies ©delt. Wol-    zny, SBaKadjifd) ; (,Bosn. Ylascki; Cam. Ulaski). Polski* i

ny list, świadectwo podróżnego. Włod. Listy u cesarza    Słowiański język nie tylko naród Wołoski, ale też i

suivi conduclus, abo wolne listy wyprawili, aby niemi    wszystek właśnie Włoski Włochami i Włoszą nazywa;

Husa do Konstancyi przyłudzili. Baz. Hst. 6. Po 30    co samo dowodzi, że się z Włoskiej krwi ten naród

dniach wolne listy otrzymawszy, rozeszli się, każdy w    wylągł. Arom. 560. 'Wałaska ziemia, Dacia. Macz. 'Wa-

swą stronę się udawszy. Paszk. Dz. 40. — §. Wolne    łaska ziemia i, Przekopska aż do rzeki Tanais a jeziora

powietrze, otwarte, nie zamknięte, jre^e 8ltft. Muzyka    Meotys, Biel. Siu. E 5. Wołochy, Wołosza, Wołoszczy-

taka dęta dobrze się osobliwie na wolnym powietrzu    zna, Me SßdUacfyetp ; (Boh. Wałachy, Walaskś zemć; Croat.

wydaje. N. Pam. 7, 12. Zapach ziół czujemy na wol-    Ylaska zemlya ; Bung. Olóh-orszag    ; Bem. Ylascka zem-

nym powietrzu. Teat. 2Ç, 42. Na wolnych i przewie-    glja, Morovlascka zemglja ; Bag.    Vgrovlascka zemglja;

wnych miejscach ożywiają nas i czerstwią wdzięczne    Slav. Karavlashka ; Turc. lilak).    Ziemia    Wołoska grani-

kwiatów pary. Pam. 85, 450. Z ogrzewającego macie-    czy z Mołdawią, Transylwania,    i styka    się z    Dunajem,

rzyńskich wnętrzności powicia rozwiązanego , owiało wol-    Wyrw. Geogr. 267. Wołoską ziemię geografowie starzy

niejsze powietrze. Pilch. Sen. list. 5, 324. — §. Wol-    Daeyą zwali. Biel. 196. *Wałaskie wrsi płacić mają po

ny, nieforsowny, niesilny, nietęgi, nieg\yałtowny, folgu-    20 groszy. Vol. Leg. 2, 664. ib. 3, 50 [osady na prawie

jący, łagodny, lekki, słaby; gemad) , gelittbe, ltid)t firettg,    wołoskim założone 2]. 'Wałaski koń, Dacicus equus.

geltnb. Wprzód im według młodości łuk wolny dają,    Mae z. Z Wołoska golona głowa czuprynkę nosiła, z ty—

Potym gdy ich w czerstwości, mężniejszych doznają, Da-    łu ni wiecheć wiszący jak ogon    pozad leżący. Comp.

ja tęższy i duższy. Paszk. Dz. 59. ( nidjt ftrantm, fd)laff ).    Med. 706. Kamień figury okrągłej,    na kształt sera *Wa-

Zebym miał mówić, że ta dziewczyna nierządne prowa-    łaskiego abo od Holandrów. Birk.    Dom. 89. W trzy-

dzi życie, byłoby za grubo, szukać trzeba wolniejszego    nastym wieku przez wnętrzne niezgody bardzo było po-

wyrazu. Teat. 54, 68. (grzeczniejszego, łagodniejszego).    szło w. xiçstwo ^Litewskie na Wołoskie gospodarstwa,

Koral, jako go wiatr najmniej obejdzie Kościęje, lub    ale wczas temu Litiva zabieżała.    Slryjk.    295.    (na bez-

wolniuchnym ziółkiem w wodzie wznijdzie. Zebr. Ow.    rząd, anarchią, cf. Beścid, Krępak). Z    panną    po 'Wa-

587. miękkuchnym, delikatnym; ganj meid), jarl. Skóra    łasku za pasy chodzić. Sienn. 252. (sprawę cielesną mieć),

łosia jest nad inne delikatniejsza, miękka i wolna. Haur.    — (WOŁOSNY, a, e, n. p. Poddani nasi, mieszczanie,

Sk. 291. (rozciągająca się). W mile jedne rachujemy    ludzie wołośni, słudzy. Siat. List. 545. czy nie wło-

dwie godziny wolnego chodu. Biel. ‘św. A 1 b. powoi-    ścianie?) — WOŁOSZA, y, s , WOŁOSZCZYZNA, y,

nego, nieprędkiego, niespiesznego; IctiîQfcittt, gemad).    z, (WOŁOCHY, WAŁACHY, G. Wołoch, Wałach ; ob.

Widział rzekę bieżącą cichą wodą, I wolniuczkiem sze-    Wołoska ziemia; [Multany i Mołdawia, Me tt)flllad)t)d)ett

mrąniem, póki nic nie było, Coby jej bezpiecznemu    gćinbern 2], Me 2Ballad)et). Wołosza dzieli się na dwoje,

biegowi szkodziło. Otw. Ow. 127. Woda wolna, która    i teraz ma dwóch wojewodów, Multańskiego i Woło-

anf jest zimna , ani gorąca , ani też ciepła , ale tak    skiego, choć pierwej pod jednym była ; tę część, która

umiarkowana, że nic w onéj wodzie zbytnie nie czuć.    się Siedmiogrodzkiej ziemi dotyka, dziś Multańską a owę,

Syxt. Szki. 66. letnia, Inultg, lent. Zatyka się dobrze    która nas, Wołowską ziemię zowiemy. Gwagn. 642.

fioła, stawia się w wolnym cieple. Krup. 5, 696. w    Biel. 196—7. Wołoszczyzna dzieli się na dwie czę-

umiarkowanym, gemäßigt. Wolnym ogniem być pieczo-    ści , z których obie na południe Dunaju, na zachód

nym.

an einem langsamen fteuer.

WOŁOCH, 'WAŁACH, a, m. , z Wołoszczyzny rodowity, ob. Włoch ; ein Madie, au$ ber Maczet) ; Croat Ulàh, Ylah ; Bosn. Vlach ; Hung. Olah ; Slav. Vlah, Karavlah ; Rag. Ugrovlah ; ‘Wałaszy (Wołosi) z Włoch poszli. Biel. Św. 121, (ob. Wołoszczyzna). Daci, 'Wałasi. Mąci. — §. Wołochy, Wołoska ziemia , ob. Wołoszczyzna, Wołosza. WOŁOGŁOWY, a, e, m. , głowy wołowej , ocMenfopjtg ; Eccl. BOJontaB*; Graec. ßovxecfäkog. WOŁOK, a, Wiel-gok ryba, boops. Cn. Th. 1281. Odjfenauge, ein gewiffer gifdj. WOŁOPAS , a, m., wolarz . wołowiec , ber 0d))en* Ijütfyer ^ Ross. BoaonacL ; Eccl. roBB/tap^. nacTyxi poraTHME CKOTOMt. Justyn świnopas, wołopas , cieśli sługa , na koniec cesarz. Chmiel. 1 , 555. Masztalerza abo wołopasa , nie z posługi, którą sprawuje, ale z obyczajów szacować będę. Pilch. Sen. list. 1 , 555, Eccl. BOJonacTByio paszę woły.

Pilch.“ Sen list. 2, 107. powolnym, nieraptownym,    Siedmiogrodzkiej ziemi dotykają; część jego północna,

która się ku Dniestrowi , i granicom Polskim rozciąga, imię nosi Multańskiej ziemi albo Mołdawii ; druga część za górami na wschód zabiegającemi , starożytnym nazwiskiem zowie się Walachia albo Wołoszczyzną ; lubo Polacy bliższą część granicom swoim Wołochami także pospolicie nazywają. Nar. Chodk. 2,    278. Jakoby go do

'Wałach w niewole zaprzedał. Rej.    Z w. 19 b. przepadł

Ha ĄT>

, w., ob.

bez ratunku. — §. Person, collect. Wołosza * Wołosi, üffiall'flctfen, bie SöaUa^ett. Jest Wołosza narodem bojownym. Krom. 360. Wołoski naród *Wałaszą nazwano , jakoby od przychodniów ze Włoch. Gwagn. 641. We Lwowie, gdy Grecy abo Wołosza przyjedzie, mają nad sobą pewnego tłumacza i *przystawa. Pelc. Pol. 201. Czeladź wozowa tym wzbudzona głosem, Pieczenie piekąc, gotując pirogi, i co do stołu jeść półmiski noszą; Skoczyli drabi, hajducy z Wołosza. Jabł. Buk. Pb. — §. Singular. 'Wołosza, y, m., WOŁOSZYN, a

49

Słownik Lindego wyd. 9. Tom VI.

386

WOŁOSZKA - WOŁOWY.

W O Ł O Ż E WI K - WOLWAS.

WOLI, a, e, od wolu, £>d)fett Boh. wolowy, howézÿ ; Sorab. 1. wolazy, wohlacżó ; Garn. volovske, govçje; Vind. volouski, goveden, goveji, govedski ; Croat, vo-lovszki; Bonn, voluje , govedii-, Rag. voluij ; Slav, govedski ; Ross. BOJOBift, roBaatitt. Dobry kij dębowy, który tn by można i wołowe kości połamać. Boh. Kom. 1 , 271.

Wołoch, ber 2Batlacfye. — §. Wołoszczyzna, wszystko co jest Wołoskie, język, obyczaje etc.; baS SBaHacfytfcJje, tttcrô nur 2Mad)ifd) ifi, ©pradje, ©ebrćittcbe u. [. tt>. WOŁOSZKA, i, i., kobieta z Wołoszczyzny, eilte Söalla* d)iitn. Bosn. Vlahigna ; Croat. Ulahmya. — §. Wołoszka , gatunek sukni stroju Wołoskiego , eilt 2Balad)tfd)céS Kîletb.

Bndtk. WOŁOSZYN. Cn. Th. 128, ob. Wołoch.

WOŁOWAGłEĆ, nijak, niedok., zwołowacieć dok., stać się wolowatym , t. j. ciężkim jak wół, od)feitfmft ttterben.

Szpakowaty koń z młodu żartki , ale na starość zwo-łowacieje. Końsk. Lek. 5. ociężeje, zgnuśnieje. —

(WOLOWATY, ob. Wolaty, ob. Wole). — WOLOWATY, WOŁOWITY, a, e — o adv., na kształt wołu ciężki, gnuśny, niezgrabny; Vind. voloviten, volouski, goveden, bikast, sapet, ocbfenpaft, od)ftg. Konie wroniej maści bywają wołowień Ripp. 8. Jak go dano do szkoły , tępy, wołowaty i nierychły do pojęcia był.

Petr. Pol. 2, 355. Ktoś o Sokratesie", pierwszy go raz widząc, powiedział, że człowiek wołowity. Budn. Apoptli.

6. Chłop wołowity z gnoju się wychylił. Dwór. K 2.

Gruby a wolowaty lud. Spicz. 247. WOŁOWATOŚĆ, ści, z., ociężałość, grubość, ciężkość, niezgrabność ;

Vind. volovitnost, volounost, govednost, sapetnost;

£)d)fenl)«ftigîeit, £)d)figfeit. WOŁOWIEC, wca, m., WOŁOWNIE, a, m , ob. Wołopas, wolarz, koło wołów chodzący, ‘hajdej ; * Croat, haykacb , blrus, govedàr, ber £)$femn«nit, £>d)fei.tltmtbler, Odjfenfńrt. Stan wołowcćw, co woły paszą. Petr. Pol. 277. Wołownik, poganiacz, ju-garius. Marz. Wołowcy tamtędy ciężkie wozy pędzą. ToŁ ISuut. 55. Przez wołowca w ewangelii co się rozumieć ma, który kupił pięć jarzm wołów, i chce ich spróbować? W. Post. W. 2, 79. Przez wołowce tu rozumieją się ludzie praeanrń niepomiernemi i gospoćlarstwy wiel-kiemi uwikłani. Żarn. Pest. 2, 309 b. Nicefora patry-arche, że z nizkiego stanu był, wołowcem nazwano.

Sk. Dz. 754. Syxt.'Szkl 207/ WOŁOWINA, ‘WOŁO-WIZNA, y , z. , wołowe mięso, cf. sztuka mięsa; GDd)5 fenfleifd)j, fRtltbfleifd) ; Boh. howézyna , terminus generalior qui, ut Germ. Sftinb», wołowm et krowie mięso complec- szczurnik, echios. Cn. Th. 1281.

titur • Sorab. 1. gowedina; Carn. govçdéna, (volovna * *WOŁOZEWIK, u, w., n. p. Wołożewiku funt. Jnstr. cel. skóra wołowa) ; Vind. goveje , govedina , goveju mefu , govednu mefu, volounu mefu, goveja pezhenka , (vo- WOLTYZER, a, m., z Franc., w wojsku gatunek żołnie-îov’nna « skóra wołowa); Croat, govedina, volovina ;    rzy lżejszych, ein SSoltigeur. WOLTYŻEROWAĆ

Bosn. volovma, voluje meso, meso govedje, govedina;    trans, niedok., lekko skakać, przeskakiwać; noliigirett,

Slav, govedina , govedsko méso ; Ross. BOJtOBHJta, roBa-    leid)t fpringett. Biegaj gdzie cię posyłam ; ja po swojemu

a.HHa ; (Eccl. BO.iOBHHa, BoaoBaa KOJKa wołowa skóra).    zacznę woltyżerować od domu do domu, od małej do

Wiecie zdrowsza jest jagnięcina, w zimie zaś zejdzie się    wielkiej, od blondynki do brunetki. Teat. 10, 22.

i wołowizna. Sak. Probl. 147. WOŁOWNIA, i, i., wo- WOLUNTARYUSZ, a, m., ochotnik, w wojsku dobrowolny lamia, wołowy chlew; Sorab. wohwarna, kruwarna ,    żołnierz, elit grepimlltger; Carn. radovolz ; Vind. radovo-

(krowiarnia) ; Carn. vôlôvze; Vind. volovjek, volounik ;    lez, radovolnik , (cf. rad); Slav, svojevoljnik, (cf. *swa-

Croat. volôvnyak, volovschak, pojàta ; Ross. BO,iOBim.    wolny). Były tam poczty rozmaitych paniąt i wolunta -

Wołownią postawić ciepłą i suchą. Torz. Śkł. 24. Cn.

Syn. 152. Stare woły do wołowni na ukarmienie biorą.

Haur. Sk. 55. Utrzymuje się inwentarz wygodnemi oho- woluntarską kurencyą złota hamulec, wina w konstytucyi rami, wołowniami, stajniami, zdrową paszą. N. Pam. 14. wyrażona. Rzecz. Zł C 2.

WOŁOWSKI, ob. Wołowy. Po wołowsku , bovatim. Cn. WOLWAS, u, m., Wolwasy, opałki z chróstu uplecione, Th. 721, cf. wolowato, oć^fen^aft. WOŁOWY, a, e, któremi węgle albo w piec albo w kosz sypią. Os. Żel.

Wołowa abo wola choroba, boa. Cn. Th. 1281. Wołowy gnój) Bosn. balega , balesgina. Wołowa czyli wmla skóra, (wmłowina;. Ze skór wolich na piersiach trzymają puklerze. Dmoch. U. 517. Na wołowejby skórze nie spisał tego, co tu się działo. Teat. 26. b, 36. (trzebaby wmlumina o tym pisać). Nie na papierze, ale jak mówią, na wołowej skórze historyą pisać teraźniejszych czasów odmiennych. Haur. Sk. 54. Wołowy język, ob. Ozór, ob. niżćj Botan. — Wołowy , od wołów, dla wołów; Cd)fcn =, Jlt Ocbfett, für bte £)d)fert. Wołownią utrzymać może, kto ma dostatek siana wołowego, a nie końskiego. Haur. Sk. 56. Wołowy bodziec, oścień; Eccl. B0J0Ó04HJ10, Graec. ßovxevtQOv. — Wołowe oko, (cf. wołok ryba), abo koźle, nazywają marynarze, obłok gęsty, wielki, okrągły naprzeciw słońca. Boh. Próg. 2, 136. £)d)feitauge, eine grojSe btdńe Söolfen, ber ©ottne ge* gett über. Puchlinę oka, hydrophtalmia, inni wołowem okiem nazywają. Perz. Cyr. 2, 179. eine 3lîtgeîtgefd)ttnilfL — j). Botan. Wołowe oko , ziele , ś. Jana kwiat; Boh. kwćtec, wolowec; Sorab. 1. S Yana kwćtk, buphthalmus, ziele podobne oku wołowemu. Urzed. 65. Anthémis ar-vensis, gatunek rumianu , rośnie obficie w zbożu. Kluk. Dykc. 1, 41. 9lfiercf)amtfle. Wołowy język, Sorab. 1. woh-laczé yazék ; Carn. borâsha ; Vind. bora I lia, volovji jesik ; Croat, volovzki jezik ; Bag. volui jezik, krastaviza, lisi— cina ; Bosn. voluji jezik, lisicina ; Ross. BOJOBefi asuKt, BOJOOCMKa. Wołowy język , albo miodunka wielka , bu-glosus , £)d)fcnjuttge, ziele podobne wołowemu językowi. Sienn. 23. Wołowy język, Anchusa, rodzaj rośliny, którego u nas gatunki są: wołowy język pospolity, i czerwieniec. Kluk. Dyke. 1 , 34. Wołowy język czerwony, czerwieniec; wołowy język biały, miodunka płonna, ja-

Lit ?

cz. tn-

ryuszów. Warg. Wal. 82. WOLUNTARSKI, a, ie, dobrowolny, samochcący; freptriUtg, gntroillig, beliebig. Na

WOŁYŃ - WONIĄ.

W O N I A Ć.

387

siebie wydaje,

co z

wo-

mu kurzysz kadzidłem , bo nosa nie ma, aby wan iał. Gil. Post. 120. Nozdrze mają , a nie wonieją. Sk. Żyw. 28 b. Budn. Ps. 115, 6. Perfumy, które woniamy, zdrowiu nie raz

87, bte Sîohlenfthttnnge, ber $oI?lenforb. Węgle noszą opałkami , zwanemi wolwâsy , większemi od tych niecek, któremi noszą rudę. Os. Rud. 101. Węgle mierzą koszami plecionemi, u nas zwanemi wolwasy. ib. 246.

WOŁYŃ, 'WOŁHYŃ, ia, m., województwo Wołyńskie, 20olbt)ttten. Sarmaci krainę Ruską opanowali, którą Woł-hyniem od rzeki ‘Wołhy nazwali. Givagn.*9, (ob. Wolga). WOŁYNIANIN, 'WOŁHYNIANIN , a, m.\ WOŁYN1EC, * WOŁHYNIEC , ńca, m., z Wołynia rodowity, eilt SBoh typier. Wolhynianie od Wołgi rzeki nazwani, od której z Moskwy tu swój naród, gdzie dziś mieszkają, w wiedli. Stryj k. 51. Zwali się pierwej Wołgarami, a potym Woł-hyńcami. Gwagn. 529. —■ W rodź. zemk. WOŁYNIANKA, i, bte 300lfti.)tttertnn. [Wołynianie lud maloruski ; Bółgary sami się zwali Beirami, Bilirami, szczep wschodnio-czudki, który w części zesłowiańszczył się w Mezyi części przebywając w swojej ojczyźnie nad Kamą, dopiero po podbiciu przez Tatarów’ rozczynił się między pobratymczemi ludami 2]. WOŁYŃSKI, a , ie, od Wołynia /Söolhpntfd). Wołyńskie teraźniejsze województwo wzięło nazwisko swoje od zamku Wołynia. Nar. Hst. 2, 415. Przyszedł naród wołyński w te tu Ruskie kraje od rzeki "Wołhy. Gwagn. 529.

WOMIT, u , m. , z Łac., §. a) actio, womitowanie , zwracanie; ba« <grt>red;en, ba« Brechen, ftd) Übergeben, ©peten, Somiren, plur. wmmity; Boh. wywratek, (cf. wywrócić); Sorab. 1. bluhwanki , (blwociny, cl. blue) ; Slav, bljuva-nje ; Ross. pBOTa. Womit, wyrzucanie przez usta tego, co w żołądku było. Cziacb. Pr z. 64. Mniemałem, ze mnie womit nadchodził, jakem to widział. Wys. hal. 540. Na zbytnie wornity lekarstwo. Śleszh. Fed. 142. Womit komu uczynić, wzruszyć. Cn. Tb. 1281. — §. b) Womit, to co wyrzucają, blwociny; ba« SSeggefpteette, 2Beg* gebröselte. Jako *psi do womitu, tak się do swej złości źli wracają. Sk. Żyw. 2, 159 b. WOMITOWAG intransit, niedok., zwracać, zrzucać; fid) übergeben, bredjen, fpeien, (cf. bluć , rzygać): Rob. kuckâti , krkati, krkńm ; Cam. koslâm ; Vind. koslat, pluvat, zhriesdati, le tergati ; Ross. pBeïb, pBaib, BupBaib, (cf. rwać). Womitował, rzucał ustami. Ern. 154. Womitowaó mi się chce, zanosi , zbiera mi się na womit. Cn. Th. 1282. YVOM1-TOWY, a, e, od ‘womitu , womit czyniący, Sred) ‘ ; Sorab. 1. bluhwanski ; Ross. pBOTHbM. Womitowe lekarstwo * WOMITYWA, y, i., ein Srecbmittel. Womitywa czyli lekarstwo wornity sprawujące. Krup. 5 , 58. Medykamentu z żołądka niezdrowe rzeczy przez usta wypędzające, zowiemy womilywami. Krup. 5, 171.

WON!‘ot. Wen , Wan !

WONIĄ, i, z., hodie zapach który

osobliwie dobry, ©lift, ©erlief), 2ßol)lgerud) ; obsol. każdy bez różnicy czy dobry czy niedobry zkąd zapach ; (Boh. wunć, w unicka , (cf. wanu leviter spiro, ob. Wionąć, ob. Wiać, sed. cf. Germ. Sonne) ; Slov. wuné; Sorab. 1. woń; Sorab. 2. woń; Carn. disbanie, (cf. dyszeć); Croat, dehnenie , dńha (cf. zaduch, duch;, (vonyba foe-lor) ; Dal. vony, mirisz ; Rag. voogn, plur. vögne , vó-gni, vogniz , miris * parfumy ; Bosn. vógn, miris odór.

▼ógn, zao vogn, smrad foetor, vogniç, miris * parfum; Ross, OaaroBome, MvpoBonie, ô^aroyxaHie, naxjiyHï, Ka4H.K) wonią ; Eccl. bohł , koiir 40Ópaa, bohjî 3.iaa, MOBOiiie smród). Nigdy piżma nie przypuszczam, gdyż żadna wonią najlepszą jest wonią. Pilch. Sen. list. 4, 12. Od dobrego olejku woni odegnać nie możem. Sk. Kaz. 550 b. Z wyspy Kuby powiewa wdzięczna wonią, która pochodzi z mnóstwa drzew wonnych i kwiatków. Roter. 67. Jako wiosna wonie, tak lato pożytki Nie ogółem w jeden czas wydawają wszytkie. Zimor. Siei. 214. Biskup ten od zbytniej woni róży umarł. Biel. 155. Kadzielnicami wonią sobie czynić kazał. Sk. Dz. 822. (zakadzić kazał). Którzy się w aptece dłużej nieco bawią, wonią potym miesca onego z sobą obnoszą. Pilch. Sen. list. 4, 4. — $. Wonie, rzeczy wonią wydające , rzeczy wonne ; tvoI)lried)enbe ©nchen, ©pecerepeit ; (Vind. fhpezaria, difhe-zhina, kramarnia). Likwory nic innego nie są, tylko gorzałka zaprawna cukrem abo woniami. N. Pam. 6, 507. — '§. Wonią , zła wonią, smród, fetor, cuch ; ©eritd), übler ®erud), ©eftanf. Zdechliny złą wonią czynią. Budn. Eccl. 10, 1. Cały dom gorzał; jego tylko komórka od zapału i od woni dymowej była wolna. Birk. Dom. 104, ( cf. swad, 'czad ). — '§. Wonią, powonianie , wciąganie w oni v\’ siebie ; ba« éïtedjett , ttt fid) 3^hen be« ©llfte«. Wonią, zmysł powonienia; ber ®erttd)«ftnn, ber ©erild) ; Boh. eich , (cf. cuch); Ross. nyTbe, (cf. czucie). O zwierząt jest wonią większa. Sak. Probl. 51. Za najpewniejszy powód rzeczy wątpliwej mają zmysły, oczy, uszy, dotykania, smaki i wonią Sk. Kaz. 197. Myli się oko, myli się ręka , myli sie smak, myli się wonią. ib. 159 b. WONIAĆ , WANIAC nijak, contin., WONIEĆ, -iał, -je niedok., wonią t. j. dobry zapach z siebie wydawać, bltften, ttu>hl riechen, einen SBofdgerttd) oon ftd) geben ; Boh. wonéti;, wonjm, (owonéti odore privarej ; Slov. wonjm, wûni wy-dâwâm ; Sorab. 1. wobniaez, wonem ; Sorab. 2. wonasch ; Carn. vénim ; (Vind. vanjati, hududilhati, fmerdeti * śmierdzieć ; Croat, vonyati , vönyam, zlo dissim sordeo) ; Rag. vognatti ; Bosn. vognati, mirisiti , (zlè vognatti , smrditti » śmierdzieć, uzvohnattise , usmrridittise * śmiar-dnąć); Slav, mirisati ; Ross. CuiaroBOHirrb, (HttBOHSTb na-smrodzić) ; Eccl. bohhk) 40Ópli, ó.iaroBOHCTBjio, óaaro-yxaio , (bohbio 3;ii, sjobohctbyio * foeleo). Wonna maść, im ją więcej rozcierasz, tym więcej wonieje. Sk. Zyw. 2 , 425 b. Kto w reku swoich trzyma pomarańczę do obiadu , woniają mu od niej ręce do wieczora. W. Post. W. 70. Kocha się we ‘włcsiech w mirze pachnącej umaczanych , I w wieńcach z woniejących ziół pouwijanych. Olw. Ow. 127. — Fig. tr. Kanony apostolskie wszystkie są apostolską nauką woniejące. Sk. Dz. 70. (tehnące nia, cf. trącić czym, oddawać czym). — Woniać, wciągać w się wonią, czuć wonią, wąchać; beit ©uft in ftd) Jte« hen, ihn entpftnben, riechen, ob. Powonić; Boh. ćenichati (cf. cuchnąć). Bóg woni ofiary waszej bardzo rad niać będzie. W. Post. Mn. 102. Darmo

rzecz którą dla woni noszą

z czego-

pięty zimno). WONIODAJNY, a,

a w

dający zapachy, odorifer, gerüt^egeücitb ; Sorab. i. won-dahwacze. WONIONOŚNY, a, e, n. p. Wonionośne fiołki wyziewały słodkie zapachy. Zab. 15, 172. buffbriltgettb. '‘WONNODYMNY, a, e, n. p. Indowie kadzidłem pyszni wonnodymnem. Shyjk. Turk. B ö. wydającym wonny dym, buftbantpfenb. "WONNOOKRĘZNY, n. p Coż mi po twojej , huczny Bachu , biesiadzie, Gdy nie osiędzie róża przy winogradzie ? Albo po wieńcu, kiedy wonnookrężny Orszak w swym kole jasnej nie widzi xiężny? Anakr. 74. wonnemi wieńcami obwiązany, tuoldrtedtenb&efrdiijt, buft&efrflitjt. WONNOŚĆ, ści, ł; dawanie wonnego zapachu, wonią; ber SBoblgentd), ba3 2ößl)lned)ett, Thifteit. Wyszedł owoc mnóstwa niezmiernego, a kwiatki farby nieodmiennej , i wonie wonności nieograniczonej. 1 Leop. 4 Ezdr. 6, 41. Jest też niektóre wino bardzo wonne, które swą wonnością ostrą a subtelną przenika w nosie skórkę wonności, aż do mózgu., Cresc. 370. skórkę wonności, t. j. skórkę powonienia baê ©erud)31)aittd}eit. — Eig. Wonność życia pobożnego’ ber ©erttd) ber ^etltgfeif. WONNY, a, e , wonią wydający, woniejący, pachnący; buftenb , tuofylrtecbenb ; Boh. wońa-wÿ, wonny; Sorab. 1. wonaté ; Slov. wonny; (Croat. vonyàv » foetidus) ; Bosn. mirisan , (cf. mira); Slav, mi-rishav ; Boss. 6.iar0B0HHUi1, ÔJiaroyxaHHblH, MvpOBOHHbiK, naxyqiü, 4yuiHCTbiü (cf. duszny), (3jiobohhlih śmierdzący), Eccl. BOIIhtrE, MVpHHÔ, MYpOTOqHBUM, MYpOyxaHHhlH, jMft-

378

WONIANKA - WONNY.

WOR.

szkodzą. W. Post. W. 131. Birk. Kr. Kaw. 30. Człowiek choć nie wonią, przecię żyć może. Sak. Probl. 93. Wiele ludzi wina nietylko pić, ale i woniać z przyrodzenia nie mogą. Karnk. Kat. 198. Król Kazimierz wina nie pijał i zapachu jego nie mógł woniać. Twór. Okuł. D

3. Do stołu się panów kwapią , cudzych potraw woniać. Sk. Dz. 34-3. Nerwy woniające, pierwsza para nerwów mózgu. Krup. 3, 143. @ent$8nen>en. Wonianie, powo-nianie, węch, zmysł; ber ©erutpftttn, ber ©erucfy, bag 9îtcd)en; Boh. ćenichanj ; Bag. vo.gnanje ; Eccl. BOHfinie. Oczom smakowi, wonianiu, dotykaniu, prostym się chle-bem ten sakrament widzi. W. Post. Mn. 271. WONI ANKA , i, z., kolwiek. Cn. Th. 1282. Naczynie dla zapachu, jako niektórzy nazywają balsamiczka. Wiod., Etn Sîiecfybüdjêcîjen, $ted)jl(tjd)cf)cu U. f. tu.; (Sorab. 1. wonecżk ; Boh. wo-nâwka , wpnicka, wunicka wonna czyli pachnąca wódka). Wonianka z ziół; kwiatków pachnąch , równianka. Cn. Th. 1282. Dudz. 69. Włod. ein tuoI)lried)enber 33Iumen= ftrauß, (ein 9îted)el) ; Boh. kÿtka ; Morav. wonićka. ‘WON1Ć co cz. niedok., wonnym uczynić, wonią napuszczać, tuofylriecfyenb machen; Bosn. vognnti , ovognati , privognati; Bag. obvognati, obvognavati ; Eccl. oôaaroyxaTii, iicnoji-HiiTL ömtobohu mï , cKponim, BOiiaMii ôjaroyxaHHUMii, cf. parfumować , tuohlrtedjenb machen. Szaty lniane wonić, akładłszy róży całkiem w skrzynię. Sienn. 571. O olejach Wonnych , tak ku wonieniu szat, jako i ciała samego. Slcszk. Ped. 266, ( Bag. obvognàlaz Jolfactor ). WONNO adv. , pełno woni, zapachów; buftcnb , uott îilublflcritfl). Wonno a głodno. Cn. Ad. 51, (cf. oczy paść, cf. huczno

Ross. naxyqecTb ; wy-

CTHTwft, (bohhbhm, bohkuhh grave olens, foelidus). Wonna maść, im ją więcej rozcierasz, tym więcej wonieje. Sk. Żyw. 2 , 425 b. Przyprawa mydła wonnego. Sleszk. Ped. 250. Z wyspy Kuby powiewa wdzięczna wonią, która pochodzi z mnóstwa drzew wonnych i kwiatków. Boler. 67. Stawał im ten święty, jak mówią, za różany wieniec, bo modlitwy, jako kwiatem najwonniejszym ubłagał boga. Birk. Zyg. 47. Wonne rzeczy , ob. Perfumy , wonie , wonianki. Wonna trawa, ob. rajska trawa.

WÓR , u , m , miech, ctn 0acf, (cf. sak); Boh. mćśec , wâk , pyllik, pytel, (wor ratis, płta, tratwa); Garn. ar-shat, u rej za, tvôr * tratwa); Vind. fhakel, vrezhje, vre-zha ; Croat, v/écha ; Bag. vrecchja ; Dal. vrichya ; Slav. vricha ; Bosn. sgep, gep, scpagrv⁷, vrechia . vriehja ; Boss, jyiapx, Kyjtb , MtmoKi ; Eccl. mi;iiiki|i> ; (Ross. Bopfc złodziej). U Rzymian ojcobójcę w wór skórzany zaszyli. Sieni. Cyc. 36. Wór do zboża; Croat, sakel, ©etreibefacf. Chłop gdy się dobrze mieć będzie, pan pozytkuje, że do dworu z worem nie przyjdzie. Leszcz. Gł. 105. (po zapomogę). Mączny wór, eilt SDïeblfacf. Nie z jednego jadł mącznego woru. Alb. na Woj. 5. (nie z jednego pieca chlćb; bywalec, praktyk, ćwik). Wory ziemne, na ziemię , abo na piasek , powinny być z mocnego płótna , szyte podwójnie. Jak. Art. 1 , 519. 0aitbfćt(fe, fêrbfdcfe. Wory ziemne, zwyczajne wory pewnych wymiarów, napełniające się ziemią, i służące do zasłonienia się żołnierzowi w różnych okazyach. Jak. Art. 3 , 323. — Wór tyle wart, ile w się bierze. Pilch. Sen. list. 2 , 431. Ktoby gardził zgrzebnym surowym worem , w któ-rymby było złoto? Gil. Post. 284. Łacniej natkać jeden wór, niżeli wiele. Ezop. 118; (Rag. Prov prâzna vree-chja uzgór stat ne moxe * próżny w’ór wzgórę stać nie może). Do kolan mu się worem rzuca. Jabł Tel. 108. jak w ór, plask ; er tuirft ftd) l)tn, tute ettt 0acf. Włóczący się po ^wiecach, biegając za dworem, Musi wszystko wysypać, by też miał i worem. Bej. Zw. 244 h. by miał i korcami, krociami, fdcfeuoll. Ordynanse z nieba Polaków na nas jak z woru wysuły. Jabł. Buk. H 6. (licznie, suto, cf. cebrami). Prośby latają worem. Pot. Arg. 758. (gęsto). Wpadł na niedoszłe okiem skarpy i wąwozy, Zkądby ledwo kawałki jego wyniósł w worze. Pot. Pocz. 619. (rozszarpane zebrawszy do kupy). Ciemno jak w worze ; Vind. je temnu v’mehu , kaker v’luknji, ftitffer tute tut 0acfe. Jaśnieje niebo, co było jak w worze, Zarumieniły na pogodę zorze. Chrośc. Luk. 102. Nie zatai się nigdy szydło w worze. Bej. Wiz. 123. (przebije się, przedrze się, wyjdzie na wierzch). Kwiczy Świnia, a wór drze. Zebr. Zw. 95. Cn. Ad. 1121, (cf. płacze a bije). Dwaj koci w jednym worze. Cn. Ad. 733. Dwaj być nie mogą w jednym worze koci Bez zwady; zawsze na się mruczą, zawsze sapią. Pot. Zaę. 74. J. Kchan. Fr. 3. (trudna zgoda , ogień woda). Kto lisa w worze kupuje , psa albo kota najduje. Cn. Ad. 455; Slov. koćku w mechu kupif ; Vind. mazhki v’ vrezhji kupili; Bag. kupiti màcku ù mjehu , bte &a$e trn ®acfe faufett. Nie wiem, kto z nas mędrszym, czy on że przedał, czy my, żeśmy kota w worze zamiast rysia kupili. Smotr. Apol. 46. Targował

W O R O W A T K A - W O S K 0 W A Ć. 389

WORAĆ - WOROSZYĆ.

kota w worze. Boh. Kom. 1, 243. Próżność to śmiechu zworoszyć dok., [rus&. zworoszyty złączyć, woroch, -om godna, i gruba prostota, Chcieć przedać swoje błędy,    spoinie; üeretlttgcit, öermtfcljen propr. et transi. 2], n. p.

jako w worze kota. Jabł. Tel. 132. Jeden taki, jak drugi,    Wojsko zebrawszy, Mazowsze spustoszył, Płock wziął,

to wór, to torba. Teat. 21 , 1 per diversa, nie kij, lecz pałka).

den na drugiego gada, A jak w tym, tak i w owym

ib. 23, 93; {idem    miasteczka, wsie, ogniem zworoszył. Stryjk. Gon. OZ).—

o wór, to torba; je-    [zniszczył 2]. 'WOROWATKA, i £., gruba worowa deka,

ducha oddał. Gil. Post. 502 b. WOROWY, a, e, od woru, ©acf * ; Boss. KyMetHbiH, KyjieBHH. Płótna worowe

gunia, eine grobe $ecfe oon ©adletnrcanb. Układlszy się na śmieszna równie wada. Zabi. Fir. 102. — Pludry , jak łóżko swoje, nędzną worowatką albo kocem usłane, bogu wory. Zbił. a Z b. (buchaste). W wór obleczony, t. j. w proste odzienie. Bej. Ap. 90. ob. w parć. — (WORAĆ cz. dok., Worywać częstl., orząc wpuścić , einacfertl, czyli zgrzebne. Przędz. 46. tyinetnadmi, ^inciltpflitgen ; ( Vind. noterorati , notervorati). 'WORSTWA , ob. Warsta.

Gnój wywieźć, worać go, podorać na jarzyny. Mon. ‘WORSZ, n. p. Worszu od bierkowiska. Instr. cel. Lit.? 67, 207). — WOREK, rka, m., WORECZEK, reczka, WOSK, u, m. ; (Boh. wosk, osk; Slov. wosk; Sorab. 1. m., zdrbn. rzeczowa, wór, ber 33eutel, b(l3 SeutelcftClt, wosk, wózk : Garn. vôsk; 'Vind. vusk ; Croat, vojszk, b(l8 ©Ötfcfyen ; Boh. wćśćek mieszek, pytlićek, wàcek, vöszk, voszak. voyszk; Dal. voszak, vossak; Hung, viasz; saćek,    (worek tratwa);    Cam.    arshèk ; Vind. vrezhiza,    Rag. vosak,    G. voska ; Bosn. vosak; Slav, vosak , (cêr-

vreizhe    ; Bosn. vrechiça,    vricchiça, mosenica; Bag.\rèc-    ljen vosak »    lak); Boss. bock'B ; Willeram. vuahs ; Germ.

chiza ;    Boss. nyietcŁ , KOiue-ieKt    (cf. koszałka), KOineje-    Infer.    Angl, et Svec. wax ; Germ, baô 2Bad)3 ; cf. Ital.

miKt. Woreczek płócienny z piołunem kładą na to miej- vesco, vischio; Lat. viseum ; Germ, rütdjfcn) ; wosk, rosée. Sienn. 364. Cresc. 270. ib. 388. Flaszki    niosą w    bota pszczół, miód poprzedzająca, (ob. materya woskowa);

woreczkach złotem haftowanych Star. Dw 42,    (cf. po-    bfl§ 2Bacï)3. Przyjmcie pierwsze    mej chęci ku sobie dowody,

krowiec). Worek, woreczek na pieniądze, cl. wacek, ka- Wszak i pszczółki pierwej wosk, niźli robią miody. Pot. leta, sakiewki, mieszek, eilt ©elbkutcl. Kładliście zyski    Jow. 99. Zgoniny a wosk czarny, który zostaje przy

swe jak w worek dziurawy. Sk. Kaz. 323 b. Został sze-    ulach, gdy miód wybierają, zowio propolium. Urzęd. 437,

lag z drugiemi , w grosz się porachował, Przyszło więcej,    (ob. Pierzga , ulicznik, przedmieście, waza, wiąza, ska-

woreczek coraz się dął spory, Aż nakoniec z woreczka    rzyk). Wosk biały albo wybielany. Cn. Th. 1282. Wosk

zrobiły się wory. Kras. Sat 50. Naści ten worek, w    służy do aptek, rękodzieł, i na świece. Zool. 125.

którym sto złotych. Prot. Jal 19. Judaszowi choć byś    Z wosku stoczki , pochodnie i świece robią. Mon. 74,

dał i z workiem grosze, ciebie jeszcze przędą. Klon.    83. Wosk z mastyxem w cerkwi używany Boss. bo-

Wor. 28. Worek/worek z pieniędzmi, pieniądze; ©elb*    CKOMacTiiKE. .Wosku od papieża zegnanego, który a gnus

bcutel,    Scittd mit ©clb,    ©elb.    Syn tylko worki zliczy,    Dei zowiem, jako wielkiej mocy ludzie doznawają w

w rozumie nie dziedziczy. Bys. Ad. 64. Chcąc    naprawić    ogniach, w wodach i t. d. Sk.    Kaz. 525. genmf)te3 3Bad)$.

stratę jego w karty, Worek mój trzymałem mu długi    Kto tfiędzu służy, woskiem    pachnie. Dwór. E Z. —

r~

czas otwarty. Teat. 45. b, 16. W takiej okoliczności nie Wosk, miękka rzecz, ztąd : Panienka gdyby wosk. Teat. trzeba worka żałować. Teat. 32. b, ii i. Karać na wor-    42. c, 53. (powolniuteczka). Dopiero się ojcu lwem stali, oh. na grzywnach. Krytyczne czasy na worek. Teat.    wiła, już-ci teraz jak wosk topnieje, i na wszystko po-

, 52. (trudno o grosz). Woreczkiem tu pobrząknąć    zwala. Teat. 16, 17. Raz mi się woskiem stawiasz,

trzeba. Teat. 7. c, 13. (darmo nic). — Worek u Tur-    drugi raz głazem. Min. 71, 260. Jak wosk człowiek,

ków * 500 talarów. Kłok. Turk. 77. et 79. ettt Sctitd bet)    naciągniesz gdzie chcesz. Cn. Ad. 525. Pozna-ć wosk,

ben dürfen, 500    —- Worek od włosów, ettt §aatv dowie-ć się, com ja za człowiek; senliet qui vir sim.

beiltd. Napotkamy człowieka w podeszłym wieku , w peru-    Mac z. (dam mu się w znaki, poczuje-ć, przekona się

ce z workiem i "szpadą u boku. N. Pam. 24, 296. — §.    czy ja malowany). Poznasz wosk. Bys. Ad. 59. Przytarł

Anatom. Nakrycie powszechne jąder męskich nazywamy niemu, i ściął go; znajże co wosk. Stryjk. Turk, f 2. workiem jąder, Krup. 2, 129. —(*W0RF, u, w, globu- uść go do mnie, daj jeno pokój, niechaj przyjdzie, lus, kuleczka, gałeczka , worf. Mac z. eilte ©dmeüfugel, cf.    jakoby chciał rzec: trafi na wosk. Mąc.z , ( cf. trafił na

Germ. SBurf)._- WORKOWATY, a, e — o adv., na kształt    prask). — ‘§. Drzwi w domach Moskiewskich bardzo ni-

worka, beutdtg, rutę ettt Seiltddjen. Napuchnienie to bywa    ziuchne, że się musi bardzo nachylić, kto tam rosły

okrągłe i workowate. Wolszt. 143. WORKOWY, a, e,    wchodzi, aby wosku głową ode drzwi nie odlepił. Gwagn.

od "worka, osobliwie pieniężnego, 53eittel>, ©dbbcittel « ;    513. żeby głową w nadedrzwi nie uderzyć. — \ Wosk

Boss. KomejemiMH. Przekupujący sędziego workowym    do pieczętowania, ©tcgeltt)acl)3. Szlachta Sieradzka malen

i więzienia podpada karom. Ostr. Pr. Krym. 1, 177.    przywilej, żeby czerwonego wosku do pieczętowania li-

Dla "uleczenia workowej choroby żądam zpokrewnić się    stów wszyscy używali, gdyż przedtym tam żadnemu wolno

z tymi ludźmi. Teat. 35, 105. — (WORMACYA, yi, ź.,    nie było woskiem się czerwonym pieczętować, tylko pa-

miasto w Niemczech, 2Bontt3. Wormackie biskupstwo    nom wielkim, a urzędnikom ziemskim. Gwagn. 201.

w cyrkule Renu górnego. Wyrw. Geogr. 207. — WO-    WOSKOBOJN1A, ob. Woskownia. WOSKOWAĆ, WO~

RONIEC, ob. Wroniec), — ‘WORONOSZ, a, m.; Vind.    SZCZYĆ cz. niedok., woskiem powlec, polerować; nńdp

vrezhjenofez, ber ©arttrager. (‘WOROSZYĆ cz. niedok.,    fen, mit 2Bad)3 bejteften, poliren; Boh. woskowati; Sorab.

590 WOSKOWATY - WOSKOWY.

WOSKUJE - WOTUM.

wój kreaturze śmiertelne jest do słońca przymknienie. Lub. Roz. 9. Zwał niegdy Plato młodych ludzi serca woskowe. Birk. Kaz. ob. K 3. Mógłżem lepszy uczynić wybór, jak biorąc te niewinną i woskową duszę? Teat. 23, 71. Oh tę jeszcze woskową umiem rządzić duszę, Do czego zechcę jednym słówkiem ją przymuszę. Treb. S. M. 13.. O klóraż białogłowa kiedy nie woskowa! Tward. Wł. 24. miękka, słaba, do nakłonienia. WOSKUJĘ, WOSZCZĘ, ob. Woskować. *WOSZCZANKA , i, £., woskowane płótno, cerata ; Hoss. BOmaHKa , SBadjè* letltroanb. — *§. Olej ten chowają w woszczankach , w bańkach z wosku ulepionych. Sak. Persp. 6. 2Bad)ê&üd)$djen. 'WOSZGZEK, szczka, m., demin. Nom. wosk. Woszczek, cerula. Mącz. ‘SMdjgcijeiî. WOSZCZYGA, y, i., ziele, ob. Bucień.— §. Woszczyca, kamień drogi, cerites. Plin. Cn. Th. 1283. ein waÿéfâtiiget Gbeïfïein. WOSZGZYNY, G. yn , plur., woskowe komórki, w których pszczoły miód przerabiają ; Boh. wośtina ; Vind. vofhzheniza , oblag (cf. obłog), pomas ( cf. pomazać), llafhter , ( cf. plaslr ) ; Croat, voschenicza , oblag, pomaz, szmolenicza (cf. lic), flaster; Hung, flastrom ; Boss. BOiUHHKa, BOiuwna ; Eccl. crbHHHK'B (ob. Ściana), boihhhm , hto bt> yjrfe, bie SBatySfóefben im Sieiteitftocfe, bte ©e^re, bte SOłafirten, 2Ba* ben, baê SRoojJ, baó ©emebe, ©emirf, bte SBofeln. Oba-czysz w ulach równe we wszystkich woszczynach komórki. Pilch. Sen. list. 4, 487. Woszczyny, nim się na wosk wyprasują, wypłóczą się pierwój należycie w wodzie. Kluk. Zw. 4, 255. W głowie ula suchych szczyn cokolwiek nalepić; bo na gotowe woszczyny rad rój pójdzie. KaLck. Pas. 8. Wyciskając wosk , to co zostanie w wosku będą woszczyny. Cresc. 608. Starzy <Ło-twini pospolicie woszczyny, które z miodów wyciskali, jako insze śmieci z domów wymiatali. Slryjk. 248. Upa-trować, jeśli w beczce więcej będzie miodu niż wo-szczyn, albo mniej miodu , a więcej woszczyn. Haur. Ek. 141. WOSZGZYSTY, a, e. — o adv., pełen wosku, woskowaty. Cn. Th. 1282. mad)3reid).

2. wixowasch ; Vind. voifhzhyti, f vuskam obdati; Cam. voschim ; Hung. viâszazam , megviaszazam ; Dal. vos-chiti ; Bag. vosctitti , ovosctitti ; Ross. BaKCiiTB , boiuhti. ,

BHBOiuiiTb , fcbiBaiuHBaTL. Woskowa posadzka. Xiadz. 21.

Boh. woskowany ; Bosn. voscten , ovoscten ; Ross. CMa-siibiü, ein gemidjfter gttjübobett. Cerosus, »woskowany, uwo-szczony. Macz., ( Vind. povoskan ). Igły z woskowanemi nićmi do zszywania ran. Czerw. W. gemidjfte gilben, 2öad)$' ftlbeii. Uwoszczywszy płótno zawiń nogę , aby woda nie doszła. Comp. Med. (napuściwszy woskiem, nawoszczy-wszy, ob. Nawoszczyć, nawaszczać cf. woskowane płótno , cerata, woszczanka). Uwoszczone sukna. Weryf.

41. Na woszczonój dudce skrzeczy, cerata arundine.

Zebr. Ow. 272. woskiem sklejona, zlepiona duda, mit 28adt3 jitfammengefleM. WOSKOWATY, a, e — o adv., woskowi podobny, n. p. żółty jak wosk. Cn. Th. 1282. mad)3artig, m«d)3fari>tg ; Boh. woskożluty ; Ross. bocko-BBTbiH. ; Eccl. B0CK0BH4HbiM. Woskowato farbujący far-bierz, cerinarius. Cn. Th. 1282. Woskowaty, woszczy-sty. Cn. Th. 1282, pełen wosku, iaoK 2Bad)3, mfldjfig.

WOSKOWNIA, WOSKOBOJNIA , i , £., robotnia woskowa, gdzie koło wosku robią, bte 20ad)3gte$ereï) , 3ßctd)3« fieberet), 5Bad)$bleid)e. Woskownia , woskobojnia, miejsce gdzie wosk wybijają. Włod. Cn. Th. 1282. Mieli tam swoje browary, winnice, słodownie, woskobojnie. We-resz. Kij. 15, Bag. voskovarniza ; Boss. BOCKOÓOHHa.

WOSKOWN1CA , y, z., Myric.a, rodzaj rośliny, drzewo woskowe. Kluk. Dyko. 2, 133. ŚJfyrtfa, ©agel, 2Bad)$baum.

WOSKOWNIK, a, m., koło wosku robiący, ceroplasta.

Cn. Syn. 169. ber ^Bauarbeiter, SBadjébîeicber, SBadrê» giejJer ; Boh. woskaf ; Rag. vosctâr ; Bosn. vosctenar, koji cini vosak ; Croat, vosschàr, voiszkar ; Hung, vià— szâros; Ross. BOCKOJteiî: Eccl. BOCKOA’fciaTe.ïb! Wosko-wnik , który przedaje wosk, lub robi z wosku co. Włod. ber SBfl(&«ŃtoMer. tt rodź. ieńsk. WOSKOWNIGA, y,

WOSKOWN1GZKA, i, dem., WOSKOWN1GTWO, a chodzenie koło wosku, trudnienie się woskiem ; bte 2B«d)$gtejkrei), baê 2Bacf)8gtejkn, 2Bad)eSbetcbeit, u. f. n>. ; WOTOWAG cz. niedok., z Łac., głosować, kreskować Ross. BOCKOJimie. Woskownictwo, od kamienia wosku .... lustr. cel. Lit. WOSKOWY , a, e, od wosku, z wosku, wosku się tyczący ; $Bad)$ *, »on 2Bad)3, mćtc&ferit ;

Boh. woskowy, oskowÿ ; Slov. woskowi, woskownÿ, wo-śteny; Sorab. 2. wmzkowó ; Carn. roshęn ; Croat, voschen ;

Hung, viasz, viaszos ; Bosn. et Rag. voscteni; Slav, vo-scheni ; Boss, bochobwh , BomanbiH. Materyą woskową jest pyłek kwiatowy, który pszczoły zbierają pyszczkiem i nóżkami, a w kulkę zlepioną na tylnych nogach przynoszą do ula. Zool. 124. Ozdrowieni wieszali nad grobem męczenika ś. , woskowe oczy, rąk, nóg i członków innych obrazy. Birk. Dom. 114. (z wosku zrobione). Świeca woskowa, eilt 2ßad)Mtcfyt; (Vind. voifhzhena fvezha ; Croat, voschenicza, voscbeniza, (2«cerata); Hung. viaszgyertya ) Przy świecach i stoczkach woskowych pogrzeb im sprawowano. Pilch. Sen. list. 4, 106. Światłość woskowa. Bej. Post. F ff i. (t. j. z woskowych świec, ob. jarzące świece). Woskowy, z wosku , miękki jak wosk; tum ÎBrtdjS, nmd)fern, meid) mie 2ßad;3. Wosko-

srno-

wo-

n.,

wotum, głos, kreskę, zdanie dawać; ttoftreit, fttmmen. Insza wotować , insza wojować. Fredr. Ad. 46. Wotuję na kogo, wotum daję. Cn. Th. 1283, cf. trzymam na kogo; oppos. wmtuję przeciw komu. ib. WOTOWNIK, a, m., który wotuje, ber SSotirmbe, ©timmenbe. Wotownik, wotujący za kim, suffragator. Cn. Th. 1283, cf. przyczyń-ca. WOTOWNY, a, e, wotujący, głosujący, kreskujący, fttmmenb « ; WOTOWY, a, e, od wotum , 6ttmm «, Wotowa skrzyneczka, puszka na tabliczki, kartki, gałki wotowne. Cn. 7li. 1283. WOTUM indeclin, głos, kreska , zdanie w radzie ; ba$ $0tmn , bte Stimme, baś$ ®lt* tamten ; (Sorab. 1. pżiprostna , wohleno ; Vind. pervola, befieda, voleperstaja ; Rag. odvjèt). Ktoby będąc pytany o wotum abo zdanie, nie wiedział, coby za prawo było onéj sprawy, temu niechaj będzie wolno czasu pomknąć. Chełm. Pr. 44. Sędziowie niechaj najpierwćj tę sprawę swemi wotami osąpdzą, którą najpierwćj do sądu wniesiono, ib. 45. — g. Wotum , ślub , przyrzeczenie bogu uczynione , b(l$ ©eltibbc. Wdowy po śmier-

n. p.

W 0 T Y W A - W Ó Z.

W O Ź B A - WÓZEK.

391

niebie; trzy gwiazdy niesie dyszel, czterma pałają koła, i t. d. J. Rchan. Dz. 2. Clirośc. Luk. 249. Gwiazdy, od Greków niedźwiedzie zwane, Polacy zowią wozami niebieskiemu Otw. Ow. 65. Niedźwiedzice wozem po naszemu zowią. ib. 81. Bardz. Luk. 54. WOŹBA y , i., wożenie, WÓZKA, i, z., baê galten, ©efafyre, gieren p Sage; Boh. wozba ; Vind. voshnja, vosba; Rag. ponoś, nossidba; Ross. B03Ka. Wóz jest naczynie woźby nieme , woźnica i konie żywe , a pan każe gdzie wieźć. Petr. Pol. 15. Woźbą się bawić, żyć* wozić, (ob. Furmanić). Woźba zboża. Haur. Ek. 110. zwożenie, sprzątanie, zbiór , baö ßtnfnljreu bcê ©etretbeê. Przy woźbie pilnuj, aby chłop jakiego z wozu na stronę komu nie wyrzucił snopka. Haur. Sic. 16. Zabawny w drodze towarzysz stoi sam za woźbę, jakoby cię niósł abo wiózł, gdy czas z takowym wdzięcznie zejdzie. Eraz. Jez. F b. — Woźba w łodzi, navigium. Mącz. baś (Stiffen. Woźba abo puszczenie się na morze, iter de mari. \laLcz, *Wojźba, robienie wiosłem, remigium. Mącz., Croat- vosè-nye, vosnya na vode ; Rag. vooz, vozenje ; Dal. vo-xenye ; ltal. voga remigatio, ba» fïîlibent. — §. Woźba, WOŹCA, y, in., woźnica, woziciel, powożący, ber Sa* gcnfüprer , (cf. furman); Ro.g. vôzaz, vozâc, vöxaz , ( f. vozacizza). Na wspaniałym wozie jedzie Hersylia ; rozsądny Brutus jej jest wmźbą. Slas. Nom. 1, 100; (conduit le char). Faeton, wozu woźca ojczystego. Zebr. Ow. 37.

ci męża rwą włosy, szlochają, czynią wotum z żadnym już nigdy nie przestawać mężczyzna. Teat. 28, 153. —

§. Wotum, WOTYWA, y, ż.\ WOTYWKA, i, i., zdrbn., dar ślubowany, dît gelobteê ©efdjenf, dit ©elübbe. Bogom ofiary oddają, kładą wota na ołtarz kapłani. Bardz. Luk.

2, 14. Wotywki na ołtarzach zawieszają, ‘żarzyznę obiecują Bals. Św. 1 , 106. Ołtarzu ś. przyjmij serce moje za ubogą wotywkę. Bals. Niedz. i , 262. Wieszacie u •cudownych obrazów wotywki. Bals. Niedz. 1, 108. Pozabierał Neron z kościołów wszystkie wotywy. Nar. Tac.

2, 350. et 112 — Wotywa, msza za ślubem czyim na jego intencyą odprawiona , dite gelobte Seffe. Kiedy na radę siedli po wotywie, po gorliwym skruszeni kazaniu.... Zab. 16, 60. Po wysłuchanej wotywie przez ofieyała i stosownym do materyi kazaniu. Gaz. Nar. 174.

WÓZ, ozu, m ; Boh. wuz, wozu; Slov. wüz; Sorab. 1. woz , wof; Sorab. 2. wohs ; Carn. vos, kola, (cf. koło, kolasa); Vind. vos, vus, kula, kulla, voshnia ;

Croat. vóz , kola ; Dal. kola ; Bosa. vóz ; Rag. vooz ;

Slav, kolàh ; Ross. B03M0 ; (cf. Lat. vehes, ob. Wieźć, wozić). — wóz jakikolwiek prosty powóz, wóz do jazdy, do biegu ; ein Sagen, fcfylcrîjter gcmö(mltd)er Sagen, Sau* ermuagen. Stelmach wozy robi. Kosz. Lor. 158. Wóz dostatkowy połowy. Jak. Art. 3, 9. ein §elb£*agagemagen.

Chłopski wóz; Ross. Teaera , Teaira, ob. Telega. Woz gnojny Boh. korba , hnognjk. Wóz o czterech grubych kołach lub walcach do ciężarów, cf. kara do ciężarów gruba; Ross. Me4Bt4KH. Gatunek nizkich wozów, Ross. ‘WOZDÜCH, a, u, m. ; Ross. B034yx,B ; powietrze, wiatr, pocnycKH ; Eccl. Kpene.in, B03H.ia, 4poÓHH, leiem, po- tue 8nft. Człowiek jednym z elementów, t. j. aère, cnyKii. Gdzie promień dogrzał w    snopach zbożu, No-    wozduchem abo wiatrem żyje. Sak. Probl. 28. — *§.

sza a prędko, do drabnego wozu,    I głośny z nim wnet    Wozduch ,' ‘WOZDUSZEK , szka , m, zdrbn., pokrowiec,

bicz do stodoł jedzie. Mlask. Ryt. 2, 169. Settermagen.    deka; eine ®ecfe, $nlle. Z trudna się uchronić, aby ja-

Wóz o dwu kołach, (cf. bieda);    Croat, dvojkolnicza.    ka kropla wina nie ‘ukanęła na velum albo wozduch,

WTóz publiczny przewożący towary i    różne rzeczy. N. Ram.    który pod usty komunikantom trzymają. Sak. Persy. 21.

13, 58. deligencya, fofttuagen. W⁷óz do wożenia rzeczy, Kapłani cerkiewni, gdy chcą pokryć welami albo woz-‘person , potrzeb jako u    nas *kotszy pospolity we dwa,    duszkami    kielich i    patynę,    nagrzewają te    wozduszki oko-

we

cztery konie. Cn. Th.    1284. Wsiedli potym na ko-    ło kadził nicy, ogarnąwszy    ją. Pim. Kam.    126. Niemasz

nie i na wozy panie, a porządnie pannę [do Krakowa tego, aby wozduszki abo vela około kadzilnicy obwija-na zamek prowadzili. Gwagn. 178. (do pojazdów, do ka- no. ib. 140.

ret). Zdradzony Enomausz łamie z wozu szyję. Tward. ‘WOŻĘ, [rusk, wuż, wuźewka ; cerk. Äwinuu vimen 2], n. Pasq. 4. (wyleciawszy z pojazdu kark złamał). Bywa p. Za wożę łyczane półgrosza, za konopne grosz. Słat. pod wozem, kto bvwa na    wozie. Boh. Rom. 5, 318. ib.    Lit. 39o.

3,566. Źegl. Ad. 26. (toczyste Koło fortuny). Nie wszys-    WOŻĘ, ob.    Wieźć,    wiezie,    wiozę, wbżę.    WÓZEK, zka,

cy na

wszyscy za

musi, gdzie koń ciągnie. Cn. Ad. 1258. Tam wóz musi , gdzie się konie naprą. Rys. Ad. 67 ; (Slov. wóz musi ist za ogem ). Slov. Wóz tahnê konè , ordo inversus; (cf. konie za wozem zaprządz). Slov. Mi o kozę , ti o woze ; my o Pawle, ty o Gawle. — §. Wóz pełen czego, fura; eilt Sagem)ü’a, ein Sagen womit, eine gitarę; Vind. vus, voshna tesha, vosna bafinga ; Ross. B03-B , B03HKi>. Wóz żelaza ma snopów 2; Solsk. Geom. 3, 137. Wóz rudy bierze 7 kiblów. Os. Zel. 48. ib. 87. — §. Wóz na niebie ; Carn. burovsh , burovske köla , ber Sa* gen am Rimmel, ber 23ar. Septemtriones, siedem gwiazd, które wozem niebieskim nasi zowią. Mącz. Wozy na

wóz , drudzy podle woza. Cn. Ad. 717. ( cf. nie    m., WÓZECZEK, czka, m„ zdrbn. ; Boh. wozÿk , woz-

stół , nie wszyscy równej rangi). Wóz tam    cek, wozyćek , wozeyćek; Slov. wozÿk; Sorab. 1. wó

zek; Garn. voshizhk; (Ross. B03HKÜ furka, bosoicb niz-kie pudło karecians na sannicach ) ; mały wóz, ein flet* ner Sagen, ein Sdgelcben. Wózek dziecinny, Carn. zâ-kćrl. Wózek pocztowy Carn. kripa. Pewny gatunek wózków Ross. Kepeata, nepewKa. Wózek jest to powóz bardzo dobry, i bezpieczny; jabym do tej karety, w której to kozieł na trzy łokcie, i te przepłacone sprężyny , bał się wsiąść ; a najbardziej, że wózek jest powozem bardzo ekonomicznym ; ja mam dziesięć wózków za jedne Angielską karetę. Teat. 22, 20. Jejmość zapomniała o owym wózku , co to na zadniej kielni imię i przezwisko żółtemi ćwiekami wybite było , którym

392

WOZGRZA - W O Z 1 N A.

WOZIWODA - WOŻNIK.

gen. WOZIWODA, y, ot., WOZ1WOD, a, ot., wodni-czy, wodnik. Cn. Th. 1277 ; logiczniej składane jest to słowo w Rosyjskim B040B03Ï , B040B03mniiŁ ; nie wo-da wozi , lecz człek wodę wozi , ber SSafferfitljrer. *WO-ZIWODZIN, a, e, Ross. b040B03hhh , Verb. b040B03hh-naTb woziwodą być. WÓZKA, ob. Zwózka, Woźba zenie. WÓZKOWY, a, e, od wózka, cf. wozowy, SBâ* gelten * Sagen *. Cewki wózkowe w pile. Solsk. Arch. 101, ob. wózek w tartaku. WOŹNI, woźnemu służący, praeconius. Cn. Th. 1285, ©ertdflêfrülmê », 2tuêrufer * . WOŹNOWSKI, n. p. Urząd woźnowski. Stat. Lit. 125, WOŹNICA, y , ot., et i/, W0ŹN1CZKA , i zdrbn., woźca , woziciel, powożący, cf. furman; ber Sa« genfüljrer, fîutfcfytrer, gufjrman; f. bte 3%ertait, tittfdjte* rerinn, ^u^rmćiitntnn; Boh. wózka, koćj, wozatag, wo-zyc, (woźnice vas vehiculare) ; Slov. wozyf ; Sorab. 1. woznik, kotschak, (wóznik rhedarius) ; Garn, vosnik ; Vind. vosnik, fuerman, vosnjak, vosar, (vosnik, veflar remex) ; Croat, vozécz, kochis, kochias ; Dal. kolovoxa, kochiar; Bosn. vozitegl, koji vozi kociama , (vozaç remex); Bag. vozitegl, gognäc (cf. goniec), (vozaz , vozäc, voxaz remex , /. vozacizza) ; Slav, kocsiâsh ; Boss. B03HHita , B03-mme», (B03HHK1» fura) ; Eccl. [Kombinują 2], ko^taii, bh-B03aTaö

, a, ot., wo-

przedtym wygodnie jeździła, ib. 22. b, 79. W Warszawie z wózków sie naśmiewają, chociaż te wózki więcej mają pieniędzy, niż giętkie resory, ib. 22, 19. Komisarz nie powinien mieć więcej ekwipażu nad kolaskę i wózek, w kolasce cztery, w wózku koni dwa. Kras. Pod. 2, 200, (cf. bryczka). Ode mnie wózkiem parokonnym wyjechał. Teat. 26, 77. Miłość Wc Pana i moja na jednym dziś odjechały wózku. ib. 29, 71. (razem spełzły, znikły, zgasły). Przodkowie nasi prawowali się , na jednym wózku jeżdżąc , i z jednej miski jedząc, i ze dzbanka jednego pijąc, 'nierzkąc żeby sobie mieli około prawa gardło pobierać. Sekl. 22. Na jednym wózku obie strony do prawa. Cn. Ad. 550. Na czyim wózku je-dziesz , tego piosnkę śpiewaj. Zabi Amf. 56. Bot. Jow. 72. Rys. Ad. 25. Cn. Ad. 526; ( Croat, onoga peszem pevay , na kojegasze koleh voz'is » czyj chleb jesz , temu dogadzaj). — $. Wózek w prasie drukarskiej, na którym forma podjeżdża pod tygiel za pomocą korby. Magier. Mskr. baê ©agel^en in ber $>rucferpreffe. — U tartaku wózek drzewa nadaje, przeto musi być tylko tak szeroki, żeby przez ramę pilną wolno przechodził. Os. Fiz. 551. Solsk. Arch. 100. ber SBagen in ber ©djneibe» möble, ber ©glitten.

*WOZGRZA, y, ź. ; Boh. wozher, ozher, ozhr, (ozhrjwka gravedo; Elyîn. grzać, ogrzać); Slov. wozher, sopel, (ob. Sopel); Sorab. 1. wozer , wofor ; Ross. B03rpa , B03rpn, CMapKŁ, (ob. Smark) ; — wozgrza, flegma. Hipp.

6. Końsk, Lek. 5. ftofc, $fjegma. 'WOZGRZYWOŚĆ, ici, i., zbytek wozgrzy, bie 3łóf)tgfett ; Boh. wozbriwost, oz-hriwost; Sorab. 2. wofgriiwa ; Boss. BOsrptiBOCTb, co-imiBOCTb; flegmistość, ©djlefmiflfcit, ©cfyletm. Wino tak zaprawne wilgoci niszczy, a wozgrzywości nie dopuszcza zostać w żołądku, owo żadnej lipkości, z której się wozgrzywość albo zatkanie niejakie mnoży. Sienn. 627. Ryby rodzą w człeku wozgrzywość. Sienn. 525.    —    §.

Wozgrzywość, choroba końska, parch, świerzb. Hipp.

120. ber 3ioi$, bie Çferbefranffteü. Zowią nosem albo woz-grzywośeią, gdy koń bywa smarkaty, iż mu wycieka ustawicznie flegma nosem, jakoby woda Cresc. 558, (ob. Nosacizna). Końsk. Lek. 44. Wozgrzywością zarazić, Boss. B03ppnßHTb, 3aB03rpnBHTb. WOZGRZYWY, a, e, • wozgrzywość cierpiący, pełen wozgrzy; rofjig, öoU 9îo£ ttnb ©djleint ; Boh. wozhriwy, ozhriwy, uwozhfewy; Sorab. 1. wozhriwć. wofrywy ; Boss. BOsrpnBeifb , B03rpnBHKTi, B03rpaK:b , f. B03rpnBHita. Wozgrzywe owce, którym plugawość z nosa idzie. Sienn. 270. Wozgrzywy koń, ob. Nosaty. Wlod. Wozgrzywym się stać, 'wozgrzywieć ; Ross. B03rpHBliTb, saBosrpiiBtrb.

WOZIĆ, wozi, wożę, ob. Wieźć. WOZICIEL, a, ot., który wozi, wiezie, powozi * woźca , woźba, woźnica, furman, stangret ; ber 2öagenfü|jrer, $uf)rer, guljrmanrt ; Bag. vozitegl, (vözac remex). Przez lewar jeden woziciel może sam wóz naładowany podnieść. Bog. Dos. 2, 414. WO-Z1EBNY, a, e, wożeniu służący, Cn. Th. 1285. Wlod., od woźby, guljrroerf«, guk«, Söagen». WOZISKO, a, »., Cn. Th. 1260, wóz podły, nikczemny, ein fd)lcd)ter Ijcißlt« ger SBagen. WOZINA, y, z., biedny wóz, ein elenber 2Ba«

worn. et z. ,

KOHeronHTeab, KoaecHimeroHmeab, KoaecHH-UHiiicb. Głupi woźnica na? przednie koła patrzy, a na poślednie się nie obróci. Żarn. Post. 5, 102. I najmędrszy woźnica, kiedy mdłe konie, Tedy w najmniejszym błotku po uszy utonie. Rej. Wiz. 119. Woźnica upije się piwskiem , i idzie spać.... Mon. 67, 574. Wielka różnica , od pana woźnica. Bralk. K. Wózek na który wsiadłem, jest wieśniaczy, muły go ciągną, woźniczka idzie za niemi bez obuwia. Pilch. Sen. list. 2, 425. Jak się ruszyć, gdy we łbie zpadł z kozła woźniczka? Zab. 14, 52. Nagi. Roztropność jest woźnicą cnot innych. Sk. Zyw. 2, 262. (przewodnikiem). — Astron. Bootis, gwiazda, którą zowią furmanem abo woźnicą, miejsce ma niedaleko wozu gwiazdecznego. • Olw. Ow. 64. ber guftnnamt arn Rimmel Na lewej stronic bliźniąt przypatrz sie woźnicy, Który głowę swa trzyma przeciwno Helicy. J. Kchan. Dz. 6. WOŹNICTWO , a, n., trudnienie się wożeniem, urząd woźnicy, furmaństwo ; baê genfftÿren, SMfdjtreit, gufermannen ; (Boh. wozatagstwj ; Cam. vosnishtvu , vosnyaj. Nero z dawna miał chętkę do wo-źnictwa. Nar. Tac. 2, 250, ( cf. stangretstwo). — jjl. W⁷oźnictwo , WOŹNICZOSTWO , a , n. , urząd woźnego. Bndtk. ©ertd)t3fro|mbtenfł. WOŹNICZY, a, e, do woźnicy należący. Cn. Th. 1285. Wlod., Sïutfdjer *, guÇrmann » . Boss. B03iiimifî. — Astron. U nóg woźniczych ujrzysz po-klękłego wołu. J. Kchan. Dz. 7. WOŹNIK zowy, ciągowy koń; eut Söageitpferb, ßtigpferb; Boh. wo-znjk ; Slav, voznichji ; Boss. boshiikł Między końmi różność jest, gdyż niektóre są woźniki, drugie zawodniki , jedne kmiece, drugie rajtarskie. Cresc. 525. Niemała była kurzawa lak od wozu, jako i od woźników. Ezop.

104. Nie każe z woza wyprzęgać woźników. Bardz. Trag. 530. Piorun woźniki króla Jagiełę ciągnące zabił. krom. 483. Od woźników poszosnych złotych czte-

WOŹNY - WOZOWY.

WPAD - WPAŚĆ.

593

ry, a osobno od forytarza złotych dwa, gdy na sześciu koniach o jednym woźnicy nie mogą jeździć. Lek. C 5.

Lotne woźniki Feba. Ryb. Gejl. 1 b. Dzień się biały rodzi , Juz sionce na świat woźniki wywodzi. Bardz.

Trag. 7. — §. Wół woźnik, eilt    Chcąli wo

ły mieć woźniki, tedy je zaprzęgą w wóz próżny , i jeżdżą po ulicy. Cresc. 550. —    §. Impr. Wsiędziesz na

woźniki hołdować świat. Groch. W. 12. na rumaki, ‘dzianety. WOŹNY, ego, m, woźny miejski, wójtowski sługa. Sartiic., podwojski, ber ©erid)têfro(m, ftorberfnecfyt,

©ertdjtêbiener ; Roh. holanek; Garn. zaf ; Vind. berzh, be-rizh , feihtel ; Croat, sérg, porkulâb ; Dal. barabanat;

Hag. zdûr, ustàv ; Ross. pa3ChUtuuiKŁ, neA'k.ïbuuiK’B ; Eccl.

OTBOAHTejib. Woźny sługa publiczny, używany do ogłoszenia decyzyj sądowych, pokładania pozwów, i relacyj zeznawania. Kras. Zb. 2, 581 ^słyga publiczny, za kró- WPAD, u, m, wpadnienie, napadnienie w co, napaść; lewskim autentykiem z kancelaryi wydanym, mianowany    bß3 ©infflUett, ber (EtnffiU , SlitfaH ; Boh. wpâd ; Vind. vpad,

i przysięgły do kładzenia pozwów', zeznawania relacyj,    noterpad, noterpadenje, notervdar, sourasbnika; Ross.

i t. d. Skrzet. Pr. Pol. 2, 415. Woźny, inaczej gene-    H3roHTj, (cf. zagon). Nagły uczynili wpad nieprzyjaciele,

rai zwany, jest sługa przysiężny sadu. Oslr. Pr. Cyw.    P. Kchan. Orl. 1 ,512. Z jednej strony bagno ich za-

2, 20. Różni się woźny powiatowy, od woźnego ge-    słania, broniąc przystępu i ludzkiego wpadu. Ghrośc.

nerała. Czack. Pr. 2, 211, (ob. Generałj. Dochody wo-    Fars. 246. WPADAĆ, WPADŁY, ob. Wpaść. WPA-

źnym, alias generałom. Vol. Leg. 6, 479. Aug. II. —•    DŁOŚĆ , ści, z., n. p, Wpadłość oczu » zapadłe oczy;

Si officialis , alias Woźny, aliter formant juramenii te-    Ross. Bnaaocib, (Eingefaflenfieit, j. 2). eingefallene 2Iugen.

quam est mandatant , perpetuo de officio WPAJAĆ , ob. Wpoić.

WPAKOWAĆ cz. dok., Wpakowywać czestl. niedok., pakując włożyć; Vind. vbafati, nabafati, etnpacfert. Wpakował pieniądze nazad do kieszeni. Teat. 56. b, 88. Wpakowałem naszego gdyracza na jego kobyłę. Teat. 24. c, 39. z mozołem wsadziłem.

Boh. woznj, wozowy; Croat, vozni, kolni ; Slav, vozi-ebi; Ross. B030BWH ; Eccl. Koaecinmbifi. Konie wozowe. Birk. Pod. 15. (pociągowe , pojazdow e). Poczta konna i wozowa. Sejm. Grodz. 2, 78. Teat. 26. c , 15. bfe rei* tenbe unb fafyrenbc $oft. Od ryb wozowych świeżych zamrożonych, ile beczek w wozie będzie, po gr. 15. Vol. Leg. 5, 567. ( wozem przywiezionych ). Wozowe krze -sło , sella curulis. Laliss. FI. 211. ( ob. majestat w ożony). — §. Wozowy Subst. * dozorca w ozów. Archel. 2 , 18. 2B agennnffe^er. Wozowy, dozorca zawiadujący pociągiem i wszystkiemi wozami taborowemi w pochodzie. Jak. Art. 3, 325.

W P.

Slibus dixerit

i o inne

deponatur. Vol. Leg. 1,50, r. 1547. Nigdzie tak wiele na sługach publicznych nie należy, jako wam Polakom na waszych woźnych ; tymi świadczycie o najazd, tymi o gwałt, tymi o pożogę, tymi o rozbój, tymi rozliczne rzeczy. Gern. Wi. K 3. Wasi woźniowie jacy są? chłop prosty, który ani wie, co to uczciwość. Gorn. WPALIĆ cz. dok, wżegać , paleniem wciskać, wrazić, ein* \\’Ł H 4. Opatrzny woźny. Herb. Stat. 220 ; tiiulus. — brennen ; Vind. notershegati.

Woźny wojenny, ob. Herold, ber Ärtegßfterolb. Jarosław, *WPAN1ŁY, [właściwie Wspaniły 1], ob. Wspaniały, spustoszywszy Mazowsze, dla dania pozoru sprawiedli- WPAKOWAĆ cz. dok., weprzeć, wpierać, (ob. Wsparować), wośei gwałtom, wysłał woźnego, upominając się o od-    wpędzić, w-egnać, wbić, wrazić; l;tnein parirett, hinein

danie zabranych przodkom swoim krajów. Nar. Hst. 2,    treiben, hinein jnrângcn. Nasi pogaństwo strwożone gro-

298. — §. Ftg. allegor. Język nasz jest to ów pan    mią, sieką, biją, aż ich w oboz sam wparują. Tward.

woźny , co wszystko obwoływa , złe i dobre. Rej. Zw.    \\Ł 428. Wyszedł on na plac , i bijąc się mężnie ce-

140 b. rozgłosiciel. W0ŹN1CZ0WSTW0, ob. Woźni-    sarską jazdę w oboz aż wparował. Ghrośc. Furs. 500.

ctwo. WOŹNOWSKI, ob. Woźni. “WOZODAWCA. Zebr.    Oboz rozerwawszy A herszta samego zląd w miasto wpa-

Ow. 56. który wóz daje, ber Sagengeber, n. p. Apoio    rowawszy, Wielka korzyść osiegli. Tward. W. D. 49.

Faetonlowi. WOZOWNIA,    i, z.,    wozowa szopa, ber    Miecz w kiszki mu wparował,    dimisit. Żcbr. Oiv.    507.

SBagenfdpippen ; Boh. kolną,    kulna    ( cf. kolnia )    ; Carn.    Grot mu w gardło wparował. ib. 57. Do powieści    swo-

shupa , (cf. szopa); (Vind. voshnia, vus • wóz) ; Croat.    jej w bąki przygrawał, aby go w sen wparować mężnie

kolnicza , szusha, (cf. susza); Bosn. kolnięa ; Bag. kol-    .przypilając. Zebr. Ow. 23. by go uśpić,

niza; Slav, kolśrnica; Ross. KapeTHHHŁ (cf. kareta), ca-    1. WPAŚĆ się recipr. dok.. Wpasać się niedok., wjeść się,

pafi , capaeifB, (KOJŁiiiajKHOH Aßops stajnie i wozownie    wgryźć się, ftcb hinein [reffen pr. et fig. Ir. Niepodobna,

imperatorskie). Wozownia na karety, wozy i t. d. Kluk.    aby go od okrucieństwa , w które się już był za niema-

Zw. 1, 178. WOZOWNIK ,    a, m    , rzemieślnik    od w o-    łym czasem w pasł, miał odw ieść.    Gern. Dw. 598. (w któ-

2Ów, stelmach, ‘wozodziej;    ber SBflgentnacfjer,    SBagner;    re się wciągnął, wzwyczaił).    Takżeć jeszcze ta    iskra

Croat. Yozodelecz. —§. Nad wozami czyli wozownią be-    nie zgasła, A bardzo się w każdego z nas wpasła. Rej.

dący, ber ©agemneifter; Boh. powoznÿ — Aliter: Z sławnej    Post. B 1. (wkradła). Poraził Turki one, którzy się

jazdy staliśmy się teraz wozownicy, podusznicy, z łóżka-    byli bardzo w chrześciany wpaśli. Popr. Gn. 1094.

mi się włócząc. Pilch. Sen. list. 287. SBagenfi^er, 2Ba*    Wpasł się w mię, assuevit me impune laedere, irridere,

gen&ocfer. WÖZOWNY, a. e, od wozowni, SBagenfdptp*    calumniari , inerepare, vexare i t. d. Cn. Th. 1286.

pen*; Boh. kulnj. Wozownego płacić Boh. kulnjbo pla- 2. WPAŚĆ , wpadł, /.wpadnie nijak, dok, Wpadać niedok., titi. WOZOWY, a, e, od wozu, (cf. wózkowy;, Sagen *;    padłszy w co wniknąć, Jjineinfallen, ftereinfallen ; Boh.

50

Swtonik Lindego »yd. 2 Tom VI.

394

WPAŚĆ.

WPATRZEĆ.

wpadnauti, wpadł, wpadnu; Slov. wpadam; Sorab. i. padâm nulź , napadnu nutz; \\nd. vpasti, noterpasti ; Croat, upaszti, upadam ; Dosn. upasti, usarnuti , usrri -nufi ; Hag. vpàsti, vpadam ; Ross. et Eccl. BnacTb, Btia-4aTb , Bna4aio. Wpaść w bioto po uszy, wlecieć. Ld. I ty i on, obadwa w dól "wpadnięta. Żarn. Post. 2, 324. (dualis ■- wpadniecie). Prędkim skokiem w głębokość Tybrową wpadł. Warg. Wal. 159. (wskoczył, wrzucił się). Już teraz wpadnie nam w garść. Jer. Zbr. 150. (dostanie nam się w moc). Właśnie mi wpadł w ręce syn jego. Teat, 8, 99. Znam cię dawno ptaszku , ale mi kiedyś wpadniesz w sidła moje , aż ci niezdrowo będzie, ib. 10. b, 28. ( złapię cię , będziesz u mnie w matni). Wpadniesz mi raz * zapłace-ć to wszystko. Cn. Ad. 1258.'— Magis passive: Jak ei ten papier wpadł w ręce? ]$». Znalazłam go na wschodach. Teat 37, 177. jak ci się dostał w ręce, tüie ift bit ba3 Slat in bie §mtbe gefallen? Rychło w chorobę wpadną ludzie młodzi. Prot. Kont. D b. chorobie podlegają, napadają na nich choroby prędzej; ( cf. Gall. tomber malade), in eine 5ïranf* fielt »erfaßen. Znaki suchot, gdy oczy w dołki wpadają, nosa koniec cienczeje. Krup. 5, 572. wpadłość oczu, wenn bie Singen entfallen. W lata wszyscy wpadamy, czas wątli i garnie To wszystko , na ostatek z czym sam ginie marnie. Zab. 8, 386. Kor. nadchodzą lata , tüiv faßen immer tiefer in bie 3al)re. — Magis active: Marysia wpada ze świecą. Teat. 15, 103. do rpokoju z trzaskiem wchodzi , fic ftfirjt fierein. Z kuligiem wpadli, postroje-ni w maski. Teat. 43, 57. nagle się ukazali, planten fierein. Cygan , Wołoszyn wpada, i prędki Tatarzyn, Jak szarańcza pustosząc. Star. Vot. a 3 b. wpada w granice, napada ; briefyt ein , überfallt. Tego cierpieć nie mogę, kiedy mi kto w mowę wpada. Teat. 50, 55. mowę przerywa , menu mir mer in bie 3îebe faßt. Jużem jedne kochankę dla niego porzucił, a jeszcze mi wpada w ptaki. Teat. 5. b, 4. wry-wa mi się w moje miłostki, bie $8Ögel »erfdfäucficu ( cf. ptaki płoszyć), baś angefangene Serf floren. Trzeba nam częściej tam zazierać , żeby Teat. 10,52.—Już mi

bie singen auf ftd) 3tef>Cttbe3). Brunetka ta niezmiernie wpadła w oczy. Teak 55. b, 15. ib. 16. c, 30. ib. 55. b , 35. (przypadła mu do serca, do gustu). Teresa widziała się Wac Panu być bardzo piękną, i jegomości toż samo w oczy wpadła, ib. 28, 58. Ze dyabły jej wpaść musiał ten jegomość w oczy. ib 18, 117. — g. Zaraz mi to w uwagę wpadło. Teat. 53. d, 15. uderzyło mię, zastanowiło mię; eö fiel mir auf, erregte meine SlwfmerF* famfeit. To co do cnoty nas budzi, jednym uchem do głowy nam wpada, a drugim jak drzwiami wypada. Jabł. Ez. 80. obija się o głowę, o uszy, przejdzie głowę, cf. tobie z ust, jemu mimo uszy szust! — Oppos. Wpadły Jezusowe słowa w głowę Piłatowi, i odtąd skłonił umysł swój do tego , żeby wypuścił pana. Odym. Św. 2 G g 2 b. zastanawiały go, brał je do głowy, do umysłu ; er nantit bie Sorte ju £erjen, ju ©emutfie. Mnie to wpaść w głowę nie może, abym inaczej wierzył, jako że .... Gorn. Lw. 399. w głowie mojej się nie mieści, e3 miß mir nidjt in beu Üïopf. — §. Wpaść w co, do czego « przypaść ściśle, hinein paffen, funein faßen. Sznorówka w stan jak najgładziej wpadła. Mon. 69, 1086. W ko-medyi żadna takowa scena nie powinna się znajdować , któraby się nie ściągała i nie wpadała naturalnie do tego celu, który sobie założyła. Teat. 54. b, i j. — g. Poznaj w tych słowach jego złość ukrytą ładnie, Zgubi nas bez pochyby, jak mu kaprys wpadnie. Min. Ryt. 2, 230. jak

entfallt, menn er auf ben ©ebanfen ober (Stufaß fommt. — $. Od lat kilku wpadła zazdrość między xiąźęta Głogowskie i Wrocławskie. Nar. Hst. 5, 258. zdarzyła się, przypadła, wszczęła się ; e$ entfłanb ©iferfudjt, e$ fiel ber ©aine ber ©iferfinfjt jmifd)en fie. — §. Wpaść na języki niewiernych, nic to wszystko u męża wielkiego, gdy uczciwe wcale. Birk. Kaw. Malt. U 4. dostać się na języki, znosić potwarze, in ber Sente SJłuttb fommen. — *§. Za taki występek stronie przeciwnej 40 kop groszy, a urzędowi drugę czterdzieści kep groszy '"wpada. Stat. nam kto nie wpadł w ptaki. Lit. 154 przypada , er üerfdßt in bie ©elbfłrafe. na skroniach puch łabędzi siada, WPATRZEĆ się recipr. dok., Wpatrzać się niedok., *Wpa-Włos siwy gęsto między czarny wpada. Zab. 15, 295.

Harab. (miesza się, przebija). — §. Wpaść w niełaskę, utracić łaskę, tu ttugnabe faßen. Dawid przez zazdrość wpadł był w niełaskę u Saula, tak iż dziwnemi kształty szukał żywota jego. Rej. Zw. 204. — Opposit. Wpaść w łaski * zyskać czyją łaskę, n. p. Otóż w jakie łaski wpadłeś! Teat. 54. b, 42. Niewdzięcznik ten nazad wpadł w łaski. ib. 25. c, 104. (odzyskał utraconą łaskę). —

mu

rr-u

przypadnie , przyjdzie kaprys ; menn eö tflttt

trować się, Wpatrywać się contin. et częstl. , oczy w co natężywszy wlepić, un»ermanbt anfeljen, ben ÜBltcf morem »erliefen ; (Rosn. upaziti; Croat, vpazûjem * wejźrzeć, wglądać). Złoto pomaga na żółtaczkę, kiedy się w nie kto wpatruje. Teat. 11. b, 5. Prawnik ten na kształt pawia Sam się wpatruje w siebie, sam zawsze wystawia. Treb. S. M. 19. Pilnie się w człowieka wpatrował, którego twarz jeszcze pamiętał, ale imienia zapomniał. Tr. Tel. £. Wpaść w gniew, złość » rozzłościć sie, tu Born »er«    170. Jabym zaś jej nie znał? ale przechodząc nie do-

faßen, jornig merben. Skoro się nam co nie wedle myśli    brze się w nią wpatrzyłem, Teat. 7. c, 10. Wpatrz jeno

szykuje, zaraz wpadamy w gniew nieprzebłagany. Pilch.    się dobrze, obaczysz    inaczej. Fredr. Ad. 51. (przypatrz

Sen. list. 359. Jak mąż jej w złość wpadnie, może się    się dobrze , rozważ).    Zona z wpatrywania się w niedo-

z nią źle obejść. Teat. 15, 55. —Wpaść w oczy, ude-    skonałości męża, żadnego nie odnosi zysku. Zab. 16,

rzyć w oczy, ttt bie Singen faßen; Ross. npm\iHHyn>CH.    276. z śledzenia jego niedoskonałości, ba§ Slufïauern,

Cnota w pałacach królewskich im rzadziej przesiaduje,    Sluffpüreit, 9Iuffucf)en.    Heweliusz Gdańszczanin, pierwszy

tym dziwniej w oczy wpada. Pilch. Sen. łask. 20. Rzadko    astronom , który się    dobrze w płanetę xiężyca wpatrzył,

kiedy okazyi opuści, żeby co w oczy wpadającego na    Zab. 5, 279. który    mu się dobrze przypatrzył, dobrze

siebie nie miała. Mon. 65, 610. (oczy rażącego, etma$    go uważał, ber i()n genau beolmcljtet fiat. Ku bogu myśl

WPCHAĆ- W PIŁO W A Ć

WPINAĆ - WPLEŚĆ.

IO

obróconą miéj zawsze i weń wpatrzoną. Dar. Lat. 8, WPINAĆ, ob. Wpiąć.

zatopioną, in tf)tt üeïtieft.— §. Z początku raził mię ten WPIS, u , m., wpisanie, wpisywanie, i to co wpisano , widok, lecz z czasem wpatrzyły się oczy. Pot. Arg. 89.    w pismo wciągniono. cf. zapis; baâ ©tnfd)mbeu , bie ©in*

oswoiły się z tym widokiem, fie gewöhnten fid) an ben    fdjreibung, baö ©ingefdmebeue ; Boh. wpis; (Bag. vpis re-

Sinbltcf.    gestrum, spis). Po wydanych pozwach idzie spis sprawy,

WPCIIAĆ, ob. Wepchnąć, Wepchać.    .    który w rejestrze przyzwoitym podług liczby umniejszony

WPĘDZIĆ cz dok , Wpędzać niedok., pędząc wegnać ; Croat.    być powinien. Wpis takowy dzieje się tylko z wyraże-

utiràvam , hinein treiben, hinein jagen pr. et fig. tr. Daruj    niem imienia powoda, pozwanego, i krótkiem rzeczy

to nieszczęśliwej, którą rozpacz w grób wpędzi. Teat.    nadmienieniem. Ostr. Pr. Cyw. 2, 44. Juryzdykcya ta

5, 139. Wpędził go w kalkulacją na złotych sto. ib. 6.    sądzić się ma, aź do dokończenia rejestru wpisów. A.

b, 40. wprawił go.    Zamoj. 2 , 5. W. Pam. 16 , 116. bi3 jur ‘Beenbigung be$

WPEŁZNĄĆ cz jedntl., Wpełzać niedok., wleźć gdzie, I)v    (SittfdjreiberegifterS. WPISAĆ cz. clok., Wpisywać czestl.,

nein frieren; Hoss. Bnoi3Tb, Bnoji3biBaTb, Bcno.i3Tb, bcbo,i-    wpisuje pr. , pisząc wciągnąć, na spisie umieścić; ein*

3bIBaTb

BnoJ3biBaio , Bno33aio. Jamkę rzuca domową,    fdjreiben, etntrageu; Boh. wepsati, wpisi, wpisowati; Vind.

i prosto w nie swą chce pod noc wpełznąć. Zab. 9, 325.    noterpifati, notersapifati ; Bosn. upisati ; Bag. upîsati ;

WPĘTAĆ cz. dok., pętami wwziązać., wplątać;    fnu*    Boss. Bniicaib, BfiiicbiBai b, yniicaîb, ymicHBaTb Su-

pfen, hinein bittbett, eittfeffeln; Boss. BnyiaTb , BnyrbiBaTb;    mnienie jest pamiętne xiazki od natury każdemu dane,

(Croat, vpuli'i * namówić, przekonać).    w który przeszłe sprawy wpisano, teraźniejsze ^ wpisują,

WPJÀC cz. jedntl , Wpinać niedok., w czym zapiąć, we-    przyszłe wpisować będą. Psalmod. 84. — Ze wiele

tknąć.; eiltfnupfen, einftecten, einftbnallen ; Vind. \pneti, no-    wpisywań bardzo niewyraźny plan czynią, lepiej ozna-

tersapeti, notervpneti, vkopzhati, notersakopzhati ; Boss.    czyć każdy regiment liczbami. Lesk. Mier. 245. wiele

BiifiüHTb, BtiaabiBaTb.    wpisów, sńcleś ©iu)d)t’cibeit. Wpisuję się, wpisać się

WPIĆ cz. dok., pijąc wciągnąć, hinein trttifett ; Boh. et Sion.    daję. Cn. Th. 1286. — Math. Wpisać koło w figurach

wpiti, wpigi ; Vind. noterpiti, notervlezhi mokruto, vpia-    z prostych linij, zowią to, kiedy je wsadzą wewnątrz

niti , napianiti. — Wpić się recipr.. wciągnąć się w    tak, aby stron owej figury tykało. Grzep. Geom G b, ( cf.

picie jakiego napoju, ftd) burd) îrittfeu fl« dit ©etrmtfe    opisać). Jak. Mat. 1, 57. Geom. Nar. 1, 150. WPISNY ,

QCmö^uen, ftd) hinein trinfen; Bosn. vpittisc , uobisejaitse    WPISOWY, a, e, od wpisu, ©infdjreibe * ; Boh. wpisnÿ.

u koję pivo al vino; Bag. vpittise ù vino vino assue-    Wpisne, ego, n., zapłata od wpisania, ©iufdjreibegelb ;

scere.

— §. Wpić się w co, wniknąć w co, przejść w    Boh. wpisnćho dati, od wpisu. Pieniędze albo wpisne

co, przeniknąć głęboko, ftd) tief hinein ftTugen, (cf. wgryźć    za wyciąganie podatków, nie ma być brane. Herb. Stat.

się, wetrzeć się); Ross. BniiTbca, miHBaTbca. Pancerza,    89, cf. wpisne.

który mu się w ciało wpił, odpiąć mu nie mogli. Sk. WPŁASZAĆ , ok. Wpłoszyć.

Żytu. 117. Prosiła aby jej ramiona wiązano powrozami, WPLATAĆ, f., wplącze cz. dok., wmotać, wpleść w za-któreby się w ciało wpiły. Sk. Żyw. 112. Któż wymyje dzierg pr. et fig. ; einflecbien, einmengen, etmtncfeln ; Vind. garnek, gdy się weń co wpije? Jak. Baj. 73. Trwa w    notersamotati, votersvi jati ; Bosn. uplichjati; Ross. bmo-

cnocie, "której się z młodu napije, Z garnka z dawna    xaTb, BMOTWBaTb. Czy mię tu złe licho wplątało? Teat.

wpitej woni nie zmyje. Stryjk. Gon. C 3. Rozkosz wpiła    43. c, 128. Wyb. Naród wplątać w wojnę niepotrzebną,

się bardzo w myśli i w ciało tej kobiety. Sk. haz. 582.    Boh. Kom.    4, 259. Nieszpetniem się w tę sprawkę wpla-

0 sprosności grzechowa, takźeś się wpiła w serce na-    tała? Teat.    30. b, 6. Czy się w to dyabeł wplątał? ib.

sze! Pociej. 110. Wojną był ich żywot miły, Ach do    43. b, 79.    Nietoperze gdzie się wplączą, wmiesić, w sło-

sercaż im się wpiły Ciężkie, acz złote kajdany! Dar.    ninie, nie    małą czynią szkodę. Kluk. Zw. 1, 324. gdzie

Lot. 13. Choć się oko me w twe oczy wpije, Serce mi    się wciągną, wgnieżdźą, m fit’ ftd) eiunifielu.

więcej z radości nie bije. Zab. 14, 111. wlepia się, WPLAZNĄĆ się recipr. jedntl., n. p. Tyś się wplązł pod wpatruje się.    swojej pasterki mieszkanie. Chód. Gem. 199, cf. wpeł-

WP1ËC, wpiekł, f. wpiecze cz. dok., piekąc w czym mie- znąć.

niedok., płatając wwiązać, wciągnąć, wmotać, wplątać, einfled)ten pr. et fig. • Slov. wewazugi ; Vind. vplesti, no-terplesti ; Croal. uplćtam , uplelszem ; Bosn. uplesti , pri— plesti ; Bag. vplesti, ùpljetam, pljeetam; Ross. BnaecTb, BnjieTaTb, BMOTaib, BMOTbmaTb. My poeci nogom (Mer-kurysza) skrzydła dajem, gad wplatamy w kosy (Jędzom). Hul. Ow. 247. Wplatać w koło złoczyńcę. Cn. Th. 1286. «ufä 3ł(tb fïedjten. Ciało jego wplatają do koła. Bardz. Trag. 485. Zbrodniarze ci w koło wpleceniem mają być karani. Szczerb. Sax. 175. fie loden nufś 9îab geflößten werben. Wszak was nie chciwość wplata w swe sidła, lecz cnota»

ścić, hinein baefen. WPIECZĘTOWAC cz. dok., pieczetu- WPLEŚĆ, wplótł, f. wplecie, wplotę cz. dok , Wplatać jac wrazić, einftegeln ; Boss. BnenaT.itrb.

WPIERAĆ, ob. Weprzeć. WPIERACZ , a , m., który co wpiera, lub który się wpiera w co, ber ©tnbrdngej:; Rag. vpijralsz impulsor.

‘WP1ERZYĆ cz. dok., w pierze oblec, beftebern ; (Eccl. Biie-paro ; Graec. mtoóco , votucrem facio). O jakoż prędko głupia miłość wpierzy, Jakoż ją często nadzieja zawodzi !

Pot. Syl. 43.

WPIJAĆ, ob. Wpić.

WPIŁOWAĆ cz. dok., piłując wetrzeć, einfeilen, einfdgen ;

Vind. vptlUi, ooterpiliti.

miłość, jednoczy. Zab. 8, 39. Nar. Bóg stworzył czło-    WPÓŁŚWIĘTA, n. p. Gdy już było wpółświęta, wszftdł

wfeka prawego, a on sam wplótł się w nieskończone    Jezus do kościoła. W. Joan. 7, 14, cf. śrzód. — NU.

gadanie. 1 Leop. Eccl. 7, 50. (udał się za rozmaitemi    aha Adjectiva et Nomina, cum wpół composita, videos

myślami. Bibl. Gd. ).    suis in locis.

‘WPLESZCZEĆ cz. dok., zgnieść na dół, ntebcr britcfett. WPRACOWAĆ cz. dok., Wpracowywać czesll. et contin., Gdzie był przed potopem wiek dziecinny jeszcze, Tam w pracę wciągnąć, do pracy wkładać, wezwyczajać, an dziś zgrzybiała starość w ziemię człeka wpleszcze. Pot.    bte 2lrbeit gewönnen. Jak młode psy wpracowywać, co

Pocz. 491.

raz to dłużej , aż do pory przyjdą. Ostror. Myśl. 14. WPŁOSZYC cz. dok., Wpłaszać niedok. , płosząc wegnać, WPRASOWAć cz. dok., Wprasowywać częstl. et contin., hinein fćl;eud;en; Croat, uplassujem ; Gosa. uplasciti, pri-    prasując wcisnąć, wgnieść; ctnprejfen , eiiiQÏdttcn mit bem

strasciti.    ^.Unttctfen ; Vind. vprefbati, notersaprefhati, vtifnuvati;

WPLUNAĆ cz. jedntl., Wpluwać niedok., plując w co tra- Hoss. BhOMKarb.

fić, hinein fpeteii, etnfpucfett; Sorab. 1. pluwani nutż. i. WPRASZAĆ, ob. Wprosić. 2. WPRASZAĆ , ob. Wpró-WPŁYNAĆ nijak, jedntl. , Wpływać, niedok., płynąć wcie- szyć.

kać , fymeiu fließen ; Hay. vplitti, yplivati ; Ross. BiMbirb, WPRAWA, y, i., wprawianie w co, wprawienie, i to w

Bii.ibiBQTb. — Fig. Wpłynęło do kasy tyle tysięcy szło, e§ tft etngeftmtmeu. — §. Wnijść pływając, bineltt fdttiummcu. Kto \v szczęściu wpływa , mało dba o drugie. Rys. Ad. 22, (cf. opływać). — §. Wpływać do czego, w co, (Einfluß    AV edukacyą młodzi wpływało po

większej części formowanie ciała i zręczność. Teat. 56. b , 25. składało część jej. WPŁYW, u , m. , wpływanie do czego, ber (Elnfhiß ; Vind. noterlok, vtok, noterte-zhenje; Hoss. BJiianie , (cf. wlać, wlewek). Obawóano się Pruskiego w Polskie interesa wpływu. Ust. Konst. 1, 87. Wpływ jest pierwszy stopień prowadzący do wziętości i znaczenia; chcąc mieć wpływ, potrzeba posiadać zda-tność i zręczność, potrzeba się podobać i otrzymać moc jakąś nad umysłem tych, którzy wiele mogą. Pom. Warst. 7 , 22. Nieme.

WPOIĆ cz. dok., Wpajać niedok., '"'Wpoiwać czesłl., pojąc wpuścić, wsączyć, etuflt'jüeit pr. cl (ig. tr.; Vind. vkaplati, nakapati, noterdajati; Bosn. uglaviti, urazumiti , (ob. w głowę, w' rozum brać); Ross. BH-fe4pnTb, BHtApaTb (cf. nadro, zanadrze), BpOAiiTb, Bpa>K4aTb (cf. wrodzić, wrazić), Bnepmb, BnepaTb (cf. weprzeć, wpierać), BHyiumb, BHymaTb, nocejiHTb, noce-iaib. Błędu tego uczą, i w uczniów swych go wpoiwają. Pim. Kam. 56. Od wpojonego raz błędu żadnym sposobem odwieść się nie dają. Syr. 289. Godna jest ta ewanielia, abyśmy ją sobie dobrze w pamięć i serca nasze wpoili Żarn. Post. 216 b.

—    Wpoić się , w pić się , fid) etnfaugen pr. et fig. tr.

—    Ręka w kamieniu u ołtarza uwięzła, i w kamień się wpoiła. Sk. Hz. 868. Plama ta w imieniu ludu tego osiadła i wpoiła sie. Siem. Cyc. 188.

WPÓŁ, ob. W pół. ‘WPÓŁJAKL1WY, a , e ; Eccl, nojry-rHHBhiH semibalbutiens, lialbfhtrninelnb. ‘WPÓŁKŁUS, a, m., n. p. Popędzony osie! uciesznym wpólklusem , śpieszyć się musi, gdyż kij.... Zab. 15, {11. Nagł. WPÓŁPiJANY, Teat. 36. c. 119. podpiły, podchmielony, balbtrnnfeii. WPÓŁSKLEPISTY, n. p. Na pustyni pod wpółsklepistą miasto dachu mieszkał skałą. Tr. Tel. 418. balbgeiüölbt. WPÓŁSKRZEPŁY, n p. Ńa wpółskrzepłych matki konającej ręku wykonał przysięgę. Teat, 33, 19. falber« fłarrt. WPÓŁŚRZEDNI, ia , ie, n. p. Jak on krążył? czy wysoko, czy nizko, ozy wpółśr/.ednie koła, czy też zaśrzednie robił? Przyb. Mill. 92. skoncentrowane.

» we-

"f

396 WPLESZCZEĆ - WPÓŁŚRZEDNI.

W PÓŁ ŚWIĘTA - WPRAWIĆ.

co wprawiono, oprawa, rama; b(l3 (5tltff|eit, (Eittpajfen, (ginfaffen, bte (Ehtfajfung; Hag. vprava, ùpraua directio , reguła; Hoss. BiipaBKa, BA^-wa. — §. Wprawa, wprawianie kogo w co, ćwiczeniem * ćwiczenie, wkładanie w co, wciąganie, wcieranie; b«$ 3lbrfc^te», Ûbett. ble Übung , ?R>rtdjtung. Demostrnes własną niesposobność do wymowy wprawą i sztuką przezwyciężył. Gol. Wym. 120. Wprawa i nabrana ztąd łatwość. Gol. Wym. 129. — g. Wprawa , nabyta wprawianiem czyli ćwiczeniem biegłość, zręczność, łatwość, bie gcrłtgfeti; Vind. povuk ; Hoss: hüblik'B , uaBHUKa, (cf. nawyknąć). Na czym zawisła u Turków wprawa posłuszeństwa i wierności przeciwko panu. Kick. Turk. 31. Wprawa oka zastępuje częstokroć rozmiar geometryczny ; coup d’oeil. Slaib. Ob. \ , oh. Okomiar. WPRAWDZIE, w prawdzie, ob. Prawda. WPRAWIĆ, cz. dok., Wprawiać niedok , Wprawować contin.;' (Sorab. 1. woprawiu , wopraju , woprawim , woprajim commemoro, instruo, informo, edoceo ; Vind. notervpraviti ; viti, noterspraviti, noterspraulati = wciągnąć ; Bosn. upra-Hag. vpràviti, vpravgljati dirigere ; Ross. onpaBUTb, Bnpa-BMTt, BnpaB.iHBaTb. Wprawić w co jaką rzecz, wsadzać należycie, oprawiać czym lub w co; cht[efieit, dttpaffett, entfallen, genau hinein fügen ; Vind. noternarediti, vdelati, notcrvdelati , posrauniti; Ross. BAfc.iaTb, BAiAbiBaib. Öko sztuczne do wprawiania. Czerw. Narz. 35. do wsadzenia, juin (Einlesen. Gdy kto rękę abo nogę wywinie, żo mu z stawu swego wypadnie, tedy doktor, chcąc one rękę abo nogę znowu w staw swój wprawić, naciąga onćj ręki abo nogi. Sak. Kai. D 4 b ; w też kluby powinien ją naciągać i wprawiać- ib. Leczenie wybitego członka zawisło na wprawieniu onego w swój staw. Perz. Lek. 303. Zacząłeś nadbutwialy okręt wrącz naprawiać, Co z klub wyszło niedbalstwem cudzym , nazad wprawiać. Zab. 13, 267. Szosł, — Wprawić robotę w nawoje. Otw. Ow. 216. sposób mówienia tkacki » przędzę nabić na warsztatowe wałki i rozciągnąć, ba$ ©etnebe etnfpannen, ein* ra&tttett. — Nie mniej Jana żałość tam trapiła, Któryby chętnie na krzyż się dał wprawić, Gdyby mógł pana z mąk jego wybawić. Odym. Św. 2 J i 2 b. przybić do krzyża , rozpiąć na krzyżu ; aué $rcul$ Ijeften / fdjfageit. — §. Wprawiać , wrazić , włożyć ; Mitteln [teefen , (linettt brin* gen. Co ma czynić baba odbierająca, jeśliby ręki w nie-

wiastę wprawić nie mogła.- Spicz. 178. — Wprawić    stusa duchownego królestwa się wpraszał. Sk. Kaz. 149.

frukta w cukier, włożyć, grüßte einmadjert. O wprawia-    Wprosił się, iż w mniskie odzienie obleczony był. Sk.

niu orzechów w cukier. Śleszk. Ped. 150. — §. Wprawić    Dz. 723, Do pracy nie trzeba go pociągać, bo się ku

lub gdzie, wsadzić, wpędzić, wparować pr.    każdej potrzebie sam jeszcze wpraszać będzie. Rej. Zw.

et fig. tr.; einen mo Innem bringen, einfe£en, einbrängen, ht*    145. Poznawszy błąd swój, wpraszać się będzie nazad do

nein treiben, einmaligen. Umyślnie rzecz tają, żeby Wac    serca jego. Teat 52. b, HO. Nie tylko osobiście, ale

Pana mogli w sidła wprawić. Boh. Kom. 2, 197. (wplą-    i pismem wprasza się w twe ręce. ib. 22. b, 89. Ten

tać , wmotać, wpleść). Czyhał hetman na to, żeby Ta-    boski owoc wabi oko, sam się wprasza. Przyb. Milt. 28G.

tarów mógł wprawić w jaki kąt ciasny. Papr. Koi. 108.    labet Jlt ftd) ein, tft etnlabenb. Zboże płowieje, zaschnie,

Jeśli aktor kogo do więzienia wprawi, a niewinnie , sam    do gumna się wprasza. Pilch. Sen. list. 4, 181.

ma cierpieć. Szczerb. Sax. 10. Jeśli chcesz mię przed WPROST ado., w prost, prosto; grabe, gaitj grabe, ill gra*

ber 5Rtd)timg. Moje okna są na wprost waszych okien. Teat.',53. d, 36. Insi po manowcach, po ścieżkach, ja wprost, ib. 26. c, 107. prostą drogą, cf. brew', ct. brnąć. WPROSTOSŁONECZNY , a , e , w prost słońca będący, ber 6onne grabe gegenüber. Plaga prostosłoneczna

kogo w co

czasem w grób wprawić, przynajmniej szukaj sposobu , któryby mi prędzej śmierć przyspieszył. Boh. Kom. 3, 255.

—    Wprawić kogo w co, nabawić kogo czego, ściągnąć co na kogo ; einem etmaź jujtehen, eź über i|n bringen.

Mój mię własny dostatek w ubóstwo wprawuje. Otw. Ow.

123. Podemknął pod mury tarany, wprawując oblężeń- albo gorąca, między dwoma zwrotnikami. Hub. Wst. 39. ców w potrzebę proszenia o pokój. Nar. Hst.    3, 43.    WPROSZYĆ cz. dok., Wpraszać    niedok.    , prosząc wsypać,

Ta wiadomość wprawi go w rozpacz, i odbierze mu    cinftćinben, fyineitt ftänbeit. Nie    masz,    coby w oko wpró-

życie. Staś. Num. 2, 108. Twe wyrazy w takie wprawują szyć. Cn. Ad. 614. (zgoła nic, nic bynajmniej). Wszys-mie pomieszanie, iż sam siebie poznać nie mogę. Teat. tko pobrał, nie zostawił, coby w oko wprószyć. ib. 1271.

3. b, 73. Strzedz się takich rozrywek, które w    smutek    WPROWADZIĆ, cz. dok., Wprowadzać    niedok , prowadząc,

notervifhati, notervoditi, noternavoditi ; Croat, vpelyâ-vam ; Boss. BBecTL, BBecm, bboäktl, nptiBHOiuy, (cf. przynieść, przynosić); pr. et fig. tr. Wprowadzić kogo do domu lub w dom. Ld. Wprowadziliście mię w tę matnią, a sami ręce Piłata zmywacie. Teat. 19. 6, 94.

wprawują. ib. 34, b, g i j. Kłam pochlebców,    którzy    stawić gdzie , entführen, herein    führen,    herein bringen ; Vind

panów w to mniemanie o sobie wprawują. Corn. Dw. 225.

—    $. Wprawiać kogo, ćwiczeniem lub nauką wzwyczajać,

wkładać, wciągać, wycierać, wtórować, wuczyć, biegłym uczynić; einen abricfyten, auźlehren, bur# Übung §nr fertig« feit bringen ; Vind. povuzhiti ; Croat, napuchuvati, napu-chujern, naputiti ; Boss. HacTaßHTb, HacTRBMTb, itacTa-    (wpędziliście, wplątaliście, wpletliście). Chcesz mię w

BJHBaTb, naTopuTb , HaropUBaTb, HauiKOjiiiTb. Rodzice    zły humor wprowadzić? Teit. 43, 5. (wprawić w zły bu-

mają to sobie pilnie uważać, w jakie ćwiczenie a w jakie    mor, złego humoru nabawić). Gdy kto mówi z Wac Panią,

sprawy dziatki swe wprawować mają. Bej. Zw. 14 b.    w gniew ją widzę wprowadza. Teat. 6, 4. (irytuje ją,

Biada kokoszy, na której jastrzębia wprawują. Opal. Sut.    gniewa ją, jątrzy, oburza). Wprowadzenie, baź ©tttfit^

19. Tak lwica sroga Libijskiej pustyni Dzieci, u których    ren; (Boh. zwód, (cf. zwód); Croat, vpelanye; Boss.

jeszcze zęby małe, małe paznogcie , wywodzi z jaskini    bbo/tb , BBeßenic, cf. wwieśćp — §. Rzadko do skutku

I wprawuje je w zwierzę okazałe. J. Kchan. Jer. 230. (do-    wprowadzirn, choć co urauzim. Groch. W. 560. do skutku

skonali). Wprawić się; Boss. nOHaTopiib, ffd) etitüben,    rzadko przyprowadzimy, doprowadzimy, uskutecznimy

gertigfeit befomtnen. —"*§. Strach myślić, że chciano tak    to rzadko; mir führen c3 feiten auź, bringen eź feiten jn

brzydką opinią w ludzi wprawować. Salin. 56. w ludzi    ©taube. — *§. Arith. Wprowadzić liczbę , jest ją rnulty-

wpoić, einflößen. WPRAWIGIEL, a, m , WPRAWIACZ,    plikować przez drugą; multiplicare, ducere. Solsk. Geom.

a, w., ber ©tnfajfer, (Sinfüger, ber einen marin übt, ber    5, 80. eine 3‘ÜÜ mwltipliciren. — §. Wprowadzić się

2lbrid)ter; Bag. vpravnik, vprayitegl director, f. vpravni-    gdzie lub dokąd, wnieść się , mo etnjieflett ; (Slov. wste-

cza, vpravileliza. WPRAWNOŚC, ści, ź., biegłość w    hugi se; Boh. wstćhowati se ; Vind. v’eno hifho poteg-

czym ćwiczeniem nabyta, bie erlangte ftertigfett; (Bag.    niti); pr. et fig. tr. Podług Pytagoresa dusze zwierząt po

vprâvnos dritlezza). Ze by nabyć przyzwyczajenia i wpra-    zabiciu ich wprowadzają się w ciała ludzkie, i dusze

wności do reguł, można zabawić sie przykładami niżej    ludzkie w ciała zwierząt. Olw. Ow. 611. metempsychosis.

położonemi. Jak. Mat. 2, 48. WPRAWNY, a, e, ie    WPROWADZIGIEL, a, m., który wprowadza, ber fëin»

adv,, wprawę w czym mający, biegły; abgeridjtet, geübt;    führer; Boss. BB04nreab.

aby dawał chwałę panu bogu. Bej. Post. D d d b. WPRĘŻYĆ cz. dok. \ Wprężać niedok., prężąc wcisnąć, et» maź ®IafHfd)eź etnjmangen, einfpannen; Bosn. vprjeti pre-

(Rag. vpravni rectus); Boss. BoæaJbiâ, pb3aKï. Natamuj WPIHADZ, wprzągł, wprzęgli, f. w p rzężę , wprzegç cz. ustawicznie w ten zwyczaj język twój, by był wprawny, dok., “‘Wprzągać , Wptzęgać niedok. ; Vind. vprezbi, no-

mere.

WPRAWICIE L - WPROSIĆ.

WPROST - WPRZÓD Z.

397

terprezhi ; Croat, uprćsem, vpregelszem ; Slav, vpré-gnuti ; Boss. Bnpinb , Bnparaîb ; zaprzęgając wkładać, ehifpannen, mortn anfpantten pr. et fig. tr., (cf. wjarzmić). Myszy w dyszelek wprzęgał. Bor. Sat. 203. W Baehowy WPROSIĆ cz. dok., Wpraszać niedok., prosząc wciągnąć,    wóz dw'aj lampartowie wprzągani bywali, którzy go wo-

Vind. notersprofiti, hinein bitten, her(lfo bitten; reripr.    zili. Otw. Ow. 4 39. Ona się porwie, przetrze oczęta,

Wprosić się, ftd) mOjlt einlaben. Łotr na krzyżu do Chry-    Patrzy, już Tytan wprzągł swe człapaki. Zab. 10, 207.

Zabł. (juz dniało). Ustawy takie w niewolą nas wprzę-gają. Zab. 7, 365. Za jego torem w trud sowity w-przą-gajcie się. Bardz. Luk. 169. Nim się wprzężem w obowiązki, poznajmyż je. Weg. Marm. 78. Wyrojone pszczoły skie we śrzodku ziemi. Boler. 20. Jeżeli palca mego tam,

gdzie gwoździe były, nie wpuszczę, albo ręki mój w bok jego; nie będę wierzył. Odym. Św. 2, N n b. Czemu ty przywłaszczać sobie miecz ważysz się, któryć rozkazano raz w pochwy wpuścić. Zygr. Ep. 90. włożyć, schować ; einftetfen, öerroatireit. WPUST, u, m., wpuszczanie, ba3 (Smlaffen, iperetnlaffen ; Ross. BtiycicB; miejsce lub narzędzie wpuszczenia, fuga, bte gttge. Jest rzeczą istotną, ażeby wpusty na szpony w całej swojej powierzchni były doskonale równej głębokości. Jak. Art. 1, 302. WPU-STNY, a, e, od wpustu czyli wpuszczania, ©htlap * . Wpustnego płacić. Bndtk. płat za wpuszczenie, za wolne wnijście, (Sittlnßgelb.

cif « przepadło na wieki , sekret wieczny). Kopano ziemię, a potem w ten rów wodę wpuszczono Boh. Kom. 5, 201. Pan bóg wpuścił na wielu miejscach odnogi mor-

powracają, 1 znowu się w prace kwiatobierne wprzągają.

Bardz. Luk. 158. (zaprzęgają się do niej, zabierają si-ę).

Krzyżacy uporczywie zatrzymując ziemię Michałowską, wprzęgli się w straszną wojnę z królami Polskimi. Nar.

Hst. 5,277. wmotali się, wplątali się, fie üertDtcfelteu ftcD in einen fdjrefltdjen ^rtcg.

WPRZÓD, ‘WPRZÓDY, ‘poprzod adv,, wprzód, pierwej, dawniej ; Cam. popręd , poprej ; Yind. prei, poprei ;

Ross. Bnepe^x , Aann , AaBena ; Eccl. npuAii, twrfier, fru* fier, (ob. Przód). Wprzód to zrób, a potym zobaczymy.

Bndtk. Wprzód wzchodzę ; Eccl. npcABUCXOJKAy prius ascendo, Graec. TTQoavaßatvoo. Podług listów od nas ’po-

W R„

przód wydanych. Herb. Siat. 694. — §. Wprzód « na WPYCHAC , ob. Wepchnąć, przód, flOnnćirtS. Wprzód i wstecz pracowicie krający ziemię rolnik. Mon. 67, 108. — Biskupi *wprzód wszystkich senatorów świeckich w senacie siadają, bo przodkowie nasi duchowieństwo pierwszćm miejscem uczcili. Stat. Lit. (przed wszystkicmi senatorami). — *§. WRĄB. ębu , m, WRĄREK , bku, m., WRĄRKA, i, z., Dać komu wprzód, (ob. Przód, przodek, przednie miej-    zdrbn., narzynanie , karb,    prążka. Cn. Th. 1287. Dudz.

see), dać się komu uprzedzić, einem ben Vorrang laffen.    69. Włod. nacinanie, ber    (ünnfefmitt, bte ©palte, bte Sîer«

Nie dam ci wprzód, nie ustąpięć placu. Cn. Ad. 506. be; Boh. wrub , liz , (wrub, wraubek karby); Carn. sa-Głosem wam nie damy wprzód i naukami. Otw. Ow. 195.    ręla ; Vind. vfek; Ross.    BpyÓKa, Hapyófia. Cezar sam

Nie dam nikomu wprzód co się wojny tyczy. Alb. z Woj.    rąbać pocznie dąb wysoki, Wrąb uczyniwszy w dębinie

20. Swoją dzielnością nie dał wprzód nikomu. Groch.    głęboki. Bardz. Luk. 45.    Na końcu deszczki zacieszesz

W. 551. Zacnością domu, w którymeś się urodził, nie    dwa wręby; pod każdą deszczką podprawisz dwa poddasz wprzód nikomu. Paszk. Bell. a 2. Boter. 78. — ‘§.    stawki dla onych dwu wrębów. Radź. Exod. 26, 17. —

Dać. wprzód na co, dać preferencyą, ben Vorrang ober    Wrąb u strzały, u luku, crena. Cn. Th. 1287.— Transi.

SSorjug geben. Nie dbałam ja na wysokie panięce stany,    Mocnemi drągami podważają wręby, Wierzby wzruszają

Nie dałam wprzód nad ostanie i wielkie pany. Zimor.    i ogrome dęby. Dmoch. II. 323. nadrąbane drzewa , atl*

Rox. 356. ‘WPRZÓDZNAN1E, ia, n., wiadomość poprze-    gefmnne 33auttte. — Fig. Zważą go na wadze, abo prze-

dzająca , wiedzenie wprzód , *przedwiedzenie , ‘przedzna-    mianem na wręby, Dwór. K. (na kresy, karby oznaczanie, baö $orf)ernnffen. Najpierwej pokazać trzeba, iż nic    jące stopnie ciężkości na przemianie). Król na czele

nie przypada, coby nie było niechybnym, aby się po-    Ukazał z gniewu pomarszczone wręby. J. Kchan. Jer.

kazało, iż wprzódznanie jest tej niechybności znakiem.    435. fałdy na czele, zmarszczki wielkie; galten, Sinn*

n. p.

398

WPRZÓD - WPUŚCIĆ.

WPUST - WRÂCALNY.

Bardz. Boet. 163. Chociażby żadnego nie było wprzód-    jelit auf ber ©time. — §. Wrąb w lesie , rąbanie

znania, musiałyby być nieochybne rzeczy przypadania, ib.    Rąb mu w lesie na budynki, na opał pozwolono. Dudz.

WPUŚCIĆ cz. dok., Wpuszczać niedok., nie bronić wnijść,    69. część lasu gdzie rąbać wolno; Boh. paruba , paseka,

czynić że kto wchodzi, wsadzić, wstawić; Beretu laffeit,    (cf. pasieka, cf. posieka, cf. posiecz) ; Vind. fekanje ‘

fltneiit lajfen ; Boh. wpaustiti, wpustiti ; Sorab. 1. pużeżam    (cf. siec, siekać); Ross. pyÓKa , Baaita, (cf. walka, wa-

nutż, nutżpuscbcżu, nutżpuschcżim ; Vind. noterpustiti,    lić) ; ba3 ©eljau, ber $au , ber ^oljfdjlag. Lasy powinny

noterpufhati, priedpustiti, napreipustiti ; Croat, vpuscham,    na części i roczne wręby być podzielone. Kluk. Rośl.

nuterpuscham ; Hung, bébotsâtom ; Rag. vpùstiti, vpustivati;    2, 157.    Vol. Leg. 5, 387.    W    górnictwie wrąb, wyraz

Ross. BiiycTHTb, BnycKaTfc. — §. Sinendo, non defendendo :    ogólny,    znaczy rozpoczęcie    lub    dalsze prowadzenie ja-

Lepiej nie wpuszczać , niżeli wyganiać. Pdch. Sen. list. kiejkolwiek wytni. Mier. Mskr. ber Shtbrud) im SergbaiintC. 2, 190. ( principiis obsta). Woda szła na okręty i    — Fig.    Puści kochankę z    troską, by gładszy Gach do

wzgórę się darła, Boki zatym puszczają, dziura się    niej nie    miał wrębu, albo    ktoś    bogatszy. Zab. 13, 130.

otwarła, Woskowy zroniwszy ‘dykt, lak śmiertelny wpu-    by nie miał wstępu, przystępu, by się nie wkradł, wła-

szcza ; praebet viam letalibus undis. Zebr. Ow. 284. —    mał. — g. Wrąb wosku , massa cerae orbicularis. Cn.

§ Wpuszczać, voluntarie immittendo; (abftcfltlid) ) f)i<    Th. 1287; krąg wosku. Włod. eine miibe 2Bad)3fd)etl>e.

netu tfiuit, fitnctnlajfen, (cf. zapuścić). Słupy dwa dłu-    WRĄBAĆ cz. dok., Wrębować contin., Wrębywać częstl.,

gie wedle głębokości rzeki w wodę wpuszczał. Warg.    rąbiąc wciosać, fitneinfiaueu, fierettt flauen ; Boh. wraubiti ;

Cez. 81. Niech to będzie, jak gdyby kamień w wodę    Sorab. 1. zarubam nutż; Ross. BpyóiiTb, BpyóaTb.

wpuścił. Teat. 8. b, 85, (jak gdyby go w wodę wrzu- WRACAĆ, ob. Wrócić. WRACALNY , a , e, — ie adv. ,

Na coz to między drzwi i podwoje palec wrażać. Teal. 30, 25. Wrazić się gdzie, udać się gdzie, uciec się, schronić; ftd) rooljin rcenben, pditen. Nie wie, gdzie się wrazić. Weresz. Kij. 126. Tak ich dobrze z drugiej strony rzeki przestraszyli, że się nie wiedzieli kędy od strachu wrazić. Gwagn. 160. (gdzie się schować ). — *§. Inaczej kazali Fotynianie, inaczej Sabelianie, inaczej Aryanie, tak się długo mieszali, aż Mahomet nastał, który trzecią drogę miedzy nie chytrzejszą wraził. Baz. Sk. 58 b. utorował, przełamał, przebił; einen 2Beg mit» ten bnrd) bredjnt, bahnen. — g. Umysłowo: Wrażać, wraz czyli wrażenie czynić; ©inbntcf madjen, einbnicfen, cinpra» gen. Kolory wdzięczną farb rozlicznych harmonią , wrażają w imaginacyą. Mon. 72, 438. (działają na imagina-cyą). Wrażenie, wraz , impresya , ber ©tnbrucf. Pierwsze wrażenia na umyśle dziecięcia są zawsze najtrwalsze. Krup. 7 , 93. Zabicie króla sprawiło największe wrażenie na wszystkich, lękających się dawnych w kraju zamieszań. Gaz. Nar. 2, 159, b. Nie uczyniły mi wrażenia te namowy. Xiadz. 6. Nieskończona mnogość przedmiotów różne czyni w-rażenia na mych zmysłach. Przyb. Mill. 255. Wrażać w pamięć, bcm ©ebddltnlffe etitprägen; Vind. dopovedeti, dopoviedati, noteroistruva-ti, vsaoistruvati, vpozhutuvati ; Ross. naTOJKOBaTfc, 3a-

wracający się , do wrócenia, do powetowania, odweto-wny, odwrotny ; jurucffeljrenb, erfefclid), erfefcbar, mieber» bringlidj. Bndtk.

WRACHOWAC cz. dok., rachując wliczyć, w liczbie umieścić; einredtnen, mit efnredjttcn; Vind. vrazhunati, noter-sarazhunali; Hoss. ByiiCJHTb, BnHC3HTfc. Mieliśmy je za *klete , A pan je w rachował miedzy swoje świete. Kanc.

Gd. 128.

WRACY, WRACO, ob. Wrzeć.

*WRĄGZ, ob. Wręcz. WRADZAĆ, ob. Wrodzić. ‘WRAG, ob. Wróg 1. ‘WRAJAG, ob. Wrzeć. 2. WRAJAĆ, WRA-1G, ob. Raić, WRASTAĆ, ob. Wrosnąć.

WRAZ adv., w raz, natychmiast, zaraz; fogleid), Ctltf ber ©telle. Kłaniam Wac Panu, wraz powrócę. Teat. 19. c,

64. (za chwilkę). Jak to by może? wraz biegę dowiedzieć się. Hoh. Kom. 4,    2. Wraz być nie może

my ; ale za'godzinkę zejdziemy się u niej. Teat. 19. c,

30. *WRAŻ, u, m., wrażenie na kim uczynione, ber fêtnbntlf. Ludzie przychodzą na świat z nasieniem wszelkiego wrazu i pojęcia. Pam. Warsz. 5, 160. WRAZIĆ cz. dok., Wrażać niedok. ; Boh. wrazyti, wrazati; Slav. wrazuyi figo, wrazjm Hildo, (wrażda , mord» mord, wra-żedlnik, mordar , (wrah, cf. wróg * morderca) : Vind. vti-fniti, notervdarjati ; Ross. BnenaTjrfeTb, (ob. Wpieozęto-

wać). Wrazić jaką rzecz w co, wtykać,    zapuszczać,    TBep4HTb, 3aTBepacHBaTb (cf zatwierdzić), npoTBep^HTb,

wkładać mocą, siła. naleganiem, wtrącać;    einftccfen, f)t»    npOTBepnwBaTt. Na nowo wrazić Hoss. nepeTBep4iin>,

nein ftetfen, (»mein bohren, hinein t(mn mit (bemalt u. f. tt>. nepeTBepmHBaTb. Wraźcie to sobie w pamięć, mandate W zdradzieckie mu oczy palce mężnie wraża , 1 one z    hoc memoriae. Siem.    Cyc. 552. Wrażamy    ćwiczącym    się

powiek łupi, i ręce wnarza. Zebr. Oiu. 333. Postrzegł    godne "pamięci Kwintyliana słowa. Nag.    Cyc. pr.    —

jednego Fingal z zwyciężonych , Sam weń miecz wraził. Gdzież są prawidła cnoty, które w ciebie wrażała madras. Oss. F b. Ja mu sam wraże miecz w serce zu-    tka twmja ! Teat. 18,    166. wpoiła, wlała;    einprdgett,    eût»

chwałę, Wiem że mi tego i drudzy pomogą. P. Kchan.    flößen. Tyś mi podłe    zawsze rady wrażał,    A nikczemnym

co mi żal wra-

Jer. 217. (wpędzę, wsadzę, wepchnę, wparuję ). Oto    pochlebstwem wadyś me pomnażał. Teat. 44. d, 55, postoją , niech przyjdzie który, a zaostrzone żalazo w zem-    dawałeś, nasuwałeś.    Tdk , i

, roaê er

mir eingab. — §. Forma rządów w umysły obywatelów wrażać się zwykła. Mon. 65, 140. odbić się w nich, wyobrażać, się w nich, fie pflegt fid) barin abjnbrütfen ; (Boh. nawraziti na w nëkoho esse inimicum alicui).

. co mi

WRA CHOWAĆ - WRAZIĆ.

W R Ę - W R Ę C Z.

399

dlone serce moje wrazi. Smotr. Lam 4. Pluton co z    żał, wołałem Hul.    Oto.

mocy w dno wodne chrósnąwszy berło wraził; in gur-gitis ima valido sceptrurn lacerto condidit. Zebr. Oto. 118.

— Wrażać na co, n. p. Notus z boku przypadłszy, we wszystkim biegu okręt wrazi na hak. Tward. Wl 46. wpędza, wbija; er fd)ldgt ba3 ©d)iff an eine    ©anbbanf,    WRĘ, ob. Wrzeć.

treibt eö auf ben ©anP. — §. Transi, et fig.    Są którym    WRĘBNY, a, e, od wrębu,    (ob.    Wrąb), ®infdjnitt3    «.    Astro-

ród królewski państwo wyposaża, Są którym ślepe szczę-    nom. Koło wrębne, koła wielkie przez bieguny świata

ście berło w ręce wraża. Żab. 8, 401. hor.    (w ręce po-    i przez punkta równania i stanowisk słońca przechodzą-

daje, wtrąca, wciska) Dyabeł tego Focyusza na    tę sto-    ce.    Sniad. Jeog.    103.    Wrębne, ego, «., subst.,    pienią-

licę wraził. Sk. Dz. 833. (wtrącił, ob. Wtręt,    intruz,    dze    za wrąb do    lasu.    Wlod.    Cn. Th. 1289. WRĘB0-

właz , wdzierca). Gdzie bies nie może, tam    babę wra-    WAG, ob. Wrąbać.

zi. Comp. Med. 254. (wsadzi, wmiesza). Wrażać się    WRĘCZ, WZRĘCZ, j*WRACZ,    adv., zbliska.    Wlod.,    co-

w co, mieszać się w co, wtrącać się, wdawać się,    minus. Cn. Th. 1289. rękę w rękę, §anb tn $anb, l)ûnb»

wdzierać się; ftd) tn etroaS mifdjen, mengen, einbrängen.    gemein, tn $anbgcmenge. Zaniechawszy pocisków, wręcz

Nie wrażajcie się lekarzowi w jego kuracye, nie przy-    mieczami się rozprawiają. Pilch. Sali. 117. Wszyscy

ganiajcie mu w niczym ; wszak on to musi lepiej ro-    oni junacy wręcz się biją szablami. Bardz. Luk. 159.

zumieć jak wy. Perz. Lek. 346. Jakby się pani dowie-    Porzuć ten kij, z którym się naprzeciw mnie za sto mil

działa, dałabymja sobie, nie, nie chcę się w to    wrażać.    wysadzasz, staw    plac    wrącz,    a doznasz, co ma    prawda

Teat. 54, 17. Zem myśl moję bezpiecznie otworzył, a    nad    nieprawdą.    Smotr. Ex.    5. Mówił z nim    pierwej

żem się tu wraził, Podobnom co pilnego w rozmowach    przez posły, potym wręcz. Sk. Dz. 699, osobiście, cf.

przekaził. Bej. Wiz. 126 b. —    §. Wrazić gdzie rękę,    oblicze w oblicze, twarz w twarz, oko w oko » oblicznie,

wpuścić, włożyć, btf $anb Ijineitt legen. On. Th. 1287.    obecnie. — §. Wręcz, wbrew', bez ogródki, wprost; gra»

be Iterauś, grabe Jti. Najlepiej wręcz prawdę napisać.    556. Siedzi by wróbel na stodole. Alb. na Woj 13.

Mon. 75, 702, ef. nie obwinąć w bawełnę, ummtnmnben.    Rys. Ad. 4. (o małym, wysoko siedzącym, n. p. na ru-

Opowiedział nam wręcz , iż prawa włóczęgów nie cier-    maku zrosłym). Oskubuje się by wróble z ciernia. Fa-

pią. Kras. List. 89.— '§. Wręcz » na Dorędziu , qu. v.    lib. a iii. (przychodzi do siebie z mijającego strachu).

WRĘCZYĆ cz. niedoh., w ręce oddać, do rąk oddać,    Haj z wróblami w trzecine. Czach. Tr. h 2. (fugas chru-

einpnbtgeu ;    Vind. vrozbiti, v’roke dati ; Croat, izruzhiti,    stas« za lada postrachem w    chróst). Z pustej stodoły

izruzhati ;    floss, npymrrb, BpynaTb ; ( Eccl. BpynecTBO    sowa lub wróbel wyleci, (oh.    Pusty). Lubi on gwarzyć

zwyczaj, BpyiaeMHii zwyczajny). — Czternaście dni ra-    jak sroka, skakać jak wróbel na nici. Mon. 70, 758.

chująe od dnia nastąpionego wręczenia. Gal. Cyiu. 2,    (niekształtnie, przesadnie, nie d* twarzy). Patrząc mu

109. (gin^artbtgmtg. WRĘCZYCIEL, a, m., który wręcza,    w oczy, trzyma go jak wróbla na nici. Pot. Arg. 231.

do rąk daje, w ręce oddaje, beï (Stn^änbtger; Ross. Bpy-    (in suspend, w natężonym oczekiwaniu). Sarn pleban

MHTejb. W rodź. ieńsk. WRĘCZYC1ELKA. WRĘCZNY,    z wróblami nieszpor odprawia. Alb. na Woj. 8. (nie stać

a, e. wręcz się odbywający, n. p. Wręczna bitwa. Bndtk,    go na organistę, chuda fara, sam pleban dzwoni). Jak

banbgemettt. — *§. Wręczny, ob. Doręczny, zaręczny.    wróble na sówkę na mnie biją. Cn. Ad. 1269. (wszyscy

WRĘGA , i,    i., wręgi, bale , które na kształt żeber dno    na mnie krzyczą , powstają).    Cudzą pszenicę ogania, a

od statku    składają. Magier. Mskr. kwarki, ^nieftucfe,    jego wróble piją. Rys. Ad. 7.    Pot. Arg. 729. Falib. C

Jînieÿôljer, SMppenfiÜcîe. Wręgi u statków rzecznych, by-    5. (cudzego strzegąc, swoje zaniedbać). Żołnierze są

wają sosnowe. Kluk. Roił. 2, 167. Zyzu pilnie w-e dnie    to wróbelki na cudzą pszeniczkę. Teat. 21, 116. Pod-

i w nocy doglądać, aby woda w wręgach nic zalewała.    starośeiowie są to jak wróble na pańską pszenicę, ib.

Hour. Ek. 174. W głąb ku nurkom bieży wręga roz-    17. c, 7. (skubią panów). ‘Arwan katu jej piękność, pobitej nawy. Sionk. Pers 57.    siałbym pszenicę Wróblom , gdybym tak młodą wziął

WREGESTROWAć , WR EJ ESTRÓW⁷ A Ć cz. dok., wciągnąć oblubienicę. Zabi. Zab. 73. (przywabiłbym gamratów). — w rejestr,    einregiftfimt. Adscriptitius, przypisany albo    §. Wróbel leśny, ob. Mazurek.    Ład. H. N. 104, Boh.

wregestrowany. Macz.    świhljk , passer silvestris, ber 3îüt((Cl)"pn^. Wróbel mor-

WRÓBEL, bla, m. , *WRÓBL ( W. Prov. 26, 2. Cn. Th.    ski ; Ross. Bopoóeii bo4ahom, ob. Fladra. Wróbel trzcin-

1289), WRÓBELEK, lka, m., WRÓBLIK, a, m„ WRÓ-    ny; Ross. miepeT/wKa , ber Üîofirfperltng. WRÓBLI, WRÓBLĘ, ęcia , n, WRÓBLATKO, a, n., zdrbn. ; Boh. wra-    BLOWY, a, e, od wróbla, 6perlńtg3«; Boh. wrabćj ;

bec ; Slov. wrabec, wrabćek , wrâbéa ; Sorab. i. robel,    Cam. grabzov; Croat, vrabehji ; Hung, verébi ; Ross, bo-

roblik; Sorab. 2. robi;    Carn. grâbz, (ob. Grabić); Vind.    poóeHHUH, BopoóteBUH. Pierwszy rzęd ptaków wróbli,

vrabel, v’rabl, v'rabez,    grabez, v’rabizh; Croat, vrâbeez,    Zool. 217. Cnotki te mają cnoty tak wiele, jak na

vràbchecz, vrabchich ;    Hung, veréb, verebetske; Dal.    wróblowćj goleni mięsa. Glicz. Wych. H, 6 b. (bynaj-

rebàcz ; Rag. vrâbaz , vrabcich ; Slav. \ rébac; Bosn. vra-    mniéj, zgoła nic). W⁷róble proso, lithospermum, gatu-

baç, rebaç, vrabcich; Ross. Bopoóeii, BOpoóeHOKb; Eccl.    nek rośliny, u nas przy drogach rosnącej. Kluk. Dykc.

Kpa cmi. BpaÓHKTŁ ; — w-róbel, fringilla domcstica, ptak ńaj-    2,93. Sîîeerljtrfe, ©tetnfaatneu ; Boh. wrabj syrne, kameyka ;

pospolitszy przy domach, i najszkodliwszy dla zboża.    Carn. sirk, sasulje; Ross. npoco cojiHueBoe. WRÓBLICA,

Zool. 221. ber Sperling, ber ©pa|. Każdy z gromady ma    y, ź., samica wróbla, ber nmbltdje Sperling ; Rag. vrâbiza.

młodych z gniazda wróbląt po kopie do dworu odnosić. WRÓCIĆ cz. niedok., Wracać contin.\ Boh. wraceti, wrati-Haur. Sk. 40. Kapłan kazał ofiarować dwa 'wróbla ży-    ti, (wrtćti obracać, wrtnauti se obracać    się, wratidlo

we. 1 Leap. Levit. 14. Budn. Math. 10, 29. Moc boża    nawój, cf. wartałka) ; Sorab. i. roezież , róciam, rocżacź ;

aż do wróblątek , co z gniazda spadają, rządzi wszys-    Sorab. 2. roschisch ; Carn. urâzham repello    , verniti, re-

tkiém. Kolak. Wiek. B 3.    Wróblątko żadne kromia woli jego    verti, reddere, obsol. ernem ; (Carn. vrât * szyja) ; Vind.

Na ziemię nie spadnie z    gniazda swojego. Kanc. Cd. 172.    vertiti, svrazhati, oberniti , obrazhati » obracać ; verniti,

‘Zali dwu '>wrobliku (dual.) za pieniądz nie przedają? Sekl. vernem reddere, versi, vrezhi, vershem * rzucić jacere, Math. 10 1 o dwu Wróblikach raczyłeś nam sam powia-    (vrat« szyja, kark); Croat, vrachali, vrâcham    , vernuti re-

dać , gdy bywają na targ niesione, iż żaden nie zginie    stituere, zvràchamsze « taczam sie; vrat, śia    « szyja, dem.

bez woli twojej Rej. Post. X x i. Wróblika na dachu    vrâtecz* szyjka, vratilo « nawój, vertanyi « obarzanek, (Croat.

Dal. vraath « szyia) ; Bosn. vra-vrrinuti , uzvratiti reddere, re

sadzasz; a pod stropami budynków gnieździć się jaskół-    vrâch, vrachitel* lekarz ;

ce pozwoliłeś. Psalmod. 11. WVrôblikowie są pod opa-    titi, vrachjati, varnuti,

trznością boską. Baz. Hst. 255. Wiśn. 480. Wró-    stituere ; vrrtiti, obrachjati vertere, volvere; vràt, scia;

ble świerszcza na płocie. Pot. Arg. 589. Wróble gdy    Slav, vràt «szyja; Bosn. vraç, licnik » lekarz ; Rag. vrâ-

jo. lokucyą : wróbel dziw dziw dziwi, Tak tak kwaczą kaczory, będziem nieszczczęśliwi! Mon. 70, 190. Chłopcy jęli się rurałowi przypatrować ; a jakoby wróble około sowy , dziw dziw dziw dziwować. Glicz. Wych. H 7 b. Narzeka smutno na gniaździe *wróbl mały. Groch, W.

400

WRĘCZYĆ - WRÓBEL.

WRÓBLI - WRÓCIĆ.

się kupią, świergotają, kąsają się, na deszcz. Haur. titi, vrâcchjati , varnuUi, (vracchjalaz restitutor, vrâc, Sk. 103. Wróbel świe ał. Banial. J 7> b. Pomnę    Ijekàr« lekarz, vratilio * nawój, vrat« szyja); Ross. Bpa-

THTb , BpamaTb , BOBpanrrb, B03BpamaTb , (Bpam, Bpa-qeßaTejb ; Eccl. óoaiaHOBpaHb lekarz ; Lat. verto, versi). Wracam co komu, in malam partem fere accipitur t oddawać cudze źle zatrzymane. Cn. Th. 1287, cf. nagrodzić , wetować ; tmeber erftotten, erfejsen, jurittf Men , nde«

WRÓCIĆ,

WROCŁAW' - W R O D N Y.

401

bcr geben. Co niesłusznie komu wzięto, ty wróć. Hrbsl. Nauk. I 8 b. Ani uczą ludzi restytucyi, i t. d. wrócenia cudzych rzeczy. Sak. Persp. 9. SBtnbererftattUttg, fa£ , (ob. Nagroda). Bydło kmieciom wrócić możemy, ale ślochy i płacz ich , kto im wrócić i nagrodzić może? Stryjk. 444. Nie mówimy: ten temu wdzięczność wrócił, gratiam reddidit; wracają bowiem ci, którzy ponie-wolnie, gdzieżkolwiek , i przez innego oddają, lecz odnosić, jest to, coś winien dobrowolnie przynosić. Pilch. Sen. list. 2, 318. — Latius: Wracam * oddaję, składam ; nrieber geben, juritt! geben. Wracam kupno, przyjmuję kupno wrócone. Cn. Th. 1287. et 894. Którym miał od ciebie datek, ten wracam dawcy szczodrobliwemu. Psalmod. 100. Co wrócę Jehowie za wszystkie dobrodziejstwa jego? Budn. Ps. 116, 12. (czym zawdzi^czę) ? Wracaj najwyższemu śluby twoje. Wróbl. 117; (redde altissimo vota tua, spełń, wypełń; bejahe bem £Öd)ftett betne ©elübbe. £utb-) — \. Wracać, wrócić nijak., wracać się, wrócić się zaimk., nazad się stawić zkądeś wyszedł propr. et fig. tr. ; rrteberfe^ren, juriitffehlen, juritcffomntcn, nńeberfommen. Wychodzi z domu, i wraca się, nazad. Teat. 29, 3. Przysięga pijak : niech mię dyabli porwą, jeżeli wrócę więcej do szynkowni Teat. 52. c, 26. (jeśli tam postoję znowu). 1 za trzy dni nie wróci się. Teat. 32. b, 29. (nie będzie z powrotem). Porządne położenie dobrodziejstwa , z ręki idąc, wraca się tam zaś zkąd wyszło. Gorn. Sen. 15. (tam się nazad dostaje). Cośmy trochę z rzeczy ustąpili, wróćmy się zaś na drogę do niej. Glicz. Wych. C 4 b. Lepiéj się wrócić, niż dalej w błąd iść. Cn. Ad. 445. By też natura wszystkę siłę swą na to obróciła , tedy nazad żeby się wrócić miało, a to co się stało , żeby się niestało , tego nie dowiedzie. Gorn. Sen. 398 , (cf. wstecz iść). Nie żałuj tego, co się wrócić nie może. Sk. Żyw. 2 , 311 b. (darmo, przepadło)! Słowo co wyleci raz, nie wraca więcćj. Mon. 75, 310. Wracający się, powracający; tmeberfeb* renb, ttneberfontmenb; Boss. bo3bpbthi»ih. O chorobach: wracać się ; Boss. OTpumyTŁCfl, OTpHmyTt, (cf. odrzy-gnąć) ; Subst. OTpu*na recydywa. — §. Active transitiv: Wracać abo wrócić kogo dokąd * czynić że się wraca , że powraca, (cf. cofać) ; nueberfebren ntacfjen, jur SBteber* febr bringen, jurne! fontmen Inffeit, juniefrufen. Wróci jego dobry bóg do ojczyzny twojej. Bardz. Trag 150. Pan Jezus zawoławszy na zmarłego młodzieńca, wskrzesił go, i od śmierci do żywota wrócił. Dombr. 439. Wróciłeś mię do życia. Chód. Gesn. 76. (życie mi oddałeś). Będą jeszcze dla Polski dni świetne wrócone , Będą , byleby naród.... Nieme. I\ P. 16. Słowa wyrzeczonego wrócić nie można. Kras. List. 99. Do wrócenia , po-wetowny, odwetowny ; Boss. B03BpaTHMhiîi ; active wracający co, przywracający, odwetujący; Boss. B03BpaTHTeAŁHUH. '§ Wracać z żołądka potrawy, zwracać, zrzucać, womi-tować; bred)en , »Ott ftd) geben; (Sorab. 1. rocżecż; Slov. wywracugi; \ind. koslat, ziesh dajet). Wielką rozkoszą zepsowany żołądek ledwie co w się przyjmuje , wracają aby jedli, a *zasię jedzą aby wracali. Kosz. Lor. 109. Siedzi, rozwalił się, pijany wraca strawy z żołądka.

Słownik Lindego wyd. 2. Tom VI.

Bardz. Trag. 355. W kilka dni po onym obiedzie wracać abo krztusić się musi, jakoby to dopiero teraz zjeść miał. Gorn. Dw. 348. Jedzą aż do rozpuku, piją aż sie wraca. Hor. Sat. 170. biê sum ©peten. Wracanie, womit, zrzucanie; b(t$ ©peieu, 33recben ; Boh. zwracenj , wywrat, wywratek, (cf. wywrót). Napiwszy się wody ciepłej, będzie wracanie , które żołądek wypróżnia. Cresc. 236. Wnet będziesz miał wracanie onemi nieczystościami , które są w żołądku. Sienn. 145. Ziele to brzyd-kość i zwijanie na ‘wnątrzu oddala , i wracaniu pomaga. Syr. 667. Od wracania głowa boli; vomitu caput fali-gatur: transi, dłużnik wesoło bierze, smutno oddaje. Cn. Ad. 774. Bys. Ad. 52. WROCŁAW', ia , m., stolica Szląska dolnego. Wyrw. Geogr. 237 ; Boh. Wratislaw, Wra-tislawa , Brèelawa ; Slov. Wratislaw: Sorab. 1. Wrazlaw, Razlâw ; Sorab. 2. Breszlawa. 'Wrotsław, t. j. wrota sławne. Stryjk. 68. Nazwisko Wrocławia .zdaje się być Słowiańskie, niby wrócenie sławy. Mar. Hst. 2, 362, cf. Wratisław qui cum gloria revertitur. Frenzei in West-phalen Monurnentis 2, 2412. WROCŁAWIANIN, a, m., z Wrocławia obywatel, ber 33re3lauer. Wrocławianie uprosili byli sobie skład wolny u króla , tak że niewol-no było jeżdżać jedno do Wrocławia na skład. Biel. Św. 269. WROCŁAWIANKA, i, z., kobieta z Wrocławia, bte Sreêlauertnn. WROCŁAWSKI, a, ie, z Wrocławia, ‘Sreślau* er*; Boh. Breclawsky, Wratislawskÿ. Rakowej i Wrocławskiej maści żadnemu choremu nie żałować. Haur.Ek. 118. Nogę tę koniu smarować Wrocławską maścią. Haur. Sk. 472.

Pochodź, wrót, tur o ta , wrotka, wrotnictwo , wrotnica , wrotny, wrotosierć, wrolycz, wartać , wartalka , wartołka , warlaczka, wartki, wartkość; wrzeciądz , wrzeciono • nawrócić, nawracać, natur ot, nawrotny ; obrócić, obrot, obrotny., obrotność , odwrócić , odwrot, odwrotny ; powrócić, powrót, powrotowy, przewrócić , przewrót, przewrotny , przywrócić, przyiurotny ; uwroć, uwrocie, uwrot; tuywrócić, wywrót, wywrotowy, wywrotny; zawrócić, zawrót, zawrotowy, zawrotny, zwracać, zwrócić, zwrot, zwrotny, zwrotnik.

“WRODNY, a , e , wrodzony, Angeboten , eingebobreu. Ta samowładnym bogom wrodna cnota, Otworem trzymać skrzywdzonym łask wrota. Zab. 14, 168. ib. 158. WRODZIĆ cz. dok, Wradzać niedok. ; Slov. wpłozugi, wśfe-pugi, nutz zaplahwuyu ; Born, zatvoriti; Boss. BpoAHTL, BpojKAaTL. Wradza co bóg albo przyrodzenie komu, z rodem nadaje; angebdbren, etnpflanjen, »on 9?«tur ntttge* ben, bonttt auêftatten. Natura sama wrodziła w nas, abyśmy przyjacioły miłowali. Petr. Pol. 2, 279; wrodziła w nas przyjaźń, ib. Senat odjął zdrowie Romulowi, temu , który ducha wiecznego państwu Rzymskiemu wrodził. Warg. Wal. 158. (wpoił, zaszczepił). Wrodzony Eccl. hctobi. Jak ogień z natury pali, tak jemu prawie wrodzone było miłosierdzie ku chorym. Sk. Żyw. 431. Sprawiedliwość jest mu wrodzona. Salin. 4, 177. Perz. Lek. 146. Tak w naukach rozumowych, jak i w moralności niemasz żadnych początków wrodzonych. Cyank. Log. 1. — Wradza się co» razem się z człowiekiem poczyna, n. p. czucie śmiech wradza się czło-

WRODZONOŚĆ-WRÓG.

WRONA.

wiekowi. Wtod. wirb bem SDîenfc^cu dngeboljrett ; Rag. vro-dittise innasci , (vrodbittise , vrodjacitise » pokrewmć się). "Aza to podobna, nagle z siebie to zewlec , czemu się kto przez długi czas "zwyczai, co się w niego wrodziło, i w nim zatwardziało? Hrbst. Lek\C 5 b, cf. wpiło się. — Wrodzić się w co, z przyrodzenia czyli rodu podobnym mu się stać, wdać się w kogo , pochodzić na niego , (cf. oppos. wyrodzić się , odrodzić się) ; einem »Ort krttur natyfdjlatyten, tym äbneltt; ( Vind. podobiti, ena-kefhen gratati, napodobuvati, napodobiti). Teresa nie wrodziła się w matkę, dziwować się należy, ze się tak od swojej odrodziła matki. Teat. 28, 120. Co w tym, to się w Wac Pana bardzo wrodził synaczek jego. 7eat. 36. b, 31. Oboje tak w siebie się wrodziły, żebyś ich nie rozeznał. Oho. Ow. 546. — Aliter. Już mię po wielkich polach biegać chęć zejmuje, W ‘klaczę się wszystka wradzam. . Otw. Ow. 89. przeobrażam , przemieniam się, Id) mei'be öernmnbelt. WRODZONOŚĆ, ści, z., cały skład i układ wrodzony, przyrodzenie, natura; ba$ 3lttge* łwljnte, baë (Einge&oljm, bte Sfiatur. Nie można wrodzoności poprawić. Weg. Alarm, o, 276. Prostactwo cudem wrodzoności być sądzi takie kamienie , które jednak samej dziurkowatości przyznać powinniśmy. Rog. Dos. 1, 130.

WRÓG, a, m., vox effutitia, malum, morbum, pestem, ca-codaemona sonans. On. Tli. 1288. ba3 Hebel, baä 33öfe, ber Söfe, ber biifc getnb ; (Boh. wrah zabójca; Slov. wrah, wra-żedlnik , mordar morderca, wróżda, mord zabójstwo; Cara. urâg cacodaemon, sovrazhnek » nieprzyjaciel, so-vrashtvu * nieprzyjaźń, nienawiść, sovrashiti * nienawi-dzieć, urashtva contrapactum ; Vind. vrag , vrashnik » czart, szatan; vrashji * szatański, fovrashnik, fouras-hnik, fupermk hostis, f. lourashniza, fuperniza; fo- 1. vrastvo inimicitia , fovrasbit* prześladować ; Croat, vrâg , -vrak , dem. vrasich « dyabeł, dyabełek , vragomèten dile-moniacus, vragulia malitia, cf. rök fatum, (ob. Rok); Rag. vrâgh diabolus, vraxtvo = dyabelstwo, vrâxij * dyabelski, vra-godùcb, vragoduscjan opętany, vragovatti, improbe facere ; Bosn. vrdgh * dyabeł, vrasgji diabolicus, vragolia, nequitia', Slav, vràg * dyabeł, vrâcs s wróżek; Ross. Bpan& , BpaîK4e-óhhkł nieprzyjaciel, BpajK^eócTBO nieprzyjacielstwo, spam-40BaTh nienawidzieć ; (cf. pOKTi fatum, rok, rokować), po-KOBIJH losowy, losem przeznaczony) ; Eccl. Bpandil nieprzyjacielski; cf. Anglos, wrace ; Notker vruoge vindieta; Svec. vraeka « mścić się ; Holl, wrok » wark, gniew ; Germ. fRadje, rächen mścić sie ; Graec. ońyct vis, impetus ; lsl. ragr ; Lett. raggana ; Pers. racbg iracundus, diabolus : cf. Germ. IRuge.

31 big.— §.Wróg, los, przeznaczenie, fatum, b(rê ®^tcf|al. Gdzie wróg nas wlecze, Bezpieczna cnota może iść swobodnie. Chrośc. Luk. 43. (ubi fata truhunt). Pilch. Sen. op. 225. id. Pilch. Sen. list. 122. Trudno wieczne zahamować wrogi. Pot. Jow. 153, (cf. co komu przeznaczono, to go nie minie). — $ Wróg, oznaki przyszłości, przyszłego nieszczęścia, omen; etit SłorbebeutungśjetdKn, etit 3lnjeb $en, eine böfe 33orbebeutimg, (oh. Wróżba;. Puhacz brzydki, wróg ludziom nieszczęśliwym rzewny; dirum morta-libus omen. Zebr. Ow. 122. — §. Wróg , los przeciwny, nieszczęście, licho ; 3Serl?ängm$, nnbrigeS ©djfttffal ; Boh.

pohroma , (cf. pogrom). Wróg przeciwny szczęściu, zawsze ma dosyć mocy do pomieszania najniewinniejszych ogniów miłości. Mon. 71, 868. Miłość sama pod czas ulegać musi potędze wrogu złośliwego, ib. Nieznajomy wróg jakiś miesza ludzkie rzeczy, Nie mając ani dobrych, ani złych na pieczy. J. heban. Dz. 1 18. — §. Wróg, główny nieprzyjaciel rodu ludzkiego, czart, szatan, zły duch ; ber Sofę, ber bofe getnb. Ci ludzie wysłani są nie z boga, lecz z czarnozłego wroga. Zygr. Pap. x x x 4 b. Ten zwyczaj nie z boga poszedł, ale z okrutnego dusz naszych wroga. Teof. Zw. B 2. — Wróg niezbożny miesza ludzkie rzeczy. Groch. W. 2, (ob. wyżej). Który wróg twemu zły szczęściu zaszkodził , Kiedyś z żywota swej matki wychodził? Zimor. Box. 198, ( cf. zła godzina, gwiazda). Wróg, dyabeł , ber Teufel. Weres plundro-wał ratusze, kościoły i bogi , Szlachtę, kupce, mieszcza-ny, nawet i złe wrogi. Klon. Wor. 15. (nikomu zgoła nie przepuścił). Ludzie bez wiary, wrogi najohytrzej* sze. Przyb. Luz. 43. Gdybym ci opowiedzieć mogła nasz los srogi , Płakałyby nad nami nawet same wrogi. Teat.

51. d, 45. Dajesz się dwom zdrajcom i w zdradach znajomym Dotąd tyranizować, swym wrogom widomym. Jabt. Tel. 189. — W ogólności: Wróg« nieprzyjaciel, ber jyetnb. Stał się pan, jako wróg, gubiąc Izraela. Bnin. Tr. 2, 5. Uryel swego wroga, Rafał swego skrusza. Przyb. Mill. 188. Często z wrogów uśpionych brać zdarza się łupy. Bul. Ow. 64. On się nie da oszukać, wróg go nie zaskoczy, Zawisny chociaj bije nań milezkiem i w oczy. Zab. 8, 331. lżyck.

Pochodź, wróżyć, wy wróżyć, wróżek, wróżka, wróżba, wróżb it.

WRONA, y, i., "WRON, a, m„ WRONKA, WRONECZKA, i , ż. , zdrbn. ; Boh. wrâna; Slov. wrana ; Sorab. 1 rona ; ronka, hauron , (cf. gawron; Sorab. 2. ron kruk, kar-wona gawron) ; Carn. urana , (uran , orl » kruk) ; Vind. vrana, vran, (vran, orel (cf. orzeł) , oreu * kruk) ; Croat, vrana, urana, vranicza,, (vrana lien, śledziona, gauran, kauràn « gawron) ; Dal. vrana , (vrân corvus , gra-vran » gawron); flung, varjü, varyü , varjiitska ; Rag. vranna, vranich , vranicza , (vran corvus, vrànski corvi-nus) ; Bosn. vrauna, vrana, cbjola , gak , (vràn , gravran corvus, corax ; Slov. vrauna, (gavràn « kruk); Ross, bo-pona, Kopra, (Boponï, Bpam» kruk, BopoiienoKt kruczek) ; Eccl. Kfiaiu, ra.ina (cf. gałka), Kjyma, (Rpatii» kruk; cf. Graec. xogcovg, cf. Germ. $?rälje) ; wrona, corvus cornix, cała popielata, głowa, podgardle, pióra lotne i sterowe są czarne. Zool. 260 (bte Svräfje, fRabett* Mile. Wrona kracze , kraka. Dudz. 21. ble ŚMlje frfldjjt ; Eccl. BpaHorjiameHie krakanie). Rzegocąca sroka , wrona chrapliwa. Tot. Saul. 36 Krucy , gawrony , wrony nie-różnie krakały. Bianial. J 3 b. Głupstwo to, lecz coż robić, wlazłszy między wrony, Trzeba, mówi przysłowie, tak krakać jak ony. Zabt. S. Z. 23; (ulula cum lupis, cum quibus esse cupis). Pospolicie tak śpiewa jak nawykła wrona. Papr. Pr. C 4. (przyrodzenia nie odmienisz). Szczebiotliwa wrona. Olw. Ow. 82. Ambrożego ś. wroną i bajobaśnią nazywali. Stryjk. Kr. pr., (cb. "Wronotrzpiot,

WRONIAWOŚĆ - WROSNĄĆ. 405

WRONA - WRONI.

Urzed. 105. Shpettfttß. Wronie oko, gatunek kulczyby , strychnos nux vomica , drzewo Indyjskie , którego owoc kupujemy na trucie różnych zwierząt, i wroniem okiem lub kulczybą nazywamy. Kluk. Dykc. 3, 102, Ross. iitM-6yxa, «iMHôyxa, KyneMóa, Mfeitaugenkunt, Mftettauge, ein ©tft j.S. für bte ©perlinge. Wronie oko , ziele czworli - « stne, jedna jagoda ; Ress. BopOHiß rjaąb, Paris quadri-folia, (ginOeer , ÏÏIolfêbeer. WRON1AWOŚĆ , śei, z., nieznaczna wroność czyli czarność, czarniawość, bte ©(tytrarj» Itdjfett. Nigror, czarność, wroniawość. Mącz. WRONIAWY, ob. Czarniawy. “WRONIC cz. niedok., czernić, wronym czynić, fćĘjrućtrjen; Croat, ovranujem ; ( Ross. BoponiiTŁ demeszkować, stal ciemnoniebieską uczynić). Już noc wierzchy gór wroni, I rosa łąki perłowce roni. Miask. Ryt. 90. WRONIEC, ‘WORONIÈC, ńca, in., lycopodium selago, ziele, gatunek włóczęgi. Kluk. Dykc. 2, 103, Sarlapp , Sćirlappfclbemnooó ; Ross. eoponeięB. Widłak abo widłaczek Rusnakom wroniec abo woroniec; tych z naszych niektórzy naśladując , worońcem zowią. Syr. 845. "WRONOPOP1ELATY, a, e — o adv., n. p. Ptak wro-nopopielaty. Kniaź. Poez. 3, 152. **fr«fienafd)grflu. ‘WRONOŚĆ , ści , i■ , czarność, bte f^inat’je ftarbe ; Vind. vra-nost, zhernost. ‘WRONOWY, a, e, wroni, Gräben *. Pan bóg daje pokarm i ‘ptencom ‘wronowym. Sak. Probl. 184. pisklentom wronowym , wronim. “WRONOTRZPIOT, a, w., n. p. Wronotrzpiot Promeleus uklwany żąda pokoju. Petr. Hor. 2 R b »około którego trzpiece wrona, kłując go« ; »on Mfmtpgelit (©eterêpgeht) gefdtlagen. ‘WRONY, a, e, kary, czarny; fdparj, rabenfdttvarj, fräfiett* fc(pt>ar$; Boh. wranÿ; Vind. yran, zhern ; Croat, vran ; Dal. vraan , csarn ; Bosn. vrén, carni; Rag. vrân ; (Ross. BOpOHOn o koniach kary, BOpOHb demeszkowanie, kolor ciemnoniebieski na stali dany, BOpOHMO stal do de-meszkowania). Wrona sierć końska. Hipp. 8. Końsk. Lek. 4. Wrony koń. Alb. na Woj. 19. Rag. vrânaz ; Slav, vranac, eut iRappe ; (Ross. Boponontrifi czarnogłowy, ßopoHoqa-Æbiîi czarnosiwy koń). Woził się końmi wronemi. Otw. Ow. 197. W pierwszym wozie były konie rydze, a w drugim konie wronę. Budn. Zach. 6 , 2. Oko rzęsą pozorne wroną. Miask. Ryt. 2, 147. Witaj różany dniu po

cf. Ross. BpaHbe, BpaKH baje, plotki, brednie). I wrony nań kraczą. Rej. Post. y y 5. (wszyscy nań krzyczą , nań powstają). Nie sklama długoletnia wrona, Która jest o dzdżach wróżka doświadczona. Lib. Hor. 78. Ja ona nie-przydybna , ona chytra wrona. Simon. Siei. 124. Wznosiłem ręce, żebrząc o ratunek nieba, Aż tu przy mnie snują się nieprzydybne w’rony. Zab. 9, 242. Ejssym.

Wrony chytre. Banial. J 3. O chytrych mówią, wronami są karmieni; forte quod haec avis insidias diligenter cir-cumspiciat. Cn. Ad. 75. Rys. Ad. 72, (cf. kos , szpak).

‘Przechery wronami karmione. Klon. Wor. 55. J. Kchan.

Fr. 51. Cornicum oeulos configere; wronom oczy wykłóć, t. j. chytrości i misterstwa czyje odkryć, chytrego podejść. Mącz \ (iS/ot», wrana wrańe oko nć wikluge ; Vind. keda vrana vrano pipie ? * kruk krukowi oka nie wykluje;. Każdy woli za jedne nogę dwie wronie [dual. 2] ułapić. Pot. Arg. 714. Pot. Zac. 127, (cf. jednym bankietem dwoje wesela odbyć, na jeden raz dwie wieczerze odprawić, jednym zawodem dwie rzeczy sprawić).

Za jedne nogę wzięliście dwie ‘wronie, (dual). Pol. Jow.

2, 44. — Maleńkie tylko dbają ojców dzieci, Tylkoć to młody *wron za ‘wronem leci. Bratk. P 2. Siodłata wronka. Klon. Fl. E 4 b. (z siodłem niby na grzbiecie).

Znać wronę w cudzym pierzu, choć je podskubuje.

Paszk. Dz. 71. By się też wronka najpiękniej strzępiła, przecie na śmieci będzie się pyszniła. Rej. Zw. 220.

Czego sam kto nie robi , darmo się tym chlubi, Z ową wroną co w cudze piórka się uszubi. Pot. Pocz. 638. —

Tacy podskarbiowie dziś są białą wroną. Pot. Pocz. 112.

(białym krukiem , fenixem , rzadkością, cudem). — Nie wroniem z ogona wypadł. 1 ja-ć też nic sroce. Cn. Ad.

714. — §. Wrona, kawką, żyd w piśmie; ettt $le(f, Cttt HletfS im @d)ml)eit. Pisząc ochędóstwo zachować, bo jako kawa pismo szpeci na papierze, tak wrona nie ozdobi tablicy kompasowej, llaur. Sk. 190. — [2. WRONA, y, z., rusk, worona, -nka; luolosk. wranć; sanskr. wran ; otwór, eine Öffnung. Wrona w ulu, $luglod) 2j Wrona u beczki , dziura, którą się leje w beczkę , Wlod. Cn.

Th. 1289. bfl$ ®puttblod) tit ber £omte. Beczkę na wronę postawił. Dudz. 69. Śleszk. Ped. 425. Kiedy był w dobrej myśli, wziąwszy beczkę piwa na ramię, tańcował    nocy wronej. Miask. Ryt. 2,58. (po ciemnej nocy). Pła-

z nią, napił się wroną, ująwszy za kraje. Papr. Kol.    szczem wronym wnet noc pola obwiedzie, ib. 2, 169.

332). — WRONI, ia, ie, od wrony, ŚMfyett » ; Boh. wranj ;    Patrzaj jak ogniem niebieskim dotkniore Przemieniają

(Vind. vranski, vranou * kruczy); Ross. BpaiitiH, Boponin ,    się śniegi w rzeki wronę. Zimor. Siei. 339. Carogród

BopOHeü, (ßopoHOBMÖ kruczy). Wrony, gawrony, kruki,    przy wronej wodzie. Miask. Ryt. 39. Dziś wrono płaty,

kawki, kraski, sroki, tych jest jeden, acz nieco różny    z podłemi szaty, zastępują ubiór złoty. ib. 2, 134, cf.

pierzmi i głósami rodzaj ; wszakże jednego wroniego    żałoba, parć, wór.

wszyscy przyrodzenia; a gdzie gawrony lecą, tam się WROSIĆ cz. dok., wewnątrz porosić, wkroplić: Vind. no-też kawki, kruey, wrony, między nie mieszają. Stryjk.    notervrofiti, etntröpfefa.

38. — g. Rolan. Wronie masło, ziele, zajęcza kapusta; WROSNĄĆ nijak, jednali., Wrastać niedok., w czym we-Carn. bobovnek; Croat, bobovnik ; Ross. cnpbinyiTB, MO-    wnąlrz zarosnąć, etlttMCf)feit, fundttlMcfyfett ; Vind. vrastiti,

.Î04HJ0, 3amibH KanycTa. Wronie masło, gatunek rozcho-    notersrastiti ; Ross. Bpocm, BpacTaTB. Będzieli trąd na

dniku₍ sedum telephium-, sok z świeżych liści lipki i nieco    '“człowiecze wrosły w skórę, ‘“wyobcuje go kapłan    jako

słony. Kluk. Dykc. 3, 69. ©djmterrciU’jel, Sffiunbfraut.    trędowatego. 1 Leop. Levit. 13, 11. Stali nieruchomi,

Wronia noga, ziele, kania stopa. Cn. Th. 1289, Wro-    że się zdało, jakoby w ziemię wrośli. Klok. Turk.    192.

nia stopa , plantago coronopus, gatunek babki. Kluk.    Czyje starsze i wroślejsze znamię w drzewie będzie,    temu

Dykc. 2, 203. Wronia noga, iż bardzo jej jest podobna. sąd barć skazać ma. Stał. Lit. 311.

404

WROT - WROTNICZY.

WROTNY -WROTOSIERĆ.

WROT, u, m. ; Boh, wrata ; powrót, bte 9łudfel)r; (Vind. vrat; Bosn. vrât, scia collum, szyja, ob. pod Wrócić). My kiedy, gdzie szli przed nami. pójdziemy ludzie bez wrotu. Petr. Hor. 2 L 2. Lata , kiedy raz upłyną , Bez * wrotu na wieczność giną. ib. 2, M 2 b. Czas nasz podobny jest cieniowi przemijającemu, a niemasz wrotu końcu naszemu. 1 Leop. Sap. 2 , 5. ‘Aza tuszy lekarz który Chorobie, co na wrot wtóry Padnie? Miask. Byt. 2, 80. (recydywa). Król Melindy oświadcza , 'iż najżywiej żądał, By Luzów flotę w portach swych z wrotem oglądał. Przyb. Luz. 174. z powrotem: Boh. na wratach. WROTA, G. wrot plur., 1. WROTKA, G. wrotek plur. zdrbn. ; Boh. wrata; Sorab. 1. rota , porta, rolka , portka (cf. fórtka) ; Sorab. 2. rota, rotla ; Carn. urata , porta ; Vind. vrate ; Croat, vrâta , zatvor, vrâtcza ; Bosn. vrâta, vraça ; Bag. vrâta , vrâza ; Slav, vrâta , velika vrata ; Ross. Bpaia, Bopoia , (cf. Lat. porta, cf. lortka, cf. wierzejey sed cf. Etym. wrócić, wracać) — wrota, drzwi bramne ; bte ïimrfïügel, ber ütfjorroeg. Wrota u bramy, wrota u stodoły. Ld. — Transi. Wrota upustowe, ©d)leu» fenpgel. Bndtk. *— §. Fig. tr. Wrota, drzwi, brama, otwór, przystęp, wnijście, wolny chód; 3J)or, Satire, (Eingang, 3ug<*n0- Wstyd jak wyjdzie, nie trafi we wrota. Bardz. Trag. 245. (nie wróci nazad). Niebezpieczeństwo przede wroty. Falib. X 2. (tuż). Praca, frasunki, kłopoty Zawsze są u spornego przed onego wroty. Prot. Jat. 30. /nieodstępne). Będzie i przed naszemi wrotami słońce. Zegl. Ad, 12. (i do nas szczęście zawita). Jeśli do końca bóg zginąć nam nie "'przejrzał, nie wszystkiego słońca jeszcze odjął, i je przed naszemi wroty kiedyś *wżdy ustanowi.... Tward. W. D. 2, 120. Nie chciał żyć, ani uciec, choć miał wrota, Padł i pokazał jaka z musu cnota. Chrośc. Luk. 133. (choć miał sposobność, zręczność, drzwi do ucieczki otwarte). Szablą wrota Czynić sobie do śmierci albo do żywota. Leszcz. Class. 38. (drogę otworzyć). Wielkie się wrota wierze Chrystusowej do Persyi otworzyły. Sk. Dz. 367. (łatwy przystęp). Swywola wielkie wrota wszystkim zbrodniom otworzyła. Birk. o Exorb. 3. Kędy grzech bez karania, bez nagrody •cnota, Tam do wszelkiej swawoli otworzone wrota. Pot. Ary. 7. Poddaństwo umysłom ludu do wszelkiego wygórowania zamyka wrota. Mon. 65, 37. (drogę tamuje). Jeśli to nie jest tak, niech Piotr ś. wrota nam niebieskie zamknie. Sk. Dz. 876. (niech broni wnijścia do nieba). Szerokie wrota do dworu , ale wązkie ze dworu. Rys. Ad. 63. (łatwo wleźć, trudno wyleźć). Wrota piekielne Eccl. BpaTHHUU a40Bbi. Szerokie wrota do piekła. Cn. Ad. 1138. gościniec bity, ludny. 2. ‘WROTKA, i, i., część pieśni, po Grecku strofą nazwana; po Polsku wrotką się zowie. Kpcz. Gr. 3, p, 91. bte ©tropie ttt einem ©ebidjte. WROTNICTWO, a, m., urząd wrotnego, ba3 ïfiorroarteramt. Urzędnicy ziemscy burgrabstwy się bawić nie mogą ; toż i co do wrotnictwa Herb. Stat. 237. WROTNICA, y, i. , jedno skrzydło wrotne, ob. Wie-rzeja ; eilt îfiorfïugel, î^urflugel ; Vind. vratnize, durna «tranka; Bosn. vratniçe valvae ; (Boh. wratnice szwaj-carnia). WROTNICZY, a, e, od wrotnego, oddźwier-

nego, ^onoÄrtet*. WROTNY, WROTOWY, a. e, g. 4) od wrot,    , Vorweg *; Boh. et Slov. wrâtnÿ ;

Vind. vratni ; (Croat, etc. vratni * karkowy, ob. Wrócić, ob. Szyja, kark); Boss. BpaTHUH, np«4BepHuS. Pień głó-wny krwawej żyły drugi nazywa się wrotna żyłą , vena portae. Perz. Cyr. 49. Rzekł służebnicy wrotnej, by starcowi dała w dom przystęp. Odym. Św. 2 D d 2 b, ob. niżej: Wrotna Substantl — Wrotny, ego, m., wro-tny, który otwiera i zawiera ‘wroty. Petr. 134; ale on też powinien przy wrotach siedzieć, a patrzeć pilno , co jest pożyteczno całemu domowi, ib. oddźwierny, bramny, portyer, szwajcar; ber £fwrmâd)ter, Ïjjürfjutfteï, 3#orn>dr* ter; Boh. et Slov. wrâtnÿ; Sorab. 1. rotnik ; Carn. vra-tor ; Vind. vratar, vratni varih, vratni varshak, portnar, thorbartl, torbartel, pervratar ; Croat, vratâr ; Bosn. vra-tor ; Bag. vrâtnik, vratâr, dem. vratarich ; Boss. Bpaîapt, BOpOTHHK-B , npHBOpOTHHKü , lipiUBepHHKt ; Eccl. IipH-BpaTHHKï. Gospodarzowi potrzeba oddźwiernego albo wrotnego mieć. Petr. Ek. 13. Puszczajcie wrota każdego, Lecz ‘wżdy patrzćie poczciwego, Wrotny skryj w zanadra klucze, Kiedy kto wszeteczny tłucze. Bej. Zw. 236 b. Gdy szedł na pałac, żadnych trudności u wrotnych nie miał. Sk. Dz. 290. Wrotnym być {Carn. uratąriti). Piotr ś. jest wrotnym królestwa niebieskiego. Sk. Żyw. 1 , 34 b. Jest zwyczaj w zakonie, że kiedy kto wychodzi z domu, upomina janitora abo wrotnego , gdzie iść ma. Wys. Aloj. 196, ob. Fortyan. — §. Wrotna, ej, ź., Subst. , służebnica wrotna, bte Xprljütfterimt ; Sorab. 1. rotnicżża; Vind. vratariza, vratarza ; Croat, vratarieza ; Rag. vrata-rizza , dem. vratariciza ; Bosn. vratariça ; Boss. npH4Bep-HHua ; Eccl. npHBpaTHHua. Wrotna, janitrix. Man. — §. 2) Wrotny, WROTLIWY, wracalny , wracający się, rüctfe^renb; toczący się, krążący, obracający się, obiegający, volubilis, fretfetlb. Czasy wrotne Cztery nam dzielą kola obrotne. Miask. Byt. 2, 116. Czyj rozum czasom wrotnym zegary porobił? Zimor. Siei. 213. Słońce goro-lotne Poprowadzi lata wrotne. Hanc. Gd. 324. J. Kchan. Ps 210. Słynąć będzie , dokąd wrotne lata trwać będą. Zbił. Lam. B 3. Pijmy póki nas znowu za wrotnym rokiem , Takim jak dzisiaj, nie zdarzą sokiem. Anakr. 77. — §. Wrotny, wrotliwy, do' wrócenia, odwetowania, powetowny, tniebcrbringltcJ). Nie wrotliwy, nie przewrotny, irrevocabilis. Cn. Th. 520. Wszystko z czasem niewro-tnym upłynnię przepada, Jako w znikomej piasek klepsydrze. Zab. 13, 426. Minęły chwile bujnej młodości, Jak wiec kwiat róży mija nie wrotny. Zab. 1 1 , 395. Zabi. Już wyszedł twój dekret niewrotny. Groch. W. 198. niecofniony, ‘zawity, ltnnneberrufltdj.—- Piekło niewrotne. Klon. Wor. 12. fzkąd niemasz powrotu, unde nulla re-demlio). WROTNOŚć, ści, i., przymiot tego co jest wrotnym, toczącym się, krążącym, obracalnym, obrotność; b(t$ Streifen, ber ftretólauf, bte Umlaufbarfett, Um» roenb&arfett. Cztery wiatry niebieskiej wrotności. Wad. Dan. 169. *WROTOSlERĆ, i, ź., rodzaj sarn, któremu włos ku głowie ‘roście. Wlod. Kmit. Spit. Ô 3 k; oryx Plinii\ wrotosierć did potest. Cn. Th. 980. Wrotosierć, jest to zwierze 'Afryckie, które nad przyrodzenie innych

WROTYCZ- WRÓŻKA.

W R Ó Ż K O W⁷ Y - WRYĆ.

405

zwierząt ma sierć ku głowie obróconą. Urs. Gr. 187.    Trzykroć puhacz tarkotem źle dał hasło srogi. Zebr. Zw.

5lfnf«nifdje8 9lef) mit mteberfträubenbem $aare. WROTYCZ,    257. — g. Person. Wróżka, osoba,.wróżąca, wieszczka,

y, z., Tanacelum, rodzaj rośliny. Kluk. Dykc. 3, 107.    Etnę 2Ba^rfagcrimt; Boh. hadaćka, wéstkyné, weśtarka,

iftatnfarnt ; Boh. persan, w'râtyc; Carn. vratizh , abratizh,    wćśtice , wćśtka; Garn. sovçshka; Slav, vracsara ; Bosn.

abrazha, abrata ; Vind. vratizh; Garn, vratika ; (Croat.    vrasgjaliça; Rag. gâtaliza ; Ross. raaaTejibHima ; Eccl.

vrâtich « jaskier); Bosn. vratika; Rag. vratikka ; Ross.    Bpameöiuma. Wróżka kawowa Ross. KO$efiHHua. Młoda i

4HKaa paóiiHa, nanctoa (cf. piżmo) , Kajy^ep’b, KaHy^epE.    piękna wróżka, nie sztuką ale wdziękami swemi tak mię

— §. Wrotycz Włoska, ob. Radostka. WROTYCZOWY,    zczarowała, że bez niej żyć nie mogę. Teat. 55. d, 14.

a, e, od wrotyczy, fJîainfariett -- ; Ross. Ka,iy$epnuh.    Nie skłama nigdy długoletnia wrona, Która jest o dżdżach

WRÓŻBA, *WRÓŹA , y, z., wróżenie, przepowiadanie    wróżka doświadczona. Lib. Hor. 78. — Wróżki, dzieło

przyszłości ze znaków, wieszczba, wieszczenie, bie 2Bafyr*    Jona Kchanowskiego ; rozmowa, w której się prorokuje,

fagcres) ; Slov. hadanj, (cf. gadać); Vind. vrasha, zhara,    co się? za naszych czasów poniekąd stało. Kras. List. 89.

(czary); Ross. Bpamóa, Bopoacóa , BOJinóa, BOJiiiBeHie ;    WRÓŹKOWY, a, e, wróżkom służący. ą Cn. Th. 1290.

BOJXBOBaHie, óaaatCTBO, 6a,iLCTBO, ra4aTe,ibCB0 ; Eccl.    Włod. SBatyrfager*, ob. Wróżczy. WRÓŻYĆ cz. niedok.,

BOJiuióa, o i; ab .umie, Bopomóa, HarOBopE, koi40bctbo.    przyszłość z wróżek czyli godł przepowiadać, wieścić,

Wróżba z klucza Ross. K,noneBO.iXBOBaHie. Wróżba    (Etym. cf. rokować, cf. wróg); maljrfagen; Slov. hâdâm,

ogniowa Eccl orHeBOJiueócrBO. — §. Wróżba, wróżka,    (cf. gadać, zgadywać); Bosn. vrasgjati, gonetati, slutiti,

godło o przyszłych rzeczach, z jakiego trafunku abo z    ugonenuti; Rag. gâtati; Croat, gonetati, narechem , (cf.

mowy wzięte, omen; baS Shgetcfjen, üSorbebeutung^etcfen,    narzekać, cf. rokować); Dal. nazivam, (ęf, nazwać);

bie SBorfeebeutimg. Rzymianie    niepogodę uważali za po-    Ross. Bopomim. , BpamHTb, Bpamy, Bpamóyto ,    npHBopo-

myślną wróżbę; miejmy tę    teraźniejszą także za godło    >KHTb, npiiBopa/KiiBUTb, BOJiXBOBaTb. Z ptaszego    lotu wró-

powszechnej pomyślności. Gaz. Nar. 1 , 213 b. Idźże    żyć Ross. immeuoMieócTBOBaTb. Wróżę, divino opera

już przezacny stanie rycerski, gdzie cię prawo powołuje,    daemonis, eo diserte per idolum vel mortuum respondente,

idź dobrą 'wróżą zą tym marszałkiem, któremu.... Dyar.    vel signa aliqua in aqua, igne, cera, acre, speculo etc.,

Gród.'295. WRÓZBIT, a,    m., WRÓŻEK, żka, m.,    exhibenle. Cn. Th. 1289. Ukradziono królowi    kubek, z

WRÓŻBIARZ, WRÓŹKARZ,    a, m., wróżący, wróżeniem    którego wróżyć zwykł. 3 Leop. Genes. 44, 5.    (wieszczbę

się bawiący, wieszczek, ber    2Bafirfager; Boh. hadac, we-    czynić. 1 Leop.). Jestem cyganka, kto mnie    chce użyć,

śtec, wéstaf ; Slov. hadac, (cf gadacz); Sorab. 1. hu-    Umiem dokładnie wszystko mu wróżyć. Teat. 52. d, 64.

dak , (cf. chudy); Carn. lôsovedesh, sove , (cf zwać,    — §. Fig. tr. Wróżyć, przepowiadać, prorokować, tu-

cf. sowa); Croat, gatàvecz, gonotnik ; Dal. gonetalacz;    szyć, przeczuwać ; »orauß lagert, propljejetfjen , »orau3 »er*

Bosn. vrasgjalac , vilenik (cf. wiła), vukudlak , (cf wil-    fpredjen, mutjjmajJett, aljneit. Czego ludziom trzeba, to so-

kołak); Rag. gatalaz, gonetnik, gonetalaz ; Slav, vrâcs;    bie wróżą. Fredr. Ad. 120. Ze gnuśny , ożerca , ospały,

Ross. Bopoatea , BpawórneJb, bombe , ra4aieib, óaaib-    opój, przyjdzie na los nieszczęśliwy, nietylko wróżyć i

HUKI» ; Eccl. BpaacÓHTt, BpaweÓHHKS, okaiaiikj, , okaka-    przewieszczać, ale też pewnie obiecywać można. Pilch.

T6Ah , OBABhHHKi (objawiacz), HaroBopmwcb. Na kształt    Sen. list. 4, 192. Już feż teraz nieomylnie wróżę sobie

wróżka i *gadaeza domniemawa się czego nic wie. 1    szczęście. Teat. 4. b, 115. Już ty zawsze musisz wróżyć,

Leop. Prov. 23, 6.    (na kształt wieszczka. 3 Leop.).    Wróż-    a zaw'sze nie    do rzeczy. Teat. 51.    c, 6.    Wierzaj    mi,

biarze zdobią swe    rzeczy słodkością wiadomości    rzeczy    nic po takim    człowieku nie wróżę,    Który    krzywdzi    ta-

przyszłych. Zebr.    Zw. 144. Niechaj nie będzie    czaro-    kiego co się    mścić nie może. Nieme. P. P. 56, nic po

wnika u ciebie ,    ani wróżkarza, ani tego, który się    nim dobrego    się nie spodziewam,

czartów radzi abo wróżbitów. Birk. Kaw. Malt. B. Wróż- 'WRUCZYĆ, Steb. 2, 321 , ob. Wręczyć, bit. Bndtk. Nar. Hst. 2, 29. Nar. Tac. 1, 420. Wró- WRUMOWAĆ cz. dok., rumując w czym umieścić, wprzą-zek trzewowy, Boh. nawazac ; 6’arn. zhçvagledz. Ogniowy tać ; Ijmeilt räumen, herüber räumen. Bndtk. wróżek Eccl. orHeBOJiiiieÓHHKfc. Mądry za wróżka stoi. WRUNAĆ nijak, jedntl., runąć wlecieć, wpaść; fradjenb fi* Cn. Ad. 467. WROŹCZY, a, e, wróżący, wieszczy, od    nein fallen, fńnein ftürjen ; Vind. notervkuzniti, noterpa-

wróżki; nmfłrfagerifd;, roaljrfageub ; Ross. BopomeÓHbnl,    sti, noterpodretife; (Croat, vrinuti, vriniijem inlruàere).

ra4aTeJbHbiH. Gy cero bawił się prawem wróżczym. Budn.    — £ Recipr. Margrabiowie z wojskiem do Pomorzan

Cyc. 19. WRÓŻKA, i z., wróżka trafunkowa, godło,    wrunęli. Krom. 314; ingressi sunt, werwali się, wtarli,

wróżba ; etn 5lnjetd)ett, SSor&ebeufungêjetdje». Niech się    wdarli się, wpadli z trzaskiem.

bezbożni złych wróżek lękają, Gdy wrony kraczą al- WRYĆ cz. dok., Wrywać niedok., ryjąc wedrzeć, Innem bo psi szczekają, Gdy bieży z łasa na pole wilczyca, graben, etngraben ; Vind. vdlietiti, notervdlietiti, vreshu-Bądź i lisica. Petr. Hor. 2, H 3 b, (ob. Zając, sroka,    vati, notersareshuvati ; Ross. BpUTb, BpUBäTb ; (distng. -

sowa, kruk, cf. solniczka się wywróciła, cf. poniedziałek). Wróżka jest słowo albo zdarzenie, które co czynić albo nie czynić radzi. Petr. Hor. 2, H 4. Przy poczęciu swoim wróżkę brał co się z nim dziać miało. Birk. Ob. Kaz. B 2. Trzykroć w odwrót radziła wróżka zbitej nogi,

wrywać, ob. Werwać). Darmo złość pociski miota i łzy pije, Pęknie swym jadem, i w ziemię się wryje. Zab. 14, 270. Koss. (wgrzebie się). Jak wryty, nieruchawy, nie wahający się, krzepki, mocny, bez ruchu, mit etn* gettwrjeU. Wszędy kołem zatoczy i na gołoledzi, koń

WRYĆ H LE - WRZASK.

WRZASKA - WRZEC.

macye. WRZASKA, i, z’., miano suki gończej, men einer ©taukrljunbtnu. WRZASKAĆ, WRZASKNAG, WRZASNĄĆ, ob. Wrzeszczeć. WRZASKLIWY, WRZA-SLIWY, a, e — ie adv., pełen wrzasku, hałaśliwy, krzykliwy; fd)meri|cl), IflWtenb; Ross. Bepe3rjHBŁiH. Żaby wrzaskliwe. Banial. J. Ludzie swarliwi , rozjadli, wrzaskliwi, zawzięci, wydziwiający. Pilch. Sen. gn. 120. (ha-

dobrze okowany , Mąż jak wryty siedzi. Slryjk. Gon. N 2.

Staï wryty , jako żywy kamień. Sk. Dz. 265. une eilige* nmrjelt. Stał jak słup wryty. Przyb, Milt. 290. ( osłupiały). Jak wryty siedział, nie ruszając głowy. Wad.

Dan. 117. Prawie wrytym stanęła słupem. Mon. 69,

590. Przykry los cnotę wzmacnia, a pomyślny łamie,

Kto w oboim trwa wryty, ten męża ma znamię. Zab.

10, 375. niewzruszony, unerfcfyutterltd). Gdy pojmować łasnicy). Niewiasta głupia i wrzaskliwa. W. Frov. 9, 13. biskupa chcieli, tak im bóg ręce i siły odjął, iż jako wryci stali. Sk, Żyw. 228 b. Wszyscy stoją jak wryci, nikt się nie rusza , nikt nie przemówi słowa. Staś. Num.

1 , 205. Stanąłem w miejscu jak wryty, i utraciwszy zupełnie przytomność, przetrwałem w tym stanie nie-czułości czas nie mały. Kras. Dos. 199. Nie wie, co z sobą czynić, stanął jak wryty. Nag. Cyc. 42. Chory, na ten głos jakby piorunem przeszyty, Nie wie, co wprzód, co potem rzec ma, stoi jak wryty. Zab. 16, 357. nue nngebonnert. Jam tu niezwykłym podziwieniem wyryty, WRZAWA, y, z., wrzenie głośnie, szerzący się szmer; Czytywał płód tw'éj Muzy znakomity. Zab. 14,590. (zdu-    ©etbfe, ©erdltfclj, ttimt^e; Bosn. rumon od puka, sgja-

miały, zachwycony). Oczy w co wryte; Bosą. npiiCTaJb ,    mor; Slov. wfanj stidor. Lecz już trąbi kotłów wrzawa

npHcraJHOCTb, wlepiony wzrok.

WRYCHLE adv., w krótkim czasie potym, wkrótce potym, wnet, rychło zatym, bolb beritad). Wrychle cię zdrowego, da pan bóg ujrzemy. J. Kchan. Fs. 26. Proroków zabijali , i jego samego w rychle zabić mieli. W. Post.

Mn. 319. W. Post. W. 261. Nie zatrzymają mego żadną miarą biegu , A ja się w'rychie muszę stawić na tym brzegu. Papr. Kol 24. J. Kchan.

WRYWAĆ, ob. Wryć, ob. Werwać.

WRZĄCO , adv. adj. partie". Verbi wrzeć * gorąco, fodjeitb, ftebenb , Ijeiß. — Fig. Przelękły wędrownik poryw-a się wrząco. Przyb. Ab. 163. WRZĄCOŚĆ, ści, z., wrząca gorącość, focfyettbc ober ftebettbc ; Slov. wraucnost;

Boh. wraucnost ardor, vehementia, wrelost (\vrzałość), horko, wedro; Dal. uvruchina ; Slav, vruchina ; Rag. vru-chîna; Bosn. vrenje, kgljuc. — §. Wrzącość, łacność do uwrzenia, teneritas in coctura. Cn. Th. 1290. bte Sodjkrfdt. Niewrzącość, durilies in coctura. Cn. Th. 540.

IrtngfameśS Eodjett, ©arfodjeu mancher ©petfett. Nie wrzący, non coctibilis. ib.

WRZAŁ, WRZAŁA, ob. Wrzeszcz. WRZASK, u, m., clamor , quem dolor exprimit, ut in pueris, dum caeduntur ; krzyk vicinum , sed magis laelitiue vel audaciae signum, wrzask terroris, doloris, violentiae. Cn. 7h. 1290, (cf. wraucnost wrzawa), ber©d)rep, b«ê ©efdjrep, baê ©djreten »or.<S$merj,

@cf)recf; Boh. wfćsk; Sorab. 1. refkot; Ross. Minn'S.

Koźlę rzekło do wilka : nie wyłudzisz tu nic ; bo aczkolwiek wrzask kozi słyszę, ale skadłubiną wilka widzę.

Ezop. 12. (głos kozi). Wrzask zajęczy, wrzeszczenie zająca. Boh. bfesk. Wrzask, trzask , hałas ; Cdntt, ©ddnite,

©efdjrep. Teraz wrzask, Imałaś, rwetes po wszystkich kątach.

Teat. 19. b, 27. (Frov. Boh. Mnoho wresku, mało winy; mnogo wrzasku, mało wełny « wiele hałasu , mało wątku;

Boss. 6pfl3rH gadu gadu). Nie jest tam wrzask , tylko co szemranina głucha , Jaka z rnorza pochodzi, kto z daleka słucha. Zebr. Ow. 295. Niech ustąpią zwyciezkie królów Rzymskich wrzaski. Hul. Ow. 96. krzyki, akla-

Niewiasta wrzaskliwa, przewrotna. Budn. Prov. 7, 11. (hałaśnica, kłótnica). Plecie bez uwagi wszystko, co mu przyjdzie do głowy ; a do tego wrzaskliwy. Teat. 39, 197. Niewrzaskliwe te dzieci, ani swarliwe, ani zwa-dliwe. Birk. Dom. 148. Wjazd do dworu wrzaskliwy z doboszami , surmakami i śpiewakami. Nar. Hst. 3, 53. (głośny, z hałasem). **§. Wrzaskliwa podagra. Ryb. Geśl. C. wrzask wyciskająca, ©djreten nentrfn^cnb. — Subst. WRZASKLIWOŚĆ, ści, i.

Zgromadza zewsząd rycerzów\ Nieme. P. P. 134. Wśrzód wrzawy tylko sie bić można i wadzić. Zab. 14, 46. Nagi. Chciał więcej mówić , ale wojsko w wrzawę poszło, płakali wszyscy do jednego. Zab. 15, 270. Wrzawa morska, fervor maris, aestus maris. Cn. Th. 1290. Wrzawa, zamieszanie w mieście , w Rzpllćj. Wiod. (niepokój). — Transi. Lutni złota, Febowych palców słodka wrzawo! Zab. 6, 369. Nar. tony, muzyko, harmonio. "WRZA-W1Ć intrans. niedok., wrzawę czynić, (cf. wrzaskać, hałasować), ©erciufd) iMcfyen. Nie zakwilił do koła głos czujnej ptaszyny ; Tylko głuchy szmer wrzawił przez śrzodek kramy. Przyb. Ab. 211. Wnet od namiotów grono zobaczą idące gładkich niewiast, wrzawiących przez chy-choty swoje. ib. 366. WRZAWL1WY, a pełen wrzawy, (cf. wrzaskliwy), ocli ©etöfe, *tofenb ; Boh. et Slov. wfawÿ stridulus. Wrzawliwy nieład. Przyb. Milt. 220. Jeden z nich jest niemy, drugi wrzawliwy. Teat. 28. b, 48. — Subst. WRZAWLIWOŚG, ści, i. — 1. WRZEĆ WRĘG , wrzał, wrał,

e — ie adv.,

wre, wrze , wrę nijak, niedok., >:Wrać , Wrzać niedok., warzyć się z wrzawą, bełkocąc; mit    ftebeit, Braufenb fodjett; Boh. wfiti,

wrjti, wfel, wru, (wfiti warzyć, wreti skrzypieć, wra-wy stridulus, wraucy, wfelÿ fervens, ardens, vehemens, wrelost ardor, vehemenlia, (ob. Wrzącość) ; Slov. wru, (wraucy, horkÿ fervidus, wraucuost, horkost fervor, wfati stridere , wfanj stridor, wfawÿ stridulus); Cam. vreti, uręti, urem , (vrozh, gorke * gorący) ; Vind. vréti, vrel, vriem, vrejern, svreti, (zvreti, zvrem * smażyć, vrezhiti, sgrejati » grzać, vrezh, vrozh, urozhe, gore-zhen , gorku * gorący, gorąco , v’ret, svirati scaturire , vrelz, izvir origo, zdrój, zrzódło) ; Croat, vrèm , urèm ferveo , bullio , (vruehimsze caleßo , vruch calidus , vru-china, vreloszt fervor, vrèlo scaturigo) ; Dal. vriti , vo-riti, urim ; Hung, form, forrani ; Bosn. vrjetti , kglju-ejatti bullire, vritti, uzavritti fernere, strujiti fervescere ; (vrenje, kgljuc fervor, vruceh, koji grie i daje vrrucchi-nu « grzejący, 2. zgrian * zgrzany, gorący, 3. efficax, dziel-

WRZECIĄDZ- WRZECIENICA. 407

W R Z E Ć.

Cyc. 22. Jeśli to cześć jest powściągnąć się od miłostki sędziwemu a oziębłemu ciału, coź krwi młodej a wrzącej? Gorn. Dw. 279. Wrząca młodość łatwo nam uwodzić się daje. Teat. 45, 12. gorąca, prędka, zapalczywa. — §. Wre co* odbywa się z trzaskiem, z wrzawą, gorąco; eg wirb etwas Ijetfś betrieben, $«t einen tofenben gort* gang. Wrzała robota i od niewolników 1 od gęstych rąk miejskich robotników. P. Kchan. Jer. 334. Gdy tak wrzała ta robota.... Nar. Tac. 2, 457. (gdy się gotowała, warzyła, knowała). Okrutna wojna między temi dwoma królestwy wrzała. Wys. Aloj. 47. Teraz walki wszędzie wrają. G liez Wych. H 2 b. — $. Wrę na kogo, mam na kogo chrap, serduszko, wątróbkę, gniewam się, jątrzę się, sierdzę się nań; fg t’od)i tu mir ge* gen jeitumben, id) (mbe einen ©roll miber ilm. Byłoby przyszło do krwi, tak juz na się warliv Pot. Ary. 799. Teraz go całujecie, ściskacie, przedtym takeście na niego warli. Teat. 8, 406. Glicz. Wych. H 1. — §. Zdrój wre * wytryskuje z szelestem , mit ©erćhtfcfye fprtlbeltt ; Boli. prameniti se, ( cf. promień). Więc źrzódła one pięknie między drzewki wrają, A kamyczki by złoto tam się w nich błyskają. Rej. Wiz. 24 b. — §. Wre mrowisko » sypie się z szmerem, raufcfyenb wimmeln ; Ross. KHintTb, sainnutTb, KonmiiHTbca, nanwuiHTbca. Wrzało, kipiało mrowisko, szmer był, sypały się mrówki z chrobotem ; nidißcia formicarum burriebant. Cn. Th. 1094. Wrzenie mrówek , Yind. miglanje, vervretje. 2. *WRZEĆ [cz. dok, 'Wierać czestl., zawrzeć, fdilupett; praecipue in composith 2],

Pochodź, dowrzsć, naw rzec, rozewrzeć; skwar, skwarny, skwarzyć ; doskwarzyc , doskwierać etc. — §. *wierać, wierzeja, dowierać, downed, cf. drzwi ; zawrzeć, zawierać, etc. odewrzeć, otworzyć, otwierać , otwor; obora , oborny, etc.

ny , skuteczny ; vruccbitise calescere, vruchina calor , fervor ; vrello , vrillo fernen s, vrrio , varli ferox , strc-nuus, vrello fons , vrjetti, vritti, vrjeti, izvirati, tocitise scatere, verviti, vrriviti mnogo cegljadi confluere, vrri-vgljenje , navrrivgljenje * napływ ludu , frequcntia , concur sus) ; Rag. vritti, (vritti scatuire , vir (cf. wir), vrello, vrutak scalurigo , vrüch , vruchi, vrelli * gorący, vruchina * gorącość , wrzącość , vrûch , varli, varlovit, xe-stok vehemens ; Slav, vrio, vrila, -lo* wrzący, izvor, vrillo * zdrój) ; Ross. Bpian», Bpiio ; cf. Lat. fervere , ferveo , fervor ; Graec. ßcä£co , tivqw ; Hehr. arsit ; cf. Germ, warm, cf. pram, pra). Gdy bulki powietrzne w znaąznćj mnogości podnosić się zaczynają , cząstki płynu wzruszają się, co się nazywa wrzeniem , ebuliitio.

Hub. Mech. 269. Wrając skacze w piekle żywica. Brud.

Ost. E o. Smołą wrającą do murów przystępu bronili.

Warg. Cez. 167. Ziele to gorące rzeczy dziwnie chłodzi , tak iż w wodę wrzącą rękę włożyć można bez obrazy. Dambr. 572; w gorący i wrzący ukrop w kotle.

Sk. Dz. 578. Kto karmi obietnicą, karmi on nadzieją,

Lepsze krupy uwrzałe , niźli te co wreją. Kchow. Fr.

141, (cf. lepsza chwała bogu, niżli dałby bóg). Wrzący, coquibiiis. Cn. Th. 1290 ; nicwrzący, non coctibilis. ib.

540. Od niego się dowiesz, co tam w tym garku pod pokrywką wre, jeśli piołun, jeśli szałwia. Rej Zw. 83 b. (co się tam warzy, gotuje, knuje).— Fig. Co w kim wre, to na wierzchu skipi. Gil. Post. 174 b. I ubiór daje nie pomału znać, co w kim wre. Gorn. Dw. 115,

(cf. twarz łacno wynurzy, co się w sercu burzy ). Myśliwiec pojrzawszy na psa, na ptaka, wnet wie, co w nim wre , jeśli rączy, jeśli łowny, abo gniewliwy. ib.

409, co się w nim kryje, ma§ in tljm ftetft. — §. Si-milit. Niegaszone wapno, gdy na nie wody nalejesz, to wre i pryska. Dambr. 220. burzy się, gotuje się, warzy się; bnuift, fod)t. Każda bryłka ziemna lub kamienna, WRZECIĄDZ, ‘RZEGZADZ, a , m. ; (Boh. rzeteż, rzetjzek ; która, polawszy ją ostrym kwasem, wre i pęcherzyki rzu-    Slov. fetćz , fetózek , fctjzek;    Sorab.    1. reeżasz, reczaz,

ca, jest ziemia wapienna. Torz. Śkl 77. — §. Transi.    recżazk, (recżaznik catenarius)    ; Sorab.    2. reschas; Croat.

Jak Pontus wiatry skołatany Wre skrzypliwie, tak wie- veruga, verusicza ; Dal. veruga; Hung, retesz, retez szczka wzdycha na przemiany. Bardz. Luk. 77. (bałwany    obex\ Ross. et Eccl. Hepiird    Bepiraima * łańcuch ; Eccl.

rzuca, kipi bałwanami; baâ SOïeer bratift,' tobt, fod)t ).    Bepia pessnlus , rępagulum);    — *$.    Rzecządz * łańcuch.

Wrą podków **iskrobitnych po bruku łoskoty. A tu krę- Loder. bte $ctte. Jest tu moc pieniędzy, Fantów, dro-tych na osi kół szabistych grzmoty. Zab. 9, 565. Ejssym.    gich kamieni i złotych rzeczędzy. Klon. Wor. 45, —

(wrzawią , hałasują). Wrzące Ameryki strony, i lodem    Dziś wrzeciądz, łańcuszek krótki u drzwi. Cn. Th. 4 290.

okryte północy kraje zwiedzali. Zab.    7, 458. skwarne,    Włod.;    abo    zapora. Dudz. 69. ba3 ïtjürfettel, btC Slnlege,

ftcbenb tyeiß, brennenb l)et$. — §. Fig.    tr. Wrzeć,    burzyć    ber    ba3 SSorlcgeeifcn.    Zawrzeć na wrzeciądz;

się, wzruszać się, niespokojnym być; fod)?n, braufe«, zemknąć wrzeciądz ze skobla. Dudz. 69. Starosta w Wallen, unruhig    Pałają i łyskają oczy, wre i burzy zamku gonta nie wbije, wrzeciądza do drzwi nie da.

się krew' w sercu, a twarz całą oblewa niezwyczajną Gost. Gor. 424. Idzie do komory, i wrzeciądz chce za-rumianością. Pilch. Sen. gn. 410. Krew' we mnie wre,    łożyć. Pot. Arg. 44. Otwarli bramy, wrzeciądz uchylili

za każdym spojrzeniem na tę niegodziwą. Teat. 5, 45.    gruby. Dmoch. II. 2, 254. — Fig. allegor. Nie tak da-

( jątrzy się). Wre człek od złości.    Teat. 46.    b, 35.    leko jestem    uprzedzony, żebym    do uszu wrzeciądze za-

Wre zemsta wszystkim w sercach,    gniew im    z oczu    kładąc    miał    przed radą zdrową.    Pot. Arg. 383. (żebym

strzela. Dmoch. II. 2. 8. W młodych Wenus bardzo    miał uszy zatykać). 4. WRZECIENICA, y, ź., ryba morska,

*wra. Glicz. Wych. P 3. Miłość pod pokrywką wre.    scombrus Krup. 5, 73. Pilch. Sen. list. 3, 468. fine

Zygr. Pap. 285. W starych, jak to mówią, już krew'    freie; Rosn. vârnut, vrrinût, skuseja ; Croat, lokârda ;

wrzeć przestała. Teal. 26. e, 40. fochłodła, uspokoiła    Ross. MaKpe.ib. — 2 WRZECIENICA, y, z.; [rusk, we-

się). Jeszcze na ów czas wrzała we mnie krew'. Budn. retinnyca; padalec, 54ntd)[d)lange 2]. Grób otworzony jest

BepeTeHmiiKt. WRZECIONOWATY, a, e, — o adv., na kształt wrzeciona, fptnbelfÖWttg.— Botan. Korzeń wrzecionowaty, fusiformis, u wierzchu zgrubiały, pod koniec coraz bardziej cienieje. Jundz. 2, 6 ; podobny do wrzeciona , którym przędą. Bot. Nar. 31. WRZECIONOWY, a, e, od wrzeciona, ©ptltbel*, ©ptllett « ; Vind. vretenski.

gardło ich ; jad wrzecienic pod wargami ich. 1 Leop.

owrzedzać, wrzodu nabawić, wrzodowatym uczynić; ©djtM* • ren macbett, ©efeffmüre machen; Boh. wfedugi; (Bosn. vrighia-ti, ozlediti exulcerare , vrjediti, narediti offendere , lae-dere ; Ross. BepeAHTt, Bepemy tykając się wrzodu nabawić bólu ; Eccl. BpejKAaTH , BpeAHTH , BpeAfc A^iau., noBpeJKAaTB. uszkodzić, psuć) Ci robacy mają moc spryszczać ciało, zapalić ciało, i wrzedzić , gdy ich wiele w lekarstwo weźmie. Spicz. 45. WRZEDZIEĆ, WRZODZIEĆ, WRZODOWIEC, nijak, niedok., zwrzodzieć, owrzedzieć dok, wrzodliwym się stać, wrzodów dostać; Cum. uredim se, ©efdjrcure befmttmen, feffmarett, 3um ©e» feffüre merben. Wrzedzieję * osiadają mię wrzody.

Płuca wrzodzieją. Mon. 70, 72. Rznięcie zwrzodziałego żoładka niezmiernie go dręczyło. Pilch. Sen. list. 3,115. WRZEDZIENICA , WRZODZIÉN1CA, y, z., WRZEDZIE-NICZKA , i, i., zdrbn., wrzód ciekący ustawnie. Cn. Th. 1291. Wlod., eut offne«! ©efcffnutr, Slpoftem; Garn. jasła; Croat, jaszla ; Dal. poganacz, gnoynicza , (cf. gnojnica); Bosn. nięina, zhiriak (cf. czyrak), zhraj , tvur, mosgel (cf. modzel), poganaę, ( cf. poganiec ) ; Ross. HapbiBE.

O gojeniu wrzodzienic czyli złośliwych wrzodów. Perz. Cyr. 2, 94. Wrzód, wrzedzienica, abscessus. Macz. Ziele to krosty albo wrzedzieniczki w oczach na źrzenicy albo bielmie zasiadłe ściera. Syr. 163. Ślaz jest skuteczny na zatwardziałe wrzedzienice i na zołzy. Spicz. 5. Ziele to bolące bolączki abo wrzedzienice odmiękcza i rozpędza. Spicz. 55. Wrzedzienica morowa, ^effbeitle. Jęczmyk, wrzedzienice oczną, jak leczyć. Sienn. 557 ; ©erftenforn. WRZEDIONKA, i, i, z., jątrząćą się krosta, między skórą a mięsem , eilte ettenibe Sîattèr.

Rom. 3, 12; [aspidum. Vulg. 2], cf. jaszczurczy. WRZE-CIENNIK , ziele, Bndtk., ob. Przęślka. WRZECIONO, a, n., WRZECIONKO, a, n, zdrbn.; Boh. wreteno, wre-tÿnko ; Slov. wreteno; Sorab. 1. reczeno ; Sorab. 2. re-scheno ; Carn. vretênu, sukalnék, (cf. sukno); Vind. vre-tenku , vratanu , vreteniza , peretniza , (ukalnek ; Croat. WRZECZY* w rzeczy, ob. Rzecz, cf. wrzkomo. vreteno, szukało, spulicza, potak (cf. potok), prelyécz, WRZEDLIWY, ob. Wrzodliwy. *WRZEDZIĆ cz. niedok, (cf. przęślica) ; Rag. vretêno ; Bosn. et Slav, vreteno;

Ross. BepeTeHO , BepeTemto ; Er,cl. BpeieHO , (Etym. war-tać , wracać, Wrócić qu. v.) Wrzeciono do przędzenia nici, bywa brzozowe. Kluk. Bośl. 2, 167. bte ©ptrtbel ober ©pille jutu ©pinnen. Widziałem pod kądzielą kiedyś siadywała, Sama-ć się do wrzeciona nić z palca puszczała.

Simon. Siei. 81. Zbladła ona z bojaźni, ręce jej zmartwiały, Aż przęślica z wrzecionem z nich powypadały.

Włod.

Otw. Oiv. 148. Z Omfali miłości Herkul z kądzielą siadał przy wrzecionie, Mokrą nić mężną ręką obracając w koło. Bardz. Trag. 454. \Prov. Sorab. 2. Zarne ako schwon, bele ako ron , rowno ako motele , kschiwe ako rescheno ; czarny jak łabędź, biały jak kruk, równy jak motowidło, krzywy jak wrzeciono; sprzeczności, przeciwieństwa contradictio in adjecto ). —    §. Fig. tri Po

wrzecionie, po kądzieli , po żeńskiej linii, ( oppos. po mieczu); nmbltcffe- gtnte, $unfel, (©ptUmage). Bękarci mają tylko krewne po wrzecionie , nie po mieczu , t. j. ze strony matki, bo ociec niepewny. Sax. Porz. 123. Krewny po ojcu, jako mówią, po mieczu, agnatus; a drugi po matce, jako mówią po wrzecienie , cognatus. Groick.

Obr. 78. dlatego zowią blizkość po wrzecienie, że to wrodzona jest rzecz białymgłowom, prząść kądziel. Szczerb.

Sax. 136. ib. 29. ib. 56. — §. Transi. Wrzeciono prasy, śrzruby ; bte f refffpitibel, ©cffraubettfptnbel. W śrzrubie im cieńsze jest wrzeciono śrzruby, a gwinty w mniejszy an-guł , tym silniejszą jest. Solsk. Arch. 15. — Wrzeciono osi, dwa ramiona czyli dwie skrajne części stożkowe, na które zakładają się piasty. Jak. Art. 3, 323; część osi stożkowa , na której obraca się koło wozowe, ib. 3,

310. bte 5lcffś[pittbel. Wrzeciono w ludwisarni , sztuka 'WRZEKOMO , ob. Wrzkomo.

4], etnftecfeti. W bok mu między żelaza rohatynę wrze-pi. Pot. Arg. 670. Oczy weń wrzepi. Pot. Arg. 774. wraża, wlepia. — § Za Zygmunta 111 Turcy w Wołochy się wrzepią. Pot. Pocz. 53. wcisną sie, etttbringett. On w jego się część zdradziecko wrzepił. Chrośc. Fars. 461. Chrośc. Luk. 256. werwał się w nią. [Wrzepił złodziejowi dwadzieścia kijów 4]

Os. Fiz. 2, 175.— "*§. Fig. allegor. Nie ważą się mie- WRZESIEŃ, śnią, m., dziewiąty miesiąc w roku , Septem-nić ustawy wrzeciona wiecznego, Cokolwiek ludzie rodu    ber. Haur. Sk. 490, ( ob. Wrzos, bo w tym miesiącu

śmiertelnego Cierpiem i czynim , wszystko idzie z nieba.    kwitnie); ber (September , iperbftmonat ; Boh. zafj , proto

Bardz. Trag. 394. toku wiecznego. — §. Botan. Leśny    źe gelenj toho ćasu poćinagi rjti, (ob. Zarzać)]; Slov. ża-

krokos z Łacińskiego zowią przęślica abo wrzecionem,    rj ; Sorab. 2. nafimski, (nafima jesień, ob. Zima); Sorab.

iż u starych ludzi niewuasty z rózg tego ziela czyniły    1. nazéhmné mézacztwo ; Cam. kimovz ; Vind. shime-

sobie przęślice i wrzeciona. Urzed. 73. atractylis, bte    hiushnek, kofapersk, jefenik, jefenski miefez, deve-

©piUenbifłel. ‘WRZECIENIARZ , a , m. , który wTzeciona    tnik ; Croat, malo-messnyak , miholschak , rujan , (veli-

robi , ber ©ptUettmaiffer , ©ptttbelmacffer ; Boh. wfetenaf ;    komessnyak Augustus)', Hung, szent mihóly hava ; Bosn.

Croat, vretenâr ; Rag. vretenâr ; Bosn. vretenar; Ross.    setembar, rujan; Slav, rujan; Rag. rujan ; Ross. ceHTflópt,

408 WRZECIENIN K-WRZECIENIARZ.

WRZECIONO WATY-WRZESIEŃ.

drzewa postaci stożkowej; na której jako na ‘drdzeniu 'WRZEPIC cz. niedok., wetknąć, wścibić, wrazić, [uderzyć robi się wzór glinianej armaty. Jak. Art. 5 , 523. Nazywa się też wrzecionem przy laniu bomb, żelazo 'drdzen-ne , na którym robi się dusza gliniana, ib. — §• W młynie , wrzeciono, brtê SOłttpletfett, (cf. paprzyca). Wrzeciono zowie się żelazo , na którym cewy stoją. Solsk. Arch.

1. Przez spodni kamień młyński, wrzeciono przechodząc, zwierzchni obraca. Os. Fiz. 556. Wrzeciono u żarn.

52

pyBeHfc, obsol. jHCTona^, (cf. listopad « November)    ;    Eccl.    17,    (Ross. peKOMUH rzeczony). Dicis causa id fit, quod

cenieMBpiit. — Ross. ceHTflópeMt CMOTpirL * ponuro    ,    kwa-    alia    nulla de causa fit, nisi ut factum esse dicatur;

śno patrzeć, chmurzyć czoło. WRZESIENNY, WRZEŚNIO- wrzkomo , w rzeczy , dla obyczaju , dla ludzi , dla ob-WY, a, e, od września, September * ; Rag. ruj ni ;    Ross.    mówcy. Urs. Gr. 184. Wrzkomo coś; zda się coś, a

ceHTHÓpcKiH. Wrzesienny miesiąc. Urs. Gr. 152.    Mu-    nie    masz nic. Cn. Ad. 1260. Wrzkomo nie ma * jakoby

cha śmiała walczy ze psem w wrześniowym miesiącu.    nie miał. ib. 1261. (udaje, dissimulât). Wrzkomo nie

P. Kchan. Orl. 1, 295. Wrzesienny maik. Chmiel. 1,    umie * jakby trzech zliczeć nie umiał. ib. 1262. (simulât).

192. babie lato, ber altert Söeiber Sommer. WRZEŚNIA,    Wszyscy cudowną gładkość wychwalają, A ona tego

i, i, ziele tamaryszek, cortex tamarisci, ïamnrtêîeit. Krup.    wrzekomo nie widzi. P. Kchan. Jer. 86. f niby też to).

5, 157, Boh. tamarysk; Sorab. 1. Łamariżk ; Carn. ma- WRZÓD, u, m., WRZODEK , dku, m., zdrbn.- Boh. wfed , rishka ; Vind. amarifhka , marifhka; Bosn. mric , tama-ric, metglika, metglikovina. WRZEŚNIAK, WRZEŚNIE, a, m., koń bez rejestru na zębach , etti ^3ferb ofyne Sîegb [ter auf ben 3^tten. Bndtk. WRŻESOWIEC, ob. Wrzosowiec.

WRZESZCZ , a, m, wrzała , wrzał , co wrzeszczy, krzyczy, krzykajło, hałaśnik ; ein Sekreter, SdjrelljalS ; Ross. Be-pe3ra. Bachusa nocnikiem, krzykaczem i Wrzeszczem nazywają. Olw. Ow. 137 ; krzykaczem i Wrzeszczem , bo z krzykiem i wrzaskiem święta jego odprawowano. ib.

159. 'Bielaw. Myśl. Cij. WRZESZCZEĆ, -aI, -eli, wrzeszczy cz. niedok., Wrzaskać contin., Wrzasnąć jedntl., wrzask wydawać, z wrzaskiem krzyczeć; fc^reten, ©e* fdjrei oon fid) geben, einen Secret tfmn, Sekreter tbun ; Boh. wreśfeti, (brestèti, breśtjrn, breśtiwam o kozach, zającach, dzieciach, cf. brzechajło) ; Sorab. 1. rjschcżu , rjsehcżim,

Carn. urishati, vrishim , vrejshim, uriskam; Vind. vrie-fhati (krzyczeć jak niemowlę); Ross. Bepe3*aTb, 3aBe-

w' rzeczy, jakoby, na pozor , niby; fdjeinbar , junt 6d)ein. Dudz.

275.

pe3H(aTb , Bcpe3*y, Bepemy , B3BonnTb, Borum., Bomiio ; Eccl. MiimeBaTH. Wrzeszczę exclamo odioso et strepero clamore, instar corvi productius, id) fcfyrete anljaltenb, ranf; advent, nam de breviler edito strepitu dicitur wrzasnąć fluffdtreten, einen Secret tfyun ; de clamore humano vocali et significante , dicimus wrnłać, de acuto incondito krzyknąć. Cn. Th. 1291. Ów pijak wrzeszczy, jako chłop, na pustym losie. Nar. Dz 2, 25. Wrzeszczy, jak gdyby go kto ze skóry odzierał. Teat. 25 , 20. Co za krzyk , za wrzeszczenie! Teat. 52. c, 6. (wrzask). Wrzeszczemy oboje, gdyby nawidzeni. Teat. 55. d, 57. Ja kiedym z nim rozmawiał, musiałem tak wrzeszczeć, że mi ledwie głowa nie pękła. Boh. Kom. 1, 58. (głośno gadać, z krzykiem mówić). Dziś nie mówi, ale wezora wrza-skał, Nie inaczej jak srogi piorun, gębą trzaskał. Papr. Pr. C 4.    > Coż błaźnie czynisz ? Ofelt w rzasnął, czyś

oszalał? Zebr. Ow. 75, (cf. fuknąć). Wieprza też będę słuchał, nie będzie-li wrzaskać. Papr. Kol. U, (ob. Kwi-czeć). Zając wrzeszczy, ber §afe qitctft, (ob. Zając). — Fig. Wierz mi, tu kot za uchem niejednemu wrzaśnie. Rej. Wiz. 82, (cf. psy za uchem wyją, piszczy w uszaeh, głowa trzeszczy « mozoł, kłopot).

WRZEZAĆ, wrzeżę, cz. dok., *wrzezuje pr., ‘Wrzezywać czejtl., wrzynać, werznąć, wkarbować, wcinać; einfdjnct« ben , bittetn fdjnetben, fd)itif)eln, etnmefceln. Bndtk. Vind., vresati, notervresati, notersaresati, ureshuvati, notersa-reshuvati; Croat, vresùjem , ureselsem ; Bosn. urizati ; ROSS. Bpt3aTb , Bpi3HBaTb.

‘WRZKOMO, ‘WRZEKOMO adv., ‘rzekomo, ‘rzkomo,

wfjdek, hliza ; Sorab. 1. bród, brodzik, yètro, yetżeżko (ob. Jątrzyć) ; Sorab. 2. röd ; Carn. tur, tvur, buła, (Carn. urćd spissitas carnis); Vind. tvur (cf. twór), mosel (cf. mozoł), shena , (vred » podrośnienie) ; Croat, mozol, mozolecz, chir, chirjak, chirai (ob. Czerak), otek, (ob. Otok, ociek) ; Bosn. postema , poganaę, ( cf. poganiec) ; Slav, óttok ; Rag. vàrka, gukka, ghnojniza ( cf. gnojnica), pogànaz; Ross BcpeAt, nnpeß. wipmiieicb, npopMBE , (BpeAi); Eccl. BpeATi, BpeAine^LCTBU szkoda, uszkodzenie); Eccl. BpeAM, BepcAH, Ajpuue Ha Ttjit «mpbH; (cf. Lat. virus ; Hung, war ; Anglos, waere * wrzód ; Svec. var ; Angl. wyr; Fini. weri»otok; cf. Germ. S^märe) ; §. 1) wrzód, rozwiązanie się przeciwprzyrodzonyeh części miękkich, trawieniem ostrych ciekłości, w jedno miejsce ciała zbierających się, uczynione. Perz. Cyr. 129. ba§ ©efdjtnur. Wrzód ciekący, otwarty, ob. Wrzedzienica. Wrzód do-źrzały, Vind. gnoin tvur; Ross. BbipA^Jufi ; niedoźrzały, HeAOpAiJUH ; o wrzodach: doźrzeć, HapA^Tb , BbipAtTb , copA^ib. Wrzód zły zastarzały, zwykł bardziej szkodzić. I^aszk. Dz 122. Wrzód *bo)eściwy, szkodliwy. Rej. Post. Iii 5. Srogi wrzód na sobie nosisz, ib. propr. et fig. allegor. Trudno jest wrzód nieznajomy leczyć. Sk. Żyw.

Iskrzyk , wrzód ognisty, pierwszy tłumacz węglikiem nazwał. Sienn. Rej. — Pewne wrzody wilkami zowią, t. j. ciało wyjadające. Syr. 1049. Syr. 1052, Boh. paged’. Wrzód piersiowy Ross. rpjAHHua. Wrzód zauszny ; Sorab. 1. zawza , ( cf. zołzy). Wrzód poduszny, zauszny, świni, parotis. Cn. Th. 1291. Bolączki, gruzły, gruczoły, które bywają pod gardłem, świnieni wrzodem zowią, scrophulas. Urzed. 56. f)fll8btJtfen, Sïüfengefcbmüre. Wrzód w gardle, ob. Ślinogorz. Syr. 190. dn #alêgef$mnr. Wrzodem nosowym , ozaena, nazywa się śmierdzący otok z nosa wychodzący Perz. Cyr. 2, 185. Wrzody na języku u bydła, czeraki. Wolszt. 19, (cf. 'ul). Czczy wrzód , ob. Fistuła. Sienn. Rej. Wrzód w siedzeniu, ob. Szyszka; n. p. Lekarstwo na szyszki Francuzkie abo wrzody. Śleszk. Ped. 205. fiszki, figi w- zadzie, geigmarjen. Wrzód Galijski, który zowiemy franca, r. 1495 do Polski przyniosła jedna niewiasta z Rzymu. Biel. Św. 255. — §. P liras, et Prov. Muchy wolą na wrzodach usieść, niż na zdrowym ciele. Birk. Chodk. 20, (ob. takiemu takie, co kto lubi , woli). Valet cursu, nie wrzód mu w nogi, może dobrze biegać. Mącz. Bodaj wrzód w nogi, kto ostatni. Cn. Ad. 791. Wielomo-wny, nie wrzód mu w gębę. Cn. Ad. 1116; nie ma wrzodu w gębie. Dwór. I 3, (cf wyparzona gęba, cf. ślinogorz, srebrogorz mu gębę zaległ). Trzeba mu jak wrzo-

Słownik Lindego wyd. S. Tom VL

410

WRZODLIWY - WRZUCIĆ.

WRZUCICIE L - WSADZIĆ.

dowi wygadzać. Rys. Ad. 67. niedogodny, niedotkliwy, niecierpliwy; Ross. He40rbiKa, ne^oipora, HeipoHb MeHa.

Oefterr. ein fyafltger SDîenfd). Człowieka nadto tkliwego nazywamy wrzodem. Kpcz. Gr. 3, p. 90. — §. 2) W bucie śklanćj, jakoby krople dżdiowe w tygle na materyą częstokroć spadają; tę krople hutnicy zowią szlirami, abo wrzodami. 7orz. Śkl 74. Olafen, ©djwäreit auf ber ©laśfcljet&e. WRZODU WY, WRZEDLIWY, WRZODO WATY, WRZODZ1STY, a, e, — o adv., na kształt wrzodu , zjątrzony na otok, pełen wrzodów, owrzedziały; ge» fdjtniirartig, eiternb, fcfytnćtrenb, ooE 6cbn)dren , soll ©efdjtmt» re; Roh. wfedowitÿ; Sorab. 1. brodoyite ; Vind. tvuren , tvuroviten; Ross. Bepe4JinBbiH , UHpbeBaTbiH. Ujrzał człeka na drodze tak wrzodowatego, że się ani mógł ruszyć. Prot. Jał. 22. Łazarz wrzodow; domem bogacza. Birk. Kaw. Malt. B 2 ziele leczy wątrobę chorą abo wrzedliwą. Sienn. 56.

Maść ta pomocna wrzedliwym ranom, kankrowatym krostom. UrzeLd. 599. Pilnie doglądać, aby‘rzeźnik żadnego bydlęcia wrzedliwego , abo jakokolwiek niezdrowego na jatki nie bił. Szczerb. Sax. 581, (ob. Węgry). Rze-źnicy aby wrzodliwego i niezdrowego bydła nie bili.

Sax. Porz. 26. WRZODOWCA , y, m, człowiek wrzo-dowaty, ein SDîenfd) yoll ©d)n)ären. S. Kalixt jednego wrzodowcę uzdrowił. Sk. Dz. 114. WRZODOWIEC, wca, m, ziele, stulisz, rutka żółta, thalictrum. Jundz. 289,

Ross. Bepe40BeiTE, ÏÏMefenrante. Cn. Tli. 1291. WRZODOWIEC, ob. Wrzedzieć. WRZODOWY, a, e, od wrzodu, ©efdjnntr », @d)iüdren » . Mięso wrzodowe siniawe.

Wolszt. 58. — Botan. Wrzodowe ziele, ob. Tabaka,

Zdrowieć. WRZODZIEĆ , ob. Wrzedzieć.

WRZOS, u, m.; Boh. wres ; Sorab. 1. rjósz, bano, hohla;

Sorab. 2. rosz, ros ; Cam ersje ; Vind. vriels, vozh ;

(Rag. vrjees thymus, dzięcielina) ; Ross. Bepecb ; Lat. erica, (cf. *reż) ; erix, pełne jego są lasy. Kluk. Rośl. 2,

266. §etbe, $eibefraut. Człowiek takowy stanie się jak wrzos na puszczy. Radź. Jer. 17, 7. (jako wrzos "proszczek. 1 Leop. (jako jałowiec. 5 Leop.). WRZOSOWIEC, wca, m., WRZESÓW1EC, WRZOSÓWKA, i, i., ziele, rzeczone od podobieństwa liścia do wrzosu. Syr.

832. coris, ßrbftefer.

Pochodź, ob. Wrzesień.

WRZUCIC cz. dok., Wrzucać niedok., wrzucać co gdzie, wciskać ; (ititcttt werfen, (terem tuerfeit ; Boh. whoditi, (cf. ugodzić); Slov. whazugi, wmjtam , (ob. Wmiotać) ; Vind. notermetati, notervrezhi; Bosn. uvarcchi, uverccht, uvr-richi, hittiti u nutra ; Ross. BBeprHyrb, BBep3HTb, BBep -raTb, BÓpocHTb, BÓpacbiBaib , B3ÓpocHTb , B3ÓpacbiBaTb, WSĄCZYĆ cz. dok., Wsączać, niedok., czynić że co wsią-

, BKH4biBaTb; Eccl. B03-    ka, wkroplić, wciągać kroplami; etnftćfcm laffen, etntröp»

BepraTH, B03BeprHyrn, BOBpemH, BBepraio , BpHHyTb. Ś.    fein. Wsączyć się recipr., wsiąkać, etnfttfern, tn etntaö

Jan z Nepomuku był z rozkazu Wacława z mostu do    ftcfemb Çtnetti Jtefiett. Nawa dobra , mocna, tęgo spojona,

Moidawy wrzucony. Sk. Zyw. 507 b. Chcąc skarać ra-    tak że się woda nie może wsączyć. Pilch. Sen. list. 2,

ka, w wodę go wrzucił. Mon. 74, 51. (dogodził mu).    245. Napój jadem w żyły się wsączający, ib. 2, 150.

Coś mi powiedział, tak dobrze, jakby kamień w stu-    Mowa, która się po mału do serca wsącza, wiele po-

dnią wrzucił. Teat. 10. b, 7. (sekret na wieki, niedoby-    żytku sprawuje, ib. 294. Częste słuchanie i widzenie

ty). Siano rano posieezone, wczoraj kwitło, to dziś    po woli wsącza się w serce. ib. 5, 157.

suche w stóg wyrzucone. Kołak. Wiek. L a 5. ( w stóg WSADZIĆ cz. dok., Wsadzać niedok.', Boh. wsaditi, wsa-

BMeTHyTfc , BMeTblBa'fb , BKHHyTB

leży przed Wątrobne

układane). Wrzucić nieporządnie , jak co padnie. Hoss. BKOBepKaTb, BKOBepKHBaTL. — §. Transi. Niewinnego do wiezienia kazał wrzucić. Chełm, Pr. 164, (cf. wpakować, oh. Wsadzić). Napół żywego kazał do turmy wrzucić. Sk. Dz. 171. Żaden dla długów nie ma być do *cie-mnicy wrzucon. Szczerb. Sax. 87. Sędzia kazał obie strony do ‘ciemnicy wrzucić. Papr. Koł. 0 4. — Fig. Gdy już był dyabeł wrzucił, w serce Judasza, żeby Jezusa wydał, wstał pan.... Sk. Kaz. 154. (gdy mu już był podał, podsunął, podrzucił myśl). Nie mogąc okazać nic jawnego, wrzucił nieco podejźrzenia chytrze. Gorn. Dw. 97. (wzniecił, pobudził, erregen). Na sejmie Piotrkowskim Mielsztyński i inni wrzucili to , że z tych ról, które były nowo wykopane , nie trzeba płacić dziesięcin. Biel. 508. wnieśli, napomknęli ; fie brauten eö in 2lnre= giiltg , ntadjten e3 rege. — §. Wrzucić na kogo , narzucić , auf einen bttttnerfen. Wrzuć na pana wszystkie staranie twoje. W. Post. W. 2, 133. et Ps. 54. Niektórzy z rzeszy chcieli Chrystusa pojmać; ale nikt nań ręku nie wrzucił. Sekl. Joan. 7. Nikt się nań z rękoma nie targnął. ib. ntemanb legte £>aub an ifnt. — §. Recipr. Wrzucić się, n. p. Będzie-li mieć wiarę, a rzeczecie-li oto tej górze : wziąwszy się ' tak stanie. 1 Leop. Math,

aJieer, fpringe iitś SOłeer. — Transi. Nie ma się rękojmia wrzucać w dom, albo w majętność dłużnika. Tarn. Ust. 89. werwać się, wcisnąć się;    etnbringen, ftd) ein»

brängett. Nie umieją chorych ratować, gdy się w nie choroby wrzucą. Star. Woj. a 5. gdy ich napadają choroby. *WRZUCICIEL, a, m, ber §inetnn)erfer ; Eccl. BBep-raiejit., BMeiaiejib ; wmiatacz. "WRZUT, u, m., wrzucenie, baß ^tnetnmerfen, ber §tnetn»nrf; Vind. notermet (»zarzut); Ross. BÓpocB, BpnuoBeHie.

WRZUCALNY, (Cn. Th.), a, e, od wrzucenia, do wrzucenia; fêinrcurf» , |mtetmimrf », ^tnetmnerfltcf) ; Eccl. BBep-

TKHblll

abo WRZYNAĆ, oh. Werznąć.

się w morze! tedy się 21. wskocz, nnrf bid) tn^

‘WRZUTNY,

W S.

WS - , praepositio inseperabilis, właściwie wz - , oznacza kierunek w górę, n. p. Wznieść » do góry podnieść; wznijść » w górę iść; opposit. z - , n. p. znijść » na doł iść; znieść» na doł nieść. Mentio hujus praepositionis in~ separabilis wz - hic (it, quia verba et nomina a Uteris c, p, i t. d. incipientia , loco wz - accipiunt ws -, n. p. Wschodzić, wschód i t. d.

WSADZICIE L.

WSARKNAĆ - WSCHÓD.

411

zeti ; Vind. vfaditi, vfajati, notervfaditi, safaditi , safaja- WSARKNAĆ cz. jednotl., Wsarkać nie dok., sarkając wcią-ti, (ob. Zasadzić) ; Croat, uszagyńjem, uszadilszern ; Bosn. gnać , (burd) bie 3îflfe) einfcjjlurfen ; Vind. vferkati, noter-usaditi ; Boss. Bca4HTB, BcaatHBaiB ; wsadzić jaką rzecz    ferkati ; Ross. upiixaeÔHyïB, npaxjieÔBiBaTB. Wódkę cie-

w co, wsunąć, wemknąć, wmieście; (ńneitt fc^Clt, perdit    plo puszczaj sobie w nos, wsarkając w się; bo tym

fejjen, etnfe^en. Gdy się chleb w piec wsadzi, zamknie    obyczajem mózg sobię, wyczyścisz. Sienn. 92. Medea z

się piec zewsząd. Kluk. Rośl. 5, 263. Srob in ben Sacf*    Aesona krew' starą "wycadzi, a napoi sokami, też gdy

ofett fdjieben. Wsadzam pionki, sadzę. Cn. Th. 1291.    lub ustami lub raną, wsarknął, broda w czarną maść

(nasadzam, wtykam, flancuję). Wsadzony w co, osa-    natychmiast weszła. Zebr. Ow.    169; (cum bihit).

dzony; Boss. bctbbhbih, (cf. wstawić). Wsadzić kury do WSCHADZAĆ, WZCHADZAĆ , oo. Wzejść. WSCHÓD, kurnika. Bndtk. — Wsadzam kogo , osadzam więźnia ,    WZCHÓD, u, w., wschodzenie,    wzejście, czyn wschodzenia

sadzam do więzienia kogo. Cn. Th. 1291. et 658, Boh.    w górę, miejsce wschodzenia;    ber Hinaufgang, baS hinauf*

stëziti , (ob. Scieża) ; Ross. 3aTOUHTB, 3aio>iaTB, (cf. za-    gelten, ber Slttfpitg ; Boh. wÿchod, wzehod ; Slov. wichod, (cf.

toczyć). Herod Jana ś. kazał wsadzić do więzienia. Bej.    wychod) ; Vind. ishod, gorhod; Croat, uzhod, izhod ;

Post. B 2. ( ńl3 ©efangntß fejjen, einfefjen, ob. Więzić). Dal. vzhod; Rag. vzhbd , vziscjasctje ; Slav, izhod ; Ross. Rozgniewany ociec, syna do więzienia wsadził. Sk. Zyw.    B03X0?K4eHie, b3X04,b , bcxo4,b, 803X04^; Eccl. B3Brrie,

2, 287 b. Brat go dal wsadzić, że tak był szalony i    kłctokł. Pustynia ta od Jerozolimy, w półtory milach,

głupi. Biel. 171 i w' łańcuch wsadziwszy do miasta posłał , i do więzienia kazał wsadzić. Biel. 219. Gdy ich wyśpiegowali, pojmawszy wsadzono. Baz. Hst. 333, (cf. zamknąć kogo). Dłużnik taki złośliwy może być wsadzon i do więzienia dan, w którym tak długo ma trwać, *aże się wyrobi Szczerb. Sax. 87. Gdy kogo każą wsadzić o dług... Sax. Art. 50. Gospodyni pieniędzy nie widząc, groziła nam urzędem , że nas chciała wsadzić. Warg. Badz. 347 Wsadzonego Cymona córka, by jakie dziecię, piersiam swemi żywiła. Warg. Wal. 169. Wsadzić kogo do kłody Cn. Th. 1291. einen in ben Stocf legen, ob. Kłoda. — jj Wsadzić kogo na koń, na wóz. Cn. Th. 1291. — Fig. Wsadzić na 'barzego, na hardego, na hardą * dumniejszym robić, (ob. *Barzy, ob. Hardy). Nic ma dobroć nie wskóra, chyba że ją wsadzi na hardość. Teat. 44, 69. Wiele rzeczy na pychę niebogę wsadziło, zamki, zacność, możność. Otw. Ow. 223. (wzbiło ją w pychę). — Aliter. Chłopa na pana nie godzi się wsadzać. Bys. Ad. 8. (wyższe mu dać miejsce). Pierwmj dwa trunki piwa przy obiedzie wypić, potem zaś winem przyłożyć, i wsadzić pana na pachołka. Sak. Probl. 195. — Aliter: Dyabła na dyabła wsadzić. Teat. 18. b, 15. (licznie dyabłami częstować). — §. Wsadzić na tron , na urząd * wynosić, obierać; einen auf ben îfjron fejjen, in ein Slmt etnfefjen, i tin baju ergeben. Który z was na tron się chce wsadzić ? Bardz. Trag. 428. Filozofy na wielkie urzędy wsadził. Sk. Dz. 249. (promował). Chcieli Tarkwiniusza na państwo znowu wsadzić, Warg. Wal. 25. Pompejusz uciekł do Ptolomeusza, którego był przedtym ojca na królestwo Egiptskie wsadził. Stryjk. 73. — §. Wsadzić kogo na kogo, nabechtać, podszczuwać, nasadzić, nastrajać; einen gegen jentanben auf^e^en, aufbringen, anftellen. Pizy-strata żona źle przed nim udawała Trasybula, i wsadzała go nań o to, że się Trasybul w ich córce kochał. Budn. Apoptli. 111. Gdy biskup Kazimierza z zbytków upominał, obraził on się tym do biskupa, i Pileckiego nań wsadził, aby mu złości wyrządzał. Biel. 193. WSADZICIEL, a, m., który wsadza, ber ©infefcer ; Eccl. Bca*4aTe4B, (cf. Bca4HHKi jeździec, Bca4HHitu, jikmh Xylite ua KopaójiB żeglarze).

Stryja swego związawszy, okować dał, gdzie jest wschód z Jerozolimy przez miejsca górzyste

m., ba§ @tufd)en, w liczb. mn.

Judzkie. Jer. Zbr. 2, 104. Dojść do tego miejsca musi być z wielką praca, bo na szesnaście stopniów ku górze bardzo trudny i niebezpieczny wschód. Jer. Zbr. 2, 147. — Fig. Te są początki heretyków, zamysły i wschody odszczepieńeów. Pociej. 400. (postęp , dalsze kroki , wzbijanie się). — §. Wschód, schód do wstępowania i zstępowania, bie Stufe junt 5luffteigen, (ob. Gradus, ob. Stopień); w licz. inn. WSCHODY; bie $treppe, demin. WSCHODEK, dka,

WSCHODKI, baê Śreppcben, Settercfjen, (bie 33üd)erleiter ; cf. drabina, drabinka, cf. gradusy, stopnie); Boh. schü-dek, schodek; Cam. stop, lesniza , lesniza, (ob. Lezi-wo, leży); Vind. stopniza, lefniza, stopifhe, nastop, stopaliza, fhtenga, fhtenje, stopalke, fbteje; Croat. Stenge; Slav, skalle, skalallini; Boss. b03X04,ł, B3X04B, jrbcHHita , atcTHHita, atceHKa, pyH4yB'B, py^yneirL ; Eccl. j\-RCTKHi|a , (bocxo4ï , c«p2Mi|i6, npecjBi, H.1H uap-CKiîi npecTOJTB stolica monarsza , *stolec, tron). Schód , którym schodzą na dół, jako wschód na górę, właśnie mówiąc. Cn. Th. 981, (ob. Wstępy, Zstępy). Wschody do wstępowania w górę, bywają dębowe, sosnowe. Kluk. Bosi, 2, 167. Przyjął go u wschodu pałacu. Sk. Dz. 732. Do jaskini przez wiele stopni po wschodzie schodzono. J. Kchan. Orl. 556. Wschodem tylnym wrócił. Wad. Dan. 228. burd) bie Hintertreppe. Wschód kręcony. Cn. Th. 1292. (bte Söenbeltreppe ). Wschodu kręconego słup , około którego stopnie idą. ib., (ob. Wrzeciono). Wschód przed domem , wschodki , Croat, zaztup ; Ross. KpBUBito, KpuaeuKO ; Eccl. npHMoerE. Po trosze jako po wschodzie przyjdziemy do ostatniej bezbożności. VV. Post. W. 2, 59. stopniami, szczeblami.— §. Wschód, wschodzenie lub wznijście zboża, ba3 Slufgefjen beś gefdeten ©e* treibet. Posiawszy zboża, staranie być powinno, aby gdy padną przeciwne wschodom czasy, dopomódz do wygodnego wschodzenia. Kluk. Rośl. 5 , 207. — $. Wschód słońca. Teat. 56. c, 119. Wschodzenie słońca, wschód gwiazd, wschodzenie gwiazd. Cn. Th. 1292. ber 3lufgang ber ©onne, ber Sterne, baS 3lufge(ien. Wschód słońca, miejsce świata, gdzie słońce wschodzi czyli wstaje; ber Sonnenaufgang, ber Aufgang, ber Often, ber

412 WSCHODNI - WSCHODZIĆ.

WSCHODZICIEL - WŚCIĄŻ.

borgen ; Boh. wÿchod, (cf. wychód); Cam. jutru, (cf. jutro) ;    Wschodzę, oh. Wzejść. WSCHODZICIEL, a, m., który

Vind. fonzhni ishod, funzhni prihod, istok, fonzhnu isho-    wschodzi, ber $nfftetger ; Rag vzhoditegl ; Eccl. bocxo-

difhe, perhod, juter, juterni krai, juterna deshela, ju-    4«Tejib. W rodź. ieńsk. WSCHODZIC1ELKA, i. WSCHO-

trova deshela; Croat, szuncza izhod, isztök ; Rag. istook,    DZISTOSĆ, ści, z., górzystość, wzniesienie sie; bftö in

istoc ; Bosn. istók; Ross. boctoicb. Jak błyskawica wy- bie ©eljen, bte (Steilheit, $ólje ; Vind. gorhoja , nachodzi od wschodu słońca, a ukaże się aż na zachodzie,    visha ; Eccl. roptHOweHie. WSCHODZISTY, a

takież też będzie przyjście syna człowieczego. Rej. Post.    adv., wznoszący się w górę, in bte $öl)e gefyenb, fid) er»

X x 5; (oppos. zachód, ‘zapad). Na wschód, na wscho-    jjebettb, [teil; Eccl. rop^HOCHufi. — §. Wscbodzisty, szcze-

dzie , ku wschodowi > wschodni; Vind. pruti jutru, ju-    blisty, scalaris. Mąci. wschodowy , fiuftg , trepptg.

trostranske ; Ross. icb BOCTOKy. WSCHODNI, ia, ie, WSCHOWA, y, z., miasto w Poznańsk. , $rauftabt. Dykc. WŚCHODNY, a, e, 1. * WSCHÓD OWY, ‘WZCHODOWY, Geogr. 3, 201; Sorab. i. wschowa receptaculum, scho-“WSCHODSŁOŃCOWY, Wschodnio Adv., od wscho-    wanie; hinc nomen urbis Poloniae, quod ante annos ali-

du słonecznego, na wschód, na wschodzie, ku wscho-    qaut ibi receptaculum exulibv.s sit praeditum. Herberg.

dowi będący, leżący, od wschodu przychodzący, oryen-    Magn. Dei. 'Wszowa. Biel. Św. 2 i 7. WSCHOWSKI, a,

talny; àufgangê =, (Sonnenaufgang^ », morgen, öftlidj, Oft»,    ie, od Wschowy, grauftäbfer », n. p. Starostwo Wscho-

morgenlänbtfch, orientalifch ; Roh. wychodnj ; Slov. wicho-    wskie. Dyke. Geogr. 3, 202. WSCHOWIANIN, a,

«ini ; Vind. juternodeshelen ; Croat, iztoclmi; Bosn. isto- ¹ obywatel Wschowski, eilt ^rauftäbter. W rodź. ieńsk. cni; Rag. istöeni; Ross. B03T0nHbiti. Grób ten był zawalony kamieniem wielkim od wschodowej strony. Odym. WSCHWAŁ, Wiod. , ob. Schwał, na schwał.

Św. 2 K k 4, Morzu wschodniemu corocznie pół cala WŚC1AG , u ubywa głębokości. Kluk. Kop. I, 72. morzu Bałtyckiemu,

Oftjee. Kraj wschodni Vind. sjuterna deshela, jutrova deshela. Wschodni mieszkaniec; Vind. jutrodeshelnik, sjuterunik, juterni semlar, ber ÉÂorgenlanber, Oftiäitber.

Kościoły wschodowe. Ustrz. Krus. 2, 166. (oryentalne).

List papieski do biskupów wschódsłońcowych. Hrbst. Art.

180. Cerkwie wschodnioruskie. Pim. Kam. 7. Perła wscho-

fel?r aufgefialten, genbthtgt ju bleiben. WSCIAGACZ, a, m., który wściąga , hamownik ; Rag. vstegnitegl, ber

dowa, (ob. Oryański, Uryanka). Perły wschodowe próżno wychwalają, Nigdy z ozdobą ust twych nie zrównają. Past. Fid. 72. Widział tam pasmo pereł wschodowych. Pot. Arg. 216. Wiatr wschodni płynie po płaszczyźnie pionowej do południka od wschodu. Śniad. Jeog. 548 ; ( oppos. zachodni ), ber iDłorgemoinb, Oftrotnb ; Cam. sonzbnèk ; Vind. juterni veter, sdolz , doloni voter, do-lenz, spudniak; Croat, iztochnyàk ; Rag. iztocmk, iztoc-gnâk, istocnik ; Bosn. istoęgnak , scilok, jugo ; Ross. boctouhhh B^Tps » ‘WSCHODZIEŃ, dnia, m., SCHO-DZIEŃ, n. p. Wiatrów dziedziny i imiona: Eurus, *scho-dzień, Zephyrus, zachodnik, Boreas, 'śrzódnoceń , Auster, "półdzieniec. Zebr. Ow. 3. Wiatr wschodniopółnocny, uderza między wschodem i północą na płaszczyznę południka pod kątem 45 stopni. Śniad. Jeog. 548. 9îorb» oftlDtnb. Wiatr wschodniopołudniowy , pod kątem 45 stopni uderza na południk miedzy południem i wschodem. ib. 549. ©uboftioinb. 2. YVSCHODOWY, od wschodu czyli wschodów do wstępowania, lub zstępowania ; Ross. jiicTHHUHbiH , Kpbi.iemibiM, 2Iufgattg§ », 5luftritt3 », £rtttś », (Stufen», ïreppen; (Eccl. B0CX04Hhn1 ascensibilis). Wschodowe placyki dla odpoeznienia, abo łamania wschodu. Cn. Th. 1292. — Pieśń wschodowa , abo stopniów lub wschodów. Rudn. Ps. 120. ein ©tufenlteb unter ben $fal* men. WSCHODOWATY, a, e — o adv., na kształ wschodów. Wiod. ; wschody mający. Cn. Th. 1292. jtuftg , ttttt ©tufen, trepptg ; Slov. zchodowaty. Wschodowate siedzenie na widokach. Cn. Th. 1292. Na wschodowatym siedzeniu ludzi moc niezmierna rzędami siedziała. Tr. Tel. 86. Wsehodowato, jak po wschodach. Wiod. WSCHODZIĆ,

m. ,

WSCHO WIANKA, i.

, w., wściąganie, wściągnienie, hamowanie, wstrzymanie ; baö 3urücfgalten , ber    Dla wściągu

buntowników. Nar. Tac. 2 , 450. Tobie jednemu napastowanie i łupienie sprzysiężonych spełzło i bez wściągu. Nag. Cyc. 18. WŚCIĄGLIWY, a, e — ie adv., do wścią-gnienia, wściężny, jurücf^altbar. Jako koń w pańskiej stajni urodziwy, Kiedy się urwie, bieży niewściągliwy Na łąki, albo gdzie stada pasają. P. Kchati. Jer. 243. WSC1ĄGNĄĆ cz. jedntl., Wściagać niedok, ciągnąc wstrzymywać, hamować, powściągać pr. et fig.-, anjiehen, JU* fammenjtefien, einjiehen, juriicfhalten ; (Boh. wztuhnauti, wztabowati invadere, wztahowat se extendi se) ; Vind. gornategniti ; Bosn usteghnuti, uzdàrsgjatti ; Rag. vzstê-ghnùti ; Croat, ztegnuti, ztezati, ztésem, usztésem, vsztegnulszem ; Ross. B3THHyrb, B3TarnBaTb, B03TH-raTb, B3Tamuîb, B3TacKHBaib ; Eccl. BOCTarnyin, bo-3ra3afo. Wściągam konia. On. Th. 1292. Po piasku trzeba drabować źrzebca , niekiedy wściągając i wzrywa-jąc. Cresc. 522. — Fig. allegor. transi. Gdyby sumnie-nie nie wściągało zgoła, Przyrodzenieby rozpuściło koła. Rej. Żw. 223, (ob. w krygach mieć żądze). Nie chcę, aby kto rozumiał, jakobym ja szczodrobliwość wściagać, i one na przykrym munsztuku mieć chciał. Corn. Sen. 42. Na te swoje obrady często się zmawiamy, Jakobyś-my ich mogli wśeiągnąć w ich chytrości, którą oni nam zwykli psować te wolności. Papr. Kot. P b. Proszę was abyście ‘się ‘wściągali namiętności cielesnych. 1 Leop. 1 Pelr. 2, 11. (abyście się od nich wstrzymywali). Dokąd pióro zaciągasz wiersze niewściągnione ? Warg. Radź. pr. niewściągliwe, ob. Wściągliwy. — Nie bardzo nas [»roszono, wściągano. Cn. Ad. 553. Nie bardzom go wściągał, prosił, ib. 569. nie urwałem mu rękawa , nie koniecznie musiłem, cf. przynuka ; id) habe ihn nicht eben

halter. Na WSC1ĄZ adv., na ścież , na oścież, na roz-cież , angelroett. Bramy na wściąż otwarte bezbronnie , Go za troistyrn wprzód zaporem stały. Hor. 2, 50. Kniaź.

WŚCIEKLI NA-WŚ CIEKŁ Y. 413

WŚC1BIĆ - WŚCIEC.

werwie w

Vind. nofazh,

wzrusza

zaraz

e —ie adv. wściekło-

WŚC1BIĆ, f. wścibi, ‘WŚCIEBIĆ, WŚCIUBIĆ, ‘WŚCI-P1Ć, *WC1PIĆ ci. dok., Wścibiać niedok. ; Ross. yco-BaTb , ycOBHBaTb ; wetknąć, etnftetfett; Boh. wtjpiti se eon -jicere , wtipnost , wtjp acumen, wtjpnÿ acutus, sag ax , (ob. Dowcip, Dowcipny). Ptasznik jedne skubie ptaszki, a drugie na rożenek wścibia. Falib. R 2. Hul. O w. 46. Lecz go przez warty Szyldwach obdarty Nie puścił, aź z góry Wścibił tynfa w garść Merkury. Zab. 4 1 , 287. Zabi. ( włożył mu w rękę , wetknął, wsunął ). Nauka , aby się sam żaden bez posłania bożego na urząd nie 'wcipiał. Gil. Post. 343 b. (nie wdzierał, ob. Wdzierca, wtręt, intruz, właz, samosłaniec). By jeden w drugiego eparchiją się nie 'wściebiał. Smolr. Lam. 41. Z wszete-czności wielu się *wścipiają w inszego powołanie. Gil. Post. 23. Po co tobie między drzwi palec wścibiać? Pilch. Sen. list. 4 06. Wszędzie się wściubi, wszędzie podsłuchuje. Teat. 29, 21. Jakoś nos tam wścibil, a ta drzwiami trzasła. ib. 43. c, 408. Nie wścibiaj nosa, gdzie ci nie należy, ib. 4 8. c, 12. Co masz za potrzebę wściubiać tam sw-ój nosek? ib. 16, 15. Wszak to ludzkie losy Tam wietrzyć, i tam wścibiać, gdzie nie trzeba, nosy. Zabi. Amf. 60. Kobietki są ciekawe zwierzęta, i tam nos wściubią, gdzie nie trzeba. Boh. Kom. 2, 4 03. W cudze wścibia się sprawy. Mon. 67 , 473. Ten co się ‘wścipia w rzecz , jeśli jeszcze 'nietrefriie odpowie, godzien wielkiego pośmiechu. Eraz. Jęz. E e 4. ( co się mowę). Nie było kąta mój lisie, Gdziebyś ty siebie nie wściubił, Ostrzegam szczerze, strzeż mi sie, Żebyś ogona nie zgubił. Kniaź. Poez. 2, 277. gdziebyś ty się nie wtrącił). WŚCIBSKI, a, ie, rad sie wści-bić, wtrącić, wmieszać w co; ftd) gern mit etitmettgettb, etmntfcfyenb. Wielki z ciebie wścibski ! wielka z ciebie wścibska. Rndlk. Zab. 8, 7. et 7, 318 nofat (ob. Nosal), nufaten, nolobrufhen, modrujezhen; Croat, nameknyènecz; Rag. gnjuhalaz , f. gnjuhaliza ; Ross. coBKui, cOBOKi; Eccl. eyexa, 9îafentoetë. Drugi podobny do płochego szmyrgla, Wścibski, łgarz, warchoł, nie stąpi bez figla. Zab. 2, 269. Nar. Jeśli się rad przy-mówdć do jakiej materyi, wścibskim i wszędobylskim go nazywają. Mon. 73, 429, ob. wszędywśeibskić. kmochy. Weg. List. 4 9. WSCiBSKOŚć, ści , i. , natrętna ciekawość^, mieszanie się do czego natrętne, üîafeioeiëljett ; Vind. nofatust, nofatnost, nofabrufhnost, modrujezhnost.

WŚCIEC sie, wśeiek się, f. wściecze się, wścieknie się zaimk. dok., Wściekać się niedok. ; Boh. wztćkati se, wztect se, wztecy se, wztekl se; Slov. wstékâm se, wztekati se ; Sorab. 1. zwóbotżu szo (ob. Złościć się), zwoboeżu szo ; Garn. sdovjâm, slobim ; Vind. stezhi, ustezhi, skripat, fjirati, Ijiruvati, firou biti, ferditi fe , divjoferditife, divjati, sdzivjati (cf, dziwaczyć), fe befu-vati , fe befiem , (ob. Bies); Croat, ztechi, ztechem, ztekel, lyutitisze , fuczatisze, (cf. fokać); Dal. bisznitisze ; Rosn. bisniti, jadovitise, razgljutivatise ; Ross. Bsńtcmb-ca , nencTOBOBaTb , HettCTOBCTBOBaib, CBHpintTb, cbh-ptncTBOBaTb, apHTbca, aprocb (cf. zarzyć się), depBe-Htib , ociepBeHtTb, (B03Teab , B03TeKaTb ‘wzciec, cie-kąc wzbiedz ; (Eccl. BOCTeKaio, Bocmuaio recurro, sursum

curro, resilio, reßuo) ; Eccl. hciictokctbokath cä. Wściec się, własna psom, wilkom, lwom, i innym zwierzom i bydłu, i człeku, gdy pies wściekły ukąsi. Cn. Th. 1292. toll werben. *Psi z przyrodzenia swego jadu w sobie nie mają, jednak gdy się wściekać mają, wściekłość ich przychodzi z zagniłości i zapalenia krwi , która zagniłość aż do 'truciny ( aż do jadu) przychodzi. Sak. Probl. 81. Niebezpieczna, gdy się pies wściecze, albo jako oszaleje. Haur. Sk. 542. Człowiek sam wściec się może; atoli u nas wściekanie się ludzi powszechnie po ukąszeniu od zwierząt następować zwykło. Perz. Lek. 153. — Fig. tr. Wściec się, szaleć, rozjeść się, rozjadowić się; toll mer* ben, nntiljenb, mfettb merbeit, matten, toben, rafea. Dobrze się nie wściekł tyran rozgniewany, Chce się mścić srodze, zrzuca wszystkie względy. P. Kchan. Jer. 50. Dziwna to jest rzecz, gdy się dwaj wścieka, Głowy niewinne by kapustę sieką. Rej. Zw. 228. (gdy się rozjuszą). Ledwie nie wścieka się ze złości. Kur. Pet. 16. On córkę jego bierze; ledwo się ztąd nie wścieke. Tręb. S. M.

74. td) möchte mjeab merbeit. Ledwie się nie wścieke od złości. Teat. 35, 14 6, Mnie się ledwo serce od żalu nie wściecze. Zab. 1, 4 91. Nar. Nar. Dz. 3, 53.— Similiter: Temu z uśmiechem wieje, Temu wiatr się wścieka. Zab. 13, 170. (jednemu powiewa, drugiego pogrążą). *WŚCIE-KLINA, WŚCIEKLIZNA, y, ź., WŚCIEKŁOŚĆ, *WŚC1E-KLlWOŚć, ści, z., wścieczenie się, bycie wściekłym, bte ïollbett; Roh. wztek, wztèklost; Slov. wztéklost ; Sorab. 1. zastćkwofcż , dziwa zwobota; Cnrn. stek lina , slôba, slobnust, slobnost; Vind. usteklust, stezhnost, ferditost (cf. sierdzistość), ferditje, divjanie, belnost, vsganje, jesa (cf. jeżyć się), divjoferdenje, Ijiranost, ijiranje ; Croat, sztochnoszt, bisz , (cf. bies); Rag. je-dovitos, ijèd; Bosn. pomana, jadovitost (cf. jadowitość), bis, mahnjtost; Slav, pomàmnost; Ross. CTenica, ofc-meHCTBO , óbcHOBaHie, apocTb. Wściekłość, choroba psom właściwa , i ztąd niebezpieczna, iż inne zwierzęta nią zarażają, Zool. 306. Wściekliny psiej rodzajów, jest kilkanaście różnych. Ostror. Myśl. 18. Wścieklizna, hydrophobia , bte 2Bafferfd)ette. Perz. Lek. 194. Z niegorączko-watych durnowatości bywa najdziksze szaleństwo , po nim wścieklizna, ib. 195. Jest jeden rodzaj spokojnej wścieklizny. Pen. Lek. 136. bte fttlle    — §. Fig.

tr. Szaleństwo, zajadłość; bte Dîajere!), bte ŚSlltp. Insania , wściekliwość, szaleństwo. Mącz. Port na wiatrów wście-kline zawarty i sztychy. Jabl. Tel. 54. Jak ujrzał znaki świeżej ostygłe ruiny, Pokój go miejsca pali, gniew wściekliny. Bardz. Luk. 97. Nie posiada się w swoim szaleństwie : twarz sino zabladłą wścieklizna trzęsie. Staś. Num. 2, 213. Ziemia była przykryta pamiątkami ich wściekłości. Czack. Pr. 99. Za postrzałem Kupida się do serc ludzkich przyrzuca wścieklina. Pot. Jow. 159. WŚCIEKLIWIEG, wca, m, człowiek wściekły, szalony, zajadły; etit ïoHFopf, iïîafenber, SBütljenber, ein ÎBlftljricfj. Wściekliwicc ten wojsko sobie sposobił, i okrutnie wsie i miasta plondrował. Faliss. FI. 167. WŚCIEKŁY a e — Ie et ło adv., ‘WŚC1EKLIWY, a ścią napadnięty, który się wściekł; toll geworben, toll,

414

W S C I O R N A S T E K.

WŚCIĘŻNY- WSIAĆ.

Ow. 126. Wściornkie te rzeczy przyszły na cię dla grzechów twoich. 1 Leop. Jez. 47 , 9. — Hodie non usur-patur nisi in subsequentibus vel similibus : Bodajby cię wściurnascy dyabli porwali. Teat. 10, 35. A wciornascy mię dyabli do tego domu wnieśli. Teat. 30. 6, 142. Omisso subslantivo : A czy wam wciornascy radzili moje gorszyć Elżbietę. Teat. 50. b, 49. — §. Cały, we wszystkich częściach, gattj. Po wściornastkim świecie. Rej. Wiz. 111 b. Rozprószył je pan z onego miejsca po wściór-nastkiej ziemi. 1 Leop. Genes. 11 , 8. (po wszystkiej ziemi. 3 Leop.). Oczy pańskie 'zbiegawają ‘wsztornkę ziemię. 1 Leop. Zach. 4, 10. (po wszystkiej ziemi. 3 Leop.). Oto ja dziś idę w drogę ‘wsthornastkiej ziemi. 1 Leop. Jos. 25, 14. (wszystkiej. 3 Leop.). Ujeżdżającego Władysława II, wciornastka Polska wiecznem potępiła wygnaniem. Arom. 171; (universa Polonia). Synom Władysława wciornastka dopomaga Polska, wyjąwszy garstkę powinnych Sieciecha. Krom. 121. Zszedł się 'wszthorna-stek lud Izraelski do Salomona. 1. Leop. 3 Reg. 8, 2, (wszystek lud. 5 Leop.). Przykazał Salomon 'wsztorn-kiemu ludu Izraelskiemu, aby z nim jechali. 1 Leop. 2 Parał, i, 2. (wszystkiemu. 3 Leop.). Rozdał Dawid wściornkiemu mnóstwu Izraelskiemu, tak mężowi jako i niewieście, po bochnie chlęba. 1 Leop. 2 Reg. 6, 19. (wszystkiemu. 3 Leop). Zegnał się z bratem, i z dworem wciorniastkim. Birk. Sk. E 5. Przezeń majętność strawiona jest ‘wciorka. Olw. Ow. 541. (ze szczętem, do szczętu, ze wszystkiem). Dam 'wsztornkę ’"istotę i majętność miasta tego, i wszystkie skarby w ręce nieprzyjaciół. 1 Leop. Jer. 20, 5. (wszystkę majętność. 5 Leop. ; całe bogactwo jego). Daj mi dufanie panie królu bogów i 'wsztornkiej mocy. 1 Leop. Esth. 14, 12. (wszelaką mocy. 5 Leop).

pr. et fig. tr. • Boh. wzteklÿ, bësnÿ; Slov. wztéklÿ; So-rab. 1. zaszékwé, zwobocziwé, zazwobené; Carn. stêklè, vstekel, arsjesan , slobn; Vind. stekou , ustekii, nagma-fhen, fjiran , fmiefhan, vertaglau ; Croat, sztèkel ; Bosn. bisan, mahnit, sardilti, jadovitti ; Rag. jedovit, razjeedjen,

(rozjadły) ; Slav, pomaman , (ef. omamić); Ross. Ctiue-HHH , ÓtCHOBaTblii , HGHCTOBMH, CBUpklTlIblli , CBHptnb, npocTHbiH. Pies wściekły, ani je, ani pije, uszy i ogon opuściwszy, jeżyk wywiesiwszy biega, ziając i wyjąc chrapliwie, przytym i piany z ust toczy, oczy wywraca , a kogo napadnie milezkiem kąsa. Comp. Med. 119.

Wściekłe psy milezkiem za nogi chwytają i kąsają. Petr.

Ek. 415. Lekarstwo naprzeciwko jadu psa i człowieka 'wściekliwego. Spicz. 6. Przeciw jadu psa i człowieka wściekłego. Sieno. 8. Jako pies wściekły bez uwagi bieży , Choć kto ku niemu z ostrą bronią godzi, Lub go kto zrani , i na ziemi leży , Kto się nawinie przecie temu szkodzi.... Auszp. 51. Tam się wszyscy rzucili jako 'psi wściekliwi. Pieśń. Kat. 67, (cf. zażarcie, zajadliwie).

Pójdę wściekło przez wody siarczyste. Bardz. Trag. 176.

Car wściekło boju pragnąc, rad że innej drogi nie masz prócz krwi rozlania. Bardz. Luk. 28. Słowa twoje są potwarz, i miecz przeraźliwy, Język w prawdzie opaczny, i wściekło żarliwy. Zygr. Pap. 4. Insaniens, ‘wście-kliwy , szalejący. Mącz. Ludzie wściekli na zgubę moje.

Teat 49 b, 75. wściekło nalegający.

*WŚCIORNASTEK , *WŚCIURN.4ŚTEK , "WCIORNASTEK,

'WSTORNASTEK , ‘WSZTORNASTEK, stka , stkie, stko , adv., ‘WSZCZURNASTY, a, e, ‘WSZTORNKI, 'WŚCIORN-KI, ‘WŚCIORKI, 'WCIORKI, a, ie — o adv.; Boh. we-śkeren , -re, -ro, weśken ; Slov. weśkeren , wśeoken ;

— wszystek, wszystka, wszystko, aH, alle, adeö, jegib cfyer, jegltcfye, jegltcbeô. Wściornascy ludzie i wszystkie rzeczy. 1 Leop. Genes. 7 , 22. (wszyscy ludzie. 3 Leop). WSC1ĘZNY, a, e — ie adv., wściągniony, do wśeiągnie-Pokój od w's'ciornastkich nieprzyjaciół jego. 1 Leop. 2    nia, mogący być    wściągnionym ; aufhaltbar, Jltrücf^aïtOar ;

Reg. 7, 1. (ocl wszystkich. 3 Leop.). Rajcy Krakowscy    opposit. Niewściężny, niewstrzymany, unaufhaltbar. Nie-

w rynku tryumfowali, A wszczurnastcy Te Deum lauda-    wściężny pochop.    Zab. 15, 21. Kniaź. Czas niewściężny.

mus śpiewali. Stryjk. Haur. C 3. Na wciornastkie strony,    Nar. Dz 1 , 27.    Któreż klęski naszemi nie utyły pola ,

partes in omnes. Zebr. Ow. 22. Wciornastkie wieki będą    Kędy mogił nie    wzniosła niewściężna swywola ? Hor.

ob.

wzpominały spraw twoich dzielność. Ryb. Ps. 287. Po 1, 185. Nar. Niew-ścieżna kobieta. Hor. 2, 134. Kniaź. wciornastkie dni. Żarn. Post. 3, 106. Z zamku wcior- *WSEJEDNY , *WSELENSKI , *WSENOCNY, WSI, nastcy wystąpili. Krom. 315; (omnes excesserunt). Wybił Wszy, a, e.

'wsztornastkie urzędniki Achabowe. 1 Leop. 4 Reg. 10, *WSEP, ob. Wsypka, ob. Wsypać.

cić, hinein ffiert, einfden, einftrcuen; Boh. wsÿti, wsyl, wsel, wsegi; Sorab. 1. séhyu nutz; Vind. v fiat i, noter-fjati, vfievati ; Rag. vssjati, vssjeevam ; Ross. Bcfefin,, BCtBaTfc. — fig. tr. Oracz wsiewa wiele nasienia w ziemię ; a wszakże czasem nie wszystko co jest wsiano wschodzi. Bibl. Gd. 4 Ezdr. 8, 41. Wiara ś. przez słuchanie słowa bożego w sercu wsiana ma swój wzrost. Żarn. Post. 2 , 424. Co się dobrego od boga z dobrą naturą wsieje , rodzice swoją pieszczotą wykopywają. Sk. Żyw. 95. Aby się now>e swary w kościoł nie wsiały. Sk. Dz. 503. W rozmowę dworne żarty wsiewał dla rozerwania, Mon. 68, 23. (wtrącał). Myśli te do serca twego od ducha ś. wsiane. Bals. Niedz. 2, 34.

11. (wszystkie. 3 Leop.'). Wziął wstornastkie swoje rzeczy. WSIAĆ, f. wsieję cz. dok., Wsiewać, niedok., siejąc wrzu-1 Leop. Genes. 17, 23. (wszystkie. 3 Leop.). Przez boga od wieku wciornastko się stało. Gęb. Hymn. 311. Morzem było wciornastko ; omnia pontus erant. Zebr. Ow.

10. Król Babiloński zabrał wszystek lud z Jeruzalem i 'wsztornkie xiazçta. 1 Leop. 4 Reg. 24, 14. (wszystkie xiążęta. 3 Leop.). Przykazał ludowi, aby 'wsztornkie przykazanie boże pełnił. 4 Leop. 2 Parał. 14, 4. (wszystkie. 5 Leop.). Oto 'wsztornko, co ma Job, w mocy twojej jest. 1 Leop. Job. 1, 42. (wszystko. 3 Leop ). Na wszystkie rzeczy, na które poślę, pójdziesz, a'wsztornko, coć jedno rozkażę , będziesz mówił. 1 Leop. Jer. 1,

7. (wszystko. 3 Leop ). Chcąc się zachwianemi tłuc? ramionami, wściorkie poszły w powietrze sroczki. Zebr.

abfteigen bepm Slufftcigen. Już, ani na konia wsieść, ani zsieść z niego me mogę. Prot. Font. a 4 b. Wsiędziesz-li na koń, troska na koń wsiędzie, Ustąpisz—li w okręt, i tam troska będzie. Hor. 1, 285. Na konia dzielnego, *cho-ciaj w' prostym ‘siedle, wolałby każdy ku potrzebie wsieść, niż na owego upstrzonego, co się wspina, wierzga, a ogonem harcuje. Rej. Zw. 68. Omisso Wsieść: Hetman dopiero na koń, biega między roty, I pułki uznojony jazdy i piechoty Zagrzewa. Leszcz. Class. 75. (scilic. wsiada). — Absolute : Wsiadajmy, jam już gotów. Morszt. 556. oufgefeffen ! eingefeffen ! «ufgefe^t! jetngefe£t! Dziś z tobą zaraz wsiadam, dziś z tobą uciekę. ib. 541. — Allegor. Kiedyśmy wsiedli na łódkę, trzeba już dalej płynąć. Teat. 1 7, 9. ( zacząłeś , kończ-że ! ). — Wsiadanie » Wsia-dane, ego, »., baś Slufjtfcen, Slnffteigen, @inft|en, ëinfteb gett, bte 2lbretfe. Znowu wóz i kareta zajechała , i znowu aż do nocy wsiadania pańskiego czekała. Mon. 67, Na mym wsiadanym będąc u niego , gdy go nie zastałem, papiery z sobą zabrałem. Teat. 48. b, 10. Na samym prawie wsiadanym. Ustrz. Kruc. 5, 80. Na wsiadanie w wojsku trąbić kazano. Warg. Cez. 1. Na wsiadanie hetman trąbić kazał. Warg. Cez. 205. Wsiada-ne » wsiadana piosnka, ba3 Jlitfjtjselteb, ber &ronipetenftojś junt sillfftjjett. W trąby wsiadanego na flisów zagrano. Bardz. Trag. 260. Konie dawno posiodłane , Łowczy otrąbił na szczwaczów wsiadane. Kchotu. 24. Już wszystko gotowe, czekają wszyscy wsiadanego. Pot. Arg. 751. znaku ruszenia, ba»    Jimt 2luflmtd)e. — Wsiadany,

gra dziecinna. Cn. Th.. 1259. Włod. ber £mcfcmann, eitt fôtnberfptel. (Ross. Eca/mHKDBii, b ca .mmi iii, Bca^Himecum jezdecki).—*g. Wsiądzenie, wsiędzenie , siedzenie, siodło, etrt ©attci. Towary, Tureckie zawoje-, rzędy, wsię-dzenia różne. Vol. Leg. 4, 82. Inny się wziętym zaszczyca rumakiem, A ów w-siądzeniem , rzędem i sajdakiem. Jabł. Buk. S 2 b. — §. Wsiadać na państwo, wstąpić; jur £crrfcl)aft f’ommeu, gelangen. Dał przykład wszem panom , aby wsiadając na państw-a , nie na swój, ale na pospolity pożytek oko mieli. Sk. Dz. 1110.— §. Wsiąść na kogo * opanować kogo, górę nad nim wziąć; über einen SOîeifier werben, über tlpt bie Öberlwnb befcntmen. Na te junaki jak trafię , wsiądą mi na skórę. Teat. 45. c, 144. Oni pierwsi na swych okrutnych prześladowców wsiędą. Teat. 44, 42.^ Tyrani łaskawością zmyśloną, przyciągnąwszy do siebie towarzysze, sami na nie wsiadają, i pany ich być chcą. Sk. Dz. 1128.— §. Wsiadać na kogo, nacierać, wyjeżdżać na niego, auf einen loêge* l)en. lnvehor, wsiadam , wskakuję na kogo słowy. Mącz. Arachne gniewowi się już nie odejmując , na nieznaną Paladę wsiadła słowy temi.... Otw. Ovj, 216. Insulta-tio, urąganie, najgrawanie, wsiadanie na kogo, jako my mówimy. Mącz. Na wszystkich wsiadać , t. j. urągać , insultare. ib. — §. Neutr. Wsiąść, wsiąknąć w co, wpuścić się, cinftrtfeit. Prędkoby na piasku ciężka budowa w ziemię wsiadła. Kluk. Kop. 1, 290.

WSIADAĆ, ob. Wsieść. WSIADACZ, a, m., który wsiada, abo ten co wsiadł i jedzie. Cn. Jh. 1292; który wsiada na koń, na wóz, na łódź. Włod., Eccl. Bca^HHK t> , CHy-3HHK1), ber ßinftjjer, iSufftjjer. Potłukę wóz i wsiadacza jego. W. Jer. 51 , 22. (i tego co na nim siedzi). Pozdychają konie , i wsiadacze ich. Wujek. Agg. 2, 25. (i jeźdzce).

WSIĄKNĄĆ nijak jednotl., Wsiąkać niedok., sącząc się wciągnąć , Mitteln fuient, etnftcfern, entfett; Vind. vzeditife, savzeditife, safufhitife ; Groat, vszeknuti , uszeküjem , vszeknulszem ; ( Bosn. rsiknuti ogagn concipere ignem).

Woda -wsiąka w drzewo , w gąbkę. Boh. Dyab. 10. —

».,

Fig allegor. Wszyscy mrzemy, i jak woda wsiąkamy do ziemi. 1 Leop. 2 Reg, 14, 14. Wsiąkanie, ia ,

WSIĄK , u , m., wsączenie się, wciąganie płynu w co, bat? (Śtltfttfertt. Na placu piasek sypano dla wsiąku krwi.

71.

Nar. Tac. 2, 242. — Fig. Ir. Głos dobroczynny nauk niewinnym w dzikie serca wsiąkaniem, tworzy w nich smak pokoju. Nar. Hst. 6, 516. — §. Aliter: Wsiąkło co, przepiekło się, spełzło, przepadło, poszło w niepamięć; ei> ift »erfaßen, oergeffcn, eS ift ©ra£ barüber ge* tttadjfen. Bodajby się dawne wróciły czasy, kiedyśmy kre-dytorów zamiast złotem guzami płacili, a wsiąkło, i sprawiedliwości na panów nie znaleźli. Teat. 7. c, 20.

— §. Active: Wsiąkać, wciągać w się; einjteften, in fid) etnjtefyen, etnfaugett. Gdy człowiek spragniony do wanny wstąpi, natychmiast zeschłe one zwierzchne cząstki w się wsiąkają wszystką wodę. Syxt. Szki. 72. Skóra zeschła w się wsiąka onę wilgotność wody. ib. Kwiaty gdy otwierają usteczka, słońce wsiąkają, Jak dziecie macierzyńskiego pokarmu sięga. Dar. Lot. 22.

‘WS1ARZ, a, m., wiejski człowiek, wieśniak, ziemianin, włościanin; eilt ©orfmatttt, ßattbtttann. Głupi ten wsiarz pierwej kupił wieś, niżeli ją oglądał. W. Pont. W. 2,

78. Bóg wzywa prostaczków, którzy nie są bogaci, jako oni wsiarze. W. Post. Mn. 285.

WS1DLIĆ cz. dok., w sidła wplątać, Ignein »erfinden. Bndtk.

Czart go w swoje wsidlił pęta. Tr.

WSIEG f. wsiecze, wsiekę cz. dok., Wsiekać niedok., siekąc wpuścić, wmieścić ; Vind. noterfekati, vfekati, no-tersafekati, vfiekati, etnfiacfcn , butem liacfen. W beczkę co wsiec. fłaur Ek. 97,

WSIĘGNĄĆ cz. jedntl., Wsięgać niedok., sięgnąć wewnątrz czego, fitnetn langen, lunetn retcfien ; Vind. noterfeshi, no-terprimiti. Wsiagnienie, Vind. noterfega, noterfefhenje.

‘WSIELEŃSKI, ob. Wsze - .

WSIEŚĆ, wsiadł, wsiedli, f. wsiędzie, w’siede, med. jedntl., Wsiadać niedok., Wsiadywać czestl.; Boh. w’sednauti, wsedati,

Vind. noterfesti, noterfiedati, gorfesti, gorpofaditife ; Bosn. uziahati ; Rag. uzîti, uzachi; Boss. Betem, B03ci4aio; (Eccl.

Bca4imqecTByio jeżdżę) ; wsiadać na wóz, na łódź, na koń, wmieściwszy się siedzieć; entfielt, OUffifsen, ftd) etttfe^ett,

(Einfäen , bie (Einfaat ; Vind. vfietba , vfietje , vfjanje. WSIEWAĆ , ob. Wsiać.

415

WSIADAĆ - WSIEŚĆ.

WSIEW - WSIEWAĆ.

M auffe|en, etnfietgen, anffieigett, ju ^fcrbe fteigen. Wsiadajmy na koń, jedźmy nie. leniwie , Spróbujmy szabli dawno zapomnianej. P. Kchan. Jer. 155. Trzeba często WSIEWT, u, m., wsianie, wsiewanie, i to co wsiano; b(t£ na młodego konia w-siadać, i 'zasię zsiadać, aby się nałożył spokojnie stać ku wsiadaniu. Cresc. 525. auffieigen,

WSIKNAĆ cz jedntl., sikając wpuścić, einfprifcctt. Injectio,    zać, oenirtljdlen. Za odkryciem spisku 'wskazano ich na

wsikanie , wsprycowanie. Perz. Cyr. 156.    pożarcie zwierzom. Teat. 46. d, 1. — §. Wskazać, po-

WSILIĆ cz. dok, siła wpuścić, fpnein jmćingen; Vind. vfili-    kazać, skazać oznaczając; anbentenb jeigen, jetgenb an«

ti, noterpofiliti.    beuten, îetgett, metfen. Bądź naszym wodzem i sterni-

WSINA , y, ź., biedna wieś, eilt elenbeê annfeligeê ©orf.    kiem , wskaż drogę! Przyb. Luz. 43. Zegar dobrze wska- ,

Ich gąsior jedyny sam tylko był czujnym stróżem onćj    żuje godziny. Tr. WSKAZÓWKA godzinna. Jak. Math.

wsiny. Otw. Ow 352. WSISKÖ, a, n., szpetna wieś,    1, 62, ob. Skazówka.

eilt tydjłlidjeS ©orf. Nic nie sprawowano dla niespobności WSKĘDZ1ERZYĆ cz. dok., kędzierząc do góry podnieść, nikczemnego wsiska. Krom. 660.    atiffrdltfeln ; Vind. gorsruditi, gorsaferkati.

WSKAKAC , ob. Wskoczyć.    1. 'WSKINAC cz. jedni, Wskiwać niedole., skinieniem wskazać,

WSKASAĆ, 'WZKASAĆ -cz. dok., Wskasywać czestl., do gó-    minfenb anbeuieit. Oczyma na mię wskiwają, annuunt.

ry podkasać, in bte aitf|'(f)itrjeit. Zanklem swą sza-    Wróbl. 80. Na jedno prawie pańskie wskinienie, na

tę wskasywała. Otw. Ow. 75. Biega wskasawszy szaty    posłuszeństwo się jemu, i na vyolą podali Żarn. Post. 3,

swoje nad golenie. Otw. Ow. 416. Wskasany, podkasa-    504.—2. 'WSKINAC, ‘WZKINĄC jedntl., 'Wskidać niedok.-,

nieć, succinctuMącz. Colligerc vestem , zawziąć na so-    Hoss. B3KHH}⁷Tb, B3KH4UBaTL , cb. Wzrzucić, wzmiotać.

bie suknią, albo się wskasać. Mącz.    WSKIP1EĆ nijak., dok., kipiąc w górę iść, int ©iebett über«

WSKARMIĆ cz. dok., karmiąc podchować, ailffüttem, groß    laufen, auftoaUcn ; Vind. gorkipell ; Hoss. B3Kiirrł>TL , B3KH-

füttern; Eccl. BOCKopMiHio. Oderwawszy od piersi wła-    naio; Eccl. BOCKHirfeTH, B03Knnaio. Subfervefactus, niejasnych płód ten miły , Sadza osob, by go tam wilgoci    ko trochę zagrzany, wskipiały. Mącz.

wskarmiły. Zab. 10. 49. Koss., Hoss. BSKopjfB wychowa- WSK1SNAĆ nijak, jedntl., Wskisieć niedok., kisząc w górę nie, BSKopMJienHicL wychowaniec.    iść, aufgćiljreit; Ross. BCHHCHyib, BCMcaTb. W kadź

WSKAŻ, 'WZKAZ , u, m., wskazanie, i to co wskazano,    kłaść cegłę rozpaloną, aby wino wskisiało tak zagrzane,

oznaczenie woli, rozkaz; 2Men3betttung, 3lnbeutung , $e«    Cr esc. 344.

fe^l. Czekając wskazu hetmana swojego, Dobyli prędko WSKŁOC1Ć cz. dok., kłócąc wrzucić, wzburzyć; burd) ein« żelaza ostrego. Auszp. 120. Mury na jego wskaż były    aitber trt bte f)öf)C merfen, attfregen ; Hoss. BSKJonHTb, B3K.10-

rozwalone. Przyb. Luz. 128, (cf. skinienie). Pod jego    UHBarb. Pod słoniami drży ziemia, wskłócone prochy

chy. Tward. W/. 122.

ręką, w wszystkich wskazach szanowaną, Mocne twier-    od ludzi i koni wszystkie jako pożarem zasłonią Woło-

dze i rmiry niezłomne powstają, ib. 49. Mocny Neptunie! wskazem berła swego Od jednego bieguna *aże do ‘WSKŁOMIENNY, a, e, przemieniający się w śkło , fid) drugiego Panujesz wszystkim wodom. ib. 180. Gmin na    uerglafeub. Pierwszej materyi podział jest na ciała wśkło-

'wzkaz tajny przez powietrze leci. Przyb. Milt. 57. —    mienne, i na ciała wapienne. Stas. Buff. 18; vitrißable.

§. Wskaż sądowy « wyrok, dekret; ©erid)t3beciït, 2lu$« *WSKŁ0S, ob. Wskroś.

fpritd). Niesłuszny wskaż sądu. Stat. Lit. 178, (ob. Skaz, WSKOCZYĆ, /'. wskoczy, wskoczę cz. dok., wskakuje pr.,

przekaz). — §. W'skaz , wskazanie do kogo « asygnacya , bte 3lfftguattoit, 51itnmfuttg att femattbeit. Mam wskazanie i listy do niego. Tr. Dobra wskazami obciążać. Tr. WSKAZAĆ, f. wskaże, pr. wskazuje; cz. dok., Wskazywać czestl.-Boh. wzkazati, wzkazal , wzkaźi , wzkazowati : kazać komu powiedzieć, oznajmić mu przez kogo; Slav, poru-esiti, {ob. Poruczyć) ; einem fagett laffett, mtffett laffett. Gdy towarzystwo Arystypa do domu jechać się brało, pytali go , coby do swych wskazać chciał ; a on to poselstwo wskazał: powiedzcie Ateńczykom, niechaj synom swym.... Kosz. Lor. 7 b. Wasta, i na królewskie rozkanie, które był przez komorniki wskazał, przyjść wzgardziła. 1 Leop. Esth. 1,15. Ptolomeusz pozdrowienie wskazuje , i zdrowia życzy. 1 Leop. 3 Mach. 3. ib. Jez. 7, 2. Prawi mu wszystko, co Argienis do niego wskazała. Pot. Arg. 735 Gdy go 'pozowią, nie stanie; ale wskaże do strony o jednanie. Gorn. Wł. d^b. — §. Wskazać, kazać, nakazać, rozkazać , okazać wolą swoje ; feinen Men anbenten, befehlen. Wskazała poń, aby do niej przyszedł, i podług żądania swego ślub z nią brał. J. Kchan. Dz. 136. (wezwała go). — §. Wskazać, odkażać, asygnować; ajfigniren, anmetfen. Sto kóp na majętność jego wskazano. Tr. Wskazał mi kupiec sto talarów na niego. Tr.— §. 'Wskazać na śmierć, ob. Ska-

416

WSIKNĄĆ - WSKAZAĆ.

WSKAZÓWKA - WSKOCZYĆ.

'Wskakować niedok. et contin., Wskakiwać czestl., 'Wska-czeć , ‘wskakał, f. ‘wskacz e-iterat., Wskoknąć jedntl., skokiem się w co zapuścić, l)inetn fpringen ; Bob. wsko-ćiti , wskakowati; Sorab. i. skocżżu nutż ; Hoss. bcko-KHyTb, BCKOMHTb, BCKaKHBaTb , B3K04HTb , B3CKaKIIBaiO , BnpbirHyTb, BnpbiniBaib ; Eccl. bo3ckoiihth , B03CKaKin?aio, B03CK8KaTH. W studnią wskakować. Ezop. 53. Dwie żaby, gdy nadeszły studnią głęboką, jedna ku drugiej rzekła, "wskoczwa do - tej wody. ib. 78. Wskakuje po szyję w bezdenną głębinę, Pleszcze się, na przemiany przebiera nogami. Toi. Saut. 48. Główka członkowa z solniczki wybita, nazad w nią za popchnięciem wskoczyła. Perz. Cyr. 100. Powstała nawałność wiatru ’wielka , gdzie też wały wskakowały w łódź, Sekl. Marc. 4. (w'rzucały się). Dla sławy na śmierć ciała swe wydawali, na działa nabiegali, przez wojska się przebijali, na mu-ry i w ognie wskakowali. Hej. Zw. 167 b. Mocno się bronili, aż na koniec sami wskakowali w ogień. Jer. Zbr. 352. — Fig. tr. Barzo to jest sroga dziś na wszystkich wędka , Upornie w rzecz wskakować bez rozumu z prędka. Hej. Zw. 8 b. werwać się w co, ftd) fportt* ftreid)$ olpte 93ebad)t emmengett. — §. Wskoczyć, skokiem się porywać, auffprtltgctt. Nazwawszy ich dziwnemi prze-zwiski, wskoczyli i puścili się słowy potwarzy pełnemi

na

nie. Żarn. Post. 2, 352. WSKOK adv.t, w skok,    nie 'wzroście palma, a *wyroście-li, tedy nie wskóra, ale

skokiem, skacząc; im ©pnutge, fprittgenb ; Hoss. BCKa»tx.    zaginie. Cr esc. k 41. — §. Wskórać, przyiść do siebie, do

Wskok ledwie się tykając ziemi, postępuje. Bardz. Trag.    sił, do kwitnącego stanu, odzyskać stracony byt; mte*

170. Na nic się nie zda, ze kto w skok bieży, Gdy    ber JU ftd) fommett, ftd) erfjofdetl. Henryk z więzienia

nie wyjedzie kiedy należy. Jak. Baj. 180. wskok, w cwał,    okrutnego wypuszczony, już nie mógł więcej wskórać,

prędko, szybko, lotem; im (Salopp, fiknęli, mte ber 5Mi|,    lecz z nienagła zawsze truchlejąc, wychorzały skawe-

mie ein '’Pfeil pr. et fig. Ir. Mądra to rada, wskok odbie-    czał. Krom. 504. Potym gdy zaś k sobie przyszedł i

żeć lego, Go skutku nigdy wziąć nie może swego. Past.    wskórał, aczkolwiek tak był skarany, przedsię jednak

Fid. 18. Uwaga zdaje się barbarzyńcom rzecz niewól-    tego nie Jitował. 1 Leop. 5 Macek. 2. Ostatek    Jani cza ; królewska zaś wszystko wskok odprawować. Kłoh.    dźwingów Leszek Czarny wyniszczył, iż już wskórać    na-

Turk. 110. (na jednćj nodze, by z bicza, jak gdyby    potym nie mogli. Stryjk. 182. Miasto Kruszwicę Wła-

wystrzelił, wypalił, cf. jak gdyby, pióro opalił). Jeden    dysław Herman kazał zburzyć, tak iż do tego czasu nie

drugiego wzajem napomina, aby robotę wskok odpra-    może wskórać. Biel. G8. Niecnotliwe łakomstwo wszys-

wowali. P. Kehan. Jer. 75. (żywo, spieszniej. Zdejmu-    tko pokaziło , tak że po dzisiejszy dzień z trudna    koją u stołu półmiski wskok jedne po drugich, że w    ścioł boży wskurać może. Zorn. Post. 65 b. Chory    pan

krótkim bardzo czasie wydadzą    siedmdziesiąt noszenia.    już nie ma wskórania. Opal. Sat.    12,    (    nie ma nadziei

Klok. Turk. 106. Nie wadziłoby    nie tak wskok    te sła-    ozdrowienia). Car Tatarski Kijów    spalił,    który od tego

wne historye odprawować. Gorn. Dw. 248. (nie tak lek-    czasu wskórania nie mä. Biel. 274. — 'Niewskórany *

ko, krótko, kuso, od ręki, byle zbyć).— *§. Co wskok,    nieodwetowany, nieodzyskalny ; ittinneberbnitgltd), litter*

ze wszystkich sił spiesznie, co żywo, co tchu stanie, ûltfê    feljltd).    Miasto to miał bóg na wieczne a nigdy    niewskó-

«Uer fdjleiimgfte. (Jedli) żeby się w pole co wskok brali,    ranę spustoszenie podać. Żarn. Post. 5, 530.    Żydzi na

Dwa kroć brać z misy, raz połknąć kazano. Auszp. 56.    niewskórany upadek przyszli, ib. 5, 708 b. — §. Wskó-

Wyrwawszy się nędzniczek z tamtych miejsc straszli-    rać, dokazać swego, dopiąć zamiaru, skutek osiągnąć,

wych, Bieżał co wskok do Rzymu, do ludzi chętliwych.    uskutecznić; airêrtdjtert, au3fü(jren, erreichen feine Slbftdjten.

Paszk. Dz. 44. Uciekajcie co wskok! Radź. Jer. 6, 1.—    Piotr bez pana nic nie mógł usilną pracą swą wskórać,

$. Wskok, natychmiast, zaraz, tego momentu;    attf ber    próżno robił, darmo się pracował.    Żarn.    Post. 2, 550 6.

©telle, foglctd). Obawiając się    zajścia jakiego    między    Dotąd się wiele trudów ucierpiało    , Ale    na sławie ma-

żołnierzami , wskok kazał się wywiedzieć, coby to było.    łośmy    wskórali. P. Kehan. Jer. 8. (małośmy zarobili, zy-

Wys. Aloj. 36. Henryk , wskok wojsko spisawszy, prze-    skali).    Nałamią się medyko wie i fizycy głowy,    a nic nie

ci w Władysławowi wyciąga. Krom. 238. Rzplta potrze-    wskórają.    Falib. D 4. Wiele królów przez'    białogłowy

buje przy boku swym ustawicznie doktorów, którzyby,    wskórało.    Gorn. Dz. 152. Spróbujmy, może    wskóramy,

wskórać

gdy choroba jaka na nią przyjdzie , mogli wskok radzić    Teat. 17.    c, 17. (może się uda). Nie zawż

o zdrowiu jej , nie dopiero szukać doktorów⁷, gdy się    można z    sługami przez fuki lub pięści, ib.

do śmierci przybliża. Gorn. Wł. Q. Przygotowanej    twej    Dobrocią więcej wskórasz, niż groźbą. Zegl. Ad.    61.

mowie wskok zabiegam. Nar. Tac. 2, 280;    slatim.    Cierpliwością, długim czasem Więcej wskórasz niż    ha-

‘WSK0NAC , n. p. Bolesław poraził Jaćwingi, iż potym    łasem. Jak. Baj. 65. Dorna strojny, na wojnie hojny, u

nie mogli wskonać, i przypędził ich na krzest święty.    dworu myśliwy, w karczmie zwadliwy, nigdy nie w'skôra.

Biel Sw. 196 b. może Wskórać, qu. v.    Rys. Ad. 11. nie porośnie w pierze.

WSKOPAG cz. dok., wskopuje pr., 'Wskopawać contin., Na WVSKOS , WSKOS, adv., na ukos, uberjttterd). Dziury Wskopywać czestl. ; Vind. skopati, gorkopati, gorskopa-    te nie mają być wprost wiercone, ale wskos na górze

ti ; Bosn. uskopati ; Ross. BCKOitaTt , BCKanuBaTŁ ; kopiąc    wewnątrz. Torz. Śki. 72. Szeroką krzywizną na wskoś

do góry wrzucić, grdbettb aufmerfett. Ziemia pod wino    oddzielony. Olw. Ow. 55. WSKOŚNY, a, e. — ïeadv,

ma być wzruszona częstym przeoraniem abo wskopawa-    na wskos idący, ukośny; uberjioerd) ijeftettb, Shteer*. Przy

niem. Cresc. 301. Nie wskopana ziemia , nieruszona,    ścienię zostawić dziurę wskośną. Torz. Śkł. 46.

niekopana. Włod. Wskopywam zasianą rolą i weszłe WSKROŚ, 'WSKŁOŚ adv., z jednćj strony przeniknąwszy zboże około drzew, gracuję. Cn. Th. 1295. Wskopy-    aż do drugiej na wylot; burd) Uttb burd), vulg. durch

wanie, gracowanie, rycie. ib. Niewskopany, nieryty, nie-    durchem ; Boh. skrz, (skrze przez), weskrz, weskrznÿ,

gracow’any ogród Cn. Th. 540. Wskopywam około    naskrz, naweskrz ; Słoi;, skrz, skrze ; Carn. von irivon, (skus *

drzew, okopuję. Cn. Th. 1293. (wzruszam).    per)) Vind. vun na vun, skus na skus, spuvu, (skus,

WSKOPEC adv., nazad , wstecz. Dudz. 69. wzad , nazad,    skusi * per) ; Bosn. kroz , s jedne strane na drugu ; (Slav.

rücfntdrtê. Pies żeby wskopec ani szukał, ani gonił.    kroz* per); Ross. CKB03b, HacKB03b, (cf. HCKpetutiif , obs.

Oslror. Myśl. 8. — Adjectiv. WSKOPECZNY pies, co    HCKpb szczery, uprzejmy); Eccl. ckkoçt. , (adj. ckbo3hhh

wspak albo szuka zająca abo goni; pies taki abo głupi,    wylotowy). 7'e słowa wskróś me serce zmieszane prze-

albo zły ma cuch. Ostror. Myśl. 59.    biły. Jabl. Tel. 73. Serce moje taką dobrocią Wac    Pa-

WSKÓRAĆ, med. niedok., przyjmować się, (w    korę) rosnąć,    na wskróś jest przejęte. Teat. 29, 67. Poznałem    po

(ob. Kora, skóra); Vind. gorpriti, BeHetBen, pt fort*    jego pytaniu, iż mię chciał wskróś przeniknąć. Kras.

fommett, gebcifjen, ©ebenen galten. Z jednej kostki nigdy    Hst. 125. Urząd sekretarza poselskiego podawał Rynoto-

53

417

W SKOK - WSKÓRAĆ.

WSKOŚ - WSKROŚ.

Stownik Lindego wyd. 2. Tom VI.

wi sposób przeniknienia wskroś maniery Tureckiej. Klok.    tuna w Wespazyanie starożytnej dostojności wskrześcę

Turk. pr. (gruntownie , dokładnie). Z tych więc po-    gotowała. Nar. Tac. 2, 452. Dżingiskan, nowego w

wodów, umysł wskroś przenikających, Nie trzeba, Mo-    Azyi samowładctwa wskrześca. Nar. Hst. 4,260. Zmar-

ści królu, mieć łagodne serce. Kras. Sat 10. (przeko-    łych wskrzesiciel, apostoł ś. Chód Kost. 60. ïobtenerwetfer.

nywojących). Tę xiążkę bez wszelkiej odwłoki wskroś WSKUPIC cz. dok., kupą wzgórę podnieść, nagromadzić; przeczytałem. Pilch. Sen. list. 545. od deszczki do de- anff#obent, flilfbćtufen ; Sorab. 1. zkopiczuyu ; Vind. gor-szczki, od a do z ; burd) uub bur#, öon einem (Enbe biê kopuvati, v’kope dielati.

aunt attbern, POU Slnfang btë JU (Ettbe. Klasyków tyle ra- WSKURZYĆ cz. dok., kurzem napuścić, etuftällBen. Cudny zy różnemi sposoby wskroś przechodzą z uczniami, że    Julus zwierz gonił, zaraz psy podburzy Jędza, a ślad

prawie nie umyślnie ucząc się na pamięć, już ich umie-    znajomy pod ich nozdrza wskurzy. A. Kchan. 198; no-

ją. Mon. 65, 239. — §. Na wskroś się liżą woły * pod to nares contingnit odore.

włos się liżą. Wlod.\ na wskroś contra pilum se lamhen- WSŁAPIĆ cz. dok., śłapiąc wbić, wgnieść, wtłoczyć, ettt* tes boves. Cn. Th. 450. aż do skóry, btë ttllfé $eU. Za-    treten. Nasiekać mierzwy na drogi błotne ‘podworu , a

grzanie przez tarcie po ciele płatami wzdłuż, poprzecz,    gdy się już ono wśłapi abo udepce , na kupę złożyć,

’wskłoś. Oczk. Przym. 43.    Cresc. 83.

rozsławić, sławić. Cn. Th. 1015. berühmt nta#en. Autor ten wsławił jeżyk i nauki Łacińskie. Warg. Wal. 94. Ojcze wsław' syna twego, aby cię syn twój wsławił. W. Joan. 17, 1. uwielbiaj, perfldre. — §. Hiszpan wsławia swoje urodzaje. Slryjk. lurk. B 3. wysławia , wielbi , chwali ; pretfett , rühmten.— §. Wsławiać się, imię sobie robić, sławy nabywać, sławnym się robić, sławnym się stać, słynąć; ft# berühmt uict#en, berühmt werben, be» ri#mt jepn. Wsławiwszy się zwycięstwy , nieprzyjaciół pod swój przyjęli zaszczyt. Nag. Cyc. 56. Miał Hero-strat żądzę niezmierną wsławienia się , i kościoł spalił. Zab. 7, 192. — Aliter: Wsławiło się to było, że Krzyżacy pokoju pragnęli. Krom. 621 ; increbuerat, gruchnęło , e$ perlantete, iwtrbe befannt, rn#tbar. *WSŁA-WA, y, z., wsławienie, rozsławienie, wielbienie; b(t§ 23eri#mtma#en, ba§ Sîübmen. Nagródź łaskawie liche moje do tej wsławy prace. Chodk. Kost. 64. WSŁAWIC1EL a, m., który wsławia, cf. uwielbiciel; ber 23ernfmttma#er, Sobpreifer. Nowych filozofów, z ujmą dawnych wsławi-ciele. Mon. 68, 818.

WSKRZEPIĆ cz, dok. krzepiąc podnieść, ftdrfenb ergeben; WSŁAWIĆ cz. dok , Wsławiać niedok., sławnym czynić,

Eccl. B03KpilI0CTB0BaTH , B03Kpł>rMHK).

WSKRZESIĆ, f. wskrzesi, wskrzeszę cz. dok., Wskrzesać nie lok., *Wskrzesować contin., Wszkrzesywać czestl., krzesaniem wzniecić n. p. iskrę, gnnfen I)erauêf#lagen, §euer anf#fogett. Gdyby iskierkę wskrzesać z tej twardości miały, l twardeby się krzesiwa padały. Past. Fid. 58. —

Fig. tr. Wskrzesiła nowe miasta. Dardz. Trag. 553.

(wznieciła, zachęciła do ich stawienia). Błądzę, gdy mając życie tylko Roscyusza bronić, rzeczy nie należące wskrzeszam. Siem. Cyc. 144. wspominam, tn (Ermite» rung bringen, berühren. — §. Wskrzesić umarłego, do życia go z śmierci obudzić, ożywić, czynić że kto odżyje , do życia przywrócić, pon ben tobten erwetfen ; Boh. wzkrisyti, wzkriśenj , (2 sanare , restituere ; krisyti, krj-sym 1) sanare, 2) a morte revocare) ; Slov. wskrisif, wskri-sèni Krista pana, ( krjsym excito)\ Vind. oshivit, od fmerti sbudit; Rag. uskarsnutti, (uskârs, uskarsènje ;

Dal. uszkarsz, vasarn; Slav, uskêrs ; Bosn. uskrrisenje, va-zam pascha, Wielkanoc); Bosn. uskarsnuti, uskrrisnuti; Ross.

f#lnpfrtg ma#en. Lekarstwo to żywot wślizi i wyczyści. Sienn. 559. WŚLIZNĄĆ się jedntl., Wślizać się niedok., gładko się wemknąć; Boh. wklauznauti ; Vind. noterfmu-kniti, notervmufniti, J)meinf#lnpfen, ft# glatt fmtetnf#fei#en. Wśliznąłem się do jej pokoju. Teat. 34. b , a i j. On się wśliznął cichy. Przyb. Ab. 98. Jakim sposobem zdołam się wśliznąć w serduszko jej? Teat. 18. b, 18. Waśń, co się kryjówką znowu wślizga cicho. Przyb. Ab. 92.    0 jakże to śliczne malowidło ! obawiam się , żeby

się w tło jego nie wśliznęły jakiego pochlebstwa cienie! Zab. 16, 134, ob. Wkraść się. gnam, ożywić, odnowić bitwę. ‘WSKRZESGA, 'WSKRZE- WSŁUCHAĆ się recipr. niedok., iść w słuch, obsłuchanym SZCA, y, m, WSKRZESICIEL, a, m., który wskrzesza, wznieca, odnawia, do bytu nazad przyprowadza ; ber (Erroetfer, (Erreger, Seleber, 2Bieber(ierfteßer ; Rag. uskar-snitegl; Ross. BOSKpecHieaŁ. Uważał naród sejm konstytucyjny, jak epokę odrodzenia się , a na ców swoich, jak na twórców nowej istności Polski, jak na wskrzesicielów jej niepodległości, rządu, i znaczenia w Europie poglądał. Ust. Konst. 2, 192. Niezbadana for- WSMIARDNĄĆ, WSMIERDNĄĆ nijak, jedntlWsmiardnąć

418 WSKRZEPIĆ - WSKRZESICIEL.

WSKUPIĆ - WŚMIARDNĄĆ.

B03KpecHTb, B03KpeuiaTb, oiKHBOTBopHTŁ, B03KpeuieHie , oncHBOTBopeme, (B03KpecHyn>, B03Kpecarb zmartwych- ‘WŚLIZIĆ cz. dok., ślizkim uczynić, ślizkości nabawić, wstawać, B03KpeceHie niedziela, B03KpecHuh niedzielny) ;

Eccl. RitCKpecHTH, (ii'LCKf>eciiftT!i zmartwychwstać, 4eHb BOCKpecHOH, hg^m, rocno^HHaa niedziela) Chrystus wszechmocny mógł męki wycierpieć, i potym sam się ‘zasię wskrzesić a zmartwych wstać. Gil. Kat. 216. Ludzie z grobów na sąd wskrzeszeni będą. Budn. Ps. 146.

Rzekła czarownica Saulowi, kogo mam wskrzesić tobie?

Budn. 1 Sam. 28, 4. kogo z duchów wezwać , citiren.

—Fig. tr. Pierzcha w tył Rusin ; popierają Polacy ; usiłował wojnę wskrzesić xiążę Ruski; ale gdy nic nie sprawił, uciekać i sam musiał. Krom. 274; restituere pu-

być, stać się oswojonym słuchowi czyli uchu , bem £)l)re gettwfjitt werben. Quidditates, militates , z samego tylko wsłuchania się w przykrości swej niezmierzione uszom zostały. Fredr. Ad. pr. prawodaw- WSMAROWAĆ cz. dok. ,s Wsmarowywać czestl., smarując wetrzeć, binent f#ntieren/ etitf#mferen, etnretbeit; Vind. notermasati, noternamasati.

WSOBIĆ-WSPACZNY.

WSPACZNAĆ- WSPAK.

419

Kj& , pr. et fig. tr. Napominała raka przed się lazł, a nie wspak. Ezop.

cr a

się recipr., Wśmierdnieć dok., ‘Wśmiardać się recipr. niedok., Wśmiardywać się częstl., stać się śmierdzącym, smrodliwym, wstęchnąć, cuchnieć, zaśmiardnąć się; fltnftg werben; Sorab. 1. saszmerdżicż, zaszmerdżuyu szo; Yind. fmerdlivati ; Croat, sàltavem , saltavszem , passim ; Ross. npoBOHHTb, (cf. wonią) ; Eccl. B03CMep4l>TH. Wody gdy nie przelewasz, wśmiardnąć się rychło musi. Sk. Kaz. 138. Widzisz jak ciało próżniactwem zniszczeje , Jako zdrój wśmiardnie, gdy ponik nie leje. Zab. 15, 354. Manna na sobotę nie gniła , ani się wśmiar-dła, ale jako świeża zostawała. Sk. Kaz. 281. Umrzeć musisz; to co jest wonnego, wśmierdnie się, co jest wdzięcznego, obrzydliwym się stanie. Żarn. Post. 2, 392. Popsowali się, wśmierdzieli się , a stali się brzydliwymi. W. Post. W. 328. Wśmiardnienie, wstechlina, wstę-chłość. Cn. Th. 1294. duch, cuchnienie ; Croat, salta, bie ©tinftgfett. Rancor, wśmierdnienie, wstechlina , cuchnienie. Macz. Wśmiardły, wstęchły. Cn. Th. 1294. fłilt-ftg geworben. — Vicinum est śmierdzący. Cn. Th. ib. (który się zaśmierdział. Wiod., ( Croat, saltav ). Od wód śiniardłych, i od powietrza ciężkiego zwykły zaraźliwe powstawać choroby. Papr. W. 1, 75. Nie tak dla umarłych , jako raczej dla żyjących pogrzeby są wynalezione, aby ciała brzydkie, wśmiardłe , i zaraźliwe precz wyrzucić. Pilch. Sen. list. 4, 244. — §. Fig. tr. O przeklęte rozkoszki, bodajcięź się wśmiardły. Niż my pogi-nąć mamy, byście wy przepadły. Papr. Koi. C 2 b, (cf. bodajbyście skapały, marnie zginęły) — Aliter: Niechże mi tu ziemia wśmierdnieje, którą mi czart ukazuje, i wszystkie jej królestwa. Sk. Kaz. 123. niech mi omierznie , obrzydnie.

WSOBIĆ się zaimk. dok., Wsobiać się niedok. , Irrepere wsobiać, włudzać się, wnęcić. Macz. ftd) etnfdjletdjen. In-sinuo, wsobiam , włudzam , wdzieram , przylizuję , wkradam się w kogo. Man., (ob. Włowić się). Subiniro, potajemnie wchodzę , wsobiam się z nienacka. ib. Z nie-nacka się wsobia miedzy ludzi chytrość. ib. Krzyżacy, żeby się w Kujawy tym lepiej wsobili, jęli sobie tam jako ' doma gospodarować, i Brzeście stare przenieśli na miejsce obronniejsze. Biel. 186, (ef. wkorzenić się, wgnieź-dzić się). Wpojony, wsobiony, zastarzały obyczaj. Macz. insitus.

WSOLIĆ cz. dok., w sól włożyć, etnfaljen ; ( Yind. vfoliti , noterfoliti , notersafoliti). O wieprzach już porąbanych i wsolonych. Szczerb. Sax. 459.

WSOWIT, n. p. wsowit kawy wsypałam, jak zwyczajnie. Teat. 19, 63, ob. Sowito.

WSPACZNY, a, e, — ie adv., wspak t. j. nazad idący , rüdroärtS getyenb, rücfgängtg; Boh. zpatećny; (Croat, zpàch-nik eductor). Czas wszystek upływa na zmianach i wspa-cznych coraz zwrotach. Pilch. Sen. list. 3, 379. — g. Wspaczny, przeciwny, sprzeczny; tmeberltdj, tmebetftrau* benb, tmberfprecljenb. Wspaczna fortuna. Pot. Syl. 48. Jeśli padnie kostka wspaczna .... Chrośc. Luk. 167. Ze cię wśrzód wrzasków tak rozlicznych i wspacznych rozum nie odbiega ! Pilch. Sen. list. 2, 4. Kiedy lud do dobroci rządzących przywyknie , Bryka, Mościwy królu,

wzgląd wspacznie obróci, Zły, gdy kontent, powolny, kiedy się zasmuci. Kras. Sat. ded. na opak. ’"WSPACZNAĆ nijak, jedntl., wspacznym się stawać, wspak iść, cofać się; rudgcingtg werben, prittfgefien, wetdjen. Wnet Niemcy wspacznęli, a juz na nasze nie chcieli nacierać śmiele. Papr. Koi. 98. (ustępowali). ‘WSPAGZNICA , y, wspaczenie się, iście wspak, ustąpienie, cofanie się; (Boh. zpâtek), bte Sftüdgängtgfetf, baö 3urûcfgeljen, treten. Jordan ledwie zoczył arkę pańską , ledwie omo-czył stopy kapłańskie , wstecz uderzył, i ‘wspacznicę uczynił cudowną. Birk. Exorb. D. WSPACZNOŚĆ, ści, z., wsteczność, kierunek wspak, na opak; riicfgattgtge SRtdjtung, ©ntgegettgefe£tbett; Boh. zpatćnost ; (Carn. spak, spaka abortus ; \ind. spaka monstrum , stupiditas ; Croat. zpachka scandalum). WSPACZYĆ cz. dok, Wspaczać niedok., wspacznym co czynić, robić że wspak idzie, rntfgättgtg machen ; Boh. zpatćjm, zpaćjm ; (Croat, zpaebüjem , zpa-chiti scandalizare , seducere). Wody arka pańska wspa-czyła Jordanowe, i rozkazała tak długo czekać, aźby najmniejszy człowiek z Izraela sucho przeszedł. Birk. Zornoj. pr. (wstrzymywała). Wiatr przeciwny broń twoją wspa-cza a unosi, a nieprzyjacielskiej dopomaga. Kosz. Lor. 145 b. Jeśli kogo zła fortuna wspaczy, niech ma wojska miliony, to zginiony. Pot. Syl. 153. (prześladuje), WSPAK, na WSPAK, *WSPAK1EM adv., nazad, w tył, tyłem, ku tyłowi. *wskopec, w stecz, przeciwnie, na opak; rfitfltagS, rncfwartê, rücfgdngfg, uerfeÿrt, entgegengefejjt ; Boh. zpatkem, nazpâtek , nazpêt; Slov. spâtki, spâtkom, naspat; Eccl. jego matka ,

35. Kalixt II Grzegorza VIII pojmawszy na wielbłądzie wspak go posadziwszy, twarzą do ogona, do Rzymu w* tryumfie na śmiech wiódł. Zygr. Ep. 94. Morze pana widziało, i uciekło, Jordan się na wspak obrócił. 1 Leop. Ps. 113, 3, (ob. Wspaczyć, 'wspacznica ). Nie idziemy tam gdzie duch boży prowadzi, ale wspak się i w tył obracamy. Sk. Kaz. 620. Niech idą wspak ich rady, niech się jawnie wstydzą, Którzy nieszczęście me jawnie widzą. J. Kchan. Ps. 58. niech idą wniwecz, rud* gdngittg tnetben. Tak monarchie, państwa wspak się odmieniają , Niewolnicy nad pany swymi zwierzchność mają. Stryjk. 213. (do góry nogami się przewracają). Cokolwiek Anselm na arcybiskupstwie postanowił i rozrządził, to wszystko król zepsował i wspak powywracał. Sk. Żyw. 237. (wniwecz). Udawszy się za mizernym wziąt-kiem, wspak wywrócili sprawiedliwość. Psalmod. 40. Jedne tylko stronę baczysz, Przewróć-że kartę na wspak, snadź lepiej obaczysz. Rej. Wiz. 57 b. (na drugą tylną stronę, SRücffette, $el)rfette). Zda-ć się-za pociechę noc całą skakać, ale przewróciwszy kartę na wspak, gdy ta pociecha zlęźe , pewnie smutek urodzi. Rej. Zw. 114. (zważywszy drugą stronę, z drugiej strony). Ze dnia noc czynią , i we wszystkiem na wspak chodzą. Pilch. Sen. list. 4, 189. (wprost przeciwnie). Chciałeś być sławnym, a wszystkie śrzodki do tego brałeś na wspak, a obróciłeś się tyłem do sławy, a twarzą do wstydu i wiecznej hańby. Nieme. Bibi. Trag. 214. Jeśliby się twej

420 WSPAMIĘTAĆ -W SPANIAŁO MYŚL.

WSPANIAŁOMYŚLNY-WSPANOSZEĆ.

czyli zacności. N. Pam. 24, 326. WSPANIAŁOMYŚLNY, a, e—ie adv., sposobu myślenia górnego, wspaniało-wyniosłego, wielkiego; großmütig, ebehnütfng, grof#erjtg; Boh. welikomyslny ; Carn. jakomislen; Ross. Ó4ar04y-

woli wspak stawił, Nie karz go zaraz, onby się poprawił. Karp. I, 131. (przeciwnym, sprzecznym, nieposłusznym). Dyogenes cynik, wszystko wspak ludziom robił.

Karp. 4, 99-. (w brew' przeciwnie, inaczej niz zwyczajnie ludzie czynią). Twarda tobie jest rzecz, przeciwko iuhmh , Be404yuiHbiii, Be4HK04yuiMbiH; Eccl. KpacH04y-

niepodobieństwu wspak się obracać. Rej. Post. B b b 2. Mówi pismo, iżby się podobniej niebu i ziemi wspak obrócić, niźliby się kiedy miało wspak obrócić najmniejsze słowo pańskie. Rej. Post. N n n 6. (w niwecz iść, przepaść, spełznąć). Można gniew ukryć i wspak przeciw przyrodzeniu jego w łagodne przybrać słowa. Pilch. Sen. gn. 517.

WSPAMIĘTAĆ cz. dok., Wsparaiętywać niedok. et częsll. , odnawiać sobie w pamięci, ln feinem @ebći#tntfre erneuern, ft# juritcf erinnern. Wspamiętywam co, wspominam co sobie, pamiętam co. Cn. Th. 1294; przypominam. Wiod. By ‘wżdy ku jasnej Idzie się udała , Snadźby po górach patrząc wspamiętała, Jako ojczysty Peneusz daleki. Tward. iJaf. 57. Członki wszystkie jędrnieją , Aeson się dziwuje , I takim przed czterdziestą lat się spamiętywa ; reminiscitur. Zebr. Ow. 169. Wspamiętywanie, wspamię-tanie, reminiscentia. Cn. Th. 1294. Wyobrażenia z rozumu znikłe, bywają poznawane za pomocą wspamiętywania za wyobrażenia tam przedtym utkwione, t j. które już rozum prawdziwie widział. Cyank. Log. 25, cf, plainer 21 p ^ 0* rtfnt. §. 233, 235 etc., btcfRutferinnernng. Wojska wspamię-tywaniem przeszłych zwycięstw mocy swej ufają. Stryjk. 634 (przypomnieniem sobie) Nie jednemu na to samo tylko wspamiętanie Twej dobroci serdeczna z oczu łza ‘ukanie. Tward. Misse. 133. (na pamięć , na wspomnienie, na wzmiankę jej). Dla tej przyczyny w męczenników pamiątkach mamy bywać, aby przez wspamiętanie świętych do gorliwości naśladowania być pobudzonym. Zygr. Pap. 370. Obyczaj łgarzów jest w mówieniu pokaśhwać, bo mówiąc wspamiętują sobie, coby dalej mówić. Eraz. d, a. (przypominają sobie). — §. Wspamiętać na co, n. p. Chciej wspamiętać boże na twe zgromadzenie. Paszk. Dz. 52. ( mieć je na. pamięci ). Gdy przy tym wspamietamv na ono drugie przvjśeie Chrystusowie W. Post. W. 2, 366.

WSPANIALEĆ nijak niedok., stać się wspaniałym , tyerrlt# ' pr«#itg werben. Tak prędko wspanialeje, tak giesta odmieni , Rzekłbyś że ona Palas na ołtarzu xieni. Pot. Arg. 457. WSPANIALIC cz-. niedok., uwspanialić dok., czynić wspaniałym , Ijerrlt# ttnb prći#ttg mad)en. Tyś upoważnił cześć w pańskich świątnicach , Dla dobraś sierot uwspa-nialił mury. Zab. 10, 10. Jak. WSPANIAŁOMOWNY, a, e — ie adv., mowy wspaniałej, wysokiej , górnej ; prfldp tig fpredjenb, bodjtönenb; Sorab. 1. wulkohreżtniwć. Cn. Ad. 1263. WSPAN1AŁOMOWNOŚĆ, ści, z., wspaniałość. Gn. Th. 1294. ^ra#t * fpra#e. WSPANIAŁOMYŚLNOŚĆ , ści, z., myśli wysokość , górność, wyniosłość wspaniała; ©ropmütfngfeit, ©roflmutlj, $o#l>erstgfett; Boh. welikomyslnost : Carn. jakost; Ross. 6;iar04ymie , Be4e4yuiie, BejniK04yuiie. Ze światła wypływa wspaniałomyślność , która zmierza jedynie do prawdziwej zasługi

iuhłih. Wspaniałomyślnym być , Ross. BeanK04ymecTBO-Barb ; Eccl. Be.iiiK04yuiCTB3rK) ; Grace, fisyalopjvyéoy. WSPANIAŁOŚĆ, ści, z., niepospolita i piękna wielkość, górność; bte Verdict)feit, ^racfyt, łpo#f>er$tgfeit, ©ropmutl); Roh. nadhernost, skwostnost; Slav, nódhernost, weliko-ćinnost, (spaniłost amoenitas, formositasj; Sorab. 1. pycha (ob. Pycha), krasznocź, (ob. Krasnośćj; Sorab. 2. kschasznofcź, kschasza ; Vind. velizhanstvu (cf. wieii-czeiistwo), kofhenje, gospodafhnost ; Ross. Be.mqecTßie, BGJiHqecrBO, Beinqie, Be-WKOjfenie, Bemitnie, caHOBH-TOCTb, iipeH3Hiu.ecTßO , iuancTBO, inacmo , iuanAeide ; Eccl. iumoia, .itriOTCTBO, (cf. łepskość). Jak nędzna rzecz sługi niepoczciwego panowanie znosić tym, którzy wspaniałości szlacheckiej znieść nie mogli. Siem. Cyc. 136. (arystokracyi szlacheckiej, wielkorządztwa), Nic innego nie jest pycha, jedno fałszywy pozór wspaniałości. Pilch. Sen. list. 2, 439. Wspaniałość serca, chęć skuteczna uszczęśliwienia drugich. Mon. 68, 616. (wspaniałomyślność).. Zginęłaby wspaniałość, gdyby tym wszystkim jak pobierkami nie wzgardziła, o co sie gmin, jak o rzecz największą ubija. Pilch. Sen. list. 2, 210 b. Wspaniałość mowy, ob. WspaniaJomowność. — §. Astronom. Oko bykowe jest gwiazda pierwszej wspianiałości ; pierwszej-wspaniałości jest 15 gwiazd; 45 wtorej; 208 trzeciej; 44 czwartej; 217 piątej; a 49 szóstej wspaniałości. Tr. wielkości, ©tente crfter, jroe^ter, britter it. f. tu. ©nipę. WSPANIAŁY, *WSPAN1ŁY, "SPANIAŁY, a, e, Wspaniale adv., wielkością piękną uderzający, pięknie górny, wyniosły, niepospolity, niegminny, majestatyczny , (cf. pański) : (lerrli#, prächtig, majeftättf#, anfeÿtt* li#, grop, groPmüt^tg, ergaben; Boh. nadhemÿ, skwostnÿ, (spaniły formosus) ; Slov. spaniły amoenus, formosus; Sorab. 1. kraszny, (ob. Krasny); Vind. gospodski (ob. Gospód), gospofhni, gospodalhen , velizhanstven . kofhati-ten , pompanafhen , krefen ; Ross. BeJiHKoerfciiHbiH , Beiii-qecTBeHHbiH, Beio^triHbiH, manjiiBbiil, ójrartMinHbiii ; Eccl. zmioTkirb, Ätm», y3opoqHUH physic.etfig.tr. "Aćzkoli może też być muł z konia i z oślicy,^ wszakoż nie tak szlachetny, ani wspaniały. Cresc. 543. Zrzebice wspaniałe nie mają być każdego roku spuszczane z końmi. Cresc. 516. Ale co to jest za wspaniała budowa między temi drzewami! Teat. 23. b, 60. (okazała, cf. bazylika). Gerera żółtemi włosy upiękniona , Wspaniałą kibicią poważna Latona. Dmoch. //. 2, 51. "Spaniałego zowiemy, magnanimum, wielkiego umysłu człowieka , i dziejami wielkiemi i gontowy dnością u ludzi wsławionego. Petr. Ek. 267. (wspaniałomyślnego). Człowiek niewinny, równie ma duszę wspaniałą, jak serce tkliwe. Teat. 49, 95.. Jesteś miłosierny w uczynku, ludzki i dziwnie każdemu układny, hojny, ‘spaniały, jako pan z panów. Roter, a 4. Wspaniałym słońce i po śmierci świeci. Pot. Syl. 47. WSPANOSZEG nijak, niedok., panoszyć się, zarywać pańskości, (lerrtf#

WSPIEN1G - W SPIĘTRZYĆ. 421.

W S P A R - WSPIĄĆ.

werben. Wszetecznik *wżdy    kęs poskacze,    a    wspanoszeje.    się, iż wszędzie imię swoje w    napisach    kładł. Sk. Dz. 210.

Rej. Zw. 14-2.    Wespnie się chwała, jako chmiel po drzewie , przedmaje-

*WSPAR , u, m., gatunek samołówki na ptaki, wab' na    stat jego. Uambr. 505. — Wspinać się na palcach, auf

drągu na różnych miejscach podpartym, (cf. potrzask),    bte Befien treten, fiel) auf ben Betyen Ijeben. Ja się ciekawy już

ob. Spar, szpar; dite 3So^ełf(Xlle, eine 3Irt ©prenfel. Kro-    na palce wspinam, I przez lornetkę wpatrować poczynam,

tofde panów są jako    wędki na ryby    albo wspary na    Zab. 10, 24. Skrzet. Wspięliśmy się    w koło    na palce    do

ptaki; ptaszek pod    siecią albo na    lepie ani sam    słuchania.    Mon. 70, 158. Nie wspina    się na    stopach,    ani

‘wzwie kiedy uwiąźnie. Rej. Zw. .72 b. Niech .cię w a-    chodzi na palcach, obyczajem tych, którzy tałszywy so-

by nie łudzą, niech    nie mylą wspary.    Rej. Zw. 106.    bie wzrost    przyczyniają. Pilch. Sen. list. i,    56. By    się

Co za sprawa ma być    długa w takiej parze, Którzy sie-    Jezuita na    palce wspinał, bez pisma    ś. wierzyć mu ewa-

dząc świerkoczą , by ptaki    na wsparze. Rej    Wiz. 42.—    nielicy nie będą. Żarn Post.    5, 164    b (niech się usa-

na

Fig. tr. Sędziowie trzecich    stanów właśni    są ‘wsparowie,    dzi jak chce/. Szyję kogut    wyciągał, wspinając sie

Bo co więc ci szaleni z wieczora narządzą, To oni ko-    nogi, jakoby na co zaglądał. Ezop. 98. Moc niedźwiedzia

rzyść mają, kiedy rano sądzą. Rej. Wiz. 78. (jakoby    jest w biodrach, przeto też na zadnie nogi się wspina

łapacze na nich). — Aliter : Widzisz jak pan bóg do-    a chodzi. Sienn. 287. er fyebt ftd) auf bte Hinterfüße, er

bre miłuje, złe karze, Takżeć tez    chce po    każdym,    ridjtet ftd)    auf beit    Hinterfüßen auf. Koń się wspina,

kogo na tym wsparze Posadził tu na    świecie,    aby *ta-    ba$ f)3ferb    bäumt fid).    Gdy konia wspiął ostrogami, koń

kież czynił, Dobre aby miłował, a złe zawzdy winił.    się wspiął * dęba stanął. X Kam Biorą    na kieł, wo-

Rej. Wiz. 51. (w tej szkółce ćwiczenia). Filozofowie    źnicy swego nie słuchają, Wespną się,    iż na koniec

Transi, fig.

jako na wsparze rzeczy wszystkich boskich i ludzkich    ciężaru zbywają. Bardz. Trag. 171.

zasiedli. Baz. Modrz. 514. na szczycie, na widoku;    Wspinać się przeciwko komu, powstawać przeciwko ko-

auf bem ©tpfel, auf ber Slnljttye. Ludzi podłych, iż niezna-    mu, ftd) mteber etueit aufleljnen. • Trudno tobie nędzniku

czny żywot bywa, przeto też występki ich nieznaczne,    wspak sie    obracać,    a wspinać przeciwko prawdzie mo-

a do naśladowania drugim nie tak na    wsparze.    ib. 291.    jej. Rej.    Post. B b    b 5. Babilon przeciwko panu się

nie tak na widoku , nie tak    na oku.    WSPARCIE , ob.    wspinało.    1. Leop. Jer. 50 ,    29. f wierzgało ). Wy się

Wesprzeć. ‘WSPARNĄć cz.    jedntl.,    [cf. Ross.    Bocnpa-    przeciwko    mnie    wspinacie ,    i zbijacie, mie pośmiewiski

iiyTb, cofnąć się, odstręczyć    się, ob.    Śparnąć    2J. n. p.    swojemi 1    Leop.    Job. 19, 5    Abyśmy się przeciwko panu

n. p. Zadziwiwszy się, jako    rzecz tak trudną    śmiano i    jaką *chełpą nie    wspinali, a tego czym dziś Jesteśmy,

skończono, wsparnęli. Zebr. Ow. 87. WSPARTY, ob.    nie sobie przypisywali , ale łasce szczerej pana. Żarn. Post.

Wesprzeć. WSPAROWAC cz. niedok., (ob Wparować),    81 b. — §. Fig. et tr. Wspinać się, piąć się, usiłować

mocą odeprzeć, gunićfbrćtntjcn. Orda wsparowana do swych    w górę ; emporfirebett, trauten, empor woHen, ftd) fcfyrotngen

obozów umykając, błotem od naszych w kale bita. Jabł.    molten. Świat ten nasz właśnie jest jako drabina, Ten

Buk. S 4 b. 'Zajachawszy ordyńcowi w oczy, wesprze    zchodzi na dół, ón się w górę wspina.    Min. Ryt. 3,

Kozaków, wsparuje sołtana. ib. K b. I lam ich poczczą 508. Na pierwsze się miejsca wspinać-, głupstwo uka-dobrym    ciosem,    i tak potężnie wsparują załogi,    Ze za-    żuje. Sk. Kaz. 395. Dobrzy ludzie bezpiecznie    żyjąc nie

trzasnąwszy i głową i nosem, Pójdą w rozsypkę    ib. P b.    wspinali się nad potrzebę ku bogactwu. Corn.    Dw. 376.

Wielkim gwałtem wsparuje jeszcze grasujących Po do- Niektórzy się wspinają, jakoby chcieli widzieć sprawy mach i kościołach. Tward. W. D. 18.    świata całego. Rej. Ap. 21.

WSPARZYĆ cz-. -dok., Wsparzać niedok , parząc wzburzyć, WSPIENIC się zaimk. dok., Wspieniać się niedok.-, Ross. aitfftebeit laffen. Jako gdy ukrop tocząc podwyż piany z    BOcntiiHBaiocb ; pieniąc się wburzyć, aufftßältttteu ; (Eccl.

bęblaniem Z dymnistego wsparzenia wydany staje ni-    Bcntiiaio despumo). Smołę z łojem włóż w garniec, a

czym.... Chodk. Kost. 54. — Aliter: Wędzidło to odej-    tak mieszając wzwarz, ‘aże sie wspieni ku kipieniu,

muje koniowi trzęsienie i wsparzanie głowy. Hipp. 94.    Crest. 33. Czekają za to ubogie cię dary, Wspienią

zapał, gorącość.    się mlekiem dereniowe czary. Tward. Daf. 20. Zaburzył

WSPIĄĆ się, wspiął się, /. wespnie się zaimk. jedno tl.,    się Euxyn , wspienił się Dunaj. Psalmod. 43. Mnie ani

Wspinać się niedok; Boh. zepnaut se , zepal se, zepnu    bystry Ganges zatrzyma nurtami, Ni żadna, choć się

se; Sorab. 2. hupinasch ; Carn. spejnam, spnem ; Mnd.    wspieni rzeka    nad brzegami. Bardz Luk. 29. Rąbią i

gornapeti , gorrespeti ; Bosn uspetise, pegnatise, pri-    sieką, że się    z krwi plac    wspieni.    Chrośc. Fars. 466.

petise ,    propetise    na prriste, propignatise ; Rag.    uzpêti ,    Zbytek miary nie ma, Aż i wina, i przednie    likwory z

uspêti,    pignem ;    Ross. BcnaTHTŁca , Bcnamaiocb    , (boc-    Tokaju W złotych (łaszach 'wspieniają. Gaw.    Siei. 358.

naTHTb', BOcnamaTb; Eccl. biciiathtii , Bcnamaro * wstrzy- omisso się, nisi active intelligendum. mać); wspinać się, do góry się wyciągając podnosić; WSPIERAĆ, ob. Wesprzeć.

ftd) tn bie HM)e befmen, aufwärts auêftrcèen, hinauf reifen, WSPIĘTRZYĆ cz. dok., w piętra wznosić; \ind. naparnati, ftreben, ftämmen. Łodyga wspinająca się, scandens, kiedy gorsparnati, aufttyurmen tute ©toiftuerfe, aufgabeit, auffpeb się pnie do góry bez okręcania, ale się tylko wąsami    d)ern. W tym    im rozkazał    miejsce    czynić wodzie, A ta

innych rzeczy czepia. Bot. Nar. 39, (cf. wijąca). Kon-    słuchając jego    rozkazania,    Po obu    stronach wspiętrzona

stantyn nazwał Trajana zielem po ścianach wspinającym    wisiała , 1 suchą drogę śrzodkiem ukazała. P. Kchan. Jer.

364. — Fig. Ir. Jam się wspiętrzyl, i w jako największym sposobie stanąłem, Zebr. Ow. 207 ; inlumui.

WSPIĘTY, WSPINAĆ, ob. Wspiąć.

WSPŁAWIó cz. dok., Wspławiać niedok., pławiąc w górę puścić, hinauf flöße n. — Fig.tr. Wspławiałem co noc pościel moję , łzami memi łoże moje oblewałem. Budn. Ps. 6, 16. moczyłem łzami, tcb fdircemmte mein Sett. 8nth-

WSPŁONAĆ nijak, jedntl., nagle w płomień wybuchnąć pr. et. fig. tr. ; auflobern, tn glamnte aufgeben ; Eccl. boc-naaMeHHTHca. Nie inaczej wspłonął, Jako gdyby kto ognia pod słomę ‘nagrzonął, Lubby 'zażegł w stóg zwalone zioła. Zebr. Ow. 151 ; (exarsit). Kiedy straszliwy gniew jego wspłonie. J. Kchan. Ps. 3. Król sam wspłonie okrutnie, i nie dozornemu W łeb strzeliwszy najpierwej wodzowi jednemu, Uciekających zawraca, słowy gromi, fuka. Tward. W. D. 2, 197. Zamieszanie to za powodem Kamiliusza na górze Janikulum wspłoneło. Faliss. FI. 40.

WSPLUN4Ć cz. jedntl, Wspluwać niedok., w górę pluć, irt bte §bhe fputfen. Pijąc ani sobie wytchnął, ani wsplunął. Kosz. Lor. 118.

WSPŁYNAĆ mtd. jedntl. -, Wspływać niedok. , do góry dobywszy się pływać, oben auf fd)nummen, bwwrf^tmmmen; Vind. gorplavati, gorsplavati; Ross. BCiLiHTb, BcnibiBaTb, cnübiTb, cimiBaTb; Eccl. BOcnmBaio. W 'sąd wina szałwia świeża włożona na dno, przykryta dachówką, aby nie wspływała. Cresc. 344. Po morzu sroga *dma roz-niesła ciała zalane, które między wały Na wierzch wspły-wały. Klon. FI. A3. Wpuścił prorok drewno w wodę , i wypłynęło żelazo. W. 4 Reg. 6, 6. — Fig. tr. U zdroju tego pragnienie możesz gasić snadnie , Dzień-li po niebie wspłynie, noc-li się zakradnie. Chodk. Kost. 36. Tam gdzie stał zamek Troi, Dzisiaj kłosy wspływają. Bald. Sen. A 4. wybujają.

‘WSPODOBAM się panu w krainie żyjących. 1 Leop. Ps. 114, 9. upodobam ysię , spodobam się, ob. Podobać się, Wohlgefallen.

WSP OGLĄD AĆ cz. dok., w górę patrzeć, aufbltćfen. Florysa wspoglądając na Leandra, mówi.... Teat. 11, 133.

*WSPOKOIC cz.dok., uspokoić, zaspokoić, beruhigen. Jedne wspokoiwszy wątpliwość, insze niezliczone, jako u Hydry podrastają głowy. Bardz. Boet. 135.

WSPÓŁ, we współ, wspołem ; Boh. naspolek, wespołek» ob. Spół; mit etrtanber jufammen, gemetnfchaftltch. *WSPO-LAĆ, WSPOLIĆ, ob. Spolić. WSPÓŁBIESIADNIK, n. p. Pijanica wpółbiesiadników swoich znęcił, i przyzwyczaił de wina. Pilch. Sen. gn. 295, ob. Spółbiesiadnik, spół-bankietnik. WSPÓŁBRAT, ob. Spółbrat. ‘WSPÓLCA, y, m., n. p. Widzę wspólców i uczestników naszego zgubienia. Przyb. Milt. 15, ob. Spólnik , społecznik, SOîtD genoffe, fOîtttotrîer, ïbetlbaber * WSPÓŁCZYNICIEL, a, m. , w rodź. ieńsk. WSPÓŁCZYNIC1ELKA, bte »ttńrfe* rinn, n. p. Najśw. Marya może się nazwać wpółczyni-cielka naszego zbawienia. Bals. Niedz. 1 , 86. WSPÓŁCZYNNIK, ob. Spółczynnik. WSPÓŁDZIEDZIC, ob. Spółdzie-

dzic. WSPÓDZIERŹEĆ, ob. Spółdzierżeć. WSPÓŁDZIE-

RZAWCA, spoinie z kim dzierżący, ber fDłitpadjter. WSPÓ-ŁECZN1C , cz. niedok., uwspołecznić dok., n. p. Orfeusz żadnej nie mając potęgi, uwspółecznił Tracyą. Zabi Roz.

149. do społeczności przyprowadził, oerbanb fie JUtlt ge* feüfd)aftlid)ett geben, ob. Społecznić. WSPÜLE , ob. Spolié. WSPOŁECZEŃSTWO, WSPOŁECZNICTWO, ob. Społeczeństwo. WSPOŁECZNIK , ob. Społecznik. WSPOŁE-CZINY , a , e — ie adv., n. p. Kielich błogosławieństwa czyliż nie jest wspołeczne używanie krwi Chrystusa , i chléb który łamiemy, czyliż nie jest wspołeczne ciała pańskiego zażywanie? Kucz. Kat. 2, 402, ob. Społeczny, społecznisty; gemetnfchaftlidj, gemein, gemeinfam. — (WSPOLEDZ, WSPOLEGAĆ, ob. Spoledz, Polegać). — WSPOŁEK adv., n. p. Ludziom wspołek aby z nas pociecha dobra urosła. Glicz. Wych. O b. w obec, ogólnie, tnägefamiltt, ob. Wespołek, spół. WSPÓŁ-HANDLOWAĆ, ob. Spółhandlować. WSPÓŁHETMANIĆ, cz. niedok.,' być spółbetmanem qu. v.t wspólnie dowodzić. WSPÓŁJEDNOCZYĆ cz. niedok., w jedno połączyć wzajemnie , wcielić, mit etrtanber oerbinben. Umysł pobożny gruntownie nas z bogiem współjednoczy. Zab. 7, 329. WSPÓŁKA, i, i., n. p. Niech ci nie sępi czoła Mars surowy, A tak wesołej spółki będziesz godny. Zab. 15, 397. Zabi, ©emeinfdjaft, ©efeEfd;aft, ob. Spółka. WSPÓŁ-KRÓLOWAĆ, ob. Spółkrólować. WSPÓŁKOWAĆ, ob. Spółkować. WSPÓŁKUPCZYĆ , spólkupczyć , ob. Spółhandlować. WSPÓŁMATKA, chrzesna , kuma, bte fDtttge* Ofltterinn, mater patrina; współojciec chrzesny, kum, pater patrinus. Dndlk., ber 9J?ltgei)«tter. WSPÓŁM1E-SZGZANIN, ob. Spółmieszczanin. WSPÓŁMIESZKAĆ, WSPÓŁMIESZKANIE, WSPÓŁMIESZKANIEC, ob. Spół-mieszkać etc. WSPÓŁMIŁOŚNIK, WPÓŁMIŁOŚNICA, ob. Spółmiłośnik etc. WSPÓŁNIEWOLA, WSPÓŁNIEWOL-NIK, ob. Spółniewola etc. WSPÓLNIK, ob. Spólnik. WSPÓLNOŚĆ, ści, i., n. p. Sakrament ciała bożego zwany jest communio, t j. wspólnością. Kucz. Kat. 2, 402, ob. Spólność , ©emeinfdjaft. WSPÓLNY, a, e — ie adv., n. p. Małżeństwo jest wpólną umową, ztąd jednej tylko osoby zezwolenie do złączenia małżeństwa dosyć być nie może, lecz dwie osoby na to zezwolić powinny. Kucz. Kat. 2, 644, ob. Spoiny, 'pospólny. WSPÓŁOBWINIĆ, WSPÓŁOBWI-NIONY, ob. Spółobwinić, Powołać. WSPÓŁOBYWATEL, a, m., dzielący z kim prawo obywatelstwa, ber Mitbürger im Staate. W rodź ieńsk. WSPÓŁOBYWATELKA, i, bte» Mrgermn. WSPÓŁOBYWATELSTWO, a, »., a) spólni-ctwo w obywatelskiem prawie, bte fDîitbürgerfcbaft, ba§ Slîitbürgerreÿt. — b) Collect. Współobywatele, bte 9JMt* burger. WSPÓŁODKUPICIEL, a, m., złącznie z kim odkupujący, ber 50îttloêfaufer. W rodź. ieńsk. WSPÓŁODKU-PICIELKA , i, n. p. X. Suarez zowie najśw. Maryą współ-odkupicielką. Bals. Niedz. 1 , 86. WSPÓŁOJCIEC , ob. pod Współmatka WSPÓŁPlJANICA , ob. Spółpijak. WSPÓŁRĘKOJMIA, ob. Spółrękojmia. WSPÓŁROBO-TNIK, ob. Spółrobolnik. WSPÓŁRURNIK, ob. Spółrurnik, spółwodnik. WSPÓŁRZADCA, ob. Spółrzadca. WSPÓŁ-SĄSIAD , a, to., WSPÓŁSASIADUJACY z drugim, ber 2J?ttna$bar. Bndtk. WSPÓŁSŁUGA, n. p, Współsługą

WSPÓŁSPOIĆ - WSPOMNIEĆ.

WSPOMINEK - WSPO MÓD Z. 425

jestem z tobą. Bals. Śiu. 2, 359, ob. Spółsługa, spół-    dzić sobie na pamięć; ftd) errtmtent, gebenfen ; (Boh. zmi-

służebnik, spółsłużyciel. WSPÓŁSPOIĆ cz. niedok., n.    niti se, zminowati se; Vind. spomenuvati; Bosn. pame-

p. Para takowa miłości i szacunku czuciem współspo-    titi, pantiti, spomegnivatse , spomenutise). Kto łaskaw,

jona. Przyb. Milt. 237. wzajemnie złączona, skojarzona;    nie zapominaj, kto nie łaskaw, nie ’spominaj. Rys. Ad.

wedjfelfetttg vereint. WSPÓŁSTOŁOWNIK. N. Parti. 16,    24. (nie pamiętaj, puść z pamięci). Ta łaska jest naj-

43, ob. Spółstołownik. WSPÓŁSRZODKOWE miejsce ze    lepiej wyświadczona, której dający nie wspomina, a bio-

słońcem, locus heliocentricus. Hub. Mech. 216, cf. spół-    racy nie zapomina. Mon. 68, 184. Pana sercem weso-

śrzodkowe koła. WSPÓŁUBIEGANIE, n. p. Chwalebne    łym ‘wpomieńcie cnotliwi. J. Kchan. Ps. 43. (wspomnij-

o honory współubieganie się, na fakcye dziś żarnie-    cie. Wiod.). Wspominam sobie, przychodzi mi na pa-

niło się. Zab. 1 , 18, ob. Spółubiegać się. WSPÓŁ-    mieć. Cn. Th. 1295. Będzie-ć kiedy miło Wspomnieć,

USZYKÓWANY, a, e, n. p. Odcinki i przystawy je-    co teraz cierpieć ciężko było. Morszt 66. Miło wspo-

dnem nazwiskiem zowią współuszykowanemi, coordinatae.    mnieć przypadki przeszłe na swobodzie. Zimor. Siei. 254.

Hub. Mech. 55, ob. społuszykowane stosunki, spółrzę-    Wspominać miło, co przedtym trapiło. Cn. Ad. 1264.

dne, cf. podrzędne. WSPÓŁWIECZY, a, e, n. p. Sła-    Im się ciężej cierpi, tym wspominać słodziej. Pot. Arg.

wa monarchów u wspólwieczych ludzi, od osobistych    . 55. haec miminisse juvabit).— Wspomnieć na co. id. n.

przymiotów zależy. Zab. 4, 11. spółczesnych , jednego    p. Po śmierci kto na cię 'wspomnie? J. Kchan. Ps. 7,

z nimi wieku; gleidjjetttg , t>on eben bent    , cf. 12. (wspomni. Karp. 5, 12). Wspominajcież na boga!

spółwieczny , spółwiekuisty, WSPÓŁWIEKUISTY. —    Czach. Tr. E 4. Ani wspomniał na podnóżek nóg swo-

WSPÓŁWŁADNY, ob. Spółwładny, spółwładający, ob. Spół-    ich. 3 Leop. Lam. 2, 1. (ani się zapomniał na p. n. s.

panować, spółkrólować. WSPÓŁZIOMEK, ob. Spółziomek,    1 Leop.). Teraz panie boże wspomień na mię. 5 Leop.

ziomek. W rodź. ieńsk. WSPÓŁZIOMKA, i, ziomka, ziemka.    Tob. 3, 3. ('rozpomień się na mię. 1 Leop.). Przyjął Izra-

Oczk. Przym. 8. WSPÓŁZNACZNY, ob. Spółznaczny.    ela sługę swego, ‘wspomionął na miłosierdzie swoje. Biał.

WSPOMAGA, WSPOMOŻENIE, ob. Wspomoc. WSPOMAGAĆ, Post. er mar eingebenft feiner Sarmfjerjtgfett. Melankolizując ob. Wspomódz. WSPOMAGACZ, ob. Wspomożyciel, na lata przeszłe wspomina. Oczk. Przym. 297. (rozparnięty-Wspomożca , wspomocmk.    wa lata przeszłe). 'Spomniałe na mię w głębokości Nimfy

WSPÓM1NACZ, a, m.\ Sorab. 1. wopominar; Eccl. noam-    wraziłem; memores nostri. Zebr. Ow. 207. przywodząc

Haieib ; przypominacz, co przypomina drugiemu. Wiod.,    mię sobie na pamięć, meiner etrtgebetlf.— Subst. Wspo-

Cn. Th. 1295. wzmiankujący, ber (Erwä^ner, (Erinneret.    mnienie sobie kogo, czego * przypominanie, rozpamię-

WSPOMNIEĆ, SPOMNIEĆ cz. dok., Wspomnąć jednotl.,    tywanie. Cn. Th. 883 Wspomnienie czego krótkie,

Wspominać, Spominać niedok., Wspominać co, kogo *    w zmianka. ib. 1295. dotknięcie czego, bcä (Erinnern,

wzmiankę czynić. Cn. Th. 1295. wzmiankować ermähnen;    bie (Erinnerung rooran, bie (Ermahnung. WSPOMINEK,

Boh. wzpomenu , wzpominam, zpomenauti, zpomjnati;    nku , m., 'SPOMIANKA, i, z.-, Sorab. 1. wopomnćtżo,

Sorab. 2. spomnésch ; Sorab. 1. wopominam; Vind. po-    zpomnetźo; Croat, zpomenek ; Rag. spómena, (ùspomena

mienit, (spominit, spumlat ; Carn. spuminiti * pamiętać,    mens, spomènka liber memorialise Slav, spomenaj ;

pomnieć); Croat, napominam, ( cf. napomnieć); Bag.    Cam. spomin; Vind. spomin, spomenik, spomenitje

spomênuti, spomegnîvati, vspomênuti, vspomegnîvati ;    memoria); Bosn. spomena mentio (2. memoria)-, Ross.

Bosn. spomênuti, uspomenuti , napomenuli ; Ross. Bcno-    noMHin., BoenoMHHSHie, noMUHattie, (2. exekwie, noMH-

MHHTb , BCnOMHHaiO , BOCIIOMHHaK) , BOCnOMHHyib , BOCIIO-MHHaTb, ynoMSHyTb, ynoMHHaib (cf. upomnieć), Bcna-MHTOBâTb, HanaMHTOBaTb, HanaMaTWBaio ; Eccl. TBopHTii iiaMHTb. Te słowa są tu na początku wspomnione. Rej. Post. E 4. Wspomniony, wprzód wspomiony, rzeczony; ermähnt, oorernmbnt ; Ross. noamHyibiH, ynoMaHyibiw ; Eccl. npe>K4enoMHHeHHH , npe5K4enoMHHyTbm, npe4BOcno-ManyTUH , npenc4epeneHHbiif, npe4CHa3aHHbii1, Bbimeno-Ka3aHHbiH. BbmieoÓBHBJieHHbm.

HaHbe, noMHHaHbHne lista umarłych) : Eccl. iKMnoMHHame, B03n0MHnaHie, nanoMUHaHie. Wspominania godny, Vind. spornenitliu; Bosn. uspomenutiv, entmlutungêroürbtg, com-memorabilis. Cn. Th. 1295, ( cf. pamiętny), 'frasybul konstytucyą wniósł takową, aby rzeczy przeszłych więcej nikt nie wspominał, i to zapomnienie a nie wspominanie, od Ateńczyków amnestyą nazwane. Warg. Wal. 116. Pan Krystus o tym sam czynił spomiankę. Gil. Wprzód wspominając;    Kaz. B b 5. Nie masz o tym nigdy wspominku jawne-

Vind. preispomeniti, napreispomnati, preirezhi, t)orer*    go we wszystkiej biblii. Gil. Kat. 513. Lata, które w

mitten. Ci których tu wspominam, z gruba tylko wy-    Paryżu spędziłem, zajmować znaczne miejsce w wspo-

malować mogłem. Gorn. Dw. 224. Ktoś mię dobrze abo    mnieniach mych będą. Gaz. Nar. 1, 11.

źle wspomina * ziewa mi się. Cn. Ad. 187. ib. 402. WSPOMÓDZ, 'SPOMÖDZ, wspomógł, f. wspomoże, wspo-(jentanbeâ tnt ©Uten, tin Söfen gebenfen, cf. szczkawka).    mogę cz. dok., Wspomagać, 'Spomagać, niedok. e Boh.

W pośrzód publicznych oświadczeń królowi, nie dobrze    spomocy, spomohl, spomahati ; Sorab. 1. zpomożu, pom-

go wspominali. Mon. 73, 574. (nie dobrze o nim mó-    ham ; Vind. gorpomagati, perpomagati, dopomagati;

wili). — Wspominać co komu, przypominać co komu,    Croat, pripomósem ; Ross. BcnoMO^b, BcnoMOraib, Bcno-

MomecTBOBaTb, BcnoMomecTByio , BcnoMoraro ; pomocą wesprzeć, ob. Podpomodz; ^ulfret^ unterftü|en, anffielfen. Jednego majętnością, drugiego wdarą, trzeciego zacho-

einen woran erinnern. Pocieszyciel nauczy was wszego *wspomienie (wspomni) wam wszystko, com wam rzekł.

Budn. Joan. 14, 29. — Wspominać sobie co, przywo-

421 WSPOMOGĄ - WSPOMOŻYCIEL.

WSPOMOŻYCIELE A - WŚRZÓD.

winieni, które masz, tego dobrą radą, owego zdrowym    jej, i poratownicy ubogich biskupów. Smotr. Apol. 58.

napominaniem wspomagaj. Corn. Sen. 15, (cf. ratować).    Opuszczony był od wspomagaczów jurgieltowych, Mon.

Gdy juz przyjdzie czas odsądzić cielę od matki, trzeba    72, 750. WSPOMOZYGIELKA , *SP0M0ZYC1ELKA ,

je wspomagać paszą zieloną. Cresc. 550. (posilać, pokrze-    ‘WSPOMAGACZKA , i, z., wspomagająca kogo; Croat.

piać). Lekarstwo tyle wspomoże, ile bóg będzie raczył.    prpomochniza, bte Unterfhlijenntt. Fautrix, obronioielka,

Karnk. Kat. 445. Insze wspomagał, a sam sobie po-módz nie może. 1 Leop. Marc. 15, 51. Poczekam, aż mię pan bóg lepiej wspomoże; jeszcze teraz nie mam nic nazbyt , z czegobym mógł kościołowi dobrze uczynić. Dambr. 212. (aż mnie do lepszego stanu dopomoże * zbogaci, pobłogosławi). Ktoby rad chciał ubogiego wspomodz, ten nie może, a ktoby mógł, ten nie chce. Teat. 8, 45. Niech mam te pociechę, wspomodz was temi pieniądzmi. ib. 8, 108. Nie wyjeżdża na targ z tym , co komu czyni, a potajemnie wedle potrzeby każdego wspomaga. Kosz. Lor. 114 b. — Subst. Wspomaganie , Wspomożenie * WSPOMOGĄ ,

życzycielka albo spomożycielka. Mącz. Marya jest wspo-możycielką umierających , a Józef wspomożycielem konających. Bals. Niedz. 1, 142. Zona powinna być towarzyszką i w spomożycielka męża. Mon. 72, 80.

WSPÓR, u, m., WSPORA, y, ź., wspieranie,

wparcie , i

to co wspiera, podpora; baä Unterfingen, bte Unterftü^ung, bte 0tu|e. Jezus na krzyżu na samych tylko goździach wsporę miał. Zach. liaz. 1, 558. (na nidi się opierając wisiał). Kto, by fundament był nieskazitelny, Na wspór ziemi kamień założył węgielny? Chrośc. Job. 147. (na podsadę). Słowo to przydaje się nam na wspór wszystkiej katolickiej nauki. Sk. Raz. 549 b. W bogu wszystko jest, żyje, wsporę ma trwała. Przyb. Ab. 65. — Wspora u mostu, u siedzenia dla tłumu ludzi, poręcze.

WSPOMAGA,

1,    z., *SPOMOC , y, ź., wsparcie pomocą, podpomaga-

nie , wspieranie, wspora; Boss. BcnoMomeide, Bcnoaio-mecTBOBame, cnoMomecTBOBame, ^ülfleiftuiig, Uuterftüfmng, Cn. Th. 1296. Sefme, 33ntcfeitlcl)ue, Sruftlefme. Bóg po-tpülfe, Setyljulfe, 53e»ftaitb. Wspomożenie, pomoc, ratu- łożył drągi i zapory, Ażeby przy nich morza swoje mia-nek. Cn. Th. 769< Aby się duszom na    tamtym świecie    ły wspory. Chrośc. Job. 147, (granice,    okresy).—Wspo-

karania ulżały, są im pomocne żywych    wiernych ludzi    »ra * spór o co, (Efreit, 2ßortftreit,    @trriti)anbel.    Causae

wspomagania. Weryf. 71. Nie możemy nic naszą udoi-    dictio, odpowiedź na którą rzecz, wspora. Mącz. Wspo-.

nością sprawić, gdybyśmy boga wspomożeniem nie byli    ry i swary. Herb. Stat. 496. WSPORNY, a, e, od

wsparci, i też przytomnością. Odym. Sw. 2 D 4 b. Bog wspory, ltntevftü^ung *, (Stuft*. — Ciało obnażały wspomożenia mego. 1 Leop. Ps. 61, 8. Przybyli mu na wsporne, ubiory przeciwne wzwiewały. Zebr.Ow.i 8. wi-wspomogę. Chodk. Kost. \ 9, (cf. posiłki).    'Spomoc upad-    szące na wsporze, frei) fyangenb, auf    einem Stüfpiilicte.

ku. 1 Leop. Syr. 54, 20. Sułtan hojnie jałmużny daje,    !!WSPORZEJ , n. p. Zgubi mię wsporzćj. Kras.    Sat. 75.

i kto mu się podoba z pokojowych abo dworzan, daru- sporzćj, ob. Sporo.

je mu co na wspomożenie. Star-. Dw. 49. (na zapomo- 'WSPRAWNY, a, e, — ie adv., n. p. Dom Tarnowskiego, gę, na poprawę losu, interesów). Tyś ubogi, daję ci    tak wielki w Polszczę, wsprawniéj od wszech chwalony

te pieniądze na wspomożenie. Teat. 1. c, 28. Na wspo-    być ma. Orzech. Tarn. 14. może: zręczniej, zgrabniej,

mogę Ferdynanda cesarza, skarb kamery apostolskiej    lepiej.

mocno był wypróżniony. Kar. Chodk. 2, 557. Zachodzi WSPRYCOWAC cz. dok., Wsprycowywać czestl., sprycując tu z publicznych pieniędzy, nieszczęśliwych ‘wspomaga.    wpuścić, einfprifteit; Boss BnpwcriyTb, BnpwcKHBaTb. In-

Stas. Kum. 2, 215. WSPOMOŻYCIEL, !>SPOMOZTClEL ,    jedio , wsikanie , wsprycowanie. Perz. Cyr. 156..

WSPOMOÇNTK, ‘SPOMOCN1K, WSPOMAGACZ, a, m., WSPUCHNAĆ nijak, jednll., w górę ocieknąć, nabrzmieć, WSPOMOŹCA , y, m., pomocnik , który wspomaga, ratuje ; ber Unterftii|ier, 5Uif^elfer ; Croat, pripomocłmik ; Boss.

Bcnowaraie^b, BcnoMomecTBOBaieab. Bóg jest. zbawiciel mój, wspomocnik mój. 1 Leop. Ps. 61, 7. Spomocnik mój i obrońca ty jesteś boże. 1 Leop. Ps. 59, 18. Wspo-mocnik i przyjaciel jesteś mój 1 Leop. Ps. 118, 114.

Bóg mój spomożyciel mój, a będę mu ufał. 1 Leop. Ps.

17,3. Bóg ojca mojego spomożyciel mój. 1 Leop. Exod.

2.    Bóg wspomożyciel mój. 5 Leop. Ps. 51 , 9. Boże wspomożycielu mój, nie opuszczaj mnie. Sk. liaz. 492.

Bóg jeden jest wspomożyciel w potrzebach i utrapieniu. dem wspuszywszy mię.... Tward. Pasq. 106.

Sk. Zyw. 49. On jest obrońcą sprawiedliwych, opatrzy- WŚRUBOWAG, ob. Wszrubować.

cielem nędznych, ‘opiekalnikiem sierotek, wspomożycie- WŚRZÓD adv., w pośrzód , mitten, in ber SJîitte oon ettM$. lem wszystkich uciśnionych. Bej. Post. E e 5. Panie    Sądzący z własnych postępków gwałtownik, wśrzód sie —

wspomożże mię 'opuszczała, a która chyba ciebie nie ma żadnego innego spomoźyciela. 1 Leop. Esth. 14, 4.

Zbigniew, ludzi ubogich wspomożyciel hojny. Krom. 605.

Stał się spomożycielem w potrzebach i smutku ich.

Wrobi. 17. Królowie są obrońcy cerkwi, wspomoźce żeli siła zmierza do przybliżenia ciała ku temu punkto-

Ijpdj aiif|d)męllen. Twarz z płaczu wspuchła , z łez oczy wyciekły , Źrzenice grubą oćmą się powlekły. Chrośc. Job. 60. Wspuchły Boss. Bcnyx.ibiîi. WSPUSZYĆ cz. dok., w górę napuszyć, wzdymać ; aufblafett, fdjtuellen tttadjett. Obrócił tam swe żagle , gdzie Wenus wspuszyła je nowa. Tward. WY. 24. Osman gdy dojdą go słuchy, że Chodkiewicz umarł i Władysław chory, Wnet znowu się pobudzi, i przeszłej swej dumie Wspuszy skrzydła. Tward. WY. 158. Tym się wspuszywszy rozumieli, że wszystkich przemogą. Chrośc. Fars. 149. Strzała ta swym ja-

bie jest przeświadczonym, o co innych ma karać. Mon. 65, 58. (wewnątrz siebie, wewnętrznie). WŚRZODMIER-NY, WŚRZODPĘDNY, a, e, do śrzodka dążący, Uważając ruch względem pewnego punktu stałego, je-

n. p.

WSSAĆ - WSTAĆ.

WSTĄPIĆ.

125

wi, to nazywa się siłą wśrzodomierną, centripêta. Jak. hat. 4, 150; wśrzódfłędna. Tlub. Mech. 395. dośrzod-kowa ; oppos. odśrzodpędna , śrzodkobojna, odśrzodkowa, r.entrifuga.

WSSAĆ, f. wessie cz. dok., Wsysać niedok., ssaniem wciągnąć, einfaugen, hinein fangen; Vind. notersefati ; Boss. Bcocaîb, BcacuBaTb, BOópaTb, BÓnpaTb. Naród Rzymski nie mógł we wnętrzności Włoskiej ziemi wessane-go pozbyć się Anibala. Faliss. FI. 75. Rzeki się wsysają w ziemię, sorbentur. Zebr. Ow. 2. wsiąkają.

WSTAĆ, wstał, f. wstanie nijak, jednll.,. wstaje pr., Wstawać conlin. et frequ ; Boh. wstali, wstał, wstanu, wsta-wati, wywstati , wywstanu, wywstawati ; Sorab. 1. wstanu , wstawam, wstati, wstanem , stanu, stanem, sta-wam, (cf. stanąć) ; Carn. ustati, ustânem, uslftjam ; Vind. vstali, gorivstati, gorvstati, gorvstajati ; Croat, uszlajem, zta-tisze ; Bosn. ustattise , dvighnutise, (cf. dźwignąć) ; Slav. ustati; Bag. vstatti; Boss. B03CTaTb, BOCTaTb, BCTaTb , BdaBaTb, BCTaHy , Bociaio ; Eccl. BOCTaio , Bociaßaio ; (Both, ustoll snrrexit) ; wstawać , z siedzenia lub łoża się podniółszy powstać ; onfftehen, »om ©tfcen , Stegen. Wstaję z krzesła. Cn. Th. 1296. »ont ©tnhic ober ©i$e ûnffti’hcn. Cesarz ni przed kim nie wstaje, tylko przed muftym. Star. Dw. 51. Sługa powinien pana czcić i przeciwko niemu wstawać. Szczerb. Sax. 266. Sam się o nią, nietylko pieniędzmi, ale czapka, wstaniem, czczeniem i pokłonami stara. Glicz. Wych. N 4, (cf nadskakiwać). Wstawanie; Vind. gorvstaja ; Boss. B03daBaHie, B03CTaHie tworzenie, kreatura; powstanie, bunt; Eccl. BOCTami. — Wstawać z łoża po spaniu , üüttt Sette aufftetjen. O swoich godzinach kładziemy się i wstajemy. Mon. 69, 443. Zwyczajnie wstałabym sobie o 8 lub 9téj godzinie, napiłabym się kawy, usiadłabym sobie do go-towalni Teat. 30. b, 28. Poseł znajdował się przy wstaniu królewskim w St James. Gaz. Nar. i. 82, [Gall. lever). Ocknął się Adam, zwykły wstawać równo z dnieniem. Przyh. Milt. 141. Rano wstawać; Boh. priwsta-watisobć, (ob. ’Poranić się). Nic wam nie pomogą naj-ranniejsze wstawania, flyb. Ps. 262. Ponieważ była już godzina jedenasta, domyśliłem się, iż p,an wstawał i ubierał się. Zab. 2, 179. baß er im üuffieben begriffen mar. Jestem po wstaniu, wstałem ; Vind. gorfem, fem gor, gorbiti, id) bin auf, auf fet)n. Wstawaj; Carn. ho-gori, (cf do góry). Kto rano wstaje, temu pan bóg daje. Bys. Ad. 24; (Aurora Musis arnica , bez prace nie będą kołacze). Raijo wstawszy co robić , bo inaczej jak żebyś leżał. Bys. Ad. 60. Tyś poźno przyszedł, żebyś mię oszukał, trzeba było raniej wstać. Tent. 8, 58. (wcześniej o tym pomyślić). Zje kata, kto mię oszuka; bardzo rano ten w-stać musi. ib. 10. b, 58. Trzebać wstać raniej, odrwić mię. Pot. Arg. 727. — Wstawać z martwych, z martwych wstawać, wskrzeszonym być z martwych, z śmierci, »on ben hübten auferftehen; Eccl. icłc-KfTŁCii&Tii. Bóg pana Jezusa trzeciego dnia z śmierci zbudził , i pan Jezus z śmierci wstał. Farn. 95. Rzecze Jezus Marcie: wstanie z martwych brat twój; powie mu Marta: wiem-ci, iżeć wstanie czasu wstania z martwych

w dzień ostateczny. Sekl. Joan, II, bei) ber SIttferfîeljtUtg, ant jüngften îage. Zmartwychwstanie , wstanie z martwych ; Sorab. 1. wstawani, stacżie , wstaw ani ; Croat. gorezstaienye; Slov. vskresnûtje , (wskrzeszenie) ; Hoss. BOCKpeceHie. Wstanie z martwych z wiecznym żywotem , przez zmartwychwstanie Chrystusowe, który^ na wieki żyje, opowiadane bywa. Smotr. Lam. 29. Żeby wstał z grobu nieboszczyk pan , widząc* co się dzieje, zapewneby drugi raz umarł. Kras. Pod. 2, 33. (żeby ożył). A to dyabelna rzecz, że jak człowiek raz umrze, już więcej nie wstanie. Teat. 15, 36. Umarł, już nie wstanie. ib. 43. b, 55. (już po nim). — §. Wstawać do czego , brać się do czego, cf. Lal. aceingere se, fid) mo&U (Uifójttfen. Królu! tyś rozpuścił łakome psy, co pożarły owce; a tak wstań, a łupieztwa więcej nie dopuszczaj. Biel. 101. (surge, age, auf! cf. nuże, ruszaj)! Mojżesz wstał i obronił dzieweczki. 3 Leop. Exod. 2, 17. (zją-wszy się za nimi, obr. d. 1 Leop. ; cf. obstawać przy kim).— Budowanie takie upada i z placu swego wstawać musi. Sak. Probl. 4. umknąć, ruszyć sie, ustępować, weldjett. — *§. Wstawać od kogo, odstawać od kogo, porzucać go; »on einem abfteljett, »ott tym adelten, auś betu ©ienjie treten, (oppos. przystać). Gdzie kmiecie mają tę swobodę, iż im wolno .wstać od swych panów do innych wsi, tedy jednak wszyscy wstać nie mogą , jedno jeden albo dwa. Tarn. Ust. 105. — £j. Wstawać, podnosić się, wznosić się, ftd) ergeben. Był pagórek z wierzchu jednako pochodzisty, drugi przeciwny jemu, taką też pochyłością wstawał. Warg. Cez. 45 Włosy wstają » powstawają, jeżą się, wzjeżą się; bte $aare fłrdu« ben ftd), ftefiett $n Serge. Czemu tym, którzy się zlękną, włosy wstają? Sak. Probl. 17. Wielki już strach czuje, włosy wstają, i pod nim drżą dużo kolana. Jabt. Tel. 249. Drżała ziemia od huku, i wstawały włosy. Pot. Arg. 292. Ej ej ej umieram , hru bru , włosy mi wstają na głowie. Teat. 27, 107. Razem na głowie wszystkim włosy wstały, Patrząc jak statek u fortuny mały. Zab. 15, 275. Wnet serce ściśnione mam przez dwojaką trwogę, Zlęknę się,' wstaną włosy, przemówić nie mogę. A. Kchan. 61; (steterunt comae). Trzęsie się, dreszcz po wszystkiem ciele się rozbieży, ‘Fstęga wstanie na głowie, a włos się najeży. Bardz. Trag. 273.— *§. Wstawa co, nastawa, nadchodzi, następuje; C‘3 tritt CtH , n't dt heran. Tobie k woli rozliczne kwiatki wiosna rodzi, Tobie k woli w kłosiariym lato wieńcu chodzi, Jesień wino i jabłka rozmaite dawa, Polyrn do gotowego gnuśna zima wstawa. Pieśń. Kat. 157. Wstają, powstają wiatry. Cn. Th. 1299. fie erheben fiel). Wstaje co, wszczyna się. ib. 1296. e3 h^’i WSTĄPIĆ, f. wstąpi, wstąpię cz. dok, Wstępować niedok., wstępuje pr. ; Boh. wśtaupiti ; Sorab. 1. nutżstupiu, nulż-stupim, nutżstupam, vostupuyu nutz, hdu nutz, zwihnu szo, pozandu; Cam. et. Vind. noterstopiti, femstopiti; Croat, zasztupiti , zasztuplyujem , ( cf. zastąpić ) ; Ross. BCTynnTf>, BCTynarb ; wstąpić w co, wdeptać w co, nogę w co wrazić , wtłoczyć , tu etmaéi ellitreten. Dyabel-nie w nos bije, osobliwie, jeśliś Wac Pan po drodze w

54

Swlonik, Lindego icyd. 2 Tom VI.

co wstąpił. Teat. 24, 143., (nogą o co takowego zawadził). — Fig. O gdyby w tak szlachetnego przykładu każdy wstępował ślady! Teat. 9. c, 92. iść za kim, naśladować go, tu feine guf.tapfen tretem On kiedyś w swojego stryja walecznego wstąpi strzemię. Leszcz. Glass. 79.

Coraz io gorzej płyniem , ani plemię Wstępuje w ojca, jak należy, strzemię. Min. Ryt. i, 256. Pot. Arg. 521.

Tegoż rodzâju pierwszego złe plemię Potomek nieszczę- to, z każdój miary prosząc, wymawając, na głupstwo

składając. Birk. Zyg. 51.

do kogo z drogi, po drodze ; bet) jemanben antretten, etnfehren, eintreten unter SBegeé. Gdy Elizeusz tamtędy często’chodziwał, wstępował do niewiasty, aby, tam Chleba jadł. 1 Le?p. 4 Reg. 4, 9. Trafiło mi się w dość spiesznej podróży wstąpić do jednego domu, gdzie.... Kras. Pod. 2, 11, Wstępowanie z drogi dokąd, wstąpienie. Cn. Th. 1297. baS (Eintreten, (Etnfehren, Slbtreten bet) jemattben. — Fig. trr Wstępuję do zakonu , udaję się do zakonu , bddaje się zakonowi , zostaje zakonnikiem, biorę habit, kaptur, obłoczę się, opuszczam świat;

między tłumacza swego i wezyra , hamując jego furyą. Kłuk. Turk, 114. — Wstępować« w co, wdawać się w co, wmieszać się do czego; ftd) moreln mengen, bamtt be* faffen. Synowie Jakubowi Symeon i Lewi wstąpiwszy w to , pomścili się sromoty siostry swej, wziąwszy miecze, runęli się na Sychemusa. G licz. Wych. G 5 b. Kon-stancya, aby winna krew' nie była lana, -wstępowała w

§. Wstępować dokąd lub

426

WSTĄPIĆ.

WSTĄPIEŃ - W S TARGNĄĆ.

sny wstąpiłem w toż strzemię. Kulig. Her. 60. (w strzemię wkroczyć). — Wstąpić w co, lub gdzie« wnijść, ttto eintreten, fnneingeljen. Zazdrość Wac Pana nikomu w dom nasz nogą wstąpić nie pozwala. Teat. 52. d, 51.

Już kto miał jechać, w nawę swoje wstąpił, A kto miał zostać, z okrętów wystąpił. Groch. W. 455. (wsiadł w nawę) — Transi. Wstępować w majętność, w dobra, w posesyą* wkraczać, odbierać na siebie; in ein 23e* fijttjjum etnrütfen, eé in Sefijj nehmen. Jeśliby drugi wwią-zania nie dopuścił, abo też po wwiązaniu w to imienie wstępował.... Slat. Lit. 197. Czemu tych nickarać, co rozmyślnie w cudze strzemię wstępują, ludzkie domy    ttt£ Softer gelten,, SDîimcb werben. Cn. 1 h 1297. — §.

wyżerają? Lek. B o. w cudzą własność się wdzierają,    Wstępować na górę, 'wztępować ; Croat, zasztupiti, za-

wrywają, fiel) etnbräugeu. — Wstąpić w co, wnijść cał-    sztuplyójem , aufftetgen, emporfietgen, fitnnnffteigen. Na

kiem wewnątrz, wniknąć w co; hinein gehen, hinein brin*    górę wielką po mału, po stopniach wstępować, a nie

gen. Mniemali, iż słońce upadło na ziemię, a ziemia    przeskakiwać. Sk, Dz. 612. Różny jest kształt i posta-

w niebo wstąpiła. Sk. Dz. 60. (do nieba wstąpiła i wsią-    wa wstępujących i zstępujących ; którzy z góry idą, ciała

kła, cf. wniebowstąpienie, ob. wstąpić na niebiosa). Tak-    wstecz cofają, którzy zaś w górę postępują, zginają się:

li jest, więc i we mnie już wstępuje dusza, Jak kiedy    abowiem zstępując ciężarem swym ważyć się ku po-

ogrodniny wypali posuszą, A potym spadną miłe deszcze,    chyłości, a wstępując wstecz go cofać, wychodzi to

co je chłodzą. Zab. 9, 258. Ejssym. wraca się dusza,    właśnie na to, co występkom ulegać. Pilch. Sen. list. A,

ber Sebenêguft feljrt lit tutc^ nneber. Czemu się daremnie    219. Chrystus wstąpił na niebiosa, t. j. przed oczyma

trwożycie, i myśli w serca wasze frasobliwy wstępują?    apostołów swych z ziemi podniesion jest do nieba. Kat.

Odym,. 'Św. 2 M m 4. ( warum fomntcn folche ©ebanfen    Gd. 25. (Ehrtftirô fuhr gegen Rimmel. Nie tak Chrystus wstą-

iit eure iperjen? 8uth. )• W kogo dysbeł raz wstąpi,    pił na niebiosa, jako Eliasz na ognistym wozie był za-

kogo raz usidli , I na śmierć i na żywot oczy mu za-    wieziony, albo Abakuk i Filip riyakon na powietrzu zamydli. Pot. Zac. 7. kogo opęta, w kogo się wkradnie,    niesieni; ale ciało uwielbione Chrystusa podług woli swój

wśliźnie, wemknie , włudzi, in wen ber Teufel einmal fjù*    ¹ potrzeby tak się ruszało, iż też mocą swoją na niebo

netu fährt. — §. Wstępować z kim w co, wdawać się,    wstąpił. Karuk. Kat. 55. 'Wstąpienie pańskie, po cer-

zapuszcząć się; mit jemaubett tu etlMś treten, fteh eittlaffen.    kiewnemu woznesenie hospodne. Sak. Dusz. 141, ob.

Spodobał się jej młodzieniec, a jemu 'takież Medea, wstą-    Wniebowstąpienie, ( cf. wniebowzięcie); Croat, zasztu-

pili z sobą w rzecz, a z rzeczy w przyjaźń. Biel. Św. 9    plènye ; Dal. uszasztje ; Ross. Be3Heceme rocnoAFie,

b. Nie nowina to, że dla pieniędzy czasem, nie dla    (Echrifti fpimmelfartl). Boże wstąpienie. Star. Dw 42. —

przyjaźni wstępują w małżeństwa. Boh. Kom. 3, 417.    Wstępowanie złota w cenę coraz większą. Cost. Gor.

(pobierają się, zawierają małżeństwo). Wstąpienie w pra-    60. postępowanie, postęp, iście w górę, baö @teb

wo z kim, prawa założenie, grunt, litis contestatio. Cn.    gen im greife. Cena wstępuje. Tr. idzie w górę, ber

Th. 1296. $ro$epetnletfung, (Elnfchrcitung jtt einem SRedjtS*    ^retó fteigt. — Wstępować po kim na co, następnie po

hanbel. Wstępować w szranki, wchodzić w szranki z    nim objąć; jentanbem im 2lmte u. f. m. folgen, ein 2lmt u.

kim* wdawać się z nim w walkę, pasować się z nim,    f. W. antreteit. U wielu narodów synowie królewscy na

za pasy z nim chodzić, pr. et fig. ; mit einem in bie ©chwtt*    królestwo po ojcach wstępują. Modrz. Baz. 59. Wstę-

fen treten, mit ihm anbtitbett. Wstępuje z kim w szran-    puję na urząd, obejmuję urząd, zaczynam. Cn. Th. 1297.

ki * pojedynkiem czynię z kim, kosztuję się z kim, za-    Kto o zabitego ojca nie czyni, ten wstępowania na je-

dzieram z kim, wadzę się z kim, odpowiadam komu,    go dziedzictwo godnym nie jest Sk. Dz 1042. niego-

wypowiadam pokój. Cn. Th. 1297. — §. Wstępować    dzień po nim dziedziczyć. ‘WSTĄPIEŃ, ob. Wstępień.

między wadzących , mieszać się miedzy nich dla rozbro- ‘WSTARGNĄĆ cz. jedntl., targając wściągnąć, wstrzymać ; auf* nienia, pogodzenia; jmifchen 6tre{tenbe treten, ba$rotfd)ett    jenen, jimtcfjerreu, jurńcfhalten. Nagły ją wstargnął ko-

treten, ftdl bajrotfdien mengen. Kazał król, aby zaraz mię-    rżeń; subita radice retenta est. Zebr. Ow. 38. Powstań

dzy nie wstąpili, I aby się im więcej bić nie dopuścili.    w popędliwości, I wstargnij złych ludzi złości. Ryb. Ps.

P. Kchan. Orl. 1, 135. Często sam poseł musi wstąpić    11. Dalój nie wzglądając , oka wstargła ; oculos avertit.

W ST A WICIE L - WS TECH LI NA 427

W STAW - WSTAW I Ć.

Źebr. Ow. 50. Prawdziwa dobroć ubieży prośby, ani nie chętną czoła wstargnie miną. Mon. 71, 465. nie zmarszczy czoła.

‘WSTAW, u, m, 1) wstawianie, wstawienie, baśS

fteUCR. ßndtk., Vind. vstava, notervstava, bei' ©tllfajj. — 2) Wstaw , ob. Staw. WSTAWA, y, z., Math. Jeżeli od jednego końca łuku spuścimy prostopadła na promień przechodzący przez drugi koniec tegoż łuku, ta prostopadła ma nazwisko sinus, po Polsku wstawa , że się wstawia między końcem jednym luku i promieniem. Geom. 1 , 290. Łejk. Mier. 2, 145. Jak. Mat. 1, 222. Śniad. Alg. 1, 268, cf. dostawa, cosinus. WSTAWAĆ, ob. Wstać. WSTAWACZ, a, to., który wstaje, ber Stuf« fteljer. Botan. Wstawacz; rodzaj rośliny , serapias. Kluk. Dyko. 3, 73. ßpmbel, 3'Jtnklîrnut, (pellebimne. WSTAWIĆ, f. wstawi, wstawię cz. dok., Wstawiać, niedok. ; *WTstawować obsol. contin., stawiać wmieście w co lub gdzie ; hinein [teilen > hinein fe&en, herein [teilen, herein fejjett ; Boh. wstawili ; Vind. vstaviti, vstaulati, noterstaviti, noterpostaviti, noterpostaulati, notervstaviti, notervstau-lati, medpostaviti, notervfajali ; Bosn. ustatti ; (!iag. usta-viti ; Croat, vztaviti, vztavlyam » detinere, wstrzymywać); Boss. BCTüBMTb, BCTaBMTb, B4ii.înib, B^t.iUßaTb. Wstawiam co gdzie , jako beczkę do piwnicy, flaszę w wodę. Cn. Th. 1296. (eine £onne einfettern, eine ÿlcifdic ein* füllen ,• ob. Włożyć, wkładać, wtykać, wsadzić). Sztuka tu rzadkie dotąd meble kładła, Zamiast obicia wstawu-jąc zwierciadła. Zab. 9, 139. Skrzet. (wsadzając, wkładając). Wstawienie; Ross. BCiaBaeme, BcraBMeame, BCTBBKa, 2) namiot, baê (Stnfe^ett, ber ©tnfajj. Nogę gdzie wstawić, włożyć, wemknąć, wsadzić, ben 5uj5 WO ftw fefcen. Widzi , że słuszna ratować niebogę (królewnę), Lecz i to myśli? swoją mądrą głową , Zęby w te państwa wstawił dobrze nogę, Kiedyby przezeń została królową. P. Kchan. Jer. 96. — ‘Wstawić kogo na państwo; na tron , wsadzić ; einen in ein Słetd) etnfej>en, auf ben SJjron fejjeit. Bomana zabitego syn wygnał Kolomana z Halicza, aż znowu przez ojca króla Węgierskiego był tam wstawion. Biel. 115. Posłał Kazimierz Jagieło wojsko, aby Alexandra wstawili na Wołoskie województwo. ib. 544. Kazimierz Władysława wstawił na Czeskie królestwo swoim nakładem, ib. 429. — Wstawiam w klubę* wprawiam w klubę wywiniony członek. Cn. Th. 1296. ein ©lieb einrenfen. Wstawienie członka wy winionego. ib, cf. naciąganie, baê ©ttirenfen etne§ ©liebeê. — Fig. tr. Wstawiam co w klubę , w ryzę, przywracam w ryzę, w porządek; in Orbnung bringen, tu bie SRtdjte brin* gen. Ku nabyciu dobrego mniemania , potrzeba , abyś żywot swój umiarkował, i w pewną ryzę wstawić umiał. Corn. Dw. 85. Chcieli xiestwo w lepszy rząd wstawić. Biel. 482. W rezę wstawić, ib. 485. — Wstawić miedzy co, włożyć, wsunąć, wemknąć; ettifdueben, einfdjab ten. Wstawiony dzień , miesiąc, intercalaris. Cn. Th. 1296, cf. przybysz, przybycień, ®d)alt*; Boss. bctubhuh. Wstawienie miesiąca, dnia, intercalatio. Cn. Th. 1296. b«3 ©infdjalten, bie èinftfwltnng. Wstawiam się w co, wkładam się w co. Cn. Th. 1269. et 1296. wstępuję w

co, mieszam się w co , wdaję się w co ; fid? in etwa# ntifeben, ntengen, bamtt befafeit. Jeśli ku komu mówią, a inny sie w rzecz wstawi, ukazuje, że sobie wiele dufa, a onego lży, ku komu mówiono, jakoby on nie umiał odpowiedzieć. Eraz. Jcz. E e 4. ( wtrącić się w co ). Wstawiam się za kim, przyczyniam się za kim, ujmuję się za co. Cn. Th. 1296. instancją czyli przyczynę zanoszę, ftef) für jemanben »ertuenben. Król się za nim do papieża wstawował. Sk. Dz. 818. Mocno wstawiałem się u przyjaciela mego za majorem. Teat. 4- b, 115. Na życie jego następowała , choć się za nim na oko wstawiała. Pam. 85, 1, 792. O przyczynie i wstawowaniu się za nas do matki bożej, możemy wiele sobie oda i e -cować. Sk. Żyw. 421. baś> SJerroenben, bte SSorbitte. WSTA--W1CIEL, WSTAWIACZ, a, to., który wstawia, wkładacz, włożyciel, wsadzicie!; ber (Etnfefcer, £)tneinfteller. To piękny wstawieiel. Teat. 30, 56, przyczyńea, przyczyniający sie za kim, ber $erwenbcr. W rodź. ieńsk. WSTAWICIE LK A , i.

WSTĄŻKA , WSTĄŻECZKA , i, 2., zdrbn. rzeczwn. wstęga, cf. tasiemka, tasiemeczka, taśma; baé> î)ctnbd)en , ein J. 5L fetbneè 33anb, SMnbdfen; Slov. stużka; Boh. tkanićka, (cf. tkaniea , tkanka) ; Vind. vesba , podvesniza , vesilze (ob. Wiąz, wiązka), fhnuriza , (ob. Sznurek); Boss. jieH-ïü^Ka. Trzewiki bez sprzączek, w fontaź tylko wstążką zawiązane. Teat. 19. c, 5. Coż to ja widzę na reku? wstążkę , a jeszcze wstążkę pani ? ib. 20. b, 64. Naści za to na wstążkę , moja kochana! ib. 50. b, 61. (na śpil-ki, cf. na piwo, na wódkę, tryngield). Wstążka do znaczenia, gdzie czytający w xiążce stanął, tasiemka; Boss. BapBopua. — Trudno mieć o naszym narodzie takie opinie, żeby król na wstążce mógł go prowadzić. Gaz. Nar. 1, 308 b, cf na sznurku, na lince, na nitce * podług upodobania , łatwiusieńko,

‘WSTĄZYĆ się,-'■‘WSTUZYć się zaimk. niedok., ‘zwslążyć sie dok., tęsknością być zjętym , ob. Wstęsknić się, (ob. ‘Tążyć, tęsknić); au$ ©e()nfud)t uumufbtg werben. Wstą-żył sie na wojnie ; cepit eum taedium belli. Mącz. K czemu długa zabawa słów służy, Czas próżno tracić, aż się ‘czcziciel (czytelnik), ‘wstuży. Stryjk. Gon. M 5. Nigdy się z darów rozkosznych nie ‘wstuży, Kto jej posłuży. ib. C 5. (mądrość hojnie nagradza). Musi chorować zaraz, mdleć, krew' obaczywszy, A drugi i skonać, do domu się zwstążywszy. Star. Vot. C b. nad) £>anfe bangen, fid) nad) §aufe festen, ba$ fteimwefi Ijaben, auś §etmweb erfranfen.

WSTĘCHNĄĆ się zaimk. jedntl, wśmiardnąć się. Cn. Th., 1294. dla zamkniętego i nadpsutego powietrza cuchnąć, bumpftg werben, mudjltdj werben, ftfnffg werben. Wstęchły, wśmiardły. Cn. Th. 1294. et 1296. Nawet i wstęchłe-gofe<Łazarza już od czterech dni, wzbudził zmarłego. Groch. VW 285. Wstęehnienie krwi. Oezk. Przym. 6. ba§ ©tixftg» werben be£ ©eblütô, baê üBerjtocïen. Wstechła ziemia, ca-riosa terra. Mącz. spruchniała , zgniła. WSTĘCHL1NA, WSTĘCHLIZNA, y, 2., WSTĘCHŁÓSĆ, sei, £., wśmiar-dnienie. Cn. Th. 1294. bte 2>umftgfett, SDîudfligfeft, 61tw ftgfeil. Pleśń, spruehnienie , wstçchlma , caries. Mącz.

kierunek na wstecz;

428

WSTECZ - WSTECZYĆ.

WSTĘGA.

WSTECZ, Na WSTECZ, adv., wzad, nazad, wspak , w tył ; juriicf, rucftunrté, rücfltngä ; buh. zpâtkem. Zapalił działa, gdzie o włos, gdy się'działo na wstecz rzuciło, pod koła go nie porwało. Wys. Aloj. 35. (wsteczyło się). Strzały nieprzyjacielskie *nierzkąc nadaremno wypuszczane były, ale tez obyczajem dziwnym, wracając się na wstecz, Strzelce swoje biły. Wys. hat. 98. (wsteczywszy się). Od twardego jako rnuru piła , wstecz dość z niemałym wstydem odleciała. Suszyć. Pieśń. 3 A 2. Idzie wstecz jako wiatrem naruszona Fala , na morzu o bak uderzona, ib. 5 G 2 li. Echo jest głos odbijający się od jakiego twardego ciała , i na wstecz wracający się . zkąd wyszedł. Sak. Probl. 63. Na słowo Jezusowe; Jam jest! grzbietem wstecz bieżą, I tak na pował po ziemi leżą. Mlask. byt. 56. Udali się wstecz, a nie 'przed się. 1 Leop. Jer. 7, 25. (nazad, nie na przód). Coć się dzieje morze, żeś uciekło? i ty Jordanie, czemuś się wstecz wrócił? 1 Leop. Ps. H3, 5. Jordan ledwie zoczył arkę pańską, ledwie omoczył stopy kapłańskie, wstecz uderzył, i 'wspacznicę uczynił cudowną. Birk. Exurb. D. Słowo z ust moich wyszłe, już się wstecz nie wróci. Wiśn. 597. (nie cofniesz go). Wiele z uczniów jego na wstecz poszło, i dalej z nim nie chodzili. Sekl. Joan. 6. (cofnęli się, oddalili, umknęli). Odtąd wiele uczniów jego poszło na wstecz. W. Joan. 6, 66 ,    ( not.

«opuścili go»)' Tak daleko zabrnęli. że się nigdy na wstecz nawrócić nie mogą. W. Post. W. 375, — Heli wstecz spadł z stołka ku drzwiom , a 'złomiwszy szyję umarł. 1 Łeop. 1 Reg. 4, 18. w znak, za siebie, rücfltngä. Cudze przywary wypatrujemy, a swoje wstecz zarzucamy. Pilch. Sen. gn. 244. Lepiej im było, drogi zbawiennej nie uznać, niźli ją uznawszy, wstecz się obejrzeć. Gil. Kat. 81. — Jurid. Gdy będzie wątpliwość o rzeczy osądzonej, i będą się wstecz brać do sędziego, który jeśli będzie pamiętał, jako skazał, wnet powiedzieć powinien. Herb. Stat. 504. Quando super judicato dubitabi-tur et adjudicem recipielur , alias wsteez ; quod si Ule in memoria teneat, qualiter judicavit, statim dicat. Vol. Leg. 1, 42, (cf. rekurs mieć). — *§. Oni zuchwalcy, jak to oni całą gębą mówią, a wstecz puszczają słowa ! Gorn. Dw.21, not. «mimo, na bok , inszą drogą* ; może: opak puszczają, lub też odmrukują, odwarkają. WSTECZNY, a, e—ie adv., na wstecz się mający; Vind. nasaipadliu, sapadliu N (ef. zapadający); jurftcfgefeljrt, rutffeljrenb, rücf* gängig. Żyły opatrzone są ‘zasuwkami. któreby wsteczne płynienie krwi powściągały. Perz. Cyr. 48. płynienie nazad, jRücfjluß. Wsteczny rak. Burdz. Boet. 22. (nie na przód, lecz w zad postępujący; rücfluârtêge^enD, frebé* gängig, cf. rakiem iść, opak). Bóg jeszcze zatrzyma miecz ten obosieczny, Jeśli od zbrodni będzie Polak wsteczny. Kchow. Roz. 110. (jeśli się od niej odw^ci, nawróci; menu cr bautm ablnfft, abgeljet). Wyroki niewste-czne. Zab. 15, 408. nie do wsteczenia, niecofnięte, nieodzowne, zawite; unwiberrufltclj, nidjt jttntcf jtt nehmen. — Subit. WSTECZNOŚĆ. ści. z.,

Vind. nasaihoja, rakou hod, bte 9îü(fgângigfeit, ber Sîücfgang, {SrebSgang). WSTECZYĆ cz. dok., Wsteezać niedok., na

wstecz cofnąć, jiirücfiiel)en, jurucfnepmett. Bogowie dla przejścia Rzymian morze śrzódziemne wsteczyli i kędy przediym noga ludzka nie chodziła, drogę bezpieczną im otworzyli. Warg. Kurc. 12. Bez rzecznika wolno każdemu opowiadać, jeśli się chce ważyć szkody; jako jeśliby co źle rzekł, tedy już tego wstećzyć nie może, coby przy rzeczniku uczynić mógł, pókiby na jego słowa nie zezwolił. Szczerb. Sax. 573. W duchownym prawie ma każdy czasu trzy dni, w których może odmienić słowa prokuratora swego; ale w Saskim prawie tak długiego czasu do wsteczenia słów rzecznikowych nie mają. ib. 378. Dekret ten nie jest konieczny , ale pośrzedni, przeto za słusznemi przyczynami może być wsteczon. Szczerb. Sax. 67. (jest wsteczny). — §. Wste-czyć med., wstecz iść, Wstećzyć się zaimk. » cofać się ; Rag. setettitise, ftcb jurücfjte^cn, jurücfgeljen. Towarzystwo jego wsteczyło się nazad do brzegu. Warg. Wal. 81. Jeślibym wsteczył, państwo me dałbym nieprzyjacielowi. Warg. Kurc. 25 ; (si retro ire pergam). Bronią odpędzeni . wstećzyć musieli. Warg. Cez. 7. (retyrować). Dalej mówić na rokowaniu nie chciał, do swoich wsteczył. Warg. Cez. 31. (odszedł, odjechał). Piszemy o zbytku, aby ci, którzy się w nim uplatali, jako jest w sobie obaczywszy, od niego wsteczyli. Warg. Wal. 511. (stronili). Lepiej człowiekowi drogi prawdziwej nie uznać, a niż uznawszy, *zasię wstećzyć się od niej. Bral. Post. 100. Oto ja uczynię, że się w stecz wróci cień prąci— ków, przez które już był przeszedł na zegarze Achaso-wym słonecznym, na wstecz przez dziesięć linij; i wsteczyło się słońce przez dziesięć prętów po stopniach, które już było przeminęło. 1 Leop. Jes. 58, 8. Wsle-czyli się, i popadali na ziemię. 1 Leop. Joan. 18, 6. ( poszli wstecz. 5 Leop. ; cofnęli się wznak i upadli ). Aryowist zawsze przyjaźni Rzymskiej szukał, a czemuż teraz rozumieć, żeby się miał wsteezać? Warg. Cez. 26. (odwracać). Kupno takie, aby się zaś bez pozwolenia obudwu , t. j. kupca i przedawcy nie wsteczyło. Szczerb. Sax. 350. ber Stauf geljt jiirütf.

WSTĘGA, i, z., (Wstążka, Wstążeczka zdrobn. qu. v.), taśma przedniejszego gatunku, jedwabna, atłasowa, axa-mitna i t d. ; Bob. slauha , tkanice, (ob. Tkanica, tkanka); Slav, stuha , stuhel ; Sorab. 1. bant; Croat, pan-tlek ; Slov. pśnllika; Bosn. sgjusggna ; Ross. jemâ; Ecćl. BCTyr'B , no4BH3Ka ; (Elym. «ściągnąć, wścięgnąć, ob. Ciągnąć; sed. cf. Lat. taenia); dit (brdłcreS) Śailb, j. S3, uoit SdDe, Sltlaê, (Bantmd u. f. tu. Od najmniejszej nici wątkowej, aż do wstęgi, nie wezmę nic ze wszystkich rzeczy twoich. 3 Leop. Genes. 14, 21. (od najmniejszej nici snowanej do rzemyka najpodlejszego. 1 Leop.). Gdy już tylko w koszuli został, wziął wstęgę z ubrania, i związał koszulę na nogach u dołu. Baz. Hst 221. Włos Wstęgą otaczał. Bardz. Trag. 151. Nogi złotemi podwiązał 'fstęgami. ib. 155, (cf. podwiązki). Trzęsie się, ‘dresz po wszysikiem ciele się rozbieży, ‘Fstęga wstanie na głowie, a włos się najeży, ib. 273. — Wstęga orderowa, Citt CrbenSlmiib. Prawdziwe oświecenie nauki, złączone jest z godnością, której nie wstęga orderowa, ani przy-

WSTĘPIEŃ -WSTERCZYĆ. 429

WSTĘGARZ - WSTĘP.

puszczenie do szlachectwa, ale bóg nadaje. Pam. 84,

wca, m. -. Ross micta

zstępy do piwnicy. Alg. Nur. Al. ‘WSTĘPIEŃ, pnia, m., wstępujący w co, nowo przychodzący, na wstępie będący, przychodzień, przybysz; eilt nett SlntrcttenPer , eilt Neuling , Nnjögüng. Proselylus, wstępień w naszą wiarę. Mącz. ein Neubefeljrter. Neophytus, nowowszczepiony, przychodzień , nowochrześcianin , wstępień. Maj-z. Wstępień, na wstępie będący, wstęp do czego mający, can-didatus. Cn. Th. 1296; dostojeństwa porządnie zabiegający. ib. ein 2Imtöbemerber, (Eanbibat, (cf. expektant). Wes-pazyan brata towarzyszem i wstępniem, tym który po nim panować miał, być wyświadczył. Kosz. Lor. 81 b. następcą, Nachfolger, Thronfolger.— Ziemia ta moja jest, a wy jesteście wstępniowie i pielgrzymowie. 1 Leop. Lev'll. 25, 23 przybysze, przychodnie; Nitfommlhtge, grentblmtje, Slnjugler. Wstępień maź , gołota w dom majętnej zony wstępujący. Cn. Tli. 1296. Dudz. 69. Wiod. ber burd? bie grau iné 33rot gefommen ift. WSTĘPNY , a , e, od wstępu; wstępowaniu, wjeżdżaniu służący. Cn. Ih.

1296.    Wlod. (Eingang^, (Eintritte, Nntrittâ», (Einleitung^*. Wstępna mowa , wstęp, przedmowa; (Etnlelîltngêrcbe, (Ein* leititng, Norrebe; mowa wstępującego na urząd, Slntrittê* rebe. Wstępna uczta, którą daje wstępujący na urząd, na godność. Dudz. 70. ber ?lntrittêfd)mauè. Wstępne pieniądze » Wstępne , ego , n. , podarek który daje wstępujący do cechu, do zgromadzenia. Dudz. 70. Cn. Th.

1297.    wkupno , NntrlttcSgelD. (Einfauf. Wstępna śrzoda , wstępy. Cn. Th 1297.

popieleć, ber Nfchermlttmod). Wstępna niedziela, dominion 'primo quadrayesimae. Cn. Th. 1297, Ross. 3Óopuoe Boctcpecenie ; pierwsza nicdzielą postu. Dudz. 70. ber erfte fyaftenfonntag. Grzegorz papież przydał cztery dni wstępnegp postu wielkiego. Biel. Św. 69? — Dzień wstępny, miesiąc wstępny, włożony między drugie, przybysz, ©citait». Miesiąc-wstępny, mensis anomalisticus, w którym xiezyc wyszedłszy od odziemnika (apogaeus), znowu się doń powraca. Hub. Mech. 476 — Wstępna wojna, która prowadzi się tak, iż w niej nie ma się wojsko odpornie, ale napastnie przeciwko nieprzyjaciołom. Jak Ait. 3, 523. zaczepna, wtrętna, elit 3lngriff$* flieg. Wojda nazywa się wstępna, kiedy jedno wojsko szuka wszelkich okazyj do spotkania się z drugiem; albo do przymuszenia go, aby się cofnęło i ustąpiło z kraju opanowanego. Jak. Art. 2, 453. Postanowiono na radzie,, aby wstępnym bojem nic nie poczynać, dla przewyższającej nierównie wagi nieprzyjaciela ; ale tylko lekkiemi podjazdami go szarpać. Nor. Hsl 4, 535. Nie ważyli sie wstępnym bojem kosztować. Warg Cez. 103. — §. Wstępny, łatwy do wstąpienia; etngcutgltdj, $iigćitt* gltd}, beftelgbar; oppos. niewstępny, nieprzystępny; Eccl. He3axoAHMbiH. Zastanowił się przy niewstępnej skale. P. Kchan. Jer. 259. — Wstępny »'wzstępny, w górę idący, anfftetgenb. Miedzy zpokrewnionemi w linii wstępnej i zstępnej, małżeństwo otrzymać się nie może. Gał. Cyw. 1,52 WSTĘPOWAĆ, wstępuję, ob. Wstąpić, tępuje WSTERCZYC oz. dok., sterkiem wetknąć, wemknąć, etttWS

687. WSIĘGARZ, a. m , rzemieślnik od wstąg, ber Sanbmacfyer ; Ross. aeHTOUHHK'B W rudz. źeńsk wstegarka, ob. Taśmiarz. WSTĘGO WIEC,

MOCKaa. taenia, solder, robak, utrzymuje się we wnętrznościach ludzkich, składa się z wielu skupionych części, płaski na ks/tałt nieianej wstęgi. Kluk. Zw. 4, 495. tasiemiec, ber 33ant>mitrnt. WSTĘGOWY, a, e, od wstęgi, taśmowy, 33atiD*; Ross. aeHTHUH, JieHiomiufi ; demin. wstążkowy.

WSTĘP, u, m., ‘WSTĘPEK, pku , w.; Vind. noterstop ;

Russ. BCTymieHie ; wstęp, wstępowanie, czyn wstępowania lub wstąpienia w co, gdzie, dokąd, miejsce, gdzie lub którędy wstępują pr. et tr. ; bnS (Elntrctten,

$inemttreten , Slutretten , ber £>luelntritt, (Eintritt j Eintritt.

W dobra abo w dziedzictwa wstępek mieć. Uroick. Tyt.

40. (wnijście , ef. wwiązanie). Dziedzictwo jest wstępek we wszystko prawo , które zmarły czasu śmierci swej miał. Szczerb. Sax 430. — Hej żołnierze, Ismena wszędzie ma mieć wstęp wolny, lent 51. d, 57. przystęp, wniejśme, przejście; 3utritt, 3u(lfltI9> frezer èln » littb 91u3gang. Urzędom nie zamierzał bóg takiego kresu, iżby z jednego na d ugi wstepek być nie mógł. Corn. Dw.

Whd. ; popieleowa. Dudz. 7Q.

590. przejście . przechód , awans , promocya , Übergang «ont einen juin aitbern. — Wstęp do czego, przygotowanie, przyrządzenie; bie (Einleitung ju ctma$, Färberei» lung. Na sejmie 1563 r. chcąc Zygmunt August wstępek jaki uczynić do unii, deklarował, że te obadwa narody jedną są Rzpltą. Biel. 559 Wstęp do uczonego dzieła, przygotowanie czytelnika wykładem poprzedniczych wiadomości; Vind. nojtervifhanje, podvifhanje, napeluvanje, bte (Einleitung ju einem gelehrten Sßerfe. — Wstęp, początek, wszczątek ; ber Sliifang, ttrfprung. Dano nam przestrogę na pierwszym religii chrześciańskiej wstępku, w pierwszych kościoła bożego nauczycielach, co się po-tym dziać miało w ’’starzałości i zgrzybiałości religii pańskiej. Żarn. Post. 3, 665 b. Syrya od uczniów Ma-hometowych jest uciśniona, i ztąd się im wstępek państwa zaczął. Janusz. Oksz. D 2. Wstępek do zgimenia jest, gdy się kio ubóstwa wstydzi. Lek. A 1. W pół *god, jęśliże nie na samym wstępku ich, wina im nie dostało.

Żarn. Post. 57 b. — Wstęp na co , wstąpienie na co, następstwo, sukcesy a ; bte ©elangnng, Sefietgmtg, j. 33. ïbronbeftetgung, Nachfolgen, (Erbfolge. Odnowiono pokój, podług zwyczaju ze wstępem na tron nowego sułtana.

N. Pam. 12, 273. Wszystkie xiazeta sprawiedliwego wstępku dziedzice królestwa Polskiego. Herb. Stat. 13.

Uznanie prawdy jest apostolska nauka wedle wstępku na sfce miejsca biskupów; secundum succesionem. FIrbst.

Art. 54. — Wstęp do czego mający , ‘wstępień, abo na wstępie będący, dostojeństwa porządnie zabiegający, candidatus. Cn. Th. 1296. etn 91ntt$beroerber. — Wstęp, miejsce do którego wstępują » wstępy. Cn. Th. 1296, ber (Einfctyrort, baö (Etnfcbr. — Wstępy * wstępna śrzoda,

9« v. — g. Wstępy, wchody, któremi się wsi abo wschodzi; Sluflrittéflufeu, ©tafeln, kreppen, Auftritte.    ©pijjtgrô eiuftecfen, etnpreffen. W rozdarcie korzenia drze-

Z dołu jakiej kamienicy mamy wstępy na górę, lub    wa, kamień był wsterczon, który nie dopuścił takowej

W garniec za- WSTRASZYĆ cz. dok., w strach wpędzić, czynić, ze kto

dziurze w kamieniu zrosnąć. Cresc. 67.

kopany wedle drzewa, schyloną ku niemu wsterczyl weń    wstrachnie ; einfcfyrccfen, tlt ©greifen jagen. Trepidationem

gałąź. ib. 425. Rurkę pomazawszy oliwą, wsterczyć ko~    facer e, ws tea szyć kogo , w bojaźń przyprawić. Mącz.

niowi jeden koniec miąższy w zadek, a drugi ku ogo- *WSTRĘCZYĆ się, Badlk., oh. Odstręczyć się, wstręt nowi przywiązać, aby ona rurka nie wypadła. Cresc. 535. mieć, ob. Wstrącić się. WSTRĘT, *STRĘT, u, m., (cf.

WSTĘSKNIĆ się, 'WTESKNIĆ sie, zaimk. dok., tęsknotą    u'z¥⁶} cf- öo/i. wstrjc contra, (cf. trącić). Wstręt,

być przejętym, {ob, Wstążyć sie); »ort Datrger ©djnfudit    wstrącanie się, odbijanie się od czego; ba» SlbpreUen,

burdfbrungeu werben. Wstęskniwszy się bez jednego spra-    Bttrntfprefłen. Wstręt, odbijanie_się o co, jako wiatru o

wcy, króla sobie obrali. Sk. Dz. 579. Jako od dziecin-    skałę, lub morza o brzeg. Włod. Cn. 1 h. 1297.^

stwa na puszcza wyszedł, tak sie nigdy do domu nie    Wstręt, to co odbija, wstrąca , o co się wstrącają, od-

wtesknil. Sk. liaz. 14 b. Czas to pokaże, kto się do    bijają; ber ^ttrńif prell er, iroratt fltatt JlirucfpreUt. Od celu

kogo wteskni, kto więcej od kogo potrzebować będeie.    prawego twe strzały dalekie, A nie dziw, lada im wiatr

Gosi, Gor. 103. Wtęsknił się wilk od pieczeni do łasa.    wstrętem, co tak lekkie. Minsk-, Byt. 2, 99. Wstręt,

Opal. Sal. 4 7. — §. Passive: Wstęsknił mu sie on dwór-    przeszkoda, zawada, na wstręcie « na przeszkodzie, w

ski żywot, i pragnienie go zdjęło do mniskiego życia.    drodze zawadzając ; §tnbcntip, 3Ibl)altung, wa3 etnetît ttU

Sk. Zyw. 2, 40. sprzykrzył mu się, er würbe e$ über»    liegt. Już to ostatnia, nadwûnaw'szy nogi, Kamjeń,

bnipig. — Parlicip. Wstęskniony w czem , któremu się    na wstręcie co był, zrzucać z drogi. Mon. 71 , 548.

sprzykrzyło , einer ©aebe libcrbrüßig. Nie bez szwanku    Jcślrż Litwa w powodzeniu szczebli wem króla w takiej

zwycięża, kto na krew' wyzywa, Oto młodzi wstęsknio-    zdradzie uznać się dała ; czego on się na wstręcie szezę-

nej z swyrn życiem przybywa, Padnie sama na szable,    ^c'a zagniewanego spodziewać ma? Krom. 590; reflante

krwi z was nie skosztuje. Gardź. Luk. 59.    fortuna. Są chęci ludzkie według natrętu i wstrętu kła-

WSTF7YĆ dok Wsteżać niedok U>«a<6 nrzvwracaé mllWeJ forluny > odm,cnne' Krom- ⁶⁰⁴5 {ncundum {latum ‘, ,    *.    .    ‘ Ł    ,.'S    . i r, ,r    et re latum). Co jeśli Parki mvm zadzom na wstręcie,

natężać eo przestało byc tęg.m, anfttifen »«to ftat *«<    Niec['aj pgynłjm#|ej w „zkosznvn. Tarencie Doczekam

*'“• ^karstvvo jak obwtsle p.ers. wstęzyc. Meszt. Pei.    grobo " ; , ¹ H„ \ m AW\ (si ,,arcae prMbe„t).

WSTOCZYĆ cz. dok., do góry potoczyć , wzwlec ; Ijtltauf jteljeu, tu bte .ftöbe foltern, aufwärts bewegen; Boss. B3îa-

IHHTB , B3TaCKHBaTb, B3KaTl!Tb , B3KanHBaTb fig. tr. Sei-pio Annibalem in Africam retraxit; wstoczył go *zaś nazad. Mącz.

WSTRACHNĄC się zaimk. jedntl., strachem być zdiętym, erfdjrecfeu, jufammenfafiren, auffajjren. Ciężko się wstra-chnęła, horruit. Zebr. Ow. 282. Wstrachnął się, i łagodną podjął rękę dziada. Zebr. Ow. 48. Wstrachnione dziecko, pavens. ib. 28. anfgefcfyrccft, ob. Wstraszyć.

WSTRĄCIĆ cz. dok., Wstrącać niedok., tracąc odbić, odepchnąć, odrazić; abprelleit, abfc^lagen, juntcfic^Iagen. Murem wstrąceni odwracali czoła. P. Kehan. Orl. 1 , 62. Stoi przy morzu samym ręką mur stawiany., Ten morskie przednie wody wstrąca, praedelassat. Zebr. Ow. 291. Gdy nieprzyjaciel Dunaj i Prut przestąpi, coż go już po niezmiernej wstrąći Ukrainie? 7ward. WY. 71. (co go odepchnie, wstrzyma?). One, co z wielkiem uniżeniem z nim mówić chciały, nazad wstrącali. Fur. IJw. f. (odepchnęli). Król Trypolski mógłby był wstrącić chrześciany; ale owszem dobrowolnie miasta swe otwierał. F\ Kehan. Jer. 23. (odpędzić , zbić). — Wstrącić się , odbić się od czego, woran abptaflen. Śmiertelne od smoka wstrąciły się razy. Tward. Daf. 4. — Fig. tr. Jeden jest bóg, jedno prawo jego, A* wżdyśmy się daleko wstrącili od niego. Papr. C 5. stroniliśmy, oddaliliśmy się, odstąpiliśmy, odskoczyliśmy, wir fint) weit óon tfnn gewichen. Za tym przypadkiem wstrącili się drudzy, i tylko ją tajemnie kochali. Tward. Pasą. 20; wstręt powzięli, “ wstrę-czyli się. Bndtk. odstręczyli się, f.e würben abweilbig, ob. Wstrząść się.

430

WSTĘSKNIĆ - W S T R Ą G I G.

W S T R A S Z Y Ć - W S T R Ę T.

otenn.    — Wstręt, odpór, odparcie, SBiberftanb. Wyrwali się w

Malborku obleżeńcy na naszych ale im nasi dali wstręt, i gonili do samego zamku. Biel. 556. Tatarowie gdy przychodzili ku Paczanowu, dał im wstręt Wapowski, tak iż nie śmiejąc nań nacierać, odciągnęli, i poszli nazad. Biel. 444. Wstręt czynić, wspierać. Cn. Th. 1297. Zwycięża wszystkie gwałty , i. najtęższe stręty , Rozum , cierpliwość, czas i staranie. Zab. 13, 421. Tak walne było niebezpieczeństwo, że mu pułkownicy z trudna za-bieżeć i wstręt uczynić mogli. Vol. Leg» 5, 466. (wstrzymać, zahamować). Początkom złego wstręt uczynić należy. Nag. Fil. 197. (zapobieżeć, principiis obsta). Śpiewali litanie, choć z murów strzały lecą; bo tak daleko szli od muru, że mogli kończyć bez Wstrętu swe noty. P. Kehan. Jer. 279. (bez przeszkody). Wstręt odnieść, accipere repulsam. Cn. 77/..-1297. Ogłosiwszy .się z swoją ku niej miłością , odniósłszy wstręt, zapada na zdrowiu, i już już umiera. Zab. 2, 47. nie wskórawszy, er (jat belt Storb befommert. — §. Wstręt od czego , wstręt do czego, wstrząsanie się, cf. wzdręda , wielka niechęć z mier-zionością ; 2lbfcfjeu »or ett»a$, große Abneigung, SÉberwtHen; Boh. oslrach ; Vind. strefs, grosa (cf. groza), oddurnost (cf. odurzenie)* ostuda (cf. ostudzić), gnufnoba, gnu-fnobstvu (cf. gnuśność), merhust: Croat, utróganye, gnyùsz ; Slav, gêrstanje ; Boss. OMep3tHie. Wstręt od złego i silne do cnoty pobudki, Oto są doskonałej tra-gedyi skutki. Dmoch. Szt. B. 57. ( odstręczenie ). Jest naturalny w sercach naszych wstręt od złego. Lach. Kaz. 1 , 395. Wielki wstręt od dobrego. Gil. Post. 178. Wstręt do pracy i nabycia nauki. Xiadz. 274. Wstręt Wac Panny do Erazma , może z uprzedzenia pochodzi. Teat. 25. b, 55. Wstręt mieć, wstręt mam, (Cam. gravsha

WSTRĘTNY - WSTRZĄS.

WSTRZĄSA GZ - WSTRZEMIĘŹL. 431

ją nakoniec upuści. Mon. 70, 627. Czuby się i hełmach jedwabno wstrząsały. Simon. Siei. 44. kiwały się, fie Bebten tytn iinb Ber. Succutio , podtrącam, wstrząsam, jak konie ciężko noszące. Macz. Succussotius equus, koń wstrząsający, t. j. ciężko noszący, ib. Wstrząsanie, ciężko noszenie, ib. — Jeśliby kto chłopca łajaniem, rózgą albo 'wstrząśnieniem włosów skarał.... /Szczerb. Sax. 114.. porwaniem za włosy i trzęsieniem go, gérant* reißen Bety ben paaren. — §. Wstrząsać kogo , wstręt wielki mu czynić, \vstrącać g»; einen auf&rtngeit, erfaßt* tern, ifui ftefttg bewegen, tym ffiiberrottten machen. Ze wszystkiego nic nas bardziej nie wstrząsa, jak to, czym nam obca przemoc grozi. Pilch. Sen. list. 100. Wstrząsać się na co, wstręt wielki mieć; Vind. tresti fe, sbatife, gro-siti fe, Deftigen SBtbernnllen Daben, erbeben, fid) fdmttern, rütteln. Na tych czynów wspomnienie jeszcze się wieki z odrazą wstrząsają. Mon. 71 , 781. Dzieci robaki mające, czasami miewają wstrząsanie sie na jadło. Perz. Lek. 189.    WSTRZĄSA'ĆZ ,

WSTRZĘS1GIEL, ber Cśrfcptterer. Neptun wstrząsaćz ziemi. Dmoch. U. 2, 250.

se ; Vind. grositife, trestife, sbatife; Croat, utrâgamisze;

Hosts. THymaTbca , norujuiarbca, ii04JipaTŁ, no4paao Ha Koacb, cf. wzdrygnąć się). Lubię oddawać sprawiedliwość ludziom nawet tym, do których mam wstręt.

Teat. 41. b, 277. Jeżeli ojczyzna miła jest obywatelowi, niepodobna żeby miał wstręt do rodowitego języka. Mon.

65, 8ö. (żeby go sobie mierził;. Kobiety te wstręt mają do gospodarstwa, bojąc się, ażeby przed czasem twarz ich nie przybrała zmarszczków. Zab. 16, 41.

TNY, ‘STRĘTNY , a, e — ie , adv., wstręt mający, 9lb* fd)cn, ober SBibernńtten pa&cnb ; niechętny, abgeneigt, (ci. wzdrędny). Piękna i na pozór wstrętna niewiasta, czyniła zawsze słabe przeciwienie się Alcybiadesowi. Weg.

Marm. 10. Doskonały oryginał, wpół kokietka, wpół strętna. Teat. 1 , 21, prude, fpröbe. Zbyt na pozór wstrętna. Weg. Mann. 9.

WSTRÖN1G cz, dok., n. p. Noc światłu ustąpiła, Śmierć żywotowi wstroniła. Kane. Gd. 43. miejsce dała knęła na stronę, auf btc Sette tveidjen.

WSTRWOZYĆ cz. dok., zatrwożyć, befinden, beftûrjt ntacbett.

Uczniowie ujźrzeli Jezusa, a on po morzu idzie ; mieniąc, że to obłuda, wszyscy wstrwożeni byli. Sehl, Marc. 6. WSTRZELIĆ cz. dok., strzelaniem wpuścić, wpędzić, we-

WSTRZĄŚĆ, wstrząsł, wstrzęśli, f. wstrzęsie, wstrząsę ,    gnać; etnfcfjießen, tymii t fd)tcßeit, hinein treiben; {Boh.

cz. dok., Wstrząsać niedok., trzęsąc wzruszyć, auffeßüt*    stfeliti ; Vind. noterstreliti, notorstrielati, noterpostrieliti,

tein, aufrütteln, erfdjüttem; Vind. gorstresti, gorpotresti,    dolpostreliti). Nie wmijdzie nieprzyjaciel do miasta tego,

gorrestreń , stresti, postresti; /?a^r. vstrêsti ; Hoss. BCTpn-    ani wstrzeli tam strzały. Budn. Jes. 57, 53. Wstrzelił w

xnyxb, HCTpHXMBaTb, B03TpflcaTf>. Kiedy naczynie jakie    nerki moje strzały sajdaka swego. 1 l-eop. Tam. 3, 13.

się napełni, dopiero wstrząsną, *alić jeszcze zostanie    W łono wstrzelone zapadło żelezce. Zebr. Ow. 108. —

miejsce. Radź. Żgw. P. Mar. 464. Na każdy dzień lekarstwo    Transi. Proch tego ziela wstrzelany wnoś, pobudza kito znowu zamieszasz albo wstrząśniesz raz albo dwa razy.    chanie, i mózg czyści. Spisz. 11. wstrzykniemy.

Spicz. 98. U pijanicy widzisz, ‘abo nerwów wszelkiego WSTRZEMIĘŹLIWOŚĆ, 'WSTRZEMIĘŹLIWOŚĆ, ‘STRZY-

MIĘŹLIWOŚĆ, 'WSTRZYMAWAŁOŚĆ, ‘WSTRZYMA-LOŚG, ‘STRZYMAŁOŚĆ , 'WSTRZYMYWAŁOŚĆ, ści, z.,

WSTKË-

um-

•a ,

im na

m. , który co wstrząsa

czucia pozbawionych tępość, abo wsfrzęśnionych nieustanne drganie. Pilch. Sen. list. 3, 190. Zbiegajcie się motyle, łączcie się na liliach przez wasze wstrzęsłych wstrzymywanie się od popędu, przesady, zbytku, podniesienia. Ciiod. Gesn. 57. Mnie kazała potrzeba wstrząść ciało, aby, jeśli żółć osiadła, rozegnaną była. Pilch.

Sen. list. 421. (użyć mocnej agitacji). — Wstrząść z zagrożeniem obalenia, erfdjüttew, IMnfenb machen. Co się dzieje z gmachem silnie wstrzęsionym ? rozrywa się.

Zabi. Roz. 171. Ziemia się wstrząsłszy, rzekom niech ściek ukazuje. Bardz, Luk 56. Wstrząsł się świat pod wojskami wodzów wojujących. Bardz. Trag. 558. (zadrżał, bie SBclt erbitterte, erbebte,). Padnie kraj, ów ogromny niegdyś kolos chwały, Co go wstrzęsła intryga. Tom.

Roi. 112. Wstrzęsienie, Wstrząśnienie * ‘WSTRZĄS, u, m. ; Vind. strefs, strefhenje ; ber ©rfc^uttern, btc OŚrfdjfit* terung. Hiszpanii ogromność, potęgi jej chwały, Wstrzą-śnień i odmian wielkich w wiekach doznawały. Przyb.

Luz. 73. Arye ich wtórzone są od liści przez “szumiste    ubiorze. Tent. 7 , 49. Wstrzemięźliwość najprostszy po-

wstrząsy. Przyb. Mill. 110. wzruszenia, ruchy; Setne*    karm czyni miły. Jaki. Tel. 169. Wstrzymać się od mię-

guttgen, Siebungen. Niewstrzęśniony, niewstrzesły, nie do sa, a jeść ryby, jest u nieb wstrzemięźliwość. Pim. wstrzęśnienia, niewzruszny ; Vind. nestreihen , nesrufhen, neodfiban ; Eccl. He3u6aeMuß, unerfd?ütterlidj. Szalony tyran chciał wiarę niewstrząśnioną obalić. Min. Ryt. 311.

— Wstrząsać czym , trzęsąc ruszać czym , wahać ; jit« ternb bewegen, rttyren, rütteln. Fortuna często, maska służąca osłowi, który wstrząsając ustawnie uszyma, w błoto

wściągliwość ; bte (Entbaltfflmfeit, ba^' 3itnt(f«altcn , ©tnDab ten, bte fOîâpigîeit, Sunicf^altung; Slav, stfjdmost, skro-wnost, ( cf skromność); Boh. stridmost, stredmost, zdriwost, zdreliwost ; Sorab. {. zdźerżwanofcż, (cf. dzie-rżeć) ; Cam. sdershiivost, mas, masa ; Vind. oddershba , oddershanje, oddershnost, vsadershnost, notersader-shnost; Croat, zdersanye; Dal. vzdarxanye; Rag. uzdar-xnost, ustrucnos; Boss. B034ep*H0CTJ>. W pospolitym używaniu wstrzemięźliwość znaczy zachowanie miary właściwej w każdej rzeczy, liras. Pod. 2, 184, (cf. umiarkowanie, mierność). Wstrzemięźliwość umniejsza liczbę potrzeb naszych, i uczy nas obchodzić się temi rzeczami, bez których żyć nie możemy. Mon. 71 , 2. bte nügfamfett. Wstrzemięźliwość w jedzeniu, oszczędność w

Kam. 299. Piękna ona cnota, którą powściągliwością od rzeczy wolnych, abo wstrzymawałością zowiem. Sk. Kaz 120 b. Już wstrzemięźliwość nie jest teraz w modzie, Piją jak drudzy, mędrcowie prawdziwi. Kras. Mon. 44. Kato miał obyczaje strzymieźliwością bardzo umiarkowane. Warg. Wal. 68. Daleko od starodawnej

432 WSTRZEMIĘŹLIWY - WSTRZYKA Ć.

^WSTRZYMAĆ.

wstrzemięźliwości laty pośledniejszy Kato odszedł, ib. 126.

Przełożeni niczem sobie miłości ludzkiej zjednać nie mogą, jedno wstrzymawałością swą. Kosz. Cyc. 158.

Największa jest dobroć w królu wstrzymawałość a po-wścięgliwość od pieniędzy, a od majętności poddanych swych. ib. 84. Wstrzymawałość się bawi około pomiar- WSTRZYMAĆ, kowania picia, jako tez około miarkowania miłostki.

Petr. Ele. 55. Upominał uczniów żeby się rozkoszy wszelkiej warowali , Wstrzymywsłość na wszystkim żeby zachowali. Papr. Prz. A 2. Próba cnót dobrych, wstrzy-mięźliwość od wszelakiej rozkoszy, ib. A 2. Owoce dobrych ludzi są , cichość , wiara , mierność , wstrzymię-źliwość, czystość. Biot. Post. 251. Mąż ma obcować z żoną , co się tknie spraw małżeńskich, z wielką wstrzymawałością i skromnością. Petr. Ek. 21. Wstrzymięźli-wość bezżeńska. W. Post. W. 64. Petr. Ek. 97. Panny te, nieopatrznie ślub uczyniwszy, daru wytrzymałości nie miały. Żarn. Post. 60 b. (czystości). Ziele to tym , którzy czystość i strzymięźliwość cielesną chcą zachować , jest użyteczne. Syr. 550. — Oppos. Niestrzymawalość. W.

1 Cor. 7,5, Bosn. zalicnóst, bte ttnentf?altfamfett, bte SMiift. Potępiają bydlęta niewstrzymałość nasze. Kras.

Sat. 59. Małżeństwo powtórzone poczytają na znak dozwolonej jakiejś niestrzymieźliwości. Warg. Wal. 35. WSTRZEMIĘŹLIWY, ‘WSTRZYMIEŹL1WY, ‘STRZYMIE-ŹLIWY, ‘WSTRZYMAWAŁY, ‘WSTRZYMAŁY, ‘STRZY-M A WAŁY, ‘WSTRZYMYWAŁY, a, e, Wstrzemięźliwie,

*Strzymięźliwie, •Wstrzymawale, *Strzymawale adv., wstrzymujący się. powściągający, miarę zachowujący, umiarkowany. nieprzesadny, niezbytkujący ; cnt^altfant, Jtintcf*

Ijaltenb, mäßig, gemäßigt; Boh. stfedmÿ, strjdmÿ, zdrże-liwÿ, zdrżiwy ; Slav, strjdmÿ: Vind. sdershliu, triesen (cf. trzeźwy), rednofmeren , mafast, vsadershan, noter-sadershan ; Bag. vzdarxni ; Boss. B034epmaTeabiibiH , bo-34epatHU0, (B034ep5KHHKrb asceta) ; Eccl.    [so-

brius 2]. Tych, którzy się od grzechu ztrzymać nie mogą, zowiemy nieztrzymawałemi. Gorn. Dw. 345. Kto jest wstrzymawały, jest ku wszemu dobremu sposobny. Biat.

Post. 245. Zyj w czystości strzymięźliwie. Katie. Gd. 256. Wstrzemięźliwie żyję; Eccl. U'feaoMy4pcTBjto , (active ut-aojiy4pK) , yut,iOMy4pflK) , Grase. ccoqiQOvi^m modestum et sobrium reddo). Mierność miernie potraw używa; a post strzymawale aż do ‘łacznienia i pragnienia. Hrbst. Odp.

B r. 7. Co się dzieje, sprawiedliwie i wstrzymawale dziać się powinno. Petr. Et. 98. Niewstrzymawały syn jego wyrządzał niecześć cudzym żonom. ib. 32. nierzą-dnik, wszetecznik; Bosn. zalicjan, netrieza ; Boss. ney-TepimuBbift.    /

WSTRZEPAC cz. dok., trzepiąc wzbić, wzruszyć ; gegen bte §ólje fdjtogen, Hopfen na# oben, obermdrtê jufammen plagen. Pokój skrzydła wstrzepawszy śnieżyste , z granic uciekając świata, do państw Plutona ulata. Min. Byt. 2,

318. — Transi. Wstrzepać kogo pięściami, cóntundere Masz. przetrzepać, wybić; bitrdjrcalfen, burrotdjfen, au$fl0‘ pfen, barcbgerben.

WSTRZĘSICjEL, ob. Wstrząsca.*

WSTRZYKAĆ cz. dok., Wstrzyknąć jedntl., strzykając wpuścić;

■H-

wsprycować, hinein fprlßen ; Boh. wstrćiti, wstrkam Slav, wstrkam. Mleko ciepłe strzykawką nabierając,, wstrzy-kać w macice. Spicz. 203. id. Siew. 401. Proch ziela tego kichanie czyni, gdy go w nos wstrzykniesz. Spicz. 43. wstrzelasz etnjtreuen.

S RZYMAC cz. dok,. ‘Wstrzymować, ‘Strzy-mow'ać niedok. contin., Wstrzymywać, czesll.• wstrzymuje pr. , trzymając hamować, powściągać, zastanawiać; juriićtyfliten, auf^alten; Bob. zadrżeti (cf. zadzierżeć;, zdrże-ti ; Sorab. 1. wobaram , zawobaram , wotwobaram; Vind. vsdershati, noterdershati , sdershim, oddershiin , odder-shali ; Croat, vztaviti , vztavlyom, (cf. ustawić, ustanowić , zastanowić) ; Bosn. ustaviti, uzdasrgjatti, usteghnu-ti, (wściągnąć) ; Bag. uzdarxati, uzdarxatti, ustaviti; Boss. B034ep*aTb, B034epa<mjaTL , y4ep*aTb, y4ep*H-

BäTb , BOCItHTHTb , BOCWUHaTb , IIOTOpHTb ; Ec.cl. KbCHA-THTii, Bcnmuato, ociaHOBiiTb , Bocxjaujaio. Wstrzymuję konia. Bndtk. Kokles sam jeden nieprzyjaciół ‘ztrzyma-wał, aż jego towarzysze za nim sztukę mostu przerwali. Warg. Wal. 73. Oh nie wiem, co mię wstrzymuje, że * ci tych ślepiów nie wydrę! Teal. 52. d, 16. (hamuje, zatrzymuje^. Wstrzymywanie, wstrzymanie, hamowanie, powściągnienie ; bßö Bunlcfljalten, 5lb(ialten; Sorab. 1. za-wcbrotżo ; Boss. y4ep*Ka ; Eccl. B’bcxAaqienmc. Wstrzymany, którego wstrzymano; Croat, uzdersśn, jnrttcfgefiab ten, aufgebalten. Niewstrzymany, ‘niewstrzymalny, nie do wstrzymania, mianffjaltfam;-Eccl. He04ep»(HMbiH Los *niestrzymany. Bania/. J 2. — §. Recipr. Wstrzymać się, wstrzymywać się * hamować się, umiarkować się; ftefi jnrucfljalten, ftd) fiemmen, mäßigen; Boh. zdrżet se, zdrżowati se ; Sorab. 1. zdźerźuyu szo netżoho ; Garn. sdershim se , masam se ; Croat, sztrśjam ; Bal. uzdar-xatisse; Bosn. uzdargiattisse, ustruccjatise ; Bag. uzdar-xatise, uztrucjatise ; Eccl. y4a.iHTHca, 4a,ił>io (cf oddalić się), OTCB’kîJHtocH. Gdy się gniewem zapali, chociaż się na czas wstrzyma, w razie nie zaszkodzi , Znajdzie potym sposobność, i zemście dogodzi. Dmoch. II. 6. W zapalczywości nie wstrzymawają się. W’, i Cor. 7,

9. — Wstrzymać się od czego, powściągnąć się od czego ; ftef) üon etrcaś entsaften, ftd) einer (Sacfye enthalten. Człowiek może zbytecznie kurzyć tutuń , pić trunki, tabaki zażywać, aż do tego punktu, że mu się od tego wstrzymać i odłożyć nie podobna. Mon. 69, 176. Od łez wstrzymać się nie mogę, żałując Wae Pani. Teat. 14, 137. Tych, którzy się od grzechu ‘ztrzymać nie mogą, zowiemy nieztrzymawałemi. Gorn. Div. 345. Wstrzymać się od mięsa, a jeść ryby, jest im wstrzemięźliwość. Pint. Kam. 299. Post kościoła powszechnego strzyma-wa się od jedzenia i od picia , cierpiąc ‘łacznienie i pragnienie, i dla tego strzymawania obiera sobie do tego przystojne potrawy i trunki, zaniechawszy na ten czas mięsa i nabiału, wina i drogiego picia. Hrbst. Odp.

B r 7 b. Pości trzy kwadragiezymy w rok , wstrzyma-wając się od ryb; trzy dni w tydzień zawsze od ryb i od oliwy, i od wina niechaj się wstrzymywa i pości. Birk. Dom. 158. Przy każdym poście najdujemy dwoję rzecz ; strzymawnie od jedzenia i picia , a obieranie po-

ES-

, ob. Sty

czna.

WSTYD, u

Sorab. 1. hańba yo ; Ross. crH4H0. Wstyd mówić, słuchać i t. d, idem est quod wstydzę się, wstydzić sie, wstyd mię; n. p. Wstyd mówić słowa niektóre, pudor, adest nominibus; wstyd nbo sromota i zaczynać, et inceptu turpe est. Cn. Th. 1297. — g. Wstyd odjąć pannie, pra-wictwo , dziewictwo. panieństwo ; einer ben kratij rauben, bte 3ungfranfd)aft. Witaj nietkniony wstydu panieńskiego kwiecie, Jeżeli kiedy rzadki, to teraz na świecie. Men. 75, 673. — §, Wstyd objective-, to co wstyd czyni , sromotna rzecz, uczynek. Cn. Th 1297. Oppos. Nie-wstyd, cf. niecnota, żelżywość ; ein 6d)anbe, fcpttbltdje Yyattblnng , @d)anbtf)at. Fortuna pobudziła Sodomę na nie-wstydy. Bals. Miedz. 2, 60, (cf. psota, porubstwo). Psina oczy zakrywszy, płodziłeś niewstydy. Birk. Każ. Ob. E 3. Zygr. Pap. 154. (cf. sromota) —$. Wstyd,„członki wstydliwe; bie 8dmm, bie ©cbamtljetle, 8ci)amglteber ; (Boh. hańba , trislo ; Sorab. 1. cżwoyeeżża hańba, stawo cżwoyeczżeye hanbé ; Vind. fram ; Rag. xgliêzda, xglizda). Wstyd obnażyć. Cn. Th. 1298. Miejsce wstydu zakryć. Eraz G i i j. WSTYDAC, ob. Wstydzić. WSTYDL1W0ŚC , WSTYDNOŚĆ

433

WSTRZYMAWAŁY - WSTYD.

WSTYDAC - WSTYDLIWY.

traw do postu przystojnych. Hrbst. Odp. B r 7. Po-wściągnienie albo wstrzymawanie od mięsa i mleczna. W. Rost. W. 158. Od ryb dziwne wstrzymanie z przyrodzenia maja. Paszk Dz-. 123. — *$. Król obiecał prawa i wolności ich wstrzymać. Zbił. Dr. G 5. utrzymać, dotrzymać, nie dać im upaść, aufrecht Balten. *WSTRZY-M A WAŁY, *WSTRZYMIĘŹL1 WY, it. d , ob. Wstrzemięźliwy.

* W ST UŻYĆ sie, ob. WSTA YĆ sie.

WSTYCZYC , ob.L Wztyczyć.

w.; (Boh. stud, hańba, (ob. Hańba): Sorab. 1. hańba, hanbuwano , hanbitofcź; Vind. Tram, framust (ob. Sroin), framota (cf. sromota), pogerda, (cf. pogarda) ; Cam. stud castiłas, studeri darns, enstus ; Croat, sztid, kór ; Rosn. slid , sróm , sramesg, stid, stijd ; Ross. CTbi/tt; Ecd. ctoyA'l, 3a3pl>Hie ; Turc, ùd) ; wstyd, wsty-dliwość, skłonność przyrodzona do wstydania sie, sro-mięźliwość uczciwa. Cn. Th. 1297. bit! 0d)am, ®d;ann kftigfetł, ^Serfd;amtl?etf. Wstyd nic innego nie jest, jeno jak Stoikowie wykładają, bojaźń złej sławy. Gorn. Dw. 271. Wstyd jest bojaźń *gańby. Pelr. Ek. 67. Kto sie na złe udawa, zwłaszcza ku ‘frejowi, albo ku psocie, już taki traci srom , cnotę wysoką , wstyd przyrodzony. Ezop. 90 Wstyd dość raz utracić. Cn. Ad. 1264. Kto raz miłego wstydu przeskoczy granice , Ten już znacznie będzie miał niewstydłiwe lice. Pini. Kam. 18. id. Rys. Ad. 32. Niewiasta, która wstyd traci, Prędko się z niecnotą braci. Rys. Ad 16. Wstyd ustał, wstyd , ostatnia niecnoty zapora ; Złość zaraźna w swym źrzódle, a w skutkach zbyt spora , Przeistoczyła dawny grunt ustaw poczciwych. Eras. Sai. 15. Coż czynicie? wstyd grzebiecie. Bnrdz. Luk. 58. Ni wstydu, ni boga. Cn. Àd. 716, (cf. bezczelny, psu oczy przedał, psiną oczy zakrył; Slov. ne zna hańbi gako pes ; cf. Ecd. o6e3CTy4CTBOBarnca, oce-cpaMHTH ca ; cf npeneccKoe, nane ncoBa óesciyAie, cf. cynicus). — §. Wstyd, wstydzenie, sromanie się, wstydzenie się czego , zawstydzenie się , subjective ; Die ©dutttt tie man empftnbct, bte ëcbaitbc, bte Sefdnimung, baś fielt ©tfyämnt. Nic nędzniejszego , jak wstyd swojego uczyn

ku. Min. Ryt. 4, 150. Wstyd chłopa bardziej niż plaga boli. Haur. Ek. 63. Dla wstydu , radbym się pod ziemią widział. Cn. 7h 1298 Ledwi’em od wstydu żyw został, ib. Jako będę śmiał nań wejrzeć? (od wstydu). ib. Przyjdzie czas, że się wstydem zalejesz przed całym światem. Teat. 10, b, 68. Gdyby się wszyscy ludzie swego głupstwa wstydzili, widziałbyś każdego twarz wstydem zalaną. Boh. Kom. 2, 15. Wstydem zalani od drzwi świątnicy odstąpili. Zab. 2, 202.' Oblewa sie wstydem , , miesza się , iż wszyscy nań oczy wlepiają. Żab. 1, 151. Wstydem ‘pełgnęła. Zebr. Ow. 128. Rumiany wstyd jej twarz zapalił. Hal. Ow. 90. Piekłem raki , czerwieniała mi się twarz od wstydu. Cn. Th. 1298, (ob. Rumienić, się, zarumienić, raki piec, płonąć). Aktorowie chcą udać wstyd powierzchownerni znakami; zwieszają głowę, tłumią głos , spuszczają oczy i wlepiają w ziemię ; na rumieniec jednak zdobyć się nie mogą Pilch. Sen. list. 76. — §. Wstyd * wstyd jest, wstydno , eê ift eine ©d)«nbc ;

Słownik Lindego wgd. 9. Tein VI.

ści , i , skłonność wstydzenia się, wstyd przyrodzony, ‘sromięźliwość uczciwa, bte ©cbambaftigfeit ; (Boh. stydliwost; Sorab. 1. han* bitofcż, (cf. haniebność); Vind, framoshlivost, (cf. 'sromięźliwość); Corn, śtudnost * czystość, castitas ; Croat. szrameslyivoszt ; Ross. CTM4JKB0CTb, CTM4iHie. Wsty-dliwość jest przymiot wielce wyborny W ej. Marm. 1, 91. Oppos. Niewstydliwość, niewstydność ,. niewstyd, bezczelność , bte Uttyerfdjämtljett ; Boh. nestaudnost, nestydalost. Z pijaństwa wytryskują wszystkie inne nałogi, oszukanie, kradzieże, niewstydność i t. d Mon. 74, 120. Niewstydność w mówieniu, plugawomowność; Ecd. ery-40c*0Bie , Graec. cacryęoloylu , turpiloquium. WSTYDLIWY, WSTYDNY, * WSTYD A WY, a, e. Wstydliwie adv., subjective wstydliwość mający, ‘sromiężliwy, honesto sensu, fd;amhafl, yerfc^dint; Boh. stÿdliwÿ, stydnÿ; Sorab 1. han-bitofcżiwć , han bite , hanbicznć, hanbwatć szo ; (Cam. stndn » czysty, castus)-, Vind. framoshliu ; Croat, szrarne-slyiv ; Dal. sztidan; Bosn. Stidecçhi, stideeçh, srame-sgliv, posraman ; Bag. stidan, sramni; Boss. CTH4M-BI.IH , CTH4HHÎÎ, nocTU4HUi1 ; Eccl. ctovamiTi. Panieneczki wstydliwe Grech. [V. 359. Wstydliwy, by panna , virginali verecundia. Macz. Wstydliwe oczy wszystko w ziemię kryje, pa trzy—li. patrzy w stronę albo 'Sznsiç. P. Kchan. Jer. 406 Wstydliwa żona , i męża się wstydzi. Morszt. 246. Bolesław Kunegundę za małżonkę pojmuje; wszakże przez wszystek czas wesela nie tknął jéj, a potym zaś "zobopolnie na zachowanie czystości zmówiwszy się, żywot niepokalany wiecznie chować ślubili ; ztądźe Bolesława wstydliwym przezwano. Krom. 259 ; ( Pudicus ) Jako ku latom przyszedłszy ma wstydliwym być, który póki jeszcze mówić nie umiał, a już go ku *sromięźIiwćj nieczystości sposobiono. Kosz. Lor. 77 b. — Transi. Wstydliwe cieciorki. Banial J 3. Lilie białe i róże wstydliwe. Kulig. Her 6 (rumiane, czerwone). — Oppos. Niewstydliwy, bezwstydny, bezczelny, mioerf^dmt ; Boh. nestaudny, nestydatÿ Kto raz miłego wstydu

55

434

WSTYDNIŚ - WSTYDZIĆ.

WSUĆ- WSUNĄĆ.

przeskoczy granice,    Ten już znacznie    będzie miał nie-    z nierządnego domu, zasZeniZ twarz wedZug    zwyczpju,

wstydliwe lice. Pim.    Kam. 18. id Rys. Ad. 52. Nim-    bo ztamtąd wychodzący ludzie wstydzą się.    Sk. Zyw.

CO

fy oczu niewstydnyeh i lica. Jubl. lei. 85. — §. Wsty-    1 b. Kto się wslyda , ten nie wskóra. Ckrośc. Luk.

dliwy, wstydny, wstydzący się, wstyd czego mający, fid)    1. Sam się wstydaZ. Papr. Kol. Grzeszyć, kłamać

fdjćimeitb. Wstydna téj swojej słabości, jedną ręką twarz przed panem bogiem , nie stydziliśmy się. Eraz. Jez. sobie zakryła. Nieme. Król. 2, 89. — §. Objective: Wsty-    Kk    7.    Wstydzę się kogo,    czego, za co,    za kogo.

dliwy, wstydny, wstyd czyniący, wstyd przynoszący, ścią-    Cn.    Th.    1298. Nie wstydź się tego, czymeś    jest. On.

gający na kogo wstyd, zawstydzający, sromotny; fd^atlbe* Ad. 716. Kto się wstyda natury, niech się i żyć wstydzi, brittgenb, fd)«nbltd); Eccl. CTbiAiTe-ibHbiH , KOToparo ctm- Często człek miasto złego i dobrą rzecz hydzi. Gaw. Siei. 4HTŁCH ao;DKho im noweHia. Wstydna    nasza sromota ten    465. Dobry rzemieślnik roboty się swojej nie wstydzi,

poganin. Falib. U 2.    Wstydno, wstyd,    wst^d jest, wsty-    Zeyl. Ad. 62. Drudzy się i swej kondycyi i    powołania

dzić się trzeba; Iioss. cthaho , e8 ift eine ©djanbe, łft    wstydają. Lek A 2. Gdyby się wszyscy ludzie swego

fd)ćinbltd). Który cię ogień 'niewstydawy pali! Petr. Hor.    głupstwa wstydzili, widziałbyś każdego twarz wstydem

E b. not. • miłość uczciwa, za którą się me trzeba wstydać. »    zalaną. Boh. Kom. 2, 15. Tu ci poufale wyznam, że

Na choroby wstydliwe jest osobny budynek wyznaczony,    się nieraz wstydzić muszę plemienia ludzkiego. Pilch.

do którego żaden z zdrowych przystępu mieć nie może.    Sen. list. 2, 240. (wstydzę się za plemię ludzkie). Nie

Pam. 84, 878. weneryczne, franca, gebeinte Sîronî&etten    lękaj się. ani nie wstydaj za upadek swój. Rej. Post.

Wstydny uczynek; Eccl. CTOifAOA'miiiiH; [libido 2], dy-    LII 5. (z przyczyny upadku swego). Kto się za ubó-

AOaÎhctbo, Graec. aiayęoręyla. Wstydliwa mowa, plu-    stwo wstyda, źle czynić musi się nie wstydać. Lek. A

gawomowność; Eccl. CTyAOCJiOBie , Graec. aiayyoloyia-,    2. — Wstydzić się o co, n. p. Nigdy ty się o to wsty-

wstydliwie mówiący, plugawomowny, Eccl. CTyAOCJiOBeLfŁ;    dzić nie masz, że się z gościem twoim nie upijesz. Star.

wstydliwie gadam, CTyA0C40B.iF0, Graec. aiayQoXoyä.—    Ref. 61. — Cum. Instrument. Wstydzić się kim lub

g. Członek wstydliwy. Wejch. Anat. 92. et 94. Paszk.    czym : n. p. Jeśli się kto wstydać będzie mną i słowy

Di. 75. Przyrodzone części, lub wstydliwe. Krup. 2,    mojemi, i ja wstydać się będę onym. Budn. Marc. 8,

127, ob. Członek, wstyd; bie©d)CUn, @d)ainglieber, @d)ant*    57. Ktoby się mną wstydził i słowy mojemi, tym się

tÿeile. WSTYDNIŚ, ia, m., niby to wstydliwy!, jak pa-    też i    syn    człowieczy wstydzić    będzie. Sekl. Luc.    9. Wsty-

nienka, ber jtdj fd)aml;aft [teilt. A Waść M. Panie posę-    dzić    się    nie trzeba uczciwym    rzemiesłem , choćby naj-

pniku, co to wstydnisia udajesz.... Teat. 20. b, 177.    zacniejszemu, ale się raczej złego nabywania, lichwiar-

Oppos. Niewstydliwiec , ob. j Niewstydnik » bezczelnik, n.    stwa , próżnowania wstydzić trzeba. Sk. Zyw. 174 b. —

p. Tersites niewstydliwiec. Zebr. Ow. 522, Eccl. CTyAO-    §. Aliter: Wstydzić się kogo, przed kim się wstydzić,

aM. W rodź. ieńsk. Niewstydnica, n. p. Wiadomo, ile    wstydliwie obawiać, wystrzegać, wzgląd mieć dla niego

próżniaków, włóczęgów i niewstydnic, używają okazyi    ze wstydem, ftefy öor einem fd)dtneit. Kto się ludzi nie

do lekkiego i daremnego chleba. Mon. 71. 268. WSTY-    wstydzi, ten się i boga nie boi. Rys. Ad. 22. Wstydli-

DZIĆ cz. niedok, '"Wstydać contin. ; zawstydzać, wstydu    wa    żona, i męża    się wstydzi. Morszt. 246.    — “§.    Fig.

nabawiać, befdjćitnett ; Bosn. stiditi ; Ross. CTUAHTb, cth-    tr.    W cesarskich    pokojach krwawe korale    między    bły—

*y, nocTMAHTb, nocTbiJKaTb.    Aż się czerwienieję cała,    szczącemi się wstydzą szmaragdami    po cedrowych poło-

tak mię Wac Pan wstydzisz.    Teat. 28, 70 Ani mnie    gach. Tward. Wl. 148. rumienią się, czerwienią się.

Wac Pan wstydzisz, ani też zasmucasz, Kiedy mierność    Pochodź, nawstydzić sie, powstydzić, zawstydzić.

majątku mojego wyrzucasz. Nieme. P. P. 88. Hetmani WSUĆ cz. dok., wsypać, sypiąc wpuścić; Bosn. usuti, (ob. wszędzie biegają, wszystkich widzą, Odważnych chwalą, usuć) ; Vind. vfuti , notervfuti , notersafuti, noterfipati, niewieściuchów wstydzą. Chrośc. Fars. 294 Mnie w tym cinfc^ütten, hinein fdjntten. Nasyp w wory ich zboża, ile wstydzą, iż lepiej niż ja trąbić umieją. Mon. 68, 186.    się    wsuć może y    a na wierzchu woru każdego,    włóż

Ze ją jeszcze kocham, to mnie wstydzi. Teat. 44. d, 16.    pieniądze jego 1    Leop. Genes. 44, 1.

Zacność jego zacności twych przodków nie wstyda. N.    WSUMOWAĆ cz. dok.,    sumując    wliczyć ,    eittfummtren , Ctrl*

Pam. 16, 117. (nie ustępuje jej). Bielsza jest nad śnie-    redjnen. Bndtk.,

gi same, a rumieńcem wstydzi róże. Teat. 54, 62. (ce-    WSUNĄĆ cz. jedntl.,    Wsuwać    niedoli.,    sunąc wmieścić,

luje, przechodzi, gasi róże).    WSTYDZIĆ się, ‘Stydzić    wpuścić , wemknąć ; hinein fd)ieben,    einfdjieben, Ijcretn fd)ie<

się zdimk. niedok., ‘Wstydać    się contin., wstyd czego    ben; Sorab. 1. nulżuju, nutżlujem,    nutzfunu, nutżfuwam,

mieć, ftd} einten; Boh. stydèti se, osteyhati se, han-    nutżfuham ; Vind. notervtekniti, medvtekniti , vhatiti ,

bjm se ; Slov. hanbiti sa, (cf. hańbić); Vind. fe framu-    notersah3titi ; Ross. BCHyTb, BCOBbiBaTb, BABHHyTb, babh-

vati, fram bili; Croat, szramujemsze(sromać się); Dal.    nman, BnaTHTb, BiwnuBaTb. Wsunąć co mocno Ross.

sztidimsze ; Bag. stiditise ; Sorab. 1. hanbuyu szo; Ross.    ycoBaTb, ycOBUBaTb. Wsuwający; Ross. ca»ajbHHUłi,

CTHAHTbca ; Eccl. epaMAHfoca, CTU*Ayc«, 3a3«paioca.    (caata^bHaa AonaTKa piekarska łopata). Wsunąć czapkę,

Bardzo się sromać , i słusznie wstydać musiał. Wisii.    kapelusz na głowę. Tr. tief in bie 3Iugen britefett. Wsu-

276. Wstydając się spuścił oczy na ziemię, albo je na    nać się na co, n. p. na koń, gładko się wznieść, ftd)

stronę obrócił. Wys.j Aloj. 57. Wstydził się, i oczu    ouf etnmM^niingen, fid) Ijinauf fdjwingen. Podano jej prze-

podnieść nie mógł do góry. Pot. Syl. 257. Wychodząc    cudnego rumaka; lekko wsuwa się na niego. Staś. Num.

flp

WSUWACZ - WSZAK.

WSZARPNAC- WSZCZĄĆ.

435

be SKeile faben? — §. Wszakże; Sorab. 2. schak, schako, bra; jednak, wszakże jednak, ale jednak, wszelako, gleidwofl. Wszakoż jeśli pan bóg pracom błogosławić nie będzie , tedy próżna nadzieja. Kucz. Kat. 3, 557. (jednakże, edit, recent). Wszakoż jeśliby się te rozmowy podobały ludziom , nie mnieby za to , ale W. K. Mści dziękować byliby powinni, Corn. Dw. ded. WSZARPNAC cz. jedntl., szarpiąc wciągnąć, retßenb hinein Sieben ; Ross B4epHyTb, B4epniBaTb.

WSZARZ, a, m., człowiek wszywy, einer ber ooU 8ciufe ift, ein Saufeferl; Boh. wśiwec; Vind. vufhiuz, ufhiviz ; Garn. ushyuz; Croat, uscivaz ; Bosn. useivaç; Ross, biimbhhki. Heroda wszy roztoczyły ; o nędzny wszarzu, jakoś się bogiem czynił. Sk. Kaz. 19 b.— W rodź. ieńsk. WSZAR-Croat. usciviza; Ross. BiUHBHua, ein Saiifemeib. WSZÂW1EC, wca, m., botan., gatunek jeleniego ogona, Tordylium Anthriscus; młoda owcom przyjemna pasza. Kluk. Dykc. 5, 117. ber gemeine ober SBalbjirmet, Settler-' fraut, Saufefraut, ©djafförbel ; Croat, vussivka trava. WSZAW1EĆ nijak, niedok., wszawym się stać , wszywo-zasta- ści nabyć, bie Sdufefucft beîommen, läufig merben; Ross. BumBtTb, saBiiiHBbio. WSZAWOSC, ści, i., choroba wszawa, bie 8ćiufefud)t,. Sdufefranpeit; (Boh. wśiwost; Carn. ushyvost; Vind. vufhivost, vufhnost ; Croat, vussivoszt; Rag. uscivosj. Wszywość, choroba, gdy ciało pełne wszy, pedicularis mcrbus. Macz. Postawne ziele wszywość dzieciom, ile w głowie, oddala i morzy, ługiem głowę przemywając, w ktôrvmby korzeń jego był warzony. Syr. 145. ‘WSZAWY,* WSZYWY, a', e, pełen wszy, läufig, »oll Sctiife; Boh. wśiwy; Sorab. 1. wschiwé; Carn. ushyv; Vind. vufhiù , vufhivast; Groht. vussiv ; Rag. et Bosn. usciv ; Ross, bihhbum ; Eccl. BOnnuBbiH. Tą maścią miejsce wszywe abo parszywe namazać. Spicz. 90. Przyjdzie na gnuśnego wszywe ubóstwo. Klon. Wor. 54. Wszawy jestem, wszy mam. Cn. Tli. 1298. Wsza-wa choroba abo niemoc , wszawość, wszywość ; bie 8dufefud)t, Sdufefranfbeit. Wasz miły bankietniczek na wszawą chorobę przez 4 lata zdychał. Birk, o Exorb. 15. Olej czarnuchy wszywej niemocy bardzo jest użyteczny. Syr. 462. S. Elżbieta wszawą chorobą zarażonego sama strzygła, i wszy z niego obierała. Sk. Źyw. 2, 545 b. przywrócił. Staś. Kum. 1, 172. Wszak to ja waszym WSZCZĄĆ cz. jedntl., wszczął, wszczęła, f. weszcznie ; dzieciom to miejsce (szkołę kadecką) otworzyłem, wszak    Wszczynać niedok, rozpoczynać, zaczynać źrzódłowo, dać

to wasze dzieci swemi uczyniłem; wszak nie zechcecie,    początek, źrzódło ; unlieben , anfangen. Wszczynam woj -

abym przestał ich być ojcem ! Dyar. Gród 295. Stan. Aug.    ne, wzniecam wojnę. Cn. Th. 1299. $rieg erregen. Mąż

id) fiabe ja euren 5tinberu biefe (Stätte geöffnet, id) liabe ja    gniewliwy wszczyna swary, ale który cierpliwy i wszczę

te uskromi. 1 Leop. Rrov. 15, 18. Żydzi wszystkie nie-obrzezańce mieli za nasprośniejsze ludzie u boga; i to wszczynało dziwne walki między żydy a pogany. Żarn. Post. 38 b. Jeśli co takowego weszcznie śmiech, przy-mnie długo    czynę śmiechu ma powiedzieć. Eraz. Ob. a. 8ad)en erre«

ichaj mnie,    gen. Czemu takowe krwawe rady w sercu swojćm wszczy-

? Źam. Post. 46 b. płodzisz? warum fjegft bu in bei« Wszak nm wszyscy ludzie tam źli, muszą być i dobrzy    nem $erjen fo blutige 9?atl)fd)ldge? — Wszczyna się co,

tam. Sk. Źyw. 204. e§ ftnb ja bed) niât alle.... Ależ ta    rozpoczyna, powstaje, wszczątek bierze, wypływa jak

grobla bardzo krótka. Krótka zaś? wszak ci to jej    z źrzódła ; eó cntfpringt, entfteflt, l)ebt an, nimmt feinen

będzie z pół mili. Teat. 8, 50. fie ttńrb ja tt)0l)l eine tyal«    Rrfprung ; (Sorab. 1. nazkhadżuyu , zapotżnu szo ; Carn.

1,    61. WSUWACZ , a, m., który co wsuwa, ber (Ein« fdjfebet;. Ross. caacajibmHKi.

WSUSZYĆ ca. dok., czynić że co weschnie, madjett, baji ettt)a§ eintrocfnet, einborrt, eintrotfnen; Vind. vfufhiti, notervfufhi-ti. — Wsuszyć .sie ; Vind. vfufhitife, vfehniti * weschnąć.

'WŚWIĘC1Ć cz dok., poświęcając wliczyć, (oppos. wyświęcić) ; Sorab. 1. szwetżu nutz; Vind. vshegnati, noter-shegnati, einweifen, einfegnen.

'WŚW1EG0TAĆ cz. dok., świegocąc wmówić, einfcfwalen ; Vind. yzheblati, premarnuvati.

WSYPAĆ cz. dok., wsypuje pr. Wsypywać czestl., sypiąc wpuścić, wsuć; einfcfutten, finetn fc^ütten; Boh. wsypati; Slov. wsÿpâm ; Sorab. 1. nutzsjpam, nutzsjpu ; Vind. vfu-ti, notervfuti, notersafuti, noterfipati, notervfipati, no-tertrofiti; Ross. BCMnan. Do mętnej studni tłuczonej soli wsypać , aby się tym prędzej czyściła studnia. Haur. Ek. 16. Szczęśliwa rzeko, po twym pójdą grzbiecie Ochotniej statki, z tym , co wsypią kmiecie. Mlask. Ryt.

2,    10. Wsypanie, *wsvpka ; Ross. BCbinKa.

WSYSAĆ, ob. Wssać.

WSZAK, ‘WSZAKO, *WSZAK0Ż, WSZAKŻE adv., nawiając uwagę drugiego z przypominaniem ; inlerrogat indirect. ; ja bod), ja , frepltd) ; Boh. wśak , dyf ; Slov. wsâk, (wśak atque, atgui, autem); Sorab. 1. schak ulique, schakhai jużci , duschak jednak , przecie ; Garn. usâk * każdy, usakdan quotidie ; Vind. vfaki, omnis, vfai , fai vunder, tako, ulai « przecie, fakai nam\ Croat, uszaki; Dal. szvaki omnis, ob. ‘Wszy, wszelki , wszelaki ; Eccl. Rhciiufb , c Tipi» iii mu , niiiłii » pełny). Wrszak nie chciał? Cn. Th. 1298. er wonie ja nidjt. Ws_zak poszedł; wszak nie twój , wszakożci nie twój. ib Wszakem ja mówił ; wszakem ci dał. ib. , cf a czym nie mówił ? czym ci nie dał? fabe id)ê beim nicft gejagt? ober: icf fabö ja ge« fagt, td) fabe bir ja gegeben; ober: fabe icf btr benn nic^t gegeben? Wszak dufał wt bogu, niech-ci go wybawi, wszako go miłuje. Wróhl. 47. Wszak wiesz, gdzie on mieszka? Teat. 14, 156. Wszak to pani Uczciszewska, ciotka pani mojej. Teat. 7. c, 10. Wszakże to panna konsyliarzówna ? ib. 8. c, 24. Patrz Wac Pan, wszak to oniemał. Boh. Korn. 1, 31. O szczęśliwy dniu, wszakże to nasz zbawiciel, ten bohatyr czuły, który nam wolność

eure Stinber ju ben meinigen gemadit, i^r werbet ja bod) nidjt wollen, baß id) aufpöre il>r §8ater ju fepn. Jeżeli macie sprawę przeciw komu , wszak sądy bywają. W. Act. 19, 38. od czego sądy ? Miałam dość znaczne partye ; wszak wiesz , z tej tu włości Starał się ów pan podstarości. Nieme. P. P. 5, wszak Tezeusz wiary ci nie chowa. Szym. Ś. W. 59.

naszym

KA;

nasz

po-

pieni, żyją wiarą. ib. 65. Panie , tyś sam wszczepił świę-temi rękoma w swe stworzenie duszę niezmazaną. Paszk. Dz. 25. (wlałeś, wetchnąłeś). W ten czas juz był w Rzymie ś. kościoł wszczepiony. Sk. Dz 51. (zagruntowany, założony). Wy Rzymianie wszczepienie kościoła ś. wzięli od ś. Piotra i Pawła. Bial. Post. 112. założenie, zakład, ugruntowanie. — *§. Zmudzinowie kapłana, który ich miał ochrzcić, pojmali, a wszczepiwszy mu szyję między dwie deszczki, dusili go, aż umarł. Stryjk. 252. wsadzili, 'przyskrzynili, dnflemmen. — *'§. Wzrok mój dobrze się w nią wszczepił. Zab. 15, 184. wlepił, wpoił , się ; ftd) fefł an^eften, ftd) worein »erfenfen.

- WSZCZYNAĆ, ob. Wszcząć. WSZCZYN1Ć cz. dok, Wszczy-niać niedok., włożyć w co, wrazić, wetknąć, fiineit ftecfert. Utopił miecz po 'jelca w łopatce, jeszczeż rękę wszczynił wewnątrz ; in viscera movit versavilque maman. Zebr. Ovj. 509. Z jaja, język wszczyniwszy, żółtka dobywa. Eraz. Ob. G. U wierzchu drzwi jak sidło wiązał; głowę w tym wszczyniwszy, obwisnął nieboraczek; insérait caput, at-que pendit. Zebr. Out. 570. Każdemu wolno w swym czynić, co chce; ale cudzy palca nie wszczynaj. Ezop.. 101. WSZE, 'WSZECH, ob. 'Wszy, -a, -e, wszech-; § 1) Boss. et Eccl. Bce-, arcy-, wielce-, sposób wyrażenia stopnia najwyższego, Superlatiui, n. p. Eccl. lacecBiifrŁiifhtiit *wszechdoskonały, we wszystkiem doskonały , lub ze wszech najdoskonalszy, Subst. BcecOBepiueHCTBO , Graec. nuvrilua, BhcecMKMH 'wszechsławny, Graec. mxvdo-£og; Ross. BceBUUiHUH najwyższy, Bce3JOÓHwil; Eccl. BcejijKaBŁiil przezłośny, najzłościwszy, Bcenpa34ecTBeHHbiH najuroczystszy, Gruec. navéoprog, BcecßtrjibiH 'wszech-światły, Graec. 7raficparjg najświetlejszy —    2) Wyraża

'wszech-, Boss. Bce-, całość, zupełność; Eccl. Khce-ino^ute » Graec. nayxapnia, totus fructus oblatio, fructus omnis generis *wszechpłód ; adj. laceiiAOjhHT», Graec. jictyxaQnos ; cf. wszelakopłodny, wszelakorodny , wszys-tkopłodny, wszystkorodny , kbcciiacat.jiiic , Graec. nay-śdypiu , 'wszechdziedzictwo, dziedziczenie zupełne; Bce-napo4CTBO ‘wszechnarodstwo, Graec. mtvdqpia, cały naród, BceHCTHHHbiH, Graec. ńaralrj&r^g 'wszechprawdziwy, t. j. ze wszystkiem; Bceiiajnire^Hbiö, BcenajibHUH, Graec. nuyçphxzog, *wszeehpalny, całopalny, ob. Całopalenie; BceHOceiyb, Graec. naycpópog omnifer ^wszechnośca, Bce-Ha3HpaTejb, Graec. navemanpnog ‘wszechnazieracz, Bce-naaniTHbiil, Graec. näfißpozog 'w szechkarmny, wszechży-wny, wszystkożywny. —NB. W pismach Polskich , słowa wszechmocny, wszechwładny wyjąwszy, rzadko się znajdują składane ze zgłoską wszech.

a, e — ie adv., n. p. Zadali, by w władzy wszechdzielnej Zrządził tu los dla ciebie, byś był nieśmiertelny. Zab. 12, 107. wszystko działajaca, wszechmocna, alltturfcttb. WSZECHMOC, y, z., WSZECHMOCNOŚĆ, ści, i., nieokreślona granicami, btc SUlmadjt, Me 3XUmdd;ttgfett; Boh. wśemohaucnost, wśemohaucenstwj ; Sorab. 1. wsche-homocnofc , wschohomócznofcż ; Vind. vfegam#gozhnost; Bag. svemogûstvo ; Ross BceuiorymecTBO ; Eccl. BceMom-hoctb , BceMorycTBO , Bcectme, Bce4epwaßie. Wszech-mocność, omnipotentia. Cn. Th. 1299. Okaz wszechmocy

sviram ; Vind. lemprit, fampriti). Izraelczykowie przyszli z początków małych i błędów wielkich do zabobonów' grubych i potym do bałwochwalstwa sprośnego ; też tymże strychem wszystkie zabobony wszczęły się i rozmnożyły. Gil. Kaz. A a 6 b. Niesnaski się weszczną między ludźmi. Budn. 4 Ezdr. 15, 16. Wojna się wszczyna. Otw. Ow. 577. Otóż jest zdrajczyna , złość się we mnie na nią wszczyna , muszę ja jej natrzeć uszy. Teat.

55. c, 57. U stołu wszczął się dyskurs o kochaniu. Weg. Marm. 1, 175. — |. Wszczynam się za kim » ujmuję się, wzdejmuję się. Cn. Th. 1299. et 1212. Dudz. 70. (ich xemanbeâ amtetymeit. Bimicare pro altero, wszczynać 'wzejmować się za kim. Mącz. Dziwno mi temu , cze mu się Chrząstkowski wszczynasz tak bardzo za Husem? Twór. Okuł. G 2. Sprawże to boże , aby ten lud nie tak łacno się iada za krzywdą wszczynał! W. Post. W. 278. WSZCZĄT «w szcząt, do szczętu, zupełnie, zgoła, aż do źrzódła , do korzenia ; fttë in beit ©ritnb unb Sübett , rabicaltter. ;‘Jego śmierci ty płaczesz? coś swojego państwa nie płakał wszcząt zepsowanego ! P. Kchan. Jer. 246. ‘Wirydarz od kóz wszcząt popsowan. Kulig. Her. 77. WSZCZĄTEK, 'WSZCZĘTEK, tku, m., wzczynanie sie czego, początek zkąd się co bierze, źrzódło czego ; ber Urfpnmg, Urltcgimt, ber Anfang , ba§ ßntftefyen ; Boh. puwod, (cf. powód, cf. pochódj ; Garn. ar, as, arręzh ; Vind sazhetik , ilbod, ilVir, pervi vreuz, sazhetni vir, predviralifhe, predsazhetik, fvirk, pozhe-tik , arezh , als, sazhetje ; Bosn. podrjet, vrutak , glaua, isîoçnik, nzroh , uzrok, prirok (cf. wzrok), tragga ; Boss. B3unHaHie , Haßajio, iiponcxosK4eHie, nepBOóhirie. Wszcząte-k rzeki, sourçe. Stas. Buff., Ross, ßepxoßbe. Kto sobie przypomni pierwszy wszczątek Turków, Jak się marnie zaczął z narodu chłopskiego.... Bej. Zw. 241 b. Dla miłości, W’ samym jej wszozątku , porzuciłeś ojca. Staś. Num.' 1, 205. (w samem jej zawięzywaniu się, w zawiązku jej). — Skazi bóg wszczątek twój z ziemi żyjących. Wróbl. 122; radicem tuam, cf. do szczętu, w szcząt. WSZCZĄTKOWY, a, e, od wszczątku, czątkowy, źrzódłowy; Ur =, UrfprmigśC',@tmnm*, 31ttfaiigâ»; Boh. puwodnj ; Vind. vreuzlien , sazhetliu , perven , po-zbeten ; Boss. nepBOiiaua.iHUH, Haua.iopo4HbiH, ßceßitHO-BHhlH . Óe3BHHOBHbIH.

*WSZCZED<Ł , wzszedł, ob. Wznijść.

WSZCZEKAĆ cz. dok, szczekaniem w co obrócić , fytnetlt heb len ; Slov. wstékâwam.

WSZCZEPAĆ cz. dok., Wszczepywać czestl., szczepaniem wpuścić , etnfpcUcn. Bndtk. WSZCZEPIĆ, f. wszczepi cz. dok.. Wszczepiać niedok., szczepiąc wsadzić , etttprop* fen, ełnimprett, einfe^en , etttpflanjen ; Boh. wśtipiti; Slov. wstépugi-, wploziigi ; Vind. vmladikati, notersamladikati, propr. fig. et Ir. Ogrodnik wszczepia mnóstwo szczepi, ale pod czas nie wszystko co wszczepił, przyjmie a wkorzeni się. 1 Leop. 4 Ezdr. 8, 41. Dobre latorośle, abo w ziemię abo do jakiego drzewa bujnego zechcą wszczepić, aby owoców słodkich na potym narodziły. Birk. Zyg. 50. To się wykorzenić nie może, co wszczepił ociec niebieski. Sk. Dz. 819. W Chrystusa wszcze-

"WSZEGHDZ1ELNY,

moc

OBftMO , ( cf. lam i sam ,

przytomny wszędzie , allgegenwärtig ;

bóstwa oko moje widzi. Zab. 9, 45. Zabi. WSZECHMOCNY, a, e—adv., mocy nieograniczonej, wszystko mogący, allmâd;ttg; Boh. wśemohaucy; Slov. wśechmo-huci ; Sorab. 1. wschehomocny, wschohomócznć , scho-homotzny ; Cara. vsegamogôzhn, usigamogozhen ; Vind, vfegamogozhen ; Croat, vszamoguchi ; Slav, svemoguchi; Rag. svemogh ; Boss. BCeMorywjii, bccmoihhbih , Bce-cri.iLHbiH, Bce4'tiejibHbiH , Bce4t'rejb Bóg jest wszechmocnym , on to wszystko może, co jedno kiedy uczynić i sprawić chce. Wiśn. 200. ‘Wszecbmocnotwórczy Eccl. BCeCHabH04lłTeJIbHbIH , KOTOpUM BCeMOIUHe TBOpßTL. — ‘Wszechmocnicielka , i, z., n. p. Nie zowiemy n. panny stworzycielką . wszechmocnicielką i t. d. Bak. Dusz.. 104. * WSZECHNIC A, y, z., WSZECHNIA -, i, i., szkoła główna, uniwersytet, cf. akademia; tie Uniöerfität , ïpfyi 6d)Ule. Zakus nad zaciekami wszechnicy Krakowskiej, p. Dmoch. *WSZECHŚW1ĘTY, *WSZECHŃAŚWlĘTSZY, a, e ; Eccl. BCecBflTuil ; (distng. wszech świętych , ob."Wszy, a, e). Bede śpiewał wszechnaświetszemu imieniu twojemu. J. Kcha/n. Ps. 10. “WSZECH WIDNY , a, e, WSZECH -WIDZ, WSZYSTKOWIDZ, a, m, wszystko widzący, allfelienb ; Eccl. BceBH4HbiS, i;i,cci:hv\i.i|i. , Bce3pnTcab, iie-yianM-b, neyiawiibiii , orb KOToparo hh4TO yTaimca He Mowers. Bóg jest wszystkowidz. Zab. 7 , 229 Koss. Wszechwidny Feb ; qui pervidet omnio.. Zebr. Ow. 559. Wszystkowidzace oko boskie. Smotr. Nap. 25. ‘WSZECH-WIEDNY , a/e, WSZYSTKOW1EDNY, wiedzący wszystko , allwiffettb ; Boh. wsewédaucÿ ; Vir.d. vfegaviedezh , vfegavedejozh ; Boss. BceBt4ymifi ; WSZECHW1EDZCA , WSZYSTKOWIEDZ ; Ross. BceBi4eiHb. Bóg niewidzialny i sam wszystkow iednym. Przyb. Milt. 215. Czyż wszys-tkowiedne serce minie sprawy czyje? ib. 303. Możemy go osądzić omylnym w tym jednym , Choć dotąd trwa mniemanie, iż jest wszystkow iednym. ib. 190. — Znajdziesz w Paryżu więcej fałszywych wszystkowiedzów⁷, niż prawych sędziów. Weg. Matm. 5,7, cf⁻ polyhistor. — ‘Wszeehwiedność , bie SUInnlfetilKtt ; Boh. wśewedau-cnost ; Slov. wsewedomost, wsewedomnost ; Vtnd. vfe-gaviednost, vfegavedejozhnost. — WSZECHWŁADCA, y , m., Eccl. KhceAefrbSKHTeiu, , Bhce^pi>;t:i.i|h , BcenpaBii-7e.ij>, naHTOKpaTopt, ber Slllherrfcher, Slllregterer, ber 5IU« Waltenbe. Pan bóg wszechwładca. Biai. Post. 100. Uznanym on będzie wszechwładca wszystkich krajów. N. Pam. 16, 135. Zab. 15, 73, cf. jedynowładca. WSZECHWŁADNY, WSZYSTKOWŁADNY, ‘WSZYSTKOWŁADY, a , e — dnie adv. , wszystkim władnący, allwaltenb ; Vind. povfodkralujezh , zhef vfe gospodiijezh ; Ross. Bce4ep-JKHiejiHbifi Bóg wszystkowłady. Nar. Dz. 1, 131; wszys-tkowładny. Bzów. Boi. 44 Tybyś nade mną nie miał mocy żadnej, ^ Gdybyć jej sam bóg nie dał ^wszytkowładny. Odym. Św. 2 G g 3 b. Jego wszystkowładne berło rozkazuje , I skrytym rządem włada i panuje. Past. Eid. 59. Wszystkowłndny Jowisz. Zab. 15, 55. Tak wielka władza Fortuny na świecie , Ze wszystkowładną dobrze ją zowiecie Past. Fid. 92. Czarta starła w potyczce wszys-tkowładna siła, I trzasnąwszy piorunem na głowę strąciła Z nadpowietrznego stropu w zgubę niezbrodzoną. Przyb.

Milt. 8. WSZECHWŁADZTWO , a, n., władanie nieograniczone , bie Slttyerrfdjaft, unbegränjte $err)'cfjerma#t ; Eccl. KhC€A(>’L;t;ai;hCTHO, Bce4epjKaHie. Zgromadzone stany, to narodowe wszechwładztwo. Gaz. Nar. i, 517 b. Wszechwładztwo zamyka sie w ogóle obywatelów. N. Pam. 16, 42. WSZĘDY , ‘WSZEGDY , WSZĘDZIE adv., gdziekolwiek jeno co znajdować się lub mieścić lub obrócić może; überall, allenthalben; Boh. wśudy; Slov. wsudé . wśadel ; Sorab. 1. schudże; Sorab. 2. schuźi, scbudi, scbuder, scbudikano , scbuderkano ; Cam. pousod, usih kraili ; Yind. povfod, povfodi, poufode, vligdar, vfieh krayh; Ci oat. povszûd, uszègde, vszigde; Slov. svagdi ; Bag. svuda, svudjer, svùdi, svùd , svudjera ; Bosn. svud , svuda, vazdi ; Ross. Bes/vb , BCK>4y, noBCK>4y, u6meHapo4HO; Eccl. Ha Bei crpaHU, no BCK)4y, cemo h

tędy i owędy ). — Wszędzie , quietis in loco ; n. p. Czart pod niebem i dachem, w sieniach i budynku, żadnego nie daje grzesznikowi wszędzie odpoczynku. Kulig. Her. 57, (cf. nigdzie, nirgenbS). Nigdzie nie jest, kto wszędzie jest. klęcz. Zdań. 102, ( miejsca nie zagrzeje, ob. Wszędybył). Sroka pstra wszędzie, choćby za morze poleciała. Pilch. Ben. list. 3,

539.    Dobremu wszędy dobrze. Cn. Ad. 172. W⁷szędy dobrze, a doma najlepiej. Cn. Ad. 1267. Rys. Ad. 74. — "Wszechwszedy » wszędzie a wszędzie, überall, all überall. 23üroer. Ten to jest człowiek, który przeciwko zakonowi wszechwszędy uczy. Budn. Act. 21 , 28. — §. Wszędy, cum motu in locum ■- na wszystkie strony, allenthalben \iw, überallhin. Na wszystkie strony, wszędy rozesłać , quoquoversum. Cn. Th. 450, ( ob. Porozsyłać ). Jakbyś nie znał na jaki los wszędzie idziemy? Bardz. Luk. 78. Wojujem dla siebie, toć nam wolno ‘wszegdy się sunąć ku potrzebie, ib. 112. Wszędy przed początkiem świata Nie znajdziesz na wieczne lata. Groch. W.

540.    WSZĘDYBYŁ, WSZEDYBYLSK1, WSZEDZIEBYL-SKI, WSZĘDOBYLSKI, WSZĘDYBYŁY . biegus. Dudz. 70. biegun, błąkacz, wszędybył, powsinoga, obiegacz, nie zagrzeje miejsca. Cn. Th. 27. Cn. Ad. 24. wszędzie go pełno, tu był, tu go niemasz ; Boh. wśudybud ; Slov. neposadny, wśetećka, {ob. Wszeteczny); Croat. vszagdirad, nigderdugu, ein i)ermnlaufer, ter überall feęn mili. Wszędybył nigdzie nie jest. Pilch. Sen. list. 7. Wszędobylskim go nazywają. Mon. 73, 429. Dwaj z owych ludzi, którzy przy swojej włóczędze Wszędybylscy po święcie, istne pędziwiatry, Czynią się Argusami. Zab. 15, 180. Oko żeby było stateczne, nie pierzchliwe; w'szedyb\łem takiego zowia, co wszystkiego chce dojrzeć Pelr. Ek. 99/ WSZĘDYBYTNOŚC , WSZĘDZ1EBY-TNOŚĆ, ści, z., wszędyobecność, znajdowanie się wszędzie; tie Slllenthalbcngegenwart, 21llgegenwart ; (Vtnd. vfegavprizhnost, povfodvprizhnost, povfodbitnost). Wszę-dybytność boga. Przyb. Milt. 557. ib. 23 L Wszędy bytność twoja w koło nas strzeże, ib. 178. Żeby miał być Chrystus tak na ziemi, jako w niebie, z bóstwem i z człowieczeństwem wszędy, nie dopuszczają oni tej wsze-dybytności. Twór. Wierz', a 4. WSZEDYBYTNY, WSZÉ-DYOBECNY, a, e

438 WSZĘDYWSCIUBSKI - WSZELKI.

WSZEM - WSZETECZNOŚĆ.

wie. 4 Leop. Ps. 48, 1. W. Post. W. 2, 57. (wszyscy. 3 Leop.). Wszelkni obywatele ziemscy i synowie ludzcy, wespół bogaty i ubogi. 1 Leop. Ps. 48, 5. (wszyscy. 2 Leop.). Wszelkny, który mię będzie wyznawał przed ludźmi, będę ja też i jego wyznawał przed ojcem moim , który jest w niebie. Kosz. Lor. 92 b. Król siedząc na stolicy sądu swego, rozprasza wszelkną złość. ib. 59. — Wszelki duch pana boga chwali. Teat. 29. b, 106. godło na strachy, alle guten ©eifter U. f. W. — Wszelkim sposobem, omnimode, omnifariam. Cn. Th. 1299. przez wszelki sposób, na wszelki sposób, auf alle 2lrt unb SSBeife; Boh. wśeligak ; \ind. dokler, kir; Croat, ussakojachki, vszikak ; Eccl. BceBecMa, BceivrfepHO, bchkhmi. o6pa30Mï. Wszelkomożnym sposobem paroxyzm ten uspokajać potrzeba. Krup. 5, 419, — WSZEM, ob. ‘Wszy, -a, -e, ‘WSZEM1AR, u, to. , panlometrum. Klecz. Zdań. 75. — ‘WSZENOCNY, a, e , całonocny, każdonocny ; ganjnddjtig, allnacfyttg. Zakonnikom wszenocne modlitwy przepisał. Pim. Kam. 240. Wszenocne albo- nokturne wigilie, ib. 207, Eccl. BceHomHoe ÓA^Hie, BCGHOmie, Graec. narw^lg, pervigilium; BceHOjUHHKX, Graec. nàvvv/pg, pernox; Bce-

Ross. iiobcwahhh, noBceMicTHŁift, oômeuapoAHHÜ. Stanął przed wszedyobecnego wiekuistym tronem. Przgb. Ab.

248. WSZĘDYWSCIUBSKI, WSZĘDYWŚC1BSKI, WSZĘ-DOWSC1UBSKI, a, ie, wściubiający się wszędzie, wściubiający nos swój we wszystko , mieszający się do wszystkiego ; ftd) in alleê mifdjenb, bie -Rafę in alleê hinein ftedenb, nafenmë. My jesteśmy wszędowściubscy ; bo tu ani potrzebni, ani proszeni Teat. 27. c, 42, (cf. natrętny). Wszędywściubskie kmochy. Węg. List 18. To ten zapewne wszędowściubski z nią się żeni. Boh. Kem. 4,

45. A tobie co do tego? Mościa Panno wszędywściubska!

Teat. 24 c, 32. 'WSZEJEDNY , a, e; Eccl. BcefueifL,

Graec. nctfiąayoę; wszystko jadający, alleë effeub. Wsze-jedny tydzień, wszejedna niedziela; Eccl. BcetAHaa ce-AMima, bt> KOTopyio no3BOjieHO BKyiuaTb Bcanyio nnmy,

He BMKJiiouaH cpeAH h nama, tydzień, przez którego wszystkie dni wolno jeść wszystko, biß üffiedje, !D0 alle Stage alles ju effen erlaubt ift. Pop z omyłki, nietrafiwszy kiedy wszejedna niedziela, ludziom w inszy tydzień mięso jeść kazał. Pim. Kam. 280. WSZELAKI* **WSZELIÂKI (Bej. Wiz. 112 b), a, ie — o adv., każdy jakiegokolwiek rodzaju lub gatunku, omnimodus, omnifarius; jeber, HomecTByio, Graec. navvvyßjon.

alle, »on welcher Slrt hunter, non jeber 51rt, non aller 31rt W⁷SZEPTAĆ, f. wszepce cz. dok., Wszeptywać czestl.; So-Uttb ©attung; Boh. wselikÿ (ob. Wszelki), wśeligaky;    rab.    1.    zaszepnu .nutz ;    szeptem wpuścić, w ucho wło-

Sorab. 1. schelaki, (schelaki wot druho różny, schela-    zyć    drugiemu, eittflüftew.    Grać w tę grę poczęli, w któ-

kofczu szo z druhim różnię się, wschelakocfżam vario,    rój    się    wzajem w ucho    cicho wszeptywają. P. Kchan.

schelakofcż varietas, schelakofcżeno różnica, różnienie    Orl.    1,    174.

dowściubski, wtrącający się we wszystko , zbyt 'bezpieczny z każdym, cf. za panie bracie; ein ©emeimuacljer, ber fiel) mit jębent gleid; gemein mac(;t. Nie wszyscy panowie kochają się w wszetecznikach. Gorn. Dw. 105. — §. Wszetecznik, nierządnik, nierządu patrzący. Cn. Th. 524, ob. Kurwiarz, ein Unjüdjtler, ber eê mit jeber treibt, über« all Ijerum l)urt. Pijanica i wszetecznik ‘wżdy kęs poska-cze, a potem wspanoszeje, iż żywego srebra w członki, węgrów a cudzoziemców w nos napuści, a potym wy-blednie. Rej. Zw. 142. I teraz wszeteczników, pasi-

się); Sorab. 2. schaki, schakoraki ; Garn. usespoh ; Vind. WSZERZ, n. p. Podstawek na cztery łokcie wszerz. W. 3 vfeforten, vfaketeri, vfaki, fledni, velikeh fort; Rag. Reg. 7, 27 , ob. Szerz, w szerz, tu bte Sreite. svakki, vaskolik, svakkojaki ; Croat, vszaki, szvaki, WSZETECZNIK, a, w. ; Slov. wśeteczka ardelio ; ‘§. wszę-szvakoj, szav ; Ross. BcauecKui, Bce»rfcpHbiH. Przysięga tu potrzebna, aby pan, albo ‘wszeliaki urząd nie był obran zdradnie. Eraz. Jez. O 5. Wszelakie rzeczy , rozmaite ; Ross. Bcaunua, (cf. i takie i owakie). Wszelako-kształty. Włod. Cn. Th. 1299, Eccl. BbceoKfwębiiii. Graec. napfiogqiog omniformis. ‘Wszelakorozmaite okrucieństwo.

Krom. 728. jak najrozmaitsze.— §. Wszelako, na wszelki przypadek, z tym wszystkiem , jednak, wszakże; boffen* ofmgeadjtet, .beç bem allen, gleidjmol?! ; Sorab. 2. schak, szako, bra ; Sorab. 1. tohlapak; Vind. vfai, vunder,

Nar. Tac. 2, 247. — W rodź. ieńsk. WSZETECZNICA, y , nierządnica każdemu powolna, (ob. Kurwa) ; eine ©affenbirne, ©emeinbtrne, gemeine $nre. WSZETECZEŃ-STWO, a, n., WSZETECZNOŚC , ści, ż. ; Boh. wśete-cnost curiosilas, lascivia, temerüas-, wszędywściubskie wtrącanie się, ‘bezpieczność, natrętstwo ; ftd) mit allen ge« mein madjenbe 3»bringltd)feit, 9îafemeiêbeit. Z wszeteczności wiele się wściubiają w inszego powołanie a powinności. Gil. Post. 23. Po wielkiej wolności przychodzi wszete-czeństwo, za wszeteczeństwem nastaje wzgarda prawa. Gorn. WY. c 4. — §. Nierząd cielesny, cf. kurwiarstwo; gemeine Unjudjt, purere)). Rozkładałaś nogi swe każdemu mijającemu , i namnożyłaś wszeleczeństw swoich. Budn. Ezech. 16, 25. (rozmnożyłaś wszeteczeństwa swoje. Bibl. Gd.). Surową rutę jedząc, chciwość do Wenery, raczej do wszeteczności w mężczyźnie poskramia. ISyr. 529.

ie;

vuner, vfakopadnu, na vfak pergod ; Eccl. kkcmki , brzuchów Sybarytami zowiemy, albo Epikurejczykami. BhCKmcKi. Różnym ludzie gościńcem do Paryża jadą, bez tego można być sławnym wszelako mężem , Arystyd prawym sercem, mądrą Sokrat radą, Temistokl dzielnym słynął orężem. Zab. 13, 418. ‘WSZELEŃSKI, a Ross. BcejieHCKiH ; powszechny, allgemein. Wszeleński so-bor. Sowit. 45, Ross. BceaeHCKÜi coóopt, oecumenicum concilium. Jan Konstantynopolski patryarcha, gdy się począł pisać oecumenicus wszeleński, za ten tytuł wielki ganił go w liście swoim ś. Grzegorz papież Rzymski.

Fund. 24. WSZELKI, a, e, ‘WSZELKNY, każdy w swoim rodzaju , bez wyimku , (cf. wszystek , wszyscy) ; ein jeber in feiner 2lrt, plur. alle, alle unb jebe; Boh. wselikÿ; Sorab. 2. schaki; Garn. usâk, (usakdane quotidia-nus, codzienny); Vind. vfaki; Croat, uszaki, vszaki, szvaki, szvakoj, szav; Dal. szvaki; Rag. svakki, vaskolik;

Ross. BCHKin. Słuchajcie tych rzeczy ‘wszelkni ‘narodo-

Wszeteczeństwa patrzy, i wszystek w nim jest. Gorn.    wana, nie od rzeczyby było. Baz. Hst. 18. wciśniona,

Sen. 562. Wstydliwości, wiary i wszystkiego cnotliwego    wtłoczona, in engere ©rdnjeu geprefft. — § Wszrubować

życia odchłani przepaść, przebieżawszy niesłychanym i    kogo w czyją przyjaźń. Fot. Arg. IW. wkręcić, wemknąć,

niewysłownym zbytnim wszeteczeństwem swoim, wszys-    wsunąć, (|tnetnpracttftrcn. Najwięcej używa się zaimkowo

tkie wstydu i czystości innych tajemnice, sama naostatek    wszrubować się; Graev. èiatQvnt co, quasi lerebrandoin-

żadnej części sprośnego ścierwu swego nie przepuści.    gredi. Gn. Th. 1270. (ftdj etttbre^en, einfć^ iDärjen, etnfdflet»

Janusz. Oksz.CZ.— Collect, personif. Łotrostwo, wsze-    d;en, einfdjmetdjeln ; Ross. n04aacKaTi>CH , no4JiecTHTLCH,

teczeństwo, pochlebstwo, za stoły a na 'majestaciech    no4JtemaTŁca ; cf. włudzić się, wkraść się, wsobić się,

siedzi. Rej. Post. H h h 6. (wszetecznicy). WSZETECZNY,    wszyć się, wnęcić się, włowić się, wedrzeć się, wtrą-

a , e — ie adv. ; Boh. et Slov. wśetećny    curiosus , lasci-    cić się). Dunin rychło się w łaskę i przyjaźń Bolesława

vus, temerarius\ (Etym. wsze-, et ciec,    ciekę); wszędzie    tak wszrubował, źe od niego wielą majętności był zbo-

biegający , ciekawy, wścibski, tmrmiltg.    Niechaj wszys-    gacony. Krom. 149. Chcemy się gdzie wśrubować, jeśli

tkim tajemnicom pokornym i prawym    sercem wierzą,    szczęście sprzyja. Treb. S. M. 79. On ma córkę z wiel-

niechaj się wszetecznie nie pytają ani badają o nie. Kucz.    kim posagiem obiecaną Dorantowi; ale moj pan myśli

Kat. 82, (cf. dwornie). Każdy postępek wszeteczny wasz,    go odsądzić, i siebie wszrubować. Boh. Kom. 4 , 9.

/ nigdy wam przepuszczon być nie może. Rej. Post. HhhQ.    Mam nadzieję, że z jego promocyi i ja się wkrótce do

— '§. Wszetecznie > ze w'szem, ze wszystkiem, zgoła;    dworu wszrubuję. ib. 2, 36. Ma umysł obrotny, uprze-

gâttjltcfy , üöUtg. Przesadzaniem drzewa mienią swój spo-    dza ludzi na swoję stronę, umie się gładko wszrubować.

sób , czasem w części niektórej, czasem też wszetecznie,    Mon. 70, 758. — §. Similiter: Jeśli żadnego czasu ni-

tak iż jedno przemienia się w . drugie    inszego rodzaju.    gdy nie było, któregobyśmy snadnie do pierwszych wol-

Cresc. 68. — §. Wszeteczny, nierządu    patrzący, unjud)«    ności naszych przyjść, i w nie się wszrubować mogli;

tig auf eine ganj gemeine 2lrt. Nierządny, wszeteczny. Cn.    teraz to nam zaiste bóg sam w ręce podał. Stryjk. 187.

Th. 524. Nierządnie, psotliwie, wszetecznie. ib. Czło-    (w nich się zasadzić, ugruntować). — W niebieskieś się

wiek wszeteczny. 3 Leop. Deut. 28 , 54. (który nierzą-    sekreta wszrubował, który znasz na wnętrznościach i na

du przygląda. 1 Leop.). Wszeteczne wróble. Banial. J    gromie świata, I na gwiaździe, gdy która ogonem za-

3. jurne.    miata, Przyszłe rzeczy. Bardz. Trag. 199. przedarłeś się

WSZK-ŁOMIENNY, ob. Wśkłomienny.    do nich, przenikłeś.

etit*

WSZETECZNY - WSZRUBOWAĆ.

WSZRÓDPĘDNY-WSZY.

439

WSZMELCOWAĆ cz. dok., szmelcując wspuścić, etnfcljmeljen ; WSZRÓDPĘDNY, ob. Wśrzódpędny*

\ind. noterfvariti, noterlzediti.    WSZTUKOWAĆ cz. dok., sztukując wsadzić, włatać ,

WSZNUROWAG cz. dok., sznurując wmieśćić, etufcljnüren ; fiücîen ; Ross. Biauan», BiauHBarB.

\ind. vfhnurati, notersadersniti, vdersnuvati.    'WSZY, wszą, wsze, apud nos in casibus obliquis non

'WSZ0GM1NNY, a, e, raczej 'Wszegminny, ob. Wsze-, usurpatur, nisi generis neutrius; locum ejus obtinuit wszy-‘wszy, a, e, ob. Wszystkogminny.    stek, wszyscy; Boh. wśe, wśeho , weśken, weśkeren ,

WSZOJED, a, m., WSZOJEUCA , y, m., co wszy jada,    (wśechnost suma; cf. powszechność) ; Sorab. 1. wschè,

ber ßäufefrejfer. Zacząwszy od wszojeda Hotentota , aż do    wschiczke , wschicze, kużde , wschiczki, wscho ; Sorab.

grubego Lapona. Dykc. Med. 4, 16. WSZOŁ, a, m,    2. scho ; Yind. vel’s, vfa, vfe, vfaki, (ob. 'Wszelaki,

wesz zwierzęca, koni, gęsi, owiec i t. d. Wlod. , eine    wszelki); Garn. ves, usa, use, vsi, (povsâ * do szczętu,

2$ierlaué, SSie^Iauê. Wszoły Ross, ckhmih. Sposób na    wszczętj; Croat, vèsz, vsza, vsze , vasz, vszaki, szvaki,

wszoły, które bydło cierpi na sobie. Haur. Sk. 59.    szvakoj, szav ; Rag vas, svà, svè, G. svega, svee,

Gołębniki mają być wyczyszczone od gnoju i wszołów ,    svega; Slav, sav, sva , sve, svaki, svaka , svako ; Bosn.

które się tam lęgą. Cresc. 584. — ('WSZOWA, ob.    vas, sva, sve; Ross. Beet, boi, Bee, Gen Bcero, Bcea,

Wschowa). — WSZO WY, a, e, od wszy, 8au3», Sau*    Bcero, plur. Gen.BcKxi,, Dat. bcŁmi ; — każdy, wszelki,

fe *, Saufe», Sorab. 1. wschówć; Vind. vufhni , (cf.    wszelaki, wszystek; ail, alleS, ganj, jeber, jebe, jebe$.

wszawy, wszywy.    Już też stoletnich wieków przemijało Niemal czterdzieści,

WSZPUNTOWAC, cz. dok., szpuntując wpuścić, einfpthtben.    jako wsze stworzenie W początkach swoich istność

Mały szpuncik wyjąwszy z młodej gałązki z pączkiem ,    utrzymało , Cokolwiek ma byt, i żywot, i tchnienie. Odym.

wszpuntować w inszego drzewa gałązkę tejże wielkości.    Św. Dob. (Croat, usze totum Universum-, Ross. BCe-

Cresc. 129. wszczepić, ęittimpfen._    aeHHaa). Na ostatek zamykając list, winszował mu wsze-

WSZRUBOWTAĆ, WSZRÓBOWAĆ, cz. dok., szrubując    go dobrego dotąd, ażby się w królestwie bożym ujrzeli,

wsadzić, etnfclirauljen, ÿlneinf<$rauben; Vind. notersaferkati,    Baz. Hst. 264. życzył mu wszelkiego dobrego, er ttmnfd)*

zafhrubati, saferkati, vferkati ; Ross. bbhhthti> , bbhhuh-    te tljin alleS ©uteS. Biegają dziatki po nowym ‘leeie, i

BaTfc , npo^a3HTb. — Fig~. tr. Różne chęci w zgodę swą    przyjaciele dają sobie nowe 'lato , a zwłaszcza panowie

wszrubował. Groch. W. 536. spoił, skojarzył; jufammen*    sługom, bogaci ubogim, 'winszując sobie na nowy rok

paffen, fugen, reimen, neretnen. Młodość jego nie ma ta-    wszego dobra. Hrbst. Nauk. N 5. Zapraszają na wigilią

kiego dyrektora, któryby ją w dobrą sprawę w szrubo-    postną bożego narodzenia do'siego roku. Ld. [właściwie

wać umiał. Falib. H. (wprawić , etnleitfen). Gdyby téj sto-    dosiego roku , to jest szczęśliwego terminu , Eccl. ftechHt

licy moc była skrócona, i w mniejsze granice wszróbo-    dexter, et obsol. rok 2]; (z życzeniem wszego czyli wszys-

440'

W S Z Y.

WSZY - WSZYSTEK.

tkiego dobrego na nowy rok; lub tez z powinszowaniem —WSZY, ob. — Szy, teminalio gerundii, e. gr. Przeczy-wszego t. j. cafego roku szczęśliwego, obacz drogie zna- tawszy,

ozenie całości). Ryba woda, chléb trawa, mięso ‘wsiemu WSZYBOWAĆ cz. dok., szybując wsunąć, f)ittetn fdueben. ’holowa, [z rusk. 2]. Sak. Probl. 151. (wszystkiemu głowa, Bndtk.

wszystkiego głowa, wszystko celuje, głową jest wszys- WSZYĆ, f. wszyje cz. dok., Wszywać niedok. , szyjąc tkiego). Gdy wsze insze członki powynajdowali, między    dzić, eittttäften ; Cam. ushyti, ushyem ; Vind vfhivati,

gardłem a barkiem odgórnym zbywało miejsce. Zebr. Ow.    notersafhivati ; Hoss. BiiiHTb, BOiiibK), BimiBaib, vulg.

149; (omnibus caeteris repertis). Niemasz rozdziału żydo- bjkhbjhtł , 3aBUiHBHTb. Wszywanie, wszycie; Hoss. buih-wina albo Greczyna ; bo tenże bóg jest wszystkich, bo- BKa, baê dtnttä&en, Otugenäljete    , (cf. wszywanka ).

gaty nad wszemi, którzy jego wzywają. Gil. Host. 78 b. Wszyć snopek na dachu, auf betu ©troljbaclje etrte ©tro(M *lże więcej jest świętych w niebie, niżeli dni do roku , dlatego ‘pospolitą (powszechną) wszech świętych pamiątkę czynimy. Hrbst. Nauk. R 0. W⁷szvstkich świętych święto, aller ^eiligen, baś aller ^eiligen geft. O tej prawdzie się wam we wsze święte powiedziało. Żarn. Post.

5, 727. (w kazaniu w dzień wszystkich świętych). Ze wszech miar, z wszystkich względów; tn jeber $mtftcl)t, tn aller 9ÎÜcf|tc|t. Obiecywał do cesarza ze wszech miar pilno napisać. Warg. Hadz. 5. Ze wszech stron, z wszys- sać się. tkich stron , zewsząd , non allen (Setten. Na wsze strony, na wszystkie strony , wszędzie. Ld. Panno ‘wszech piękniejsza. J. Kchan. Dz. 205. ( od wszystkich piękniejsza, ze wszech najpiękniejsza, ob. Wrszech-). Na wszem, ze wszem, ze wszystkiem , we wszystkiem , zgoła, zupełnie ; in allem, gänjltc^, oölltg; Croat, zevszem , (cf. owszem);

Bosa. sasma ; Hoss. cOBCiMb. Bracia młodsi padli przed Władysławem, prosząc, aby im krzywdy nie czynił, ślubując mu czynić n*a wszem posłuszeństwo. Biel. 91.

Witołd był mąż na wszem dzielny, przemyślny i dowcipny. Stryjk. 449. Kazimierz na wszem ojcu Jagiełowi był podobien. Biel. 450. W Pruńech tego roku nie na wszem pokój był. ib. 482. List do wszech w obec Ja-kóba apostoła. Hadz., cf. Boh. wśeobecny omnibus communis , ob. *Wszystkogminny, ‘Wszogminny, ob. *Wsze-liński ; Hoss. BOOÓme. Statuta te chcemy aby od wszech w obec poddanych naszych chowane były. Vol. Leg. 2 ,

608. od wszystkich zgoła, non allen unb jeben. Hodie ad-huc usurpatur formula: Wszem w obec; n p. My Stanisław August wszem w obec, i komu to wiedzieć należy.... Gaz. Nar. 1 , 255; cf Wszystkim w obec, i każdemu z osobna, komu to wiedzieć należy, oznaj-mujemy... . Vol. Leg. 2, 650. — $. Cały, całkowity, ganj. Już dalej siostry miłe nie bądźmy w tym błędzie, Którego u nas pełno po wszej Polszczę wszędzie. Biel. S. M. 3. — Ross. bch Poccifl cała Rosya , cf wszech Rosyjski). A rzekł starszym i wszemu ludowi. Budn.

Butli. 4, 9. — Białogłowa utratna , a nie w'szego rozumu. Chełm. Pr. 131. nie zupełnego , nie ze wszystkiem zdrowego, naruszonego, skażonego, cf. zejść na rozumie, cf nie wszyscy doma , cf. brak klepki, nie staje mu piątej klepki.

Pochodź, wszystek , wszystko , ‘wszytko , ivszystkorodny , i t d. ; wszechmocny, wszechwładny , i t. d. ; wszelki, wszelaki; wszędzie, wszędy, zewsząd ; owszem-, powszechny, powszechność, upowszechnić; wszeteczny, wszeteczeńslwo , wszetecznik.

WSZY, plural, nomin. wesz.

wsa-

lage feftbeften. Dla jednego snopka niewszytego, cały dom pognić może. Haur. Sk. 44. — §. Fig. tr. Wszyć sic, wszrubować się, włudzić sie, wkraść sie, wsobić sie, wemknąć się, wtrącić się, wtulić się, ftd) nnt etnfcfyleb djen. 'Pogody tej zażyję, I w łaskę, jak będę mógł, najgłębiej się wszyję. Pol. Arg. 175. Kiedy się komu szczera miłość w serce wszyje, Słodkie męki, śmierć miła, mniejsza więc o kije. Teat 16. b, 47, ob. Wes-

WSZYSTEK, ‘WSZYTEK, 'WSZYC1EK, ‘WSZYSTKI, ‘WSZYTKI, f.

wszystka, ^wszytka, n. wszystko, ’"wszytko, 'wszystkie, Vszytkie ; Boh. wśecken, wśecek, wśecka, wśeeko, wśe, weśken, weśkeren ; Slov. wśćcki, wśecek, wśecken, weśkeren; Sorab. 1. wschitkon , wschon, wschiika, wschitko, wśche, wschicżke, wschicze, Sorab. 2. sehen, seba, scho, schyken , schykna, schykno; Cam. vs, usa, use, vsi ; Vind. vel’s, vfa, vfe, vfaki; Croat, vszaki, vesz , vasz , szvaki, szvakoj, szav; Bosn. vas , sva⁻, sve , svi , suâk ; Hag. vas , svà , svè , vasko-lîk , svakki ; Hoss. Becb , bch , Bce, ob. ‘Wszy, wszą. wsze, oh. Wściornastek; all, alle, alleê, jeber, jebe, jebe& alle, alle unb jebe, (cf Lat. omnis, każdy, jeber; plur. omnes, omnia wszyscy, wszystkie, wszystko, alle ). Wszyscy, wszyscy a wszyscy, nikogo nie wyjąwszy, każdy należący do tego jest objęty, alle, ( ob. Wszelki), n. p. Wszyscy obywatele ziemscy i synowie ludzi, spół bogaty i ubogi. 5 Leop. Ps. 48, 3. (‘wszelkni. 1 Leop.), Tejże duchownej wdadzy zażywają nad wszys-tkiemi patryarchami, nie wyjmując żadnego. Smotr. Ex. 53. Wszyscy! exclamuntis adhortando. Cn. Th. 1299. Wszyscy razem Ross. crOHOM’B O miłości nad wszys-tkiemi Miłościami gorącemi! Groch. W. 215. Kiedy wszystkie niezgody domowe uspokoić chciał, ”ali nieo-powiedna śmierć nad nadzieję wszystkich (ludzi) wszystko zopaczyła. Podw. Syon. O 5. Wszystkim w-e wszystkim się podobać, trudna rzecz Siov. ne narodil sa ten . ktéribi sa lubił wsćm.

we-

jest. Petr. Ek. 155;

Chleb

wdowy nie wszystkim zdrowy. Test. 24. b, 44. (nie każdemu służy). Dzień wszystkich świętych, ob. wszech świętych. Hrbst. Nauk. R 6. aller ^eiligen. — Ale do wszystkich dyabłów , słuchaj, co ci mówię. Teal. 24. c, 76, (oh. do stu dyabłów, cf. sto kroć, sto kroć tysięcy, cf. ćma , beczka , cała fura, kopa). Nie uwierzyłabyś , jak strasznym ogniem goreję do Klarysy, ale to jak wszyscy dyabli, alias mocno Teat. 6, 33. Niech mię wszyscy wezmąl ib. 30, 27. (soil, dyabli, czarci, kaci, ob. wścior-nascy) W głowie nie wszyscy doma. Eraz. Ob. B. brak

WSZYSTEK.

WSZY STK O CZYN-WSZY STK O KROTNY. 441

czy tak czy owak, co bądź to

owo,

m.,

wszystkiego się podejmujący, z czynów swoich się chwalący ; ein ©efejjaftiger, ber aHe$ tyun miH, ber alle$ getljan laben roiH. Ci wszedobyłowie i wszystkoczynowie. Opal. Sat. 50, cf. ażeby pan nie każdemu dworskiemu duchowi wierzył, a zwłaszcza pochlebnikom , którzy wszystko czynią. Kosz. Lor. 43 b. ’WSZYSTKOGMINNY, *W3ŻYS-TKOSPÓLNY, nVSZYSTKOZBORNY, albo raczej * gminny, (^wszegminny), *wszospó!ny, *wszozborny, wszego zebrania , universalis. Mąc.z., Boh., wśeobecny , ( cf. *wszeleński). WSZYSTKOKRÖTNY , a, e, — ie adv., krócący wszystko, aüeöfürienb, aUeSoerfürçenb. Śmierć

piąlćj klepki,*ob. nie wszego rozumu. Faryzeuszowie rozumieli o sobie, że wszystkie rozumy na świecie pojedli ; i chcieli być za najuczeńsze widziani. Dambr. 453. Mysz dla tego że niegdyś całą xiążkę zjadła , Rozumiała, że wszystkie rozumy posiadła. Kras. Baj. 75, (Slov. aż za mozgi a za wsécke rozumé widi ; valde perspicax). — Wszyscy pospolicie * niemal wszyscy, plerique omnes. Cn. Th. 1299. alle, [a gut tute alle, faft alle, bie weiften. Niech pierwej dowiodą, że te słówka wszysztkie rzeczy, na każdym miejscu powinny znaczyć nie wszystkie rzeczy w obee, ale tylko niektóre. Salin. 2, 491. — §. Wszystek, cały ze wszystkiemi częściami, do końca, ze wszystkiem, ganj ; Vind. vefs , vkupvreden, skupen, sbran ; Sorab. 1. czele w sehen , czele wscha, czele wsche. Wszystka ojczyzna nasza. Star. Ref. 22. Przełożony, i sam o ‘się, i o ‘pospólstwo , i o ‘wszyćkę ‘rzeczpospolitą radzić musi. Kosz. hor. pr. Jeśli kilka bitew zwiedziesz fortunnych , moźe-ć Rzym ‘wszyciek świat pod rękę twą poddać. Kosz. Lor 43 b. W chrze-ściaństwie po wszystkim ’światu .... W. Post. Mn. 236. (po całym świecie). Czytał onę wszystkę kartę.- Wys. Aloj. 259. Wszystka rozmowa przez całą posiedzenia godzinę, nie o czem inszem, jak o tern, toczyć się będzie. Mon. 70, 681. ‘Wszyciek żywot swój w cnotliwych sprawach strawił. 1 l.eop. 5 Mach. 6. Dusza jest wszystka we wszystkiem ciele, i w każdym członku wszystka. Sak. Dusz 43.    Który niejako trochę małym

a przysłonionym wzrokiem chce słońce widzieć, niejako w nie wejźrzeć może ; ale kto wszystkim a bystrym wzrokiem śmiele na nie patrzyć usiłuje , zaślepionym być musi. Żarn. Post. 2, 268. (całkiem natężonym wzrokiem). Bieży do rudla i wzrok wszystek daje na brzeg blizki. Jubł. Tel. 124. Jako koń dzielny, który bywał w boju, Jeśli usłyszy po długim pokoju Dźwięk trąb , już pragnie siodła na sobie , I w zapomnianej wszystek jest ozdobie. P. Kchan. Jer. 405. (całkiem w tym zatopiony). Turcy zwątpiwszy o swych rzeczach, ku Sawowi we wszystkim biegu pierzchnęli Krom. 652 ; (effusa fuga petivere; cf. co żywo , co sił stało, co tchu stało). Ry-nald we wszystkim biegu spieszy. P. Kchan. Orl. 1, 37. — Suknia Jezusowa od wierzchu tkana była przez wszystkę. Dambr. 873. Sukienka ta była nieuszyta, lecz od wierzchu tkana aż przez wszystkę. Żarn. Post. 171. wciąż, w jednej sztuce , auś einem ©tu<fe. — §. Wszystko ; Sorak 2. schitko, schykno, sebo ; każda rzecz, alleê, jebeê. Nie wszystkiego wszędy dostanie. Cn. Ad. 718. Nie wszystkiemu trzeba wierzyć; nie wszystko prawda , co on powiada, ib. Wszystkim we wszystkiem się podobać, trudna rzecz jest. Pelr. Ek. 155, Upewniam Wac Pana , źe to dla mnie wszystko jedno. Teat. 20, 55. (to lub bądź, mir ift baê alleê gleidjüiel; cf. niżej wszystko jedno w inném znaczeniu). Wszystko, wszystkie rzeczy, omnia. Cn. Th. 1299. Marność nad marnościami, i wszystko marność. Bibl. Gd. Ec.cl. 1 , 12 ; ( omnia vanitas ). — § Wszystko, nic nie brakuje, aUeS öollftänbig. Już wszystko? fjl. Wszystko! Tent. 35, 43. Albo wszystko, albo

Słownik Lindego wyd. 9. Tom TL

nic. ib. 52. d, 81. Kto ma bogactwa, ma wszystko. Warg. Wal. 234. ( na niczem mu nie schodzi). — Ze wszystkiem , zupełnie, zgoła, do czysta; goitjltcl), ööllig; Cam. povsê ; Croat, zevszerna ; Slav, sasvim ; Eccl. m*-,xMa, OTunsiĄt. Ze wszystkiem podobny « podobniuteńki ; Eccl. Bcen04o6HUH. Nie ze wszystkiém , Ross. HeBCTy-I1HO. Pokazałeś, źe nie ze wszystkiem jeszcze wygasło męstwo w sercach Polaków. Dyar. Gród. 225. Wchodzi trzech ludzi, mnie przed tern nie ze wszystkiem znajomych. Mon. 65, 521. (niekoniecznie, niedoskonale, nieco, cokolwiek). — Z tym wszystkiem « pomimo tego; jednakowoż, niechaj tam sobie będzie jak chce, przecież; Croat, zevszem lem, nistarmanye, fcety bent allen, gleidjnmljl, beffemtgead)iet. Rozumie, że ja kocham; a z tern wszystkiem nie lubie go. Teat. 17. c, 52. — Nade wszystko * najgłówniej', osobliwie, szczególnie; über alles, »ornämltd;, fwtplfatfylitlj ; Ross. Haîinane. — Po wszystkiem » koniec, skończyło się ; ei ift aHeś., eê ift an$, ift »orbesj. Dziwnaby to rzecz była, gdyby po naszćj teraźniejszej rozmowie odjechał; już po wszystkiem! Teat. 2. b, 130. No no, jeszcze nie po wszystkiem. ib. 2. c, 61, (cf. jeszcze nie amen). Ponieważ Izabela jest wielką przyjaciółką mojej pani; otoż brat przyszedł czasem dla kompanii, i po wszystkiem. ib. 52. b, 12. i cała rzecz, i nic więcej, nnb bad (ft ailed ! — §. Wszystko » wciąż , ciągle, ustawnie , zawsze; in einem meg, in einem fori, anljaltenb, immer. A po co mnie wszystko biją? leat. 21, 121. (biją a biją). Ośm godzin człowiekowi spać jest dozwolono , A leniwy wszystko śpi , nie dbając na ono. Prot. Kont. B 2 b. Jeździł wszystko wielkim gościńcem, bitym torem. P. Kchan. Chi. 1, 37 (samym wielkim gościńcem). Żebyś się sto razy pytał, to ja ci wszystko jedno odpowiadać będę. Teat 20, 115. (jedno i jedno, toż a toż). Bardzo się kochał w Niemcach Leszek Czarny; jakoż i sam po Niemiecku wszystko chodził. Biel. 161. Raz ś. Jadwigę do męża doniesiono, iż wszystko wodę pije, i do choroby się przyprąwuje. Sk. Żyw. 2, 262. (nic jak wodę, samą wodę). Cokolwiek panowie grzeszą, to ubodzy wszystko za to cierpieć muszą. Biel. 141. Rychło po ś. Ku-negundzie umarł też Paweł, on zły biskup Krakowski , co wszystko Rzpltą mieszał. Biel. 168. Leszek Czarny domniemał się wszystko tna Pawła biskupa, źe to on Litwę przywodzi. Biel. 162. Panie uchowaj nas od tego ! ale wszystko mi sie widzi , źe będziemy płakać nie źa 'długo. Mon. 65, 125. WSZYSTKOCZYN , a ,

wszo-

50

ŹRZE słońce. Dudz. 20. Petr. Hor. 2, D ib. wszys-tkowidne, wszechwidne, attfepenb. WSZYSTKOŹYWY n. p. duch. Dudz. 20; Eccl. Bcena>KHTHHH, wszechkarmny , wszechżywny, oßnäljrenb.

wszystkokrotna. J. Kchan. Dz. 129. Samego tylko stanu małżeńskiego, xieni Wszystkokrotna (śmierć) nie przetrwa, ani wykorzeni. Zimor. Siei. 281. Czas wszystkokrotny. Zab. 9, 40. Zabi. Izrael niechaj powie, że

szycie podeszwy u trzewika damskiego na około stopy. Magier. Mskr., btc Sofilennatlj ant §rauenf$u&.

pańskiej dobroci Wszystkokrotny wiek nie kroci. J. Kchan. WSZYWAĆ, ob. Wszyć. WSZYWANKA, i, ź. , treta, Ps 175. (że trwa na wieki miłosierdzie jego. Karp. 6,

kupujący wszystko, aße$ faufeitb, alieê erfaufenb. Wszystkokupny kruszec.

Iiyb. Geśl. D 2 b. Innym do wszćj niecnoty Są otworem wrota, Jeśli wszystkokupnego hojnie svpna złota.

Zab. 10,571. Ejssym. WSZYSTK OŁ0MNY, WSZYSTKO- WTACZAĆ, ob. Wtoczyć. WTAPIAĆ, ob. Wtopić.

ŁOMY, a, e, łamiący wszystko, alleâ brec^ettb. Nie po- WTARCIE , ob. Wetrzeć. ‘WTARCZKA , i, z. ; Slov. utok,

autoka; wpadnienie nieprzyjacielskie, wtargnienie, napaść kraju, cf. zagon , zabieg ; ber (Etnfatt in eilt 8anb, btc ©tmferet). Na wojnach bywają jezdni lekcy, którzy na harce i na wtarczki wyjeżdżają. Baz. Hst. 191. Nie-pocieszne nowiny, o gwałtownych wtarczkach w państwa Greckie Turków. Smotr. Apol. 79. Miasta te są na poły puste dla wtarczek Tureckich , którzy im odjęli ‘więtszą część ich granic. Boler. 135. Pustoszą te kra-

150). WSZYSTKOKUPNY, a, e

W T.

trąć z gruntu nogą wszystkołomną stojący filar. Hor. i, 160. Kniaź. Zwichnione bunty państwa się wahają, aż też i runą , ogromem przywaliwszy wszystkołomym swoich mieszkańców. Zab. 6, 241. WSZYSTKOPŁO-DNY, a, e, płodzący wszystko, aßjeugettb, aUcjeOä^renb ;

Eccl. BhGBiiAOAhsii» ; Grace. rrâyxaçTrog. Wszystko płodne żywioły. Brud. Ost. a 3. — Eccl. Khcenito^iiie ; Graec.

Tiaynńęma lotius fructus oblatio , fructus omnis generis.

WSZYSTKORODNY, a, e, rodzący wszystko, ob. Wszys- je Tatarowie swojemi wtarczkami, albowiem wywodzą

*    71

tkopłodny; Rag sverödni, svakkorödni; (Eccl. Bcepo-4HUH ; Graec. Ttuyyzvrjg , omnigenus ; Bcepo^HO, Graec.

ayyevrj, per omnia genera). Nic z tego nie niszczeje , co się z oczu zmyka, i do wszystkorodnćj natury, z której wyszło, i znowu wkrótce wyjść ma, skrytym nurtem powraca. Pilch. Sen. list. 288. Jednym 'więtszą siłę ciała , Niż rozumu natura wszystkorodna dała. Paszk. Dz. 59. Kmit. Spyt. C 4. Ziemia wszystkorodna. Oliv. Oiv. OS. Groch. W. 179. P. Kchan. Jer. 565. /. Kchan. Ps. 141. Synowie, którzyście są właśni moi mili, Wy ze mnie wszystkorodnćj matki się zrodzili. Biel. S. M. B i j. WSZYSTKORUCHY, a, e, wszystko poruszający, wszystko ruchu nabawiający, wszystko ożywiający; allbe-megenb, alleśregenb. Wszystkoruchy Amor. Hor. 2, 271. Kupidku prędko . co prędzej wszystkoruchern Przemknij ich serca i umysły duchem Zab. 16, 529. WSZYSTKOŚć, ‘WSZYTKOSĆ , ści, s.f Totum quantitativum , ’''wszytkość zupełna , długość, szerokość i miąższość mająca. Sak. Dusz. 65, cf. całkowitość, całość; tle 2llll?eit, ©anjfjett, Mftänbhjfdt. WSZYSTKOTRAWNY, a, e trawiący wszysiko, niszczący, niweczący, wszystkożrą-cy, wszystkożerny, alle! yerjeljrenb. Wieki w'szystkotra-wne. Nar. Dz. 158. Jako nie masz pod słońcem tak przeważnej rady, Ni potęgi tak groźnej , By jej wolnym tropem Ślepym czas wszystkotrawny nie zburzył podkopem. Zab. 12, 213. Fenixie, to co dla nas zgonem, Tobie życiem i wiekiem jest nienadwąllonem, Odnawiasz w wszystkotrawnćj swój żywot perzynie , Ginie starość , lecz mimo twej zatraty ginie. Zab. 15,165. Kniaź. WSZYS-TKOTWORY n. p. przemysł. Dudz. 20 tworzący wszystko, allfdfaffenb. WSZYSTKOW1DNY. WSZYSTKOWIDZ ob. ’Wszechwidnv, Wszechwidz. WSZYSTK0W1EDNY , WSZYSTKO WIED, ob. W§zechwiedny. WSZYSTKOWŁA-DNY, ob. Wszechwładny. WSZYSTKOŻRĄCY n. p. wół, omnivorus ; Graec. naiicpuyog. Cn. Th, 1300. aßc3 t)Pr$el)s rétfb, ob. Wszystkotraw ny, wszystkożerny. WSZYSTKO-

ludzi nie mało, których potym przedają Turkom, sarnę stolice zaś spalili. Boter. 159. Za króla Bolesława, nazwanego Śmiały, Kiedy tu wtarczki pogańskie bywały.... Papr. Gn. 308. Sąsiadów swoich częste mi wtarczkami trapili, Faliss. FI. 240. Połowcy Ruskie państwa ustawicznemu wtarczkami najeżdżali. Stryjk. 177. Długosz o wtarczkach Włodzimierza do Polski na różnych miejscach pisze. Stryjk. 150. Amalechitowie już byli wtarczkę uczynili z strony południa na miasto , i dobyli go. 1 Leop.

WTAR-

1 Reg. 30, 1. (atak przypuścili). Nie będzie żaden zachodził , ani wtarczki czynił do ziemi twojej. 1 Leop. Exod 54. (nie będzie cię napastował). — Fig. tr. Ta witar-czka złych rzeczy była wszystkim najgorsza i najcięższa. 1 Leop. 2 Mach. 6, 3. tłok, natłok, nacisk.

GNĄCcz.jedntl., Wtargać niedok., Wtargiwać częstl., targając wciągnąć ; Vind. notervtergati, podtergati ; Ross. BTiopiiTb, fńnetit jerren , Innem fdjleppen. Pies targnął łańcuch ze złości, nazad pana mało nie wtargnął. Bardz. Trag. 43. — '§. Złym językiem ‘wtargawają a sromocą ie adv., *wszytkie. Eraz. Jęz X 5 b. targają , Ijeriunretjktt, fteriltn« jerreit. — §. Intransit. Wtargnąć dokąd , werwać się, wpaść; ftd) ino entbrćmgen, etnfalleu, einen ©infall tfjun; Boh. wtrhnauti. Introrumpo, wtargam, wciskam, wdzieram się w co. Mącz. Ze swymi do owego klasztoru drzwi wybijając wtargnął. Sk. Dz. 1109. Wtargnąć do jakiego kraju , wtarczkę czynić ; ein Saitb an* faßen, fetnbltd; einfaßen; (Garn. plsniti ; Bosn. natrrikiva-ti, nasrrinuti ). Wtargali xiążęta ‘Pelesztymskie w ziemię. 1 Budn. 1 Sam. 18, 30. Za Władysława VI Tatary często do Podola wtargiwają, i szkody wielkie czynią. *Biel. 529. Bolesław zwarłszy swą potęgę z War-czysławem , na Kujawy pustoszący wtargiwa. Krom. 269. Węgrowie z wielkiem wojskiem do Niemiec wtargnęli. Sk. Dz. 873. Męstwem przodkowali Francuzowia przed Niemcami, i sami do ich ziemi wtargiwali. Warg. Cez. 141.

WTCHNAĆ - WTÓR.

WTOREK - WTÓRY.

445

n. p.

WTCHNĄĆ , WTCHNIENIE , ob. Wetchnąć. WTEDY< w tedy; Slov. wtedi ; Vind. tedai, tistikrat, tistobart, ob. Tedy. WTESKNIG sie , ob. Wtęsknić się , cf. wstążyć się.

WTŁOCZYĆ, /. wtłoczy cz. dok., Wtłaczać niedok., tłocząc wcisnąć, wepchać, wgnieść; etiipreffeit, fiinein brütfett, ftampfen; Boh. wtlaćiti ; Slov. wtlaćugi; Sorab. j.tóweżżu nutz; Vind. notervpehati, noterstekati, (cf wetknąć); Ross. B'fOJKaTL, BTOJiKHBaTL Warna ta a nędzna só!. ma być w błoto wtłoczona. Rej. Post. X 5. Wilk skoro owce ujrzał, prędko do nich skoczył, Tam ich zaraz pokąsał, i w kałdun swój wtłoczył. Papr. Kol T

4. Raną srogą zwąllonemu, w brzuch miecz ostry wtłoczył Zebr. Ow. 506. Koronę okrutną cierniowy na głowę Jezusową wtłaczali. Odym. Śiu. 2 G g b.

WTOCZYĆ cz. dok., Wtacza ć niedok., tocząc wpuścić, \)v-tteiit füttern ; Croat, notertochim; Ross. BTaimiTb, BTacKH-BaTb, BKaTHTb , BKautiBSTb, BKctThiBaTb. Wtaczam kamień, w walam kamień, volvendo impello. Cn. Th. 1500. (linem mćiljen. Wtoczyć płyn, ciekliznę « tocząc przelać z naczynia do naczynia ; Vind. vzhepati, notersazhepati, ein* japfen. Wtoczyć co po tokarsku , ‘wrzezać, wrzynać tokarską sztuką, einbredjfeln. -- Wtoczyć co w co, wszyć, wsadzić, włatać; Ross. Bianaib, BrantiBaTb, einftitfen, ein* Hälfen; Ross. Bimna wszycie, (ob. Wtoka); w tym znaczeniu słowo to u nas przenośnie tylko jest używane ; n. p. Niepotrzebne rzeczy wtaczać w dyskurs. Karnk. Kat. 234. Zwykli umyślnie powieść jaką wtoczyć, aby go widzieli zarumianego. Wys. Ahoj. 557. Rozmowa o dworzaninie nie może być doskonała , jeśli się o białogłowach rzecz nie wtoczy. Corn. Diu. 227. Wtaczam Pa-raskę w wiersz. Czach. Tr. 25. (i o niej wspominam ). Trudności pod czas gadania wtaczali, które im zbijano. Sk. Dz. 575. (wtrącali, przytaczali. Na coin te wtoczyła przykłady? dokąd zmierzam? Żebr. Ow. 255. (przytoczyła). Nie okazuje się, zęby fałszywi doktorowie na ten czas, kiedy Jezus Mojżesza czytał, wtaczali co inszego. Sekl. 107. (wtrącili). Wszedł Paweł do nich , i po trzy sabaty wykładał im pisma, otwarzając i wtaczając, iż Chrystus miał cierpieć i wystać od umarłych. 1 Leap. Act. 17,2. (przytaczając, wspominając, przypominając, przywodząc na uwagę). Śmierć nie ma być wtaczana między złe rzeczy. Prot. Kont. D 2 b. wliczona, wrachowana. WTOKA, i, z., łata wsadzona, wszyta, Etn eingenalfter glttf ; Ross. Biamta. Nikt wtoki sukna nowego nie wpuszcza w suknią wiotchą ; a gdzieby inaczej, tedy i ona nowa drze się z wiołchem wtoka. Sekl. Luc. 5.

WTOPIĆ cz. dok., Wtapiać niedok., topiąc wpuścić, przetopiwszy; Vind. noterfvariti, notefzediti, einfdfmel« jen, ein träufeln, eintröpfeln. Wtopić w wodę lub pod wodę', wgrązić ; einfenfen, eintaucfyen, untertanclfen ; ( Vind. noterpotoneti, vtapluvati, vu vodo vtikuvati , vtoniti , notervtaplati, vtaplati, noterytezhi » wgrąznąć).

*WTÓR, a, e, ob. Wtóry. ‘WTÓR, u, m., wtórowanie muzyczne, przyśpiewywanie, przygrywanie; baö ©ecuttbiren, Begleiten, bie Begleitung in ber SJîuftf. Instrument niegdyś' tak miły, Gdy, Muzy wtórem nóciły. Zab. 11, 62. (wtórując). Tu sam Apolo lutni swej wtórem za

śpiewał wieszczym duchem. Zab. 12. 299. Gawdz. Tu myśl do rymów znajdziesz gotową , 1 złoty bardon do wtóru. Anakr. 62. WTOREK, rku, m., wtóry dzień w tygodniu, między poniedziałkiem a śrzodą, dies Martis , ber 3)ienftag; Roil, auterek; Slov. uterek ; Sorab. 1. wutora, ( 2. Wątor , qu. v.) ; Sorab. 2. waltora , wojterk , woj-terck ; Corn, tórk, (Tórk, Tor, Ladon Mars, Tórka Bellona)-, Vind. tork , tor^k , tershni dan ; Croat, tórk; Rag. vt.ornik ; Bosn. utornik; Slav, vtorak; Ross. BTop-huicl. WTORKOWAĆ intransit, niedok., wtorek obchodzić, ben 3)ienftag begehen. — §. Transi. Kto w czem nie może przodkować, nie poślednia wtorkować. Cn. Ad. 57, cf. Kto pierwszych nie dopnie Może nie bez-Jionoru drugie trzymać stopnie. Dmoch. Szt. R. wtorym czyli drugim być , drugie miejsc mieć ; Ross. BTopcTBOBBTb , ber jmepte fepn, bie jmepte ©telle haben. WTORKOWY, a, e, od wtorku, Dienftagê * ; Boh. auterni ; Ross. BTop-HHUHbiH. WTOROPIERWSZY, a, e, n. p. Stało się to w sabat wtóropierwszy. W. Luc. 6, 1. not. « w oktawę paschy». W sobotę wtóropierwszą. Sekl. Luc. 6, not. «o tej sobocie wtoropierwszej niektórzy inaczej , a niektórzy tak rozumieją, że tą sobotą albo świętym wtórym zowie ewangelista siódmy dzień po wielkiej nocy , który także święcono, jako i Wielkanoc» ; bie Octdtte nad) einem §efte, naci) Oftern. WTORORODNY, a, e, po pierwszym urodzony, Jttteptgebofircn. Nie może być rzeczon pierworodny, jedno przeciwko wtororodnemu. Bial Post. 75. Roku 1483 umarł xiążę Kazimierz, wtórorodny syn Kazimierza Jagieły. Stryjk. 656. WTORORZĘDNY, a, e, — ie adv.\ Sorab. 1. druhotnć; rzędu wtórego , secun-darius. Cn. Syn. 804. Cn. Th. 1500; z drugiego rzędu. Wlod. Zęby wtororzędne, które na miejsce mlecznych w drugi rzęd niższy wyrastają. Krup. Ost, 80. — (1. WTÓROWAĆ , Wtórować się, wdrożyć, ob. Torować). — 2. WT0R0WAĆ intransit, niedok., w muzyce akompaniować , sekundować ; in ber SOîufif : accompagniren , fecunbi* ren, begleiten ; Ross. iio^itrpaTt, noAiiirpbißaTb. Zofia gra na gitarze, lircyk wtóruje na tletrow’ersie. Zabi Z.

S. 5. Będziesz, mi Wac Pan na fletrowersie wtórował. Teat. 48, 89. Niech Apolo przybędzie z nieba, aby wtorow;ał swem twemu śpiewaniu. Zab. 12, 22. Utną swe piosnki smutne ptaszęta , nie śmiać wtórować jego wzdychaniu. Zab. 16, 552. Wtórujący; Ecd. cnoio-liiiit, (cf. spoić). WTOROZAKONY, a, e; Reel. Bropo-3aKOHHbiM Aeuteronomicus, ^mepłen ©efefjeê, jmepter ©efef$= gebttng. WTOROZENIEC, ńca, m , n. p. Drngićj żony męża wtórożeńcem mianują. Smolr. Lam. 216. ber bie jmetyte grau (»at. WTÓRY, a, e, Wtóry ordinis est, sicut drugi nurneri. Cn. Th. 1500. ber attbre, ber jmepte in ber JDrbnung, nad) ber 3Jeit;e; (Sorab. 2. obs. woltori, tori; Ross. BToptdM ; cf. Graec. ttegog, ösvrsgog, cf. Lat. herum; cl Ross.'vulg. BTopa przyczyna). Wtóra ze trzech powinność. Cn. Th. i 300. Syn boży wtóra osoba trójcy ś. Kat. Gd. 69. Wtorym być w rzędzie ; Ross. BTopcTBOBaTŁ , ( ob. Wtorkow-ać ). Wtóre, wtóra rzecz; Red. BTopocTb, Ąpyraa Bemb no nepBoii, BTopoe SHCJO , *włorka , (cf. dwójka). Wtóry po jedynastym ,

444

WTÓRZYĆ - WTRĄCIĆ.

WTRĘCIEŃ- WTYKALNOŚC.

Sk. Dz. 268. Papież biskupa złożył dla wtrącenia się w ono biskupstwo. Sk. Dz. 425. — Wtrącać się do czego, mieszać się do czego, wśeibić się, ftd) morein ttttfdmt. Czego się do tego wtrącasz, co ci nie należy? Teat. 28, 65. Proszę, żebyś się nie wtrącał do eudzéj powinności. Teat. 4, 56. Do wszystkiego się wtrąci; jest to kobieta czynności nieporównanej ib. 58, 258. (wszędo-wścibska, cf. wszystkoczyn). Tyś extra rad wtrącać się do każdej rzeczy, a na żadnej się nie znasz. ib. 3, 7. Nadto jesteś zuchwały, wtrącić się w cudze sprawy, ib. 18. b, 12. A Wao Pannie co się do tego wtrącać? ib. 28 , 79. Nie wtrącaj się w rzeczy niezlecone. Cn. Ad. 194. szewcze pilnuj kopvta, n>crô nidjt beineó 3lmt$ ifł, ba laffbdnen «orwffc. WTHEGIEŃ , tnia, m., WTRĘT, a,

m. , WTRĘTN1K , a, m., "(WTRĘTNICA , y , i. , WTRĘ-TNICZKA , z., zdrbn. Bndtk); który na jaki urząd w trącił się. Wtod, wdzieracz, intruz, właz, samowlazły, sa-moslaniec, samozwaniec; Eccl. et Hoss. cuto^tuirb , ca-McmBaneub , ber ftc^ wo eingebrćingt (jat. Dla onych trzech wtrętów wszetecznych, pokój kościelny zmieszany był. Sk. Dz. 1016. Samosłańee, wtręty, włazy, oknem a nie drzwiami idą do owczarni bożej. Sk. Kaz. 325. Eccl. ca»i03BaHCTB0 ‘wtrętstwo. WTRĘTNY, a, e, — ie adv. , wtrącony, narzucony; etngebrćtngt, aufgebrangt. Wtrętny bój * zaczepny, wstępny bój. Bndtk. 31 tt g ftp».

WTROCZYĆ cz. dok., Wtraćzać niedok., w troki wiązać , trokami uwiązać, tn bie ©attelriemen einbtnbett pr. et fig. tr. ; zawiązać, wiązać, etnbittben, fcft btnben, pfamnten bin* ben ; Boss. BTOpomiTb, BToponHBaTb. Po myśliwsku mówi się: Wtroczyć zwierza uszczwanego, nie zaś przywiązać;

n.    p. wilka, liszkę za głowę, zająca za skoki zadnie wtroczyć. Chmiel. 1, 80. Co pan tym chartem po-szczw ał, wszystko to w net w troczył. Pot. Jow. 92. (uszczwał, ułowił). Kapral dojrzeć powinien, aby man-telzak i płaszcz dobrze był wtroczony. Kaw. Nar. 51.

t. j. dwunasty, alter ab undecimo. Cn. Th. 1300, Ross.

BTopM0Ha4ecHTb, BTopaHHa4ecHTb, BTopoeHa4ec/m. Wykład na wtóre a dwudzieste ‘kapitulum. Sekl. 101. (na dwudziesty drugi rozdział). Wtóry od końca. Cn. 7/t.

1500, ob. Przedostatni. WTÓRZYĆ cz. niedok., powtarzać , roicberÿotyen ; ( Eccl. BToparii wkładać ). Konic rżą, a chrapliwe hasło trąby głoszą, Wierne echa wtórzą je i o dal roznoszą , Wtórzą w wydętych- skałach , wtórzą razy siła Groźne wrzaski , jakiemi zła wojna zawyła. Przyb Luz. 97. Wszystkie pieczary stekną na szelest zarazy, I brzmią na odwrót : śmierć! śmierć! wtórząc tysiąc razy. Przyb. Milt. 61. Rzekła to wtórząc jęki. Przyb. Ab. 53. Zkąd takie zadumienie, te wtórzo-ne łkania. TreLb. S. M. 81. Drzewa do koła lekko gło-

- wy nachylały , Jak gdyby na swe liście z pociechą patrzały , Które w mokrem zwierciedle widziały wtórzone.

Przyb. Luz. 279. (odbijane, wrażana). Niech krzykną pieniem weselszem kościoły, Wtórząc głos słodki^z lotnymi anioły. Miask. Ryt. 2. 58. Aniołowie w swych pie— niach nócą jego chwały, Wszystkie chory w- porządne rozstawione szyki Wtórzą tamtym rozgłosem niebieskiej muzyki. Dmoch. Sąd. 53, ob. Wtórować.

‘WTOWARZYSZYG c*. niedok., w towarzystwo wcielić, bet ©ejellfdjaft eimterleibett ; ( Vind. notervdrushiti, notersade-leshnati). ‘Wtowaizyszyć się; Rag. vdrûxitisc societatem inire\ ob. Drużyna. ,

WTRĄPdC cz. dok., Wtrębewać niedok., trąbieniem wezwać, wciągnąć, IjicneintrDmpcten ; Vind. notetrobentati, noter-trobiti.

WTRĄCIĆ cz. dok., Wtrącać niedok., trąceniem wepchać , hinein flößen, jioßenb hinein fdJteben ; Sorab. 1. storcżżu nutz; Rosn. ukgljukati, kgljukkati, verati ; Ross. boh-BHTb, BOH3aTb, Bio^KUTb , BTOJKHB&Tb. Potrzebny jest cyrulikowi pręt rogowy do wtrącenia w żołądek z gardła zawięzłćj jakowej rzeczy, delrusorium. Czerw. Narz.

rnyTb , BÓpH3niBaTb , B3Ópbi3HyTb, B36bi3rnBaTb ; tryskaniem wpuścić, wstrzyknąć; citifprt^en, einftrcucil. Proch pieprzowy w- nos wtryskniony, kichawke pobudza. Cresc. 448.

21. Wszystkie zęby ci w gardło wtrącę. Teat. 50, 62. WTRYSKNĄC cz. jednll., [Wtryskać niedok. 2]; Ross. BÓpbi3-(wbiję, wszturknę). Wtrąconym z samej zemsty urzędnika do tej turmy. Pam. 83, 2, 152, (ob. Wszadzić, wrzucić , wcisnąć). Kędy jest ta biedna płacząca dziewczyna, którą interes podły do klasztoru wtrąca. Teat. 46, 14.

(gwałtem oddaje, wpycha, zapycha do klasztoru). Mógł WTRZĄŚć cz. jednll, Wtrzęsać niedok., trzęsąc wpuścić, byI dawno bóg w grób wtrącić moje stare lata. Bardz. wsypać, wsuć, wtłoczyć, ptncin fdjutteln ; Vind. noter-Luk. 118. — Wtrącam co w rozmowę, injicio. Cn. Th. trofiti , notervfipati.

hinein brnefen ; ( Ross. Tyjma , BTy^na, BTyjoBHa szpunt). Wtuliwszy twarz w pościel, usnęła. Otw. Ow. 408 Wtuliła usta w się; retulit os in se. Zebr. Ow. 56. Zaniechawszy niebieskich rzeczy, twarz swoje i umysł nasz do ziemi wtuliwszy, tylko się o te rzeczy doczesne staramy. Żarn. Post. 1276.

wetknienia, ctnfłecfbar. Wdziewalny, wtykalny; qui in-dui seu praeßgi potest, indulilis. Cn. Th. 1546. WTY-KALNOSć, ści, i., sposobność być wetkniętym, bie ©infłetfbarfeit. Bndtk.

1500. wtaczam, m ber 9îebe berühren, ermahnen, mit oor* WTULIĆ cz. dok., tuląc wpuścić, włożyć; hinein fdjmingen, bringen, eitimengen, cinmtfdjen. Gdyby choć jedtro o Rzpltćj słowo wtrącił, bez czego w tej sprawie obejść się nie może. Siem. Cyc. 6. — Wtrącam co komu w myto » wytrącam komu z myta. Cn. Th. 1500. wrachować, wliczyć defalkując ; ant Sohne abjiehett, in bent man einem ben ©djaben anredmet, einredjnet, (abre^net). — Jan wtrącony papież, tego roku umarł. Sk. Dz. 867. (narzucony, ein» ‘WTWORZYĆ cz. dok.-, Boh. wtworiti ; tworząc wpoić, gebrângt, anfgebrângt, ob. Wtręt, wtręcień). Wtrącić się wlać, wetchnąć, nadać; anerfdmffen, eiitpflanjett. do jakiego miejsca, na jakie miejsce; Rag. utexnutisse, WTYKAĆ, ob. Wetknąć. WTYKALNY, a, e,— ie adv., do fid) einbrängen, anfbrängen. Iż na urząd nie będąc powołany, ani posłany, sam się weń wdał i wtrącił, dzi-siejsiby go nazwali samowlazłym. Żarn. Post. 18. Pro-kopiusz tyran wtrącił się na państwo , i purpurę wziął.

wuju wujnej. Rys. Ad. 44. WUJOSTWO, a, n., pokrewieństwo wujeczne ; Vind. vuzhnia , vuizhnost, müfterlb WUCZYĆ cz. dok., Wuczać niedok., ucząc wciągnąć, wkła- &e Onfelfcfyaft. Wuj utracił wujostwo. Teat. 28, 159. dać, wprawiać, wzwyczajać; Vind. nolervifhali, noter- *WUL. Budź. 70. ob. Wole.

kasati, notervoditi, le^renb gembljnen. Odłączają dzieci od WULKAN, a, m., imię bożka ogniowego, ber ©ott Vulcan ; mamek, gdy ich w potrawy wuczają. Jaki Tel. 340. Roh. Ohnèn; Garn. Hromek ( ob. Chromy), Słomek, Szczęśliwy kogo z młodu wódz kierując taki, Wuczył Slomk, Prove; Bosn. Bolkan, Vulkan. Śmiały się pi-w samej goryczy znajdować przysmaki. Tent. AZ. b, 55.

Dzieci do posłuszeństwa, do pracy wuczano , Wstrzemięźliwość i miłość do nauk wlewano. Jaki Tel. 15.

W u.

jąc nektar, do rozpuku bogi , Że im służył tak grzecznie Wulkan krzywonogi. Dmoch. II 26. — g. Wulkany, wólkany, góry ogień wybuchające, jako Wezu-Więzienia , kajdany, plagi, w uczonym w to okrucień-    wiusz , Etna i    t. d. Wyrw Geogr. 12,    Ross. conua, fetter«

stwo panom, fraszkami być się zdają. ' Mon. 65, 199.    fpcienbe Serge.    WULKANOWY, a, e,    od Wulkana, SM«

canê, n. p. Wołom Wulkanowym ogień z gęby pała. Biel. Ust. 54.

( przywykłym do tego okrucieństwa, nawykłym). — g.

Zaimk. Wuezyć się, wciągnąć się, wprawić się, nawyknąć, przywyknąć, fid) woran gewonnen. Rudimentum WUZDAĆ cz. dok,, włożyć w uzdę, ouzdać ; Den 3aitM an* ponere, począć się wuczać, wkładać w nauki. Mącz. Już    legen, jćtmr.en.    Nie wuzdasz wołu, gdy nim zboże Vy-

się dawno wuczyło w niezmierne kłopoty serce. Bardz.    minasz. Budn.    Deut. 25 , 4. bu foUft    bent £)d)fen , ber ba

Trag. 233. (oswoiło się z niemi). Z tylu przygód przy- brtfdjt, ntdjt bab SOîaul oerbmben. najmniej to mi będzie zyskiem, Ze się w uczę cierpliwie obchodzić z uciskiem. Treb. S. M. 91.

W w.

WUCZYĆ- WUJ ENK A.

WUJOSTWO - W W I 4 Z A Ć.

WUJ, *UJ , ia , m., WUJASZEK , szka, m., zdrbn., matczyn brat, ber Gutter Srnber, ber mütterliche Onfel; Boh. ugec, (praugec proamnculus) ; S!ov. ugek , ugćek, ugec, WW., « Wielmożni, lub Wielebni; n. p. Zgromadzenie matkin ■ bratr ; Sorab. 1. wui, buy, maczerne bratr, (tenk, WW. 00. Bazylianów * wielebnych Ojców, nanowe bratr stryj); Sorab. 2. hujk, hujck ; Cum. ujz, WWAB1G cz. doli., Wwabiać niedok., wabiąc wściągnąć ; viz; Vind. materni brat. viz, vuiz, striz, strizni (ob.    Vind. notervabili * zaprosić; Ijtnetn loden. Cn. Th. 1301.

Stryj), vuiz, uiz, vuizhei, föter, ozhn brat ; Croat, vu-    WWABIAGZ. WWABICIEL, a , m. , wabieniem weiaga-

jecz ; Dal. vÿacz; Bag. uz, Gen. ujza ; Bosn. ujaę, mat-    jacy , ber £>tiiettiloc?er ; ( Vind. notervablovez < zaprosicie!),

terin brat; Slov. ujàk ; Ross. 484s, 4H4Fomiia , obsol. yfi,    W rodź. ieńsk. WWAB1CIELKA, i.

(i/ulg. yeifb siostrzeniec); Eccl. oęieifh , (cf. Etym. Lat. \Y WALIĆ cz. dok., Wwalać niedok , waląc wpuścić ^ineintvâljcn ; avus, cf. Germ. tnt, O^tn). Wuj, matczyn brat, stary    Bosn. uvalati, vagljajuchi staviti ń nutra; Ross BBajMTŁ,

wuj, baby brat, starszy wuj albo przedwieć, brat przed-    BBa.iHBaTb. Wwalam kamień, wtaczam kamień. Cn. Th.

babin. Sax. Porz. 125. Dowiedział się Jakób, iż to były    1500. Jedna baba kamień do studni wwali, a dziesięć

owce Labana *uja swego. 1 Leop. Genes. 29, 10. (wuja    go chłopów nie dobędzie. Rys. Ad. 18. Kłodę baranią

swego. 3 Leap.). Ktobykolwiek miał sprawę z żoną stryja    w kocie! wwalila ; mergit. Zebr. Ow. 170. Wpadłszy na

abo *uja swego.... 1 Leop. Levit. 20. Bóg błogosławił    przeprawy Igniące W nie trupów wwalić niejedne ty-

Jakubowi u jego *uja Labana. Gil. Post. 128 b. Byś miał    siące. Jabl. Buk. 4 b. (wtrącić). Nakoniec Jlekuba wwa-

najsprawiedliwszą, a nie miał kalety, albo lisa w zanadrzu,    łona w okręt; ultima conscendit ąlassem. Zebr. Ow. 328.

albo wuja w prawie, przegrasz. Paszk.Dz. 114. krewnego    (wcpchnionaj. — Wwalić na co, worauf |titeturoäljert

protektora. WUJAĆ komu intrans contin., wujem go nazy-    Wyspa naścierw olbrzymski okrutna wwalona Tryna-

wać, einem onfelit, tfjn Onfel nennen. WUJASZEK, ob.Wuj.    kryjska. Zebr. Ow. 115. Trzykroć olbrzymi kusili się

WUJECZNY, WUJ.ENNY, a, e, od wuja czyli wujostwa,    góry na góry wwalenia. Otw. Wirg. 586. wspiętrzenia,

do wuja należący; Eccl. yetibili, OltetmŚ *, Onfcl «, £0iut=    Sltiftytirmen.— Fig. Taką niewolą na nich wwalił, że na

terbrnberó » ; (cf. Croat. \uyezev. Slav, ujcsich ; Eccl. Ano-    nieznośne jarzmo jego zionąć nie godzi im się. Zygr.

K)p04HŁifi). Jest on jej wujeczny brat. Biel. Ust, 15, iCroat.    Pap 96. — g. Zaimk. Wwalić się w co, dokąd, na co,

vuyezev szin , vuychich matruelis, ex matris meae fra-    fid) wo fnitetn ober WO (linaitf wâljeiî. Wybiwszy drzwi do-

tre). Była jego wujenna siostra. 1 Leop. Genes. 29, 10,    mu, wwalili się do izby. Pot Arg. 79. Co dzień skoro

Slav, yjcsiehna. WUJEK, ujka , m., empis, rodzaj owada    się objadło, o/łopało, na łóżko wwalił się jak bela. Mon.

muchowego, zawierający te, które pogodnych latem wie-    70, 177.

ozorów w tysiącznej gromadzie na powdetrzu igrają; tylko WWIAĆ cz, dok., Wwiewać contin., Wwionąć . /. wwienie przez śkło powiększające przypatrywać im się można.    jedntl., wiejąc wcisnąć, wepchnąć; Boh. ćiśeti inflare,

Kluk. Zw. 4, 141. @d)itepfeufïtege , ïattjfltcge. WUJENKA,    Inneinblafen, cf wetchnąć, wdmuchnąć.

i, z., WUJNA, y, i., żona wuja. Wlod. Cn. Th. 1501, WWIAZAĆ cz. dok., wwiąże f., wwięzuje pr. , Wwięzy-( Vind. materna festra , vizhiza , uizhinja ; Cam. anja ; Bag.    wać czestl., wiążąc włożyć, wplątać, wciągnąć; btnettt

vjna, tètka « ciotka; Slav, ujna ; Slov. ugćina , ugcinka,    btitbett, eirtDtltbcn ; Ross. BBa3aTb, BBH3HBaTb. Ci z sobą

bratra matkinćho żena ; Bosn. ujna, sgena ujca ; Croat.    bardzo długie łańcuchy miewają, W które po sześć-

vuyna), be3 IDhttterbruberS gran, bte $ante. Nie wierz    dziesiąt jeńców wwiązywają. Paszk. Dz. 58. — g. Wwią-

za ć xięgę » po introligatorsku zszyć, oprawić; Vind.    BBepHyrb, uBepTNBaTb , BBepTUBato, BBOpaunBaio, BÓy-

notervesati, svesati ; Rag. svêzati kgnighe, eilt ein*    paBHTb ; /i'ccl. BBepnaio.

Wwodzić niedok., wprowadzić, einfitfireu, fytnettt führen ; Slov. uwćsti ; Sorab. 1. wjedunutż, wedu nutz ; Vind. notervo-diti, noternavoditi ; ßosn. uvoditi, uvesti, cinit uljesti unu-tra ; Hag. vvesti, vvodili, uvodim, ùvesti, ùvoditti; Ross. BBecTb, BBecTii, BB04HTb. Wwiedź. go do domu swego, aby pojadł clileba. 1 Leop. 5 Reg. 15, 18. Obłędliwe wwiedź do domu sw'ego. W. Post. VF. 152. Wwodzenie do kościoła rodzących niewiast , a przy tym błogosławienie ich kapłańskie , nie jest w kościele powszechnym nowe. Hrbst. Nauk. X 5. Sposób wwodzenia na modlitwach i na błogosławieństwie jest; potem pokropiwszy niewiastę święconą wodą, i stółę w prawą rękę dawszy; już ją wwodzi do kościoła, ib. X. 7 b. Wywodzinami nie gardzić mają nowe małżonki, przy których prawie toz bywa, co przy wwodzeniu do kościoła sześćniedziałek. ib. Z 6 b. (ber fôirttyengang ber (sedjërcodfnertnnen; Rag. uvöd ; Ross. bboä'B, BBe^eHie introducing). — Cnota w sławę poczciwą i w niebo wwodzi. Kofak. Wiek. B 5. (niebo otwiera, drogę ściele do nieba). Pan umartwia i ożywia, wwodzi do piekła i wywodzi z niego. W. Post. Mn. 568. (wtrąca, wpycha, spycha). W rozmowie téj przeciwnika wwodzi, łapiącego słowa. Corn. Sen. 401. wtacza , wystawia, im ©efprctrfye einen ©egtier etnfu(;reu, re» benb entführen. To twierdzić, coż innego jest z miejsca przerzeczonego czynić, jeno opaczne, a jemu przeciwne w biblią świętą wwodzić miejsce? Zygr. Pap. 154. wtrącić, wmusić, narzucić, wtoczyć, wsadzić; etllfefien, etnfltcfen, binetn etnjtudngen. Nie wwodź nas w’ pokuszenie. 1 Leop. Luc. 11, 4. niewprowadzaj nas w pokuszenie, fü^re unë ntebt in SSerfudjnng. Pod barwą wolności chrze-ściańskiej swawolą szatańską wwodzą. W. Post. W. 151. wprowadzają, wuezają ; einfiitireu, geltenb machen, jur ©ennffjinlieit machen, aufbringeu. To już prawie w zwyczaj wwiodła sobie była. Wys. Kat. 587. ( wuczyła się w to, wzwyczaiła się). Paulinus wiarę katolicką w podęjźrzenie fałszu wwodzi. Zygr. Pap. 702. wprawia w podejźrzenie, er bringt fie in s$erbacl)t. Świat wam złorzeczyć będzie, wwodząc na was wszystkie kłamstwa dla imienia mojego. Rej. Post: y y A. nawodząc, przywodząc , zadając , zarzucając wam; üiUTltcfeu, OOrwerfeit. —- §. Wwodzę co w xiegi prawne, zapisuję. Cn. Th. 1501. oblatuję, ge* ricfytttcl) tu bie Steten eintmgen. Zapisy takowe mają być do akt podane i wwiedzione. Vol. Leg. 5, 578. Wolno każdemu listy graniczne do xiąg kancelaryi wwodzić. Herb. Stat. 77. — §. Zaimk. Wwieśdź się w posesją, wprowadzić się, wwiązać się, wkroczyć w objęcie jej; jitrSeftjp nafmte fd)reiten, ben 23eft^ ergreifen, in ben 33efi| eintreien. Za Konrada Mazowieckiego Prusy się w wszystką Chełmińską ziemię wwiedli. Biel. 118. WWODZIC1EL, a, m., wprowadziciel, ber (Einfu^rer; Ross. BB04HTejib. W rodź. zeńsk. WW0DZ1CIELKA , i. WWIEŹĆ, wwiózł, wwieźli, f. wwiezie, wwiozę cz. dok., Wwozić niedok., wioząc wprowadzić, jur    einfü^ren ; Vind. notervositi, no-

terpelati; Sorab 1. wozu nutz; Ross. BBe3Tt, bbo3HTŁ.

446

W W I Ć - WWIERGIEG.

W W I E S Ć - WWIEŹĆ.

&tnben. Xiegi cudnie napisane i w wiązane z puklami. Baz. WWIEŚĆ, WWIEŚDŹ, wwiódł, f. wwiedzie, wwiodę cz. dok., Hst. 5 b. Iz ziemskie xiegi w tym województwie są stare, i niewwiązane, tak iż gdy zapisy z nich bywają wyjmowane, nie wiedzieć pod którym aktem extrakt z nich ma być wydany, przeto pozwalamy, żeby te xięgi przepisane były. Vol. Leg. 2, 972. Zyg. Aug. Dawnych wieków xiąg nie wwięzowano., ale je około kija okręcano. Budn. Ps. 40, (cf. zwitek, cf. wolumen a volven-do). — §. Wwięzać się gdzie , wnijść' w posiadanie czego , objąć posesyją czego, wkroczyć w odzicrżenie, odzierżeć ; in ben Sîefîjj treten, Seftjs neunten tunt ctroaê ;

Boh. uważi, uważati, (cf. wzdąć, wzdawać) pr. et jig. Ir.

Z nienagła się w piersi poczęło wwięzywać śmiertelne zimno. Otw. Ow. 98. (wdzierać, wsuwać, wmykać ).

Odszedł pan od nas, aby tam u ojca swojego w niebie miejsce nagotował, a w ojczyznę się tak naszą wwiązał.

Żarn. Post. 222. Kazimierz się wwiazał w Kujawy i w Mazowsze po Leszku. Biel. Św. 187. Wwiązali się w Krakowską ziemię i w inne państwa wojewoda Krakowski z Heleną na Leszka Białego. Biel. Sw. 189. Mieczysław stary wwiązał się w Mazowsze, i w Kujawy na Leszka , aby przez to przyszedł do monarchii. Biel. 104.

Lepiej będzie, gdy Kazimierz przez córki własne Węgierskiego i Czeskiego królestwa w pewne dziedzictwo imieniem żony swojej wwiąże się, a niźliby wojennym prawem dochodzić go miał. Krom. 686 ; ut certain hae-reditatem adiret. Wwiezuję się w majętność, possessio nem occupa , adde jure, judicis sententia , decreto principes. Cn. Th. 1501. recfyiltd) ober geriditlief) in 33eft| neunten.

— Acliv. Wwiązać kogo w majętność, mitto in possessionem bonorum. Cn. Th. 1501, (cf Etym. Lat. investire) ; flag. possâditi û irnanje ; Ross. cnpaBMTb, cnpaB,mb, (cf. sprawić). Wwięzowanie kogo w majętność, missio ali-cujus in possessionem ex edieto, vulgo intromissio. Cn.

Th. 1501, Hoss. cupaBa , cf. sprawa. Wwiązanie znaczy intromisyą do dóbr. Czuck. Pr. 2, 101. (bie gericfjtlicfye ©imoetjmtg ttt ben ©utśbeftj), ob. uwiążczy list, cf. uwiązanie, wywiązanie). Osoby na wwziązanie w powiat Wieluński od Kazimierza zesłane. Krom. 260; ad accipien-dam possessionem, Slefitjnafmte, 23efijjergreifting. Wwięzy-wanie się w majętność, occupatio possesionis ex edieto judicis. Cn. Th. 1501. Konrad słysząc, iż mu Henryk xiestwo Wrocławskie testamentem zapisał, przyjechał do Wrocławia na wwiązanie; ale mieszczanie nie chcieli go przyjąć. Biel. 167.

WWIĆ cz. dok., Wwinąć jednll. , Wwijać niedoli., wijąc włożyć, ^tnettt nnttbett, hinein nncfeln ; Vind. notersavili, noterpoviti, natersavijati ; Hoss. BBirrb, bbhb8ti>. Wwija-nie, wwinięcie ; Ross. bbhbku , ba# ©tiitotcfeltt, bie (Einroicfe* htttg. — Hecipr. Wwijać się, n. p Nacisk wierzycielowi natrętnych w każdy ślad jego troskliwym wwija się czołgiem Teat. 2, 59. Bars.

WWIERCIEĆ cz. dok., Wwiertywać czejtl., wwiertuje pr., wiercąc wsadzić, wkręcić, cf. wszrubować, einboljren ;

Croat, nuter vertam ; Hung, béfûrom ; Ross. BBeprbTb,

izabrati, isabralti * wybrać; Ross. bu-, hc-, n. p. bli-ne^L, Hcne^b wypiec, BUtipocMTb, H3npocnTb wyprosić.

Wwożę co, inveho. Cn. Th. 1501. Wwieziony, ‘wwie-źny , do wwiezienia snadny, eiltfü^rBar ; Hoss. bbo3Hmmh, (BB03HMH wkradziony, przemycony). Wwożenie, inveetio. Cn. Th. 1501, \ind. notervoshnja ; (Ross. BB03Ha, bbo-3HOe furlon, oh. Zwózka).

W WŁÓCZYĆ , W WLOKĘ, ob. Wewlec. WW0DZ1Ć, ob.

W wieść. WWOZIĆ, ob. Wieźć.

W. X. abbrev., « Wielebny Xiadz. — §. W. X. L. * Wielkie Xiestwo Litewskie. Kopcz. Gr. 1 , p. 30.

—    §• Wy- , (opposił. w-) oznacza kierunek na zewnątrz, na dwór, flujS *, herauf, z domu wyszedł, er tft l/erauä* QC^^ngen. — §. Oddalenie od czego , pozbawienie czego, n. p. Heretyków klną, wyświecają, wydzwoniają z społeczności świętej. Rej. Rost. L 11 4. iveglcud)ten , twgldlt* ten, auS ber (fyriftlidjen ®enmnfd)aft aitöfd)lteßen, wyłączyć;

W Y.

—    cf. z pieniędzy kogo wyzuć. Weresz. Reg. 97. — §. Skutek usdnością otrzymany, n. p. Wyprosić, wymodlić, wymódz, wymusić: erbitten, erbeten, erjnmtgen. Łakomieć myśli, jako co wyłupić, albo wyszydzić, albo wylichwić,

WY Pronom    personale, plural, secundae personae, (singular.    albo wykłamać. Weresz. Reg. 97. — ■%. Ostateczne doty) ; iljr ;    Gen. was, Dat. wam, bistr, wami, Loc. w    konanie, n. p. wykonać, wygubić, wygładzić, wygasić,

was; (Roh. wy; Sorab. 1. wó ; Sorab. 2. wu, «5, m    wytracić; ganoid) gaitj nttb gar, radicaliter, do szczętu,

duali woj, w ej ; Vind. vi ; Garn. in duali: vaje , -a, -u;    mit ber SBurjel auârotten. — §. Ze zaimkowemi: Dogo-

Croat. vi ;    Bosn. vi, od vas; Rag. vy , vas; Slav, vi ;    dzenie sobie zupełne, do sytu: n. p. Wyspał się, er Ijat

Ross. bu;    Eccl. Kato, æbjxb Bac^, bsm», ABytffB naaiT. ;    jtd) rcdjt auëgefdtlafen, wybiegał się, wytańcował się, cf.

Etym. cf. Lal. vos; cf. liai. voi ; Gall. vous). Ex vocibus nabiegał się, natańcował się.

Latinis vos et nos probat Nigidius in Grammaticis com- ‘WYBACZAĆ, ob. Wyboczyć.

baczywać contin. —- §. 'Wybaczyć, wypatrzyć, widzieć, poznać, postrzedz ; erfcbctt, feljen, tMbrnelnnen. ‘Wybaczawać, ‘Wybaćzywać, starać się ‘wybaczyć , rozpoznawać . dochodzić: ju eijefyen fndjen, iMfyrjiutebmen trauten, beobachten, prüfen. Tu rycerstwo, czym dobrej sławy nabyć, sromotę i zelżywość otrzeć, jako się ojczyźnie zasłużyć, wybaczy. Warg. Wal. pr. (wymiarkuje, wyczyta, zobaczy). Jałmużnik ma śpital nawiedzić, aby wybaczył, jeśli są bracia potrzebni spomożenia ; wybaczywszy, co za osoby są, i jak wiele potrzebują, doniesie o tem. Bzów. Roi. 127. Każdy rozsądny tym dostateczniej to wybaczy, gdy sobie słowa tego rozdziału przeczyta. Salin. 5, 193. Pewniejsza, że trwali Tak długo w raju pierwsi rodzice,

mentariis, verba humana naturalia esse, non arbitraria ; WYBACZYĆ cz. dok., Wybaczać niedok., ‘Wybaczawać, Wy-quia cum vos efferimus, motu oris conveniente utimur, cum labiisque animam et spiritum ad eos quibuscum ser-mocinamur, intendimus; at cum dicimus nos, non pro-fuso ad extra fiata vocis, neque projedis labiis pronun-tiamus , sed spiritum et labia intra nosmet ipsos coèrce-mus. Idem fieri in pronomirlibus tu et ego, tibi et mihi ; immo et in Graecis idem significantibus docet ; sed haec probatio festiva magis, quam convincens. Cn. Th.

1301. lnveniuntur in auloribus Polonicis adhuc exem-

pla numeri dualis hujus Pronominis, e. gr. Po obu *waju osierociałam jednego dnia. Budn. Genes. 28, 45. Niech ‘wama da Jehowa, żebyście znalazły odpoczynienie. Budn. Rut. 2,9. — g. Poloni hac voce Wy, et obliquis ejus utunlur honoris causa, compellantes unum hominem (cf. Gall. vous) mediocris et honestae conditionis ; (sed hodie nonnisi rusticanos sic compellamus, (ob,Waszeć, ob. Wa-szeciać komu; Boh. wykati ; Vind. vikati, vykam). Idem faciunt in Verbis, cum uni dicunt: dajcie, słuchajcie; quod utrumqué Lalini sibi negarunt in secunda persona , cum tarnen

quod merilo quis miretur, in prima persona unus homo plurali numéro saepe ulatur, e. gr. scripsimus haec il lis. Cicero. Cn. Th. 1051, cf. My Stan. Aug , z łaski boskiej i t d.

praepositio inseparabilis, signifieat ut plurimam ex. Cn. Th. 1301, au3 », herauf; Boh. wy-, wey- , (cf, wnè extra, ob. Won, wan; cf. Germ. t>oit, baofllt; Sax.

WY-

hwon-; n. p. wuwabicz, wuhnwabici , wukopaci, wu-neszu , wunoschu , wonneszu, wonnosehu ; wuwowam, hwonwowam wywołam; Sorab. 2. wu-, hu-, n, p. hu-bëlisch wybielić, hubijasch wybijać, won, won, 2) won; Garn, von-, vonaej ; Vind. vun-, is-, e. gr. vunpasti « ispasti » wypaść, vunslomiti 5 wyłamać, isbratti » wybrać ; Croat, z-, ze, e. gr. zebrati * 1 ) wybrać, 2) zebrać, zbili * 1) wybić, 2) zbić; (w Kroackim zatym z-, wyraża tak e-, ex-, jak cum-, coli-)-, Bosn. is-, iz-, e. gr.

Aż swe zupełnie szczęście wybaczyli, Co jednak trudno uznać w krótkiej chwili. Odgm. Sw. B 4 b. rozpoznali, erfennen, fennen lernen. Duch wszystkie rzeczy gruntownie wybacza. 1 beop. 1 Gor. 2, 10. Jemu to przykazano , dla wybaczywania i skończywania rzeczy , pro rebus inguirendis alque determinandis. Hrbst. Art. 170. (dla dochodzenia, roztrząsania, poznawania rzeczy). Mojżesz wybaczywszy w obozie Tureckim wszystko dobrze, dostatecznie dał znać Skanderbegowi. Baz. Sk. 560. Wszystek rząd wojska wybaczyli w nocy. Warg. Cez. 44. Rady hetmańskiej nieprzyjaciel nie wybaczył. Warg. Cez. 119. (nie wymiarkował, nie przeniknął, nie domyślił się). Mądry wybaczy , a głupi nie postrzeże. Zegl. Ad. 135. Inf. van); Slov. wi-; Sorab. 1. wu-, wohn-, won-, Posłał, aby co tamten będzie mówił, wybaczowali, i jemu odnieśli. Warg. Cez. 31. Bez wszego wysłuchania, i sprawiedliwego wybaczenia . na to się usadzili, aby ich wytracić. 1 beop. Mach. 7. Dlaczego bóg ten dzień sobie obrać raczył, potrzebna rzecz jest, abyśmy tego przyczyny i tajemnice wybaczyli i wyrozumieli. Żarn. Post. 247. Te rzeczy dawni prawodawcy z wielką pilnością wyba-czywając, postanowili. Rej. Post. H 1. (rozważając, be> tracfjtenb, crivägenb). Wybaczam, wybaczywam co z kogo, wyrozumiewam. Cn. Th. 1301. oern«fmten » almsmen.

Ztąd to może być wybaczono, jeżeliby to prawdą miało wybadując przywiódł, że począł powiadać. Ktok. Turk. 58. być, co oni mówią. Salin. 4, 101. Pius II dobrze o    Jakoż wybadali Ezau,    i wyśladowali tajemnice jego. 1

Polakach nigdy nie rozumiał; co z jego pism łacno może    Leop. Abd. 1, 6. Gdy    porozumiał hetman myśli ich, iż

każdy wybaczyć. Krom. 626 ;    ( e scriptis ejus deprehen-    chcieli wyciągnąć ręce    na króla , dał o tym znać kró-

dere). To łacno wybaczyć z tego , co drugim uczynił.    łowi; który na obudwu    wybadawszy, gdy się przyznali,

Janusz Oksz. B 2 b. Jam pan, który wybaczam serca, a zdał ich na śmierć. 1 Leop. Eslh. 12, 2. Chodkiewicz doświadczam wnętrzności 1    Leop. Jer.    17, 10. próbuję    zgromadzi przez trębacza kolo, Gdzie sobie poglądając

serca, id) prüfe bte iperjen. —    *§. Wybaczcie między wami    po wszystkich wesoło, Zdania ich w-ybadywa. Tward.

mężów siedm z dobrem świadectwem. 1 Leop. Act. 6, 3.    VW. 127. Czyli snadź    jego przenikniesz wyroki I sąd

3 Leop. id. upatrzcie, wybierzcie; erfepen, attéerfefien, aitô»    wybadasz? Chrośc. Job.    42. Gdy wiarę chciał wybadać,

tt)aï)len, airêfofjrett. — 2> Hodie    usurpatur:    Wybaczyć signi-    uwiąż!. Sk. Dz. 243. (zgruntować, zgłębić) Piotr chcąc

ficalu condonandi, wybaczyć    » darować    winę, przejrzeć    sposób wybadany mieć śmierci Jana, rzekł zbawicielowi :

winę komu, nie pamiętać mu jej, puścić w    niepamięć;    Panie!    a ten co? Odym. Sw. 2, A⁷ n 3 b.    (chcąc go

»erjeifiett, »ergeben; Boh. odpuśtiti, odpuśtćti,    prominauti;    wybadać, chcąc się o nim dowiedzić). —    Wybadany *

Garn. sanesti, sanesem , sanasham , prostiti, (cf. prosto-    *wybadanny, 'wybadalny, do wybadania, mogący być

wać); Vind. sanesti ; Croat, opraschati, oprascham , opro-    wybadanym; Boss. ii3TH3aTG3biibiii, erfoifcfylicb. Niewybadane

sztiti ; Slav, oprostiti; Bosn. prosctati, oprostiti, pro-    są sądy    boże, a niedoścignione drogi jego.    Budn. Bom.

stiti ; Rag. prostilti , prâsctatti , oproslitti ;    Boss. npo-    41, 35.    Niewybadane są boskie czyny. Chrośc. Job. 142.

CTHTb, npomaTb, HOpOBHTb, HOpoBJK) , (cf. narowić).    Wyroki boskie tym więcej czcimy, że są niewybadane.

Daj mi rękę, wszystko ci w-ybaczam! $•. Zgoda! i ja    Sk. Dz. 291. — Wybadanie, ia, n., ‘WYBAD, u, m.,

cię także przywracam do dawnej łaski. Teat. 29, 85.    Bandtk., dochodzenie czego, śledztwo, indagacya; bie $or*

Komu innemu wybaczyć mogę ; ale tobie nie życzę ze    fctyung, ©ïforfdjnng, ttnterfntfliug, ^nbagatioit, bfl§ Sßerflör,

mnie żartować. Boh. Kom. 1, 70. Wiem, jak siła wy-    inert ; Boss. B0CTH38Hie. Pomyśleniem twojem niech będzie

baczyć potrzeba młodości. Jabł. lei. 237. Nikt chętniej    upadków twych wybadanie , exquisitio. Zygr. Gon. 299.

innych ludzi nie wybaczy przywary nad tego, który naj-    Od papieża Eugeniusza nakazany sąd, nazywający się święte

surowszych własnych przywar jest cenzorem. Zab. 13,    badanie. Steb. 35. (inkwizycya). — g. Zaimk. Wybadywać

72. Wybacz często drugiemu; nigdy jednak sobie. Min.    się < badać się, n. p. Komisarz gdy jedzie do majętności,

Ryt. 4, 139. Sobie wybaczamy winę, Cudzym kwaśną    napierwej wybadywać się ma, czyli poddani nie są uci-

stroim minę. Jak. Baj. 17. Rozumniejszemu ustępujmy,    śnieni przez urzędników? Kras Pod. 2, 200. wypyty-

głupiemu wybaczajmy. Pilch. Sen. gn. 342. Głupiemu    wać się, fragen, naufrage«, forfcfyett, nac&forfdjen. Wszys-

trzeba wybaczyć Gemm. 90. feiner Snmmfyett JU ©lite    tkiego się wybadywały i strachały. Pilch. Sali. 57. fte

galten. Wybaczał Alexamdrowi, Juliuszowi, Augustowi,    forfd)ten nad) allem. Dalej na nim jako najroztropniej spo-

świat nieograniczoną pychę dla wielkich dzieł i wspa-    wiednik wybadywać się powinien, i inszych grzechów

niałego umysłu. Mon. 65, 139. Moja    ciotka wybaczy,    pytać    się, i wywiadyw’aé, osobliwie    z prostaka, dlatego

nic z tego nie będzie. Teat. 54, 21.    niech mi to da-    aby spowiedź doskonałą była. Pim.    Kam. 40. Pyta się

ruje, niech nie weźmie za złe; (cf. przepraszam). Wy- wybadując z niego, Jak się mieszkańcy zowią miejsca baczenie, darowanie winy, odpuszczenie; ba$ 58erjet^ert ,    tego?    Jabł. Tel. 263. Niech jeszcze    raz się wybadam z

bie SSerjet^ung, ba3 $u ©Ute galten; Boh.    odpuśtćnj, pro-    ludzi,    jak się to stać mogło; *azaż    nie potrafi mię kto

minutj; Bosn. prosetenje, oprosetenje, odpusetenje; Croat.    z nich uwiadomić⁹ Teat, 54. d, 56. WYBADACZ, albo

proschenye ; Dal. prostenye ; Eccl. iipocmim ; Boss. H3-    WYBADOWNIK, wyszperownik, wywiadownik , scruta-

BHneHie (cf. uniewinnienie), noMMOBaHie Żadnego wy-    tor. Ma.cz. ber gorfdjcr, (Erforfdjer. Tajemnych rzeczy wybaczenia zawistnikom ! Teat.    11. b, 39    — g. Proszę    badacze. 1 Leop. Jez. 40, 22.

wybaczyć, proszę o wybaczenie, skromna odpowiedź WYBAJAĆ, f. wybaje cz. dok., wypaplać, wygadać, ait$* dziękującym za wyświadczoną grzeczność, n. p. obiadu    plappern. To to ty obwiesiu, wybajałeś wszystko! Teat.

i t. d., podług Niemieckiego: icf> bitte für lieb JU neunten.    29, 96. On to zapewne wszystko nam wybaje o miłości

'WYBACZNY, a, e — ie, adv., do wybaczenia, mogący    Walerego, ib. 29 , 27. Niech powie na się, niech pra-

być wybaczonym, »erjeihlid) ; Ross H3BHHHTejŁHUM, H3-    wdę wybaje. Wad. Dan. 97. — Recipr. Zgubisz mię,

BHHHCMHH, npocTHTeJbHbiH ; Eccl. npocTHMHH. WYBA-    przedwcześnie jak się z czem wybajesz. Teat. 43. c* 94.

CZYCIEL , a , m., wybaczający komu, odpuszczacz winy, Wyb. jak się z czem wygadasz, wydasz.

Ijerauêftottern. Na ostatek tę krótką odpowiedź wybąkał. Przyb. Mill. 307.

448

W Y BAC Z NY - WYBADAĆ.

WYBAD - WYBAWIĆ.

Croat, oprosztilel ; Bag. prostitegl, f. prostitegliza ; (Boss. WYBAKAĆ cz. dok., Wybąknąć jedntl., bąkając wyrazić; npomeHHKb komu darowano).

WYBADAĆ cz. dok., Wybadywać czestl. , wybaduje pr.,

(distng. wybadać, wybość , wybodę) ; badaniem docho- WYBARWIĆ cz. dok., farbami wysztafirować, wypstrzyć ; dzić, wymacywać, wypytywać, wyklektać, aitêforfdjen;    mit Farben auśftaftren, bunt Ijerattê pufjen ; Boh. wylićiti.

Sorab. 1. wuskuschacż, wuskuschuyu ; Carn. sbâram ; WYBAWIĆ cz. dok., Wybawiać niedok., wyzwolić, wyswo-Ross. onpocHTb, onpauiHBaTb, pa3nbrraTb, pacnuTUBaib;    bodzić; befreien, erlöfen, loêmadjen; Boh. wyprostiti, wy-

Eccl. B03TH3yio, H3Tfl3aio, H3TH3yio. ^agodnemi go słowy    swoboditi; Sorab. 1. wunecż (ob. Wyjąć), wumozu, wy-

57

moźu, (cz. wymódz); Sorab. 2. humoz, wumoz, wumoz;    bajać; fier»or belfern,    flottent, fjercurô plappern. Z

Carn. ręshem , reshiti , (ręshem * rznç) ; Vind. isvelizhat,    ezem wyjeżdżał,-wszystko to szeroce , Żadnej rzeczy nie

obvariti , obvarovati (cf. obwarować), preobvarili, frie- tając , baba wybełkoce. Pot. Arg. 447. fbiti, vunriefhiti, odriefhiti ; Croat, odbavlyam , izbauiti, WYBEBOWAĆ , oh. Wywiercić, ob. Berować. izbâulyam., (2 pozbawić) ; Hag. izbaviti, izbavgljati (otio- WYBESZTAĆ cz. dok., besztając wylajać , wyburczeć, wy-sum reddere, disoccupare, oppos , zabawić), izvaditi, od-baviti ; Bosn. izbaviti, (isbaviti od stvari draghe * pozbawić), osloboditi ; Boss. n30aBHTb, H36aBMTb, cnacTHf cnacaTb , BbipynHTb, BHpyqaib, (cf. wyręczyć); Eccl. h%-frEiuitiH Ze wszech niebezpieczeństw, które nad nami wiszą, wybawiaj nas. Módl. Gd. 413. Wybawiam kógo z niewoli, z strachu, wyzw alam. Cn. Th. 1304. Żadną zgoła rzeczą nie wybawiamy się tylko przez wiarę. Zygr. Gon. 127. (lite-ramur). W ciele jeden bolejący członek uleczony, wszystkie ciało od bólu wybawia. Smolr. Elen. 57. — §. Zachorzał na głowę; przyszła jedna niewiasta, aby on ból z głowy wierszami wybawiła. Birk. Kaw. Malt. B 2 b. wyjęła, odjęła, cf. odczynić; ben fôopffcbmers megfdjajfen, bacon befreien. — §. Wybawienie , wyzwalanie , oswobadzanie , baê Sefreten ; wybawienie, bie Sefreiung; ( Boh. weybawa dos, cf. wyprawa); Vind. odriefhenje; Boss. H3ÓaBJieHie, cnaceHie (cf. zbawienie), Bhipywa ; Eccl. H3óaBa. — §.

Wybawiam kogo od śmierci, od zguby * zachowuję. Cn.

Th. 1301. einen oor etioaê bemalen. WYBAWICIEL, a, m., WYBAWCA, m., zbawiacz, albo sprawca, przyczyń-ca zdrowia, ‘"żywota i t. d. Cn. Tli. 1502. (zbawiciel, soli Christo tribuimus. ib.), zbawca, wyzwoliciel, oswo-bodziciel ; ber Befreier, ßrlöfer, goSmacfyer; Boh. wypro-stitel, wyswoboditel ; Sorab. 1. wumożnik , wymożnik, zpomożnik , (cf. pomocnik); Sorab. 2. hurnożnick , wumożnik, wumożnick; Vind. odriefhenik , isvelizhar , fve-lizliar, obvaruvauz, riefhenik; Bag. spasitegl ; Ross. H3-óaBHTeab, HcxHTHTejb (cf. wychwycić), cnacMTejiL, cnacï.

Narses wybawiciel Włoskiej ziemi. Birk. Chmiel. C 4.

Tyś jest moim wybawicielem. Teat. 55. d, 35. Dał pan wybawiciela ludu Izraelskiego , i był wyswobodzon z mocy króla Syryjskiego. 1 Leop. 4 Reg. 15, 5. Bądź nam panie zbawicielem od grzechów , wybawicielem od nieprzyjaciół , i. nabawi cielem pokoju. Sk. Kaz. 515 b.

W rodź. ieńsk.

że snu wybije.¹ Teat. 36. c t 12. snu mnie pozba i, bringt mid) auê bem 6d)lafe. Wybić komu z głowy, z pamięci » przyczyną być, że zapomina; einem etroaê (au$ bem ©ebddjiniffe), attć bem ©in*

WYBAWICIELKA , i, bie 53efretertnn; Sorab. 1. wumożnica , wymożnica ; Ross. M3ÓaBHiejbHii-ita; Eccl. enacHTejibHHua. Wybawicielka ze złego, sprawiedliwość. Budn. Tob. 14, 12.

WYBĘBNIĆ cz. dok., bębniąc wybić, bębnieniem ogłosić, auêtronmteln ; Vind. isbubati, vunbubati, vunsbubati, vun-paukati , auttyamfeit.

WYBECZEG cz. dok., Wybeknąć jedntl., bekiem wydać, wyrazić , fjerau$£>lö(fen. Wybeknąć, emugire., crassa voce et vasta pronuntiatione proloqui. Cn. Th. 452. — $. Wy-beczeć, becząc wymódz ; erblöcfen, mit ©eblbcfe, ©eplörre erhalten, erplärrett. Dziecię pokarmu Żywność wypłacze, wybeczy. Mon. 70, 596. — Zaimk. Wybeczeć się, ob. Nabeczeć się. WYBEKNĄĆ cz. jedntl., bekiem wydać , wymówić ; f»er»or funtfeit, fieranö brummen. Głos słaby, ucho głuche, barbarzyńska mowa, I jednego wyraźnie nie wybęknie słowa. Zab. 6, 169. Min.

WYBEŁKOTAĆ cz. dok., bełkocąc wygadać, wypaplać, wy

fukać , anêfd)elten. Tak go zburczę , tak go wybćsztam , że pozna, żem kobieta. Teat. 28, 406. Te głowy do pozłoty wybesztam wydaje. Treb. S. M. 50.

WYBIĆ cz. dok., Wybijać niedok. ; Boh. wybiti, wybigi, wybjgeti ; Sorab. 1. wubiyam, wtlcźepu, w uczepem; Sorab. 2. hubijasch; Vind. isvdariti , vunvdariti, vunvdarjati (cf. uderzyć), vunklati , (cf. wykłóć): Croat, izbiti, ( 2. zbić), zbiti, zbi'am; Bosn. izbitti, ispribiati , izbiali, iz-meçati ; Bag. izbitti; Ross. błióhtl , bmôhbbtl, błjhih-6htl , BbimnóaTb; Eccl. h^rhtii , icçbükatii [occidere 2]; wybić, bijąc zkąd wyjąć, wypchnąć, wytrącić, wyrazić; beratrêfdjlagen , auêfd)lagen. Wybijam goźdź. Cn. Th. 1502. Spuścili ciało z krzyża pańskie odkowane, Nikodem z tyłu zaś wybijał groty. Odym. Sw. 2 K k 5. Wybić dno z beczki. 7Y. W gębę go bił, *i zęby mu wybił. Sk. Dz. 814. Okna czyli szyby wybić, bie $enfter einfdjlagen, etmwfen ; (Vind. notervdariti, notersabiti , notervtru-piti, potrupiti). Pijarńce nalewają sobie w „'szkopce. wybijają 'błony. Gil Post. 194. Klin klinem wybić Cn. Ad. 348. złym złego zbyć ; Croat, klin z klinom zbiti ; Ross. iuhh-l MHHOME BbióHBaTb, einen ^etl mit bent an* bertt nertretben. Swe przełotrowawszy, mówią, żoną ten klin wybijem. Falib. P. (złe naprawimy). Klin klinem wybić; upiłeś się wczoraj, jeślić'głowa faluje, pij znowu, będziesz zdrów. Biel. C z, (cf. poprawić). Wybić komu oko z głowy, n. p. biczem Boh. wymrstiti. Wybić komu oczy, wykłóć, wyłupić. Cn. Th. 1503, ob. wybrać oczy, bte 3lngen atiêfiecben. Wybić drzwi, wyłamać; bte îljüve eiitfd)lagett, auśbrecften. Krzyk się pomnaża: mnie się zdaje , że bramę do pałacu wybijają. Teat. 37, 266. Wybijają u nas domy nietylko w nocy, ale i wśrzód białego dnia. Petr. Ek. 153. wybijają drzwi do domów, fie fd)Ingen bte tpćinfer ein. — Wybić kogo z czego, zkąd »bijąc wyparować, wypędzić, wyprzeć, wyrugować ; ei* nen roorauS DerauSfddagen, fjerauśtreiben, I;erau3brängen pr. et fig. tr. Kto innych wibije i wparuje z kroku , ten wart zapewne, żeby był fechtmistrzem. Pam 85, 1, 700. Hetman w te czasy nieprzyjaciela najbardzićj gromił, i z państwa wybił. Warg. Wal. \ 6. Kiedy pan młody doma pole zależy , już go potym dziesięcią kijów z domu nie wybijesz, halib. L 2. (nie wyruszysz, nie wystraszysz , wypłoszysz, wyprosisz). Gwałtowne wybicie z spokojnego dzierżenia. Siat, lAt. 208. Wybije kogo z majętności ten , kto swoje dawno utraci, a wybiwszy wszystko co w domu było, wybierze. Corn, Wł. M b. wypiera, wyruguje; ncrbrćingen, »erjagen. Wojdyło ze wszystkich swych majętności wybity, nędznie zginął. Steb. 17. (wszystkich pozbawiony, z nich wyzuty). — Similiter: Kawa może

Słownik Lindego wgd. S. Tom VI.

450

WYBIĆ.

W Y B I Ć.

'j-

nu

Wybić na czerń, odbijać, wyrażać bi-

Sułtan zamyślony na kolanach drżącej Elmiry. Weg. Mann. 1,

ne fdjfogctt. Z głowy mi wybił, co miałem pierwej mówić, Buh. Kom. 1, 292. Miałem ci coś powiedzieć, wybiłeś mi to z głowy. Teat. 2. b, 54. Niepamięć bogu nic nie w'ybije z głowy. Wad. Don. 52. Gdy się rotmistrz z zwycięstwem wrócił, Skanderbeg dawny występek i sromotę jego zataił, i wszyslkę onego ntecnolli-wego uczynku pamiatke ludziom z pamięci wybił. Baz. Sk. 455. Postrzegła się wkrótce po wyjeździe męża być ciężarną , a takowa myśl wybijała jej z głowy wszystek smutek z odjazdu jego. Zab. 14, 528. ber ©ebanfe fdjlug ityr nile    îraurigfeit auö bem ©inne. Wybij go    Wac

F’anna sobie    z głowy    na zawsze. 7e.at. 29, 57. (    zapomnij o nim).    Wybij    sobie te chimery z głowy.    Boh.

Kom. 5, 85.    (porzuć    te chimery). Wybić komu    co z

głowy, wyperswadować mu ; einem etithlS nttö bent ©inne rebeu, e<5 tljm airôreben. To im trzeba z głów wybić. Jabt Tel. 145. [‘różny postrach żołnierzom z głowy wybił. hlok. Turk. 27. Już jćj tego nikt nie w\b e z łowy. Morszt. 245. *Już nikt tego z głowy mej je. Wad. Dan. 155. Jeżeli przegram sprawę, tego z głowy nie wybije, że mię mój patron zdradził. Teat. 9, 21. Wybić troski żadną miarą z głowy Nie mogły słodkie i poważne mowy. P. Kchan. Jer. 525. Klinem mu tego z głowy nie wybijesz. Gemm. 155 Nic bardziej z głowy wybić nie może miłości, jak bojaźń. Teat. 9. b, 90. — Recipr. Wybić się z czego, wydobyć się bijąc, wyłamać się, wyzwolić, wyswobodzić się: fiel) berauś fdjlagett , ftd; befreien, pr. et fig. tr. Doszedł tego król Asyryjski, że Ozee, chcąc mu się wybić, słał posły do króla Egiptskiego, aby więcej nie dawał dani królowi Asyryjskiemu. 4 Leop. 4 Reg. 17. 4. Natura każe człowiekowi wybić się z niewoli. Leszcz. GL 101. Wybicie rozmaite, którym się pozwany wybić albo wyjąć może od sprawy sądowej, exceptio. Sax. Porz. 790. ftd) erciptreit. Wymówka albo wybicie , exceptio. Szczerb. Sax. 491. — Gołetni plewy nikt się nie wybija z głodu. W. Post. W. 2, 84. nikt nie zbędzie głodu, nie uwolni się od głodu. — Wybijam z stawu rękę, nogę = wywijam , au§ beut ©Hebe Ijeraiiśfdjlageit, beraub ftojkn, berauśfaHett, perrenfett. Wybicie kości, wyskoczenie, czyli wypadnienie kości z swego własnego miejsca, czym ruszanie członka w swym stawie tamowane bywa. Perz. Cyr. 98. wy winienie, b(t3 38errenfen, bte Herren* fltng. Wybicie jest to wyskoczenie ze swego stawu czyli ze swojej solniczki główki jakowego piszczela. Perz. Cyr. 98 O wybiciu czyli wyskoczeniu szczęki dolnej z swych stawów, ib. 2, 46. Leczenie wybitego członka zawisło na wprawieniu onego w swój staw. Perz. Lek. 503. Wybitą w ramieniu rękę nazad nabijać. Perz. Cyr. 101. Jakim sposobem nabijać, czyli nazad wprawiać wybity członek? Perz. Cyr. 100 — §. Wybić, bijąc wyrobić, wykopać; au8fd)lrtgett, auögraben. Górnicy gdy dół wybiją na łatrów 10, i rudę odkryją, biorą za to po 51 zł, gdy zaś takowy dół wybiwszy, na rudę nie trafią, dają im tylko zł. 15. Os. Żel. 48. — Wybić , bijąc wytrzeć, burd) ©ddagett ttub ©tojlen lödjerig ntn> djen. Kazał im, aby drogi wybite wyrównywali, pagórki aby rozrriiatywr.li. Jer. Zbr. 57. dołkowate, wyboiste, (cf. wybój)

ciun; nbbriicfen worauf, einen SJbbrucf machen. Wybijam obrazy * drukuję , wyrażam Cn Th. 1505. Wybijać w drukarni, (ibDrucfeu ; arkusz złożony wybija się na prasie. Magier. \kkr. beu Sogen abjtcljen. Wybijano w Krakowie przez Jeronyma Wielora , lata bożego 1542 Eraz. Jez. L l 6 b. (drukowano, wydrukowano, wyciśnięto, ob. Wycisnąć). Wdzięki twoje żywe na umyśle moim, miłej osoby twój wybiły piętno. Teat. 9. c, 42. Wybicie, wyraz czyli obraz wybity; Vind. vdarik, isvdarik, (cf. uderzenie); ba3 ©epräge. Wybita była na sercu jego ta senteneya , iż swoich szanował , tak jak siebie samego. Birk. Zamnj. 28. — $. Wybijać z czego ciecze, wytłaczać, wyciskać, auśpreffnt. Wybijam olej, oliwę wytłaczam. Cn. T. 1503. £)el fdjlagen. Olej meprzyro-dzony, wysmażony, wybity przez prasy, n. p. migdałowy, orzechowy, lniany, konopny, makowy. (Jrzęd. 449.— Similihr. Nędza nierhcącemu łzy wybija. Sk. Oz. 1(97. (wyciskaj. -- $ Wybijam wełnę, przebijam, czerhrzę, czeszę Cu. Th. 1505 tue SMc fdjlagen , farbetfeben. Wybijanie wełny, carminatio. Cn. Th. 1504. baS 5tarbetfd)en. Snnil. Bi'kupi z Litwą dosyć trudności rmeii. niźli z nich pierwsze bałwochwalstwo wybili. Biel. Św. 228 b, (ef. wytrzepać co z kogo). —    $ Wybić co z czego,

bijąc z mego zrobić, urobić; etmaë trorauS l)erflitć5fd)Iagen, burd) ©ddageu {/eruorbringen, rnadten, beroirfen. Dzieci biją, by zineb co wybito. Jag. Cr. C, ( cf jeden bity stoi za dziesięć niebitych). — Masie. Trel zaczyna sie od uderzenia wyższej noty, wybija się w walorze noty, nad którą jest położony, i kończy się odbitą z dołu. Magier. Ms kr. bte ïriller roirb gefdjlageit. takt wybijał

5/. bijąc ręką wyrażał, beu £act fd?lngcn*— §■ Wybijać co czym, bijąc wyścielać, etmaö womit airêfddagcn. Wykopawszy dołek , wybić go surową gliną twardą, dąbnia-mi ją ubijając. Torz. Śki. 170, Kazał jćj pięknym obiciem wybić pokoje. Teat. 26. d, 5. (obijać). Stary kufel ze wszech stron puklastemi wybijany wzory. Olw. Om.. 481. powybijany, wypukło wyrobiony; ergaben aućh gearbeitet, getrieben mit fttguren. -— § Wybić kogo, wyłoić, okładać go należycie; einen auêpriigeln, burdjpnb gelK; (Boss. vulg npnTy3iub wytuzować). Wybić, wy-wywalić, opalać poddanego smolno kijem. Ern. 21. Czują *psi na się kij, raz już wybici. Cbrośc. Tars. 280. Wybicie, Vind. isvdar, vunvdar , vunvdarek, notervdar, potrup ; Boss. Bbimiiót, Bbimiiôna. — Recipr. W\bićsięz kim » bić się z nim do zmordowania , do nasycenia ; ftd) mit einem herum fd)lagen bi$ man e$ fatt h«t, btë jum èt> müben. To jest cnota wypić, i wybić się dobrze. Teat. 15. c, 89. Komu przypadkiem na nogę nastąpi, z tym wybić się musi. Mon. 73, 729. — Wybijam ptaki , jagnięta, kury, wilki, gęsi. myszy, occido singillutim, vel per intervalla omnes, pobić autem , simul omîtes macla-re Cn. Th. 1303. nHe »öllig n>cgfd)lad)tcn, airêrotten. Boz-kazał Aman , żeby wybili a wygładzili wszystkie żydy. 1 Leop. Euh. 3, 13. — ‘i. Intransitive: Wybija zegar, ho-

WYBIĆ.

W Y B I C Z O W A Ć - W Y B I E D Z. 451

złotym galonom Każdy wybijał nizk'm ukłonem. Zab. 9. 344. Zoli. Gmin wykrzykał imię Władysława, wspomnienie onego nizkie wybijał pokłony. Nur. Chodk. 4OS. Gmin to tylko nikczemny, gmin niooświecony Naj-podlejszym twym czynom wybija pokłony. Nur. [)z. 1, 75. WYBIt.ŻOWAĆ cz. dok., biczem wybić, Bndlk. auépeit* fd»cn , burtygetyeln.

rologium extremum diei horom sonnt ; horologium moximum vel summum son or um numerom edit; exh emus ex di urn is horologii sanis auditor sonus. Cn. Th. bie lef)te ©tmibe fcfrldgt,

Me Jetjte ©titube (tat geflogen, bte ©lotfe bat airôgefdjlngcii.

Wybijana, ostatnie wybicie w dzień zegara. Wtod. extremus horotogii diurnus sonus , vel extremus ex horologii inte-gri sonis. Cn. Th. 1504. ostatnia godzina, ber lejjte ©tun*

Mnftylag, btelej&te ©tunbe, baś tręte ©tltnbletn. 1 tobie kie- WYBIEDZ, wybiegł, f wybieży, wybiegnie intrans. dok., dyś wybijaną uderzą zegary. Pot. Arg. 71. ib. 186. vale.

— Aliter. Zegar nie może wybić, nienakręcony, nie wybił tyle razów , ile miał wybić. Ld. bte Ityr fonnte uid)t ßitöfcfylngen. Z południa nie wybiło czwartej. Zah. 12,

405. Hoss. nie masz jeszcze zupełnie czwartej, nie uderzyła jeszcze czwarta, dopiero dochodzi. Nim dziewiąta wybije, Boss., npea(4e Heate.in npoóberB 4eBaTh nacoB'B.

Wybiła twoja godzina, wybiła dla ciebie godzina* już twój czas przyszedł, już kolej na ciebie. — §. Wybijać, wybijać się, wzbijać, bijąc w górę wylatać neutr.;

^eroorfd;Iageit, fyeroorbretyen, auêbretyen, in bte £ttye burd;*

Mretyen. Wybija się płomień. Cn. Th. 1504. ( eluctatur, wybucha). Wybija się promień, ib. Święty ten miłością boga częstokroć tak pałał, że się płomień wewnętrzny na twarz jego wybijał ; tak że niby wynikające iskierki jakieś z oczu jego widywano. Sk. Zyw. 541 b. (tak się przebijał). Słońce na najwyższy kraniec się wybiło.

Olw. Ow. 446. (południc było). Patrzcie, jak się ta-lenta na wierzch wybijają. Weę. Mann. 5, 17. w górę idą. Wybiła górę mizerya Polski. Psalmod. 23. wygórowała, doszła najwyższego szczytu, stopnia, fiat bett fyödjften ©ipfel erreicht. Zbestwionego bujną paszą żrzebca ujezdzi ręka nasza; agorę wybijającemu haszowi niechaj ‘petce przybierze. Psalmod. 21. Kasyusz na morzu dwa kroć Dolabelę poraził, Pierwej wątpliwym ścierając się losem, Drugi raz górę wybił nad młokosem. Chrośc.

Fars. 197. (górę otrzymał, wzbił się).— Active: Woda wybija, egit fluctus. Zebr. Ow. 285. Woda wydęta wiatrami, Wybija w górę, burzy się szturmami. Suszyć.

Pieśń. 3, S 4 b. ftuffpriibeln. — Fig. Im wyżej komin fortuna wybije , tym głębsza przepaść pod nogami jego.

Zah. 15,264. (im wyżej podnosi). Im wyżej Cyrus wybił komin w górę , Głębszą fortuna czyni pod nim dziurę. Pot. Syl. 153. ( im wyżej się podniósł ). — Aliter.

Niech chart mój kominka wybije, uszarpnie zaraz zająca.

Juk. Baj. 250. niech tylko podskoczy, mit’ dît $opfgfa!

Oni jeden kominek, a ja wybił drugi. Teat. 45. e, 8.

Wyb. (oni wykrętu użyli, ja także). — Z klóby wybić, z rezy wypaść , z porządku wychodzić ; über Me ©d)ltltre flatten, attS Mm ©letfe geljen. Przysięgą króla sobie upewniają, aby z klóby nie wybijał jednostajnej pożytkiem własnym swoim. Orzech. Qu. 151. Zasługi tak zawżdy mają być szczodrze płacone, iżby hojność i nagroda za nie, rychlej wybijała z klóby, niżliby co nie dowazać miała. Bom. Dw. 575. (raczej przeważać, przeskrobać, przesadzać). By daleko z klóby nie wabiły. Bej. Zw. 56 b, (cf. wypaść z klóby, ob. Klóba , Ryza 1). — Wybijać pokłonem, wybijać pokłony * sadzić pokłonami, tiefe 23utfltnge rnatyen, ( Erajjfüpe )• Chcą, aby przed ich

a na

Wybiegać triedok., Wybiegiwać czesd. ; Boh. wybëhati , wybëhnauti ; Slov. wybèhnauti; Sorab. 1. wubieżacż, wubjżu, wubjżim, wubeżu, wubêhnu ; Vind. istezhi, vun-tezbi, (cf. wyciec), vunstezhi, vuntiekati ; Bag izbièghnuti ; Boss. BbióimaTb, BbiótniBaTb, iisót/KaTb, nsô'brarb , H3ótrHyTb, H36trriBaTb, lob. Zbiegać); Eccl. imöbiBafo (ob. Wybyć), imóiraFO ; wybiegam zkąd, wypadam, wyciekam, biegiem wychodzę, ferauślaufeit, ( cf. wyskoczyć). Na głos matczyn ociec i córki wybież JVys. Kat. t9. Z dw’oru wybieżała, I szalenie tam sarn po polach 'ciekała. Zebr. Ow. 56(3. Za otwarciem ślabanu i daniem

4M

znaku, wybiegają sanki, i każdy ubiedz drugiego do mety usiłuje. N. Pani. 10, 55. Wybiegiw-ał z domu na rynek, i ubogie kmiolki namawiał, i prowadził do kościoła. Birk. Ol Kon. 9. Admirał dopiero w czerwcu mógł wybiedz na morze z 20 liniowemi okrętami. Pam. 83, 2, 105. wypłynąć, mit ber flotte attêlaitfeit. Skoro go dobry król spostrzega , wybiega ku niemu z tą rą-czością, jakiej mu jeszcze starość pozwala. Staś. Nom. 1, 211. entgegen laufen. — $. Wybiegać dokąd * spieszyć dokąd, wypaść, moljin eilen. "Zlekczywszy Kijowskiej katedry skarby i dochody, do Konstantynopola częstokroć wybiegiwał. Sieb. 25. er matyte ^änftge ßtcurftolten babin. Nie przestajemy na niniejszym, lecz daleko przyszłość myślą wybiegamy. Pilch. Sen. list. 51. zaciekamy się, fi ty moljin »erlaufen, »erlteren. — \. Impersonal. Wybiega dach, rola, tram, wydaje się. Cn. Th. 1504; występuje, wykracza, Dudz. 70. wychodzi, »orlaufen, »or* fpringen. — Similiter: Naprzód że ci włos siwy zaczyna wybiegać, Będziesz musiał twej pani we wszystkim ulegać. Nar. Dz. 3, 167. przebijać się, fjeroorfommen. Wybiega drzewo, svperexcurrit. Cn. rlh. 1504. fjcroor ragen. Im drzewo wybieglejsze , tym zacniejsze w lesie. Bardz. Trag. 141. (im wynioslejsze, wyższe, zroslejsze , uro-dniejsze). Makowe główki nad insze wybiegłe palcalkiem utrącił. Laliss. FI. 15.— §. Wybiegam kogo, wyścigam kogo pr. et tr. ; cittern »orlaufen, tym juoorfommen. Zawód z nim biegając, umyślnie się wybiegać dał. Kosz. Lor. 44. Wybiegł ją w tym, praelerit. Zebr. Ow. 264. — Recipr. Wybiegać się z kim, wyścigać się z kim, iść na wyścigi ; um bte 2ßette laufen, metteifern. Pochle-bnicy panu zwyciężyć się, za pasy chodząc, albo się w zawodzie wybiegając, dobrowolnie dają. Kosz. Lor. 44.* Widok w czasie żniwa wesołej roboty, Kiedy ją z serca pełnią szczęśliwi wieśniacy, Wszędzie ochocza radość wybiega się w pracy. Tom. Roi. 76. — §. Wybiedz co, bieganiem ujść co, zbiedz co, przebiedz co, jaką przestrzeń, jaki czas, jaką część; lanfenb juritcflegen, burty* laufen. Pan mój przez ten kwartał pół Europy wybiegał,

452

W Y B I E D O W A Ć - WYBIEG.

WYBIEGLEC - WYBIERAĆ Z.

szukając wszędzie jak najlepszych mistrzów. Boh. Kom.    co mam począć, i jakim wybiegiem tę burzę mam od-

4, 195. — Przykra droga pierwsza jest, którą choć    wrócić. 7eat. 7, 32. Folgi nie na dobre, lecz na wy-

bywają Świeże z poranku konie, ledwie wybiegają. Olw.    bieg użył. Przyb. Milt. 153, Znajdzie ona nowy wybieg,

Ow. 51. (ledwie ją wypełnią, zbiegną) — §. Wybiegać    i swoje czynić będzie. Teat. 15, 65. Ach nie rób wy-

oo » bieganiem uzyskać, erlaufen, mit Saufen erlangen.    biegów, patrz, do wielu błędów pierwsze cię twoje

W⁷ pocie czoła, kiedy człek co wybiega u takich dłu-    przewinienie przywiodło. Teat. 39, 14. Jakież ty Agatko

żników? Teat. 21. b, 5. (wymęczy bieganiem, wydręczy).    masz kształtne wybiegi, ib. 30. b, 9, (cf. figle, koncepla,

—    §. Wybiegać sie, ujść biegiem, ratować sie biegiem,    sposoby). WYBIEGLEC, glca, m , który zkąd wybiegł,

uniknąć; entlaufen ber ©efafir, entgegen, entrinnen. Liszka    uciekł, odszczepieniec, odpadlec, zbieg; ein 2lü$mßer,

chytrością swą prędzej się psom wyfigluje, niż zając    311’trüuntger, Slbgefallener. Julian wybieglec apostata, ee-

nogami wybiega.    Ezöp. 123 Chwytają też psy lisy,    acz-    sarz , krwi swojej garścią z rany dobywszy,₍ na powie-

kolwiek się im    czasem chytro wybiegają. Cresc.    637.    trze ku niebu rzucił. Birk. Kant. B 5 b. Żydów    zowią

Nie wybiegały się przed ich zapalezywością prośne ma-    wybieglcami, apostatami, 'abowiem od przymierza z bo-

ciory, cielna lanie, kotne sarny. Mon. 68, 187. Ucie-    giem zawartego wystrzelili. Birk. Gl Kon. 11.

kajmy, bo nie wybiegamy się przed nieprzyjacielem,    BIEGŁOŚĆ, ści, z., wydatność. Dudz. 70; wydanie się

kwapcie się, by wras nie pojmał. W. 2 Reg. 15, 14.    wzgórę lub naprzód, extantia. Cn. Tli. 1510. ba$ 33or*

Ledwo" sie z rak żołnierza na koniu rączym wybiegał.    laufen, 33orrageu, ^eruorfpringeu, ber 3Sorfprttitg ; obfitowa-

Warg. Cez. 181. (ledwie się wymknął). Z tych niebez-    nie w wybiegi, przebiegłość wykrętna, ü8erfd)mt$f)Ctt $U

pieczności z łaski boskiej się wybiegali. W. Post. W.    9In8flncf)ten. Wybiegłością z najtrudniejszych razów pana

19. Od wyroku    zaś żaden człek się nie wybiega,    Ró-    mego wydźwignąć potrafię. Tent. 7, 25.    Dalejże!    natęż

wnie mu bohatyr    i gnuśnik podlega. Dmoch. 11. 31,    168.    wszystkie sprężyny twojej wybiegłości. ib.    1. b, 82.    WY-

Vix juslus salvabilur, ledwie się święty wybiega. Rej.    BIEGŁY, a, e; —- §. 1) zbiegły zkąd, wybiegający ko-

Zw. 59. 1 Leop. Baebr. 12, 25. Kraków się im sam,    go, co, lub na co, n. p. Wybiegło drzewa, wybie-

Nowogródek, Sfucko , Sędomirz i Poznań na koniec, nie    gły zdrój , ob. Wybiedz. — §• - )• Wybiegły, pełen

wybiegał. Star. Pob. B b. (i tym się od nich dostało).    wybiegów, wykrętny; Boss. yBepT4HBhiM, jooll Buêflücl)te,

—    Ci którzy się wybiegali z plugawości tego świata ,    9Mnfe ; (cf. przebiegły, szczwany, kuty). Otóż i nasz wy-

temi się zaś *uwichławszy, bywają zwyciężeni. 1 Leop.    biegły Neapolitańczyk. pewnie nam co nowego powie.

2 Petr. 2, 20. (którzy od nich uciekli, oddalili się, po-    Teat. 54, 6. Wybiegła Neryna, i sztuczny Sbrigani te-

rzuciii je). Przyludzają w nieczystość tych , którzy się    go wszystkiego są autorami, ib. 34, 5.

trochę wybiegiwają. ib. 2 Petr. 2, 18. (wystrzegają). — WYBIELIĆ cz. dok, Wybielać niedok.,

§. Wybiegałem się, ubiegałem się zupełnie, exhausi vires currendo ; Boss. impucKaTbca, fid) matt laufen, ftd) abmatten burd) Saufen. Kapłun rychlej u tyje, niż kogut, a to dlatego, ż«3 się ani wybiega, ani wyśpiewa; k niczemu ’się nie godzi, tylko do kuchni. Spiez. 148. id.

Sienn. 291. — Aliter: Wybiegał się zamek u drzwi, wybiegała się zawiasa. Cn. Th. 1304. attrita est, ba§

Schloß (jat ftd) ausgelaufen, abgenußt.

WYB1ED0WAĆ nijak., dok., biedę wycierpieć, ftd) bté JU @nbe placfen, gudleit, auêletben. Trzynaście lat na wygnaniu wybiedowawszy, Władysław 11. umarł. Krom. 177, cf. wypokutować.

WYBIEG, u, m, wybieganie, wybieżenie, gdzie co wybiega; Boh. weybeh , weyhyb, weybog, autok (wyciek),

(wybéhljk gatunek inelspejzu); Vind. isbieg , vunbiesha-nje, istiek, vuntiek, istok, bad Bildläufen, Bttdflteßen, ber BuÖfluß , Budlauf. Idź na wybiegi dróg , a ile ich znajdziesz, wezwij na wesele. Sekl. Math. 22, not. «na wy-chody abo wyjścia gościńców». Niektóre zdroje wychodzą na wierzch ziemi, tylko jednym wybiegiem albo wyskokiem; drugie mają dwa wybiegi. Kluk. Kop. 1,99,

WY-

biało wytynkować ,

pofarbować , audtuetjklt ; (Boh. wybjiiti ; Sorab. 2. hube-lisch; Vind. isbieliti, vunbieliti, vunsbielili ; Rag. izbie-liti ; Ross. BMÓtMTb, BblÓtlHBaTb, jy4HTb , BbUJ4HTb , cf. wyłudzić). Szaty Chrystusowe przy przemienieniu stały się białe jako śnieg , których *blecharz na święcie tak wybielić nie może. Dambr. 219. Jak raz postanie farba na wełnie, Nie wybielisz jej nigdy zupełnie. Hor. 2, 50. Kniaź., (cf. czego się Iza młodu skorupa napije , tern na starość trąci). Nic więcej nie robi, tylko wybielona , wyróżowsna i rozczochrana od rana do nocy w oknie siedzi. Teat. 27, 14. (biało wymalowana, blandurt). Upadną też niektórzy z mędrszych , aby byli *oezvścieni, doświadczeni i wybieleni aż do naznaczonego Radź. Dan. 11, 35. — Theol. mystyc. Wybielili szaty swoje we krwi barankowej. 1 Leop. Apoc. 7 , 14. ( wyczyścili, przemyli). WYBIELEĆ nijak, dok., słowa niedokonanego bieleć < zupełnie białym się stać, gauj ttmß merbeu, ( cf. wyblednieć) ; Ross, BbióbauTbca, Bbió-kniBaTbCH. Piasek na mocnym będąc słońca upale , dobrze wybieleje. Torz. Shl 222. Choćby grzechy wasze były jako szarłat, tedy jako śnieg wybieleją. Budn. Jes. 1 , 18. fte foUett (cf. wynik, wypływ). — g. Wybieg, wykręt; 2ludflud)t, fdjneenmß merben. 8ut|.

SDreperc^ ; Slov. wywarowânj ; Ross. ii3B-epTKa, BUBepTKa WYBIERAĆ, ob. Wybrać. WYBIERAĆ/,, a, m., ‘WYB1ER-(cf. wywiercić, cf. wiewiórka), OTroBOpua,, BUKpyTKa, yBcpTKa, yxßaTKa (cf. uchwycić), KMy3bi Żadnego wybaczenia, żadnych wględów nie ma, Próżny to tylko wybieg, i wymówka marna. Zabi Amf. 72. Nie wiem,

czasu.

CA,

WYBORCA, y, m., który wybiera, obiera, wybierający, ( cf ‘wybraniec), obieracz , obierzyciel, wybór czyniący; ber |»erau8nel)mer, BuSneljmer, Bu$roct(iler, @r< twtyler, 2ßal)Ier, SBćtylenbe ; Boh.

weybćrćj, wybćrćj

wybjraćek , wolenec, (ob. Wola, wolić) ; Slov. woli tel ;    den, sbleduvan, bledoviten, bletti), auSgebItcbett, perbltdfett.

Sorab. 1. wohlićzer, wuzwohlmk, (cf. wyzwolić; ; Vind.    1 dobrych pozera równie śmierć wybladła. tiul. Ow. 230.

berauz, sbiravez, noterjemauz; Croat, z oràvecz, izberi-    W królestwie wybladłych cieni Nie ujrzeć jasnych słońca

tel, izbiravecz, izbornik ; Dal. obirach; Bosa. izabranik ;    promieni. Anakr. 78. Ale wybladła bojaźń, i burzliwe

Ross. H3ÓHpaTeJb, Bbióiipaieju., npoÓHpaieJib, npoóop-    trwogi W tez same za nim spieszą, w które i pan

muKb, OTÓMparejib ; Eccl. naóopmtiKt, npoH3ÓapaTe;ib.    drogi. Zab. 11, 415. Wybledniałe bluszcze. Otw. Wirg.

Wybieraczów mądry rozsądek obraniem na papiestwo    459.    *'WYBLADŁOSĆ, ści, z., przymiot tego co wy-

Leona wsławił się. Sk. Dz-. 418. Urząd sobie kupił, Ze-    bladło, wypłowiałość , zupełna bladość; ÎH8 Släffe, $er-

by, co dał wyborcy, na drugich wyłupił/ Klon. Wor. 15.    bltchcnljett. Niech mu płodzi ta choroba straszne wybla-

— Wybieracz, wybierca , wyborca podatków, cf pobor-    dłości. Chodk. Kost. 16. WYBLADZ1Ć , WYBLEDZfĆ cz.

ca; [Boh. weyberćj ; Eccl. 4aHecoÓHpaTeib, acariunKr& ,    dok., bladym uczynić, koloru, farby, cery pozbawić,

acamicB , cf. jasyr); ber (Steuereinnehmer, ber (Entnehmer.    wypłowić , ganj blaß mache». Wszędzie stoją stoły obsy-

Wybiercy podatków niszczą ubogich ludzi, wyciągając    pane złotem, siedzą bankierowie, jedni wybledzeni stra-

od nich różnych nakładów i kosztów. Mon 74, 345.    chein, drudzy zapaleni chciwością. Zab. 15, 212.

Wiele celników siadło pospołu z Jezusem. Seid. Math. WYBŁADZ1G, ‘WYBŁĘDZIĆ cz. dok., z błędu wyprowa-9, not. « mytników abo wyborców». WYB1ERACZKA, i,    dzić, auö bem 3rrtl)ume bńtauś führen, jurent met fen. On

z. ; Croat, izbirauka ; bte 2luênel)inenn» , 3luöiuäblertu»,    wielki pałac piękny i ozdobny Okrągło byli czarci po-

©ttme^ntertnn PP» 21bgabe». WYBIERALNY, a, a, ie    stawili, Wewnątrz rząd gmachów, zgoła niepodobny Do

adv., snadny do wybierania, auMtebtttbaf, ttU&uäljlbar ;    wybłądzenia sztucznie* uczynili. P. heban. Jer. 597. Wy-

Ross. H36npaeMUH , ob. Obieralny. Subst. WVB1ERAL-    błądzony w pustyni, stękam w tym więzieniu. Teat. 44.

NOSO, ści, z., bte Sluönebmbarfeit, 3lu§trählbarfett, cf. c> Pókim kochał, rozumiałem że cnotliwa, wiel-obieralność. W\BIERKI, WYBIORKI, ów, plur., brak    biłem cień, który oszukiwał uwierzenie moja; wybłą-

wybierany, wyrzutki, wyrzut, odrzutki , (cf. wybór) ;    dzonym , już na wieki ubezpieczony jestem przeciw zdra-

fd)»ß, Slitêlüurf. Nieprzyjaciele stal swego wojska precz    dliwyrn powabom. Teat. 49. b, 110. Ona wszystko co

odesłali, nie zostawiwszy przy sobie jeno wybierki ha-    chciała w Pigmaleona wmówiła ; bo tych na swoje prze-

łastry nikczemnej. Krom. 356. Słuchajcie mnie Sarmac-    robiła kopyto , którzy by go wybłędzić mogli. Tr. Tel.

kićj Mnemozyny córki; Wszak się czasem wzgardzone    56. — Recipr. Wybłądzić się, wybłędzić się, YYYBŁĄ-

przydadzą wybiorki. Pot. Jow. 229.    KAĆ sję ? wyjść z błędu, z zabłąkania, allé bet»

WY BIERZMOWAĆ cz. dok., do końca przebierzmować ,    beranśfontuten. Jakoby się z tych świeckich omyłek

ttltêftrmellt. Eig. Ir. Nazwiska wybierzmuje i wykręci, wybłędzić , A baczeniem poczciwym tu na świecie ‘rzę-i powie, że nie tak mówiła. Mon. 74, 562. wychrzci,    dzić ? Rej. Wiz. 82. Jak się z“tych plotek wybłąkać?

przechrzci; ben 9iatlten itmfaufcn, ueränber».    [lej. Wiz. 82. Nie widzę tu Aryadny , żebym się mógł

WYB1EŹEĆ, oh. Wy biedź.    p₀ jej njc; wybłąkać z tego labiryntu! Pot. Arg. 205.

WYBIJAĆ, WYBIJAM, ob. Wybić. WYBIJAGZ , a, m., co wywikłać się, wygmatwać się, wykręcić, wypleść, wy-wybija, ber ettuaś fwauSfdjlćigt »., f. tu.; (Ross. n3Ó»Ba- plątać, wymotać. *

Tejb zabójca). Wybijacz wełny, carmin ator. Cn. Th. 1502. WYBŁAGAĆ cz. dok., wymodlić, wyprosić’, błaganiem wy-

ber ÏÏMfrômpler. WYBIJANY, WYBIJANA, ob. Wybić robić, erflehe». Już żadnej na mnie nie wvbłagasz porady.

WYBIOR, ob. Wybór. WYBIORKI, ob. Wybierki.    Teat. 2 , 46. Bars.    '

WYBITNOSĆ, ści, i. , dosadność, należyte w-ybijanie czyli t.mni- *7\inwAé    • , , ,    • r .    , •

,    Â t -L ■ WYBŁ4ZNOWAG sie zaimk. dok., błaznując wyhglować sie,

wybitności mowy pomagaja Pir. Wym. 250. WYBITNY, 7™™' etn3f^cn:    ’ , ,y ? nieprzyjaciel

J    r s.Ji , K    .    .    ’ skicmu wojsku jakokolwiek wvblaznowah, uchodząc mu.

a, e—\eadv., w wybijaniu, wyrażaniu, wydawaniu, wy- ,,    „ , C-    . ,.‘.-

’    , j ^    J    ’. L . ,r J Baz. Hst. Ib o-'Boh. wvbiazniti se cessare a stullitia.

mawianiu dosadny, dobitny; ge»a» auêbrwctcttb, auêfpre*    . ’    J    .    .

d)C»b, flar, beutltd), ^ell. Idzie tu o nauczenie wybitnego WYBLEGOTAĆ, WYBLEKAG, WYBLOKAG cz. dok., wy-i miłego wymawiania. Kpcz. Ukt 154. Człowiek może    bełkotać, wypaplać, wygadać, wybluzgotać; attöplappertt,

przełamać trudność swego języka, i z szepleniucha uczy-    a»êfd)tua|e». Ejfutio , wyziewam , wyblekam , mówię bez

nić się mówca, wybitnie z ust swoich wydającym dźwięk    roztropności. Mącz. Go dziś ludzi widzimy, którym jeśli

każdego słowa'. Mon. 71, 275. Nie wzdrygam się ży-    ⁰⁰ tajemnego powiesz, by tego przed drugim powiedzieć

wcem brać słowo potrzebne i wybitne z cudzego języka.    a'bo wyblegotać nie mieli . szukają sobie kogo, wielkiem

Teat. 24, 43. Czart ściśle odpowiadające, wyrażające.    zaklinaniem iszczą go sobie, aby o tym milczał. Eraz.

WYBLADNAG, WYBLEDNAĆ nijak, jedntl.', Wybladnieć,    hz- D ⁸- Sfuika doirzaf Midasa sromu» a ßbcac wyblo-

Wyblednieć dok., zupełnie poblednąć, bladym zostać,    k,ad> ani zmilczeć mogąc o tym, kopa w ziemi dołek,

kolor swój utracić, wypłowieć; Vind. sbledeti , obledeti,    Zebr. Ow. 275; cupiens effeire sub auras.

sbleduvati, sableduvati , erbletcfyftt, ga»J blctdj tuerbe», PCP» ‘WYBLESZCZAĆ cz. dok., n. p. Oculos torquere, wykrzy-fdjtejśen. Wszetecznik jak gęś na wiosnę wyblednie. Rej. wiać , wybleszczać oczy. Mącz. bte 2l»gen uerbre^en, cf. Zw. 142. Wybladły , wybledniały; Vind. obleden , sble- wytrzeszczać.

454

WYBLUĆ - W Y BOCZNY.

WYBOCZE - WYBÓR.

WYBLUĆ, WYBLWAĆ cz. dok., Wybluwać niedok, bluiąc wyrzucić, fet. wypluć; ; mit ©rbrccbcn rcegfpeten, oiiêfpctcn, aitŚIPCrfen ; Sorab. 1. wyblu«am , wubluriu. wublulmu ; Bosn. izbgljuvati ; Bag. izbgljnvatti, izbgljuvati ; Croat. izblyujem, izbluvam , izbluvati, zblyuvati; Boss. ii3Ć;ie-BaTb Kęs, który zjadłeś, wyblujesz. Budn. Prov. 58, 8. — Recipr. Żyd gdy miód waizy dla chrzrścian , wyblwa się w niego. Coiap. Med. 595 który zrzuca, wybluwa; ber 2litś)’peter mit Girbredieit ber Slower ; Croat, zblyûvavecz evomilor. WYBLUZGOTAĆ cz. dok., wyblekotać. wyblokać, wybełkotać, wypaplać;

STBfc^rrCtfett. Lekkie wyboczenie od początków wiedzie nas częstokroć do niesławy Teat. 58, 121. Wyboczenie, WYBOCZE,

wyboczenie, digressio. Ceom. 1, 152. cf. zdroże, ustęp, ber ttnupeg, SHbfprung, Utufcbinetf; [Boh. zópolj; Cam. viiik, ovink , savmk). Coż po tej do nas z gościńca wy-boezy? Chrośc. Lak. 79. Zbłądzili wyboczcm w bezdro-zne ustronie. Przyb. Milt. 212. Tym krótkiem wybocze-niem skończę ten rozdział. Kiok. Turk. 94. •— g. Active transitiv. Wy boczyć co, boki czego wypchać, bte ©et* ten auśftopfen; na bok wykrzywić, auf bie Seite (bit frant* auôplappern, airêfdjtnafen. Język ludzi mądrych ozdabia men, fd)tef beugen. Wyboczyć się, na bok się wykrzywić umiejętność; usta szalonych wybluzgocą głupstwo 1 Boss imoonemiGaTbCH.

Leap Prov. 15, 1. ("wywierają głupstwo. 5 Leap). WY- WYBODĘ , oh. Wybość.

BLUŹNIĆ cz. dok., bluźniąc wygadać, ©rtteëldftertutg anö* WYBOJOVYAC kogo, cz. niedok., bojując czyli wojując wy-jłofScn. Sumnicnie własne, sprzeciwiając, się swym woła- parować, wyprzeć, wyrugować, wypędzić, burd) ^rteg niem temu wszystkiemu, cokolwiek bezbożna gęba wy-    perbrćutgcit. Jeśli więcej    inaczej uczynicie, tedyć    przyje-

bloźni , trzyma bezbożnych w ustawicznej bojaźni kary    dziemy i wybcjnjemy was 1 Leop 1    Mach. 15,    51. —

nieba Mon. 70, 616. — Dziecię gdy co wybluźni mniej Wybojować , bój lub wojnę wysłużyć; beu fôrteg attë* skromnego, zaraz jego dowcip wychwalają, mówiąc bę- bicnctt, gflîîj fluëfâmpfcn, nl’btcneu, Jtt (Silbe bicitett. Już czas dzie żartobliwy. Boh. Kom. 1, 414. wybb ka, wyblegoce;    mój przyctiodzi, juzem    dobry bój    wybojował    ku czci

$erail$fd)tpn$ett, plnppcrtt. Gdy milczy, od mądrego głupi    panu swemu. Bej. Post.    B b b 6.

się nie różni, Wyda głupstwo swe, skoro co język wy- WYBOISTY, a, e — o adv., pełen wybojów, (cf. wybita

przydatkiem droga); Boss. BŁióOHCTbiH, Poll ßöd)er ltltb ©rubeit POm ga&ren, ungletdj, lödterig. Wyboista droga.

WYBÓJ, oju, m.. dół na drodze wybity ; ein duëgefnbreneë Sod) ttt ber Strajk; f Bag. izboiak ludus trudicułaris) ; Boss. BLióOHHa, (2 wądół;. Klął furman na wyboje w których uwiązl. Jak. Baj. 220. General przezorny potrafi korzystać z najmniejszego pagórka, z wybojów, z błota. Bapr. W. 1 , 457. Wybojów pełen , ob. Wyboisty. — *'§ Słońce nie mogąc razem oświecać całą ziemię, INa każdą część jej kolejnym wybojem rozpościera światło swoje , Zab. 15, 158. wybijaniem, wyboczeniem, przybliża— (distng. wybaczać, wybaczyć); z drogi na bok stronić, niem, 51itébeitgnng.

auf bte ©eite, roetefcen, abtnetdjen, abfctjmeif.n,    pom 2öege    ab»    *WYB0K, u, m.,    (cf. wyboczenie, wybocze), ustronie, za-

fommeit, eilten ©eitenroeg etnjdilagen; Boh.    wylmauti    se, kąt; Sïufentpalt    abwärts pom SBege, abgelegenes    2Bo{men.

wyhybati se, (cf. wygiąć); Boss. CTopoHHTbca, otcto- Lub cię teraz biskupa bawi dwór szeroki, Lub blizkie pOHHTtcfi, nodopoHHTbca , peôpimcfl, (cf.    żebro).    Kto swego Krakowa    wyboki... . Petr. Hor. B 2.

pragnie dojść do miejsca wyznaczonego,    powinien    się    WYBOLEĆ wjak    dok., Wyboliwać czepił, et rontin.    , holem

jednej trzymać drogi, nie zaś różnerni wybaczać ścieżkami. Pilch. Sen. list. 554. Wyboczają konie, i bez wciągu po wietrznej niewiadomej stronie jak szalone uderzają ; exspatiantur. Zebr. Ow. 55. Młodzi przewodnika potrzebują; inaczej nie tylko wyboczą, ale też wykroczą i zbłądzą. Pilch. Sen. list. 9. Wyboczony » WY-BOCZNY,

auSgenudjen, abgetind;en Pont SBege, ©eiten». Leszek drogą wyboczoną do Mazowsza wypada. Arom. 297. Szomberg zabiegu Polaków wybocznym manoweern ueliraniał się ; obliguo tramite. Krom. 629. Do tej godności drogą przedarł się wyboczną , Przez chytre matactw nieścisłych zamieci , Minąwszy pięknych dzieł ścieżkę potoczną.

Zab. 12, 5. W życiu jego nic nie widzimy nadzwyczajnego i wybocznego. Pilch. Sen. lisL 29. (niepospolitego, różniącego się od pospolitej, potocznej drogi). — Wy-    treiben. Swoich tam urzędników dla wybioru dochodów

boczenie, wybaczanie, stronienie z drogi na bok, bfl3    postawił. Nar. Hst. 5, 190. W Polszczę żołnierze i wy-

WYPLUWAĆ/., a , m. ,

bluźni. Mm. Auz. 125. Co oburzy zaraz z wybluźni, wypowie. Mon. 75, 666 roznosi, roztrębuje, wytrebuje.

WY BŁYSNĄĆ nijak, jednotl., Wybłyszczeć dok , Wy błyskać niedok., z blaskiem się wybić, zabłysnąwszy wypaść, wyniknąć, fyet'Porbltfiett ; Slov. wybleskawam Emico , wy-błyskam. Mą<z.— ^ Wybłyszczeć co, n. p. Sowa siadła, i na niego straszne oczy wybłyszczała. Teof. Zw. C 4. z błyszczeniem wytrzeszczała, fie ließ titre fürct/terlidjCU SUiQCtl auf tbu bitten.

WYMOCZYĆ cz. dok., ‘Wyboezać, Wybaczać niedok

a , n.,

VYYB0GZ, y, z., ( cf. wybok ),

się wycieńczyć, wychorzeć, PPtt ©(tmtCl^en erfd)öpft n>crbeit. W Wilnie król wyboliwając leżał. Krom. 785; (languens). Leszek długą a ustawiczną chorobą wybolały, odchodzenie siły przyrodzonej postrzegał ; morbo exhaustvs. Krom. 195. Xiążę Płocki zastarzałą wnętrzną gorączką wybolały, z świata ustąpił; exinanitus. Krom. 609. postronny, uboczny, z drogi na bok idący"; WYBÓR, 'WYBIOB , u, m., wybieranie, wybranie; ba§

^erauśnebincn, Sluêneljnien, SUtMefeu, Slitdiućibleit ; Boh. wy-birka, weybérek, (oh. Wybierki, wybiorki); Sorab. 1. wubrani, wubracżi; Cam. sbiik; Mad. isbor, visnsbor; Croat, izbór ; Bag. izbor; Boss. Bidóopt, H3Ópauie, ot-öopt, ii36npanie, H3ÓnpaTe.rLCTBO ; Eccl. h^ko(tł. — §. Wybór, wybior, wybieranie należylości, dochodów, podatków, żołnierzy, nowozaciężnych, wybrańców;

Sluöneßmcn, 31bnel;nten, ©inne^nten, tn ©ntpfangite^men, 6tn*

WYBORCA - W Y ß O R G O W A Ć.

WYBÓR N OŚĆ - WYBOŚĆ.

455

bory piszą. Tward. VIV. 14. zaciągi; Ross. Haóopi, 2IuÓ* Wyborgowawszy co u kupca, obiecawszy na czas pewny ÿebungen, Sïecrutenaih'fyelningen. Wybory nowe piszą wszędy, zapf.icić , nie uiszczą się. Kurnk. Kat. 554. Wyborgow-ać, kogo krew', kogo sława budzi, Ze trzydzieści tysięcy wymatać, a nie za płaci ć. Retr. Et. 152. zgromadzonych ludzi W Orszy stanie. Tward. W i. 24. WYBORNOŚĆ, ści , i., dobroć na wybór, celność,

— $. Wybór między jednem a drugiem , cf. obior ; Me Sluêroal)!, bie 2Bal)l; S!ov. wolenj, (cf. walić); Corn. svôla , (ob. Zezwolić) ; Yind isvol, vunsvol, voilja , isvo-ljenjenje, svol, svolstvu ; Russ. npoH3BO;ieHie, npoii3-BO.ib Marszałek jednoslownyrn wybiorem kola rycerskiego osadzony przy sterze obrad. Dyar Gród. 550, (ob. Elekcya).

Źle wyboru nie czynić, źle nadto wybierać. Kras List.

165. Ghrześcianin nie ma czynić wyborów albo braków w "pokarmiech i 'czasiech. Baz. Hst. 114. (przebierać w czym , brakować w czćm). — Chem. Powinowactwo wyboru , attractio electiva, bie SBa^loertDCtnMfcbaft, kiedy przydany pierwiastek do ciała złożonego z dwóch pierwiastków, łączy się z jednym a opuszcza drugi. Śniad. Chem. 20. Wyborem abo z wyborem, wybierając, przebierając, brakując.

Cn. Th. 1504. mit    mit SlitMtmbl. — g. Wybór, sam

wybór czego, czoło czego, treść, kwiat, (oppos. brak, wybierki, odrzutki , wyrzutki) ; ber Sîent, ba3 2llt§0e)ud)tC,

SBorjÜglidjfte. Jesteś wybór u mnie z pomiędzy sług moich. Teat. 25. c. (cf. perła, złoto, dyament) ; Ecel. caaio-H36patiHuS. Wybór mężów Eccl. MjmeHSÓpaaie, Graec. dvdçoloyîa; (cf. chłop w chłop, cf koń w koń). Sam z poczesnemi orszaki, oraz z wyborem procarzów i strzelców pierwszą straż prowadził. Pilch. Sali. 199. Mnie brak dał, owiec, koni, skór, a sobie wziął wybór. Cn.

Th. 1504. — $. Na wybór; Ross. Ha BbióopE, n. p.

Wziął towary na wybór , pod umową wybierania. Ld. —

§. Na wybór, hac voce vulgo utimur in periphrasi Ad-jeetivi wyborny; ut Wino na wybór * wyborne. Cn. Th.

na sćhwał, cf. 'czyście, przednie, anöerlefeit, auêgi’fiicfyt ; Eccl. Ha Buóops, ii3pa4HO, cf. porządnie).

Czternaście tysięcy mocnego ludu sposobił na wybór zbrojnego. Bialob. Odym. 21. Mnie najgorsze, sobie na wybór. Cn. Th. 1504. (wyborne). Sobie wziął na wybór. ib. Ogień odgania od złota plugawość , a one na wybór dobre czyni. Corn. Dw. 424. Wszystko tam na wybór prawie, i tak kwitnące, tak żyzne, że ledwie co sama ziemia, gdy pojźrzysz, nie przemówi do człowieka: używaj. Star. Rob. B. Fortuna mu rodzice przednie, zacne i szlachetne dała , ozdoby duszy na wybór, siły ciała , aby pracom podołał, dosyć sposobne. Warg. Wal. 228.

Sławni w on czas Rzymianie na wybór ludzi dobierali - wszędy. Wad Ban. 27. Człowiek wzięty, cokolwiek pocznie, chociaż czasem będzie tak w czas dobrze, jednak ludzie za na wybór chwalne ono rozumieć beda. Corn.

Dw. 65. WYBORCA, ob. Wybieracz.

WYBORCO W AC cz. dok.,

zna-

mienitość, cf. wyśmienitość ; bie SUrôitetym&arfcii, Sluêerlefen* tieit, $or$Üglid)felt ; Boh. w’ÿbornost; Viiid. gospodafh-nost, pridnost; Rag. isvàrkos; Ross. OTJmniTejbHOCTb, (mimie. OTJiHHHOCTb , H3pa4CTBO , imaimiocTb , ii3T.Hme-CTBO; Eccl. npeBSbnie. npeB0cx04CTB0, nperiMymecTBO, (cf prym). Przez doskonałość praw Rzymskich, sądzimy o wybornośei polityki Rzymskiej. Zab. 15, 96 Jaka właściwość, piękność, wyborność w wyrażeniach. Nag. Cyc. pr. 9. Najwyższemu sprawcy wszech rzeczy Arystoteles daje wyborność nad inne wszystkie rzeczy , nie równając z nim żadnej rzeczy. Orzech. Qu. 109. celność, prym. preferencyą,    WYBORNY, a, e — adv., (cf.

1501, (cf.

Lat. eximius, ob. 'Wyobrany, exquisitus. Mącz.) ; na wybór dobry, celny, wyśmienity, znamienity, (cf. na schwał, 'czysty, główny, walny); ûu3geit)âl)U, anSgejiuid, aitêerlefeu , airônejmtenb, oomefmtlicJj, »orjügltd), oortrejftd) ; Boh. wyborny; Slov. wyborny, śwarny; Sorab. 1. wu-brané, wubirany, wubraty, pźewoszobne ( ob. Osobliwszy), wobtżakwatć; Garn. bèrhke, gurje, gurshi, (cf. górny); Vind. gospodafhen (cf. 'gospod), sal, bresen, bud, priden, jak, gurji, gurfhi ; Rag. izvarstan ; Slav. izabran ; Ross. H36paHnuS, Haópaimo , (BhióopHOH deputowany, cf. wybrany, obrany), OTÓopHbiil, cmimHbiH ( cf. odliczyć), OTMtHHWH, OTMtHHO ( cf. odmienny), H3i>flmHbiH , iia^HutHO ; Eccl. npeuMymift, ntiiOTbUT. , 4fe-nbiil, um, na Bbióopb, ii3pa4H0, ii3ÓpaHHt. Pomierne i pospolite rzeczy często fortuna wydaje; wybornym zaś samą rzadkością jedna zaletę i szacunek. Pilch. Sen. list. 519. By też i najlepiej w gościnie się mieli, tedy mówią milej doma ; u ludzi dobrze, ale doma wybornie. Gil. Post. 91 b. (wszędzie dobrze, doma najlepiej; cf. bywszy na Rusi, do domu musi). Paladiusz, oracz wyborny. Cresc. 95. (pisarz o rolnictwie klasyczny). Wyborny jestem, celuje Eccl. imamecTByio, H3pfl4CTByio. — (:WYBOROWAĆ; ob. Wywiercieć). — WYBOROWY, WYBORYCZNY, 'WYBORZYCZNY, a-, e, "WYBÓRYŃ-SK1, a , ie , od wyboru, do wyboru należący, wybierający między jednem a drugiem; 2lu»tua(il =, 2B«I)1*. Polszczyzna skąpa w słowa wybnryezne, ile scyentyfi-czne. Chmiel, pr. (dobierne). Emblemata i symbola bardzo wyboryczne. ib. 1, 1159. Astrologia wyboryńska uczy kiedy co począć, a kiedy nie. Zebr. Zw. 145, (cf. brakująca). — Zebrało się kozaków trzysta, ludu prawie wybory-cznego. Biel. 695. (na wybór, ob. Wyborny , cf. chłop w chłop, koń w koń). Mrówki ziarnka wyborzyczne na borg wybrać, pożyczanym    zbierają. Ryb. Gęsi. ded.

sposobem wziąć od kogo; pon einem aBborgen, aid SrcMt WYBOŚĆ, wybodł, f. wybodzie, wybodę cz. dok., Wyba-lieltmen, leiden. Kiedy kto czego u drugiego pożyczy albo    dać niedok , (distgn. wybadać, wybaduję); bodąc wykłóć,

wyborguje , tedy to rzecz z przyrodzenia uczciwa, aby    wypchnąć, wybić; Jjewuślftecljen, attöftedjett, mit gantent

długowi potym a obietnicy swej dosyć czynił. Szczerb.    ober etniaS anbent @pt|pgen ttmitb mad)eit ; Boh. wybusłi,

Sax. 92. Wyborgowawszy, trzeba oddać na czas. Retr.    wybodl ; Corn, svâdam; Vind sbosłi, isbosti (isbodMze

Et. 324. "Dziesiąci grzywien wyborgował, Zapłacić w    ; d/óto) ; Croat, izbadati, izbadam , izboszti : Bosn. izbo-

rychłym czasie pewnie mu ślubował. Pupr. Kol. T 5.    sti, isprobadati ; Rag. izbosti ; Eccl. h^bocth , H3Ó04aTH.

456

WYBRAĆ.

WYBRAĆ:

Gdy szkapa ma owies w żłobie przed sobą, już to u niego "najwiçtsze dobro na świecie ; ‘aliście po chwili mu boki wybodą, a sadno jako zwierciadło na grzbiecie. Rej. Zw. 105. ostrogami wykolą, mit ©poruett fluêftedjen. Konie wyćwiczone, wybodzione. Kosz. Lor. 75. Patrz jako to ten bałamut sam siebie ‘hnet z siodła swego wybodzie, i od swego spadnie razu. Orzech. Qu. 188. wytrąci, auâ bent ©attel ftecfien.

WYBRAĆ , f. wybierze cz. dok., Wybierać niedok. ; Boh. et Slov. wybrali, wybrał, wyberu , wybjrati , wybjram ; Sorab. 1. wuberam, wuberu , wubjram, wubjru, wuzbjru , wuzbjram ; Sorab. 2. huberasch ; Cam. sbiram ; Vind. isbrati, vunsbrati, sbirati, isbratti; Croat, zbirati, zbiram, zebrati, izbirati, izbiram, izebiram, izebranye; Rag.\r&-bratti, izbirati; Bosn. izabratti, isabratti, izbirati; Boss. BWÓpaTB, Bbiótipaib, H3Ópaxb, H36iipaTb, H36npaiejb-CTBOBaTb , OTOÓpaTb, OTÓitpaTb ; wjbrać, do szczętu wypróżnić; auênefmteit, anSleeren, md)t$ laffett. Kto nie oszczędnie ustawicznie bierze, By miał najwięcej wkrótce wybierze. Cn. Ad. 588. Rychlej się wybierze, niż zbierze. Cn. Ad. 1014 (prędszy wydatek, niż zbiór). —Wybrać gwałtownie, wszystko zabrać, wyłupić, wyplundrować ; alleê roegueljttteit, auêplünbern; (Boh. wybranec rabuś). Wybije kogo z majętności ten , kto swoje dawno utracił, a wybiwszy, wszystko co w domu było wybierze , gumno zmłóci, zje, spije z pachołki. Gorn. Wł. M b. Nieprzyjaciele zuchwali Bogate sklepy wybrali. Groch. W. 590. Chybaby pierwej onego mocarza związał, tedy dopiero dom jego wybierze. 1 Leop. Marc. 3, 27. Po śmierci Swantopełka stał się rozruch wielki w' Kijowie; żołnierze zebrawszy się , wybrali dwór wojewody i żydy plondrowali. Stryjk. 179. Tatarowie Zawichosta dobyli, wybrali i spalili, Biel.

150. W kilku lat Tatarowie pięć kroć was wybrali, Bracią waszą w niewolą Turkom zaprzedali. J. Kchan. Dz. 32. — Wybierać zkąd, wybierać z czego, wyjąć, wyjmować zkąd ; ^evailêneMnett, auênc^meu. Zdradliwie go pojmał, i oczy mu wybrał. Krom. 67. Pot. Arg. 291. wyłupił, wykłół, wybił; bte 3lugett auMteljmen, auSftedien. W ziemi parę ‘duczajek wybrawszy, nabożeństwo rozpoczyna; ege-sta scrobibus tellure duabus. Zebr. Ow. 168. wykopawszy, flttśgrabcn. śnjcerz który z pnia prostego wybrał grube trzaski, wprowadzając weń figurę człowieka, kształtuje ją jak chce. Mon. 75, 700. wydłubał, wyrżnął; fyeratrê* meißeln, (ierauś(cf)lti|eln. Pop jeśli co z odrobinek od najświętszego sakramentu na dłoni zostało, jako najpilniej w usta językiem z dłoni wybrawszy , o korporał ociera dłoń swoje. Pm. Kam. 98. wyliznąwszy, et* nimmt e3 mit ber jjunge au8 ber ipanb tn ben Éunb, lecft e$ auf. — Wybierać z wołu, u rzeźnika, wyjmować wnętrzności. Magier. Mskr., cf. wypatroszyć, wywnętrzyć ; auśmetbCtt, Me ©ingetnctbe auênefmteu, auêleeren. Po krzewinie gniazda wybiera, Ustrz. Troi. 50. z gniazda pisklęta lub jajka wyjmuje, Sîefter*auëÿeftett, auśne^men. Maximin złoto i srebro z kościołów swoich bogów wybrał. Sk. Dz. 119. zabrał, Ijeratrênefimett, megneijnten. — Wybierać jedno po drugim wyjmując, wyciągając, zbierać; f>eraiiêneflttten, Ijerauêitel/ett, fierauMefen, tyerauêfammeln. Wybrać sztychy

u krawca , powyciągać nitki ze szwu po rozpróciu. Magier. Makr. Wybierać kamienie , n. p. z roli, elapidare. Cn. Syn. 320, Sorab. 1. wukamenuyu. Pies psu pchły wybiera; Slov. pes psu blechi wybira, (cf. kocioł garncowi przymawia). — Wybierać podatki od kogo. Cn. Th. 1502. Me Abgaben entnehmen, eintreiben, ergeben, (ob.Wybierać, wyborca, poborca). Z chłopków wybierzemy, i pobór według kwdtu z pełna zapłacimy, jeszcze sie nam na boty dobrze okroi. St'ar. Vot. B 2. Żołnierz wybierze furaże i prowianty. Ust. Konst. 2, 138. — Wybierać żołnierzy, nowozaeiężnych , ©Mbatert ober 3łecruteu «Illeben, (ob. Wybraniec, wybraniecki). (Boss. itaóopb rekrutowanie). Rotmistrz w grodzie tego powiatu, z którego wybrance wybierać ma, manifestacją uczyni. Vol. Leg. 5 , 274. Rotmistrze w wybieraniu wybrańców od dzierżawców niemałą trudność miewają, ib. 3, 620. — Sól szczawikowa do wybierania plam atramentowych zdatna. Jundz. 254. do wybawienia , £tntenflc<fe fllrôjte&en, au3* ttwdjett, ntegbrtngcn. — §. Wybierać, między jednem a dru-giem, obierać, brać co lepsze; rod&Ktt, flttśroćtylen ; Boh. woliti (ob. Wolić), zwoliti, zwolow'ati (cf. zezwolić), wywoliti, wywolowati, (cf. wyzwolić); Slov. wybirati , wywoliti, wiwoliti , wywoługi, wolim; Hung, vâlasztom ; Sorab. 1. wubjram , wubjru , wuzwohlam ; Cam. voliti , volim, svoliti, svolim ; Vind. isvoliti, vonvoliti, svolu-vati, sbrati, isbrati ; Croat, izbiram ,. izebiram , izbrati ; Dal. obiram, probiram ; Boss. H3BOMTb, H3BOMTb; Eccl. n/joaimi , H3ÓpaTb. Źle wyboru nie czynić, źle nadto wybierać. Kras. List. 165, (cf. przebierać w czym). Bardzo dawno powiedzano, iż którzy nadto chcą wybierać, najgorzej wybierają, ib. 2, 128. (najgorzej trafią). Wybierać" w gachach, jak w uleżałkaeh. Mon. 71, 125. Widzę, co jest lepszego, gorsze poniewolnie wybieram. Teat. 1, 95; (video meliora proboque, détériora se-quor). Gwiazdy jaśniejsze wybranego złota. J. Kchan. Ps.

9. dobranego, najwyborniejszego; ailêerlefett, CUl$gefud)t, (ob. na wybór). — §. Bóg wybrał człowdeka do czego, wyznaczył, przeznaczył; ©oft l)Ctt einen WOJU au$erfe|>en, öUäenoäjjlt, oorkfttmmf. Bóg jedne odrzucił, a drugie wybrał do żywota wiecznego. Salin. 3, 152. Wybrany, wyznaczony, przeznaczony od boga do zbawienia; cttrêenttftyU, ein Sïtiêenoa^Ifer. Kto raz wybranym się stał, ten z łaski bożej wypaść nigdy już nie może ; a kto raz od łaski bożej stał się odrzucony, ten nigdy zbawion być nie może. Smotr. Ex. 50. Wybrani ; Slov. wiwoleni elecli, Me Slliöenvä^lfett, (cf. zbawieni). Jeśli to się dzieje z wybranymi, że cierpią frasunki, coż ze złymi dziać się będzie? Biał. Post. 251. — §. Wybierać się gdzie, wybierać się dokąd, (cf. zabierać się dokąd), przyrządzić się dokąd, udać, iść, przenieść się, (cf. wyprawić kogo, wyprawa); ftd) tOO^tn auftttadjen , auf ben 20eg tnadjen, anfdpcfen; (Vind. fe podati, fe pobrati, fe spraviti, na pot fe podati, gorspraviti. Ludwisiu : kwef, wachlarz! fy. Gdzież się to Wac Pani Dobrodziejka wybierasz? Teat. 14, 50. Gdzie indziej wybiera się każdy na podróż, jak na przechadzkę. Kras. Pod. 2, 117.. Słabośmy się w drogę opatrzyli, letnieśmy się wybrali.

WYBRANIECT W O - WYBRUKOWAĆ. 457

WYBRAKOWAĆ - WYBR ANIECKI.

Cn. Th. 442. mir Ijaben un$ leicht auf bie Üîeife gemac&t. Wybrać się z domu najtrudniej. Cn. Ad. 1275. ber erfte Slltf* bru# ifl ber fdjroerfte. Wybrawszy się z puszczy Syn , szli dalej. 1 Leop. Exod. 17, 1. (ruszywszy się. 3 Leop.).

Przed wszystkiemi inszemi rączo się konie wybrały. Jabł.

Tel. 67. — Fig. tr. Niedługo się w podróż niebieską wybierze. Teat. 1. 6, 12. (pójdzie na tamten świat). Chory dziedzicem co lekarza bierze, Ten się na on świat prędko skich , propinacyą przywłaszczać sobie zwykli. Vol. Leg. wybierze. Cn. Ad. 68. — Transi. W zły czas wybrałaś się z swemi zapytaniami. Teat. 17, 138. nie wczas się WYBREJTOWAĆ cz.dok, wypłaszczyć, fïad) auêftretfen, autb wyrywasz, jur Unjeit fommft bu mit betneu fragen, (an* breiten. Srebro wybrejtowane. Badz. Jez. 10, 9.

WYBRNĄĆ nijak, jedntl., brnąc wyjść, (jettU^maten pr. et et fig. tr , cf. wyratować się, wygramolić się, wywikłać się; Boh. wzbrèdu, (ob. Wybrodzić); Boss. yuLipHyTb, BLlHbipHyTb , BblHbipUBQTb , BbIKapaÓKaTfcCH ; Eccl. BblHH-paio. Pytano się o coś , na co trudno było odpowiedzieć ; żeby wybrnąć z tak głębokiej toni , poszedł po rade do swoich xiąg. Kłok. Turk. 156. Na jedne rzecz odpowiedzieć nie mogłem, zawstydziłem się, wybrnąć z niej nie mogłem Bk. Oz. 806. Wybrnąć, wykołatać się, wypławić, wyskrobać, wynurzać, wyprawić, wypleść się, emergere. Marz. Wybrnąłem z niebezpieczeństwa. Teat. 18. c, 96. Z morskiej wybrniesz nawałno-ści. Bardz. Trag 550. Wybrnąć z niebezpieczeństwa, to samo jest zyskiem. Min. Byt. 4, 119. Da-li mi bóg teraz wybrnąć, a potym będę ostrożniejszym. Cn. Ad. 144. — Mitrydat nie już w Pontu i Kapadocyi pustyniach kryje się, ale z ojczystego królestwa wybrnąwszy, w waszych osadach t. j. w świetle Azyi przemieszkiwa. Siem Cyc. 188. (wyrżnąwszy się, przerżnąwszy się). WYBRODZIĆ cz. dok., Wybrodzywać czesil., z brodu wyjść, wyprowadzić, cf. wypławić; matenb ïjerairêfüfiren, Ijerauśmaten laffen ; (Boss. BLi6po4HTt, BbiópaaaiBaTb włóczyć się, tułać się. BbiópecTb , Bbiópoacy znowu zaczynać wychodzić, H3ópo4HTb, HSÓpamiiBaTb wszędzie chodzić). Po wybrodzywaniu , koniom trzeba kopyta dobrze wvchedożvć. Hipp. 56. Jeszcze różany Tvtan w He-speryjskiej toni Z swej karocy wyprzęgłych nie wybro-dził koni Kchow. 14. Wybrodzoną Cyprydę z morskich wód niedawno Obacz Apelesowćj .pracy sztukę sławną. Min. Auz. 25.— §. Nijak Niebezpieczeństwa, w jakich byli, swoje , i z jakich wybrodzili, wieść na pamięć miło ; exhausta pericula. Zebr. Ow. 298. z jakich wybrnęli.

dzierżawców w wybieraniu wybrańców, niemała trudność miewają. Vol. Leg. 3, 620. WYBRAN1ECTWO, a, m. , maństwo obowiązane do dawania wybrańców, ein (Santo* ntftenle^n, ein cantoniftenpfïicfjtigeê ©nt. Do sądów referen-darskieh należą sprawy o wybraniectwa, sołtystwa i t. d. Ostr. Pr. Cyw. 2, 65. Posesorow ie sołtystw i wybra-niectw niesłusznie i z uszczerbkiem dochodów starościń-

7, 808.

geftiegen).

WYBRAKOWAĆ cz. dok., brak wybierać, odrzutki czyli wybierki wyłączyć ; auśbrafen, ausfitejkn, ben 2Iuêfd)uj5 auMefen ;

Boh. wybrakugi; Vind. prezhpustiti, prezhpulhiti, przezhpu-fhati, vonzlozhiti, vunsbirati ; Boss. 3aópaKOBaTŁ, 3a6pano-BHBaTL, (cf. zabrakow'ac). Tam mieszkają te kobiety, które sułtan wybrakował, i nie rozumiał być godne łoża swojego. Star. Dw. 21. Wszystkie miano roty wybrakować.

P. Kchan. Oil. 1 , 550. (przebierać). Wybrakuję z was przestępcę i niepobożne. 1 Leop. Ezech. 20, 58.— Passiv.

Kiedy się stary ul wybrakuje, nowy na to miejsce w rząd wstawiać. Kąck. Pas. 17. kiedy się w'yrzuci.

WYBRANIE, Wybieranie, ob. Wybrać, ob. Wybór. WYBRANIEC, ńca, m. ; ( Boh. wybranec rabuś, który gwałtownie cudze wybiera). — '§. Active: Wybraniec, wy-bieracz; ber Söäftler, SBći^lenbe. Najpierwej elektorowie, t. j. wybrańcy, na wybieranie cesarstwa są postanowieni, z duchownych osób trzej arcybiskupowie. Biel. Św. 87 b.

— *§. Pussiv. Wybraniec, którego wybierają, obrano, wybrano; ber 2lu3getMl)lte, 2tu3ernml)lte, SUrêerfefme. Mojżesz mistrz nasz, był wybraniec pański. Jer. Zbr. 89.

Ty panie jedynym jesteś moim oblubieńcem , a przybytku serca mego osobny wybraniec. Zyw. Jez B. — §. Wybrańcy , lecti. delecti viri vel juvenes , delecti et compositi coloni , delecta juventus. Frentzel. Origg Sorab., wybrany nowozaciężny nieszlachcic, aut>gefud)te 9Jïannfd)aft, allège* bofme beenden, ©autontffen, Sanbmtltj. (Boss. Haóop-B zaciąganie , werbowanie). Król Stefan postanowił wybrańce, i wierzę że dobrym duchem ; lecz kto patrzy dalej, siła złego z tych wybrańców za czasem 'uróść może , gdy się wprawią w to rzemiosło, które wam szlachcie należy; bo wy siedzicie teraz 'dorna , a oni walczą; za czasem

mogą być u króla mżli wy drożsi. Goni. Wl S 4. Rot- WYBRONOWAĆ cz. dok., bronując wyrzucić, wykopać; ^ mistrz w grodzie tego powiatu , z którego wybrańce wy- rfluśeggen, auśeggen; Boh. w^ywhćiti'; Sorab. \. wulocżicż, bierać ma, manifestacyą uczyni, i u dzierżawców upo-    Wywłóczyć wywlec

mina sje łych wybrańców, wielu ich od którego we- WyBRÓŻDZ,ć' M M b'r6zdami wykarbowaé, nuêfurdjen . zmie. Vol. Lea 3, zi4. Wybraniec, nowozaciezny,    . Jc « n    .    • , , \

rekrut Eccl. „OBOÓpaHHLlH. WYBRAN1ECKI, a, ie, do    »««• »«optwm.. Mac,ca jest bryła w

... L'rk    , e    i i której chodzi śrzuba wewmatrz wydrozona i wybrozdzona,

nich żołnierz piechotą łanow-ą nazywał się. Skrzet. Pr. WYBRUDZiC cz. dok., z brudu wyczyścić, OOUt ©djtttU^e Pol. 1, 544. Łany wybranieckie, t.“ j. dwudziesta włoka reinigen pr. et fig. tr. Skoro słońce z *oćmy się wy-kmieca w każdej wsi starostwa, podatek łanowy zwykły brudzi.... Chrośc. Luk. 45.

płacą. A Zamoj. 114. — Rotmistrze wybranieccy od WYBRUKOWAĆ cz. dok., brukiem wysłać, mit (Steinen au3»

58

Słownik Lindego wyd. 2. Tom VI.

pfiafłeni; Hoss. bmmocthtb, BHMamnBaTb Ulice szerokie,    et igne magna vi erumpente. Cn. Th., 1505. buchając wy-

prosto wytknięte, dobrze wybrukowane. N. Pam. 11. 166.    bić, wytrzasnąć; peroorberftcil , fyenwrplafcett, heftig ^erüor«

‘WYBRUSZYĆ cs. dok. ; Boh. wybrausyti, wybrausÿm, (oh.    bredził ; Yind. gorvnetife , gorvnematil'e ; Croat, izpuhnu-

‘Brus, bruszec), wyostrzyć, auöfdjletfen, forfeit. Rzezi-    ti, izpuhnujem , izpuhavam ; Boss. nponuxuyib. Z góry

mieszek z nożem wybruszonym. Klon. War. 36.    Hekli u spodku wielkie ognie wybuchywają. Syxt. Szkł.

WYBRYD , u, m., zrzędna niedogodność, wybrzydzanie,    158. Ogień wybucha (Vind. oginj vunvdari). Wybu-

przebieranie w czym niedogodzone ; SDîdfelep, Äritelep.    chał płomień, a palii, które nalazl u pieca. 1 Leap.

Wybrydy w tym wieku wcale nic nie znaczą. Teat. 55,    Dan. 3, 48. Bój krwawy, sami się między wybuchają-

77. WYBRYDDNlK, a, m., wybrzydzający, niedogodek ,    cych dymów obłokami ledwie widzieć mogą. Tward. Wl.

‘hyrny, sprzeka, sprzeczny. A’. Kam., eilt SDîdfler, Entier.    237. Ktoby się spodziewał, żeby z tak małej iskierki

W rodź. ieńsk. WYBRYDNICA, y. WYBRYDNOŚć, ści,    wielki ogień wybuchnął. Teat, 10, 76. Częstokroć z je-

z., niedogodność w przebieraniu i brakowaniu, zrzędność;    dnćj iskierki ogień wybuchał. Gaz. Nar. 1, 394 b. —

SOîdfelfud;!, ^rietelfudlt.— WYBRYDNY, a, e, — ie adv., , Fig. Przyduszono siła buntów janczarskich pierwej niż wybrzydzający, przebierający, brakujący z niedogodzeniem ;    w płomień wybuchnęły. Kłok. Turk, 228. — §. Wybu-

tttdflerifd), fnttjd). Ani przyznam się, rzecz la jest dla    chnąć z czym, mit eltttflS ^eraitê pinken. Tak umiał za-

mnie dość widna, Przecoby miłość twoja teraz tak wy-    palczywość tłumić swego przyrodzenia, że nigdy z nią

brydna. Zabi. Amf. 53. WYBRYDZAĆ, WYBRZYDZAĆ    nie wybuchnął. Mon. Z największym gniewem wybuchnął

cz. dok., z pogardą przebierać w czym , brakować; ntćb    na bezczelność zbrodni. N. Pum. 13, 100. grzmotnął na

fein, oeracfytiid) attêfnd;eit, roegroerfcit; (£)cftr. auéflaitDen).    nią, gromił ją. — § Transi. Stać koło nie%o blizko

WYBRYK., u, m., wybryknienie, podskok, wyskok; etn    nie można, tak z niego trunek wybucha. Teal. 10. b,

Slufipntng, ©eitenfpnntg , ein ipopfafrt. Szłapak rozhukany,    98. bije z niego, bampft ait$ ihm.

kilkadziesiąt wybryków, susów i wyskoków zrobiwszy, WYBUDOWAĆ cz. dok., Wybudowywać czestl. et contin. , razem z jedźcem zniknął. Kur. Pet. 2. — Fig. tr. Wy-    budując wystawić, attśDaitcn; Boh. wystawéti , ustawćti;

bryk imaginacyi. Pam. Warsz. 5, 153. WYBRYKNĄĆ    Sorab.. I. wutwaricż (cf. wytworzyć), wutwaru ; Slov.

nijak, jedntl., Wybrykiwać czestl. contin., wybrykuje pr.,    wystawugi, wystawiti ; Vind. spuvati, gorsidati , issidati ,

bryknąć wyskoczyć, wyskakiwać, skokiem dokazywać;    vunszimprali ; Croat, zezidati, izzidavam , izzidati ; Ross.

hinten au8fcj)lagettb aitffpnngen , hennit fprtngcn. Osieł na    bobcthbutl , B03CTaB.imb , Bwcipoim, , BWCTpoimaTb ( cf.

wybrykowanie udał się, trawy nie jedząc powoli, Dziwy    wystroić), oiCTpoiiTb, OTCTpoHBaTb , codpOHib, cocrpoH-

BaTb , co34aTb, co3H4arb , coopy4HTb , coopyjKaTb , crp0M034«Tb , corpoM034HTb , (zgromadzić). Za trzy lata wszystko miasto sie wybudowało jeszcze piękniej , niżeli pierwej było. Star. Dw 75.

wyrabia, nadzwyczaj swywoli. Jaoi. Ez. 172. Owiec wielkie trzody po trawie wybrykują. JabŁ Tel. 176. fie I)üp! fen herum.

WYBRYZGNĄĆ nijak.., jedntl., Wybryzgać niedok., Wybryzgi-

?ćj pieśni, która nieśrzednim lotem na wybuj wykroi aż nad Aońską górę. Przyb. Milt. 7. WUBUJAĆ nijak., dok., bujając wystrzelać, wybić się, wzbić się, ńpptg fn bic i)i>he nitfjd)teßen. Z obudwóch stron dawały cień starożytne dęby. i innego rodzaju wybujałe drzewa. Zab. 6, 212. Dzikich latorośli poziome ostatki Gdy ucina ogrodnik , drzewu to nie szkodzi, Owszem piękniej wy-buchta, bte Sndjt, ber-Ołecrtmfcn, (dyalekty ob. pod Wbrze-    buja, lepszy owoc rodzi. Kras. W. 12. — Tr. Orły wyże). Cherburg leży nad jedną małą morską odnogą    bujało. orły bystrolotne. Kras. W. 9. górno bujające,

czyli wybrzeżem. Pam. 85, 1, 423, ( sed. cf. wbrzeże). WYBURCZEĆ, f wyburczy cz. dok., wyłajać, wybuzować; Wybrzeże Adryackie. Zab. 2, 327. Tysiączne porozry-    aiiśfd)elten, auüfdimdhcn ; Ross. paaópaiiim, pa3ÓpantiBaTb.

wane wzbrzeża dowodzą, jak wielkie tu działy się za-    (cf. rozbronić). Jak przyjdzie , wyburcz go Wac Pan

należycie. Teat. 29 , 93. Byś ją dobrze wyburczeć miał ‘WYBRZUSZYĆ n. p. Oręża wybrzuszone znosza do kościo- upewniam, że się poprawi. Teat. 14, 75.

la; stricti feruntur in tempi um gladii. Zebr. Om 599. do- WYBURDAĆ się zaimk. dok. wyguzdrać się, wygramolić się, byte z pochew ; — jeżeh nie ‘wybruszone, ob. Wybruszyć.    powoli się wybierać dokąd; fid) langfam aitfmad^cn , nil*

WYBUCH, m. ; Ross. n:.ixr£ ; wybuchniecie, uderzenie z    ntdljlig mojtt ûnfdmfeit. Niechaj baczy ociec, że syn jego

wybuchnięcia, wybijanie się, wyłamanie nagłe; £>er*    ku temu ma się wyburdać a wybrać, .aby się obrócił

öorflainmeti, ^>erau§pia^eit, ^cruorfpnibelu ; (Vind vunvdar,    na jakie postanowienie. Glicz. Wy cli. O 1 b.

vunvterganje). Z zagorzałych Etny wnętrzności płomieni- WYBURZYĆ cz, dok., burzenie skończyć, ait$ftürme;t, nu3> ste huczą wybuchy.* Tr. Tel. 513. Rozpalone naczynie    gćt^reri ; Boh. wyboriti. — Zaimk. Wyburzyć się, przestać

na żarze ognistym Skwarzy tłustość, i rzuca wybuchem    się burzyć, n. p. Niech się zawisna chwila w swym

pienistym. Dmoch. U. 2,2 +7. WYBUCHNĄĆ nijak, jedntl.,    gniewie wyburzy, Dla ciebie wiek się złoty jeszcze z niej

Wybuchać niedok., Wybuehywać czestl. et contin. ; de aqua    wynurzy. Nar. Dz. 1, 151.

458

WYBRUSZYĆ - WYBUCHNĄĆ.

WYBUDOWAĆ - WYBURZYĆ.

wać czestl. et contin.-, bryzgiem wyskoczyć, wytryskać; ‘WYBU-I, ju, m., wybujanie, b(t§ (§mpprfd)teßen. Pomoż śmia-auöfprühett, h^orfpmhcn ; Ross. Bbiópbi3raTb, Bu6pu3rn-BaTb. Leżą na placu , krew' ranami toczy każdy z nich, a jeszcze jad wybryzguje z oczu. Jabi. Tel. 229. Chwycą się obaj jak lwi, rozszarpać się chcący, Ogień krwawy z ich oczu wybryzga bijący. Jabl. Tel. 219.

WYBRZEŻE, 'WZBRZEŹE, a, n. wybrzeże, sinus, i. e. maris sen litoris in continentem excessus. Klon. Fl. C 1.

padliny. Stas. Ruff. 160.

WYBUZOWAC cz. dok., wyłajać, wyburczeć, einen ailêftljen;

Vind. vunskriegati, iskriegati; Ross. pa3ÓpaHHTb, paaópa- WYCELOWAĆ cz. dok., wymierzyć do celu, I)ttt Jtelett, er* HbiBaTb; wybuzow'aé kogo ostatecznemi słowami; namówić mu, co dyabel każe. Ossol. Wyr. Pójdę zaraz wy-buzować należycie tego głupca. Teat. 24. c, 64.

WYBYć , /. wybędę nijak., dok., Wybywać niedok., et con-tin., do końca zupełnie przebyć', odbyć ze wszystkiem, przetrwać; btè j« ®nbe abtuarien, gänjltd) Einbringen, su* bringen, oerleben; ( Boh. wybyt, wybywati 1) nadto się zostać, zbywać, 2) wyprawić, wyposażyć, wybytek, odbytek posag ; Vind. vunbiti * nie być u siebie , być w gościnie , Germ, auêfep, auêbletbctt, nicfyt su ipaufe fep;

Ross. BUÓUTb, Bbióbinarb funkcyą swoje porzucić, bu-öuiuh który funkcyą porzucił; Eccl. ii36hiBaio, H36iraio, WWCEMBROWAĆ Graec. èxcpsvyw efjugio , ii3ÓbiTie ucieczka effugium). Król trzy miesiące w Krakowie wybywszy, do Litwy odjechał.

Krom. 685. Wojskowi, którzy by aktualnie w krajowej służbie lat sześć wybyli. ... Gaz. Nar. 1,54. Czas pe-wmy na tej wybywszy dewocyi, mogą iść za maż. Chmiel.

1, 1041.

459

W Y B U Z O W A Ć - WYCEDZIĆ.

WYCELOWAĆ - WYCHEŁTAĆ.

I krew' z otwartych gardłek wycedziwszy. Odym. Sw. G 3.

Sielen. Wysuwka w dnie armaty, służy do wycelowania tejże armaty. Jak. Art. 5, 524. (do wyrychtowania , wy-kierowania do celu). Za pomocą nadstawka dają kanałowi armatnemu wyższe nachylenie, jak gdyby armata była wycelowana ostro przez spiż. Juk. Art. 3, 403. — §. Wycelować u kuśnierza * szyjąc futro, dobrać włosu do włosu. X. Kam. bp ^eljtnerf nad) bem ^jaarftrid; su* fant Uten Italien. — Fig. tr. Wiek Anchisow wycelować godzi ; renovare paciscitur. Zebr. Oiu. 230. daleko celować, przechodzić, weit übertreffen ; Vind. vundomeriti, vundo-konzhati, cf. wymierzyć.

cz. dok., Wycembrowywać częstl. et contin., cembrowaniem wyłożyć ; Vind. isjispati', vunsji-spati, vunsjispuvati , anointment. Podziemne przechody pod twierdzami są wymurowane i zasklepione, albo też tylko wycembrowane. Jak. Art. 5, 292. Jamę wycem-brować. Torz. Śkl 44.

.    WYCERKL1Ć, ob. Wycyrklić, wycyrklować.

WYBZDURZYĆ cz. dok., Wvbzdurzaé niedok., bzdurząc wy- 'WYCHADZAC WYCHODZIĆ o'b Wyjść

fudz.ć, aaSfofeI.1, «WM« mm. f(m, W***. WYCHARCZEĆ «. dek , Wych.rknąd' jedntl., Wjcharchaé,

«zvr’fl eiî,,C "' P¹⁰’. v'}t rwlc'    Wycharkać, Wychrachać , niedok., charkaniem wyrzucić,

WiL, wyie med contin., głos przeraźliwie smutny wyda- J . ,    \ « i . .    , J . D , v ,

wać jak nies testkniacv beulen • Boh wvti wvl wy-    wypluć ; auôraugpern, rau«Dcrnb augfpucfen; ßoÄ. wychrknau-

• ’. ■* l • /    J ’ v    ti, wychrkati , wychrkawati, (wychrkak , wypliwak spu-

vek * krzyk) ; Ross. boh. Wilka dzikim psem zowią, bo- WYCHĘDOZYC cz. dok.-, Wy^chędażać niedok., cbędogo wywiem jemu postacią i wyciem podobien. Spicz. 444.    czyścić; Vind. iszhediti, vunszhediti ; Croat, zesznasiti,

Sienn. 286. Wycie‘wilka; Eccl. BOJKOBUiie. — Simi-    onêfânbern, anêreinigen, anêp«|en, rein pu^en. Ziele my-

liter transi. Działa i kartauny ich-nie huczą, ale wyją.    delnica , gdy je w rękach mnie, puszcza z siebie jako

Psalmod. 67. — Dc homine. Z rozmowy tej na grzechy    mydło mydliny, które także^ wycierają i wychędazają sza-

swe wspomniał, i bardzo płakać, łkać, wyć i trząść się    ty* ^yr. 621. hąck. Pas. 54. Zboże w y młócone i wypoczął. Sk. Żyw. 265, (Ross. B3Bonmb, boiihtł , nonaio    chędożone daje ziarno przednie, poślednie, ( poślad ) ,

biadać; Eccl. boiułctbhth szlochać). Pij, nie wyj człe-    odjemne (odjemki), plewy, trzyny, zgoniny ; od ziarna

cze , a gdy się upijesz, Pójdź spać, to zdrowia i wcza-    na przetakach chedożonego odchodzą zczynki; bo zczy-

su zażyjesz. Jabl Ez. 105. Gdzie się człek obróci, wszę-    niać, jest to chędozyć na przetakach. X. ham.

dzie łakomi wyją wierzyciele. Teat. 56. b, 58. głośno WYCHEŁTAĆ cz. dok., Wychełtywać czestl. et conlin., uży-się upominają, ryczą.    waniem wytrzeć, abnufccn, abretbett. W wychełtanym i

WYCEDZIĆ, ’WYCADZIĆ, cz. dok., cedzeniem wyczyścić,    wytartym stroju zszargana, w cudzym śmiele szasta się

auöfetfien ; Boh. wycedjm; Bosn. isęiditi ; Rag. izzjêditi ;    pokoju. Mon. 75, 666. Puklerz Marsa wychełtany , Ty-

jEćcl. H3atJKaio ; (Ross. BUiffe^HTL, BbiuliJKHBaTb wytoczyć).    siącem strzał, tysiącem pocisków nadziany. Min. Ryt. 2,

Wycedzić, cedząc wypuścić, wytoczyć, abjapfcn. Medea    318. Cyrkiel powinieneś mieć dobry, dychtowny, nie-

z Aesona krew' starą *wycadzi a napoi sokami. Zebr.    wychełtany. Haur. Sk. 190. niezlózowany, nie lóźny, nie-

Ow. 169. Ofiarował kapłan gołąbięta , szyje zakręciwszy,    chybający się, nidjt IDOCfelig.

WYCHEŁZNAĆ, ob. Wykiełznąć. WYCHEBLOWAĆ, ob. Wyheblowad.

WYCHLEPAĆ cz. dok , Wychlepnąć, Wychlipnąć jedntl, ; Ross. BbiX;ie6HyTt>, BUX;ie6aTb; wyłknąć, wysarknąć, wypić, wyjeść co rzadkiego ; Vind. vunslopati, vunpolopati, vunpozhrepati, augfcl)lürfen. Podobno to na mnie przyjdzie , resztę tej nawarzonej polewki wychiepać. Teat. 50, 45, (cf. wypij, coś nawarzył).

WYCHŁODNĄĆ nijak, jedntl., Wychlodnieć dok., zupełnie wystygnąć, chłodnym sie stać; auëfü^len. »erfühlen, ganj abîü^len ; Roh. wyeldadnauti. Starzec, choć w nim ognie już wychłodły, Jej szeptem jednvm o kochaniu marzy. Chrośc. Luk. 188. WYCHŁODZIĆ cs. dok., Wychładzać niedok., czynić że co wychłodnieje, wystudzić, chłodnym uczynić; Boh. wychladiti ; Vind. ishladiti, vunse-hladiti ; Boss. bmxoi04Hti> , BbixoJiawHBaTb. Wódka ta z tego ziela gorącość zbytnią ze wnętrzności oddala i wychładza. Syr. 1257. (wyruguje chłodząc). — Fig. tr. Zuchwalca takiego prawo każe dobrze wychłodzić. Klon. Wor. 51. uskromić , cf. wychłostać.

WYCHŁONĄĆ cz. jedntl., wyziewnąć, wypuścić z siebie, wywrzeć; oon ftcb geben, -non ftd; fahren laffeit. Gdy na was swoje wściekłość i zapęd wychfona, zginiecie. Teat. 45. d, 66. Wyb.

WYCHŁOSTAĆ, WYCHŁOŚCIG cz. dok., chłostą wybić , (mit ber ffîutbe) augpeitfcben, augpritgeln pr. et fig. tr.-, Boh. wymrskati ; Vind. istepsti, vunstepsli, isjishlati, vunsji-shlati ; Ross. BHx.ibiCHyTb, BbixieCHyTb. Dał moc urzędom , ażeby tych wyehłostali i z miasta wygnali , któ -rzyby się nie uczyli. Sk. Dz 280. Pierwsza rzecz, którą on co poranek odnawiał , zawisła była na wychłosta-niu ciała swego. Zab. 16, 150. — Jągieło się nad Krzyżaki pomścił, Prusy zburzywszy, ze Żmudzi ich wychło-ścił. Stryjk. Gon. Q 2. poraziwszy wypędził, er pettfdjte fte fycrattë. — Chciej jedno panie , żebyś go (Joba) wy-chłostał, I ciała jego dotknął swoją ręką , Ujrzysz że będzie złorzeczył za męką. Chrośc. Job. 11, cf. dopiec, dokuczyć, einem jufe^en.

WYCHŁYSNAĆ cz. jedntl. , wyłknąć, wychlipnąć; (tcwuö ftfyopfen, auêfd;lucfen, augfturjen j. 33. ein ©lag 33rantmem. Skoro kieliszek ten miodu wychłyśuie , O ziemię go ciśnie. Pot. Arg. 719.

WYCHÓD, u,

Nar. 1, 212 b. (wyprawę, wypłynął). Dawne dzikich narodów z miejsc swoich tłumne wychody. Zab. 9 , 226, cf. wędrówki, przeniesienia się, wyniesienia się , Slug* manbernngen. Ptolomeusz różnych narodów z miejsca na miejsce przyjścia i wychody spisał. Stryjk. Gon. M 5. Idź na wybiegi dróg. Sekl. Math: 22, not. «na wychody abo wyjścia gościńców». Sluggćtnge ober ©nben ber ©tragen. Jaskinia jest sekretnym wychodem z wieży. Teat. 56. c,

oo »

8. — $. Wychód, WYCHODEK, dku , m., prywet, pilat. Meniń. Tur. 1, 112, ber Abtritt, (ob. Przechód, ob. Dwór, ganek); Boh. zachód, prewÿt, sroń ; Sorab. 1. wotstup (odstęp), (racz ; Vind. sahod, fralifhe, fral-niza , franski kotez; Slav, izhod ; (Bosn. izhod , kamara cubiculum ; cf. Eccl. bhxo4KH, bM43bkh , rHoił gnój) ; Ross. 07X04^, hjhchhkb , 4ßop,L. Heliogabal plugawo pogrzebion ; bo go Rzymianie zabiwszy wrzucili do wy-chodu. Rej. Zvj. 102 b. ( do kanału ). Czyńcie sobie motyką w obozie wychody, By lud morem nie zdychał, gdy poczuje smrody. Biel. S. N. 50. ( doły wycho-dowre). Budują na miejscach świętych swoje* dwory, chlewy i wychody. Weresz. Kij. 6. Nie odmieni niecnoty, której nawrzał z młodu, Jeszcze się ciśnie do niej, by wieprz do wychodu. Papr. Koi. T 4 b. Natręt, choćby cię w wychodku miał zastać , wpadnie i tam, i wysrać się trudno przed takimi. Opal. Sat. 50. Pot. Syl. 380. Pot. Jow. 207. — Wychód , potrzeba przyrodzona , stolec ; bie ÜJÎofljburfl, ber 6tu^l. Gdy na wy-chodzie był, wypadły z niego wszystkie wnętrzności. Biel. Św. 66. (na potrzebie, na stolcu). Aresztant w nocy naparł się na wychód , tam w prewecie, nożem się w żywot pchnął. Perz. Cyr. 3, 188. Wszystko co wchodzi w usta, w zad bywa wyrzucono , abo przez wychód przyrodzony odrzucono bywa. Sekl. Mata. 5. — §. Meton. Wychód , część ciała wychodowa , zadek, ber !>mtere. Powije to do botów albo do wychodu. Pot. Syl.

98.

m. ; (Boh. wychód exilus, ortus, oriens ob. Wschód , wychoz komisya obzierająca , ad fundum ; Slov. wichod * wschód); Slov. wychód, wygjti wyjście; Sorab. 1. wukhad; Sorab. 2. huchod ; (Vind. ishod origo, ishod, pregyb casus grammaticus.) ; Vind. vunhodifhe ; Croat, iz-hód, iztok ; Slav, izhod; Rag. izhod; Boss. bhx04,e , hc-X04'B ; Eccl. HCX04T» ,    , H^XO^HIJIG , ( HCX04MUa

źrzódlo ) ; wychód, wychodzenie, wyjście; bag |>eraugge* beu, Der Slnggattg; którędy wychodzą, mo matt btttaug gebt, ber 2litggatig. Żałujemy, że nie długo możemy Wac Panu służyć, boś nas na wychdzie zastał. Teat. 22,123. wychodzących , wybierających się , cf. na wyjezdnem , tnt 2lü8gebett begriffen. Dziś kapitan basza odprawił publiczny z Stambułu wychód z flotą swoją na morze czarne.

460

WYCHEŁZNĄĆ - WYCHÓD.

WYCHODEK - WYCHOPIEŃ.

Sam ostatni koniec kanału kiszkowego, wychód, intestinum rectum, równy jest, aby potrzebie wyrzucania nie czynił przeszkody. Kluk. Zw. 1, 41. bag ©itbe beg SDîafi* bar mg. WYCHODNY, WYCHODOWY, a, e, od wychodu, od wyjścia, 9lltggangg * ; (Boh. wycbodnj ; Slov. wicho-dnl wschodni); Boss. hcxo4HWh. Na wychodnym, na wychodzie, wychodząc, betyttt Sluggange. Żebym gościem mógł być twej wieczerzy godnym, I nie szedł do ciemnicy wiecznej na wychodnym. Pot. Zac. 153. (na rozstaniu się , na wyjściu). — $. Wychodny, snadny do wyjścia , mający wyjście ; auggattgltcb, mit Sluggćhtgen ; oppos. Ecd. Hen3X04Hbiit. — §. Wychodny, wychodowy, WYCHODKOWY, prywetny, od wychodku, 2lbtrittg *. Miejsce wychodne dla fetoru jak najdalej usuwać trzeba od pokojów mieszkalnych. Świtk. Bud. 100.- — g. Zadkowy, ^intern * . Lekarstwo na wrzód wychodny. Śleszk. Ped. 203, (cf. rzytny). Na glisty, które leżą niedaleko jelita wychodowego. Spicz. 189. WYCHODOWAĆ nijak, niedok., stolcować , potrzebę przyrodzoną odbywać;    ,

einen ©tufjl (mben. Dejicere alvum, na wychodowanie iść. Mącz. na przechód. WYCHODZIĆ, ob. Wyjść.

Gaz. WYCHOPIEŃ, ob. Podpłomyk.

WYCHOROWAĆ się zaimk. dok., wyjść z choroby długiej, öon einer langen Sîrantyeit genefen. X Kam. WYCHORZEĆ nijak. dok., chorobą być wytrawionym , wycieńczonym , wynędznianym, »on ^ranîljctt auägejeftrt roerben ; Sorab.

l.    wukhorn. Xiążę Wrocławski z więzienia okrutnego wypuszczony, już nie mógł więcej wskórać; lecz z nie-nagła zawsze truchlejąc , wychorzały skawęczał. Krom. 304 ; lento morbo consumptus est.

WYCHOWAĆ, /.wychowam cz. dok., wychowuje pr., Wychowywać czesll. et contin. ; Boh. wychowań, wychowa-wam; Slov. wychowâwôm , wychowâwânj ; wyżywić aż do wyrostu, cf. odchować; aufnabren, auffüttern, groß füttern, aufjtefieu; (Sorab. 1. wuchowacż, wuchowam conter per e, ob. Schować, cf. chować); Sorab. i zkubuyu ; Boss. BhlKOpMHTb, BblKOpMUIBaTb , B3KOpM.IHK> , B03K0p-MHTb, B03K0pM,iflTb, B3KOpM,iHBaTb, ob. Wykarmić. Pastuch parę wilczków nalazł w lesie, i kozie rozkazał je karmić, ponieważ *mać kędyś w lesie została; o jak z ciężkością narzekała koza, że te bestye wychowała, które dorósłszy szarpać miały mamkę. Birk, o Exorb. 12. Ci co dziatki wychowywają, więcej przed tymi mają, co się w klasztorach zamykają; bo pracami wielkiemi ogarnieni i dziwnemi kłopoty i pokusami , które w takowym 'gomonie ze strony żony, dziatek , i czeladzi przypadać zwykły, ćwiczeni bywają. Żarn. Kost. 3, 543. — §. Wychowywać młodego człowieka, wychowanie, ćwiczenie i naukę mu dawać, kształtować go na człowieka; einen erjte^en, auferstehen, einem bic ©rjteljung geben; Boh. wy-hljdati, (cf. wyglądać, doglądać); Sorb. 1. kubuyu , cża-chnu horę, zkubuyu; Vind. srediti , perrediti , gorsredi-ti, gorsvuzhiti ; Croat, odhrânujem (cf. chronić), odka-jam , (cf. kajać się, cf. koić> ; Dal. uzhranujem ; Rag. vzhraniti ; Bosn. gojiti (cf. goić), hranili, odhraniti ; Ross. B03nmaTb , B03iWTMBaTb , BbipocTHTb , BbipomaTb , ( cf. wyrościć) ; Eccl. niiTtiTH , (cf. picować). Wychowywanie, Wychowanie, WYCHÓW, u, m. , WYCHOWEK, wku,

m. , edukowanie, edukacya ; ba3 21ufer$tel)en, ble dśrjtebung, Boh. odchowanj, wychowanj, zwedenj, pestowanj, (cf. piastowanie); Vind. srejenje, sreditje, gorsrejenje, sreja ; Croat, odhranènye ; Rag. uzhragnenje ; Ross. BSKOparb , B03nHTame. Wychowanie, luboby się rozumieć powinno , odbycie wieku niedołężnej natury, które spólne jest ze wszystkieini żyjącemi jestestwy ; atoli zwierzęta, mając prawo przyrodzenia przepisane ręką stwórcy, nie potrzebują tyle czasu do swojego wychowania; od wychowania zaś człowieka nieodzielne jest ćwiczenie nauk, sztuk, wiadomości, obyczajów. Jez. Wyr. Rodzice wychowali i przyuczyli córkę swą podług zakonu Mojżeszowego. 1 Leop. Dan. 13, 3. (wyćwiczyli. 3 Leop ). Wychowany, dobrze wychowany, Croat, odhranyen ; Ross. ÔÆRroBOcnHraHHbiH , moljlerjogen. Jak się kto wychował, tak się bedzie sprawował. Cn. Ad. 1276. Wszystko umiem na pamięć , i nie za piecem się też wychowałem. Te<it. 7. d, 5. Czart. Z wychowania wszystek żywot ludzki idzie. Sk. Kaz. 420. Wychowanie młodzieży rozrządzać należy, aby się stali i oświeconemi, i cnotliwemi. Kras. List. 62. Aby się pokazać bywalcami, dworaka-

kami, ludźmi najwyborniejszego wychowania, zaniedby-wają wszystkich znaków przystojności, i należyte osobom względy, Mon. 65, 149, (cf. dobrego tonu). Najdroższy klejnot młodości dobre wychowanie i pilne ćwiczenie. Falib. G 3 , Ross. ó-iaroBOCiMTanie. Panny urodzeniem, wychowem, pobożnością znakomite. Nar. Chodk. 2,448. Uważ krew' drogą , która cię zaszczyca , Z jakiego ojca, z jakiej jesteś matki, Jaki cię wychów przed światem zaleca. Kniaź. Poez. 1, 26. W królewskim domu wziąłeś wychów znakomity. Dmoch. U l, 282. Za prędko życie stracił, Ni się za wychów miłym rodzicom wypłacił. ib. 105. Ziemornysła nie lubili Polacy, że przebywszy młodość pod dozorem Krzyżaków , z wychowem Niemieckim obyczajów tego narodu nauczył się. Nar. List. 5, 116. Lud do wychowu dzieci mniej przyzwyczajony. Nar. Tac. 2, 254. Lud ten bez obyczajów i religii, a z pierwiastkowego wychowu barbarzyńskich dziadów, do włóczęgi przyzwyczajony. N. Rom. 10, 38. Zobacz starca , co okiem pogląda surowym Na młodego xiazçcia, którego wychowem Bohatyrskim zaszczycił. Przyb. Luz. 235. Dziatki przysposobione porządnym wychowem. Zab. 12, 254. Z twego wychowku , lat temu już wiele, Ma coraz godne kraj obywatele. Zab. 13, 6. — *§• Wychować, wykarmić, wyżywić, dać dostateczne wyżywienie ; ernähren , unterhalten , erhalten , baâ nö* tfuge Sluêfommeu geben. U Turków jeden może chować tyle żon, ile ich może wychować. Petr. Ek. 57. Wszyscy Mahometanie mają wolność mieć żon , ile mogą wychować. Star. Dw. 61. Żołnierz żadnym sposobem wyżywić ani wychować się nie może , chybaby wszystkie pola połupił. Janusz. Lig. G 2. Kładź na pana staranie twoje, a on ciebie wychowa. 1 Leop. Ps.* 54, 23. Naprzód z dochodów starostwa , ma być odłożono na wychowanie starosty to, czymby się mógł wychować. Vol. Leg. 2, 617, jn fernem Unterhalte. Wychowam się tym, wyżywię sie tym; meam lenuitatem hoc censa sustentare possum. Cn. Th. 1306. id) łanu bamtt auîlfommcn. Kazimierz dochody z starostw na bardzo nakładne do Węgier wyprawy tak był wyciągnął, iż tez na powszechne wychowanie stołowe nie dostawało. Stryjk. 626. Panowie rady, szukając, aby było wychowanie stanu naszego królewskiego , przyzwalają na podwyższenie arend. Vol. Leg. 2, 626. Nie daj mi panie zbytnie bogatym być; ale tylko cobym miał wychowanie. Karnk. Kat. 421. Ociec na rzemieśle syna swTego trzyma , aby wychowania tylko sobie zbierał. Glicz. Wych. G 8.    ( dla zarobku, dla

chleba). Do czterech koni jeden ma być sługa chowany, a żupnik słudze ma dać wychowanie na każdy tydzień po sześci groszy. Herb. Siat. 105. (strawnego). Chyliß-catio et nutritio ; strawienie pokarmów i wychowanie ciała. Kirch. Anat. 16. posilenie, pokrzepienie, 9łalp rung. — §• Wychowały * wychowany, dobrego chowu, de eguis, tum guter 3u$t, tum gutem @d)lage. Ziemianin ten zawsze konie wychowałe miewał. fiipp. 34. Gdy pod Jagiełem koń urodziwy i wychowały pięknie hasający, skoro nań usiadł, zaraz padł i zdechł, było to złą wróżką u wszystkich. Stryjk. 502. — §. Wycho-

wanie personif. * wychowaniec, wychowanka, osoba czy- WYCHOWIERAĆ cz. dok., chowierając wyruszyć, zlózować, jego wychowania, Biling; n. p. Jego lo wychowanie, pro wychowaniec; nuhimentum , tam de hominibus, quam de brutis. Cn. Th. 1306 Chiron nie chciał,'aby Achil, wychowanie jego, co innego pierwej umiało, niż muzykę. Gorn. Div. 68. Filip doktor miłował Alexandra W., nietylko jako króla , ale jako wychowanie a ćwiczenie

wyehwiać; fyerattś fc^aufclit, bur^ 6(^aiifeltt loë madjeit, tüanfenb machen. Wszczepione latorośli trzeba dobrze obwiązać, aby się rany nie otworzyły, albo latorośl się nie wychów ierała od wiatru. Cr esc. 122. Szczepom tym trzeba obrony od wiatrów, aby się nie wychowierały. ib. 512.

swoje. Warg. harc. 22; ut alumnum. WYCHOWANIEC, WYCHRACHAC, ob. Wyciiarkać , wycharczeć, ńca, m., WYCHOWANEK, nka, zdrbn., wychowania WYCHRAPAC cz. dok., W⁷ycbrapywać czestl. et contin., czyjego będący, ber Biling ] Boh. odchowanec (cf. od- chrapiąc wypuścić; Vind. vnuseherzhati, vunsdernjrhati, chować), schowanec; Slov. chowanèc, (przysposobiony);    vunsefmerkati, auëfdjnardjen, t)erfd)nard)en. Długo chrapał,

Sorab. 1. kubwanik ; Garn. rejz, rejzhe ; Mad. rejenik;    aż wino wychrapał. Dwór. C 2. Między kobiercy leżąc

Boss. B3HopMjeHHKŁ, mnoMeiiB, BOSiiHTamiiiKTi, npie-    wysoko, sen spory z piersi swych wychrapywał. A.

hliiiib , (cf. przyjąć); Eccl. iiutomhkb , miTOMki|h, BCKOp-    Kchan. 250. Gdy wychrapali sen spory z piersi swoich,

MJieiiHHb, KOpMHHKB. Serca Muz wychówańców tak są    serca mu dodawali.... Chodk. Kost. 28. — Wychrapać

szczere, czyste, Jak Meońskie łabędzi są pióra śnieży-    się, chrapiąc wyspać się; ftd) ail$|d;narol)en, fcfynardjettb

ste. N. Pam. 5, 198. Własny wychowaniec najzdatniej-    ttnêfd)lafetî.

szy bywa na każdy urząd, i pana rozumie, i rad go mi- WYCHRZCIC, WYCHRZCIĆ się, ob. Przechrzcić. WYCHRZTA, łuje. Haur. Ek. .2 Wychowaiicv zakonu kaznodziejskiego. WYCHRZC1AK, WYCHRZCIUK, ob. Przechrzta.

ze szczętem schudnąć, spaść z ciała, wyschnąć; ganj rtuêbôvmt, wertrocfncn, mager merbett; Boh. wychudnauti, wyzabnauti, (cf. wyziębnąć); Sorab. {. w-chudnu ; Boss. HCxy4tTb , qaxHjTb. Tłustość ciała jego wychudnie. 1 Leop. Jes. 1 7, 4. Jeśli się będą tuczyć takiemi potrawy, To pewnie w krótkim czasie oboje wychudną, 1 gościom u iehmo-ści będzie bardzo nudno. Nieme. P. P. 71. Wychudły, Boh. wychfadlÿ, wyzablÿ ; Boss. qaxÆbiH, moiuh Wy-chudnienie Boh. wychradlost, wyzablost. WYCHUDZIĆ cz. dok., czynić, że kto wychudnie, wysuszyć; abjaljren, mager mäkelt, auśbórren. Ciała ich karmne a wypa-słe, a dusze wychudzone i ociężałe są. Pilch. Sen.

Birk. Dom. 70. WYCHOWAWCA, ‘WYCHOWAWCA, y,i, WYCHUDNĄĆ nijak., jedntl., Wyehudnieć dok , WYCHOWANKA, y, i., zdrbn , wychowania czyjego będąca,

Bogltltgtmt ; Boh. sehowaniee, schowanka ; Slov. chowanica, chowanećnica; Sorab. 1. kutwanicżża ; Cam. rejka ; Vind. rejenka; Ross. B3KopioeHHua, niiroMtma, Bosnmaumma. Ja mądrość byłam przy bogu wyciiowańcą. Budn. Prov 8, 50.

Edukacya, którąś dała twojej wychowance, uczyni ją godną tronu. Teat. 37, 121. Julia, wsławiona Julia, najprzedniejsza Muz i Gracyj wychowanka. Znb. 7, 26. Zakłada sobie wielkie nadzieje o swojej wychowance. Teat. 57,

88. Wolter do imperatorowi] Rosyjskiej : Wychowanko Temidy, Marsa, Apohna. Zab. 15, 68. ₍ Do nóg nie raz przypada swej wychowanice, alumnae. Zebr. 0w. 255.—

§. Wychowaniea » WYCHOWALNICA , y, z., WYCHO- list. 3, 13.

BbixBajiiiTb, BbixeaiaTb , B03XBaiHTb, B03XBaÆSTb , pac-xBajiHTb, pasxßaviHBaTb ; Eccl. BoaxBajaro, lobenb ergeben, (md) ergeben, lobpreifen, pretfen, rühmen. Czem kto jest poznasz, jeśli uważysz, z czego i jako go wychwalają. Pilch. Sen. list. 404. Wychwalaj ile możesz, bo lo miękkie uszy Pochlebstwo bardzo łechce , i najprędzej ruszy. Hor. Sat. 226. Palestyńska ziemia przezwana była ziemią wychwaloną, kiedy sam pan bóg onę dla wuelkiej obfitości i urodzajów często w piśmie świętem chwalił i zalecał. Jer. Zbr. 2, 7, (cf. zawołany). Rzecz jest potrzebna ludzi wielkich, w ojczyźnie pismy mądremi wychwalać. Star. Zad. B 3. Wychwaliwan a sławion ma być wybawca Izraela na czasy wieczne. 1 Leop. 3 Mach. 7. Dajcie cześć panu ze wszech najwyższemu , panu nie-wychwalonemu. J. Kchan. Ps. 212. którego nigdy dosyć wychwalić niepodobna, ber tud)t genug geprtefeit merbett farm. Libanius uczynił Julianowi pogrzebne ‘wychwalanie. Sk. Dz. 264. pochwałę pogrzebową, panegiryk, Sttbrebe beptn 33egrdbntjfe. — §. Zaimk. Nie może się Waleryusz wychwalić tego swego Katona. Warg. Wal. 125. (nie może się go dosyć nachwalić). Mnóstwem bogactw

YVYWAC1ELKA, i, z., która wychowanie daje, bte (£r* WYCHWALIĆ cz. dok., Wychwalać niedok., Wychwaliwać iteljeriim ; (Boh. wychowatelka ; Sorab. 1. kubelnicżża ; czestl., chwaląc wynosić, uwielbiać; Boh. wychwaliti, Vind. redniza , oskerbniza ; Croat, odhranitelieza , odkoi- wychwalowati ; Slov. wyćhwalugi ; Bag. izhvâliti ; Boss. telicza , dojka ; Hung, dajka; Bosn. gojitelicza, goiteglięa, odhraniteglięa). W Krakowskiej akademii, wychowanicy zacnej Jagiełów świętych , matce pobożnej katolickiej....

Birk. haz. Ob. 95. Maryna, Arkadyusza siostra , wycho-walnice swej Pulcheryi tak pisze.... Sk. Dz. 450. Będą królowie wychowvwaciele twoi, a królowe wycbowywa-cielki Kosz. Lor. 95. WYCHOWYWAC1EL, WYĆHO-WALNIK, a, m., (WYCHOWYWACŻ durum est. Cn.

Th. 1306), wychowanie dający, ber (Erzielter; Boh. cho-watel, wychowatel, odchowatel; Slov. schowanec, ktery chowa; Sorab. 1. kubelnik; Vind. rednik, (cf. rzęd, rząd); Bag. hranitegl , odhranitegl; Croat, odhranitel, odkoitel ; Bosn. odhranitegl, gojitegl; Boss. BOcniuaTejb.

Konrad król jechał do Wormacyi, aby nawidził ś. Burcharda, mistrza i wychowalnika swego. Sk. Dz. 1004.

‘Rodzicielowi i wychowywacielowi swemu tak wielką łaskę uczynił. Wys. Kat. 286. Przełożeni domu królewskiego, i wychowy w aciele. W. 2 Beg. 10, 5. * WYCHOWAWCZY, a, e, od wychowania, fêrjtclpmgê* ; Sorab. 1. kubwóżce ;

Boss. BoanHTaHHJiKOBB, BoanmanHimecKiM, B03iiHTaiejib-BUM n. p. 40Mb.

swych wychwalają się. Dudn. Ps. 49, 6. chwalą się,    chynąwszy, nozdrzem i gębą srogą wód wyrzygnąl siła.

chełpią się; fie ritfimen ftdj, prahlen, tfllin grojS bfimit.    Zebr. Ow. Ö90; pecloribus tenus erectus. Jejmość Dobro-

WYCHWALACZ , a, m., cf. uwielbicie!, ber Sohpretfer,    dziejki , aby okazyjka się podała, i mąż na krok głowę

(Erheber. Bndtk., Eccl. B03XBa.iHTe.ifc.    wychylił, znajdą wszystko, co zechcą. TeaI. 55. b, 5.

WYCHWIAĆ co cz. dok., Wychwiewać niedok., wyeho-    (żeby się na krok oddalił, lub żeby oczy odwrócił),

wierać, wyruszać, zlózować; fjernuê fd)fiufcln, burd) $ttt *    Wolnej nie było gdzie wychylić nogi, Tak miaslo było

unb ^erbetüegett Iü3atfid)eit. Smok głęboko wpadły    pocisk    opalone.    Wad.    Dan.    A’ 2. (nie można było nogi ruszyć,

kąsał rozgniewany, A lub go wielkim gwałtem wychwiać    nie było    gdzie    nogi    postawić). Zmyślili, że dawno z do-

pokuszywa , Ledwo go jednak z śrzodka pacierzów do- mu wyszli, chociaż się byli dopiero z domów wychylili, bywa. Olyj. Ow. 104. Kruk w oczach jego żelazo    zega-    Twórz. Okuł. a 5. Z Rzymu się przecież wychylić nie mógł.

rowe wychwiał, że z miejsca swego wypadło.    Warg.    Sk. Dz.    847.    ani    się ruszyć, er fihtnte ftd) uid)t eilten

Wal. 13. Baba ma pociągać onego łożyska i na te i na    Schritt rühren. “W.YCHYN, u m, wychylenie, wychylenie

owę stronę chwiejąc, aby się tak mogło wychwiać i wy-    się; bfiâ ipèrauêritcfeit, iperfiltêragCtt. Witał uśmiechliwą ju-

ciągnąć. Spiez. 179.    trzenkę w wychynie. Przyb. Ab. 188.

cinać niedok., cięciem wygładzić, wysiee, wyrąbać; fiUŚb flauen, fieraiiêBciuen, weglrntteit; Boh. wytjti, wytâl, wytnu, wytjnati, wystjnati ; Vind. dolpobijati, pokonzhati , do! — pokonzhati ; Ross Bbictuaib , Bbipyóarb Wycięto drzewo, usechł pniak, poruszyły się gałęzie.- Psalinod. 41. Drzewo, które nie daje owocu dobrego , będzie wycięte. W. Math. 5, 10.    Wycinam las, gaj, wyrębuję Cn. Th.

1307. Każe was wszystkich w pięć wyciąć. Teat. 13, 139. ich Irtjfe end) tu bte Pfanne bauen. 0 zgładzie i wycięciu całego senatu zamyślał. Pilch. Sen. gn. 528. o zabiciu, (Ermorbnng, 3lufrethung; Sorab. 1. wykónczwano.— Mając bicz, o mai mu ślepiów nie wyciął. Teat. 11. b, 8. oczy mu wybił, wytrzasnął, wyjął biczem, wyłupił; er ftieb ihm mit ber ^Jeitfdje bie Singen au§, fd)Iug tfm bte Slugett fl:t§. — $ Wyciąć CO z czego, cięciem wyrobić, wyciosać; cuishaucit, burd; §ancu flirôarheiteu, oerfertigen. W woli rzemieślnika jest wyciąć z kamienia podły posąg, lub wyraz godny ludzi czczenia. Zab. 15, 109. — $ Wycinać, wyrzynać, wyzabkować , fiUÖJficlett. Spódnica wycinana Tent. 58, 297. — Similiter: Gęba wycięta, narysowana, z paragrafem; eilt fiitfgcfchlifiteê, gejeidjneted, 5Crflattened ÜJIaul. Roztropniej ujść za tchórza , a skórę mieć cała, niż junaka z wyciętym pyskiem słynąć chwała. Tent. 51, 9. Gdyby wnieby nie miał wyciętej gęby. Jabl Ez. 156. — §. Wyciąć, zamachnąwszy uderzyć, wybić; ctuett £)teh uer* fefent, fiit^Olen, flUŚtyniten. Koń to poznawszy, jak wytnie kopytem , Stłukł mu paszczekę i kłów kdka przy tern. Jak. Baj. 2 l !. Wyznaj wszystko h ul taj u, bo jak jeszcze raz wytnę, nie na dwie połowy, ale na cztery ćwierci żywcem cie rozpłatam. Ossol. Sir. i. Dobywszy z pod pachy kańcżuka, tak mię wyciął po ręku, że mi zaraz nabiegła. Teat. 24, 152. Czart. Wyciąć komu, siec kogo rózgą. Ga. Th. 1307 ; ociać kogo rózgą. Włod. zaciąć eilten Ütutfienftreid), Btuttjcuhieh gehen. Wycinam komu, wycinam kogo w gębę, wycinam komu policzek, policzek daję, oh. Policzkować, einem einen S3ficfenftretd) gehen, eilte Öfirfetge'gehen. Wyciął mu młodzieniec ciężki policzek; na to rzekł Witalis : tobie wytną taki policzek, iż sie wszystka zbieży Alexandrya Sk. Żyw. 73. Przy-stępowali ku Jezusowi i mówili : bądź pozdrowion królu Żydowski, i wycinali mu policzki. 1 Leop. Joan. 19, 2.

WYCHWOSTAG cz. dok., Wychwostywać contin. et częstl., WYGIĄĆ, wyciął, wycięli, /'.wytnie, wytnę cz. dok., Wy-wybić, bijąc wypędzić, Ijerauflpcitfdjett. Naród Litewski winnikami w łaźniach zwykł pot wychwostać. Krom. 215.

WYCHWYCIĆ, ■••WYCHWACIĆ cz- dok., Wychwytać, niedok., chwytaniem wybrać, auêfangen, aHeś aitfgrctfen;

Boh. wychytati, wychwatiti, wychwacowati * wyrwać;

(Croat. îzhititi » wyrzucić); Boss. BbiXBaiaifc, BHXBaTHTb,

BbixuaihiBaTb. Iż żaden z nich pływać nie umiał, tonęli, ci jako który najprędzej mógł swego wychwacić, na brzeg zaraz wynieśli. Popr. Kol. P 3. (wyratować, wyrwać z toni). Z pośrodku tego ognia wychwycili ojce swoje. Corn. Sen. 481. Kukułka gdy się wylęże , drugim ptaszętom karmią wychwyta łakomością swoją, a tak rychło tyje. Spiez. 150. — §. Transi. Wychwycić się, wyrwać sie z czem nie rozważnie, n p. Nic nie mówię Wac Panu, trochem się wychwycił .z prędkości, lent. 54,66. wypsnęło mi sie, zapomniałem się, cé ift mir entfdditpfi.

— *§. Aliter. Nie stój na tej równinie, na górę się wychwyć, abyś nie zginał. Budn. Genes. 19, 17. umykaj, uciekaj, ratuj się, rette bid) filii bfiś ©ehtrge; Boss. hcxh-THTb, HCXHinaTfc wybawić, MCXiiTHTCfib wybawca.

WYCHYLIĆ cz. dok., Wychylać niedole., Wychynąć jedntl., schyliwszy lub przechyliwszy wysypać, wypuścić, wylać ;

jeden miał język za zęby, Pe

rt i e

W Y C H W A L A C Z - WYCHYLIĆ.

WYCHYŃ - WYCIA C.

463

(flitênetgeit, [tritt auMrinfeu, hep Opij), fiefic 3(b!g.), fyn* fiuéftppeit, fippeub nueifdjfitteit, auêgte^eit. Gdy cukier twardo uwrze, wychyń potym na ’płazę , olejkiem mazaną.

Sienn. 577. Srogi wychynęła jad vy obu serca; vertit furiale venerium pectus in amborum. Zebr. Ow. 94.— Wychylić kielichy, spełnić, wywracać; fiuMeerett, rtUëftûrjeit »olle 33ed)er. 1 Katon ów stary Wychylał puhary. Hor.

2, 138. Kniaź. Cbceszże, abym też i ja do gruntu wychylił kielich legiego wina? Hor. i, 124. Nar. Wielbiąc Bacha święto dary Wychylamy z winem czary. Anakr. 48.

Lecz się tym bardziej ogień jeszcze silił, Imem ja więcej kieliszków wychylili Chr6Śc. Ow. 259. Opilcom najlepiej smakuje ostatnie wychylenie ono , które ich z nóg zwala, i opilstwo spełna dokonywa. Pilch. Sen. list. 82, (cf. schyłek, na schyłku). Każe tym wychylać, którzy się mienią być jego przyjaciółmi, potężne kielichy. Mon. 71,

94. — g. Transi. Wychylić, wyszczynić, wysunąć, wymknąć; peraiiêfc^tcBcn, ritefett, heroor ragen Icrffen. Widzicie różą, co w pól wychylona, Dopiero swoje opowiada przyjście. P. K<h>w. Jer. 401. Po pierś na wiatr się wy

w gębę , alem mu za to wiele rzeczy na-, 26. Ilaże , ha! ( macha ręką), wycięło

OJ"

szem ,

Wycina mu policzek. Teat. 24. c, 51. Gdy będziesz z lewej wycięty, nadstaw i prawą. Mon. 71, 511. Prawda, że mię wyc gadał. Teat.

się dawniej pysk komu z igraszki. Teat. 45. c , 11. Wyb. Nie masz-li broni, Tedy sobie po gębie wytną wzajem dłoni. Miask. Ryt. 2, 182. Wszystko złe w do-.mu popełnia , a w kościele głośne sobie wycina policzki. Karp 4, 57    — Fiy. Ir. Chcemy sprawiedliwości

dla wszystkich, a jeżeli postrzeżemy krzywość , wytniemy po niej, ażeby ją wyprostować. Gaz. Nar. 1 , 44 6. będziemy bili na nią, merben mir auf [te loSfdjlagen. — §. Wyciąć z broni, wystrzelić, puścić; gener geben , anfcbla* gen, loâ fließen. Miałem sztuciec, co to o siedmset szesnaście kroków bije ; jak się złożę, jak wytnę do nich, wszyscy czterech z koni, jak kaczki. Teat. 26, 57. Strzelec zoczywszy sarnę, wytnie ją wpół, że sarna bez duszy o ziemię upadnie. Jabl. Ez. 64. — Fig. Zobaczysz, jaki kompliment do niego wytnę. Teat. 55. c, 64. wystrzelę, wysadzę, etrt Compliment anbringen. Wyciąłeś mu prawdę jak siekierą, ib. 22. b, 7. wyrżnąłeś mu prawdę , wymówiłeś w oczy bez ogródki, bu baft tfym berb bie 38afyrfyeit gejagt. — Aliter: Wyciąć tańca, mazurka, polskiego, uciąwszy wytańcować, ex abrupto wziąć się do niego, ftcb frtfcb barauf, loS baran machen, $. $. frifd) barauf loS tanjen.-Jak się tylko da słyszeć kochana ban-durka, Człek choć stary, z gosposią wytnie się mazurka.Wierne. P. P. 105. — Wycinać się z kim * pojedynkować się, bić się, wybić się z kim, rąbać się, ftcb mit einem jjerum bauen. Po kawalersku wytniesz się dziś z bratem Izabeli. Teat. 29 , 122 Piękna niewinność, przyjechać, wyciąć się z wujem i ubić go, jeśli się uda. ib. 24, 106, Czart. Popi na podpitku brodami się wycinają, potężniejsi niepotężnych opprymują, najeżdżają, do więzienia sadzają. Pirn, Kam. pr (brodami się wycierają, za brody się rwą). — §. Wycinać się zkąd, przez co * przecinać się , przerzynać się ; fiel; bltrd)* bauen, ftcb einen luômeg ^aucn, babuen. Tył warowny mając, wycina się; sustinet instantes. Zebr. Ow. 109. — §. U llisów, wycinać się znaczy wyprzęgać się z szelków. Magier. Mskr. ftcb au8 bem ©cbipfetle loéjpannen, auSfpan» neu. — §. Wycinać się z czego , od czego » wybić się, wyłamać się, gwałtem wyzwolić się, oddalić się. stronić; ftcb loätnadfen, loêbretben, entfernen. Świat się od zbawienia, które z słuchania słowa bożego ,:‘roście, wycina i wyłamuje. Żarn. Post. 87. Wiara z Krystusem nas złącza, iż nas żaden od niego nie oderwie, jeśliże sie przez niewiarę sami od niego nie wytniemy. Żarn. Post. 5, 524 b.

WYCIĄG, u , rn., wyciągnienie czegp zkąd, i to co wy-ciągniono, extrakt, wypis, treść, skrócenie; ba3 3lu3= jieben, ber 5tu3jug ; Boh weytah ; Slov. witah; Vind. is-vliek , vunsliek, vunsvliek , (ćf. wywlec); Croat, izvadek, (cf. wywód). Jeżeli wyparowanie roztworzonej istoty dopóty się przedłuża , póki to co zostaje , do palców nie lipnie , nazywa sie wyciągiem , extractum. Kruml. Chym.

161. WYCIĄGACZ , 'WYC1ĘGACZ , a , m., wyciągający

czego po kim, upominający się. Cn. Th. 1507; exaktor. Włod. wybieracz, wyborca ; ber Antreiber, Slmnabner, (Etn* treiber, (Einnehmer. Extortor, wyciągacz, wyciskacz, wy-badacz. Mącz. Exekutor abo wyciągacz sprawiedliwości bożej. Wys. Ign. 85. Niesprawiedliwi długów abo spraw jakich wycięgacze. Kosz. Lor. Rozkazał Faraon przysta-wom nad robotami i wycięgaczom ludu. W. Exod. 5, 6. Przystawowie nad robotami i wycięgacze. ib. 10. Jeśli pieniędzy pożyczysz ubogiemu, nie będziesz mu przynaglał, jako wyciągacz. W. Exod. 22, 25. (not. «lichwiarz»). Wycięgacz podymnego. Herb. Stat. 89. — *§. Ganię owe koni, jako dzikich niedźwiedzi, na poboczach i wycięgaczach rozpinania, które więcej psują i bestwią konie, niż cichości uczą. Hipp. 54. na wycią-gnionych rzemieniach albo linkach. WYCIĄGNĄĆ, f. wyciągnie, wyciągnę cz. jedntl , Wyciągać, 'Wycięgać, nie-dok. ; Boh. wytńhnauti, wytahnu; Siov. witâhnuf, wyta-hugi ; Sorab. 1. wucżanu , wucżaham , wucżahnu , wu-cżahnecż ; Sorab. 2. feschègnusch ; Garn. stegnem, stć-gam, stęgujem, stésûjem ; Vind istegniti , vunstegniti, islégnem , napotegniti, vunpotegniti, vunsehajati, vun-stegnuvati ; Croat, ztegnuti, ztésem , iztegujem, iztegnul-iztegnuti, iztesem, iztezati , vadim, (cf. wieść); Rag. istêghnuti, iztêghnuli, iztezati; Bosn. isteghnuti, vaditi, izvaditi , podrjeti ; Ross. BLUBHHyTb, BbiABHrHBaTb (cf. wydźwignąć), BbiTflHyTt, BBuaniBaTb ; Eccl. imaitaio , hc-Taraio, (H3Tfl3yio scrutor, hcta^ath , HCTH3biBaTH 1) na-zad żądać, 2) indagować); — §. Wyciągnąć, ćiągnąc wyjąć ; berau^Jteben, auêjteben. Baba ma pociągać Onego łożyska, i na tę i na owę stronę chwiejąc, aby tak mogła wychwiać i wyciągnąć. Spicz. 179. Ranionemu nie dosyć jest ku zdrowiu , same strzały z ciała wyciągnąć, lecz też lekarstwa przydać ranom. Zygr. Gon. 295. Obadwaj szablę z pochew wyciągali , a nie mogli jej wyciągnąć. Teat. 52. b, 66. dobywali, a nie mogli jej dobyć ; fie mollteu bett (Säbel au$ ber ©dfeibe sieben , fte mollten ibn berauè boleń, ttnb fonnten ibn utćbt beraub frie* gen, nicht ber(llt^ befomntett. Oto studnia, wyciągniemy sobie wody, ochłodzimy się nią trochę. Teat. 55. o, 55. wyczerpamy , (cf. wypompować); 2Baffer auś bem Srunnen Sieben, auê bem Brunnen febopfen. Kazał wszystkę wodę wyciągnąć z studni i na samym dnie znaleźli obraz. Birk. Gl Kon. 56. — Similiter. Nieoszacowanyjo panisko! wie-leśmy to z sobą wyciągnęli butelek. Teat. 27 , 55. vvy-pili, spełnili, wychylili, wypróżnili, tnie oiel Soutetlen haben mir jufammett au^geleert. — ■§. Wyciągnąć aptekarskim lub chemicznym sposobem , wyciąg aptekarski lub chemiczny robić, extrakt czynić, wyprowadzić, bctmn8* Sieben burp 2)eftüliren. Tym sposobem jak z piołunu, z rzepniku , z korzenia i kwiecia może być istność albo dusza wyciągniona. Syr. 280. Extrakt albo wyciągnienie istności z lubszczy. Syr. 105. Gdy roztworzycie! wlany na jakie ciało, toż samo nie cale, lecz tylko jedne lub drugą jego część roztwarza ; wtedy ta czynność nazywa się wyciąganiem , extractio. Kruml. Chym. 159. Wynajdować sposoby, z brukowych złoto wyciągać kamieni. Mon. 76, 459. Predzejbyś z drugiego ducha z ciała wy-

WYCIĄGNĄĆ.

WYCIĄGNĄĆ.

465

ciągnął, niźli grosz od niego. Jag. Gr. G 6. Tysiąc mam sposobów, ażeby mu co do grosza pieniądze z kieszeni wyciągnąć. Teat. 7. d, 17. Czart, (wywabić, ? wyłudzić, wydrwić, wykpić, wykuglować, wyszypleć). Żonki kro-tofilne na swe adryany, Na wolanty, ażusty, saki i ro-brany, Wyciągnęły z spichlerzów korce, z stodoł snopy. Mon. 70, 79. Inflantska przez Moskwę napaść, i co inszego wyciągnęło króla do Litwy. Garn. Dz. 142. (nagliło go udać się do Litwy). Ah ! żeby go z domu jako wyciągnąć. Teat. 52. d, 53 (wywabić z domu). Nie powinnam była wychodzić ztamtąd, aleś mnie wyciągnęła. Teat. 38, 248. (namówiła do wyjścia, nalegała na to). Ust. Konst. 2, 255. Przestańże żartować, nie daj sobie z ust po jednemu słowu wyciągać. Teat. 56. b, 5. (wytargować). Płochąś mnie prośbą do tego przywiódł, żem dał tobie Nierozmyślną przysięgę wyciągnąć na sobie. Olw. Ow. 50. ( wyłudzić ze mnie tę przysięgę ). — Potrzeba ją wyciągnąć na słówko. Teat. 18, 55. (słowo jej wyłudzić, wymęczyć, żeby słowo swoje dała przywieść). Dziewięć godzin się bawił u panny, aż wyciągnął ją na ono słowo. Radź. Źyiu. p. Mar. 47. ( aż ją przyprowadził do dania słowa). Nie wyciągaj mnie Wac Pan na słowo; bo powiem to rodzicom. Teat. 26. c, 95. Wojsko jest wyciągnięta siła obronna z ogólnej siły krajowej. Gaz. Nar. 1, 182. Konst. 5 maj. (wyjęta, wybrana, wystawiona, aiîêge^obett). — Math. Wyciągnąć ścianę z danego stopnia, wynaleźć pierwszą ‘ilkość , która sama przez siebie, raz lub kilka razy rozmnożona, stopień dany wyrobiła. Ustrz. Alg. 2, 20. bte Quabrattmtrjel auêjtc^eit. O wyciąganiu ściany kwadratowej z liczby danej. Solsk. Geom. 5, 149. — Aliter: Wyciągnąć liczbę, jednoż jest co odjąć mniejszą od większej, subtrahere. Solslc. Geom. 3, 80. wytrącić , potrącić; abjieljett, fubtra|tren. —§. 2) Wyciągać, rozciągać, rozpinać, wypinać, ciągnąc przedłużać, wyprężać, rozprężać, naprężać; (UlSftrctfen , (Ut3bel;nen, fluèjtcÇen. Sukno na ramach rozpinają, i nielitościwie wyciągają. Gród. Dis. E. Wyciągając wszerz i wzdłuż sukno , przyczynia się go nie mało. Gród. Dis. E 5 b. Knapi nasi nauczyli się już sukna wyciągać, ib. E 5. Kto sukno wyciągnione kupi, ten kota w worze targuje, ib. E 4. — Aliter: Na-strzygł blaszek złotych, i wyciągnął je na nici. W. Exod. 39, 3. Ze śkła wodnistego każ robić lampeczki cienkie, kieliszki wyciągane, śkiełka do zegarków. Torz. 125. wysokie, śpiczaste kieliszki, ©piej5i)ld)’er. Strychowane były tablice, aby kat podług przepisu kości wyciągał, i boki świecami palił. Czack. Pr. 2, 229. (o torturach). Zausznice te tak są ciężkie, że wyciągają i psują uszy. N. Ram. 15, 291. (na dół ściągają). Która sobie 'trafieniem czoło wyciąga , żeby za młodą uszła , ma płacić złotych 40; bo to młodzieńce zdradza , gdy sie uwałkuje. Lek. C 4 b. (wygładza). Wprzód ustrzępiła się, ubiór obejźrzała, Twarz wyciągnęła, że się słusznie gładką zdała. Zebr. Ow. 88. Gdy pościcie, nie bądźcie jako obłudnicy smutnymi ; bo wyciągają twarze swoje, aby się okazali ludziom poszczącymi. Żarn. Post. 99 b. Szyję kogut wyciągał, wspinając się na nogi, jakoby na co zaglądał. Ezop. 98. (wyprostował). Szyje jakoby bocian Słownik Lindego wyd. 2 Tom VI.

wyciągać. Eraz. Ob. F. Ucięto Cyceronowi wyciągłą z lektyki szyję. Chrośc. Fars. 175. (wyciągniętą). To pełne, to szermując skąpe czynili sztychy, To wyoiągnieni, to w ‘się ściśnieni i zbici. P. K'han. Orl. { , 32. Jak lis się wyciąga. Jabi. Ez. 143 b. (wycieńcza się). — Wyciągać rękę, nogę, ściągać, rozciągać, aiiêftrecîen bic £ianb u. f. U). Palec możemy zgiąć, wyciągnąć, przyciągnąć i odciągnąć. Wejch. Anat. 220. Wyciągnij rękę twoje, i uchwyć węża za ogon. 3 Leop. Exod. 4, 4 (sięgnij ręką twoją i weź go za ogon. 1 Leop.). Trzyma ono berło w’ ręce gołej wyciągłej z obłoku. Weresz. Kij. 17. Dowiedział się, iż chcieli wyciągnąć ręce swe na króla. 1 Leop. Esth. 12, 2. rzucić się na króla, fte iDolltcn $)anb an bnt tö-ntg legen. Ku braniu niech nie będzie ręka wyciągniona, tak zaś ku dawaniu niech nie będzie skrócona. Prot. Jul. 5. Patroński uczeń, niby to brać nie chce, a rękę wyciąga po dukacinę. Teat. 52 c , 22. Na wyciągłej ręce jego. J. Ki han. Dz. 23. W tym się pokw apiwszy Z radością k niemu wyciągnie swe dłoni, Chcąc go przywitać mile obłapiwszy. Odym. Śiu. 2 , Mm ( rozpościera , rozciąga). Narzekając okrutnie ręce wyciągała I rozkudławszy włosy swe głosem wołała. Otw. Ow 303. załamywała, bie 21rme aueftrccfen, bte £änbe ringen. Nieszczęśliwi wyciągali ręce, prosząco ratunek. Mon. 67, 647. Dzieci moje będą ku tobie wyciągać niewinne rączęta swoje. Teat. 18, 72. Widzisz i wyciągnione obleżeńców ręce, nieodwłocznego żebrzących od ciebie ratunku. Psal-mod. 64. — §. Wyciągać łuk, cięciwę łuku , napinać, ben Sogen fpannen. Jeden maż , wyciągnąwszy łuk , strzelił w niepewną, i z trafunku postrzelił króla. 1 Leop. 3 Reg. 22, 54. Myśliwiec łuk wyciągnął, i ugodził go w czoło. Papr. Kot S 3. Strzała niepoehybna z cięciwy wyciągnionej wyszła, 1 schroniona w kolistym 'nasuwniu zawisła. Źebr. Ow. 106. — § Wyciągać swoją władzę, moc i t. d. * rozpościerać, auêbrettnt, crftncfen, ftirô* ftrctfen. Widzę, że śmierć wyciąga nade mną prawicę swoje, że już krew' stygnąć poczyna w' żyłach moich. Zab. 14, 11. Władzą biskupią trzeba przeciw heretykom wyciągać, exerrenda. Ribst. A>t. 78. Musi zwierzchność powinność swoję nad złoczyńcami pokonanymi *wyciegać. Gil. Post 28 b. Gdzie się zaczyna grzech, tam sprawiedliwość boża , prawa swego nięprzełamionego moc biorąc, wyciaga wine za grzech. Żarn. Post. 5, 729 b. (exekw uje). — § Quod rem pecuniariàm : Kazimierz dochody starostw na bardzo nakładne do Węgier wyprawy, tak był wyciągnął, iż też na powszechne wychowanie stołowe nie dostawało. Sjrgjk. 626 (wyczer-pnął, wycisnął, wybrał, wyssał). Król dlatego bogaci biskupa w intraty, żeby ludzie u niego łaskawszą miewali odprawę, a nie byli wyciągani od niego i od pi-sarzów jego na rzeczy wielkie. Biel 149. przymuszeni, zmuszeni, znagleni do wielkich wydatków; ju gvojkît Sluêgaben g«iÖt|igt, gejtiuutgcn, gezogen. Sułtan haszów bogatych, na tak wielkie koszty wyciaga, że na ostatek wyssie. Klok. Turk. 91. — Recipr. Wyciągać się , co do wydatków, silić się; ftd) anftrengen, fein duperfteö tfyun; (Garn. slesam se, slęsa mène, stęgniti sei. Ciężko na

59

466

WYCIĄGALNOŚĆ - WYCIEC.

WYCIĘCIE - WYCIEK.

ten czas było na Kazimierza, nie miał zkądby zapłacić służebnym ; bo się już był wyciągnął, i wszystko pozastawiał, wyprawując syny na królestwa. Biel. 408. Zawiedziecie się, jeżeli na to czekacie; już wyciągnąłem się do ostatka. Tcat 29, 88 wysiliłem się , wyczerpałem się; idj Sjabe mtd) ganj erfcfyopft, rein airêgeleert. Po-mierny na tym przestać może, co mu bóg z ła<ki dać raczy, iż się nie wyciąga na zbytki. Rej. Zw. 105 b. (niesadzi się). — §. Wyciągam co od kogo , dług , zapłatę, podatki, exigo. Cn. Th. 1506. upominam się, wybieram, wyciskam; Bosn. skogjatti dug, skuppiti dug, cinforbern, etnjiefien, eintreiben , erpreffen. — Wyciągać »wyciągać po kim, z kogo, wymagać, żądać, cf. ‘potrzebować po kim , »on einem erlieffdjen, »erlangen. Nie wyciąga po nas Jezus, nie wyciska na nas tego, abyśmy.... Pociej. 143. Nie wyciągajże ze mnie, żebym więcej gadała, jak trzeba. Teat. 14, 98. Wyciąga czego czas , potrzeba Cn. Th. 1307. — g. Intransitive: Wyciągać z wojskiem. Cn. Th. 1307. wyruszyć, wymaszerować ; attśb ntarfd)tren, abjiefjeu, anêjie^en. 'WYCIĄGALNOŚG, ści, £., sposobność być wyciągnionym , rozciągnionym , rozprężonym ; Boss. npoTameHHOCTb, bie ©elmbarfeit. — Adj. "WYC1ĄGALNY, a, e, — ie adv.\ Ross. buthîkhhh , bh-ABH5KHHH, au$jief)bar.

WYCIE, ob. Wyć.

WYCIEC, wyciekł, wyciekło, f. wyciecze med. dok., Wyciekać niedok., Wyciekiwać czestl. et contin. ; Boh. wy-tecy, wytekl, wyleku , wytékati ; Slov. wytékati ; Sorab.

1.    wuteknu, wucżeku, wucżeknu ; Vind vuntezhi, iste-zbi, vunstezhi, iszuriti, vunstezhi, vuntiekati ; Croat, ztechi, ztéchem, iztechi, iztechem ; Bosn. istecchi ; Rag. iztjezzati, iztjeczem; Ross. HCTeub, HCTenaTŁ , Btrrenb , BbrreKaTb , npoHdeub, nponcreKaTb ; Eccl. npon3TeKaio. — §. 1 ) wyciskam a ciekę, n. p. wycieka co, effluo. Cn. Th. 1307. ciekąc wypłynąć, ‘wykanąć; auäfließen, berauflteßen, auśb rinnen, IjerauSrinnen, (auSleden, ^erauêlecfett). Woda z beczki wyciekła. Ld. Wino wyciekło , a to co zostało ocet szczery. Birk. Zamoj. 15. Wozgrzywemu koniowi wycieka ustawicznie flegma nosem, jakoby woda. Cresc. 158. Z chorej wielka surowość i zła wilgotność krwawym odchodem wyciekają. Czianh. Pr z. ~ e 1. Prędki z pod Idy Symois wycieka. Kulig. Dem. 5. wypływa, spływa, wynika, wytryskuje, er fließt »on ba auö beroor. Wyciekły zkąd , wynikły; Bosn. islekli, beroor gefloffen , entfprungen. Z wyciekłego od nich do nas ewanielskie-go źrzódła, duszy zbawienną wodę pijemy. Smotr. Apol.

2.    Radujże się stracony Adamie, już poczęła, wyciekać 'studnica ona ku omyciu plugastwa twego. Żarn. Post. 40. wytryskiwać, płynąć ; ber Sont fteng fdfoit an $u fließen, SBaffer ju geben. Car jak postrzegł, że dość krwi narodu Włoskiego wyciekło, zdało mu się pogrom zatamować. Bardz. Luk. 127. że wpłynęło, rozpłynęło się, rozlało się, baß genug Slut gefloffen. Krew' wyciekła z ciała Piramusowego, brunatnością rumianą zfarbo-wała owoce jego. Otw. Ow. 143. Rozpadł się Judasz na poły, a wyciekły z niego wszystkie wnętrzności jego. Rej. Post. Ccc 1. (wpłynęły, wypadły, wyleciały, wy-

sypały się). Twarz z płaczu wspuchła , z łez oczy wyciekły. Chrośc. Job. 60. (rozpłynęły się). Jedna niewiasta, która miała upławy, i już była wyciekła i wyschła, chciała się utopić w sadzawce. Syxt. Szkl 206. (wypły-nieniem wycieńczona , wysilona). — Fig. tr. Za powodem niedbalstwa w posłuszeństwie, wynikła gnuśność w ćwiczeniu ; od owej wyciekło do wypełnienia lenistwo. Smotr. Lam. 10. (zrodziło się, wzięło się). —    §. 2)

Wyciekam , a ciekam , wycieka n. p. żołnierz , procur-rit, excursionem facit. Cn. Th. 1307. wybiegać; Mnd. napreitezhi, Çeranèlaufen, Mentor laufen, Ijerairê rennen, Ijeröor rennen. Wycieka goniec , co zwierz budzi rączy, Niż Tytan na świat śle promień gorący. Miask. Ryt. 2, 166. (spieszy). Ja nie śmiem wyciekać przed temi, Co cię witają słowy bogatemi. ib. 1, 129. (ubiegać ich, wyprzedzać ich). Roztargnienia i na stronę wyciekania na myśli nie miał; a gdzie miał ten wyciekać, który już był jak w morzu, w miłości bożej utopiony? Sk. Zyw. 2, 328 b. odbieganie, rozbieganie się, rozstrzelanie, rostrzepanie, roztargnienie, odskoczenie. — Wyciekać na nieprzyjaciela, wycieczkę czynić; Boh. wyrj-tjm se; Rag. izsarnutti , nasarnutti ; Slav, isterkati, za-letitise, (cf. zalecieć); 9lu$fäHe tfum, «umfaßen auf ben fteinb. Z zamku trzeba wyciec oblężonym. Tward. Wi. 45. Władysław sprawiwszy lud ku potkaniu, wyciekł z zamku Uścia na nieprzyjaciela, i niemałą szkodę w nich uczynił. Biel. 121. Han patrząc jak wryty, nie naciera dziś , ani też wycieka. Jabl Buk. N 6. nie har-cuje , er fdjartmtfjelt nid)t. Co po zdobycz tylko wyciekali , Pójdą już dalej. Miask. Ryt. 2 , 83. ( wypadali, cf. zagon puścić). Arabowie na Rzymskie państwo wyciekli. Sk. Dz. 748. wtargnęli, *wtarczki uczynili, machten (Unfälle. Persowie do Armenii wyciekali. Sk. Dz. 267. — § 3) Wyciec kogo, wyścignąć, wybiedz kogo, ubiedz, prześcignąć , im Saufe einljoleu. Herkules łanią zawodem w biegu wyciekł i uchwycił. Lub. Roz. 506. — (WYCIĘCIE, ob. 'Wyciąć). — WYCIECZKA, i, z. ; Boh. weybèh (wybieg), autok , weypad, (wypad); Slov. wy-bjhânj , wypad; Sorab. 1. wueżek; Garn. tarbina; Ross. BhinaA'b , BŁLia3Ka (cf. wyleźć), (BbiTeuKa * ukapki) ; wybieg, wyskok, wybieganie się; ber 3lu$Iauf, Sluâfprung , Slbfprung. Patrzy na rzęsiste kłosy, na owieczki, Po szerokich pastwiskach czyniące wycieczki. Bach. Ep. 64. — §. Wycieczka na nieprzyjaciela , ein 2Iu$fall gegen ben getnb. Wycieczka nazywa się, kiedy z garnizonu oblężonego wypadnie niespodzianie jaka część, na zrujnowanie robot i pomieszanie szyków nieprzyjacielowi atakującemu. Jak. Art. 3, 525. Wycieczka, wybieganie wojska oblężonych z fortecy na zburzenie fortyfikacyj oblegających, zagwożdżenie armat, i t. d. Papr. W. 1, 485. — §. Aliter. Arabom wycieczek zakazał. Sk. Dz 674. ‘wtarczek, napaści; (Einfälle, Streiferepen.— ( *WYCIE-CZYĆ, ob. Wycieńczyć. —‘WYCIĘGAĆ , ‘WYCIĘGACŻ, ob. Wyciągać, Wyciągacz). — WYCIEK, u m., wycie-czenie, wypływ, to co wycieka, wypływa ; ( Boh. wyto k ; Vind. istiek , vuntiek , istok , vuntok; Rag. izto-cjek, iztjecè). Niosła czarownica przetak wody pełny

wybornych myśli. Hul. Ow. 7. On tę pochwalę czynów swoich kilką słów wycieńczy, i takich dzięk wystawia niegodnemi. Pot. Arg. 268. Owidyusz, aby Augusta większym ukazał , niż był Juliusz , wycieńcza sprawy Juliusza , za niewielką rzecz je sobie mając. Oiw. Ow. 649. (uwłacza im). Naprawę zbawienia przez Chrystusa So-eyn wycieńcza i wniwecz obraca. Salin. 4,1, Wiele błędów tych doktorów’ kośeioł znosi, i wycieńcza, wymawia. Zygr. Pap. 517. (za mniejsze wystawia). — Aby wielomówstwem nie wycieńczali czasu.... Vol. Leg 7, 725. aby go nie skracali , truli , zabijali. WYC1EŃ-CZEĆ nijak, dok., cieńszym się stad, słabieć, wysilonym być ; bunner, fdjmöobttger, ofmmddjttger, fdnt>dd)er werben. Przez chorobę wycieńczał. Kucz. Kat. 251.    Giedymin

xiąźęta Ruskie, w potęgę przez rozrodzenie się i niezgody ich wycieńczałe, zhołdował. Krom. 545. WYCIEŃIĆ, WYCIENIOWAĆ es. dok., cieniując wymalo-a , rn , ciemiężeniem wyciskający , ber    wać, außfdjattiren. Rysuje się sznur w figurze wycienio-

(Erpreffer. Ereptor, drapieżca, wydzieracz , wyciemieżnik.    néj tuszmi czyli farba Chińska czarna, fiog. Pud. 50.

Mącz. \    ‘ WYCIERAĆ, ob. Wytrzeć. WYCIERACZ, a,

**WYCIEMNIĆ się zaimk. dok., ciemności się pozbawić, z ciemnoty się wygramolić ; ftcb auê bem gtnftern Ijerauêar* beiten, tnö Śtlare fominen. "Rymopisowie, gdy wpadną w słońce abo gwiazdy, to już ledwie w piętnastym wier- wagen, szu z jasności się wyciemnią. Lub. Boz. 57. id. Mon. WYCIERPIEĆ med. dok., Wycierpiwać czestl. et contin.,

‘Wycierpiawać obsol. contin. ; fiok. wytrpéti ; Vind. ister-peti, preterpeti ; Ross. BbiTepirfeTb, BbiTepimmaTb ; w cierpieniu wytrwać, im Setben anêbmiern, baś Selben Reflexen. Kto wycierpieć nie umie, ten serca wielkiego nie ma; mestwem , cierpieniem, wyłam sie ze złego. Jabt. Tel. 128.

WYCIELIĆ się,

wy-

Pozwól mi po tylu wycierpianych mękach,

467

WYC1EKACZ - WYCIEŃCZYĆ.

WYCIEŃCZEĆ - WYCIERPIEĆ.

bez wycieku onćj. Nar. Hst. 4, 125. Porządne utrzymanie wszystkich wycieków ciała przez przyzwoite śrzod-ki, w sztuce lekarskiej było zawsze rzeczą wielce używaną i szacowną. N. Pam. 21, 557. Alrakcya podług Gilberta pochodzi od pewnych wycieków bardzo subtelnych; i tak powietrze byłoby wyciekiem elektrycznym ziemi i narzędziem ciężaru. Scheidt El. 5. WYCIEKACZ, a, m., excursor. Cn. Syn. 545. ber )perauêlaufer, SluèfaUer ; Sorab. 1. hwon bćhacżer. Wyciekacz , posłaniec na zwiady, albo który sarn wybiega, na dowiedzenie się czego. Włod., (cf. ciekawy). Wyciekać, ob. Wyciec. WYCIEKANIE , ia, n., Subst. verb, wypływanie, wysączenie , ba3 Slujhlüffen. -*- Botan. Wyciekanie, choroba roślin z braku powietrza i słońca marniejących, bttê Scrbutten.

n. p. Wycieliła się krowa; Boh. wyteliti se, wyfelowati se ; przestać się cielić, ntdjt nteljr falben, auêfalben , auögefalbt Ijaben.

* WYCIEMIEŻNIK ,

L    ⁷

75, 205.

WYCIEŃCZYĆ, ‘WYCIĘCZYĆ (Budź. 29), WYCIEŃSZEĆ (Cri. Th. 1507) cz. dok., Wycieńczać niedok. ; Croat. ztenchiti, ztenchâvarn, iztenchali, iztenchovati ; Dal. otan-chivam ; Hag. istâneiti, protâneiti : Bosn. istanciti, otan-citi ; Boss hctohhts, nepeTOHHib ; cienkiem uczynić wyciąganiem , wyciskaniem, rozciąganiem, rozszerzaniem ; bünn aueftrecfen, bünner jieben, bümter machen, nerbnnnen. Jedno ziarno złota może być tak wycieńczone, że płaszczyznę na 50 calów graniastych szeroką pokryje. Fiog. Boś. 1, 55. Zwyczaj dzieciom bardzo szkodliwy, że je matki sznurówkami wycieńczają. Mon. 69, 654. Twarz moja od głodu wycieńczona. Boli. Kom. 4, 567. Twarz twoja wycięczona , niedobrze coś rokuje o twojem zdrowiu. ib. 4/572. śpiczasta betn fdjrnal gercorbnet) ©eftdjt, betn fdjmale3 ober fpt^tgeê ©eftdń. Wycieńcza kto twarz , aby postnikiem surowym go ogłoszono. Bals. Niedz. 1, 100. Rzymianom i Grekom to nie nowina była, postronne imiona odmieniać, a na swą mowę wymiękczać i wycieńczać. Biel. 12. delikatniejszemi, subtelniejszemu pieszczeńszemi uczynić, verfeinern. — Fig tr. Wysilić, zupełnie osłabić, siły wyczerpać ; ber Grafte berauben , entfräften, fdjntddjeit. Postami ciało wycieńczał. Nies. 1, 158, Czujne smutki nędzne wycieńczyły ciało. Otw. Ow. 120. Wycieńczony pracą, zasnąłem Zab. 2, 49. (zmordowany, ztrudzony, zrobiony). Wiele rąk tępem i ocię-żałem piórem psują papier, wycięczając drukarnie. Mon. 65, 155. (mordując, trudniąc, zatrudniając). — W ogólności wycieńczyć * osłabić, umniejszyć, umalić ; fdjtM* djen, oerflełnern , febrodeber ober fletiter machen. Oba wojska zdrobniały i rozegnały się, wzajemnie sobie siły wycieńczyły. Pilch. Sali. 249. Wycieńczył on na ten czas moc

m., który

wyciera. ber Sluêreiber. WYCIERLICA , y, z., n. p. Dałem wycierlicę na drwa , a pszenicę na ‘obiatę. Budn. 1 Chroń 21, 25. (wóz na drwa. Bibl. Gd. ib. ) ; §olj*

Próżno się ma przeciw ić człowiek pańskiej woli, Lepiej skromnie wycierpieć, 'chocia w sercu boli. J. Kchan. Dz. 275. znieść cierpliwie, gebulbig leiben. —■ Transitive: Wycierpieć co, cierpiąc przetrwać, znieść co: letbenb befielen, gebulbig befteljen, ertragen, überfielen, oerjdpnerjen. Są złoczyńcy, którzy się ćwiczą na cierpienie rozmaitych mąk ; aby pojmani mocne męki wycierpieć mogli. Sax Perz. 140 wytrzymać, auêljalteu. Już nie wycierpię drugiej tak wielkiej boleści. Dmoch.

II. 2, 284.

kosztować szczęśliwości. Nieme. Król 5, 85. Znosiłem niewolą ciężką, ile biedny wycierpiałem przykrości. Teat. 42, d, d. Najłatwiej nam pamiętać to , co najtrudniej było wycierpieć. Lach. Kaz. 1, 508. Nam chrześeianom nie trzeba obrzezania, bo je pan Chrystus za nas wycierpiał. Biat. Post. 145. — Generalius: Wycierpić , cierpliwie znosić.; ertragen, erbulben, letben pr. et. pg. tr. Nie umiesz krzywd tak wycierpiawać jako ja. Emz Jez. H h 6. Śmiałeś wycierpieć mężnie powszechną naganę. Przyb. Milt. 176. Trzeba wycierpieć prac wielkich niemało. Przyb. Luz. 155. Ucząc, i pracą podejmował, i i tęskność wycierpiwał. Com. Sen 451 August, jak sam bardzo rad z inszych szydził, tak też ‘zasię, gdy go kto bezpiecznie żartem dojechał, bardzo rad wycierpiał. Kosz. Lor. 177 b. Swiegot, gdy napadnie człowieka, jedno uszy ‘zanieprażma, tak że go też zbyć, a ledwo wycierpieć możesz. Eraz. Jez. E b. Ktesyp acz

59*

bardzo się był odrodził od obyczajów dobrych ojca swego, wszakoż Epaminondas dla onej łaski, którą przeciwko ojcu miał, tedy 'wycierpiawał i przezierał jego niedobre obyczaje. Eraz. Jgz. L 2. —    *§ Cum Dalivo.

Wycierpieć komu, (ob. ’cierpirć komu), wybaczyć mu, znieść go, einem etroaó ju ©ute galten. Kto z nas jeden drugiemu co wycierpi dla Chrystusa? Groch. W. 195, (cf darować komu). Kto '"ojcowi nie wycierpi , ten drugim oko wyłupi. Rys. Ad. 32. — *§ Oczekawaj pana, mężnie sobie poczynaj , a wycierp' go. Żarn. Cosi. 67 b. cierpliwie sie go doczekaj, ermatte iljn gebulbig.

WYCIESAĆ, WYCIOSAĆ f. wyciesie

468

WYCIESAĆ - WYCISK.

WYCISKACZ - WYCISNĄĆ.

wyciosę cz. dok., Wyeiesywać, Wyciosywrać częstotl. et contin., (cf wycze-sać, wyczosać) ; ciosami wybijać, wyrobić; auźbauen, «uäjtmineru ; Boh. et Slav, wytesati; Sorab. 1. wueżeszam ; Vind. isjispati, vunsjispati, vunsjifpuvati ; Boss Bbrrecaib, BbirecbiBaTb, Hdecarb , HCTecuBaTb. Przykazał król, aby wyciosali kamienie na cztery granie. 1 Leop. 3 Reg. 5, 17. Wyciesz sobie dwie tablice kamienne. 1 Leop. Exod. 34, 1. (ociesz. 3 Leop.). Wyciosał Mojżesz sobie dwie tablice kamienne. 1 Leop. Exod. 34. Zbudowała sobie mądrość dom, wyciosała słupów siedm. 1 Leop. Prot). 9, 1. Niewiasty, które przyszły były od Galilei, Przypatrywały się wyciosanemu nowo grobowi. Odym. Stu. 2, K k 3 b. (wykutemu w skale). Na drzwiach tloryzowanie, kwiaty i liście w kamieniu wyciosane. Warg. Badz. 153. Wyciosanie, actio et opus, n. p. W Betleem jest wyciosanie wyżłobione, albo w skale wykowanie, w którym wykowaniu tylko wół i osieł zmieścić się mogli. Jer. Zbr. 2, 95. — §. Fig. Ir. Wyciesać człowieka, wykrzesać go , wykształtować , (cf. wyczesać) ; einen bobeln, bib ben , auźbilben. Ja sobie tyle pracy daję, abym z ciebie jak z kloca jakiego co wyciosać mogła. Teat. 30. b, 55. auź bit maź jn rnadjen, (lerauź gu btlben. Był Kaim obyczajów bardzo nie wyciosanvch a plugawych. Glicz. Wych. E 2.

WYCIĘTY, ob. Wyciąć. *WYCIĘŻYĆ , ob. Zwyciężyć. *WY-TEGZNY, ob. Zwycięzki , ‘Witeczny, ‘Witez. 'WYCINA , Bndtk., ob. Wicina.

WYCINAĆ, ob. Wyciąć. WYCINACZ, a, m„ który co wycina, bet 2luźl)auer, 2lu3j)acfer. Tr. WYCINEK, nku, m., WYCINKA, i, z., część wycięta, baź 2luźgel)aune ; [Boh. weytka przycinek, przymówka). Wycinka w dole, dziura albo jama, którą na boku wyrabiają, gdy rudę na bok idącą wybierają. Os. Zel 88. — $. Math Część koła zawartą między dwoma promieniami i łukiem, zowie-my wycinkiem koła , sector. Geotn. 1, 133. Jak. Mat. 1, 115, cf. odcinek, ber 2In§|'énttf. Wycinek kuli, bryła powstająca z wycinka kołowego, obracającego się około promienia. Jak Mat. 1, 156. — §. Wycinek, wycięta czego część , wyrzynek, ein 2Ibfd)nt|el. Bndtk. — §. Wycinek, kieł młodego dzika, ein Raiter pon einem jungen ©ber. Bndtk. — g. Wycinek , młody dzik , któremu się kły wyrzynają abo wycinają, ib. ein junget ©bet.

WYCIOSĘ, ob. Wyciesać.

WYCISK, u, m. , wyciśnienie , i to co wyciśnięto; baź Sluibrihfen, Sluźpreffen, baź 2Iu$gebrü<fte, Sluźgepreffte ; (Boh.

weytjśtek odbity druk; Gum. utis, utisk * druk; Ross. bhthckł wybicie na medalach, pieniądzach ). Już tną kamienie, jako lud w lodowni, Z których pryskają wilgotne wyciski. Chrosc. Luk. 112, (cf. wyskok). Wajn-szlyn z saletrą przyprawiwszy , przez pilśń wyciśnij ; a on wycisk włożywszy w garnek, przystaw' do ognia. Sienn. 515. Sok z tych ziół wygniatują prasą, a on wycisk pod prasą wysuszywszy, tłuką miałko. Sienn. 566. ( pozostałe po wyciśnieniu reszty). WYCISKACZ, a, m, wyciskający, ber 2llt3preffer, ©rpreffer. Extortor, wycięgacz wy-ciskacz , wybadacz. Macz., ( Garn. utiskavz , stiskavz » drukarz). WYCISNĄĆ , cz. jedntl., Wyciskać niedok., *Wy-ciskawać contin. et częstl. ; Boh. wytisknauti , wytisl, wy-tisknu; Sorab. 1. wucźisznu ; {Corn, stisneti , stisnem , stiskam * drukować) ; Vind. istifhati, vunstifhati, istisku-vati, istifniti, vunstifniti , vunpotifniti , vunstiskovati , isprefhati, vunsprefhati (wyprasować), vunshashet, (wyżąć), vunfmiekat, isfhmikati, (cf. wysmyknąć); Croat. izseschujem, iztechiti, iztiszkam, iztiszkati, iztiszchem , iztisnuti, izsmikavam , izsmeknuti ; ßosn. istisctiti, iza-sgeti, osgeti, osgimati ; Boss. BbiTHCKaTb , BbrriicKHBaTb, BMTHCHyTb, BMrfcCHHTb, BbirfeCHUTL (cf. Ścieśnić), BbIJKaTb, BbiatiiMaTb, BbinenaraTb, BbineuaTUBaTb; Eccl. h3thckh-Baio; — §. 1) wyciskać, ciskaniem wygnieść, wybić, wytłoczyć; (jerauźbtucfen, auźbnicfeu, auźpreffen, preffen. Oleje za pomocą prasy z ciał wyciśnione bywają. Krumt. Chym. 132. (wyprasowane, wybite). O sokach wyci-śnionych, to jest, prasowanych. Krup. 5, 256. Wyciśnione soki dają kształt medykamentu ciekącego wewnętrznego , tłuczeniem, prasowaniem, z świeżych rzeczy, z ziemi rosnących zrobionego, ib. 5, 256. Z tego ziółka sok prędko wycisnąwszy, 1 sarnę tylko treść z niego odjąwszy, Zmieszał z nasieniem owym koszyszkowym Past. Fid. 517. Kładną cytrynki na stół przed obiadem, a gdy wycisną sok, rzucą na śmieci. Zab. 12, 14. Kwiat ten jad w wyciśnioriym korzonku zamyka. Bardz. Trag.

106. Owoc winnego drzewa są jagody, z których soku wyciśnionego bywa wino , drogie picie. Cresc. 290. W "Chinie nie wyciskają z winogron wina ku piciu. Boler. 5, 99. Ustawicznie coś rozumuje, a zdaje mi się, żeby kwaterki oleju z tego nie wycisnął. Teat. 35. b, 68. (sucho, czczo, nie ma treści, pęcherz nadęty; do kupy ścisnąwszy, zbiwszy, niemasz nic). Wicisnąć gąbkę; (Boh. wymaekati, cf. wymacać). Wyżąć chusty, wycisnąć , wykręcić z nich wodę , przeżąć. X Kam. auźmilt* belt. Sok ten trzeba przez chustę wycisnąć. Haur. Ek. 163. wycedzić, przecedzić; auźfetdjen, burcbfeicfyen , burd)« fc&lagen. Wajnsztyn z saletrą przyprawiwszy, przez pilśń wyciśnij ; a on wycisk w garku przystaw do ognia. Sienn. 515. 'Małdrzyki abo krajanki, 'wycisłe po ‘lesicy rozłożyć. Cresc. 560. (wyciśnione, wyprasowane, wygniecione). — Simil. Wyciskać łzy i t. p., przymuszać do płaczu, îbranen Ctlrêpreffen. Ta mowa i mnie łzy wyciska. Teat.

35. c, 9. Otrzyjcie z oczu swych łzy miłe dziatki, Co wam wyciska śmierć kochanej matki. Zab. 95, 14. Twoje łkanie, i smutnych łez zdroje Wiem , wyciskają-ć sprośne grzechy moje. Groch. W. 347. Wieleż to jedna

WYCISNICA - WYĆWIERKOWAĆ. 469

WYCISNĄĆ.

auèwcrfett, ousfdjtejkn, oerfcfyiejkn. Rohatyny wyciskawszy, do szabel się rzucali. Warg. Cez. 208. — §. Recipr. Wyciskawać się z kim, ciskać o zakład kamieniem, kto wyżej wyrzuci. Wlod. ; certaie jarlu cum aliquo. Cn. Th. 1508. um bte SBcttc rcerfeit. — Fig. tr. Władysław skoro do Płocka ^przyjechał, nie bez podejźrzenia trucizny, ducha z siebie wycisnął. Gwagn. 47. wypuścił, oddał, er gab ben ©eift auf. 'WYCISNICA, y, z , drukarnia. Wlod. bie ©ntcferci) ; Carn. stiskarya, (sliska, stikavneza *

wojna łez gorzkich wyciska ? Jak wiele krwi poddanych piją bojowiska? Teat. 51, 10. Nie ten godzien pamięci, kto gnębił, kto zdzierał, Nie ten kto łzy wyciskał, lecz kto je ocierał. Kras. W. 77. Będę milczał, płaczu mi ani miecz stalony , ani zwierze wycisną, ani żadna trwoga. Bardz. Trug. 504. Litość z serca jej wycisnę.

Teal. 46, 60. (w sercu jej wskrzeszę , wzbudzę). Listy, które jéj przyniesiono , wyciskały na niej ciężkie wzdy-chanie. Weg. Marni. 144. — Fig. Ir. Prawo przyrodzone , któregośmy się nie uczyli , nie wyczytali, aleśmy prasa), go z natury samej wyrwali, wyczerpnęli, wycisnęli. WYCIEC cz. dok, myto wypłacić, yerjoEen. X. Biel., Boh. Siem. Cyc. 422. — Mimowolnie wyciskać, n. p. Kto wycljm.

mocno i często nos uciera , krew' wyciska. Smotr. Lam. ‘WYCLIĆ się zaimk. dok., ozdrowieć. Cn. Th 1508; (Vind. 80. — Oeneralius: Wycisnąć, wymusić, wymódz; er*    zelyti, szhielit    ; Carn. zęlem ;    Boss. ucifkiHTB, H3ivfe^aTfc

jnńngert, abnötfytgeu, erpreflen. Trudno tam powinność    wyleczyć, cf.    calić, ocalić;;    genefeit. 'Wpocząwszy ile

za dobrodziejstwo być ma, które nie jest dane z chęcią,    tyle sobie, wyclił    się. Zebr.    Ow. 525; reqitie lenivit

ale jest wyciśnione. 6'om. Sen. 5, ( cf. daj alboć wydrę).    dolores.

Prawo mocniejszego każe wycisnąć, co trudno uprosić. WYCMOKTAĆ, ob. Wysmoktać.

Bardz. Trog. 561. — Wyciskać, wymagać, żądać; er* ‘WYCMUKŁY, n. p. Ludzie wycmukli. Ferz. Lek. 198. forberit, nötl)tg ntacfycn. To na ten czas sama potrzeba    wysmukli.

et contin,, wycofuję pr. , cofaniem wyciągnąć, wyretyro-wać; juvucfauêjie^en, rücfroärtä ^erauëjte^en. Szczęśliwi, że bez żadnego w artyleryą opatrzenia, w przytomności wojska nieprzyjacielskiego wycofać sie mogli. Ust. Konst. 2, 115.

wyciskała. Sk. Dz. 451. Te są przyczyny, które nas do WYCOFAĆ cz. dok., Wycofnąć jedntl., Wycofywać czestl. unii prawie wycisnęły, a z łaski i pomocy miłego boga przywiodły. Gil. Kat. 4. (przymusiły przejść do niej). —

ZUS ,

Bóg nie pozwala imienia swego wzywać , oprócz żeby co takowego chwała boża na nas Macocha, aby niemówlątka zabić rozkazał, na mężu wyciskała. Krom. 85. — §. Wyciskać zkąd , wyparować,

§. Wyciskać co na kim, extorquere. Cn. Th. 1508 wymuszać, wymagać na kim; tum einem ergingen, oon tym fyflben tüoEett, forberit, etyetftyett. Nie wyciąga po nas Jenie wyciska na nas tego, abyśmy.... Kociej. 145. WYCUCHNĄĆ med. jedntl. ; Boh. wyćichnauti; cuch utracić,

auêftriegeln, rein ftriegelii. Nie ma masztalerza, sam musi wycudzić konia. Petr. Pol. 410, (cf. kazał pan, musiał sam). Wszakoż ty masz cnotę , jako chcesz we błocie, Uczyń gniazdo z szmaragdu drogiego niecnocie, Droższa to i zacniejsza, chociaż się ubrudzi, A niżli owa mercha , kiedy się wycudzi. Papr. Kol. E b. — *§. Was mierzionych bab tłum ludzi Kamieńmi z miasta wycudzi. Petr. Hor. 2 0 2. wypędzi, wyruguje, wyciśnie, Ijeranëtretben ; ?ed cf. wyobcować, cf. cudzy.

WYCWEBK, WYĆWIERK , *WYCZWERK, WYCWIER, u m., Wycwerki , *rycwerki, łamanie, strzępienie głosu, trzęsienie gardła. Cn. Th. 1508; trele w śpiewaniu. Wlod. briller, ©etriEer. Słowiki w koło tej wody wywodzą wycwerki. Toi Saut. 125. Nie wznawiaj miłym wdziękiem wyewerków słowiku , Poprzestań słodkich, trelów w leśnych ptasząt liku Toi. Saut 36. — Fig. tr. Żałosne płacze rymy nasze wspominają , Przetoż żadnych wyewerek wytwornych nie mają. Jur. Pogr. (żadnego kun-sztowania). Uroda , śmiech, rozpusta, po ich twarzy biega, Ale zbytnim wvewierem prostej nie dosięga Gładkości. Ml. Tel 48. Biereret). WYĆWIERKOWAĆ , WY-CWERKOWAC intransit niedok., Wycwerkuję , głosem pr zepieruję. Cn. Th. 1508; łamie głos, strzępię głos

przestać cuchnąć; auêfttnfen , gu flitifen autyören. Skorupa wyciskała. Smalc. 26. która się świeżą będąc napije smrodliwej tłustości, Już nigdy nie wycuchnie, ani pachnąć będzie. Opal. Sat. 1. — “j>. Sałszę z zielonego żyta, spłókawszy dobrze, przez wyrugować, wypierać, morattê tterbrättgen. Myślała jako- chustę co najlepiej wycuchnąć, żeby wilgotności w sobie by Tyberyusza z państwa wycisnęła. Sk. Dz. 574. Wę- żadnej nie miała. Syr. 914. czy nie: wyżąć? gierska kronika pisze, iż Jadźwingów Gotowie wycisnęli WYCUDZ1G cz. dok, cudząc wyczesać, grzebłem wyczyścić; z Węgier i z Prus. Biel. &w. 156. Aczkolwiek było trochę ludzi, ale je wycisnęli z nienagła. Biel. Sw. 156.

Drugiego o tym ustawiczna rada, Aby wycisnąć krzywdami sąsiada. Groch. W. 565. Jedna praca drugą wyciska, t. j. pracom końca nigdy niemasz; praecipitant curae. Mącz.— §. Wyciskać, ciskaniem wyrażać, odbijać, abbrucfen. Wyciskam, drukuję. Wlod. Wyciskam, wybijam    obrazy.    Cn. Th. 1507.    Wycisnąć    pieczęć, ba3

Siegel    aufbrücfen, abbrücfen.    Stwierdzam    to podpisem

ręki przy wyciśnieniu pieczęci. — g. 2) Wyciskać, wyrzucać, wymiotać; Ijeranêtverfen , entwerfen ; Bag. iztisnu-ti , iztiskati ; Slot'. wyhazugi, (cf. wygodzie); Sorab. 2. wuschusknu , wucżisznu. Jak z ziół zdrowy sok chorym wyciśnie, Już nie potrzebne precz oknem wyciśnie.

Past. Fid. 195. Dusze nieprzyjaciół twoich pójdą młyń-cem, jako kamyki z procy lada kędy wyciśnione. Birk.

Chodk.    a 2 b.    Wielką mocą    kamień w    górę wycisnął

nie mały. Otw.    Ow. 104. Kto    z was jest    bez wady, ten

pierwszy kamień niech na nią wyciśnie. Odym. Św. M m 2.

Jeszcze nieprzyjaciel z łuku nie wyciskał strzał, a już lud mój pryskał. Teat. 45. d, 87. Wyb. (nie wystrzelił jeszcze).

— Aliter : Wyciskać , wszystko do końca wyciskać, powyrzucać, wystrzelać; afle3 fyerauöroerfen, (leraiifdjtefien,

trzęsę gardłem , czynię trele. Włod. triflertt. *WYĆWIR- 'WYCZERNIĆ cz. dok., zupełnie poczernić, ait3fd)tBflt$ett, NY, a e, wykwintny, wymyślny, przesadny, zrzędny , ooßftänbk) fc^ruar$ machen ; Ross. BtmepHHTŁ, BbiuepHbiBaTb. dziwaczny; grillenhaft, nnutberUd), tabelfüdjttg; (Oeftcrr. WYCZERPNĄĆ, f. wyczerpnie cz. jedntl., Wyczerpać, f. l;ac!elig). Miał żonę wyćwirną i dziwną, Której się zdało wyczerpie dok. , Wyczerpywać czesll. et contin., wyczer-wszystko być przeciwno. Jabł. Ez. a 4. Podagra teraz ta puje pr. contin. ; Boh. wyważiti, (cf. wyważyć); Slav, wy-choroba pańska , W bólu wyćwirną , a zawsze pogańska. ważiti, wyważugi, wycjrâm ; Vind. issajeti, vunsajeti,

iszhrepati , vunzhrepati , vunszhrepali, vunpozhrepati ; Sorab. i. wutżerpam , zwutzeram ; Ross itcqepnaTb, bm-

ib 3 b.

WYĆWICZYĆ cz. dok. , ćwicząc wydoskonalić, burd) lie*

bitttg uerocßfommnen , attêbtlben; Sorab. 1. wutżolu, wudé-    uepnaTb, BbiuepnbiBaTb, paeuepiaTb , BbiKauaTb, BbiKauH-

bu. Bóg wyucza nas nad dobytki ziemskie, i nad pta-    BaTb, OTiLiecKaib, OTfLiecKHBaTb ; — §. 1) czerpaniem

ki niebieskie wyćwiczą nas. 4 Leop. Job. 35, 4 4. Ro-    wyjąć, dostać; 4)crau3fd)öpfen, (tuśfdjopfnt , 4)crüorfd)öpfen.

dzice wyćwiczyli córkę swą według zakonu Mojżeszowe-    Wyczerpać wmdę ze studni. Ld. — Fig. tr. Wyczerpnąć

go. W. Dan. 43, 5. (wychowali). Syn jeśli od ojca nie    co z kogo, z niego mieć, od niego mieć udzielone;

będzie wyćwiczony, frasunków więcej, niźli uciechy ro-    tPOljcr fdjopfen, nehmen, ^erne^men , (mben. Jan święty był

dziców nabawi. Petr. Ek. 97. (wychowanie ludzi kształ-    mężem zacnym, który z piersi pańskich wielkie był ta jęci Psalm ten pisały palce wielkiego bojownika, i do    mnice wyezerpnął. Żarn. Post. 232. Coście z ust moich wy-

pisma mądrego, ido rozumnych bitew wyćwiczone. Birk.    czerpnęli, Nie wszystko jeszcze dobrzeście pojęli. Odym.

Kant. a 2. (biegłe, wprawne, doskonałe). Ćwiczony, est    Św. - 2 Z 2. Z onego swego    rozumu, wszystko w’yczer-

exercitatus simpliciter vel quomodocvnque ; wyćwiczony,    pnął, iż już żaden    nie mógł    nad to nic inszego pomy-

aulem est perfeete exerciiatus in aliqua re. Cn. Th. 544.    śleć , abo wynaleźć.    Baz. Hst. 445. Prawo przyrodzone,

Gra Fortuna wyćwiczona W muzyce, w lutni uczona.    któregośmy się nie uczyli,    nie wfyczy i, aleśmy je z

Lib. Sen. 45. W wierze się prawej wyćwiczali. Kanc.    natury samej wyrwali , wyczerpnęli, ycisnęli. Siem.

Gd. 464. (doskonalili). Ale choć się tak dobrze wyćwi-    Cyc. 422. Mądrość pańska tak mówi: kto mnie słucha,

czyła , Choć tak umiała użyć swej chytrości.... P.Kchon.    wyczerpnie zbawienie. Biai. Post. 288. (najdzie zba-

Jer. 422. tak się wprawiła, [te übte ftd) tut Jjodjftc ©rabe.    wieniej. Dobrze wyszła ufność, którą z ojca swrego wy-

—    §• Wyćwiczyć, wyehłostać; fluśpettfdjen, bltrdjpettfdten,    czerpnęli byli. Birk. Dom. 82. — §. Wyczerpnąć co z

pd)ttgeit pr. et fig. n. p. Konie wyćwiczone, wybodzio-    kogo, wybadać, wymacać, wyrozumieć z kogo; port et*

ne.... Kosz. Lcr. 25. Nie w czas gdy niewola wyćwi-    nem forfd;crt, erforfdjett. Ja i z niego co wyczerpnąć mu-

czy którego. Paszk. Dz. 57. daje się we znaki, dokuczy,    szę. Teat. 42, 64. Przyjdzie lu dziś, aby co wyczer-

doskwiera , dopiecze.    pneła z niej. ib. 58, 278. — §. 2) Wyczerpać, czer-

WYCYRKL1Ć, WYCERKLIĆ, WYCERKLOWAĆ cz. dok.,    paniem wypróżnić, nic nie zostawić do czerpania; oößtg

cyrklem wyrysować, au^Cttfellt, abcirfellt; ( Vind. vunskro-    auöfdjöpfen, teilt auêfcbüpfett pr. et fig. tr. Wszystkie

czlati). Snu mego przecie wycyrklę rysunek. Zab. 44,    zdroje wyezerpnął z Helikonu. Zbił. Dr. E 5. Zbytnią

458. odrysuję go, viykryślę . opiszę, wypiszę.    szczodrością by'najwiętsze bogactwa snadnie się wyczer-

WYCZANY, WYCZNY, WYĆZY, WYKOWY, a, e, od    pną. Kosz. Lor. 4 4 c. I studnia może być wyczerpana;

wyki ziela, Sßidett * ; Boh wykowy. Wyczny, wykowy,    Blov. bana ge bana, a predce se prebere ; kad sa wżdi

do wyki ziela należący. Włod. Nasienie wyczane metylko    do nich ide, i bone sa preberu. Znajdują się materye,

iż jedzeniu niewdzięczne, ale i ciężkie ku strawieniu.    których wyczerpnąć nigdy nie można. N. Pam. 45, 44,

Urzed 34 2. Wyczana rola, ob. Wyczysko. Wyczna sło-    (bezgruntny, bezdenny). Władza duszy mojej wyczerpana

ma, ob. Wykowmy. Vicianus, wyczany, wyczny, n. p.    już cała. Teat. 49. b, 95. (wycieńczona, wysilona). Nie-

Wyczne rzeszoto. Macz. Jeden snop pszeniczny, Jeśli    wyczerpany, niewyczerpiony, ‘niewyczerpny, nie do wy-

chędogi, lepszy, niżli dziesięć wyoznej. Put. Pocz 360.    czerpania, Mtetfdjopfltd) ;    Slov.    newyważitedelny ; Vind.

(pszenicy pomieszanej z wyką). Wycze węzły, ob. Węzeł.    neiszhrepliu , neissajetliu    ;    Ross.    HencTOiuHMUM , rteocKy-

—    §. Wyczny, WYCZASTY do wyki podobny; itncfen*    4'kBaeMbiH, HeocKy4HMbiM    ;    Eccl.    neH3uepnaeMWH. Ziemia

artig, tuttfcna^ultd). Janowiec ma nasienie wyczaste abo    matka zawsze rodząca,    a niewyczerpiona. Przyb. Luz.

wyczne. Syr. 4479.    476. Wyczerpanie * ‘WYCZERP, u, m., baê 51uśfd)tjpfctt,

WYCZAROWAĆ cz dok., czarami wywieść, dokazać, usku-    (Et[d)i'pfett. Sposób wyczerpania, methodus exhaustica.

tecznić . gratté bereit, bctöi't jauberu; Ross. BŁiBopoumTB,    Geom. 2, 4 64. Po wszystkich odporów wyczerpie, Ja

BbiBopojKHBaTb , ob Wywróżyć.    póki mogę szkodzić żeglarzom, nie ścierpię, Żeby....

WYCZEKAĆ nijak, dok , do pewnego czasu poczekać, w    Przyb. Luz. 180.

czekaniu wytrwać; Bob. wyćkati . Slov «ickati Sorab. WYCZESAĆ, ‘WYCZOSAC, /. wyczesze cz. dok., Wycze-

4. wucżakacż ; Ross BbiJK4aTb BbiuuiAaTb, gattj auśiuar* tnt, üößtg abtt)«rten. Jak mu kto winien, zaraz odbiera, nawet mnie nie wyczekał Teat. 8 c. 53. Po długim wyczekaniu przychodzi żniwo. Bals. Niedz. 4 , 97. po długim oczekiwaniu , wyglądaniu ; cf. kto czeka , doczeka się.

470

WYĆWI RNY - WYCZEKAĆ.

WY CZERNIĆ - WYCZESAĆ.

sywać czejtl. et contin, wyczesuje pr.; (dislng. wyciesać, wyciosać); wyczesać włosy, grzebieniem chędożyć, wyczyścić, rtuêfcimmeu ; Boh. wyćesati ; Bosn. istesati, isdjellati; Ross. BbtuecaTb, BbiuecbiBaTb, ( BbiuecKa fryzura). Trzeba pilnować, aby się dzieci codzień umywały, głowy wyczesowały. Pir. Pow 78. — Len wyczesać,

Vind. isdersati, vunsdersati, auÖf)ecl)dn. Garści lnu na    się jeszcze gracko wyczubim. Teat. 21 , 10. — Fig. Ir.

szczotkach wyczesane. Przędz. 15. Len wyczesany, wy-    Hetman nasz Turka po swemu wyczubił. Juli. Buk. J 6.

czoski ze lnu, lnianki. X. Kam. — Wyezesać suknią    wytrzepał, poraził, wybił.

szczotka, Vind. isfhzhetiti , vunfhzhetiti ; Bag. izcettatti ; WYCZY, a, e, wyczny, wykowy, wyczany, od wyki qu. Croat, izkefati ; Slav, izkifati, izkefati, nu#ttrften. — §. v. — Polan. Wycze węzły, ob pod. Węzeł.

Transi. Wyezesać lub wyczosać kogo, wybić, wyćwiczyć. *WYCZYHAĆ es. dok. , czyhaniem wyśledzić, erlaufenen ; Cn. Th. 1308. burd^edjeln, bltrtl^obcln, bltrdllltnlfen,    Boh wyćjhati id quod quis speculatus est deprehendere.

IDalfett. Wyczosać kogo, to jest dobrze za łeb wytargać; WYCZYNIĆ cz. dok., Wyczyniać niedok ; Croat, izchinyam, depexum aliquem reddere. Marz. Wyczeszę go, exteram    izchmiti expurgare, excernere; przebierając wyczyścić,

ego ilium pulchre. Cn. Th. 1303. Wyezesać, peclere ali-    fmtbentb abfonbent, ba§ 9îetne «lrôfonberit. (Boss. hcihhhtł

quem pugnis. ib. Bym się na cię nie gniewał, wierz mi,    naprawić). Według wyczyniania żyta, chleb też będzie,

żebym cię, jakoś zasłużył, wyczesał. Kosz. Lor. 141.    Syr. 919. Wyczyniają żyto miotłami na boisku czyli

Wyczosariy, wybity. Cn. Th. 1308. — Aliter: Wyczo-    młocarni, (cf. zgoniny). Chleb ma być pieczony z zboża

sany, wyćwiczony, wykrzesany, okrzesany, wykształcony;    z wszelkich chwastów wyczynionego, ib. 920. Jęczmień

gebübet, curêgetulbet, gehobelt, abgefdütffen, (ob. Wyciesany,    młócąc, tym obyczajem wyczyniają, jako pszenicę. Cresc.

wyciosany). Nauki z ludzi grubych wyczosane czynią.    162. 'Rży nasienie bywa wyczyniono ku sianiu, jako i

Petr. Pol. 100; didicisse fideiiter artes, emollit mores,    pszeniczne. Cresc. 161 WYCZYNIEC, ńca, m., jęczmień

nec sinit esse feros. — Oppos. Bigidus homo, surowy,    myszy abo wyczyniec, hordeum mirinum Linn. btc 9Mu*

gruby, też mówią niewyczosany człowiek, grundychwał.    fcgerfte, b«£> -Dîrtiifefont, îrtttbfnrn, 3ungferfjaar. Jundz. 127.

Macz. Grecy wszystkie inne narody nazwali grube, nie-    Syr. 1356. (n. Th. 1308. — §. Phoenix, ptak, ogni-

wyczosane. Pelr. Pol. 255. (barbarzyńskie). Mieszkańcy    waczek , abo jak drudzy zowią wyczyniec. Lhs. Gr. 186.

tej krainy są niewyczosani i grubi. Boler. 258. Spro-    Cn. Th. 1508.

szczać, wyczyszczam, (‘wyczyściam. Cn. Th. 1308) niedok., czyszcząc wypróżnić, wychędożyć, zupełnie przeczyścić; atrôretntgcit, oölltg retu machen; Boh. wyqstiti, wyciśtowati ; Slov. wyćistiti, wyćistugi ; Sorab. 1. wu-redżu ( cf. wyrządzić), wuschwornam, wuschwornu; Vind. iszbistiti, vunszhistiti, vunpozhistiti ; Croat, izchi— ztiti, izi hisztiti , izchischujem ; Hung, kitisztitani ; Bag. izcistiti; Bosn. iscistiti, izcistiti, istriebiti, (cf. wytrzebić) ; Slov. izcistiti ; Boss. BhnmcTHTb, BbinnmaTb , pa3UHCTHTb , pa3mimaTb; Eccl. immuaio. Gołębnik ma być wymiatany i wyczyszczony od gnoju i wszołów , które się tarn legą. Cresc. 584. Dusze tych ludzi czyscowym karaniem po śmierci wyczyszone bywają. Weryf. 70. Czyste srebro wypławione w ogniu, wypalone z ziemi, wyczyszczone siedmkroć. 1 Leop. Ps. 11, 7, (cf. brant). Ciało jego było zaraz po śmierci wyczyszczone, i wonnościami napełnione, Birk. Zyg. 4. (exenterowane, cf. wytrzebić, wypatroszyć). Wyczyścić pole, wyplonić , abo chwasty wyrwać z ogrodu. Cn. Th. 1508, t cf. wykarczować). Wyczyścić żołądek, wyczyścić sie, wypurgować. Wyczyszczenie, Boss. BbtMHCTita, pa3qHCTKa. — '§. 'Wzczyścić co, czyszcząc wyrzucić, co jest nieczystem, zawadzającem, niepo-trzebnem ; etmaê SRetntgett attênterfett, tregtrerfett, it»eg* faubern, auêjditbent, auêretnigen. Drogi naprawować, błoto ^wyczyściać chłopi umieją. W. Post. W. 211, (cf. wyki-dać, wymiatać, wyskrzybać). Pan upomina nas, abyśmy <!wyczyściali stary kwas. W. Post. W. 524. Sprzęt twój, wypróżnion , i 'wytszczon i wybran jest. Budn. Nah. 2 , 10. wyrzucony, wymiatany.

śnym się ukazuje tak w niewyparzonych słowach, jako WYCZYŚCIĆ, /. wyczyści, wyczyszczę cz. dok., Wyczy-w' niewyczosanych uczynkach. Glicz. Wy ch. D 6 b. Człowiek sprośny, niewyczosanego rozumu. Syr. 123.—Sub-stant. *Niewyczosaniec , ńca, m., n. p. Niewykszykany ,

'nieokrzosany, niewyczosaniec. Cn. Th. 534. Malejeriatus, niespokojny, też nieuczony, niewyczosaniec, dworskie słowo. Macz.

WYCZESTOWAĆ cz. dok., częstując w’ydać, wyexpensować, auStractiren, oertracttren ; Boh. wyetiti, wyćastowati. Beczkę wina pan marszałek wwczestował. Teat. 26. b , 65.

WYCZKA, ob. Wyka.

‘WYCZŁONKOWAĆ cz. dok.-, Eccl. n3ii)ieHHK>, Graec. ftyóco, członków pozbawić, (uiSgliebcrn, ber ©lieber berate ben, cf. rozczłonkować.

WYCZNY, WYCZY, ob. Wyezany.

WYCZOŁGNAĆ się zaimk. jedntl., Wyczołgać się dok., Wy-czołgiwać się częstl., czołgiem się wyśliznąć, wyleźć ;

^erauêfriec^eit, auêfrted)ett. Człowiek podobnym był bestyi, gdy się na świat wyczołgnął. Kosz. Lor. 31 b. Czując mow’e do siebie być nagotowaną , gdzieś się wyczołgał.

Teat. 42. d, D. wymknąłeś się.

WYCZOSAĆ, ob. Wyezesać. WYCZ0SEK , sku , m., wy-czosany len, £)cd?elfiadj3. Poklepie pierwsze wyezesanie lnu, na wory zdatne; cieńsze są paczesi ; najlepszy jest wyczosek, z którego płótna cienkie; co się na nic nie zdało, zowie się paździor. Dudz. 50. Wyczoski ze lnu, len wyczesany, lnianki. X. Kam. Wyczoski, wyczeski, odrzutki z wyczesania; ftflimnletn, Slbfallfcl ront dämmen,

§ed)dtt ; Boh. weyćes; Ross. BbiqecKH Wyczoski lniane, lub konopne. Włod. — Prov. Slov. Mnoho wiceskow, mało włny; mnogo wyczosków', mało wełny; więcej WYCZYSKO, a, m , rola gdzie wyka była, viciarium. huku niż puku.    Macz. ba3 SBtcfenfelb ; Boh. wykowiśte.

’ wy"

czytuje pr. ; (Boh. wyćist, wyćtl, wyetu, perlegere, wy-ćitati enumerare, exprobare; Slov. wycitnf enumerare,

WYCZESTOWAĆ-W Y CZUBIĆ.

W Y C Z Y - WYCZYTAĆ

471

WYCZCBIĆ cz. dok., za czub wytargać, nm (gcfyopfe Ijerum WYCZYTAĆ f. wyczyta cz. dok , Wyczytywnć częstl. saufen. Gdyby mi się teraz dyabeł pokazał, takbym go wytargał, wydrapał, wyczubił! Teat. 28. b, 15. Dziś

51. c, 17. gicbt geuer. Huk wydawać. 3 Wydawać wonność. Cn. Th. 1509.

ma

swoje nie

wićitugi percenseo, recenseo ; Ross. BbinecTb , BŁmmaTb wytrącić, odciągnąć, ncnncMTb, ncnHCJiflTb wyliczyć, wyrachować ; Eccl. H3'ine«iHK> , n3UHraio wyliczam , bh-MHTaTb , BbmwTbiBaTb przeczytać pierwej co nazajutrz ma być czytanym); wyczytać z listu , z xiegi, czytaniem dowiedzieć się, cf. doczytać się; eine ©thrift Icfcnb erfeben, erfahren, (erlcfen, auglefen aug einer ©thrift). Zofia wyczy-tywala z listów mężowskich oprędkim powrocie jego, i że jego przedsięwzięcie pomyślny odbierze skutek. Zab. 44, 330. Prawo przyrodzone, któregośmy się nie uczyli, nie wyczytali, aleśmy je z natury samej wyrwali, wy-czerpnęli, i wycisnęli. Stem. Cyc. 422. — Fig. tr. Z twarzy każdego pasterza wyczytać było można, jak słodka praca pod dobrym panem. Zab. 6, 214. ntait fonnte eg aug bent ©eftthte jebeg Wirten lefen, z oczu jego, aug feinen Singen lefen.— $. Wyczytać w czym co, czytając znaleźć, odkryć, spotkać, natrafić; iut Sefett ftnben, entbecfett. Nie mogłem wyczytać w autorze żadnym tego cudu. Biik. Dom 166. Każdy go poważał, bo wyczytał w nim szacunek cnoty jego, widząc jego prace. Jabł. Tel. 193. Wysłuchaj a wyczytaj przyczyny, jakowe są, co nas do unii przywiodły. Gil. Kat. 4. czytaj do końca z uwagą, mit Slurmerffamfett big ju (Ettbe lefen, burd>lefenb roobl ertragen unb baraug abitebmm. — § Który wyczyta to pismo, i wykład jego oznajmi mi, będzie trzecim w królestwie moim. 1 Leop. Dan 5, 7. kto wstanie przeczytać i zrozumieć, mer eg lefen unb oerfteben faun, mer fg fjeraugbringt bem Sui&ftaben nnb bem ©inne nad). — *§. Wyczytajcie w *narodziech cuda Jehowy, u wszech ludzi cuda jego. Buda. 1 Chroń. 16, 24. wspominajcie, wychwalajcie, uwielbiajcie; ermähnen, gebenfen, rühmen, erbeben, lobprctfen.

WYDAĆ, f. wyda, wydadzą, wydam cz. dok., Wydawać contin., wydaje pr. ; Boh. wydati, wydawati; Slov. wydawana; Sorab. 1. dahwam hwon , hwondahté , hwon-dahtźo , (wudahwam, wéstzu wieszczę); Carn. sdâjam , sdajêm, sdâm, (cf. zdać); Vind. vundati, vundajati, isdati, zhiesdat, zhesdati , zhesrozhiti, 'sarozhiti, isrozhiti (ob. Wręczyć, cf. wyręczyć), prostodati ; Croat, izdati, zda-jem , izdajem ; Rag izdàvati; Bonn, izdatti; Ross, bm-4aTb, BbuaßaTb , 1134a n> , Hs^aBaTb, c^aib, C4aBaib , C4aBUBaTb ; wydać, dobywszy zkąd podać pr. et tr. ; berauggeben, auggebett. To , cośmy już wydali, nie jest więcej nasze. Zab. 5, 79. Ziemia niezliczone rodzaje *zwydawała z siebie. Otw. Ow. 26. (powydawała). Pomierne i pospolite rzeczy często fortuna wydaje , wybornym zaś samą rzadkością jedna zaletę. Pilch. Sen. list. 519. (rodzi, płodzi). Dziecko na świat wydane, bez władzy leżało. Zebr. Ow. 582. urodzone, auf bte ffielt gefegt, ge« bohren. Stal, gdy o kamień bije, natychmiast ogień wydaje. Tc N. Pam. 6 ,

(pachnąć). Wydaje z siebie ziemia, woda, wilgotność, wydaje drzewo 'pąkowie, liście * wypuszcza, ib. Na wał-ność z nieba wydana « spuszczona, wylana, ib. Pólka, lina , którą do góry statek holują , i tę z masztu wydają. Magier. Mskr. spuszczają, zwijają; heruntergeben,

reichen. Gdy się poczynają wydawać ząbki dzieciom, różne ich napadają symptomata. Comp. Med. 445. dobywać się, wyrzynać się; heraugfommett, h^öorfommen. Panie, czy każesz obiad wydawać? Boh. Kom. 5, 285 dać na stół, ben ajłittag geben, auf ben £tfcb geben; (Öfter, anrtdjten). 0 czwartej samej niechaj jeść wydają. Teat. 48. b, 14. (niech dadzą na stół). Tłustość z potraw przed wydaniem zbierać należy , ażeby nie zbyt tłuste były. Wiel. Kuch. 451. Tak trafiaj, żebyś tam przed samym obiadem zawitał, a nie odchodź, aż obiad wydadzą. Boh. Kom. 1, 12. Zgrałem się, musiałem się fantować, i karty wydawać. 'Teat. 19. b, 33. cyrografy, wexle na siebie dać; ©thulbfdjetne auf ftd) augftetten, SBedjfel augftetlen. W górach Tarnawieckich odkryto obfitą kopalnią ołowiu, tak że szycht jeden po 8 godzinach kopania, wydał 50 oetnarów szczerego ołowiu. Pam. 84, 990. — Wydać sąsiadowi drogę * pozwolić mu drogę, wygon; freien 2)urcb$ug geben, ober laffen. Wszelki posesor imienia przez imienie swe powinien te drogi wydać sąsiadom , t. j. do kościoła, do targu, do młyna, do przewozu, i na gościniec pospolity; a nie może takich dróg bronić, ani zapowiadać; a jeśliby taką drogę przemienić chciał na insze miejsce, tedy inną drogę tak dobrą jak pierwsza była , w imieniu swem wydać. Vol. Leg. 2, 938. Stef. (wskazać, wyznaczyć, poświęcając na nią z gruntu swego).— Wydawać, expensowaé, wyexpensowaé ; auggebeu , bepenftren; Ross. npoTopuTL, HCTepaib; Eccl. nauHBato, H3JK4HB3K). Zbytecznie żyje i nad kondycyą swoją wydaje. Star. Mon. a 2 b, (ob. większy rozchód , niż dochód). Wydać się na co active, wyexpensowaé się, łożyć majątek; ftdjg foften laffen, fein Vermögen bran fcfjen, »erroenbeit. Ociec nie rad się wyda synowi na ubiory, ani się też syn na 'bryże przesadzić chce . sprawiwszy mu szarawary a karwalkę. Glicz. Wych. Fob. Wiemy, że na ten kwest, który im przymawiacie, nie wieleście się wydali. Smotr. El. 53. (nie wysililiście się). Wydaje się na kogo , totum me in aliquem profundo , (de libera-litate sermo). Cn. Th. 1509. — Simil. Lata na ‘gamracyi, ani w rozkoszy, ale na prace ustawiczne wydawali Biel. Św. D 2 b. (łożyli, poświęcili, wyczerpali). — Passive: Wyda się rychło, co się zebrało nie rychło. Cn. Ad. 854. (prędszy wydatek, niż zarobek); Toczą się pieniądze, bo okrągłe, t. j. łacno się wydadzą. Cn. Th. 430. — Wydać jaką naukę * do końca ją uczniom podać, dociągnąć, wyuczyć; öolltg aug* lebren, ben Sebrgegenfianb big jur bestimmten ©ranje hin* führen. Wydał profesor wymowy przez to półrocze rozdziały o wysłowieniu. — §. Wydać resztę z grubego pieniądza, wrócić drugiemu resztę należącą mu się mniejszemi pieniędzmi, ben üîeft berauggeben. — § Wydać za mąż n. p. córkę, siostrę; (an ben SJîattit bringen, un* ter bie £aube bringen), nerheuratfjen eine Tochter, (ihr einen üJîattn geben) ; Boh. wdati, wdawati, prowdâm , prowdâ-wam, rozewdâm dcery za muza, wdawky, oddawky; Siles. et Morav. zdawky * ślub, wesele; Slov. wdśwam se, manżeła sobe beru; Sorab. 1. wudahwam szo > idę za mąż; Vind. hzhi vdati, vdajati, omoshiti, ('omężyć, opp.

na

jaw',

na

ozenie, vd njn * iście za maź, ślub, vdatife , vclajatife, omoshitife » iść za maź); Croat zdajem, izdajem, zru-chani (ob. Zaręczyny, zrękowiny), udâvani, (udavamsze , szkupsze vdajem, szkup idem za musa , vdatisze » za maź iść, udaja elocatio in matrimonium) ; Bom. udatti , nastavitti (cf. postanowić), udomiti ( cf. w dom który wnijść), udadba , viejanje conjugium, (cf. wieńczyć) ; Bay. vdatti, vdomitii, vdomîvati, (vdattise * iść za maź, vdadba, ùdaja, xenidba, vjencjanie * małżeństwo); Boss. Bbuaîb 40lib 3a aiyacb. Do mnie ojca należy córkę wydawać. Boh. Kom. 4, 174. Karolina jest moją córką, wydać ją mogę, za kogo mi się podoba. Teat. 12, 20. Za niego chętnie mą córkę wydam. Boh.. Kom. 4, 118. iüUî gebe id) gern meine ïod’ter. Król córkę wydawszy za hetmana , większy owej nagrodzie lustr przydawał. Zab. 1 I , 243. W ośmiu dniach wydać za mąż dwie córki , na to chyba bankier który wystarczył. Tent. 7. b, 41, (cf. wyprawić, wyprawa, wyposażyć). Uczynił fundacyą, podług której corocznie trzy‘panienki ubogie kosztem jego za mąż wydane i wyposażone będą. Gaz. Nar. 1 , 287. Wielkaby była szkoda domowi naszemu , gdyby pan Bogacki swą córkę -w inszy dom wydał. Teat. 55. e, 53. in ein (Ulbereä £>au$, in eine anbere gamtlte hinein oerbeuratften. Dwie z córek w domy uczciw e a majętne wydał i uposażył. Ki as. Pod. 2, 38. Sam się u Helwetów ożenił, siostry do innych miast wydał. Warg. Cez. 12. Piotr i Filip żony mieli, i ‘dziewki swe mężom wydali. Żarn. Post. 3, 597 b. Synowie wieku tego ożeniają się i za mąż wy-dawają się. Salin 4, 125. (ludzie tego wieku żenią się i idą za mąż). Wypycha siostrzenicę za niego, a za mnie się sama wydaje. Teat. 52. b , 5. (narzuca mi się żonę). Tak to ty myślisz o wydaniu Kasi za mąż? Teat. 54. b, 14. bit gebenfft [te jn oerfjeitratbeit ? Córka albo panna na wydaniu, dorosła; nubilis, viripotens. Cn. Th. 138. Nubilis virgo, panna na wydaniu, godna za mąż. Mącz. domężna; Boh. panna na wdanj ; Sorab. 1. wudahtżnó, wudacżna, pomuzka żonska, (żenitnć puber masc., żenitnofcz pubertas maso., wudacżnofcz puberias. fem. wudahta nupta)\ Cum. moshakèna , moshât, idrills, cf. mężatka; Vitid. vdajatliva, moshliva , moshakenja , (de masc. sbenitliu puber); Bosn. djevojka od udadbe, za udatti, (udana, sgena nupta, udân nuptus) ; 'Bag. na oda-ju, za udàdbu, djevojciza od vjerr, od udadbe ; SIov. divojka na udàju ; Eccl, ira Bbi4aniii 4fiBa B03pacTHaa, eine SDîaitiô bare. Myślę ją wydać za mąż, wszak z niej dziewczyna właśnie na wydaniu! Teat. 23, 71. (w porze, w dobie). Dajmy to, że panna, rodziców szlacheckie!) córa, jest na wydaniu.... Bals. Niedz. 2, 116. «Panna na wydaniu» tytuł komedyi oryginalnej JO. xiecia generała Czaitoryskiego. Wydaj czem prędzej Pannę na wydaniu. Zab. 11, 412. Bohom, do xiecia gener. Z dzieł Dawida Garrik , wzięta jest myśl Panny na wydaniu. Teat. 21, 81. Czart bte mannbare 3uttgfer: îitel eineb ßnftfpielä 6r. Durdjl. beê §ürften ©encrai (Sgartortjêft. — Wydać kogo, zupełnie podać, oddać; Slov. pridati, gćtnjltd) bawili ge* ben, (teranêgeben, übergeben. Wydaję kogo nieprzyjacie-lom. Cn. Hi. 1509. Wydaję, podaje kogo prawu, na

Słownik Lindego wyd. 2. Tom TI.

stracenie, na męki. Cn. Th. 1510. Wydany na karanie, odstąpiony, wydany nieprzyjacielom. ib. Wydał nas pan w ręce Amoreasza i wytracił. 1 Leap. Deut 1. Ty się na biskupy żydowskie, którzy pana na tak haniebną śmierć niewinnie wydali, żałujesz; a ty go sam tylekroć na śmierć i pohańbienie zdąwasz, ile kroć świętą naukę jego od siebie odpychasz. Żarn. Post. 175. Karząc karał mię bóg, lecz śmierci nie wydał mnie. Buda. Ps 118, 18. Dla ojczyzny żywota nie żałować, albo żywot swój wydać; pro palria capita sua ponere. Marz. życie położyć, fein geben bafttit geben, geben, laffen. Dia sławy swej na wielkie niebezpieczeństwa, a prawie na śmierć ciała swe wydawali, na działa nabiegali, przez wojska się przebijali, w ognie wskakowali. Bej. Zw. 16 b. (wystawiali życie , narażali, beńt £obc anśfeften., cf. na sztych wydawać ). Syn boży za nas swoje wydał ciało i krew'. Kanc. Cd. 256. ofiarował, baf’ttt geben, attfopfern. Wydaje się za kogo na śmierć, podaję, ofiaruję. Cn. Th. 1309. Gdzież jest Aaron, który stanąwszy między martwymi i żywymi, zastawił się aniołowi, który lud bił, a wydał się na śmierć za lud swój , aby plaga przestała od Izraela? Jer. Zbr. .82, (cf. na sztych wydawać). Zawisza, aczby był ujść mógł, jednak towarzystwa nie chcąc wydać, bił się z Turki, aż go pojmali. Biel. 286. (opuścić, narazić, zdradzić). Xiążęta Szląskie, Władysława króla nienawidząc, Czechom wolność swoje wydali, Krom. 527. (oddali, poświęcili, ofiarowali, poddali). Nie najdzie się między nimi, któryby budował, ale pso-wal, i wydawał cerkiew' bożą. Smotr. Lam. 25. (szkodził, na szkodę narażał). Pod czas, gdy Europa wydana jest na intrygi gabinetowe, zjednoczone prowineye Ameryki spokojności kosztują słodyczy. Gaz. Nar. 1 , 253. (oddana, zostawiona;. Wydaję kogo na pośmiech, podaję na śmiech. Cn. Th. 1510. einen bent ©flatter prêté geben. — Recipr. Wydawać się na co , oddawać się całkiem, wylać się na co, ftd) gmtjltii) battit geben. Prawie się na to wydaliy aby źle uczynili. 1 Leap. 4 Beg. 17, , 17. Dobrowolnie na to się wydawali. 1 Leop. 2 Mach.

6 , 4. Atenieński lud wszystek ‘ninacz inszego się tak nie wydał, jedno aby powiadali a słuchali co nowego.

1 Leop. Act. 17, 21 Którzy po staremu z powszechnością dzierżą, jedno ci mówią, a którzy się na nowiny wydali, jedni z bracią, drudzy z Lutrem, niektórzy z Kalwinem, a inni z ińnemi dzierżą. Hrbst. Odp. U i. (którzy się zapędzili za nowemi naukami). Co się na rozum wydają, radzi tacy,upadają Rys. Ad. 8. (faciuntin-telligendo , ut nihil intelligent ; co się sadzą, spuszczają na rozum , zapędzają za nim). Serce jego nadziei i rozkoszy pełne , wydawało się całe miłości. Stas. Num. 1 , 159. Wydaję się na nierząd, nierządu patrzę. Cn. Th. 1509, (cf. rozwiązły, rozpustny, cf. puścić cugle). —

§. Wydawać xięgi, podać zrobione przez siebie iub drugich pisma publicznemu używaniu, wydać je Sutler ober ©Triften berauêgebctt. Aby wydać na świat jaka xiegę, jest o czem myślić i pracować. Baur. Sk.'SlO. Mądrym i uczonym pospolicie nazywają tego, co xiążki wydaje. Teat. 11, 59. Gorgias sto i siedm lat mając,

60

Wszystek czas strawił, xięgi swe mądre wydając. Prot. Koni% C 5 b. (publikując). Wydane jest dzieło «.wyszło. Ld Żadna nieroztropna osoba nie będzie miała wolności zastanowić gorliwość pisarzów, chcących wydawać co wymyślą dla dobra powszechnego, byleby tylko zachowali powinne uszanowanie religii, królowi i Rzpltćj, i na tym jest prawdziwa wolność drukarska. Mon. 75, 504. Chęć zbyteczną wydawania xiąg, sprawiedliwie chorobą nazwać mogę, gdy szkodliwa jest naukom, przez zarzucenie świata xiçgami. Zab. 7, 102. Nar. @d)reibefncbt, îlutovfucbt. — Aliter. Wydawanie, wydanie, edycya bie 3llt«gabe, (Sbitton; (Sorub. 1. hnondahtżo, wudatźo problemu)-, Ross. H34aBaHie, H34anie, 3aB04Ti (cf. zawód), KHHroH34aaie, C4ana ; End. H34ana, H34aHie. Uchwały sejmu 1658 r. po dwa kroć nierzetelnie przedrukowane były; rozkazał je tedy trzeci raz przedrukować, niszcząc i znosząc pierwsze wydawania sejm 1659 r, Skrzet. Pr. Pol. 1, 276. —• Wydawać, ogłaszać, podać do wiadomości, befanitt machen. Na głowie tłuszcz woła, w bramach miejskich wydaje słowa swoje. 3 Leop. Prov. 1 ,

20. (wyprawia. 1 Leop.). Prawem wydanym do bezżeń-stwa ich przymuszają. Zygr. Gon. 408. flege lata , po~ stanowionem i promulgowanem). Wydaję dekret po kim, przeciw komu « skazuję za kim, .przeciw komu. Cn. Th. 1309. ba« Urtbeil fallen, au«|preri)en, Den 31u«|prud) tbuit. Wydanie dekretu, pronuntiatio. (hi. Th. 1310. ber 5llt«» fprnd) be« Urtbeil«, ber Urtheil«fprnch, 3f?td)tcrfprtic&. Ton zuchwały , niby wyroki jakie wydający. Mon. 70, 546, (burmistrzowski, burmisztrzować). Fałszywe świadectwo wydali przeciwko mnie. 1 Leop. Dan. 15, 42. fałszywie świadczyli, fie (rabeit ein falfcbe« 3eitP$ abgelegt. Hasło trębacze wydadzą, aby się uniesieni nie zapędzali pod nieprzyjaciół. Tiuard. Wi. 78 wytrąbią, otrąbią, au«< blafert. Poeto wie wydali to między ludzie w baśniach swych, że bogowie nigdzie nie przychodzili, aż z wiel-kicm dobrem tych, którzy je do siebie przyjmowali. Kosz. Lor. 112 6. ( upowszechniali te wiarę). Wydanym być, ogłoszonym Ross. cocroaTtca. —■ Wydawać, okazywać, pokazywać, oznaczać, dawać poznać; anjci* gen, anbeuten, ju erlernten geben. Robota rzemieślnika swego wydaje. Min. Ryt. 4, 57. Wydała, co dowcipna umie jej robola. Dmoch. II. 2 . 46 Człeka wielkość, nieszczęście wydaje. Karp. 4, 50. Oko wnet wyda. Cn. Ad. 78. (oko do serca okno). Z samego oblicza jego wydaje się niewinność, w słowach szczprä tchnie prawda. Teal. 55. d, 29. Odzienie ciała i chód człowieczy wydają go. 1 Leop. Syr. 19, 27, (cf. jak cię -widzą, tak cię piszą). Czym kto jest, tym się wyda, z czasem maska spadnie. Kras. W 57. Te nowe grosze trzeba brać na wagę, aby się zaraz wydał, i łatwo poszlakowany był, ktoby je pofałszował. Star. Mon a 3, (cf. odkryć). Prawda wydać się musi, by ją też kto najbardziej zakrywał. Corn. Wl. R b. (odkryć się, cf. oliwa idzie na wierzch). Wydaje się co na wierzch, pokazuje się co, proditur. Cn. Th. 1309. Nie masz nic tak skrytego w sercu , coby się z lekka na wierzch nie wydało ; szydło w worze jak się raa zataić ? Birk. Chodk. 22.

Niepodobna aby ogień, który się tam dusił, na wierzch wydać się nie miał. Faiib. liii. (wybuchnąć). Zdania jakie w tym chłopcu być wydają się , powinny były wzbudzić w nim miłość daleko wyższą. Teat. 3. c, 31. Cnota tego męża (marszałka Małachowskiego), wydała się w przeciągu całego sejmu. Ust. Konst, 1, 30. (jaśniała).— Wydawać co , wyrażeniem oddawać, wyrażać, wystawiać; auöbrncfett, oorfteüen. w sali inury okryte staremi szpalerami,, na których wydawane były historye starego testamentu. Kras. Pod. 2, 128. Modele te i najsurowszy krytyk , przez wzgląd na ich czyste odbicie , na doskonało wydanie figur i napisów, musi równo z orygiana-łami cenić. ,N. Pam. 5, 315. Niech jedni piszą, drudzy tłumaczą, nie będzie takiej myśli, któraby się po Polsku nie wydała. Mon. 65, 81. (któraby się wyrazić nie dała). — Wydać , wyjawić co miało być skrytym , wygadać , (cf. wypaplać); offenbaren, an«gebcn ein ®el)etmrt$ n. f. to, angeben, oerrat^en. Wydaje tajemnicę, grzech czyj, towarzystwo i t. d. Cn. Th. 1309. Wszystko co myślę, twarz moja wydaje pomimo mojej chęci. Teat. 38, 200. Pomagają sobie, nie wyda jeden drugiego. Cn. Ad. 306, (cf. ty cyt, ja cyt)! Wszakem cię przestrzegał, abyś nie ruszał dzwonka, żebyś go nie wydał; nie chciałeś przestrogi przyjąć, otoż masz oddzwonienie. Zygr. Pap. 156. Przyrzecz mi Wac Pan , że mnie nie wydasz; bo jakby się wydało, że ja to powiedziałam, tedybym straciła służbę. Teat. 30. b, 57. perfprcd)CU ftc mtrîj nicht ju perrathen, benn monit e« herau«ffinte, baj5 id).... Nie potrzeba wydawać sekretu. Teat. 57, 168. Z poga-ny się bracąc, wydają sekreta. Siar. Vot. E 4 b. Ale nie wydasz mnie Wac Pan z sekretu !# Teat. 21. b, 33. Ta oszustka Zuzanka , nie wydała-ż mnie z sekretu ? ib. 20. b, 114. bat fie nicht mein ©cheimitiß perrathen ? Wiesz, jak mało gadał, aby się nie wydał. Jnbl. Tel. 336. (aby się nie wygadać). Któż tak kocha , żeby się nic wydał ? Ckrośc. Ou>. 156. Nie wydawajmy się jednak. Teat. 19. c, 72. Turennc krył swoje godność , ale go sława wydawała. Mon. 67, 795.— §. Wydawać kogo zdradzieckim sposobem, zdradzić kogo; einen pewitbeu, perrätberifch attgebeit ; Boh. prozraditi, prozrazowati, wyzraditi, wy-zrazowati ; Ytnd. isdati , isdajati, sdati , (isdaja , sd.aja , isdai, sdauk, isdaistvu , isdajanje, sdanie , isdanje , sda-janie « zdrada) ; Cam. sdâjam, sdajêm , sdâm ; Croat, iz-' dati, izdajem , predajern (cf. przcdać kogo, izdanye, iz-dava » zdrada , izdavecz , izdavnik * zdrajca) ; Bosa izdatti ; (izdajnost, izdajstvo » zdrada, izdajnik * zdrajca ) ; Rag. izdatti, (izdajstvo * zdrada, izdavnik « zdrajca) ; Ross. npe-4aTb, npe4aßaTb. Zaprawdę powiadam wam, iż jeden z was ma mię wydać. 1 Leop. Math. 26, 21. Wydaję sprawę u sądu, której miałem bronić i dotrzymać , praevaricor, Cn. Th. 1309. Wydanie sprawy, opuszczenie zmowne, porozutniane, pracvaricatio. ib. 1310. — §. Transi. Nie wydawać kogo, nieodrodkiem się okazywać, nie czynić wstydu rodzicom, przodkom, nauczycielom, (cf. wdawać się w kogo , cf. uchodzić kogo) ; nicht au«arten, einem nachi'chladjten, ibm fein ©djanbeTnadjen, ibm nicht« nad)-geben, ihm gleid) foramen. W sprawach rycerskich pra-

dziadów, dziadów i ojca nie wydal. Papr. Kol. 1 i 2, ( cf. wyrównać, zawstydzić). Leszek III, dla dobrych spraw ojcowskich obrany, w których go takie byf nie wydal. ib. Leszko IV. nie wydal w czasie ojca swego. Papr. On. 12. Nie odmienił żywota i ten (Ziemomy-sław) cnotliwego, Nie wydal w dobrych sprawach ojca szlachetnego, ib. 15. Nie wydał Hamilkara syn waleczny, ani wyrodnym od Eneja szedł krokiem Askani. Zab. 10, 521. Kniaź. Uważajcie, mówi Bolesław do ryce-rzów', ze ta bitwa zwierzchność, ta zdrowie, ta i wolność ojczyzny naszej w sobie zamknęła , męstwem wa-szem ojców nie wydawajcie waszych. Krom. 137. Można rzec

wodę

Nos wydał się na

Probl. 49. (wyniósł się, wzniósł się, wyskoczył). Wydanie się, wydatność, wybiegłość. Cn. Th. 150. (,ba§ łpeworragen, £>erpor[teben , wystanie).— ‘Wydały* wydatny, wyniosły, wzniosły, wysunięty w górę; erhaben, hcryorüe‘ rücft. Łąki wydalę, wysokie, górzyste. Syr. 1280.

Trzech, którzy byli na wydalę miejsce, chcąc się koro-nacyi przeeiwić, ustąpili, z ‘niepoczciwością zepehniono.

Krom. 536. Ciało Wendy na wydałem miejscu pochowane ; editiore loco. Krom. 58. Podbiał ‘roście rad na1 miejscach wesołych, jasnych a słońcu wydałych. Syr. 709.

( słońcu wystawionych , apricus ). Oczy miał miernej wielkości, i” trochę wydalę- Ustrz. Kr tac. 2, 37. — Wy- WYDĄĆ, wydął, -ęła. f. wydmie, wydmę cz. dok. jedntl ,

Wydymać eon lin. ; Boh. wydmauti; Slov. wydychugi, (ob. Wydychać); Sorab. i. wonduju , wondujem , w-uduju, wudujem , wuduhnu , wnduhyu ; Ross. BbiAyib , 4yBaTb ; {Bosn. izdutti, izdimati delàmëfacerc) ; wydąć Co z czego, wydmuchnąć, dęciem wyjąć, wypędzić; heraild* blafen, anëblafcn. Wydał żółtek z jajka. Bndik. — Fig. tr.

o jego synie, nie próżno się uczył, ani w nauce wydał preceptora swego. Glicz. Wych. L 7 b. Nie wy-dawają w niczern ‘macierzy synowie, Zbójcy jako i ona , złodzieje, łotrowie. P. Kchan. Orl. 1, 165. fie geben ihr nichts nad). Kownie pełna wdzięków, jak Wac Pani Dobrodziejka ; prawdziwie nie wydała zacnej matki. Teat.

55. d 60. — §. Wydaję alo wypuszczam budowanie , projicio, exporrigo, Cn. Th. 1309. daję mu wybiegać, czynię go wybiegłym , wydatnym ; hcraorragett laffett , \)U> »or rüden. Na wierzchu wieży na kształt stoga jest. czapka wydana, Piecek nic zgasłe ognie pod spodem wywiera. Toi. Saut. 114. wystawiona, aufgefteît. Wydany, wybiegły, wystawiony, wysunięty, wypięty, fwóorta* genb. Owies twardości wszelkie napuchłe i wydane od-miękcza. Syr. 990. Nad głębią wydanego i łuską ramiona przykryte mającego mokrego Trytona woła. Oho. Oto. 21, (wystawiającego się z wód;. Wydawać się, wybiegać, wysuwać się, tr. wyskakiwać; beworrageit,- berror* fpnitgen. Morskie Nimfy, po piersi wydawszy się z wody, Wzdychały patrząc na twarz i wiek jego młody. Papr. Kol. 25. J. Kchan. Morze jest jako las jaki, w którym wyspy jakby drzewa rozsadzone wydają się nad i pokazują się żeglarzom. Botcr. 21. Ozdoby, które brame ubierały, trochę, się wydawały i występowały. P. Kchan Orl. 1, 165. Mając dom,    rycia i rzezania wydające się a wyszłe. 1 Beop. 3    eg. 6, 29.

wierzch wyżej nad insze części. Sak;

dawać się z czem , active, popisywać się z ozem, wyjeżdżać z czem; fid) U'ümit ^eroorthnn, ©taat machen, parabiren. W tern naszem utrapieniu, niech się z tym rozumem nie wydawają Janusz. Oksz. J 4. — Passive. Wydawać się , w oczy bić , w oczy wpadać ; tit bte Singen faßen,¹ auffallen, fiel) fehen laffett, Ijerporfłechen. Z da-

lęka pałac wydaje się szumny, Kędy swym słońce prze-mieszkiwa dworem. U sir z. Troi. 89. fd)tmmerl. Ceres w drogę się puszcza, lecz leniwą nazbyt czuje nogę, Lotne smoki zacina, chcąc by się wydała Sycylia, choć jeszcze z Idy nie zjechała. Ustrz. Troi. 5$£ (by się pokazała, widzieć dała, widoczną była ). Jeśli zaś wydał się pagórek jaki zdatniejszy do ucieczki , niźli były pola. Pilch. Sali. 206. Między inszemi rzeczami, które się w przybytku wydawały, osobliwie wydawał sie lichtarz złoty. Zol. H. T. 89. (ściągał uwagę, oczy). — Wydawać się jakim sposobem, dobrze, źle * stawić się oczom dobrze, źle , pokazać się dobrze , źle, prezentować się ; ftdj prafentircn, fe^en laffen, fdjetnen, erfreuten, gut laffett, fehlest laffett, gut ftefjen , fehlest [teilen. Z daleka się coś wadają, Z blizka nic wagi nie mają. Jak. Boj. 152. Nie każdy uczynek jest w sobie dobry, który się dobrym być wydaje. Mon 68, 747,’(nie wszystko złoto co się świeci, pozory oszukują; cf. zdawać się, zdać się czym, zdawać się czym). Lubo bez klejnotów i koronek, nie równie się lepiej wydawała od siostry swojej. Mon. 72 , 706. Wdzięki jéj przy wdziękach Wac Pani źle się wydają. Teat. 55. b, 157. Nie źwierciadło winno, że przeglądający się szpetny, ale szpetność , że się źle wydaje. Mon. 72, 542. Czego się jedno cnota, dotknie i ugła-dzi, by też innym, nie wiem jak się szorstko wydawało , tobie pomyślnie i smarownie pójdzie. Pilch. Sen. list. 2. 161. Muzyka ta dęta dobrze się osobliwie na wol-nem powietrzu wydaje N. Pum. 7, 12. (przyjemnie w ucho wpada) — g. Wydawać co, czynić, że się co lepiej wydaje, że lepiej w oczy bije, podnosić blask jego ; fttuaë lieben, bannt eê bejfer in bic Slug eu [aile, e§ auffaïlenbrr machen, ihm mel;r Slnfehen geben. Cień podle światła położony, światło lepiej wydawał Birk. Syn. Kor. a 4 b. (odbijał;. Malarze białą farbę przez przysad czarnej wydaja. Klok. Turk 161. — §. Wydawać dokąd, kierować, obracać, kierunek dawaćtpohttt geben, JPP* litu richten. Z Minosowną Aegeowie chutny ku Dyei żagle wydał; vela dédit. Zebr. Oto. 195. Wystawiona piramida z wydaną facyatą na rynek. Teat. 55. e, 5. Przez ciemny las puścił się bitą drogą zgoła , gdzie się droga tioista na pole wydaje.. Bardz. Trop. 558. wybiega , wychodzi, ein brcpfacl)cr 29eg lauft tnë $elb btnaitë. — Wydać koniu wojnę, zawojować go , wojną go nachodzić, (cf. wypowiedzieć wojnę), einen mit Slrteg ubergiß« hen. Moskwa wydała wojnę Polsce. Gaz. Nar. 2,260. Wydać komu bitwę . stawić mu się z bitwą; Yind. boi storiti , narediti , cine 0d)lac()t liefern. Nimby liczne oddziały nieprzyjaciół, po prowineyaih rozłożone, do kupy zebrane były, stanowiącą wydać bitwę przedsięwziął. N. Barn. 22, 158. stawić mu się z bitwa.

BLI -

Niech sie łeb z karków' buntowniczych zw’ali, Niech z nich te wichry siekiera wydyma. Chrośc. Luk 150. (wyruguje). — g. Absolute: Wydymać, co siły dąć, au£ geibeśfmften blafen. Jeżeli kto, tedy my najwięcej owca-rze Powinffłśmy wydymać zawsze na fujarze. Zmor. Siei.

do drugiego, dawszy mu część onego wydartku swego, a wziąć odpuszczenie onych występków swoich od niego. Rej. Post. H r 5. Wydartki i korzyści i bogactwa ich pan rozprószy. W. Dan. 11, 23. Gwałt czynili sprawie poniżonych ludzi, aby były wdowy wydartkiem ich, a sieroty aby łupili. 1 Leop. Jes. 10, 2. Stroimy się z wydartków i z płaczu nędzników, W. Post. W. 2 , 61. -— Jezus w kształcie bożym będąc, nie wydartkiem mniemał , być równym bogu. Budn. Phil. 2, 6. nie zdobyczą, er fytclt e3

129. Wydymam, chrapiąc śpię mocno; proflo sonutn pectore. Cn Th 1311. ftarf fdjttardjen, felafcn im @d)lafe,

i fur einen 9toub ©ott gleid; fe^n. ob. Wydrzeć. WY'DARZ\TĆ sie, ob.

V    i. 7

(cf. sapać) — §. Wydymać, rozdymać, wzdymać pr. et tr ; ftarf nttfblafen, au8 einanber blafeit, aufbefnten. W hucie śklanćj tafelnicy , w dołach formują banie wielkie, z których cholewy wydymają. Torz. Śt.ł. 32. Wichry    £ U11). WY

rozpętane , z klóz swych wyrażone, wydymają żagle wy-    Zdarzyć się.

co się wydaje, rozchód, wychód; ba» ?llt^geben , bte 31lt5* gäbe, ber Shifnmnb; śtofteuaiifwanb, bte Soften; Boh. wey-dawek; Slov. wydanj ; Sorab. 1. wudabwk , nawożk , (cf.

Vind. go-

rjitje , gorhod , gorobernja, vundanje, strofhek, potro-fhek ; Croat, sztrössek , potrossek ; Dal. tratna , ( cf. tracić, utrata); Bosn. potrosejak , tratgna ; Slav, troshak; Ross. Buriana, 34ep>KKa , ncrpacenie , HCTepa , HCTepaHie, MCTopa, Tpara. ii34epatKa ; Eccl. npote/ni, npoTopii. Przestrzegać, aby większy wydatek nie był , niżeli dochód. Pelr. Ek. 27. Wydatek nad przychód , z cudzych

niesione. Chodk. Kost. 10. Wodę wydymały wiatry. Zbił. WYDATEK , tku, w., wydawanie , wydanie dochodu , i to Dr. D 3. Woda wydęta wiatrami , Wybija w górę, burzy się szturmami. Suszyć. Pieśń. 5, S 4 b. Wydymam gębę, nadymam. Cn. Tb. 1311; nadymam się grając na

na

trąbie, śpiewając i t.,d. ib. Miech sie kowalski wydyma, łożyć, nałożyć, nakład); Sorab. i. nawożki Gdy oburącz chłop pleczysty ima. Tent. 56. b, 58. Ah jakie czucie w ten czas duszę moje tłoczy, Pierś moja się wydyma, i łzy leją oczy. Chód. Gesn. 19. Bywa u dzieci, że pępek się przeciwprzyrodzonym sposobem wierzch wydyma czyli ‘wypuka , a w jego miejsce siatka ze wnętrznościami nabiega. Perz. Cyi\ 2, 223. Szczęście tych wydyma , owych zmiękcza. Pilch. Sen. list.

282, (cf. odął się jak półtora nieszczęścia). — §. Wy-    jest pieniędzy. Tent. 19. b, 43, Niech panowie zrnniej-

dymać sie na stolec bez uczynku. Spicz. 90. bett ©tilth    sza wydatki , to im wystarczy na podatki. Zab. 15, 209.

jtMitg jjabeit. Wydął się kto na stoku, siląc się; pro-    Xiçga wydatków, rozchodu Cn. Th. 13 i 0. WYDATKO-

cidit alicui sedes. Cn. Th. 1311. Co czynić, gdy kto    WY, a, e, od wydatku, od wydatków, rozchodowy,

bardzo sie pracując, mało wody wypuszcza, albo nic,    SlttSgabe * . Wydatkowy spisek ,• rachunkowe xiegi. Cn. Th.

“Takież gdy się na stolcu krom żadnej spraw y wydyma.    1310. 3luSgaf>eMd)er, SSBtrtpfcfyaftêMdjer. Prawami wydat-

Spirz. 185. Wydymanie się, silenie sie na stolcu da-    kowemi ograniczyć chcą wolność zażywania swoich bo-

remne, chęć do stolca daremna. Cn. Th. 997. ber    gactw. Zab. 6/ 232. legibus sumpluariis , 2luftt)flnb3gefc£c.

©tufyljtMttg. Wydymanie, tenasmus, ustawiczne usiło-    WYDATNOSĆ , ści, z., przymiot, tego , co jest wydatnym,

wanię na stolec, za którem nic, albo trochę flegrniste-    bicie w    oczy,    wybieganie, wybiegłość, wydanie    się.

go ze krwią albo z ropistą materyą przez stolec odcho-    Cn. Th.    1310.    ba$ JpeflJOrretdjett , iperttorragen, tn bte    2ÏU*

dzi. Comp, tiled. 236. Wydymanie, chciwość wielka na dwór,    gen fallen ; Sorab. i. 1} won sta bizo , (ob. Wystawienie);

tak iż człowiek często się wydyma, a nic nie może    (Bosn. izdajnost , izelajstvo; Rag. izdajstvozdradliwość,

uczynić, z zapaleniem i napuchniefiiem siedzenia. Spicz.    zdrada).    Kto    z tyłu ma głowę prostą, bez żadnej    wy-

1. id. Siena. 2. Wydymanie stolca. Sienn. 19. Srebrnik    datności, taki    pamięci nie ma. Tr. W dziele jakiem    sarnio wydymanie i fałszywą chęć do pochodowania w    mej nauki, tam wydatności , tam wyraźności wszystko

czerwonce oddala. Syr. 292. Wydęcie, choroba, wy-    dostąpić powinno. Pir. Wym. 150. oczywistości, jasno-

puchłość , procidua sedes. Cn. Th. 1510. auêgetretner    ści. WYDATNY, a, e, — ie o, adv., wydający się oczom,

SDfrtflbarm; Sorab. 1. pźekluszneno. Trapił je pan wy-    in bte 2Iugeit feilten b. Jako słońce w pogodę wydatne,

dęciem w zadnicy. Tiadz. 1 Sam. o, 6. (wrzodami na za- w takie cnot jasności te białogłowy odziane były. Birk. dnicach. Bibl. Cd).    Dom. 112. Posągi dawne mają przy wydatnych wielu

WYDAJAĆ, ob. Wydoić. WYDARCIE, ob. Wydrzeć.    rnuszkułach ‘siadłość i cielistość większą. Mon. G9, 652.

WYDARTEK, tku, m., wydzieranie, wydarcie, i to co    wy-    Podziały mowy nie powinny być koniecznie wydatne i

darto (cf. “Tvyderek), wydranina, łupiestwo, łupież,    ra-    zbyt wyraźne. Pir. Wym.    149. oczywiste, ftcfdbar, atn

bunek , zdobycz; Ross. BbUHpna , ba3 ßnttciflcn , 3iauben, genfdjetnltd). Tym wydatniejszy jest każdy szpetny poste-baó ®ntriffenc , ©craitbte, Der 5Haub. Tzaż już nie są    uci-    pek , im od zacniejszego    człowieka popełniony. Opal.

śnieni ludzie niewinni w rozmaitych ‘wydarlkoch a w    nie-    Sat. 109. tym więcej razi,    um ft) attjfrtllenber. On pier-

sprawiedliwościacb? Rej. Post. X x 4. Krzyżacy Żmudź    śmi kraju swego mający być murein , Ze żołnierz, sa-

ciężkiemi robotami , nieznośnemi podatkami, wydnrtkami    mym tylko wydatny mundurem. Kras. W. 21. (mundur

okrutnie obciążali. Stryjk. 514. Chociaż im kęs poszczę-    tylko wydaje go być żołnierzem ). Kształtna była , jak

ści on mistrz ich, pomagając im onych wydartków ich....    Nimfa, piękna jak bogini, A jeszcze strój wykwintny,

Rej Post P 1. fgwałtów, krzywd). Na ten czas będą    wdzięk wydatny czyni. Szym. Ś. W. 18. (podnosi go,

dzielone łupy wielu wydartków. 1 Leop. Jes. 55, 23. Iść    wydaje, pomnaża). Wydatny, którego bardziej widzieć,

on

15.

2 Ma .    , 1

W. Post. W.

bardziej się wydaje. Cn Th. 1510. Wydatny, wydany, Wydębić komu skórę, ciu^ger&en, ail^prü^eln, burrfwalfen. wybiegły, ib. wydały (oh. Wydać;,, cf. wyniosły ;’ Çeroorfprin*    W Y DĘB ION Y, a, e, wybity, wytłuczony, 'wyćwiczony.

gcttD, cmporragenb. dest tam zamek na miejscu wydatnym. WYDECH, u, m. , wydychanie, wytchnienie, i to co się Boler. 129. Na wydatnym pagórku stojącego przeciwni-    wydycha, wyziewa, wyziew; b(t§ 5tu^and?en, 9Iu3bÛttflett,

ka zwyciężyć trudno. Sieni. Cyc. 494. Miejsce słońcu    btC 9lii»buu[htug ; ( Bosn. izducjak, duscnik * luft); Croat.

wydatne. Chodk. Kost. 59 (apricus). — Był wzrostu da-    zpârjavicza, (ob. Para); filoss. 4yxOTa. O wy dzięki, ty

leko nad mierny wydatniejszego. Ustrz. Kruc. 2, 57.    chwało! wznoście się do góry, l wyprzedźcie wydechy

wyższego, wynioslejszego; $öj)cr. größer. — '§. Wydatny.    odiyłćj natury. Priyb. M it. {84. Powietrze zmieszane

nie szczędzący wydatku; t>tel «irêge&cnb, bcpenftrenb. Xiążę    z balsamowych zapachów wydechem ib. 150. ‘WYDE-

Bolesław, człowiek wydatny i rozrzutny, wielkie długi    CllNĄĆ , ob. Wytchnąć.

zaciągnął. Krom. 52o.—*§. Passive : Wydatny, snadny do WYDEPTAĆ, /. wydepcze cz dok., Wydeptywać czestl. et wydania, lettbt aiUp.tgefreit. Niewydatna , nie wyraista córka ; quae difficulter potest collocari in matrimonium.

Cn. Th. 541 ; której ciężko iść za mąż. Włod. bte nidjt anjulirtngeit tfł. WYDAWAĆ , ob. Wydać. WYDAWACZ a, m, WYDAWCA,

r.ontin, wydeptuję pr., depcąc wygnieść, wytłoczyć, ally--treten; Sarab. I. wuteptam, wutepcu; Croat, zgazujem ; Floss. Bi>iTonraTŁ, BMTarmiBaTb, HcroniaTb, iicramŁiBaib ; Eccl. iicnpaTM, liciieptnii, Bbrrorn aTb, Bbinxarb HoraaiH. «Jesień malują popluskaną wydeptywaniem jagód winnych, bo w tę cześć roku wino zbierają. Otw. Oto. 54. Chró-sty bydło wydeptuje. Boi Sen. A 6 Umysł ludzki nie oddala się chyba z oporem, od tych ścieżek, które sobie wydeptał. Mon. 69, 176 (utorował). — Wydeptać trzewik Tr. wychodzić go. Wydeptany /loss. OTonTaH-Hbłft. WYDEPTYWAGZ, a rn., który co wydeptuje, ber StuMrcter. Wina W ’kadzieeh nie będzie deptać wyde-ptvwacz. Budn. Jes. 16, 10.

‘WYDEREK, rku

ra. , ( cf.

y, m. ; Boh. wydawać; Boss. 1134a-Te4b, c^aTUHKt ; który co wydaje, na świat wydaje; ber Slltśgeber , Herausgeber. Wydawca pieniędzy; Fled. 11*411-BiiTe.ib, eżpensor. Różnych akcyi wydawacze. Bald. Sen. 50 Wydawca dzieła jakiego, editor. FA. Likurg ,* wielki a zawołany wydawca praw Laeedemońskich. G lici. Wych. C 5. ( ustawca , prawodawca). Bóg wysoki w mo-cności swojej , a żaden mu nie jest podobny miedzy wydawcami praw. 1 Leop. Job. 56, 22. (miedzy prawodawcami 5 Leop ). Jedenżeć jest wydawca zakonu i sędzia? 1 Leop. Jar. 4 , 12. Postaw panie nad nimi wydawcę zakonu. 1 Leop. Ps. 9, 21.    ( zakonodawcę. 5 Ijeop. —

$. Wydawca sekretu, tajemnicy, wydawca czyj zdradziecki, zdrajca; ber iuśgeber etueś ©eljetmmffeił, îhtgebcr, üßerrätljer, Vind izdajauz t sdauz, sdajauz, sdauz, sdaiza ; IWoat. izdavecz, izdaynik , zdaitol ; Bosn. isdainik ; Flag. izdavnik ; Slav, isdaica ; Ross. npe4UTe,ib. *Sprzysięglcy ze swymi wydawcami prowadzeni przez samo miasto. Nag. Cyc. 74. Traditores , wydawcę xiąg świętych, którzy śmierci się bojąc, xiegi święte poganom wydawali. Sk. Ih. 161. Wolał tysiąc śmierci podjąć, niżeli wydawcą kościoła być. ib. 516. Menelausz ten był wydawcą a zdrajcą i praw i ojczyzny. 1 Leop. 2 Mach.. 5 , ten skarbów i ojczyzny wydawca. 1 Leop. Judasz wydawacz i zdrajca Jezusowy. 7. Judasz stał się zdrajcą i wydawcą zbawicielowym. Pim. Kam. 580 Wydawca ten d.tł nieprzyjacielem znak, mówiąc: kogo pocałuje ,, ten ci jest, trzymajcież go. 1 Leop. More. 14, 44.— W rod:, zeńsk. ‘WYDAWCZYNA , y, zdrajczyna; Vind. isdajnuka, sda-jauzinja : Ross. et Eccl. npc4aTe4bHnn,a. 'WYDAWCZY, a, e, od wydawcy, zdradziecki; Ross. H34aie,ieB'B , »3-4aTc.ibHbifi, ïhtêgeber», Slngeber«, 3§ewitl)er *. WYDA-WALNY, a, e, od wydawania, 9ltt3gabe ». Wydawalna szafa, wydawalny cbléb. Tr.

WYDAWIĆ cz. dok., dawiąc wygubić, wydusić, wygładzić, burd) (Ernnirgert auśrotten; Boh. wydawiti ; Ross. BbuaBiub, BH4aB.iHBaxb wygnieść, 'wydł.ibić.

WYDAŻYĆ nijak, dok , nadążaniem wywołać, eiubolen, nad)5 eilen, ereilen. Zebrawszy jedne , niosą misy drugie, jako wydążą. Mlask. Ryt. 2, 126.

WYDEBiĆ cz. dok., wybić, wyłoić, wygarbować, n. p.

m., kupno niedoskonale , fiducia. Cn. Th. 1510. Cn. Syn. 574, WYDERKAF,

Germ. SBteberfauf; Rob. workaff, orka fi’ towar, cf, Nient.. Serfauf). Wyderkuf czyli odkupczM albo reempcyonalna suma. Czach. Pr. 2, 161. Wyderek, wyderkaf, gdy kto daje pewną sumę, a tym czasem, nim się ti suma odda , trzyma w onćj sumie majętność , z której pożytek bierze. Dud:. 70. Tr., (cf zastaw), ber 91u§fd)lag§öerFauf; kupno z tą umową , aby wolno oddać- rzecz kupioną a pieniądze odebrać. Włod., (Vind. odkupzhna praviza). Wy-derkiein kupuję, dostaję, ßducinm accipio; wyderkiem daję, spuszczam co komu, fidnciariam possessionem do. Cn. Th. 1510 Lokujący sumę na odkup czyli wyderkaf nie może jej odbierać. Czach. Pr. 2, 162. Kmieć na tę wojnę miał dawać 12 groszy, mieszczanin zwykły pobor półszosu , a ci co na obligacyach, t. j. na wyderkaf pieniądze mają, czwartą cześć płatu płacić. Biel. Sur 264. (co na dobrach na prowizyi mają , czwartą cześć tej prowizyi). Nasz pleban nie miał żadnych wy-derków. Xiadz, 71. (uboga, chuda fara). — *§. Wyde-rck, wydartek* co komu wydzierają, z niego wyciskają; baé> (Erpreffeu , ëutreijSen, ba3 ßrpreffte, ßutnjfeue, berJłauD. Gdy Ilior nowe chciał od Drewlanów pobory wybierać , poczęli oni rnyślić, coby około tych częstych poborów i wyderków robić, a jakoby się z tak ciężkiej niewoli wybić. Stryjk. 117. Są tacy, co na zastaw dadzą pieniędzy, Lecz nie z ta inteneya , żeby poratować Przyjaciela , raczej mu wydrzeć i ostatek. Kształtnym jednak sposobem ; a tak prawy będzie Wyderek od wydarcia słusznie mianowany. Opal. Sat. 28. WYDERKARZ , WY-DERKOWNIK, a, m., który co trzyma wyderkiem. Włod. ; wyderkownik', ßduciarius. Cn. Th. 1511, Vind. odkuple-nik , ber ®tcberfćuflcr , ^aufrecfyter. Arcndarze, zastawni-

W YD ERKO W AĆ - WYDMA.

W Y D M I S K O -WYDOI Ć.

478

cv, wyderkarze, na prowizyach pieniądze mający. Vol.    liną tam, gdzie wydma spora. Chrośc. Luk. 152. I coż

Leg. ‘i, 95. WYDRUKOWAĆ cz. niedok., Wyderkuje, wy-    dokazał, kto, gdy Zefir wieje, pomyślnym wiatrom wy-

derkowym prawem kupuję, nabywam. Dudz 70. n>tebcr=    dmy żaglów daje? Mon. 71, 154. — §. Wydma, piasek

îâufeln. WYDERKOWY, a, e, WYDERKAFOWY, od wy-    wiatrem wyniesiony, ftlngfattb. Piasek ulatujący, glarea

derkafu , wyderku , do wyderku należący; l 'ind. odku-    ster His , od lada wiatru poruszony ulatuje i inne miejsca

pełen, na odkup dan inu usjet; odkupczy, nueberfdnffh <    zasypuje, my takowe piaski wydmami nazywamy. Kluk.

faufredjtlicf). Wyderkowym prawem przedawać majętność,    Kop. 1, 255. — g. Wydma, WYDM1SK0, WYDŸM1SK0,

zostawując sobie prawo i moc odkupienia. Dudz. 70    a, n., wydmuch, zaspa, miejsce wydmami zasypane;

WYDERUM, żywcem z Niem tutcbentm, u górników, czas    ©cf?uitfaitb , Cttt verhütteter ©aitbort. Debry gospodarz na

powrotu do roboty po wypoczynku;    bet}    bett    Bergleuten,    wydmiskaeh nie sieje. Corn. Sen. 2; na wydymiskach.

bte 3ett, ba man nrieberuin jur Slrbett    getyt-    Tr.    ib. 244. Z suchych wydmów rozkoszne wyrabiam 'dziar-

‘WYDERZYĆ cz. dok., wybić, [ob. Uderzyć}; tyerfllt&hlagen,    dyny. Zab. 9, 104. Zabi WYDM1DZBAIN, a, y, >«., WY-

aitêbrücîet!, turn jtdjt ftopen. Usiłuje przemówić; lecz kia-    DM1KUFEL, fla , m, moczywąs , moczyrr.orda , dzbanarz,

piące wargi, nic *zdolą słów wyderzyć , ni prośby, ni    fin Sattfauê. Jeden wydmikufel upominał się ‘jurgieltu.

skargi; na ostatek szepleni. Przyh. Ab. 159.    Dwór. E 3, WYDMUCH, u, w., wydmuchnienie, wy-

WYDĘTY, ob. Wydąć. WYDĘTOŚĆ,    ści ,    z.,    wyprężona    dęcie; ba§ SlttśDIafen , iperauSMafen, SlnWflfctt- Stubeś.

nadętość , flarfe Slufgeblafetityett , ob. Wydęcie pod Wydać.    Tak więc opornym stojąc wydmuchom na wstręcie Dąb

'WYDŁABiĆ , WYDŁAW1Ć , cz. dok., wygnieść, wycisnąć;    ogromny, w gwałtownym waha się odmęcie. . Zab. 15,

Jjeraitśbrficfen, attêbrurfen; Ross. nu^arniTŁ, rmuanJiiBaTt    157. Kniaź. Wydmuch, wyzjew, wydech, para, bte 2tlt3*

wydawić ; (Rob. wydlabati, wydlabawali ; Slov. wydla-    blhtftuug.    Skwarny wydmuch południa. Zab. 15, 170.

bugi , wydlabati excavate wy drożyć, wydłubać). Wzrą-    Próżno w    jesieni z poia uchodzimy Austrowych na się

łem jagody i wydłabiłem je do kubka, Rudn. Denes. 40,    bojąc się    wydmuchów. Hor. 1 , 265. Kor. — Wydmuch,

11. Osoby z wosku wydłstbiać. Chose, Ow. 76. Wprzód    wydmisko, zaspa; ftlugfttnb, ©ctyüttfanb, eilt verhütteter

serce z duszą byłoby wydłabione ze mnie, Nizeliby eie    ©anbvrt.    Step uprawny sowitsze wyda plony, Niż ów

mógł kto wziąć ode mnie. Chrośc. Ow. 255. Zdobycz    wydmuch    obszerny a nie płodny , Gdzie się wiatr tylko

wielką odnieśli, Turki wydławili. Raszk. Dz. 59. (wydu-    kapie niepogodny. Zab. 14, 101. Nar. Znajdujemy wpra-

sili). Zeznanie mękami wydławione. Sax. Per:. 99. wy-    wdzie drobne starych praw gdzie, niegdzie ślady ; lecz

ciśnióne , wymuszone.    to tjlko były kioski i ziółka użyteczne, Irafunkiem po

WYDŁUBAĆ, f. wydłubie, wydłubie, cz. dok, Wydłubywać    martwych wydmuchach zrosłe, trafunkiem znikłe. Nar.

czestl. et con!in., wydłubuje pr., wydrożyć, dłubaniem    Hst. 5. WYDMUCHNĄĆ cz. jedntl., Wydmuchywać czestl.

czczym uczynić, lochowatym robić; aiictnUilen, attól ocfterit,    et contin.-, wydmuchuje pr., dmuchaniem wydać, wydy-

auêîlaubert ; Rob. wydlabati, wydlabawati, (cf. wydłabić) ;    chać , wyziewać; anêbïafeit, berailêblafeiî, blafenb voit fiel)

Slov. wydłubali, wy dla bugi, wydłubany; \Sorab. I. wu-    geben; (Slov. wyduebâwam ; Vind. vunspihniti, popibniti),

dowpam , wudjpam , wondjpam , wondipem , wondjpu;    Nie można już dłużej gwałtem poruszanej kurzawy 1 pe-

Vind. vunsdlietili , (cf. dłólo , wydłótować) ; Dosn. , iz-    rzyny znieść wydmuchy wanej. Ol w. Ow. 65. — g. Wy-

dubsti ; Croat, izdubzti , izdubszli, izdubàm Dal. pro-    dmuchnąć n. p. świecę. Tr. dmuclinąc zgasić, miöblafen

dubivam ; Hoss. buaojióhtl , iibi4a.iójuman,, ii34o.róaTb, ettt 8W)t, blafertb auśśloheu.

BbiKOBupHyTb, BbiKGBbipiiBüio, itaKo.rynaTh, HaKo.iyiiJbtBato. WYDOBRUCHAĆ , ob. Udobruchać. WYDOBRZEĆ nijak. Drżeń z macicy winnej ku szczepieniu wydłubują Cresc.    dok., wyleczyć się, wygoić się, gilt ltiib tyeil iverbett. Ra-

504. Pu baczę w lasach, w wydłubanych albo spróchniałych    na już wydobrzała. Ross. 40Óp'ferb tyć, tłuścieć),

drzewach się gnieżdżą. Haur. Sk. 27.8. ( cf. wydupnialy). WYi)0BY⁷Ć , /’. wydobędzie cz. dok , Wydobywać niedok., Wydłubała mysz ''hieb. Cn. Th. 1511. Wydłubany Ross. contin , głęboko zawiązłego dobyć, z trudnością wydo-M3MonaJieHnbir1. Wydłubane miejsce, Ross. nuBbipoicb. stać; tief    ^vleii, htA’DrhlCit j Sorab. 1. wudobedu,

Nieborak on dzbanarz w biocie uśnie, czapkę straci ,    wudobewam. Rany, w których co uwięźnie, że tego wy-

ostrogi mu odbiorą, z mieszka wszystko wydłubią, ń on    dobyć nie można, niebezpieczne bywają. Perz. Cyr. 67.

mniema, by w łaźni był, a iżby go barwierz golił. Rej.    — §. Zaimk. Wydobyć się, z trudnością wyzwolić się,

Zw. 61. wyszypią, wyprzątną. WYDŁÓTOWAĆ, *WY-    wydostać się, wydrapać się, wygramolić się, ftd) ftetauë«

DŁUTOWAĆ cz. dok., dłótem wydłubać, wyrżnąć ; Vind.    arbeiten. Strzeż się, żebyś nie uwiązł między cierniem,

Vunsdlietiti , attâtlteipelit, ^eraitśmeiPeltt. Na czarach tych    bez nadziei wydobycia się. Teat. 56. b, 62. Więźnie

Alcymed Oifea wydłótował. Nag. Wirg. 495    wzniecili rozruch , w celu wydobycia się na wolność.

WYDŁUŻYĆ się zaimk. dok, (oppos. zadłużyć się), z dłu- Gaz. Nar. 4, 202.

gów się wypłacić, fid) Wtt ©dtulbetl befreien, bie ©dntb WYDUIĆ cz. dok., Wydajać niedok., Wydoiwać czestl., do-ben bejaltlen; Rosn. izdusgitise, pluli li dńgh ; Croat, izdu-    jąc wydobyć, anvmelfen, beraitśmelfeit ; Slov. wydogim ;

samsze , izdusitisze; (Boh. wydluziti se zapożyczać sie).    Sorab. 1. wudohwu ; Rose, izmusti ; Vind. ismusti, vun-

WYDMA, v, i, wydymanie, wydmuch, wydęcie, wianie    smusti ; Ross. blmohtł. Mleko wydojone. Krup. 5, 76.

wiatru w^ co; SluffiinveHen , 3lufblafen bnrd) ben fffitnb, Wydajać, emulgere. Marz. Będą jagnięta swoje cząstkę ber Sßinbftop. Ci odkładają, żagle flis rozwija, Nadając wysysały, A dworniczki swą także będą wydajały.

Simon. Siei. 55. — $. Wydoić, zupełnie doiwo odbyć,    Vind. vidra , vider; Croat, vèdra ; Hung, vidra ; ßosn.

üöttig ûUâmelfeit. Doiwa dojrzeć, aby dobrze wydajano    Slav. Rag. et Dal. vidra; Sorab. \. wudra; Sorab. 2. hu-

tak krowy jako i owce. H aur. Eh. 128. Gospodyni po-    dra; Ross. Bhi4pa : {Snee. vtter ; hsl. vddr, cf. Germ.

winna często zajrzeć, czy dziewki tez należycie krowy    Otter,* Lat. lutra ; liai, lotira). Wydra, mustelia luira,

wydajają; bo przez niezupełne wydojenie, wiele krowy    wielkości psa miernego , na krótkich nogach ; włos ciemno

szkodować mogą. Kluk. Zw. 1, 221. WYDÓJ,. ju, m.,    kasztanowaty; zwierzę to żarłoczne najwięcej się żywi

wydojenie, i to co wydojono; baś Sluêmdîett, ba§ 2lnêge*    połowem ryb, żab, raków; przebywa nad wodami,

melftc, bte SJîclfe. Same    biegną na    wydój    kozy niewa-    biega i pływa ; futra piękne.    Zoo!. 325. bie gifdjotter,

bione. Zab. 8, 226. Kto zgadnie    wiele    ow-ce mleka    $lupofter. — Sorab. 2. Won sze boj ako luidra, boi się

dały Na wydój cały! Karp. 1, 25.    jak wydra, cf. tchórz, ob. Wydrzeć, zwydrzał —-

WYDÓJ RŻEĆ nijak, dok., do zupełnej przyjść dojrzałości, Wydra Egiptska. ichneumon. On. Th. 1511. curôrdfeit, yölltg reif roerbett. Nim zaczniemy uczyć chodzić WYGRABIAĆ , ob. Wydrobió dzieci, trzeba czekać, pókiby się im nie umocniły i nie WYDRANINA, y, z., collect, wydartki, wydarte łupy; Ross. wydojrzały golenie.    Mon. 69,    1064.    BtuupKa , 3îaub, airêgeraubteê ©ut.    Postes spoliis    superbi ;

WYDOŁAĆ, /. wydała, med.    dok.,    Wydoływać contin.,    słupy wydraniną ochędożonc. Maj: z.

zdolnością wyrównać, wydostarczyć, wyprostać; Rag. WYDRAPAĆ , /'. wydrapie et. dok., Wydrapywać częstl., odoljeti trudu, einer Śadje geroadjfeu fep, bafftr auSretdjeit, drapaniem wydostać, wydobyć; ÿcrairô fragen, ßerauä ret* {ob. być *z to). Nie możemy sami wszystkim sprawom ßnt; Boh. wydrapa-ti, wydrbati ; Sorab. 1. wudrapam; wydołać ; prócz tego nie    każdy w każdym    interesie ró-    Vind. ipraskati, vunspraskati ;    Ross. Bimapatmyrb, BMiia-

wnie jest sprawny.'Sion    Cyc. 126.    — Wydołać, wy-    pariaTb, BLmapatiMBarr,. Idź,    bo ci oczy wydrapie. Teat.

równać, zarównać, równym być; giełd} fontiuett, gletd)    18. b, 15. ib. 55. b, 18. — §. Transi. Wydrapać kofein. Nie owszem też mię możesz potępić w urodzie,    go, drapiąc wyszturknąć, wybić, einen jur ©enûgc ßeruttt

Widziałem się niedawno z brzegu w jasnej wodzie, Nie    reißen unb fraßen. Gdyby mi się teraz dyabeł pokazał,

każdy z sąsiad moich, byś też i ty zgoła Sądzić miała,    takbym go wytargał, wydra pał, wyczubił ! Tent. 28. b,

podle mnie w tej mierze" wydoł3. Simon. Siei. 17. nie    15 — g. Recipr. Wydrapać się, z biedą wydostać sie,

wytrzyma, nie utrzyma się," ustąpi. — g. Wydołać co,    wygramolić'sie , wydrzeć się, wydobyć się; mit genauer

transitive, być w stanie zrobienia, uczynienia, tfuilt fön*    9Î0tf> Üeranêfôtmiteu, fteß ioSmadten, auömacjjeil. Już teraz

neu.

Zatrudniony ważniejszemi robotami, nie wydoływa    wszystko gracko, gdyś sie i ty przecie Wydrapał, i na

żądanej przysługi.    Gaz. Nar.    2, 56    b. — g. Wydołać    jednej ze mną stanął mecie. Min.    Ryt. 1, 282.

na czym, przesiać    na czym;    c$ roobe\) berußen laffeit, fein    A7YDRAŹNIĆ ez. dok., drażnieniem    wyrobić, uskutecznić;

33eroenben’ ßaben laffcit, bannt für lieb nehmen, jufrieben    Vind. isdrashuvatl, ßeranSjergett, berauënecfen, bitrcb 9?ccfe*

fe^tt. Ale ta pewność mojej miłości nie może nie wydo-    tey unb Bergen beroirfeit.

lać na powinności mojej. Teat. 9,86.    WYDRĘGZYC cz. dok., wymęczyć, dręcząc wymusić, wy-

WYDOSKONALIG cz. dok., Wydoskonalać niedok., desko-    módz , wycisnąć; jjeratrô quälen, aiiêqualett, atrômartevtt.

nałym uczynić, do doskonałości przyprowadzić ; Croat.    Rndlk.

zaverssüjem, öeröcHfcwunttett. Chemicy młynarstwo i pie- WYDRĘTW1C , oh. Drętwie, zdrętwić karstwo nad spodziewanie wydoskonalili. N. Pam. 1 , 5. WYDRÖBIG cz. dok., Wydrabiać niedok , drobiąc wyjmo-Ty mię ganisz, że wydoskonalam jej rozum przez umie- wać, beraitśbrocfcltt; Ross. H34po6nTb , H34po6.iHTb Wy-jetności.Zab. 14, 292. WYDOSKONALACZ, a, m., wy-    drobić się, drobieniem się wytrzeć, ftd) ßeran^brödeln ;

doskonała jacy co ’ ber SerüOttfomntner. Oktawian August    Boh. wydrobiti se. W YD BOB KI plur. , okruszyny wydro-

wszystkich* dobrych dzieł naśladowca i wydoskonalacz.    bione, IjerauSgcbrocfte Srutnen. Bndtk.

Nar. Tac. 5, 39.    ‘WYDROZAB, ryba, ob. Karpiołosoś.

drożąc, 'Wydrążać niedok., wydłubywać, lochować, locho-' watym, czczym wewnątrz uczynić, au^ßöblen; Boh. wydlabati, wydlabowati, (cf. wydłabić) ; Sorab.i. wudowpam; Vind. isdubiti, vunsdubiti, isvotiti, vunsvotiti, vunsdlietiti, (ob. Wydłótować); Bosn. izdjellati, izdubsti, (cf. wydziałać, wy-dupnieć); Rag. izdubsti,‘izzarpsti ; Ross. .lOHOKHTb, bmioîk-ncHTb, Bbina3HTb, BunawuBaib; Eccl. Bbi4ynjaio, BM4ynae-naio, B4oauMK), KĄom, (cf. wądół). Wydrążam żłób, excavo. Mącz. Wydrożył a wyrwał cherubiny po ścianach. 1 Leop. 2 Parał. 5, 7. Uczynili dwie tablice, na jednej wydrożyli obietnicę bożą, na drugiej wszystkie wyzwolone nauki. Podw. Wróż 10. Tu mi kamień 'murarze ciosany połóżcie , A na nim tę nieszczęsną pamiątkę wydróżcie. /. Kchan. Dz. 120. (wyryjcie, wyrzynajeiej. Kamienie te

WYDÓJ - WYDRA.

WYGRABIAĆ - W Y DR OŻYĆ.

479

WYDOSTAĆ, ob. Wydobyć. — WYDOSTAĆ się zaimk. dok., \ °WYDBOŻYĆ, WYDRĄŻYĆ, »WYDRUŻYĆ ez. dok , nVy-wydobvć się, wyzwolić sic, wydrapać się; ftib ßeraitö* arbeiten, fieß Itrômadjen. Tak jakeśmy sztucznie uszli z Kartaginy, równym kunsztem wydostaliśmy się od dworu Antyochâ. Kras. Ust. 71. wyszliśmy, wymknęliśmy się.

WYDOSTARCZYĆ med. dok., Wydostarczać niedok., dostarczającym sposobem wydołać, ßtnlangen, ßtnretdieit, auś* reichen, ßinläugltd) fe^n. Przekładają niegodny stan żebraka nad pracę, któraby im w*ydostarczała do wyżywienia.

Mon. 74, 542. Jeśli las nie wystarcza, tedy go na mniej części podzielić, ib. 74, 725. — §. Widząc, że nie możemy tego wydostarczyć, założył za nas te pieniądze. Teat. 50, 51. że tyle nie złożymy, baß rotr ntdjt fo t)iel aufbrtngen, crfd)nntigen fonnten.

WYDRA, y, i.; Boh. wydra; Slot. widra ; Cam. vidra;

leda krople wód wydrążają. Chrośc. Job. 555. Oracz WYDRWIGROSZ, a, m. , drwinami pieniądze z cudzej •gwoli niepogodzie Twardą skałę wydrożył, I wierzch kieszeni wyłudzający, ein ©elbatlŚIotfer ; Croat, penzder , darniem położył. Minsk. Ilyt. 6. Chrośc. O w. 256. Osta-    (ob. Wydrzygrosz). Wydrwigroszowie Mon. 69, 55. Pan

tnią swoje wolę znamionuje na kartach lekkiem piórem    plenipotent z panem Wydrwigroszem konceptują. Teat.

wydrożonych. Chrośc. Luk 54. (wyrysowanych). Wydro-    19. b, 44 WYDRWISZ, a, m., Wydrwisz, służący jmci

żony, wydrożałv, lochowaty, cf. dołkowaty ; Carn. svo-    pana Staruszkiewicza. Teat. 24, 86. Czort., ef. Gall.

tlen, vote!; Vind. votliu , votou , luknast, isglobozhen ;    Scapin.

Slov. shupali ; Bosn. scjupagl, (cf, szczupły), prażan, (cf. WYDRYGAĆ cz. dok., Wydrygnąć jedntl., Wydrygiwać próżny); Ross. 4ynJiacTŁiH. Ptaki te niosą jaja w wydro- czestl. et contin., dryganiem wyrobić, erjappeltt, burd) żałych drzewach. Doter. 55. Wydrążone od samego przy-    erhalten, erfd)n>htgen.— Wydrygać się, dryganiem

rodzenia groty. Teat. 55. b, 9. Ten ołtarz nie był lity i    wyzwolić się, ftd) fieraii^appellt, ftd) lOÖjappeln; aliter.

pełny, jeno wydrążały, wewnątrz czczy. 5 Leap. Exod. 58,    dryganiem zmordować się, ftc^ matt imb ttllibe jappeln,

7. (jakoby dęty. i Leop.). Wydrożenie, wydrążanie actio,    ftd) ganj eri'djöpfetl. Czegóż się dla marnego człek wy-

brtê Slu^oken , effcctus * miejsce wydrożone, bie 5lnël)ô!)litug,    dryga pieniądza? Pot. Arg. 185.

nałogi brać niby wydry, chytrzeć, hystrzeć , bestwić się, zuchwałym się stać; nu!b, fd)eit, toit werben, auöarten. Swidrygajło bardziej wydrzejąc, lekce sobie Władysława ważył. Krom. 511; (insolescens). Jużei dziś nietylko kury mądre, ale leż i same jajca, młodzi dziś ludzi bardzo zwydrzeli, i rozumu onym na złe dostaje. G licz. Wych. P 4 b. Zwydrzałbym był większemi dostatki obłożony, i jako szkapa zbytnim wylućzona obrokiem, wierzgałbym przeciw zakonowi. Psalmod. 11. Saul na królestwie tak zwydrzał, iż nie było gorszêgo. Gost. Gor. 119.

2. WYDROŻYĆ med. dok., z drogi wyboczyć, zdrożyć, 2. WYDRZEĆ, wydarł, f. wydrze, wydrę cz. dok., Wydzierać niedok , darciem wyjąć, wyszarpać, wytargać; I;eraii3reißcn, anêretpen, entretien; Boh wydfjti, wydfel, vvydru , wydjram ; Slov. wydjram; Sorab. 1. wudriecż, wudru : Carn. sdiram ; Vind.- sdrit, sdréti, sdèrl, sdércm (cf. zedrzeć), isdreti, vunsdreti , vunsdirati ; Ross. BH-

bte filing ; Vind. votlust, svotenje ; /foss. JiOHCÓHHa ; Ec cl. 4. WYDRZEĆ nijak, niedok., zwydrzeć dok., narowić się, B40JiÓJHHa. Kanał armaty, część wewnętrrza czyli wydrążenie armaty. Lesk. 2, 240, Ross. BepJiima. — \. Fig.

Słowa Mentora wydrążyły się na sercu Telemaka, i wskroś go przejmywały. Tr. Tel. 569. wybiły się w nim głęboko , głębokie w nim wrażeni'« uczyniły; madden einen tiefen (Etnbrucf, gruben ftdt tief ein. Oczubym nie zmrużył,

Dokądbym mu na piersiach szablą nie 'wydrużył Jego robót bezecnych. Pot Arg. 566. nie nacechował, wyrysował. WYDR0ŻYC1EL , a, m., cavator. Mącz. ber 3Iuê«-fyöblcr.

DOnt SScge abfommett. Jeżelim z drogi zakonnej wydrożył,

I gdzie wzrok wabił, serce tam położył.... Chrośc. Job.

115, (cf. wystąpić, występek). Wydrożenie, zdrożenie, wyboczenie; llmtueg , ltmfd)tuetf ; Boh. zâpolj, (cf. zapole) ;

Car. vink, ovink, savink.

4paTb, BbuupaTb , BbMepnyTb, Bbt4epniBaTb. H304paib, n34HpaTb -, H34epraib;■ Ecd. n3Kopmo , H34npaio. Inszego czasu byłbym oczy wydarł temu dziadowi. Teat. 9. b, 21, (cf. wydrapać , wyszarpać , wyłupić , wybić oczy). Ry-chlejby wydarł broń najmężniejszemu , niż grosz, skąpemu. Groch. W. 565. wytrącić z rąk, wycisnąć; auêrct* ßeii, anßpreffen. Wydarcie, kiedy kto czyją rzecz bierze gwałtem. Karnk. Kat. 551. wydzierstwo , wydartek , wy-dranina ; Ross ßbunpna , baś> Ćntretjktt, Sîatlbeit, ber jRanb. Co z krzywdą nawydzierał, to mu też wydzierać poczęto. Psalmod. 95, Potrzeba prosi ; jeśli nie dasz, wydrze. Min.    Byt.    4, 149.    Fortuna nie wydziera nic,    tylko co

dała.    Mm.    Byt. 4,    150. Czego fortuna nie dała, tego

nie wydziera. Pilch. Sen. list. 2 , 45. (nie odbiera , nie bierze). Żebyś chciał co takiego i pod sercem zaszyć, Każdy ma    prawo wydrzeć, kto może ustras.zyć.    Zab. 16,

121.    Nar.    gwałtem    wziąć, mit ©entait neunten,    entreißen.

Jeśliś znalazł cudzą rzecz, a nie wróciłeś, wydarłeś, Karnk Kat. 555: (tak dobrze, jakbyś ją gwałtem wziął). — Pig. Wydrzyjmy tym zbójcom na potym próżną nadzieję dobywania miast. Baz. Sk. 156. pozbawić nadziei, bie £>ofnung entreißen, benehmen. — Wydrzeć kogo z czego,

WYDRUKOWAĆ cz. dok., drukiem wybić, abbmcfen, fertig brucfen, gebrucft bcrauêgeben; Bok. dotisknauti, dotiskl, dotisknu , (ob. Docisnąć) ; Boss HaiienaiaTb , ornenaTarb, omenaTUBarb , (cf- odpieezętować). Pochlebców , dela-torów król ten siła chował, A co pierwszy powiedział, jakby wydrukował,... Pot. Arg. 10. łże jak drukowane, tnie gebrucft.

'WYDR UŻYĆ, ob. Wy drożyć.

WYDRWIĆ cz. dok., Wydrwiwać czestl. et C.ontin. , drwinami wyłudzić, drwinkująe wyrobić; Rag. izhitriti, żabi -triti, (cf. chytry); fjerauś lifteln, fterauó fcfuutnbeln, burd)

9(dttfe dealten, (cf. wykpić, wyfiglować, wyżartować, wykręcić). Często pieniążki od ojca wydrwiwała. Teat.

12, 15. Bawiąc się z nią, pieniądze wydrwiwał. ib. 42. e, 60. — Wydrwić się , drwinami wyzwolić się ; ftd)

^erauöfcfhninbeltt, ftd) loêfdnumbeln. Mądrym teraz, kto się z rzeczy wydrwi jako tako , już z niego człowiek godny.

Opól. Sat. 188, (cf. wyp]ątać'się). Strasznego wszystkim bać się piekła trzeba, Żaden się z niego nie wydrwi do nieba. Bratk. E 5. Żaden się nie wydrwi od śmierci.

Mon. 76, 570, (cf. wymknąć się). Myśliwcowi cięży, że w oczach jego wydrwiła się sarna. Jabl. Ez. 24. (uszła).

Już tych gości na obiad nie zaproszę; dobrze żem się ogołocić go, wyzuć go z czego, einen lUODOtt entblößen, od kolacyi wydrwił. Boh. Kom. 5, 151, (cf. wyłgać się). Wydrę go ‘najwiotszej możności świata tego. Bej. Post. Jadąc z niemi, trzebaby przysłużyć się darem pannie y y 5. Ledwie ich ze skóry nie wydzierają. Mon. 69, młodej; najlepiej wydrwię się katarem. Zabi. S. Z. 21.    578. (zdzierają ze skóry). — Wydrzeć kogo zkąd, z

WYDRZEŹNIAĆ - WYDUPNIEĆ.

WYDUBNIAŁOŚĆ - WYDZIAŁ 481

bywają wydupniałe. Cresc. 51. Drzewo dębowe pospolicie wnątrz rado bywa wydupniałe. ib. 464. Pniak macicy winnej od niejakich robaków wydupniały. ib. 316. Sok ten wrzody drzeniste wydupniałe wychędaźa i goi. Syr. 402. Bez wrzody wydupniałe, jako są fistuły , albo sie do fistuł majace, goi i zawiera, ib. 1506. 'WYDUBNIAŁOŚĆ, ści, l,

[Vind. votlust, svotenje) Gangrena w inszych członkach skryte wydubniałości czyni nieotworzone tylko zascze-rzałe. Syr. 107T.

czego nagle i prawie gwałtem go wyzwolić, jentaribett (j. SB. einer ©efatjr) entreißen. Wydarł nas z śmierci. Rej.

Rost. F f f 6. — §. Wydrzeć się passive, entreißen ober auśgertffen werben. Jaka to jest przystojność, gdy się co gwałtem wydziera. Kosz. Cyc. 71. — Recipr. Wydzierać się , gwałtem się wyzwalać , usiłować by się wyzwolić ; fidj lolret^en, loSnmtbett, tyermtSwtnben. Gość wdzięczniejszy, co sam z chuci przyjdzie do kogo, niżli ów, co go wloką, a on się wydziera i prawie gwałtem ukazuje onę niechuć swoje.

Rej. Ziv 167. Duch się z ciała wydziera. Teat. 51. d,

45. gwałtem się rozłącza, ber ©eift entreat fid) bent tör» WYDURZYĆ cz dok., Wydurzać niedok., durząc wyrobić per, reißt fid) »om Körper lo8. Wydzierać się dokąd, gwał-    wydrwić, wyłudzić; beraub gaufein,    burd; ©dniuttbelep    ße»

tern się wybierać, nagłe spieszyć dokąd, reißer.b wofłin    rauêbrtrtgen, erfd)unnbeln , erfafelit.

aufbredjen. Ty chcesz być rabinem u tych żydów , proszę WYDUSIĆ cz. dok., dusząc wygnieść, Ijerau^tüürgen, l)erau3* cię, nie wydzierajże się tak bardzo do nich. Twór. Okuł.    bräunen; Rag    et Rosn. izdûsciti ; (Rosn. izdusiiise expi~

19. Na śmierć się tak bardzo wydzierasz; może ją mieć    rare). Boleść    cię przymusi, Z serca wszystkie samego

wspaniałe serce z własnej ręki. P. Kchan. Orl. 1 , 94. sekreta wydusi. Dardz. Trag. 209. Niechaj pójdą do Stefanowi wydzierać się na wojnę z Turkiem nie godziło.    mojej izby, znajdą butelkę może jaką nie dobrze wy-

Biel. 435. Zamiast wydzierania się na wojnę, są oni    duszoną Teat.    5, 63. me do reszty spełnioną, (cf. do-

kontenci, gdy się mogą pieniędzmi okupić. Ram. 83, dusić). Ah jeśli bóg jest taki, niech zemstę wydusi 159. — Miejsce było kamieniste, z ostrych kamieni, z Krwi Trojańskiej, niech hańby zemści się surowie Niektórych to jedyne drzewko wydarło się. Corn. Sen. 390.    dołeżnej starości. Min. Ryt. 2,    28i. niech    dopełni,

wzdarło się, gwałtem wzrosło; e§ war mit ©ewalt auf»    spełni, uzupełni tę zemstę.

gefdjoffen, emporgewacfyfeit. — Wydrzeć się z prawa, wy- WYDWARZAĆ, WYDWORŹYĆ, WYDWORNOŚć, WY-łamać się, wybić się; ftd) gewaltfant ïoâmad;ctt, .loöretßett. DWORNIE, WYDWORNY, ob. Wytworzyć, Wytworny. Jeśli bliźniego nie miłujesz, już się wydzierasz a wyła- WYDYCHAĆ, ob. Wytchnąć. WYDYMAĆ, ob. Wydąć. WY-mujesz z posłuszeństwa pana swojego. Rej Post. O o 5. DYMISKO, WYDMISKO, ob. Wydma.

Duchowieństwo tam królowi z zwierzchności świeckiej z WYDYSTYLOWAĆ cz. dok., dystylowaniem wyrobić, auê»

befltUtrett pr. et fig. Może-ź być bardziej wydystylowana cz. dok., wyszydzać udawaniem jego pycha, jak w braciach Józefa znalazła się ? Bals. Niedz. min i t. d., einen nad)dffenb uerfpottcn, mtybfymi. U da- 1, 124. wykwintna.

wnych dawano aktorom maski , mające podobieństwo    WYDYSZYĆ cz. dok. , Wydyszać    niedok ,    dysząc wypuścić,

pierwszycli Rzpltej osób, które wydrzeźniać mieli w in-    rtUöfetcfyen, fetcfyeitb üüît fid) geben    ; Rosn.    izdissati, (2 iz-

tencyi. Teat. 24, 22. Czart. — §. Wydrzeźniać z kogo, dissati, umirati * umrzeć); Vind. vunsdifhati, isduhati, n. p. Gdyby wasza Palas była w niebie, Nie dałaby wy-    vunsdehniti. — Słodyczą lutm    uśpiony    na berle Jowisza

drzeźniać tej poczwarze z siebie. Pot. Arg. 446. szydzić    Król ptaków z bystrych piersi    luby sen wydysza. Zab.

z siebie, fié üerfpotten, nerlwlmcn laffen.    6 , ,371. Nar. Nar. Dz 2, 115.

WYDRZYGROSZ, a , m., pieniędzy wydzieracz, ein ©elb» WYDZDZYĆ nijak, dok.; Vind. isdishuvati, vunsdishuvati » fllrôpreffer ; Roh. et Slov. wydrigroś, wydfiduch ; Croat. przestać 'dżdżyć, auSregiten. *Wydżdźało * desze? przestał, penzder. Compilator, łupieżca, wydrzygrosz. Macz., Prov. eô J)at auêgeregitet.

Roh. et Slov. Darmoday umfel, nastał wydrigroś, cf. in- WYDŻG.AĆ cz dok., Wydźgnąć jednotl., wykłóć, wypchnąć,

wybość; auêftcdjen, Jjeranêfiedjien, ^erauê treiben. Otże starego dziwnie wydżgał nowy Defekt, zwyczajnie wlazłszy w kuper przez bok z głowy. Zab 9, 58. Izyck. WYDZIAĆ cz. dok., Wydziewać niedok., wyrobić, anSarbei* ten, fjeranêarbeiten; (Sorab. 1. wudżewam, (wudżelnofcź skuteczność, wudżelnć, skutkownć skuteczny, cf. dzielny); Vind. isdelati; Rosn. izdellam drrivo elaboro). Pszczoły w drzewie wydupniałym albo wydzianym usiadły. Cresc. 604. Dobre ule dla pszczół z drzewa wydziane, albo też i z desek miąższych złożone, ib. 593. — §. Wydzieją was z tej cudzej szatki. Obr. 70. zewleką , tym, *wydrożonym, wypróchnieć , tttnerltd) Ifüfll jtterben. rozbiorą was, wyzują, auśfletben; (oppos. odziać).

Pies układł się w drzewie, które było u dołu wydu- WYDZIAŁ, u , m., część czego wydzielona, oddzielona , pniało. Ezop.lS. Wydupniały, !''wydrożały ; Boh. kotlawy ; oddział komu oddany; bte Slbtf etlltttg, ber $ugenńefene 2In» Vind. isglobofhen, votliu, ( cf. wątły); Eccl. ^oyuahiiT» , tbeil. Wydział metaliczny działu kopalnego zajmuje tylko y KOToparo cpe4HHa Bbiraiua h nycia. Drzewa wewnątrz same metale Mier. Mskr., (cf. poddział). — *|. Ona była

Słownik Lindego wyd. 3. Tom VI.

posłuszeństwa wydarło sie. Zygr. Pap. 240. WYDRZEŹNIAĆ kogo

sze to teraz czasy.

WYDRZYMAĆ sie zairnk. dok., drzymiąc wyspać się , aitö» fcfylumment, ftd) fdjlummernb au^fdjîafen ; Boh. wydrjmati ; Ross. BU4pBIXHyTBCa.

•WYDUCHNĄĆ cz. jedntl., wyziewnąć, wytchnąć, tchem wypuścić, auêat^men ; Sorab. 1. wuduhnu, wuduhyu. On człowiek nieszczęśliwy, po trzykroć ziewając, nieszczęśliwą duszę wyduchnął. Stryjk. 301.

WYDUMAĆ cz. dok., dumając wynaleźć, wymyślić; Ross.

BBuyMaTB, BBuyMBiBaTB, erjttumt, crbcnfeit, au^bcnîen.

WYDUPNIEĆ, ‘WYDUBN1EĆ nijak, dok., stać się lochowa-

wewnetrze wydrożenie, czczość;

61

482 WYDZIAŁOWY - WYDZIELIĆ.

WYDZIELACZ - WYDZIERAĆ Z.

Iz Paweł pisze: jeden jest pośrzednik boży i ludzki, człowiek Jezus Chrystus; temi on słowy nie wydziela bóstwa od pośrzedmctwa. Hrbst Nauk. O 2 b. Klęty jest wydzielony z kościoła powszechnego. Szczerb. Sux 189, (‘wyobcowany, ob. Wykląć, klęły). — Recipr. Wydzielić się, wyłączyć się, ftdj airôfdjltefktt. Ktokolwiek wydzielając się z kościoła , do cudzołożnicy odszezepieńskiej przystaje , kościelne obietnice utrącą. Hrbst. Art. 4. Kto się wydziela od posługi, aby też żadnej wysługi nie miał. Bzów. Roz. 109, (cf. wyłamać się). Nie potępiajże nikogo, nie wydzielaj się dla tego, który ze złego może być dobrym. Herbs. Odp. T 7, (cf. stronić od kogo). Pan męczennikowi i świadkowi swemu zginąć w wydzia-łaniu się od kościoła nredopuszcza. Sk. Uz. 108. w oddaleniu, odosobnieniu, Sl&fonberung. Wydzielam syna, odprawiam syna, z mocy ojcowskiej wypuszczam. Cn. Tli. 604. emancipo', Vind. isdielfhati, dielsdati, bett ©ofyn auêftat* ten; (cf. wyposażyć, postanowić). Syn niewydzielony za ojca wojnę służyć może. Hrbst. Siat. 561. — *$. Władysław Plwacz Laskonogiemu koniecznie dokuczał, aby go państwem równo z sobą wydzielił. Krom. 225. aby mu równy dział państwa wypuścił, er füllte ftd) mit tjjnt tn baś jftddj giętej) teilen. WYDZIELACZ, WYDZIELIC1EL, WYDZIELN1K, a, m., wydzielający co, ber 9lbt(K’tler, Sturdier, 3lbfon* berer; ( Vind. isdelnik , vundaruvauz). Geodeles, wydzielnik ziemi. Marz. ^elbafUbetler. WYDZIELNOŚC, ści, i., wyłączna udzielność , odrębność , 5U>gefoubertl)dt. Szatan pogardziwszy w spólnym weselu anielskiemi chórami, na wyniosłość wydzielności pokusił się wylecieć, mówiąc: wstąpię na niebo. Smotr. El. 19. Żaden z biskupów Rzymskich tego wydzielności słowa , nigdy nie przyjął, i używać nie przyzwolił. Smotr. El. 13. singularitalis vocabulum. WYDZ1ELNY , a nia, snadny do wydzielenia, mogący być wydzielonym, wyłączny, abtbeilbar, abfüitbet'bar; wydzielny, wydzielony, odosobniony, odrębny, wyłączony, abgetfydlt, flbgefottbert. Ale ach niestetyż wydzielnćj mimo prawa szczególności. Weryf 64, (cf. wyjątek). Egipcyanie nawet od tego przydomku nie byli wydzielni. Zab. 16, 134. Z innych żyjących spółki bywają wydzielni, Jakby dla nich w zarazie mieli być śmiertelni Zab. 16, 374.

moich chęci i tchnienia wydziałem, leal 48. b, 19. przedmiotem, objektem, ©egenflitnb. WYDZIAŁOWY, a, e, od wydziału, 2I0tl)dlungÓ *. Mają województwa wygodnie rozłożone szkoły wydziałowe. l)yar. Gród. 140.

W szkołach wydziałowych znajduje się rektor, prefekt, sześciu profesorów, kaznodzieja, i dwóch metrów do języka Francuskiego i Niemieckiego. Dyar. Gród. 159.

Teraźniejsze ( r. 1812) stopniowanie szkół krajowych jest następujące : szkoła główna , szkoła departamentowa, wydziałowa, podwydziałowa , elementarna.

WYDZICZEC nijak. dok., zdziczeniem wyrodzić się, tttilb auêarteii; Ross. ns^HuaTb, cf. wydrzeć, zwydrzeć.

"WYDZIEDZICZYĆ cz. dok., Wydziedziczać niedok., z dziedzictwa wyłączyć, wyzuć; enterben, non ber (Erbfdjaft aueb fcblteßen \01\ et fig. Lr. : Boh. wydéditi ; Slov. wydćzugi , dćdictwj zbawugi; Sorab { wotherbuyu ,    ( cf herb);

Vind. oderbat. enterbat, oddieufbati, (cf. oddzielić) ; Rag. izdjedinili, (cf. dziedzina), Eccl. B6i]ihTbCTUOKtiTii. Wydziedziczam cię od całej mojej substancyi, Teal. 7, 95.

Przyczyny, przez które rodzice mogą wydziedziczyć dzieci z imienia. Sax. Ron. 48. Sama się wydziedziczyła, aby inne w niebie dziedzictwo znalazła. Sk. Żyw. 98 b. zrzekła się dziedzictwa, fte eutfagtc ber (Er&fdjaft. Rzekłby kto: że bóg dziatki małe od nieba wydziedziczy, jako niemowlątka ; lecz temu kościoł boży zapobiega , i pokazuje to , że i małe dziatki od królestwa bożego nie są wydziedziczone. Bi ni. Bosi. 118. Wydziedziczony; Slav. dèdzictwj zbawenÿ, wyobcowany, tcf. wyobcować, cf.

e — ie adv., do wydziele-

*obec) ; Sorab. 1 wolherdbwancz ; Vind. bres (bela, od-dieufhen, enterbt. Wydziedziczenie; Vind. oddieufhanje, oderbanie, baé (Enterben, bte (Enterbung. Zezwalają synowie nasi na wydziczenie swoje, a to *kwoli braci. Birk. o Exorb. 29. — *§. Jeśli kto psuje ten dar boży, przyjaźń , złem używaniem , ‘przedsię jednak nie mamy jej od siebie wydziedziczyć. Corn. Dw. 118. rugować, wyrugować.

"WYDZIĘKOWAĆ intransit, dok., dosyć należycie podziękować, genug banfen O nie wiem ci, jakąć mam oddać chwałę godną, 1 słusznie wydziękować , zacna białogłowo. Tward. Pasg. 18. Jakoż to mamy wydziękować, i oddać Symonowi i synom jego? 1 Leop. Mach. 14, 25.

WYDZIERACZ, a, m, WY-DZIERCA , y, m., wydzierający gwałtownie, gwałtownik; ber (Entrefer, 33erauber, (Erpreffer. Gore łakomstwem cudzych dostatków, gwałtowny wydzierca. Bardz. Boet. 122. Można być chytrym wydziercą dostatków sąsiedzkich , nikt przekonanym nie będzie o złości takiego, chyba ten, który na sobie doświadczył. Mon. 74, 206. Bóg nam da ; za vvydzierca zawsze nędza chodzi, Wydziera , a nic nie ma ; bóg wszystko nagrodzi. Simon. Siei. 102. Niechże tu nie mówi zabijak, łakomieć, wy-dzieracz, by był bóg nie chciał, niebyłbym ja był taki. Rej. Zw. 5 b. Świętokradców , mężobojców , wydziera-czów bóg karał. Sk. Dz. 270. Świętokradzki łupieżca i wydzieracz sądzi i karze złodzieje. Pilch. Sen. gn. 244. Faryzeusz dziękuje bogu za to, że takim nie jest, jakimi są drudzy ludzie wydziercy złośliwo", Cudzołożnicy,

— *§• Wydziękować się, dziękując wywięzywać się, fid) WYDZIERAĆ, ob. Wydrzeć, baufbar genug erfldrcn. Nie mógł się za ono *c.udo bogu wydziękować W. Post. W. 3, 175. Rodzicom a nauczycielom nigdy godnie się wydziękować nie możemy. Sk.

Dz. 297. Dziękuję tobie, a wydziękować się nie mogę. ib. 161. O jako to wielka łaska, kto ją wypowie, i wydziękować się za nią może! Sk. Kaz. 296 b. Kto taką dobroć obejmie? kto za nią wydziękować się może? Sk.

Kaz. 215. Salomon temu się wydziwmwać i za to wydziękować nie mógł, iż w jego kos'ciele bóg przebywał. ib. 284 b.

Boh. wydèliti ; Sorab. 1. wudżelam, wudzielież ; Vind. isdeliti , vuns-deliti, vundaruvati ; Croat, izdeliti , izdelyam, izdelu-jem ; Ross. Bbuli.iHTb, Bbi^HTb; — oddzielając wyłączyć, wyłącznie oddzielić ; auäfcfyließltd) af>tl;eilen, abfonbent.

WYDZIELIĆ cz. dok., Wydzielać niedok.-,

nie wydziwia, ni zdziera, ni kradnie. Zab. II, 32. Nar. Nor. Rz 2 48. Umysł wykwintny, albo wydziwiający. Fredr. Ad. 93 Kwiątek tylko wzrok łechce, owoc żądze koi , Przestań Chloe wydziwiać , słuchaj rady mojej. Zab. 11, 254 Zabi W królu pewnym nie samopasna chciwość tyrańska wydziwia, ale określona prawem władza skromnie panuje. Krom. Btai. 481. Prawa pewne Kazimierz W. na sejmie Wiślickim opisał, któremi niezmierne sędziów wydziwianie określone jest. Krom. 351 ; (infinita potestas). Przezacny pan krokodyl, rodu szlachetnością Chlubny, wydziwiał sobie nad jego dawno-ścią. Zab. 9, 30. Zabł. — Wydziwiać nad kim , dokazywać dokuczając , pastwuąc się dziko , alt jcntaitbcn ten nentben. To rzekłszy z gniewem, który jej wynika z oczu , spieszy się wydziwiać nad Psychą. Morszt. 74. Tatarowie, o ciągnieniu Leszka dowiedziawszy się , *wie-tszą swawolą nad wsiami i miasteczkami aż po Krępak wydziwiali. Krom. 297 ; majori licentia in pagos debac-chati. Mor r. 1358 bardziej nad bogaczami pospólstwem wydziwiał. Krom. 361 (grassata est pestis, bardziej się srożył).— Similiter: Wydziwiać z kim, dokazywać z kim, e3 mit ctitent totl treiben. Faraon, co się rozkazom sprzeciwiał boskim , a który z Mojżeszem wydziwiał, Nakoniec sam go prosi. Leszcz. H. T. 113. — Wydziwiać co, dokazywać czego, ettuaë (tolleö) treiben. Jeden bowiem z nich nazbyt śmieszny i wesoły, Drugi melancholiczne wydziwia 'fasoły. Min. Ryt. 1,308. (De-mokryt- Heraklit). Nie słychać w onćj fortunnej dziczy, Co miłość wydziwia płocha. Hor. 2, 158. Nar. — *‘g. Wydziwić, wydziwiać* dziwmie wyrobić, wykształcić; nniu&erbarltd) bertmrbriitgeit, formen. Niech kto grunt wy-dziwi z błot żyzny, niech bieg rzeki odwraca.... Kor. Hor. 5. Prawi, abyś uszczęśliwił, Kogo? chłopów; to bydło on będzie wydziwiał Poty, aż twoich kmieciów przerobi w ‘szlachcice. Kras. W. 65. Ludzka 'skrzęta dziwna ustaw nawydziwuała ; dedil leges Zebr. Ow. 253. — §. 2) Wydziwić się, zaimk. dok., Wydziwować się contin., podziwieniem się nasycić, dosyć i zupełnie się nadziwić ; fid) genug auêttmnbern, ftef) fattfam mnnbern, genug bemuilbern; Boh. wydiwiti se. Wszechmocny panie, wiekuisty boże, Kto się twym sprawom wydziwo-wać może! J. Kchan. Ps. 10 Wszystkie rzeczy stworzone przedziwne są; i przeto kto się przypatrzy, wydziwić się onym nie może. Syxt. Szkt. 4. Salomon temu się wydziwować i za to wydziękować nie mógł, iż w jego kościele bóg przebywał. Sk. Kaz. 284. Wydziwić sie nie mogę , dla czego Melsztyński zginął. Twór. Okuł. 91. (pojąć nie mogę, nie pojmuję). WYDZ1W, u, m, wydziwianie, dziwaczne dokazywanie, srożenie się; nmnberltcbe» $mbctt, îobeit, fflafeu. Wie niebo, że w tak srogim niescześcia wydziwie, nie skarżyłem sie. Teat. 44 e, 78.

i niesprawiedliwi. Odym. Św. 2 E 3. Rozgniewa! się bóg na Izraelitów , i dał ich w ręce wydzieraczów ; ci pojmawszy je, zaprzedali nieprzyjacielem. 1 Leop. Jud 2,

14. ‘Wydzierż cudzego. Mon. 71, 54. Krom. 126, ob.

Wydzierżeć.— WYDZIEREK, rku, m., WYDZIERSTWO, a, n., wydzieranie, wydartek, wydranina, skłonność do wydzierania; baó (ümtreißen , (Srpreffett, Stauben, bie 9îanb* flicfyt. Największe są niebezpieczeństwa dla udręczenia poddanych, dla wydzierków, dla niesprawiedliwości przełożonych. Petr. Pol. 2, 185. Chciwość pod płaszczem skryta pobożności, Wydzierstwo w' sukni mądrej opatrzności. Past. Fid. 265. Wydzierstwo s to co wydarto, zdzierstwo. Cn. Th. 1311. ber fjîaub. Żyć wydzierstwem. ib. Królestwa ich, co są? wydzierstwa. Dar. Lot. 3, 5.

WYDZ1ERZEĆ med. dok. ; Boh. wydrżeti, wydrzowati ; So-rab. i. wudżerźacź ; Vind. vundershati , vunsdershati ;

aniż nad

WYDZIEREK - WYDZIWIAĆ.

WYDŹW1GNĄĆ.

483

Ross. BbuepwaTB, BbMtepmHBaib, (H34ep*aTb, M34epHtnBaTb wydać, expensować) ; •—wytrzymać dzierżąc czyli trzymając wytrwać, auêfmlteit. Jeśli to może być, a wydzier-ży to matka , niechaj chowa własnemi piersiami dziecię swe. Glicz. Wyciu Z) 5. — Cum Dativo. Postrzałowo Tatarów, pancerz, kaftan, nawot i szyszak, rzadko wydzierżeć może. Krom. 145; (vim sustlnere). Świadkiem Wolmierz, bo między pierwszymi mię w szturmie Wi-. dział, gdy nie wydzierżał razu Polskiej turmie. Mlask.

Ryt. 2 , 154. Lud posiłkowy, nie mogąc stosu przeciwnikom wydzierżeć, rozgromiony ucieka. Krom. 253. —

*§. Soluisti fidem , wydzierżałeś słowo, dosyceś swemu słowu uczynił. Mącz. dotrzymałeś należycie, bu fyaft betu Söort redjtfcfyflffeu gehalten. —    §. Wydzierżeć dzierżawę ,

wytrzymać aż do należytego terminu, beit *$adjt öölltg enthalten.

WYDZIERGNAĆ się zaimk. jedntl., wyplątać się, wypleść, wywinąć się, ftd) Ijerauâ mtcfdtt pr. et fig. tr. Stary dawny hołdownik państwa koronnego Wołoszyn, jako marnie wydziergnął się z tego. Rej. Zw. 246 b. (wyswobodził sie).

WYDZIOBAĆ, WYDZIUBAĆ , f. wydziobie, cz. niedok., Wy-dzióbić , f. wydzióbi dok., Wydzióbywać częstl., dziobem wyjąć, wykłóć, wykiwać pr. et fig. tr. ; Çcrauëfcî)ndbeln ,

Ijerauäptfeu, perauêftôcfern, berautSflaubeu. Gdy dzióbek ztwardnieje, nim się kurczę z jaja wydziubi.... Kluk.

Zw. 2, 78. To co zkąd inąd wydziobią, Tym się jakby własnem zdobią. Jak. Baj 260, cf cudze pierze. —

Wydziobać, dzióbatym , dołkowatym uczynić , pocfengrib Big ntadjen. Wydziobała go ospa. Ld.

WYDZIWIAĆ niedok., §. 1) dziwy stroić, dziwactwa wyrabiać, (cf cudow-ać); Boh. diwocim ferocio. Dur. 1, 253;

Vind. divjati, isdivjali , vunsdivjati. v’döujati, divjoferdi-tife ; (Erd. n34tBatocn nocMtmaioeff pośrmewam się, n34tBKa, nocmianie pośmiech,; toUeö 3eug treiben, toben, rafen. Nie raz opiwszy sie do uinoru, wydziwiają, a niejako samochcąc i z rozmysłem oszalawszy , ludziom szko- WYDŹWIGNĄC cz jedntl., Wydźwigać niedok.., Wydźwigi-dzą    Pilch. Sen. task 103.    Ludzie złośliwi swarliwi,    wać czestl.    ; Boh. wyzdwihnauti, wyzdwihowati ; Vind.

rozjadli, wrzaskliwi, zawzięci,    wydziwiający; jesttowszys-    isvsigniti ,    vunsvigniti ; Ross. Bbi4BHHyib . BM4BiirnBaTb

tko    różny jeden od drugiego    gniewu gatunek Pilch. Sen.    ( ■■ wysunąć, wyciągnąć) ; ciężkiego co wynieść lub wznieść,

gn.    120. Niechaj złość winy na lata nie kładnie, Rok    podnieść,    wyważyć; eilte Saft (leraii^ebeit, öltfljebeit, auf*

484 WYDZWONIĆ - WYFALMOWAĆ.

WYFAŁSZOWAĆ - WYFORMOWAĆ.

ric&teit pr. et fig. tr. Wpadłem w kałużę, z której le- WYFAŁSZOWAĆ cz. dok., dwo mnie konie wydźwignąć mogły. Kras. Pod. 2, 17.

(wyciągnąć, wywlec). Wydźwigmjmy się z téj niewoli.

Teat. 7, 10. (powstawajmyż ratując się, uwalniając się, wydobywając się). Aby nie rozpaczali , jeśliże drobniało, ale panu nieba dufali, który je jeszcze może wydźwignąć , będzie-li raczył. Git. Post. C c 2 b. Wy-dźwignąłem cię z prochu, i postanowiłem xiazeciem nad WYFARSNAĆ się zaimk. jedntl., wymknąć się, wypsnąć, ludem Izraelskim, fiadz. 1 Reg. 16, 2. (wyciągnąłem, podniosłem, wyniosłem j. Pomożmy sobie nawzajem, może przecie jaki znajdziemy sposób wydźwignienia się z nieszczęścia. Teat. 17. b, 18. (wyratowania, ratunku, WYFEJDAG cz. dok, Wyfejdać się zaimk., wypróżnić, wy-powstania , podniesienia). — Nasze serca wydźwigamy do pana wzgórę, aby nas duchem swoim świętym nakarmił. Gil. Post. 72. wynosimy, nur erljeben nnfre §erjen.

WYDZWONIĆ cz. dok., ‘Wydzwoniać, Wydzwaniać ruedok ;

Boh. wyzwanèti, wyzwoniti ; Vind. vunsvoniti, issvoniti ;

Hoss. Bti3BOHHTb, BU3BOHI1BBTŁ ; dzwoniąc wybić, dzwo- WYFERMENTOWAĆ med. dok.., wyburzyć się, wyrobić, nienia dokończyć , audlttutctt ; pr et fig. Gdy wydzwoni godzina śmierci przy mej głowie, 1 gdy przejdzie ostatnie przez me kości mrowie.... Przyb. Ab. 102, ( ob.

Wybijana).— Wydzwonić jarmark » dzwoniąc ogłosić za- WYFIGLOWAC cz. dok., figlami wyrobić, sprawić, zyskać, czecie lub zakończenie, bert 3al)rmai1t einläuten ober auê* läuten. — §. Wydzwonić kogo, dzwonieniem wyłączyć ze społeczności, wykląć; einen auâfltttgeltt, burd) Śtlingeht au3 ber ^ird)e aitśfdfiiejkn, in ben Sann tfmn. Miasto miłosiernych obietnic pana swego, łają, klną, wyświecają, wydzworiiają z społeczności świętej te nędzne owieczki jego , aby jeszcze o jakie występki sumnienia grzesznego , ale o dziesięciny, o kolędy. Rej. Post. L l l 4.

— § Wydzwonić, dzwonieniem wyzwolić, wyswobodzić; lo3 läuten, fret) läuten. Nie spodziewaj się , aby cię z tego, jeśli cię teraz osądzono, po śmierci wydzwoniono, wykropiono, abo wykadzono. Rej. Post. R b 5.

WYEXAMINOWAC cz. dok., examinujac dochodzić, au3 bent ©runbe eramtutren/auśeranitntren, bnrdjeraminiren. Biskup i dwa xieża maja kandydatów' wyexaminowaé co do nauk.

N. Pam. 21, 305.

im nad-

fałszując wyjąć , wynieść , unieść, wydrwić, wykuglować; burd) ©aufelei) roegbrtngen, meggaufeln, ^erauêgaufeln. Heretycy prawdziwą krew' i ciało z sakramentu wykraść nam chcą i wyfałszować.

Com jedno na kimkolwiek wyfałszował a wyzdradził, niechajbym czworako nagrodził. Żarn. Post. 2, 468.    '

Sk. Dz. 144,

entfdjlüpfen. Rzucę się do fortelów , tak się poszkapi-wszy, 1 wężem mu się długim wyfarsnę sprawiwszy. Zebr. Ow. 219; elabor.

czyścić brzuch , wysrać, wysrać sie, (ob. Fejdać, ob. Fe); auëfdjetjüeu, ftćf) ansfdjcißen, fid) auMeeren. Z domu nie jadłszy, a z lasu nie wyfejdawszy sie, nie wyjeżdżaj. Rys. Ad 81: Spokojne wyfejdanie stoi za dobre śniadanie. Rys. Ad. 64.

wyklarować się, o trunkach, (Ulêgâfyreu. Do trzeciego gatunku należą te wina, które doskonale wykisały, t. j. wyfermentowały. Krup. 101.

wyłudzić, vvyrnachiowaé, wyfortelować , wykunsztować, wydrwić, wybzdurzyć, wykpić; burd; Dfanfc berauśbringen, ijeranäfcfmutibcln, {jcrauMocfeu. “‘Nadziewamy się tak u świata marnego rychlej wyłudzić a wyfiglować potrzeb a opatrzności swoich. Rej. Post. O o 5 Nic na mnie nie wyfiglujesz. Past. Fid 127. — §. Wyfiglować się, figlując wykręcić się , wywinąć sie, wyśliznąć się, wyswobodzić się; ftd; beraub breljen, fjerauś minben, fid) lo8 fdjttunbdn. Liszka cbytrością swą prędzej się psom wy-figluje , niż zając nogami wybiega. Ezop. 123. Wyfiglo-wał się , wypraktykował * praktyką 4 wieszczbą wyszedł ; exauspicavit se e vinculis. On. Th. 1172. Xiążę Kiejstut z więzienia Krzyżackiego trzy kroć się wyfiglował. Stryjk. 404. Dzielności, pojmanie, i wyfiglowanie z więzienia Krzyżackiego Kiejstutowi , fałszywie Witoldowi , synowi Nauką jest dla oficera zwiedzić sa-    Kiejstutowemu , przywłaszczają.    Stryjk. 404.— Nie wyfi-

memu w towarzystwie okolicy świadomego człowieka    glujesz się. Cn. Ad. 724. nie wykręcisz się sianem, nie

place bitew, a obu stron odprawione obroty wyexami-    ujdziesz.

nować. Łejk. 249. roztrząsać, rozważać.    WYF1LOWAĆ kartę cz. dok, po szulersku wyciągnąć, wy-

WYEXKUZOWAC cz. dok., wymówić, wytłumaczyć się z    kuglować; eine karfc unnermerft    ruegstebcu , mcgpracttftren.

niemożności, :'ganjltd) ent)d)Ulbtgcn. Gzem się ty potrafisz    Lekcye ci będę dawał, żebyś    mi za trzy dni tak wyfi-

wyexkuzować? Teat 24, 104. Zastaliśmy przygotowane    lował kartę, jak ja sam lepiej    nie potrafię. Teat. 1, 32.

stoliki do gry ; pozasiadało wielu ; jam się wyexkuzo- WYFOLGOWAG komu med. dok., zupełnie mu pofolgować, wał. Kras. Pod. 2, 97, cf, wyprosić, przeprosić.

WYEXPLIKOWAC cz. dok., wyjaśnić , wyłuszczyć , wyłożyć przyczynę lub stan rzeczy; erflären, au^etnanber fe|en.

Jakby to było ,

9, 65. .

WYFALMOWAĆ cz. dok., wyszumować śkło roztopione , ab*

einem gäujltcb uaebgebeu , uadjfeljen. Miłość zachowana bywa miedzy wiernymi, przez powolność i uczynność jeden ku drugiemu, i wyfolgowanie utwierdzeńszego młod-na przykład, wyexplikuje się. Teat. szemu. Żarn. 1’ost. 3, 703 b. wybaczenie, 9ład)ftd)t. Faryzeusze mają postawę niejaką mądrości przez zabobony w pokorze i w niewyfolgowaniu ciału. Żarn. Post. 5, fäumen, abfdjäunten tn ber ©laśfmtte. Trzeba zaraz tako- 698. w niedogodzeniu ciału.

wre śkło aż do dna z tygla w wodę wyrzucić, tygiel WYFORMOWAG cz. dok., wykształcić, formując wyrobić; dobrze wyfalmować, t. j. wycierać. Torz. Śkł 155. wyczyścić z szumowin; auSfäumen, reinigen, airôrei&en. Gdy już tygle z dawnego śkła sa dobrze wvfalmowane.... ib.

265.

tjeranêbilben , angilben, auëformen , auögeftalten. Cieśla rozciągnął prawidło, i wyformował bałwana piłą, wymierzył go węgielnicą i cerklem otoczył, i uczynił obraz męski , jako ślicznego człowieka. 1 Leop. Jez. 44 , 13.

WYFUTROWAÇ - WYGADAĆ. 485

WYFOROWAĆ - WYFUKNĄĆ.

Jeśliby kto według nauki rzemiosła swego wyformował WYFUTROWAĆ cz. dok., futrynami wybić ściany, Germ. drzewo, i 'przypodobałby je obrazowi człowieczemu, abo    auêfüttern bte SMnbe mit Sretern,    üerfleiben.    Mieszkania te

któremu zwierzęciu ono drzewo ‘przyrównał, postrychną-    były w około wyfutrowane od ziemi aż do    okien. Budn.

wszy rubryką i ufarbowawszy barwę jego.... 1 Leop.    Ezech. 41, 46.

Sap. 43, 13. Wszelkiego , który wzywa imienia mego,    Budn. Hag. 1, 4. Sklep dębem    wyfutrowany. Pot. Arg.

stworzyłem go, i wyformowałem go, i uczyniłem go. 32, cf. wycembrować.

1 Leop. Jus. 43, 7. Synaezkowie moi, których zaś ro- WYGA, WÉGA , i, m. et z., stare psisko, eilt alter elettber

Chrystus. £umb ; ( Vind. viha , vefha * motyl ; cf. Germ. 2Bid)t). Gdy mu się spać zechce, a sługa niechcąc co obali, albo czym zakołace , albo pies pod oknem zaszczeka, to już słudze kijem , a wygę obiesić. Rej. Zw. 80 b. Głód w cieniu , albo w pochronie jakiej cierpieć musi, jako wyga pod ławą, co nigdy nie nasycona. Rej. Zw. 404 b. — §. Kot, stara wyga. Jabl. Ez. 125. stara a chytra, eine alte fd)laue 3îafie.— §. De domine: Wyga, masę. et fern, stary, chytry, łakomy, skąpy; eilt [flauer (jetziger f?abfid)tiger 5Ilter, ein argliftiger Sînaufer. Wyga stary. Kniaź. Poez. 5, 147. Nie była żadna praca dla starego wygi zwieść młodego dudka. Ossol. Baj. 2, (cf. ćwik). Prze-mierzły kwas! ba jeszcze niech na słomie wóga śpi ośm-dziesięcioletni, a we skrzyniach zalęga pastwą molów butwiejąc bławat. Zab. 9, 64. Iźyck. Skąpa wygo, wodna figo , Dla mnie winą , podaj mi go. Mon. 73, 440. Patrzmy jeno starca wygę, a to rzecz nie do pojęcia, Chcieć mu młodego dziewczęcia Zabi. Bal. 10. Znam ja moja kochanko, takie stare wygi, Które płocho mniemają, że przez modne krygi, Przez tynkowanie twarzy, kupne zębów rzędy Stanowią miłość. Tręb. S. M. 38.

W *domiech waszych wyfutrowanych.

dzę , ażby się wyformował a wyraził w w?as 1 Leop. Galal. 4, 19. Tyle sług dobrych bogu wyformował, ile uczniów w szkole liczył. Sk. Zyw. 591 b.

Wyformowany Vind. nafurman , isdelan. ■— Poezya u Turków zasadza się na metaforach i wyobrażeniach wysokich i wyformowanych. Mik. Obs. 359. wyniosłych, wysadzonych, przesadnych, wykwintnych, |od) gefd'raubt.

WYFOROWAĆ cz. dok, za drzwi wypędzić, wypchnąć, forując wyprosić; jur £l)üre fytitauê werfen, bte îljüre weifen, et* nem ben 2Beg jetgen. Czemuś nam dawniej tego nie powiedziała , bylibyśmy go wyforowali za drzwi. Teat. 22. c, 64. Jak natręta za drzwi mię wyforował. Tręb. S. M.

63. Burd nie lubię; ale bez hałasu cichuteńko byłbym jmci przez okno wyforował. Teat. 4, 404. (wysadził na ulicę ). Gościa lepiej nie przyjmować, Niż go tudzież wyforować. Cn. Th. 268 ; (turpius ejicitur, quam non ad-mittitur hospes). — Fig. tr. Z serca i z myśli wszystkich zaraz wyforował. P. Kchan. Orl. 1 , 173. ( oddał niepamięci). Nieprzyjaciół, boska co cię piastowała Opatrzność do jednego ztąd wyforowała. Leszcz. Class. 26. Witołd tego nie cierpiał, począł się gotować , Chcąc mocą Kierembenda z państwa wyforować. Stryjk. 517. wyparować, wyrugować. WYGACHOWAC cz. dok., po gacbowsku wystroić, gctfifd) WYFORTELOWAĆ cz. dok. , fortelami wypędzić , wyrugo- l)erauêpuf;en. Bndtk.

wać, wykunsztować, wyfiglować, wysadzić; fterauêfünfteln, WYGACIĆ cz. dok., gaciami wysłać, mit fRetfer, jyafdjinett wegfunfteln. On go z klasztoru wyfortelował. Sk.Źyw. 95. ober gledjtlfolj Rćbrlicfeit, ben 2öeg ebnen. Nakazujemy

WYFORYTOWAC cz. dok., wykierować kogo na co , einen biê mofyttt beförbern, tfm mofmt bringen, ifun moju oerfjelfen. Fatyma powzięła nadzieję, iż mię na je. Nieme. Król. 4, 194.

WYFRYSZOWAĆ cz. dok., na fryszcrce wytopić, auf betn grifcfjofeit auêfdjnteljen, auêfrtfd)eit. Jeżeli z jednej gęsi nie mogą tyle , ile potrzeba wyfryszować żelaza , na ów czas dwie lub trzy gęsi w zaprawę kładą. Os. Rud. 286.

WYFRYZOWAĆ cz. dok., fryzowaniem wystroić, Ijerauêfrifb ren, mit grifltr I)erau3puf$eu. Tak się wystroiła, wyfryzo-wała, jak żołnierz na wachparadę. Teat. 15,56, (cf. wystąpiła). Kawaler srodze ruebawy, niedawno z cudzych krajów powrócił, wypiżmowany, wypudrowany, wyfryzo-wany, wyprostowany. Teat. 54, 417. Czart.’, wyfryzowa-ny , wymuskany, w karecie zajeżdża przed Saski pałac. ib. 15, 24. Wyperfumowany, wystrojony, wyfryzowany, stawia nogi jak z partesów , gębę sznuruje, cały w korwetach. ib. 22, 23.

WYFUKNĄĆ cz. jedntl., Wyfukać dok., Wyfukiwać częstl. fukiem wystraszyć, wygrozić , wycisnąć, wymusić, wy-łajać ; Boh. wypeskam ; Vind. vunkriegati, iskriegati ; Ross. 3apyraib, erpoltern , erfdjclten, mit foltern erjmingen. Wyfukać a nie wymiłować miłość chciał. Corn. Dw. 303. Nie wvfukasz na mnie tego, abvm cie miał za miłego. Cn. Ad. 504.

§. Zaim. Wy-

właścicielowi, aby takowa drogę postronnemi rowami osuszył, wysypał, wygacił. A. Zamoj. 4 40. sułtankę wyforytu- WYGADAĆ cz. dok., Wygadywać częstl. et contin., wygaduje pr. niedok. ; (Boh. wyhadati disputando extorquere ; Boss. Bbira^aTb , Bbira4biBaib wymyślić , zgłębić, zgadnąć) ; wiele nagadać, gadaniem wydać , wypaplać; ^erauêrebcn, auêreben, red)t »iel fterreben, ‘jicrerjctfńen, auêfd)ma|en, atrê* plaubcrn; Cam. sgovarjam; Boss. BbiôOÆmyTb, BMÓonaTb, BbióajiTbiBaTb. Z zimną krwią słuchają, gdy im ich jejmoście własne swoje wygadują intrygi. Teat. 52. d, 11. (opowiadają, prawią) Co ten też wygaduje na Wac Pana! (cf. wymyśla). On całą rzecz wygadał * wypaplał, er l)at affeé auesgefebmajjt, auśgeplaubert. gadać się, zupełnie nagadać się; ftd) gaitj attêrebett, öößtg fait rebeu. Muszę ja milczeć , żebyś się do woli wygadała. Teat. 25. c, 44. Czemuż gaduła , gdy gadać musi, na osobności nie wygada się, albo raczej tyle słów nie wypompuje, ile zdrowie jego wyciąga? Zab. 6,329. — Aliter: Wygadać się, wymówić się z czym, gdy się komu w gadaniu co wypsnie, wyśliznie, wydać się gadaniem ; fid) mount oerrebett, oerfdjttappen, tm fftebett oer* rafften; Boh. wyplisknauti, wypleskâm, wypljskam; Carn, blêsnem, ferfûrem ; Vind. sahlopniti fe, saleteti fe ; Boss. npoóojnaTbca, npoMOiBHTbca. Nie wierz nic téj Anusi, bo z niej dziewczyna szczebiotliwa , i prędko się

wygada Teat. 9. b, 28. Kto siła gada, to się wygada.    garnąc wydobywać, herauf fdjarrett, hewor fdjarren pr.

Min Byt. 3, 520. Nestor wpraw'dzie zbyt mądry, ale    et fig. tr. Zarzewie wygarnuje , a ognia z popiołu za-

już zgrzybiały, Rad wymówił, co mogło przynieść mu    krytego dobywa. A. Kchan.    223. Przez    szurloch    żar i

pochwały, 1 często się wygadał. Jabł Tel. 222. Bardzo    popioły gdy ich    w piecu    nadto będzie,    wygartuje się.

widzę jest zasmucony, Mondor już się musiał wygadać.    Torz. Śkl 54. Mgłę bóg wygarnąwszy, ślepą ziemie

leat. 5. h, 61 (wydać się z sekretu).    sprawił. Zebr. Ow. 20; (inducta latas caligine terras oc~

WYGADZAĆ , ob. Wygodzić.    culuit ) . Z tych słów czyściec wygarnęli , które on

WYGA1Ć, f. wygai cz. dok., Wygajać niedok. , Wygaiwać    prawdziwie o wiecznem końca nie mającem karaniu wyrzekli., w gaju czyli w losie wrąb wyznaczyć; podług    kłada. Smotr Lam. 158 — $ Wygarnąć się, wydobyć

Niem, analogen, im ffialbe ba3 $anre»ter aueftecfen. Za-    się, wyjść na wierzch; herauSfommen, heroorfommen.. Ta-

raz po wywozie spuszczanych drzew, trzeba miejsce wy-    kową cerę sobie sprawił, jak słońce najśliczniejsze ,

gajone rewidować. Kluk. Rośl. 2, 147.    — Jurid.    gdy się wygarnęło Z zachmurza, i bez wszelkich przy-

Wygaić kogo, wyłączyć ze społeczności, wyobcować;    sad świecić jęło.    Zebr. Ow. 572; (ubi    oppositas    evicit

einen au^mjen, yermetfen , oertreiben, «nêfcfyltejkn. z oj-    nubes) Ludu w    Marsowe    pola wygarnia    się siła.    Źebr.

czyzny kogo wygajono. Chełm. Br. 54. O mieszczanach Ow. 163. sypie się, conveniunt.

z miasta wygajonyeh. ib. 7.    ’'‘WYGAROWAĆ cz dok, garę wyciąć, wyciosać dziurę w

WYGAJAĆ. ob. Wygoić. WYGALAĆ, ob. Wygolić.    drzewie; ein 8od) auöjimmern, auModjen, bitrc^loc^en. Słu-

WYGANIAĆ, ob. Wygnać. WYGANIACZ, a, m. , wypy-    py te mają być wygarowane na wylot. Solsk.    Arch.    17.

chacz, co kogo wygania. Włod. Cn. Th. 1311.,    Vind.    WYGARTOWAĆ . ob. Wygarnąć,

pregnauz, odganjavez, preganjar, satiravez; f. pregnau- WYGASIĆ, cz. dok., Wygaszać niedok., zupełnie zagasić; ka , odganiarza ; Croat, izgonitel, f. izgonitelicza ; Dal.    Sorab. 1. wuhaszuyu ; Vind vunpogafiti ; Croat, izbrisza-

iztiralacz; Bosn. izgonitegl , f. izgoniteglica ; Eccl. H3-    ti ; Rag. izgâsiti, oödtcj auMöfdjeit pr. et fig. tr. Zli wy-

raaTeJife, f. H3roHHTe;ibHtma, ber jpernneftreiber, ber 9lu3*    gaszają w sercach swoich <*o do najmniejszej iskierki tę

tretber.    światłość przyrodzenia i rozumu, że bóg jest. Kłok. Turk.

WYGANlć się zaimk. dok.,, zupełnie naganie się, fidj ganj    162. Dobroć natury ludzkiej tak jest wygaszona od pry-

fatt tabein , genug nad) belieben auStabeln. Starostę Karn-    waty własnej , że .... Janusz. Lig. E 2 b. (stłumiona),

kowskiego Szląski historyk wyganić się nie może, że    Miłość, z którą byłam ku niemu, z serca mego wyga-

podobno chłopstwu nie dopuścił swywoli, Biel. 430.    szam na zawsze. Teat. 11, 118. (ruguję, oddalam). We-

WYGARBlć cz. doli., w garb wypuścić, wykrzywić garba-    dług stoików cnota powinna wygasić w sercu najmniej-

to ; in einen 33ucfel beraub frummen, frnmtn buefen, bucfe*    sza czułość. Mon. 69, 154. WYGASNĄĆ nijak, jedntl.,

lig machen. Wygarbił się. Bndtk.    zupełnie zgasnąć, gćinjltd) erlöfcben, auMöfdjen, anêgeben,

WYGARBOWAĆ cz. dok., Wygarbywać czestl. et contin,,    »ergeben, aufboren pr. et fig. tr. ; Boh. wyhasnauti. Jak

garbując zupełnie wyprawić; auêgerklt, gar gerben ; (Boh.    długo czeka uznania ludu swego, tak też długo nie wy-

wydëlati, cf. wydziać, wydziałać ; Carn. strojeti , strojem,    gaśnie :;!zasię gniew sprawiedliwy a pomsta jego. Rej.

(ci. stroić, strój maceratio, cf. strój); Croat, sztroim ;    Post. S 56. Familia Piasta w linii białogłowskićj wyga-

Bag. stroitti ; Bosn. strojtti kosgju, nacinitti kosgju) ; pr.    sła na Jadwidze. Wag. Hst. 11. (ustała). — Niewyga-

et fig. tr. wygarbować komu skórę, wygarbować kogo,    sły, nie do zgaszenia, co nie wygaśnie; unauêliifdjliclj,

wydębić , wybić, wyćwiczyć, wychłostać ; atrëgerben,    ' nidtt auMöfdjenb; Slov. newyhasytedlny. Rosenkreuc wy-

bncbgerben, burcjjmtdijfen. Ojciec mój był garbarz, ale nie    nalazł sekret lampy ognia niewygasłego, tak sławny w

z tych prostych garbarzów ; on tylko mojej matce skórę    starożytności Man. 69, 66.

czasem wygarbował. Teat. 22. b, 48. — Wygarbowana WYGATUNKOWAĆ cj dok., gatunkując wytykać, odoso-wołowa skóra; Boss. BbipocTOKS , (cf. wyrostek). Wy-    bnić , wyróżnić, wybrakować; atlśforttren, abfonbew nad)

garbowana skóra podrosłego cielęcia, ‘abelek Boss.    ©attungen. Bndtk.

onoenb, onolina. — §• Niewygarbowany, niewykrzesany, WYGA WĘDZIĆ cz. dok., gęwędząc wygadać, wypaplać, airô* nieokrzesany, niewyczosany ; ungehobelt, Ultgefdtltfjen. So-    fdjtM&en. Bndtk.

nare peregrinum, grubo brzmieć, niewygarbowany język WYGDAKAĆ, f. wygdacze cz. dok., gdacząc wydać, attśb mieć. Mącz. Orfeusz prostemu i niewygarbowanemu lu-    gaefern. Wygdakać się, n. p. Nie może się wygdakać.

dowi ceremonie obrzędów świętych odkrywał. Lat. Kom.    (kokoszka zniosła jajko) Cn. Ad 623. nie może się do

syć nagdakać, er fann ftd) ntd)t fattfam auögacfern.

WYGARDŁOWAC cz. dok., gardłowaniem czyli odważeniem WYGDERAĆ cz. dok,, gderaniem wydostać, ergnuiTClt, iP życia uzyskać, mit l;al3bred)enber ©efabr erlangen , erfdjrotm grtnfeln. Bndtk.

gen, erobern, gemtnnen. Coć przodek z krwawego    potu    WYGĘGAĆ cz. dok., Wygęgnąć edntl.,    gęganiem    wydać    lub

zostawił, abo wygardłował , marnie pożerasz. Star.    Ref.    wydostać, auäfdjnatteru , erfd)ltattern.    Bndtk.

75. id. Lek. B 4, (Vind. isgergrati gergozhuyati » gargaryzować, wypłókać gardło). WYGARNĄĆ cz. jedntl., Wygarnywać czejtl. et contin., wygarnuje , wygartuje pr. ; Boh. wyhrnauti, wyhrnowati ;

486

WYGADZAĆ - WYGARNĄĆ.

WYGAROWAĆ - WYGIĄĆ.

vunsgergrati, is- WYGIĄĆ cz. dok., Wyginać niedok., gięciem wykrzywić, \jp ranöbengeit, anêbengen; Boss. BtamyTt, BbirnôaTb, ii30-myTb, H3rH6aib ; (Boh. wyhnauti se , wyheybati se, wy-hybati se excedere de via ; Slov. wyhybugi se effugio ;

Sorab. 1. wyhnuyu wyruszam; Vind. vungibati, isgibati *    pokazać zdrowym, chorym i t. d. ; gut, fd)lecht, gefmtb ,

wyminąć); wygięcie, bie Slirêbeugmtg, ber Sluêbltg; Ross.    han! anêfe^en. Te myśli wielkie ci sprawować musiały

H3rnónna , mrnÓTi , (cf. przegub). — Zaimk. Wygiąć się,    ukontentowanie i nie dziwuje się, że tak dobrze wyglą-

n. p. Wiele śkła się z formy wygięło. Torz. Skl. 52.    dasz. Teat. 14, 53. Prawdziwie Wac Pan wyśmienicie

— Aliter. Cbutnie wyskoczy, łamie kroki składnie Gładka    wyglądasz! ib. 23. b, 67. Pacyent majac lat 19 wieku

Rzymianka , kształtnie się wygina. Hor 2, 67. Kniaź. ;    swego, zdrowo i mięsisto wyglądał. Perz Cyc. 5, 150.

fingitur artubus. Jak się kształtnie wyginać, jakie stroić    Młodo wyglądający Ross. MOiOJKaBHH, MO.iomaBaTbiH, MO-

miny, Jak celować składnością inne gołębiny. Zab. 12,    ÆoaceBaTbiil. Wyglądanie młodo Ross. MoaomaBOCTb mo-

322. Nar.    jioaceBaiocTb. Wyglądasz gdyby rydz. Teat. 33,12. Kró-

WYG1NĄĆ nijak, jedntl. ; (Boh. wyhynauti, wyhynowati;    Iowa kilka razy w drodze zasłabła, i bardzo chora wy-

Bosn. izghinnuti ; Rag. izghinuti, poghinuti; Croat, izgi-    gląda. Gaz. Nar. 1, 230 b. Wygląda jak trup; Slov. wi-

nuti, izginujem) ; zupełnie do szczętu zaginąć, ganjlid)    bieda gako smrf « śmierć mu z oczu patrzy. Jak to

ücrlorcrt gefeit, attöge^en, perfdjtpinben. Zamilknął wszystek    Waść wyglądasz rozmamany, wyssany, cała postać zbój—

lud Chananejski, wyginęli wszyscy. 1 Leop. List. Hier.    cy. Teat. 1 , 25. Cesarz wyglądał surowo. Pum 85,

7. Jadzwingowie dla chciwości wojny i ochoty zbytnie    2, 195. (twarz czyli minę pokazał nieco surową» Pra-

przeważnej do bitwy, wyginęli Stryjk. 181. wygładzeni    wdziwie teraz na szlachcica wyglądasz. Teat. 56, 28. na

byli, cf, wygubić.    szlachcica patrzysz, bu fiebft nad) einem ©belmann ani

WYGŁABIAĆ, ob. Wygłobić. ^    Jakby    to brzydko wyglądało, gdyby pan był oszczędny.

WYGLĄDAĆ cz. dok., Wyglądnąć jedntl., Wyględywać czestl.,    Teat.    52. c, 25. brzydkoby się wydawało, c8 mürbe

et contin., wyględuje pr. contin, wyzierać, wyjźrzeć ,    häßlich    autelten, ^äRlfc^ lajfen, ^äRltc^ fielen. — Imperson.

wzrok zewnątrz obrócić; Ijcrauêfefyett, ^inaixëfc^en, ail6*    Na wielu miejscach teraz bardzo nieforemnie wygląda,

fepen ; Boh. wyhljdati, wyhlćdati , wyhlid rsauti , wyhljdl,    Fur. Uw. f 3. niedobrze się zanosi, eê Icißt ftefy nicht gilt

wyhljdnu, wyhliżeti, ( wyhledati wyszukać, wybierać,    an. WYGLĄDACZ, 'WYGLĘDACZ, a, m, co kogo wy-

wyhledawati starać się o co, wyhljdka, wejhled pro-    gląda. Włod. Cn. Th. 1512, Ross. BbiCMaTpHBaTeib, ber

spekt, widok); Sorab. 1. wuhladarn , wuladam ; Vind.    einem entgegen fiel)ï, ber (Sntgegenfeher, ©rmarter; (Sorab.

isgledati, vungledati, vunpoglediti, vunviditi, (isgled,    1. wuhladmk ; Vind. vunsgleduvauz * śpieg). WYGLĄ-

vungled » widokj; Rag. izledati ; Bosn. izgledati, (izgled,    DALKA, i, z., rzepa, mając? korzeń długi, biały, nnę-

pogîéd prospectus, izgled exemplum, próba): Ross. bm-    sisty ;    część jej stoi nad zieną, tak że się łatwo wy-

rjiaHyTb, BbirMAbiBaib. — §. 1) Wyglądam z domu, z    rywać    daje Kluk. Dykę. 1,7 . eine 2lrt SRubett, bie au«l

okna. Cn. Th. 1312. Otworzył Noe dach korabia, wy- ber ©rbc Ijenwrgtult.

stać, wypięknieć, glatt mtb febmt mevbeit. Biały chleb i miód jadałaś, i wygładziałaś była wielce bardzo. Budn. Ezech. 19, 15. WYGŁADZIĆ cz. dok., Wygładzać niedok., gładkim uczynić, chropowatości pozbawić; anśśglatten, glatt machen; Boh. wyhladiti, wyhlazowati, poplaniti; Slov. wy-hładiti,

hurodowasch; Vind. isgladiti, isgladkuvati ; Croat, izgla-diti, izglagyujcm ; Bosn. izgladiti, ogladiti, ogladditi, iz-plagnati ; Rag. izgladiti; Ross. Bbioa^HTb, BhioamuBaTb,

glądnął, i ‘uźrzał , iż osechł był wierzch ziemi. 1 Leop. WYGŁADNIEĆ, WYGŁADZIEĆ nijak, dok., gładkim się Genes. 8 , 13 (wyźrzał i oglądał. 5 Leop) — Wyglądać, patrzeć, baczyć, uważać; fefiett, fc&aueit, betrachten. Żeglarz po t morzu jeżdżąc, daleko - li jeszcze do portu wygląda. Żarn. Post. 3, 749. — §. 2) Wyglądać czego, kogo, z tęsknotą, z oczekiwaniem, lęskliwie oczekiwać,

narownàwam ; Sorab. i. wuwadżu : Sorab. 2.

487

WYGINĄĆ - WYGLĄDAĆ.

WYGLĄDACZ - WYGŁADZIĆ.

Croat hlepeti ; Ross. BMCMorpiTŁ, BUCOMTpHBarŁ, entge* gett fefen, fefmltd) erwarten. Nie w czas ziemi wyglądać, gdy puszczona z liny Rozhukana łódź pędzi na morza głębiny. Hul. Ow. 149. Wyglądanie, z prawem do pewności, oznacza nabliźsze oczekiwanie w pewnym cza-    Bboomint», Bbi.iamHBaTb, pa3.iomHTi>, pa3iamnBaTb, passie przyrzeczonego dobra. Pam. Warsz. 2, 205. Lip    rja^HTb, pa3oaautBaib, pacnpaBHib, pacnpaBMTb, (cf.

W tak smutnem położeniu rzeczy swoich, wyglądał na-    rozprawić). Wystrugać czyli odheblować deskę, u stored pomyślnej do powstania pory. Ust. Konst. 1 , 23.    larza, wygładzić. Magier. JUskr. glatt hobeln. Dałem je ku

Mądry tylko potrafi wyglądać śmierci z spokojnym umy-    wygładzeniu, aby były dzierżane ręką. 1 Leop. Ezech.

słem. fJilch. Sen. list. 242. — $ 5» Transi. Wyglądać    21 , 10. (dałem je wyheblować. 5 Leop.). Obwisłe a

z czego, z pod czego, przez co « dać się widzieć z pod    zmarszczone    cycki jakim    sposobem wygładzić. Sienn.

czego , sterczeć z pod czego , przebijać się przez co oku ;    522. gładko    wypełnić , glatt aitêrünbcn. Płótna malują ,

heroorfetyen, heimischen, fKr*wrgutfen/ h^öorragen, burd)*    aby garby i zmarszczki w czasie blechu nastąpione wy-

fchetnen, ftch bltcfen laffeit. Jest tam skała jedna na morzu    gładziły się. Przędz. 94, wyprasowały się, wymaglowały

z wody wyglądająca. Star. Dw. 37. Skały w morzu ukry-    się; glatt mangeln, glatt plätten. Chciał się wystroić na

te większe czynią szkody Okrętom, niż te, które wy-    mięsopusty i wygładzić. Dwór. K 2. gładko wygolić,

glądają z wody. Min. Auz 121. Dusza zacna z naj-    glatt barbtmt, rein abbaibtreit. Trudno o felczera, któryby

piękniejszej wyglądała twarzy. Teat. 51. d, 8. (wyda-    te rysunki na twarzy twojej wygładził, żeby ich więcej

wała się, odbijała się na twarzy). Z całej postawy jego    cudzoziemcy    nie widzieli.    Mon. 65, 360. któryby te pa-

i twarzy szaleństwo wyglądało. Pilch. Sali. 51. — \. 4)    ragrafy gładko wygoił,    bie Farben glatt mcgcnrtren. —

Wyglądać dobrze, źle, zdrowo, choro, na twarzy się Transi. Kość słoniowa swym glansem wygładza przedsienie, I lustrowne tło sali. Zab. 15, 29. Kniaź, zdobi, “‘‘WYGŁOBIC cz. dok., Wygłabiać niedok., wydłubać, *wy-

Jtert, oerjtert. — Fig. tr. Nie wyheblowany, nie okrzesany, nie wyczesany, nie wyciosany ; ungehobelt, ungebtb bet, nngef^ltffen. To wdelkie szczęście dla tych młodzików niewygładzonych , że tym sposobem obyczajności i ma nier dworskich nabędą. Teat 7. c, 51.— §. Wygładzić, wyglózować, wymazać, wyniszczyć, wykorzenić, wygasić, *wniwecz obrócić, wygubić, wytracić, wytępić; anölöjchen, auëtilgcn, oerttlgen, auêrotten, oerntdtten ; Slov. wyhłazugi’; Vind. pokonzhati, satreli, iskonzhati; Bal. razcsimti, (cf. rozczynić) ; Eccl. n^riuipTH , H^riuffi.vvri! ; /loss. noTpe-ÓHTb, noTpeÓMTb, ii3TpeÓHTb, H3rpeÓMTb. Ze mąż ma być głową niewiasty, doczekamy się, że ze wszystkich xiąg bakalarskich zostanie ta maxyrna wygładzona. Teat. 19. c, 47. (wykreślona). Niechże ten czas wygładzony będzie z pamięci naszej. Teat. 5, 111. Racz grzechy mej młodości wygładzić z swojej pamięci. Ryb. Ps. 42. Złośne występki były wygładzone. Lib. Hor. 107. Nieprzyjaciel kościoła ciało w sakramencie wygładził, ofiarę wyniszczył, święte wykorzenił posty. Pociej. 189. Królestwa przeciwko sobie powstawszy, same się wygładzać będą. Biał. Post. 25. Rozkazał Amon, aby wybili a wygładzili wszystkie żydy. 1 Leop. Esth. 5, 15. Poseł Perski prosił, aby się królowie chrześciańscy wyprawili przeciw Turkom , przyrzekając im wygładzenie gruntowne ich z Grecyi i z Azy i. Biel. Św. 250 b. (doszczętne wypędzenie, zupełne wyrugowanie). WYGŁADZICIEL, a , m. ,

dłabić, wydłutować, anêl;i)l)len. Cavo, wygłabiam, dłubię, wydrążam. Mącz. Podrąbił kmieć olszę, 1 tak w porywczą koryto urobił, Dłótem wygłobił. Klon. Fl. B 2.

- WYGŁODAĆ cz. dok., wyjeść, wygryźć; Eccl. H3ri04aio, airênagen, anêbetpeit, abnagen. Koń wojenny, gdy mu się pasza wygłodała, mdleje. Bardz. Luk. 95. gdy się wyjadła , wypotrzebowała, zjadła, wenn baś gutter anfgejetyrt t(t. Wygłodane zęby, concaui dentes. Mącz. wygryzione, atrôgebtffene, abgenufcte; Eccl. BBir404aHbiH. — Wygłodać, tr., wytrzeć, wyjeść; anötnejjen, (Wêretfeen. Często kapiąc miękka woda . najtwardszy kamień wygłoda. Cn. Ad. 1217; (gutta cavat lapidem). Wisiała tam nad morzem blizko wielka skała, Cześć jej spodkiem flagami wygło-dana była. Otw. Ou>. 165. Jest tam haniebna jaskinia w wygłodanej górze , w której zawsze zbiegają się wody. Otw. Wirg. 471. Nie każda macica winna daje się zaszczepić; jeżeli stara i wygłodana tedy nie przyjmie latorośli. Pilch. Sen. list. 4, 58. — Wygłodać, wychełtać, wyszarpać, zażywaniem zepsuć. Włod. abnu|jen. WYGŁODNIEĆ nijak, dok., *wvłacznieć, głód mrzeć, głodem zcieńczeć, z głodu wyschnąć, »or junger »ergeben; Boh. wyhladowćti ; Eccl. Bur0J04aTHca, r0404yBaTŁ oneHb. Wygłodniały , często kilka dni żywności nie widząc przebiegłem Persyą. Staś. Num. 2, 125. Wygłodniały utratnik cudzy zysk pożera. Teat. 45. d, 80. Wyb. WYGŁODZIĆ cz. dok., Wygładzać niedok., głodem wy-— §1) Wygładziciel, który co wygładza , ogładza; ber    morzyć, einen auöbungent; Vind. izgladuvati, vunsgladuvati,

©lätterer, 2ln$glätterer, Nobler. — §. 2) Wygubiciel, wy-    islakotuvati, vunslakotuvati.

gładzić, wyniszczyć, wytępić, wygasić; au3IÖfd)en, aitÖ« (treteben, »erdigen, anêrntten, nermebten; Slov. wyhłazugi; Vind isbrifati, vunsbrifati, vunpobril'ati ; Croat, zbriszati, zbriszavara ; Eccl. H^rMAtmi , H^rjtatKpTii Pasya cnotę , sentyment, z duszy łatwo wyglózuje. Teat. 45. b, 7. (wyruguje, wyparuje). Bogactwa nigdy nie potrafią wyglózować miłości, zasadzonej na szacunku. Zab. 14,555. Jeszcze nie wygluzowana z serc naszych wdzięczność winna. Teat 4. b, 127. Nigdy takowe zbrodnie i złości z pamięci wygluzowane być nie mogą. Zab. 7 , 38.

tępiciel, ber Slnêrotter; Sorab. 1. wuwczer; Vind po- WYGLÓZOWAć, WYGLUZOWAĆ cz. dok., wymazać , wy-konzhar, pokonzhauz, satiravez, potiravez; Ross, no-TpeÓHrejib, HCTpeÓHreJb. Nie kuście Krystusem , jako niektórzy kusili na puszczv , i pogineli od wvgladziciela.

Żarn. Post. 28 b. W rodź. ieńsk. WYGŁADZICIELKA, f,

§. 1 ) która co wygładza, ogładza. — §. 2) Niszczycielka, 2lu$rotterinn ; Ross. Hcrpeónre;ibHnu;a , wygładzi-cielka. 'WYGŁADZONOSĆ, ści , z., gładkość, glane;

©lattbcit, ©Iditung ; Sorab. 1. wuwadżenofcż. WYGŁASKAĆ, f. wygłaszcze cz. dok., Wygłaskiwać czestl. et contin., głaskaniem wygładzić, ułaskawić, obrochmanić ; berauöftretdjeln, auêftretdjeln, glatt [treideln, fanft, jal;m WYGMATAC, WYGMATWAC cz. dok., z gmatwy wyjąć, ftretcbeln.—Wygłaskać co, wyłudzić. Em. 26. abfcbmeid)eln. wypleść, wymotać, auS bem ©emtfcfye beranóbringen; wy-expalpare , b lundis attrectationibus imp etr are. Cn. Th. 1519. wiklić beran&tucfeln.— Wygmatwać, wygnieść, wyciskać;

WYGŁĘBIĆ cz. dok., Wygłębiać niedok., głęboko wyrżnąć, IjerauSfneten, perauëbrürteH.

1512.

wygruntować, zgruntować, zgłębić, dojść czego głębokiego; ergrnnben, erforfeben; Boh. wyskaumam ; Vind. isjis-kati, sjiskuvati , izvertuvati, sbarauvati, vunsveduvati, vunsmifhluvati, vunsmuhuvati. WYGŁĘBIACZ , WYGŁĘ-BICIEL, a, m., zgłębiciel, ber ©rgrünber, ©rforfeber; Vind. isjiskauz, isvertuvauz, sbarkuvauz.

'WYGLĘDAĆ, ob. Wyglądać.

WYGLIJOWAĆ cz. dok., rozpaliwszy hartu pozbawić, wypalić, Germ, auögluljen. Wyglijony drut żeby się nie złamał. Tr.

488 WYGŁADZICIEL - WYGLIJOWAĆ.

WY GŁOBIĆ - WYGNAĆ.

wydłótować. wydróżyć; auêttefeit, tief attêbo^leit ; Boh. WYGMERAĆ, /. wygmerze cz. dok., gmerząc wydobyć, wy-wyhlaubiti, hlaubati ; Ross. yrjiyóHTb , yoyóMTb ; Eccl. grześć ; berauêpnblen, beratrôfdjarren, beranSflanben. Cn. Th. rayÓHHH), riwóimy TBOpio. Drążenie czyli wygłębienie , trochilus. Rog. Bud. 28. btC SSerttefnng. — Wygłębić, WYGNAĆ, [/. wyżenie cz. dok. jedntl., Wygonić, f. 2] wygoni, uyżonąć [takiego infinit, niema 2], f. wyżenie, wyżone jedntl., Wyganiać niedok. ; Boh. wyhnati, wyhnal, wyhanèti, wyżenu, wyhnat, wyhnal; Slov. wyhânjm ; Sorab. 1. wuhnacż, honu hwon , wuczeru hwon ; Sorab. 2. hugnasch ; Carn. segnâti, sèshênem, sgajnam , sti— ram; Vind. sagnat ( cf. zagnać), pregnati (cf. przegnać), saganjati , odganjati, satirati, sagoniti, prezhsgnati, na-preignati; Croat, izegnati, izeganyam, iztirati; Dal. izgo-niti, izgonim; Bosn. izgoniti, izaghnati, proghnati, istir-

rati ; Slav, prolirati; Rag. proghnatti, izaghnatti, izgo-nilti ; Ross BumaTb, BuroHaTb , BUTypim, BhnypuBaTb, BbiacHTb, BbiJKiiBUTb, (ct. wyżyć) ; Ecd. u^raiTH ii3roHaTH, H3*eHyiH, ti35KeHflTH, npoweayTH, npoweHHTH; wygnać , wypędzić, ‘wyżonąć; ^errtuêjagen, hevanétreikit, auêjagen , auêtretben. Kiedy trzeba bydło wygnać na pole. Hour. Sk. 54. Napójcie pierwej owce, potym zaś na pastwę wyże-niecie. 1 Leop. Genes. 29, 7. Psów gdy szkodzą, albo smrodzą wyganiają. Divor. a ! , (ob. a zasię!). Po myśliwsko mówi się, zwierza z kniei ruszyć, wystawić, a nie wygnać. Chmiel. 1, 80. hcrauSftöbew, «UêftÔOew. Wyganianie Judasza. Smotr. El. 39. Pozłocistego, by też nie umiał i kozie ogona zawiązać, 'ałić go na urzędy sadzają; *alić go już z rady nie wyganiaj. Rej. Zw. 70 b. (nie ruguj, nie rusz)! Talarowie z Podola i z Busi niezliczone plony wygnali do Wołoch. Tward. Wi. 67. Dom mi wyplon-druje , z imienia mię od żony, od dzieci wyżenie. Corn. Dz. 79. Wyżeną ojca cherchele potomków z domu. Psalmod. 53. Coż kiedy cię Menalko , pan wyżenie z do-

wygnaniu mieszkam , wygnaniec jestem, ib. Ociec Kadma wyprawuje W pogonią, i kaźń zaraz wygnaństwa skazuje , Gdzieby jej wie odzyskał. Zebr. Ow. 54. Syn królewski bez żadnego występku na wygnanie idzie. Teat. 51. d, 2. er gef)t in§ <®lent>. Z sw-ej się dobrej woli udał na wygnaństwo. Otw. Ow. 607. Znosić takie wygnań-stwo, takie uniżenie. Przyb. Milt. 41. Szczęściem mianujcie boleści i blizny, Co was z wygnania wiodą do ojczyzny. Kras. Woj. choc. 102. Przez śmierć z wygnaństwa do ojczyzny wraca. Pot. Pocz. 222. Komu dobrze na wygnaniu . Nie myśli mc o wracaniu. Ca. Ad. 235. — Wygnany, WYGNANIEC, ńca, m„ którego na wygnanie posłano; wrnńefin, ejrulirt, ein SSerntiefener, Srulirter; Dok. propadany , wybnanec , wypowedenec ; (Slov. wihnane-ćnik expellendus) ; Sornb. 1. zahnatć, wupokazancz , wu-pokazané, z kraya zahnatć; Carn. pregnanz, stiranz » terplinz ; Yind. pregnanik , pregonjenik , odgnanik , pre-gnanez, stiranez (cf. terać;, satiran is domovine ; Croat. banditan , bandisnnëez, (ob. Banit); Dal. prognan*, izä— mu, Jakiego cię nabawi z twoją dziewką sromu? Gaw.    gnan, prognanik; Hag. proghnanik ; Ross. H3rHaHeifB,

Siei. 377. Bedzieli w Polszczę rząd kiedy, nigdy mnie    H3rHHHnnKi>, ccujouhłih, 03eMCTB0BanHuS; Eccl. 3ac.ia-

ztąd nie wyżoną. 6'om. Wf b 4. Gdyby mąż nie uczyni-    hłih , 3aT0<ieHbiîi, HCce^ibHiiKł. Wyrzuceni nazywają się

wszy urzędowego zapisu‘zenie, umarł, a po jego śmierci    wygnańcy, kiedy ich za granicę wysyłają. Pociej. 83.

chcieliby ją potomkowie wygnać z imienia.... Szczerb.    Był tułaczem, wygnańcem. Teat. 45. d, 87. Wyb. Wy-

Sax. 465. wyrugować, wyrzucić, wyparować; fyerairêtreb    gnańca z Jerozolimy było około 15000. Sk. Dz. 20.

lien, fl erbringen.— Zkąd nie    może być wygnanym, wy-    collective *    wygnańców.    W rodź.    zeńsk. Wygnana * WY-

zonionym * ‘niewyżenny, n.    p. Masz od twórcy swego    GNANKA,    i, n. p. W    Chełmie    jako wygnanka z Białej

niewyżenne królestwo w obietnicy. Chodk. Kost. 41. —    Kusi mieszkała. Steb. 2, 315. Obca wygnanka. Teat. 46. .

Krosty i t. d. wyganiać, czynić żeby się na wierzch do-    d, 5. W cudzym wygnanką upadam podwórzu. Chrośc.

bywały, eine tunerltdie ^ranfliett attu einem perauötretBen. Ow. 95. — Wyganiać kogo niedok., WYGONIĆ kogo Nierządnicy bolączek dostawają, których izdebkami, drze-    dok. ; przegonić, goniąc wybiedz go, wyścignąć; einen

wy, salsami rozmaicie wyganiają. Gil. Post. 54.— Wy-    itberjaflen, ibnt ttorfontllten. Smyczy ze psów zemkniono

gnać kogo z miasta, z kraju, z ojczyzny « na wygnanie    zwierz wszystkie wygania Lecąc, rowien ptakowi, psów

posyłać, cl“, wywołać z kraju: eilten flertrdbcti, öevmeifen,    mnóstwo przygania. Zebr. Ow. 184; (effugit). Zwłoki i

inê glenb fd)icfett; Yind. sapanati (cf. banit), sadreuiti,    czasów' zmniejszonych wetuje, i znowu wyganfa go. ib.

pretirati , pregnati ; Croat, bandisati, odtiravati, pregnati ;    264; post terga reliqùit. Wygoniona dziewoja, ib. 265;

Dal. prognati ; Rag. proghnatti, progonitti ; Rosn. pro-    praeterita est virgo. Niech się jedno wszyscy, każdy z

gonili, proglinati, izaghnati; Ross. cocaaTb, coui.iio,    swego ile    może Bzpltej    Polskiej* złożą, wnetże oni gra-

ccbLiaio (cf. zesłać, zasłać),    03eMCTBOBaTb ; Eccl. npo-    nice sobie    rozszerzyć,    z sławą    przodki swe wygonić,

H3roHBK), B'B 3a'roueHie nochMaio, iiccejaro, 3acuiaio,    synom swym przykład piękny zostawić łacno będą mo-

3aTO»iaio, (cf zatoczyć). Apostołowie pańscy byli wyga-    gli. Janusz. Lig. E> WYGNAŃCZY, a, e, od wygnańca

niani z miasta Jeruzalem od senatu duchownego żydów-    (Eïculflnten *. Wygnańczy, wygnańcom służący. Cn. Th.

skiego. Biał. Post. 98. Wyganiający kogo Eccl. saromi-    1312. Włod. Z tylu wygnańców mnic-ć to tylko fata

rejib. Wygnanie = WYGNAŃSTWO, a, n., stan wygnań-    Wygnańcze dały i żołnierskie lata. Zab. 15, 586.

ca, miejsce dokąd kogo skazano; ba§ ®ïtl, bte Menuet* WYGNABOWAC cz dok., wyżywić, wychować; ernähren, fung, Verbannung ; Boh. wyhnansUj, propadenj; Slov.    unterhalten. Szląskie xiazeta dla gęstego dziedzictw po-

wyhnanstwj ; Sorab. 1. wuhnatżo, zahnatżo z woczziznć ;    działu T z nich wcześnie wygnarować się nie mogli.

Carn. wand, (cf. wan); Yind. sagon , sagnanje (cf. zagon,    Krom 544; (sustentare se).

zgniłością, wypaść dla zagniłości ; auófanlcu, ganj burd)* fanfen, auêfallen nor ftdulnifl, oermefen; Boh. wyhnjti; Croat, izigniti, izignyivam; Rag. izaghgnjetti ; Bosn. izagh-gnitti ; Ross BbirnuTb, BwrHbiBaTb , U3rHHTb , H3rHbiBaTb. Ńa taką rolą służyć może gnój bydlęcy dobrze wygniły. N. Pam. 17, 205. (przegniły). Niżli się jął leczyć onego ciała wygniłego, prosił aby wszyscy z komnaty wyszli. Baz. Hsl. 70. W dworskiej chorobie wargi i dziąsła wy-

zagnać), pregon is deshele, deshelnu prepoviedanje, sapa- WYGNIĆ med. dok. , Wygmwać niedok , zupełnie przejść nanje, sadreuitje; Croat, pregon, pregnanye, izëgnanye, odtiranye ; Dal. progon , progonsztvo, izâgnanye, pro-gnanye ; Bag. progonstvo, proghnanstvo , izaghnanje ;

Bosn. proghnanje , izaghnanje, proganstvo ; Ross, mma-Hie, coc-iame, cebona; Eccl. npeanpe^jiie, ^acoTCiiMic.

62

489

WYGNAŃSTWO. .

WYGNANIETC - WYGNIĆ.

Będzie-ż jeszcze to czułe wiejskie życie "syłką i wygnaniem mianowane? Siem. Cyc. 46. (relegatio). Wygnanie podejmuję, na wygnanie idę. Cn. Th. 1312. Ńa Słownik Lindego wyd. 2. Tom TI.

yKpoMHOCTb, yr04be, Bbir04a (pożytek, zysk). Wszelką wygodę będziesz miała, jakbyś w domu u siebie była. Teat. 42. d, d. Każ mu do domu, niech się wy-wygódkę mieć stara. Zab. 12, 97. Iiyck. Wygodna suknia Boss. iijarbe nOKOnne, wygodny dom Boss. yiOT-hłih 40MT». Stolicę sobie w tym mieście założył, wesołością miejsca , wspaniałością budynków , wygodą morza wzbudzony. Star. Dw 1. W kościele widzę się z lakierni, z któremi widzieć się gdzie indziej byłoby z niewygodą , albo i niebezpieczno. Kras. Pod. 2, 217. (niewy-

gniwają. Comp. Med. 400. Oczyska wygniły od picia i spania. Pilch. Sen. list. 5, 198. Ziewa, a na łóżku siedzi, oczy wygoiły, z gęby śmierdzi piwsko, w paszczęce kliju pełno, a w czuprynie pierza. Opal. Sat. 72. WYGNICIE, ia , n., Subst.verb. WYGNIŁOŚć, śei, i., zgnilizna, zgniłość; baê Üluêfauleit, baé 51n3gefauUe, bie gäulutfi, tavefung.

WYGNIEŚĆ, f., wygniecie, wygniotę cz. dok., Wygniatać niedok., wygnietuje, wygniatuje pr., gniotąc wyciskać , wyżąć, wymiąć; Ijerairêfnetcn, «u^fitcteit, fjerauśbritcfen,

«uêbrücfctt, preffett; Boh. wyhnjsti, wyhnëtl, wyhnétu;    godniel, nie na rękę). — Wygoda, dogoda, pomoc, wspar-

Efici. Rwru-feTaio, iisnrfeTaro, H3rHecTii, H3rHeTaTit, h3>kh-    cie ; ipufleiftung, £mlfe, Unterftu^im^ , Sluêfmlfc. Kareta

Maro. Z liporzeszków sok wygnietują, umoczywszy je    służy ku wielkiej wygodzie Boss. napeia ecTt BeMKoe

pierwej w wodzie różanej; potym je tłuką a wygniatują    y^oócTBO. Pieniądze pożyczyć, i być wygodą jeden dru-

giemu w jakiej potrzebie, uczynkiem jest ludzkości. Haur. Sk. 255. Ordynujemy, żeby na wygodę tej repa-racyi skarb z podatków tamecznych jako najprędzej wy-godził. Vol. Leg. 5, 391. dla uskutecznienia tej repara-cyi, befmfś, jur 2luêfüf)rmtg, Sennrfung ber Reparatur. WYGODNY, a, e — ie adv., wygodę dający, wczesny, wygodę lubiący, Deguem ; Boh. pribodnć, pohodlnć ; Vind.

prasą , a on wycisk pod prasą wysuszywszy , tłuką miałko.

Siena. 566. Lara z gron już wygnietłych i z powtórnej prasy, Wodą nalanej, same tylko cierpkie sączy kwasy.

Hor. Sal. 108. (z gron już wygniecionych) Z osmyka-nyeli główek konopnych ziarno nogami wygnietują, lub rękami wycierają. Przędz. 59. (wydeptują). Porwie go w szpony orzeł, i ducha wygniecie. Dmoch. II. 2, 157.

(wydusi). — § Wygnieść, odgnieść, rndgniotki uczynić,    nareden , ponareden, perkladiiu , perloshen , narozhen ,

odciski sprawić; Seulen Uttb £>Ül)neraugcn brüllen, bie    perkladen, perrozhen, sloshen, permiren ; Slav, ugodan ;

$flUt Ijart bnicfett. Obacz odciski, które sznorówka wy-    Croat, prilichen, (vugoden » przyjemny); Boss. BUro-

gniotła na ciele, a    wraz osądzisz, z jak wielką    się to    4hh8 , y^oóiiMii, yroAHbw, ytOTHMH, iiokomjhbłim , no-

przyrodzenia dzieje    krzywdą. Mon. 69, 1083.    — $.    kohhuh, noKoetrL ( cf. pokój, spokojny ), yKpoaiubin,

Obrąz w czym wygnieść, wyrazić, wybić, odbić, wrazić,    npoxjia^tiTeübHbnl, npox;ia4Hbiii. Wygodne    życie Ross.

Ctit 3ilD abbrucïen. Kamyków przyprawa, co je kamejkami    pa340Jt>e. Dla tego xiçdzem został, że mu    się zdawało,

zowią, i jako w nie obrazki wygniatać. Siena. 597.    iż mu lepiej z tym będzie, i sposób do wygodniejszego

WYGN1EŹDZIC się zaimk. dok., w gnieździe wylęgnąć się    życia znajdzie. Xiadz. 28. ( pełnego wygód ). Byłby ze

pr. et tr.; au^gepecft »erben, außgeljecft fet)lt ; [Rag. izghnje-    mnie, mąż grzeczny, miły, powolny, a co najbardziej że

zditi, Ital, suidare). Wszystkim to było dziwem wielkim    wygodny. Teat. 52. é, 14. nie żenujący, dogadzający,

w onej chwili, Tym co się w Acheronckiem mieście wy-    ulegający; itńdfd^rtij, gefällig. Spodziewam się, że nie

gnieździli, l tym, co knieje Buntyńskie, pastwiska Fe->    będziesz z liczby mężów niewygodnych,    którzy chcą,

renckie bujne mają    za siedliska. Hor. 2, 36. Min.    Dziwił    aby ich żony żyły, jak odludki jakowe-. Teat. 34. c, 27,

się lud zdumiały,    co jak gniazda ptaszę Po    górach    (cf. zrzędny, zazdrośny ). Częstokroć dobry przymiot

niewygodny bywa. Zab. 13, 578. Treb. (ściąga uciążliwość). Wiem, komu cnota, komu sława miła, Ze swej ojczyźnie zechce być wygodny. Archet, usłużny, pomocny ; bulfrctcfj, -ntifcltdj jemanbeu, forberltdj. — § Rzemieślnicy mają być w swojej profesyi dobrze sposobni , na czas wygodni i słowni. Haur. Ek. 176. na czas wyga-dzający, czasu dotrzymujący , na czas robotę oddający, pmtcfltcf) trt 3btfef;nug ber 3ett. WYGODZIĆ cz. dok., Wy-gadzać niedok., Wygadzam, commetior aliquid cum aliquo , apto commensu aliquid facio. Cn. Th. 1511. pomierzyć co zezem, stosownym, dogodnym, pomiernym uczynić'; aitmcffeu, anpaffen, machen baj) eftnaê jutnjft, e$ tnmtad; bequemen ; Vind. perkladiti, skladiti , (cf. przykładać, składać). Chcąc orclów tych wygodzie do muru, mieli ołowianą węgielnicę. Petr. Et., 564. Góry na góry kładli (Tytani), chcąc wygodzie Wschód, którymby mogli bogom szkodzić. Petr. Her. 2 £ 3. wymierzyć, wystawić, wybić, wzbić, wybudować; auftburmeu, aufbaueu bis jur redjten §öf»e. — §. Wygadzać komu co , dogodnie wygotować mu co, einem etmaä nacfi 2BtUen fertig machen. Rzemieślnik potrzebne rzeczy komu wygadza, i za to

490

WYGNICIE - WYGODA.

WYGODNY - W Y-GODZIC.

Acheronckich kleci swe szałasze. ib. 40, Nar. ; quicun-que celsae nidum Ache.rontiae tenent.

WYGNIÖTK1 plur., odrzutki pozostałe po wygniecieniu soku, ber übrig blcibenbe Slbgcmg nad) bent 2lu§preffen, £re* fier, Treiber, Prüfen. W prasowaniu jagód uważać trzeba, aby wygniotki jak    najlepiej wygniecione były.    Kluk.

Rosi. 3, 345. Przywrotnik posiekać , wyżąć, albo wyprasować , wygniotki na rany przykładać. Syr. 327.,

Z dziegielnicÿ sok wyżąć, a wygniotki w garniec włożyć. Syr. 134.

WYGNOIĆ cz. dok., czynić że co wygnije, gaitj attêfaillett laffen, burctyfanlen laffen; Boh. wyhnoiti ; Vind. isgnojiti, vunsgnoiti ; Eccl. H3rHOaro.

WYGODA, y, i„ WYGÓDKA, i, z., zdrbn., WYGODNOŚĆ, ści, z., dogadzający wczas, bie Seąuemltdjfett; Boh. pri-ho^lnost, pohodlnost, pohodlj ; Vmd. narednost, pona-rednost, perkladliuost, perkladnost , perloshnost, na-rozhnost (cf. na rękę) , skladnost (ob. Składność), per-mirnost; Croat, prilichnozt, (vugödnoszt « przytomność);

Bag. râskoscya , rasköscnos , (ćf. rozkosz) ; Boss. yAO-6ie, y^oÓHOCTb, j4o6ctbo, yroTt, yromocTb , npoxja^,

godzien odpłaty. Mon. 70, 647. — §. Wygodzić komu, WYGOLIĆ tz. dok, Wygalać niedoh.\ Boh. wyholiti nudare-

Rag. izgûliti depllare ; Croat, izgulyujem , izgulyivam , izguliti excortico ; in Istria et circa mare: exstirpare , eoellere\ Bosn. isguliti, iskorjepiti exstirpare 2) oskupsti * obskubać; Boss. BuroJHTŁ ;— a) wygolić włosy, zupełnie ogolić, goląc wybrać, podebrać; attêraftrtn, ailé* barlńreu ; Croat, zbrivam ; Ross. BHÖpuTL , BUÓpuBSTb. Zda mi się, za nas nie było łbów tak sprośnie wygolonych , 1 szat kęso wymyślonych. Groch. W. 489. Nie pomogą po śmierci wygolone pleszki, kto się nie bawił modlitwą. Rot. Arg. 601. — Fig. Zobaczysz jak pod włos wygoli staruszka bogatego. Teat. 45. o, 24. Wyb. jak go wyskubie, er roirb bert reifen Viten krbiren, fa^l mad)en, rupfen. — $ b) Z kapłaństwa wedle prawa będąc. wygolony, na męki był wiedziony. Baz. Ust. 42, wyświęcony, wyxiezony ; burdrô Vafinu entweiht inbern man ihm bie ^rtefłercrone wegraftrte. — §. Ogólniej: Wygolić, gołym uczynić, gan$ fal)l machen. Ta wielkość ludzi wygoli wszystko koło nas , tak jak wół wygala trawę na polu. Radź. Num. 22, 4. wyje, aitf$?f?ren. — § Saul wy-obadwra wyrazy golił czarnoxiçzniki i wieszczki z ziemi. W. 1 Reg. 28, 9. wygładził, wyrugował, wyniszczył, wytępił, wyko-w sobie oddanie tak rzeczy znikomych, rzenił, auêrotten. -— •§. Wygolić, tęgo kogo palnąć,

uderzyć, wybić , wyciąć , einem einen tndftigen ipieb wer» feiert. Dobył ręką pałasza , i od razu kilka płazów duchowi po grzbiecie wygolił. Ossol. Sir. 1. WYGOLEĆ nijak.i dok., stać się z gruntu gołym , gauj fafjl werben. Niedźwiedzie sadło czyni długie włosy, miejsca wygola-łe od włosów pomazując wypełnia. Urzed. 427. wylinia-łe. WYGOLENIEC, ńca, m., człowiek przesadnie elegancko wygolony, fircyk, galant, ein ©tutjer. Stoisz za wygoleńca, szkoda z tobą mieć sprawę. Zebr. Zw. 94. Nie ujrzał nikt około¹ niego wygoleńców. Warg. Cez. pr. 65. W piekle pragnąć będziesz, ty który winem wy-wygodę goleńce, żołnierze i młode chłopy poisz. Sic. Kaz. 522 b. WYG0Ł0C1C cz. dok , zupełnie ogołocić , wyzuć, wypróżnić; ganj fahl machen, entblößen, auôleeren. Słowacy na miejsca z obywatela wygolocone , abo na pół spu-

dogodnie mu trafić, w rurnel mu trafić, zadosyć czynić, odpowiedzieć potrzebie , oczekiwaniu, dogodnym mu być ze wszystkiem, zupełnie dogodzić; e$ recht treffen, ge* nugen, genug tljun, eë redd machen; Roh. wyhowéti. Różne są białogłowskie umiarkowania ciała ; co gdy kto rozumie, wszystkiemu wygodzi. Cziach. Prztn. f i. Gdy nam majętności na Rusi odebrano, nie stało wątku,

„ czemby apetytowi naszemu wygodzić. Star. Ref. 57.

Aeolas także, co rządzi wiatrami, We w'szem ich woli w tej drodze wygadzał. Auszp. 54. Żaden się jeszcze na ten świat nie narodził, Któryby wszystkich ludzi żądaniu wygodził. Sak. Okuł. Rodzice nie swej pociesze, aje zbawieniu dziatek swoich wygadzać winni są. Sk. Żyw. 1 ,

48 b. Wisząc na ślepym, idzie chromy na dwie ‘nodze,

Jeden wzajem drugiemu wygadza w tej drodze. Min.

Ryt. 5, 105. (pomaga, wspiera, ratuje). (Ross. Bura4-«niKTł goniący za zyskiem). —• §. Wygodzić komu, pożyczyć komu; einem (mit ©elb) bienen, ihm leiben, borgen, ihm gefällig auö ber Verlegenheit helfen. Użyczyć i wygodzić ma prawie jednakowo znaczenie; danie rzeczy jakiej do czasowego użycia oznaczają; zawierają oraz

jako nieznikomych. Gal. Cyw. 5 , 56. Bezpłatne oddanie znikomej rzeczy szczególnie do użycia służącej ; n. p. zegarka, konia i t. d. wyraża się przez słowo wygodzić; przyjęcie zaś rzeczy tokowej przez słowo pożyczyć, ib.

5, 57. Nikt nam na klejnoty pieniądzmi i na suknie 'buczne wygodzić nie chciał. Star. Ref. 57. Dziesięć my wygodził talentów na samo słowo. Leszcz. H. T. 599. Przyjaciel jego z litości'wygodził mu kilka set talarów. Raur.

Sk. 240. Suma ta wygodzona.... ib. Chcę ci oddać tę bagatelkę , którąś mi wygodził w Warszawie. Zab. 11 ,

159. Drugą rażą w potrzebie wygodzić Wac Panu oświadczam się. Teat. 48, 61. Ordynujemy, żeby na tej reperacyi skarb prowent Pruski z podatków tamecznych jako najprędzej wygodził, który na przyszły rok z podatku znowu odbiera. Vol. Leg. 5, 591. założył, zastąpił; auälegetr, vertreten eine SluŚgabe. — §. Wygodzić    stoszałe, nastąpili. Krom. 10.

ob. Błonie, auhonek łup, zdobycz): Sorab. 2. hugon, (goni staje, cf. zagon); Vind. gonilu , stegnje, stegne ,' cf. ścięgno; Croat. izgon«uwroć; Ross. yromca, yronb, npocoH’B, BuroH'B ; (BuroHKa, destylacya wódki);—wygon, skotnik, droga, którą bydło idzie w pole. Włod. bieïrift, Viehtrift, ber Viehmeg, via, qua pecudes ad pane facultas agendi pecudes per alie-num fundum. Cn. Th. 1515. baê Sriftenredjt, ®urd)trieti« recht. Pozwolić wygon komu. ib. To im dano miasto, w około niego. Rudn. 1 Chroń. 6, 53.

WYGOIĆ.

[W Y G O L I Ć - W Y G 0 N 1 Ć.

491

kogo, ugodzić go pociskiem, utrafić , ubić, ustrzelić ^ WYGON, u, w.; Boh. auhon , (cf. wyhon saltus communis einen genau treffen, erlegen, erließen u. f. m.; (Boh. wy-hoditi, wyhazeti , wyhazowati ejicere ; Slov. wyhézugi ejaculo , wyhoditelny, co se muże wyhoditi wyrzucalnyj.

Tak dobrze jelenia strzałą swą wygodził, Ze się na swo-jeć nogi więcej już nie wzwodził.’ Otw. Ow. 395. — Żarnik. Lecz się mnie przecie nie wygadzają dni utrapienia. Past. Hd. 125. nie ulegnę im, nie pognębią mnie; stum aguntur ; et jus fte erfchbpfeit mich nicht, machen mid) nicht erliegen. — Z ręką się wygadza w pojedynku. Ir., z Simonid. , paruje dobrze , er parût gut mit bem ®egen.    i wygony jego

WYGOIĆ cz. dok., Wygajać niedok.,    wyleczyć,    zupełnie    *not. t. j. plac goły około    miasta    dla pastwy bydła    zo-

zgoić; auëheilen, auśJfurtren; Boh. wyhogiti; Ross. bu- stawiony, błonie;» allgemeine Viebroeibe, ©emeinnietbe. — nojb30BaxŁ; Eccl. H3BpaneBaTH. Jać zagoję bliznę twoję ,    *§. Aliter. Nie nowina mnie (zającowi) ze psy chodzić

a z ran twoich wygoję cię. 1 Leop.    Jer,    50, 17.' Mło-    na wygony, Abym    tylko    w swój    kożuch    od nich    nie

dy człowiek łatwiej się wygaja , jak stary.    Perz.    Lek. 300.    był tkniony. (Jaw. Siei.    391. na    wyścigi,    fffiettrennert,

Wodne węże usypiać i zaklinać umiał, Gniew ich miękczyć,    SŚcttlauf, cf. wygonić kogo. WYGONKA, i, i., ostatnia

także jad wygajać rozumiał. A. Kchan. 207. wyciągnąć.    brózda zagonu. Bndth. bie le|te Veelfurd)?* WYGONIĆ,

62*

ob. Wygnać. WYGONOWY, WYGONNY, a, e, od wy- aż do '“sucha, zostanie się na dnie sól śrzednia. Ton. gonu. jriften*; Boh. auhonnÿ; Boss. BuroHHMH.    Śki. 166. Wygotowania, decocta . podług twardości

WYGÓROWAĆ    Wed.    dok., wybić się w górę , wzbić się    .czy mających się gotować , trzymać    one przy ogniu dłu-

w górę; fid)    empor    idjmingen, ben jjödjften ©ipfel erreichen,    ićj lub krócej    potrzeba.    Perz. Cyr.    2, 556.    — §. b)

CUhltmtreit. Kto wygórował aż na ostatni szczebel, blizki Wygotować, zupełnie przyrządzić; ootlig jubereitcn , auS* jest upadku. Ossol. Sen. 74. W tak wielkiej rzeczy jest to znacznie wygórować, nie mieć więcej jedno dwóch przed sobą. Pilch. Sen. list. 5, 291. Wie dziw, jeśli nie we wszystkich naukach jednako wygórował. /V. Fam.

15, 96. Musi być trudna metalizyka, kiedy wygórowana nad naturalne pojęcie. Aras. Doi. 142. (kiedy je przenosi , przechodzi , transcendentalna ). — Zaimk. Tak się Pegazem    lotnym wygórował, ledwie mu czyje mogły    ków. Tr.

sprostać siły.    Zab.    8, 275. Jak. tak się wzniósł, wzbił,    WYGRABIĆ, f.    wygrabi,    wygrabię    cz. dok ,    Wygrabiać

nicdok., Wygrabywać częstl., grabiami wydobywać, gratté» redmt, auSredjeit ; \ind. isgrabiti , vunpograbiti, vunsgra-biti ; (Boss. BurpaóiiTb wyplundrować). Grabiami wszelką wygrabiali mierzwę z roli. Haur. Sk. 15. Miejsca na których chmiel się znajduje, z chwastu wygrabić. Haur. Ek. 105. WYGRABAĆ się, f. wygrabię się zaimk. dok., WYGRAB0L1G się* wygramolić się, z biedą wydobyć się, jtd? mnbfam fyerauè arbeiten. Ze studni się ledwo wygrabał. Dwór. K. Jak się z tej jamy, którąś na bli-

rze-

ferttgeil ; Boh. shutowjm ; Slav. >zgotoviti ; Rag. zgotoviti, gotovim ; Boss. II3rOTOBHTb , H3rOTOBJaTb , H3rOTUB^HBć)Tb, M3pH4HTb, H3pa*aTb ( cf. wyrządzić ), pa4iiTb, pa*y. Czyli apartament dla wuja mego jest wygotowany! Teat.

4. b, 49. (raczej: przyrządzony). Wygotować instrukcyą dia kogo, listy do kogo. Tr. Wygotowanie Boss. H3ro-TOBJMBftHie, H3roTOBJieHie. Wygotowanie rotułów z świad-

zapędził za obłoki.

WYGORSOWAG cz. dok, gors wystroić, ben Sufcti Ijerauä* pupett. Tak szpetnie wygorsowana była, pfe ! takowe nagości są bardzo gorszące dla niewinnej młodzieży.

Teat. 7. r, 74.

WYGORZAłiOŚĆ, ści, z., wypalenie, wyschnienie od upie-ku , upału wielkiego, wypał; bic SluJlgebranntÿeit, baö SfnSgebranntfep. Ziemia sucha i od wygorzałości płonna , żadnym* obyczajem nie może być naprawiona. Cresc.

97. WYGORZEG, f. wygoreje nijak.-dok. Wygory-    źniego kopał, wygrabolisz?    Obr 50, (cf. dołek). WY-

wać contin. ; Croat, izgorëti, izgarjam ; Bosn izgoriti,    GRABKI plur., odrzutki    z wygrabienia, to co zkąd wy-

opalitse, izgecchise (2 ) active -izgoriti , opalili, is-    grabiono i wyrzueono,    (cf.    śmieci, cf. zgrzebie); auö*

gecchi * wypalić, wyżegać) ; Boss. Bbirapaio, Buropato;    Qcredyter 3ïuéitutrf. Osły    nie    gardzą nawet i wygrabkami

wać contin., Wygrywać czestt. ; Boh. wyhrati ; Boss. bu-nrpaTt, BbmrpuBaTb;— §. wygrać we grze jakiej oppos. przegrać, in einem (Spiel gewinnen. Szuler ten grywał, wygrywał, przegrywał, całe życie faraonowi służył. Mon. 68, 205. Wygrane kostkami , szachami pieniądze. Cn. Th. 1515. (wygrana, Boss. Bbiurpmub). Wygrawam co na kim , n. p. Wygrawam zakład, ib., Vind. oddobiti, doldobiti ; Boss. oóswpaTb , o6ï>nrpnBaTb, nonrpaTb, noHrpiiBaTb, einem abgenmtnen. Wygrawam sprawę u są-

Eccl. H3ropi>TH, M3ropaio; ze szczętem zgorzeć, wypalić z pod innych bydląt. Kluk. Zw. 1, 190. sio; quêbremten, ausgebrannt fepn, ganj oerbrenneit, burd) WYGRAĆ, f. wygra, wygram cz. dok., wygraje pr. Wygra-23rmtb aitfgejeljrt merbeit. R. 1516 Piotrków wszystek wy-gorzał, cokolwiek było w murze. Biel. Sw. 285 b. W jedne '''dob' ucichał ogień, by nie wygorzały zwierzęta ; a o drugiej dobie ogień się zewsząd rozgorywał, aby złośliwy naród ;wytracił. 1 Leop. Sap. 16, 18.— g. Aliter:

nnttlten ; Boh. wysauditi , cf. wysadzić). Wszyscy patronowie wygrywają, lub przegrywają; co sprawa, to jeden przegrać , a drugi wygrać musi. Teat. 9, 15. — Wygrać bitwę, pojedynek, odnieść zwycięstwo, zwyciężyć; Slav. dobiti boj, eine Scfylacbt u. i. n>. gemimten , fiegett, ben 6ieg baimtt tragen. Sześć i trzydzieści kroć pojedynek wygrał. Warg. Wal. 85. Wojował długo z Turki, i z Persami wygrawał często, często też przegrawał P. Kchan. Jer. 421.

Wygorzało w piécu, combusta, consumpta omnia ligna sunt in fornacem conjecta. Cn. Th. 1515. wypaliło się w piecu. — §. Wygorzeć od słońca, ib. od upieku, od upału, wyschnąć; auSgebranut, auSgetrocfnet merben, ober fepit. Wiatry północne niekiedy ciepłe bywają, a to gdy du. przewodzę prawo. Cn. Th. 1515. -(ben ^3roccß ge* wieją przez "płoniny puste a wygorzałe. Cresc. 652.

Bobem rola nie płonieje , ani wygorewa, zwłaszcza gdy tam głąby będą wystawione, ib. 169. Wietrzna i wierzchnia wilgotność gnoju trudno się ma wcielić z drzewem , ale rychlej wyprę i wygorawa od słońca. Cresc.

W miłośnych szturmach łacniej wygrać można uciekając, niż walcząc. Teat. 9, 76.— Generalius: Wygrawam , górę w czym otrzymywam , zwyciężam w czym, mam nad kogo. Cn. Th. 1515. gemimten, fiegen, trium* ptyiren, bie Oberljanb ftaben. Wygra, lub przegra, acz już do tej doby wygrał, kiedy się z tobą śmiał pocierać. P. Kchan. Jer. 110. Ten tylko widzę wygrawa , Kto szwan-kowawszy powstawa. Groch. W. 518. Nie już ten wygrał, którą pierwszą bierze. Pot. Arg. 158. Nie początek, lecz koniec wygrywa. Kniat. Poez. 2, 24 ; Slov. prwnć wi-

492 W Y G 0 K 0 W Y - W Y G 0 T O W A Ć.

WYGRABIĆ - WYGRAĆ.

75. — Simil. W ciężkiej mej ’“doległości wygorzały me kości. Ryb. Ps. 197. WYGORZELINA, y, i., ziemia słońcem przepalona. Włod. carbunculus, terra quae sole perferve ita fit, ut radices satorum comburat. Cn. Th.

1515. ûuâgebranuteü tërbrctd).

WYGPODAROWAĆ , WYGOSPODABZYĆ cz. dok., przestać gospodarować , koniec zrobić gospodarstwu , auöwtrtlj* fdjaftClt. Wygospodarować sobie majątek , gospodarując zarobić, erimrtfifcbaftcn. Bndtk.

WY*GOTOWAć, f. wygotuje cz. dok, Wygotowywać czejtl. et contin., wygotowuje pr., §. a) wywarzyć ; Vind. vun-skuhati, iskuhati, vunkuhati; Croat, izkuhati, izkuhàvam, zkuhàvam; anöfoc^en, |ierau3fo^en. Tę wodę wygotować

WYGRACOWAĆ - WYGRAMOLIĆ.

W Y GRANICZYĆ - WYGRYŹĆ.

493

hrâm z wâôkâ wibnânl ; nie mów hop, aż przeskoczysz ; prima fortuna raro bona. Kto ma sprawiedliwą, ten wygrywa. Buda. Apophl. 39. Częściej niecnota przy zlocie wygrywa, niż poczciwość uboga. Opal. Sat. 28 Nie wygrasz z nim. Cn. Ad. 725. me wskórasz, bu rotrft mit i{?m nid?t fertig. — Similiter. Gdybym z domu raz wyszedł, jużby wygrała. Teat. 52. d, 19. Siła takich jest, którzy się zdadzą sobie , iż wiele wygrali, kiedy umieją co tak uczynić , jak wielki pan czyni. Born. Dw. 58. iż wiele korzystali, dokazali, fie fatten bamit üiel geroon* nett. Saraceni, gdy nic wygrać nie mogli, od miasta WYGRAN1CZYC cz. dok., ograniczając wyłączyć, *wyobco-odciągnęli. Sk. Dz. 695. (gdy nic nie wskórali). Me-    wać, cf. wygrodzić; auggrenjett, aligrenjeu, burd; 23egren*

czeńską koronę wygrali. Sk. Dz. 808. (wysłużyli). —    jeit abjonDertt, rtil^fóHbern ; Boh. wymezyti, wymezowati.

Wygrana, wygrana we grze*, wygrana gra, wygrana    Ci patryarchowie za naruszenie tego symbolum , od sy-

w bitwie, wygrana bitwa» Wygrane, b(l£S ©eminiteit, ber    nodu za apostoły osądzeni, i z cerkwi bożej byli wy-

©emittu, ber    ©ettńnft, ber ©tcg; Boss. BHHrpbiurE. Pisa-    graniczeni. Smotr El. 25.    Jako    dom wygraniczony, tak

li nasi, iż ta wygrana bitwa stała ‘sie na prośbę bisku-    jest szalonemu mądrość. 1    Leop.    Syr. 21, 21. Równych

pa; albowiem w ten czas ustawicznie się modlił do bo-    sobie, gdzie mogą, zarywają, chudszych z dóbr wygra-

ga. Biel. 77. Wygrana pod Połtawą uwieczniła pano-    niczają. Bluz. ded. (wypychają, wytrącają, rugują). Nie

wanie Rosyi    na północy. J\ur. Pet. 100. Dziejopisowie    chcesz przedać., a on też    sumy    nie odliczy, A jednak

Bolesławowi    więcej nad czterdzieści wygranych przy pi—    kiedykolwiek tak cię wygraniczy.    Błai. Tłum. C. (wydzie-

sują. Wag. Hst. 21. Obawiający się, abyśmy dla nik—    dziczy). Wygraniczeni są bitwami od wielu narodów. 1

czemnego milczenia człowiekowi marnemu pogańskiemu    Leop. Jud. 5, 22, Eccl. narpaiiHK) exlermigo.

za wygrane nie dali. Paszk. Dz. 149 Wygrana, wy- WYGRANA, WYGRANY, WYGRA WAĆ, ob. Wygrać, WY-grane ; palmarium, praemium certaminis. Cn. Th. 1515.    GRAWACZ, a, m., WYGRAWCA, y , m., który wygrał

Wygrać czem przed kim* celować go, przechodzić czem,    co, ber ©Cliuniter. Don Fuas jest wygraweą bitwy^okrę-

przenosić, prym mieć, dank odnosić, jentanbeit morttt    towćj .JJrzyb. Luz. 256. zwycięzcą, ©ieger, tlebenwuber.

Übertreffen. One białością wygrały przed śniegiem, A WYGRAŻAĆ, ob. Wygrozić.    ' ' ✓

wiatrom naprzód nic nie dały biegiem. Garn. Sen. 555. WYGRAŹYĆ cz. dok.., Wygrążać niedok., pogrążone wydo-— $. Wygrać, granie skończyć; ganj jn @nbe fptelnt, au8* być, miter bem *30affcr fiereorfioleit ; [Boss. Bbirpy3mb,

BurpymaTb wyładować , Bbirpy3Łta wyładowanie ; Eccl. H3rpy)Kaio exonero, detraho , onus onere levo). Pod trojakiem pogrążeniem i wygrążeniem trzy w bóstwie osoby wzywają. Pini. Kam 18. WYGRAZŃAG nijak, jednll., wydobyć się z pogrążenia, aifo bem 2ßaffer fjenwrfommen,

być się, ftd) mit 9Jîüf;c fyerairôar&etten ; Boss. BbiKapaóKaTb-ca. Lis się z studni wygramolił. Jak. Buj. 98. Ledwie z błota wygramoliwszy się, przyszedłem tu. Teat. 14, 15. Kto się wygramoli z jamy, zadzierży go sidło 1 Leop. Jes. 21, 18. (kto się wydobędzie z jamy). Wygramoliłem się ze skały na skałę , ale nie sam się wydobyłem. Teat. 53. c, 15. (wzdrapałem się). — big. alle-gor. Jako i kiedy głupstwa pozbędziemy, nikt niema z siebie tyle sił, aby się mógł z niego wygramolić. Pilch. Sen. list. 596.

fjHClen; Vind. isjigrati, vunsjigrati.— §.2) Wygrać pieśń jaką na instrumencie jakim , cantilenam canere tuba, tibia, fidibus. Cn. Th. 1313. ein muftcfllifiljeë ©tücf augfptelen,

Üeraugfptelen, richtig |eranM>rtngen, »ollfommen oortragen.

Orfeusz lutnista przedni tak wygrywał na lutni, iż zwierzęta i lasy po jego muzyce tańcowały. Bardz. Boet. 107. fid) IjeraifoCirbeiten ; Eccl. B03rpymaioca emergor.

(tak dokazywał, kunsztował). Dawid wygrywający na WYGRODZIĆ cz. dok., Wygradzać niedok., grodząc wyią-lutni. Lach. Kaz. 1, 392. Wszak umiem dosyć pio-    czyć, wygraniczyć;    auśjćutnen,    auägreitj?n , burd) einen jjauu

snek, którem często wiecie,    Gdyś jeszcze mniejszą by-    ftu3[d)ltejkn ; Ross.    Bbiropo,|HTb , Bbiropammaib ; (Boh.

la, wygrywał na flecie. Zab.    11, 585. Zabi. Gdy mu    wÿhrada warunek,    wyjątek).    ~

się nie chce , nie zaśpiewa ,    choćby go kto na wszys-    WYGROZIĆ cz. dok,    Wygrażać    niedok., groźbą wystraszyć,

tkie obowiązki zaklinał ; a jeśli kiedy ‘lubo nieproszone-1 mu do głowy co przyszło , wziąwszy w ręce bandurę , ze wszystkich tonów skoczne wygrawał tańce. Zab. 15,

61, Leżąc w łąkach zielonych wiersze wygrywają Na piszczałkach pasterze, co owce pasają. Lib. Hor. 104.

erbrol/en, mit 3)roljen abnötlngeit ; Boh. wyhrożowati. Chociaż przegrażali Polakom Niemcy, nie mogli nic wygrozić. Papr. Kol. Gdy na niej nic ją kazał. Sk. Dz. 725. Miłości 504, cf. wyfukać

Zażyj teraz wesołego wiersza, możesz i potym wygrawać WYGRYŹ, u,m, Wygryź myszy, dołek wygryziony od my-poważnićj, Jakoś wygrawał, gdy gromem odważni Srogich olbrzymów bogowie skruszyli. Bardz. Trag. 256.

— §• Wygrać jaki instrument, graniem go wciągnąć, wprawić ; Ross oómrpaTb, oótnrpaBaTb, ein infiniment «uôfptelen, etnfpielen.

WYGRACOWAĆ cz. dok., gracując wyczyścić, wyrzucić;

auöfrafcen mit ber ©artenfra|e, ^erauöfra|ett,

WYGRAMOLIĆ cz. dok., gramoląc wydobyć, wydłubać, z biedą wydostać; ttutyfam lierauöflanbctt, fierauépnblen, lie» ranêfrabbeln. Zaimk. Wygramolić się, z trudnością wydo-

rozić nie mógł, bić wygrozisz. Cn. Ad<

szy w serze, w chlebie i t. d. Wlod., dołek od myszy albo robaka jakiego wygryziony. Cn. Th. 1515. ?9îaufe* frag, ÜÜBurmfraß, eine auśgefreffeue ©telle. — §. Wygryź ziele, exedum, herha ab exedendo dicta. Cn. Th. 1513. ein gemtffeö $rant. WYGRYZACZ, a, m., co wygryzujc Wlod., Croat, izgrizitèl , izgrizavëcz , ber 3luÖnager , SlnêbetPcr. WYGRYŹĆ, wygryzł, f. wygryzie, wygryzę cz. dok., Wygryzać niedok., Wygryzywać czestl., wygry-zuje pr. niedok. ; Boh. wyhrÿzti ; Vind. isgrisniti , vuns-grisniti ; Croat, izgriszti, izgrizam , izgrizujem ; Bo&n,

co.

494 WYGRYZM0L1Ć -WYGRZEŚC.

WYGRZMIEĆ - W Y G ZI Ć.

izgristi, izisti, (wyjeść); Rag. izgrizti , izgristi; Ross.    Przykrą i bardzo trudną ścieżką do samego wygrzeb!

Burpbi3Tb, Burpu3aTb, H3i'pnbi3Tb, BhiiueBaTb (ob. Wy-    się jaskiniami miasta. Otw. Ou>. 562/

grzmiewać con tin. ; Sorab. i. wuriraam ; Vind. îsgerme-ti, vunsgermeti ; odegrzmieć zupełnie, nagrzmiawszy przestać grzmieć; auebvnuern , ju bounern anfbören. Już złorzeczenie straszne nie wygrzmiewa. Przyb. Ab. 168. WYGRZM0C1Ć cz. dok., grzmocąc wybić, wygarbować, okładać mocno ; tüchtig auitvalfen, berb burcbprugeln. Wy-grzmociłeś go dobrze kijem. Teat. 29, 90. (dojechałeś go),

kiwać); gryząc dziurawce, gryząc dobyć, cf. wyg!odać; WYGRZMIEĆ, wygrzmialo, f. wygrzmi med. dok., Wy-auêbetficn, -berauêbetfkn. Gąsienice liście wygryzły. Tr.

Arszenik wygryza tak mocno, że żelazo pojada. (Jrzęd.

404. Serwaser i rdza wygryzają miedź i żelazo. Id.

— Recipr. Wygryźć się, gryząc wydobyć się pr. et fig. tr. ; fid) Ijerauäbetikn, fiel) loSbetfieu, fid} burdjbetfien. Jadu peine jaszczurki wygryzłszy się z żywota macierzyńskiego, za dobrodziejstwo przyczynę rodzicielce swej do śmierci dawają; bo one wychodząc na świat, matkę umarzają. ‘WYGRZONĄG cz. jedntl., odgrzebać, odmieść, wygrześć. Zorn. Post. 5, 528. — Wygryźć kogo zkąd , gryzie-    Wied. wygrześć, zgrzebać co kijkiem albo łopatką. Dudz.

niem wypędzić, rugować pr. et fig. tr. ; einen auśbetfictt,    70. b^auifra$en , atrëfrafjen, atrêwüblcu.

binatrôbeifieu, wegbetfien, vertreiben. Mieliście poczciwego WYGUBIĆ cz. dok, Wygubiać niedók., sprawić że co wy-Francuza, który was dobrej maniery dobrze uczył; wy-    ginie, wygładzić, wytępić, wytracić; gcinjlid}    verlieren

gryźliście jego , a tegoście się trzpióta naparli. Boh. Kom.    ntacfien , auêrotten , vertreiben ; Boh wyhubiti,    ztratiti ;

5, 396.

WYGRYZM0L1G cz. dok., zupełnie do końca nagryzmolić, lub też gryzmoleniem wyrobić; OUSfri^eltt, b^ranè hinein.

WYGRZAĆ, /. wygrzeje cz. dok., Wygrzewać niedok., grzejąc ciepłoty nabawić, auëivârmen; Boh. wyhrjti , wyhrjl, wyhfegi, (wehfewnost calor, wehrewny ogrzewny). Wygrzać się, ciepłości nabywać, fid) erwärmen. Nim się piasek w hucie wygrzeje, to go już nic nie zostanie od samego duchu. Torz. SkŁ 253. Wygrzać się, zapalić się, rozpalić się; fid) erbten, glübeub werben. Znowu trójząb Neptunów w ogniu się wygrzewał, Swe strzały Febus ze krwi Pytona odgrzewał. Bardz. Luk. 114. Zboże w stodole wygrzewa się, a wapory te w górę ciągną. Kluk. Roił. 5", 224-

Vind. pokonzhati, satreti, iskonzhati ; Croat, izgublyu-jem, izgubifi; Dal. izgubiti, izgubivam ; Bosn. et Slav. izgubiti ; Boss. H3ryóim>, H3ryÓ4BTB, neperyóiiTb , «3-TpeóiiTb, MCTpeóJHTb ; (Wygubienie Boss. HcnecnoBenie). Wygubić szczurki. Cn. Th. 1505. ( wybijać, powybijać). Na wtórćj wojnie Punickićj kilką potrzeb .niefortunnych młódź Rzymska wygubiona była. Warg. Wal 250. Dzikie narody wzajem się nienawidzą i wygubiają. Mon. 69, 5. fie reiben fid; einnnber auf. Rzeźnicy kładą głownią rozpaloną w pysk wieprzowi, chcąc przez to wygubić wągry. Wiel. Kuch. 435. Wygubić pokrzywy. Cif. Th. 1303. wykorzenić. — Do wygubienia, ‘WY-GUBNY, a, e, — ie adv:, ju vertreiben, verfügbar; Ross. HCTep6jrre.ïbHbiîi. ‘Niewygubny; Vind. nepokonzhliu, un* ,    vertilgbar. WYGUBICIEL, a, m., wygładzicie!, wytępi-

W\GRZEGZMC ez. dok., grzecznym    uczynić, wykształcić ,    ciel, wykorzeniacz ; Vind. pokonzhar, pokonzhauz ,    sa-

wykrzesac , wyczosac, wyćwiczyć    w grzeczności; artig    tiravez , potiravez ; Ross. nOTpeÓHTe,ib, HCTpeÓHreab    , f.

nta^eit, civilifiren. Perykles zepsuł Ateńczyków obycza- iicTpeómejbHHita wvgubicielka.

je, chcąc je wygrzecznić i wydoskonalić. Mon. 70, 562. WYGUMOWAĆ ez. dok, gumą wytężyć, auägummtren, fteif Myśmy ich w tćm wydoskonalili,    co oko ucieszyć . na-    guntntiren. Szeregowy ma rano wstawszy włosy wycze-

miętności nabawić, . przywary ich    wygrzecznić może. ib.    saó> wasy WVgUmować. Kaw. Nar. 5.

68, 404. WYGRZEGZNIEC nijak, dok., grzecznym się WYGURB1Ć cCdok., Wygurbiać niedok., gurbiąc wykrzy-stać, artig tverben. Z czasem niejedne młode panienki wić, berau^runjeln, runjeîitb fierauè frümmeu. tym sposobem-wygrzeczniały. Nieme. Król. 2, 163    WYGUZDRAĆ się, ob. Guźdrać się.

WYGRZEŚC, wygrzeb!, ' f. wygrzebie , wygrzebię cz. dok., WYGWARZYĆ cz. dok. Wygwarzać niedok,., gwarząc wy-Wygrzeba6. niedok., wygrzebuje pr., Wygrzebywać częstl.; gadać,- fjerauê plärren, attiplärren. Bndtk.

Boh. wyhrabati ; Sorab. 1. wurebaci, wuhrébam; Vind. WYGWIZDAĆ cz. dok., Wy gwizdnąć jedntl., wygwizduje pr, isderkati, vunsderkati , vunsdirati, vunsderkuvati , ispra-    Wygwizdywać czestl. , gwizdaniem wyszydzić , wyksykać ,

skati, vunspraskati ; Ross. BbirpecTb , BbirpeôaTb ; Eccl.    auêpfetfen; (Boh. wyhwjzdati, wypjskati; \ind. isfhvifbgati,

H3rpecTii, H3rpe6aTii; grzebiąc wydobyć, wykopać; Ije»    vunfliYifbgati , vunpfikati, vunszvifhkati, vunsefmiehati ).

rairôfdjarreit, auêfdjarren, Ijeruorfdjarren ober fragen, pr. et    Lud poklasków nie dopuszczał, wygwizdując zaraz tych,

fig. tr. Byśmy w sobie zakrywały to święte nasienie    którzy klaskać zaczynali. Baz. Nar. 1, 275. Źle grasz

słów świętych pana, aby ten nieszlachetny ptak nie mógł    swoje rolę; zapewneby cię wygwizdano. Tent. 27. c, 41.—

ich ledajako wygrześć a wybrać z niego. Rej. Post. fj 4.    §. Wygwizdać jaką notę, jaką pieśń, gwizdając wyrazić;

Przykładów miłości ojczyzny szukając, wygrzebywać je    beraub pfeifen , pfetfettb vortragen.

w ruinach Rzymu, i z Greckich dziejów zasięgać do * WYGWOŻDZIĆ cz. dok., gwoździ wyjąć, z gwoździ uwol-tych czas musieliśmy. Mon. 65, 176 ^ Prawdy nigdy nie nić; Eccl. H3rB034ani, BMHyrb mi> nero rB034H , entna* mogę wygrześć w twoich pismach. Zebr. Zw. 135. (od- geht, vom Seruagclu lo$ tttadfett ; oppos. zagwoździć. kryć, wynaleźć). — §. Recipr. Wygrześć się zkąd, do- WYGZIĆ cz. dok, gżąc wypędzić, wysmagać, wyprzeć, wy-kąd, wygramolić się, z trudem wydostać się; fiefi mit    kłóć; burd; tolled Seneljnten vertreiben, verbrängen. Ah jak

M)e «nb 9îotb berauäarbeiten, binarbeiten, empvrarbeiten.    też pan wygzi! go za katy! Teat. 43. c, 129. Wyb.

WYHAFTOWAĆ cz. dok., Wyhaftowywać częstl., wyhafto-    ûUêfdjletfen, auSpoltren , auśme^en. Gdy nie masz miecznika,

wuje pr., haftem wyszyć, haftując wyrazić; (Ulêfttcfm,    sam musisz szablę wyhecować, Petr. Poi 410. Zbroja

auśhtćtfiett , burd? 6ttcfett attśbntcfen, »orfMen. Król Frań-    z cnoty kowana, Ma być wiarą hartowana, stałością wy-

cuzki posldł chanowi Tatarskiemu namiot, na którym    hecowana, Nadzieją polerowana. Hej. Zw. 268. — Fig.

żywot Chrystusa pana był wyhaftowany, aby chan wi-    tr. W jednym kraju paspólstwo ćwiczone, wyheeowane,

dział wytkany żywot Chrystusa. Galat.. Alf. pr. Kiedy    w drugim grube. Petr. Pol. 254. wyszlifowane, wykrze-

wyhaftować cudnie się pokusi, Najgładsze malowa-    sane; gefrftltffen, gehobelt. Pogańskiem nabożeństwem

nie jej ustąpić musi. Jabł. Tel. 515. — Fig. Ir. Czego    kościoły zmamione, Ich pracą naprzód wiarą oświe- •

on się najbardziej teraz wstydzi i żałuje, oto swoich    cone, A ona wielkiej grubości siła, Wyhecowąniem

karbów i ciosów wyhaftowanych po gębie. Mon. 65, 560. szyję złomiła. Petr. /Tor. 2 , A’ 5 b. paragrafów, szwów cyrulickich, blizn od rąbania. — §. WYHODOWAĆ, ob. Hodować.

Nie utaiła się kość moja przed panem, gdym uczynion *WYHOLOWAĆ cz. dok., wydroźyć, wydłótować, z Niem. w tajniku, wyhaftowałem się w spodkach ziemi. Buda.    ailśhohleit, wyholować, holować, dłótem lub heblem

Ps. 159, 15. gdym się uformował, wykształcił; ba id)    brać w głąb , wydroźyć. Magier. Makr, — sed cf. holować,

geformt, gebilbet murbe.    WYHUKAĆ, f. wyh u ka cz. dok., Wyhuknąć, wyhuknie jedntl,.

WYHAJTOWAG cz. dok., wypalić na popioł, ganj JU 21fd)e    Wyhukiwać częstl., huk wydać, ein ©ctöfe oon fic£; geben,

aufbremten. Sulerz niech jak .najlepiej tę materyą wy-    eta ©etöfe ergeben. Wyhukać kogo, hukiem wystraszyć,

hajtuje tęgim ogniem. Torz. Ski. 210.    mit ©etöfe »ertretbert. Jużęście zewsząd z łaski bożej jako

WYHAŁASOWAG cz. dok., hałasując wyrobić,, wyfukać wygrozić ; crlćtrmett, ertoben.

osoczeni wilcy wyhukani. Smott. El. 16 — Wyhukać co na kim, wyfukać, hukaniem wymusić, wyhałasować; WYHANDLOWAC cz. dok., wyhandlowuje pr. Wyhandlowy- erfcbretety, mit @etöfe erjauitgen.

wać częstl.-, handlując uzyskać, zarobić, erljanbeln , burd) WYIKRZYĆ cz. dok., WYIKRZAĆ niedoli., z ikry wyzuć, #anbeln erwerben; vvytargowaé, zatargować ; abbanbeln,    ikry pozbawić, ikrę wyjąć, ben gtfcfjrogcn aiiënc^men. —

abbtitgen. Bndtk.

WYHAROWAĆ , WYHODOWAĆ cz. dok., harowaniem wy-

Fig. tr. Wyikrzyć kogo, wycieńczyć co do sił, majątku, lub pieniędzy* wysssać, wywnętrzyć ; Boss. ncTOUUiTb, cieńczyć, wÿsilié ; burd) 51t große Slnftreugung cntfrdfteu,    uciomeBaTb, (ob. Wyiskrzyć); einen ber Straft berauben,

fd)t»ad)ett. Gdy    dzień człowieka pracą wyharuje , Noc    tprt matt machen. Wyikrzyć kogo, ogolić z pieniędzy,

4*0 spoczynkiem    lubym udaruje. Suszyć. Pieśń.    5 F b.    podskubać. W/od. einen rupfen , tbm beit Beutel fegen. Grą

Equus nimio cursu debilitatus; wyharowany , zemdlony    wyikrzeni, i ku niedostatkowi przywiedzeni. Herb. Stat.

koń zbytniem bieganiem. Macz — Similiter: Gdv wy-    529. wyniszczeni.

-    70.

harował głód, ustawały ręce do obrony. Tward. W. D. WY1MAC, ob. Wyjąć. WYIMEK, mku, m., wyjątek zkąd, Debilitatus stupres, wyharowany. Macz. Rozpustą    ułomek z pisma wyjęty; ein aitsgebobncö ©tü(f, ein 53ru(^>*

wyharowani ślinili się gwarząc o spaleniu Rzymu. Nag,    ftücf. Antropologia praktyczna Kanta, czyli nauka o czlo-

Cyc. 59. — g.    Harowaniem wyrobić, zarobić,    zapraco-    wieku jest to dzieło, z którego przedsiębierzemy tu czy-

wać , uzyskać;    müljfam erarbeiten, crfdmnngen,    erringen,    nić wyimki. N. Pam. 10, 59. wyciągi, ülu^üge. — Wy-

oerbienett. Lepiej czosnek pracą nabyty chwalili, i ogór-    imek z reguły, wyjątek, cxcepcya, eine 3lué>nal)nte »Ott

ki w Egipcie i wyborowaną cebule , niż na puszczy man-    ber Üîcgel. WY1MICIEL, ob. Wyjmieiel. WY1M0WAĆ, ob.

nę darowaną. Kulig. Her. 202.    1 to coś wyborował do    Wyjąć.

lat dziś dziesiątka, Uczyniwszy bezecnym zabierze do WYIRZEC.-ob. Wyjrzeć, cf. wyglądać. WY1SC, WYISG1E, szczątka. Papr. Pr. H. Z pochwalą wyhorowane uczci- ob. Wyjść.

we. Weryf. zasłużony honor.

WYHASAć się zaimk. dok., zupełnie do woli nahasać się, naskakać się, wytańcowaó się; ftef) gan^ fatt fpriitgen, fatt ttttb mube tanjeit. Musimy koniecznie przez ten karnawał jeszcze dobrze się wyhasać. Teat. 21, 180.

WYHARTOWAĆ cz. dok., hartując wzmocnić, ab^ärten, ob. Hartować.

WYHEBLOWAĆ , ‘WYCHEBLOWAĆ , ‘WYCHIBLOWAĆ cz. dok., heblem wygładzić, airêltobeitt, »erbobeltt, glatt bo* beltt ; Slov. wyhoblowati ; Sorab. 1. wuhibluyu ; Hoss. bu-CKaÓMTb , BMCKaÓaHBaTb , H3CTpOraTŁ , BblCTpyaîHTb , Bbl-CTporaTb, (cf. wystrugać). Dałem te deski wybeblować. 5 Leop. Ezech. 21 , 10. (dałem je ku wygładzeniu. 1 Leop.). — §. Fig. tr. Nie raz go tą laską wychiblowa-łem. Boh. Kom. 1 , 264. wyciosałem , wygarbowałem; burtbgerben, auêgerbett.    '    •

WA⁷HEĆOWAĆ cz. dok., hecojąc wyostrzyć, wywecować;

WYHAFTOWAĆ - WYHECOWAĆ.

WYHODOWAĆ - WYISKAĆ.

495

WY1SC1Ć, cz. dok., wyistóczyć , istotnie uskutecznić, wy— rzetelnie, wypełnić; wal)r mad)ett, oollfu&reit, oollbringett, anêfttbretl. Próżno jest prawa czynić, które wygiszezone albo exekwowane nie będą. Herb Stat. 24. Co wojewodowie postanowią, to starostowie niech wygiszczają. ib. 181. [według czeskiej dawnej pisowni g*j 2],

WYISKAĆ, /'. wyiszcze' cz. dok., Wyiskiwać częstl. et con-tin-, Rag. iziskivati dignoscere causam, iziskivanje inda-galio, iziskivalaz indagator, causae cognitor ; Hoss. bu-HCKaTb , BHIICKHBaib , H3ŁICKaTb , H3UCKIIBaTb , BblHCHb wyszukiwanie, wyszukanie; wyszukać, fyerauSfucfyeit, attéflt* djcit; mianowicie wyiskać kogo z robactwa, auślaufett, Saufe abflt^en. Papugi kochają się w człowieku, i wyi-szczą go. Haur. Sk. 550. — Transi. Wyiskać z czego, wydobyć, wyzwolić, wygramolić; lferauSnetymen, fjerauê* Jtebert, befreien. Z wszystkich tych bied bóg na puszczy 'wyiskał swe żydy. Pot. Pocz. 465. Tak wielką w Sy-

496

WYISKRZYĆ - WYJĄĆ.

WYJĄĆ.

cylii mi/ość sobie zyszcze , Źe jej i najdłuższy czas z serca nie wyiszcze. Pot. Arg. 742. nie wygładzi, wyruguje. — łiecipr. Wyiskać się » wystrzegać się; ftd) l)Utt)cn, in 9Id)t nehmen. Gdy swych dobrych myśli używamy , trzeba się nam pilno *wygi$kać, abyśmy ich tak używali, żebyśmy ani bogu, ani żadnemu człowieku na liczbie nie zostali. Hej. Ztu. 103.

* WYISKRZYĆ cz. dok., $. 1) niby iskrami wyświecić, wyjaśnić: funfelnb erhellen, blifcen machen, ftrablen .lajfcn, flraty« lent) erleuchten ; pr. el jig. tr., (cf. Hoss. HCKpemiift szczery, uprzejmy ; Erd. HCKpennbiö proxiinus , prupinguus, inge-nuus, germanns, HCttpeiiHO proxime , propingue, ingenue). Samo słońce nadzwyczaj jaśniejąc wesoło, Złotych blaskiem promieni wyiskrzyło czoło. Min. Pyt. 2, 315. Posiał bóg gwiazdami niebo , jako monarcha rozsiewa pieniądze pełnemi rękomą, lub klejnotami suto swe szaty wyiskrzą. Zab. 6, 128.. Min. Wyiskrzone niebo ,'gwiazdami wyjaśnione, bër beli (jeftirnte‘Jpimmel. Część wewnętrzna pałacu światłem wyiskrzona. Min. Hyt. 1 , 39. — Wyi-skrzają się gwiazdy , podług mniemania gminnego , przeczyszczają się, gdy świecąca materya z powietrza spada na ziemię, bie Stenie jcbneujjeil ftd). Wyiskrzenie się gwiazd, baS 6ternefd)neu$en, ©ternefdjnupfnt.— Transi. Gdyby nie z wyiskrzona imaginacyą szukali filozofowie szczęśliwości ludzkiej celu, podobnoby ludzie szczęśliwemi zostali. Mon. 69, 30. z przesadzająca , prześrubowaną. mit einer

tttumittirten ($ttibilbnitg§fraft.--2) Wyiskrzyć, wyzuć

z świetności, z siły, wyikrzyć, wycieńczyć, wysilić; beS ©IflttjeS berauben, entfräften. Stanisław święty przez cierpienia z cnot nie wyiskrzony. Chodk. Kost. 91. Osobliwie co do majątku, pieniędzy: wyiskrzyć kogo * wyikrzyć kogo, ogołocić. Dudz. 70. wyskubać, iii 2lnfel)intg beet fBermbgeitS, beS (Selbes, beS SeutelS, einen rupfen, jupfen, ibn um bie (perrltcbfeit bringen. Przez fortel komu mieszek wyiskrzyć. Gród. Dis. E 4. einem ben Mentel fegen. Gdyby się tanio każda rzecz kupiła, nie takbyśmy gwałtownie wyiskrzyli wacek. Alb. na Woj. 8. Potym w pro-cosa świeckie i duchowne Dwa trybunały ? jako kotyło-wne , Chłopa owego prędko wyiskrzyły, Ze się pieniędzy zhył i żony miłej. Jabt. Ez. 212. Wyiskrzyć się, wyczerpać sie, ftd) erfc^öpfen. Czekał Amnrat, ażsięTra-pezuntski z Konstantynopolskim cesarzem w skarb wyiskrzyli, potem pojednał ich. Gwngn. 706. *Aza natura wyiskrzyła się, i nie ma już więcej zdolności do nadania tych wielkich dusz? Zab. 6, 355.

WYISTOCZYĆ cz. dok., wyiśeić, w istotę obrócić, wyrze-telnić ; nurfltd) machen, ooflfüfiren. W Chrystusie wszystkie pisma i figury wyistoczyły się i prawie wyjądfzyły. Biał. Post \ 24.

WYJĄ!. , wyjął, wyjęli, f. wyimie, wyjmie cz. dok., wyi-muje , wyjmuje pr., Wyimować, Wyjmować , Wyimać , Wyjmać niedok. ; Boh. wygjmati , wygmu, wynâl, wynjti, wygmauti , w-ynjmam, wynit; Sorab. 1, hwon wozmu ; Vtnd. vunvseti, vunjemati ; Croat, zneti , znémlyem, iz-nimlyem , vaditi, (of. wadzić); Dal. iznet ; Hag. izêti. izimgliem ; Hoss.' Bbmyrb , bhhhti» , BbinHwaTb , BManMato, BbiuaK), naïam, imejuio, i!3K.iiomm , n;tK.no'iaTŁ ; Eccl.

hçath , imemio, U3XiiMaio ; wyjąć co zkąd , ująwszy wydostać, wydobyć, wybrać ; ^erauönepmen , auSneljmett. Narzędzia do wyjmowania kuli lub czego innego z ran. Czervj. Narz. 13. Szczypce do wyjmowania kostki wy-świdrowanej w głowie, ib. 16. Wybierać z wolu, u rze-źmka, wyjmować wnętrzności. Magier. Mskr. Wyjmowanie , ‘ wyjęcie , wybranie ; Slov. wynati ; Croat, iznetje ; Hoss. BbieMKa laskowanie, żłobkowanie. Maxymin chrze-ścianom podrzynać lewą nogę, a oko prawe wyjmować kazał, a tak pochramiane , i poślepione do robót odsyłał. Sk. Dz. 170; (ob. wybrać oko, wybić oko, wyłupić). Podobniuteńki do niego , jakby z oka wyjął. Boh. Kom. I, 75 (jak wykapany, kubek w kubek). Córeczka prawie jakby ją ojcu wyjął z oka. Pot Syl. 261. mie auS ben Singen gefd)nitten, herauSgefdjnttteu, ber leibhafte fpapa. Wyjąłeś mi z gęby, właśniem to chciał mówić. Cn. Ad. 1278. Wyjmuję komu z gęby rzecz, uprzedzam go. Cn. Th. 1315. einem auS bem èftmbe nehmen; Slov. z ust mi wina). — Wyjąć co z xiąg , wypisać, wyciągnąć, excer-pować. Cn. Th. 1345. awSjieben, nehmen auS Sudjern. —-Wyjąć z czego, wyzwolić z czego, annum befreien. Wyjęty z sidła złośliwego. Hej. Post. K k k 6. Ojciec syna obwinionego, którego jeszcze nie wyposażył, może od sądu wyjąć, jeśli zań przysięże, iż jest niewimen. Szczerb. Sax 278. Poddanych od posłuszeństwa wyjął, i od przysięgi wierności rozgrzeszył. Sk. Dz. 1003. uw winił od posłuszeństwa , er fprad) fie baoou frep. Świętą podnieoon chęcią, by się wyjął z świata do duchownego życia, oddalił się na puszczą. Chodk. Kost. 27. Aby czym prędzej miasto z bojaźni wyjął, przyczyńce śmiałości wydać sobie kazał. Warg Cez. 253. (aby je uwolnić od bojaźni). — Wyjąć z czego, wyłączyć, excypowaé, wyexeypywać, cf. wymawiać; auSfd)ltejklt. Wyjmuję co z liczby, kontraktu i t. d., nie policzam. Cn. Th. 1543. Nikogo apostoł nie wyjmuje, osobami nie brakuje. Wiśn. 185. Cokolwiek na miejscu jest Wysokiem, to aby tym *więt-sze uszanowanie miało , godzi się z pospolitego a podłego zwyczaju wyjąć. Warg. Wal. 49. Pozwany jeśli nie jest pod władzą onej zwierzchności , gdzie jest po-zwan, może się wyjąć od prawa swego. Sax. Porz. 80. Wyjęty, uwolniony, wyłączony, exeypowany; Vind. o(vo-johodnjen, vunvset ; Sorab. 1. wuwzaté, wumenwané, wumcnkowné. Kto się z pospolitej na wszystkich ludzie powinności wymawiać ma? gdy kto wyjęty nie jest z rodzenia, czemu się wymawiać ma z umierania? oto się Chrystus z niego nie wymówił, a mógł się śmierci wyjąć, by był chciał. Sk. Zyw. 2, 405 b. Wyjęcie w prawie, w ustawach, w umowach.-Cn. Th. 1314. wyjątek, excepcya; Slov. wynâtj. Prawo żadne nie jest tak stałe i nieodmienne, aby nie mogło mieć różnego wyjęcia albo excepcyi, które może zmniejszyć w nim dzielność i skutek Mon. 76, 115. Wyjąwszy, wyłączywszy * oprócz, chyba, ausgenommen; Vind. vunvsetnu, ne vunder, fvuna ; Hosn. izvan , osvem ; Croat, zvan , zvun , zvuna , izlôg , nèg, nego ; Dal. ner; Hoss. ii3KJFO'iaa, Bbnutonaa. — Wyjmuję sobie co, wymawiam. Cn. Th. 1343. waruję, ftd) etmaS auSbcbfngen; Boh. wymjniti, wymćnowati , (cf.

WYJĄC H A Ć - WYJAŚNIĆ.

WYJAŚNIEĆ - WYJĄTEK.

497 '

Sornb. 1.

wuyasznu ; Vind. isjafnili , vunsjafniti , gor-sjafmtli: Dal. razasziatti ; Dosn. isbistnOi ; Boss. H3xac-HHTb , H3T>a3HHTb ; Eccl. llflOCKUTMITII . CBlłTJIblMT» ymiHHTb,

actihwb u mi nHCTbiMT) C4tJiaTb Wyjaśniający Boss. ii3i-acHiiTe.ibHbiii pr. et fig. Ir. Dziecitlina posila żołądek, i wzrok wyjaśnia. Spicz: 91. Czoło wyjaśnili z pracowitych myśli. Bor. Sat. 161. rozweselili, wypogodzili, aufbetterit. — Wyjaśnić się, WYJAŚNIEĆ nijak. dok. ; Boss. BHHCHtTb , BbiBCHUBUTb ; wydobyć się z ciemnoty , z pochmurności ; ftdj attfljeflen, ^ell tverbep, lidjt tuerbett. Bóg jest który'rozkazał, aby się światłość z ciemności wyjaśniła. Bej. Post. G 1. (wydobyła, wybiła). Wyjaśniam się, dissereno. Mącz. wypogadzam się, ftd) attfflrt« reit ; Boh. 'wycasyłi se, (cf. wy wczasować się, cf. czas, pogoda); Vind. resjafniti fe, vedreti fe, vedrjem, (cf. wietrzyć, wywietrzyć); Croat, biztritise, vedritisze ; Bosn. odjazitise; Boss. BbiBe^pHTbCfl , BbiBe4pbiBaTbCH, pa3Be-4pnrbCfl ; Eccl. Be4pyro, Be4pcTByio. Niechęci nasze przyjacielu, już się zakończyły; wyjaśniły się przecie nieba łaskawe dla nas. Tent. 51. d, 76, (cf. słońce przed naszeir.i wrotami). — Imperson. Wyjaśnia się, wypogadza się, wyciera się (niebo), e$ flćtrt fiel) auf; {Garn. bistryse; Croat, jasznisze, vedrisze ; Slav, vedrise). WYJAŚNIACZ, \YYJAŚMCIEL , a, m,, wyjaśniający co, wypogadzający ; Boss. H3,BacH»Te4b, ber 3litff;eUer, Slttffldrer. Wyjaśniciel, wykładacz, elucidarius. Mącz. W rodź. ieńsk. WYJA-ŚNICIELKA, i.

wymienić); Vind. vunvseti, vjetuvati, pogoduvati, vdi-njati, povdinjati , vunsjemati, vunvdinjati, . vunspogodu-vati , vunsvetuvati, preddershati, napi eisadershati, pred-hranili ; flag, olîsciti, lîhnuti; floss. 3aBiTHTb.

’WYJACHAĆ , ob. Wyjechać.

WYJADAĆ, ob. Wyjeść. WYJADACZ, a, in., wyjadający,

Ctîl Shlfeffer, ^erjcjjrcr. Dawnom u siebie nie miał takiego wyjadacza. fJaur. Sk. 501. Bolnik jest karmicielem to-v warzyslwa ; każdy inny człowiek wyjadaczem. Przestr.

133; (cf. nos numéro sumus fruges consumere nati). —

g. Darmojad , pasibrzuch, tuczybrzuch; Boss. Tjneajeut ; flit immtjjcr Sl'Otteffer. Na parasytów, wyjadaczów , natrętów.

Opal. Sat. 48. Trzebaby cię wyrzucić oknem wyjadaczu,

Coś się to tylko spuścił na ludzką śpiżarnią, Porzuciwszy domowy dozór i staranie. Opal. Sut. 49. fpatrzy, gdzie się z komina dymi, pieczeniarz).— §. Wyjadacz, starzec, który nie z jednego pieca chleb jadł, nie w jednej był wojnie. X. Kam. dit alter (Sifcttfreffer. Ten stary wyjadacz okropny ton przybiera. Teat. 28. b, 177, cf. ćwik, cf. zęby zjeść.

WYJADĘ , ob.. Wyjechać.

WYJĄBBZYĆ cz. dok., Wyjądrzać niedok.Slov wegedrugi ;

Sorab. \. wuwzatżo ; Carn. vonvsetje, vonvsetk ; Vind. vunsvsetje, vunjemanje, vunvsetek, vunVSetk ; Boss. H3tarie, BbieMŁ, BbieMKa, (2 bucmx przechowanie zakazanych towarów , zbiegów). Wyjęcie , wyimek z czego, wyciąg, treść; ettraê 2lu3gejo(jeiie3, ein 2Uië}U3, (Ertract. Prawa kardynalne powinny być wyjątkiem maxym ogólnych z ułożonej już konstytucji. Gaz. Bar. 1 , 15. — Chytn. Te istoty, które przez rozebranie ciał wychodzą, dzielą się na wyjątki czyli istoty wyłączone , educia, i na noworodki, czyli istoty, nowozrodzone, producta. Kruml. H. Imieniem wyjątków [educia), oznaczają się początki blizkie , które bynajmniej nie odmienione w tym samym kształcie w jakim w składzie ciała zostawały, z niego otrzymujemy. Kruml. 12. — Wyjątki, wyirnki z pisarzów , z pism » wypisy, wyjęte ułomki, auëgc^obette Stude fltrê 2llitoreit. — §. Wyjątek, wyjęcie, wyłączenie, excypowanie , excepèya , wyjmowanie sobie , wymówienie sobie, zaparowanie, warunek; bte Sliiêtlflfime, bte Sebitt* flttng; Boh. wyhrada, wyrażka, ( cf. wygrodzić); Vind. vjetik , vunvsetik, pogodba, vdinj, vdinanje, vj^tuvanje, preddershba , preddershik, sgovor; Bag. oliscenje, li-scenje, razlîcenje ; Boss H3K4ioqeHie, BUKJiioaKa. Wprzy-siędze ich wyjątek jaki czyni, co bez krzywoprzysięstwa stać się nie może. Obr. 65. Obiecują się Czechowie z ustawami kościoła katolickiego we wszystkim zgadzać, cztery tylko sobie wyjątki zachowując. Krom. 487. Bez

Sorab. 1. wuyadru enudeo ; jądro wyjąć, belt Stern Ijcr* aitśitcltmeit. Wyjądrzenie rodzynków, gdy z nich jąderka wygniatają. Sienn. Wyki. —Transi. Wjłuszczać, attö* ełttanberfefien, erflärett. z społecznego jedzenia wiernych używanie osobiste uczynili, albo bez nauki a wyjądrzenia WYJĄTEK, tku m., wyjmowanie, wyjęcie czego, i to co o tych rzeczach słowem boźem , łamanie ehleba wzgar- się wyjmuje; ba$ 5(itétte()ttteit, ^eraiiêtte()rtten, bte 2lttdta(ime, dzili. Gil. Post. 71 b. Nie nowotność Piotr śv wkłada na tperauênaltnic, baê SlitSgenomntette, (peratrôgettontmeite ; Boh. sługi; ale to się zamyka w przykazaniu czwartym; , wÿmjnka, wyemének, ob. ’Wyrnienka ; Slov. vvÿminka ; lecz to tu jaśniej ze strony sług też wyjądrza ; gdyż przez rodzice tam nie tylko rozumieją się ociec , matka, ale też i wszelka zwierzchność, i osobliwie panowie sługom są od boga na to postanowieni, aby ich czcili.

Gil. Post. 87 b. —> §. W Chrystusie wszystkie pisma i figury wyistoczyły się i prawie wyjądrżały. Bial. Post.

124. wyrzetelniły, ftitb jur SBirfltdjfeit gefommen.

WYJĄKAĆ cz. dok., Wyjąknąć jedntl. , Wyjąkiwać czestl., z jąkaniem wydawać głos, jąkając wygadać, wymówić;

Jjerauśftantmeln, Jjeröorftanmteln ; Boh. wybreptam, wy-brepcy. Ledwiem wyjąknął czułe oświadczenie, zarumieniona ‘gdyś na mnie spojrzała. Zab. 11, 250. Szym.

Dusza w prochu dzięki wyjąkać nie umie. Przyb. Ab. 65.

Na jakież twoich pochwał stać mię wyjąkanie? ib. 11.

Wszak z darów ojca tobie (Melpomeno) się zdarzyło,

Cłos mieć rzewniący, i wyjąkać smutne Zgodne z nim tony na strojonej lutni. Bor. 1, 117, wyjękać, cf. wyjęknąć.

WYJARZM1Ć cz. dok.. Wyjarzmiać niedok., z jarzma wyzwolić; Vind odjarmali. isjarmati, cntjocbcit, ttUŚ betlt 3od)e auëpattttctt, bettt 3oc^c entnehmen, barani befreien. Już

, wół roboczy Kark swój wyjarzmia, a noc z snem się miłym zbliża, I wóz wyprzęgły z pracy pod szopę się toczy. Zab. 2^ 516. flor. 2, 75

WYJAŚNIĆ cz. dok., Wyjaśniać niedok., jasnym uczynić, jasnością oświecić; aufflćtren, erretten, aitf&elleit, aiióflaren erleuchten ; Boh. wygasniti, wyswótliti ; Slov. wyswâtlugi ;

65

. Słownik Lindego wyd. 2. Torn VI.

wyjątku. Bndtk. Wyjątek prawny, wyjęcie w prawach, w ustawach, w umowach. Tr. Cn. Th. 1314. WYJĄTRZYC cz. dok., wyropić , jątrząc wyczyścić; attöft« tern, auśfcbmćtren ; Sorab. 2. hujetschisch.

WYJAWIACZ, a, m.,

Mieliśmy tam wjazd wolny; ale wyjazd niewolny. Petr. Hor. Wyjazd, egressus vel exitus equo, curru, vel navi. Cn. Th. 1514. Wyjazd, plac do wyjeżdżania, cf. wejście, cf. drzwi, wrota. Cn. Th. 1514. bte 2luöfaljrt, ber co wyjawia jaką    rzecz. Wiod. wy-    Ort 11)0 mau atl3 * ltnb entfahrt    Wyjazd abo wyjście ma-

dawca    tajemnicy, ber etmaö offenbart,    anjetflt, ber Offen*    jacy, cf.    zajezdny dom. — Wyjazd, odjazd, wyprawa

barer, Stnjetger, Angeber. Osobności jest pożytkiem,    w drogę, wyjezdne, bte Slbretfe. Poczynił wyjazdy po

iż nie    boi się wyjawiacza. Pilch. Sen.    list. 69. Owo wy-    ‘wyspiech    morskich. 1 Leop.    Mach. 14, 5. (exkursye

jawiacze donieśli. Nog. Cyc. 86. Całą rzecz jako się siała    morskiej.    Chceszli ciało twe    od słabości mieć wolne ,

wyrozumiał; naprzód chciał wyjawiacza p-oścignąć....    toć w nim tak przemieszkiwaj, jakbyś był na wyjeździe.

Pilch. Sali. 238. Skoro mi doniesiono, iż doktor jest    Pilch. Sen. list. 2, 153. (zawsze gotów w drogę, jak

przekupiony, miałem podejźrzenie, iż on doktora za    na wsiadanym, na wyjćzdnym , cf. jak w gościnie). By-

wyjawiacza obierze, l j. zmyśli jaki występek trucizny.    liśmy przy jego «'yjeździe * na wyjezdnym, bet ber 2lb«

Siem. Cyc. 362. WYJAWIĆ cz. dok., Wyjawiać niedok. ;    reife. WYJAZDOWY, a, e, od wyjazdu, 21lt3faljtt§ *, 21b*

Boh. wygewili. wygewowati ; Slov. wygewiti ; Boss. H3Ł-    fa^rtô *, Slbretfe ==., ob. Wyjezdny.

Wyjeździć niedok., Wyjeżdżać contin.- Boh. wygeti , wygel , wygedu , wygiżdeti; Sorab. 1. wujycż; Vind. is-jesditi, vunjesditi, sajesditi, odjesditi ; Boss. BbikxaTb , Bbrfe3:KaTb, H3ï>t34HTb; Eccl. Bbitn^ato ; ruszyć zkąd na koniu, pojazdem, nawą; turn mo aufbredjett, abfabren, megretteit, abfcgclit, abftoßeit oom ltfer. Wyjeżdża pod pre-textem wielkiego interesu, a słyszałem, jak mówił do stangreta, na komedyą! Teat. 22, 22. Wyjeżdżam nawą, odbijam od brzegu. Cn. Th: 1514. Wyjeżdżać z domu, przez bramę, bramą, liermtêfabreit, fieranźretten; wyjeżdżać z portu nawą, wypływać, (terauêfafiren, (Ijerauö* fdmummett), Iterauöfegeln. — §.-Wyjeżdżać w'drogę, w podróż, udać się, wybrać się w drogę, odjeżdżać; ab« reifen, oerretfen; Vind. ishajati, vunhajati, vunpotuvati, vunpodati fe, na pot podali le, sabajati, odhajati, sa-raifhati, sazestuvati, sajezditi (cf. zajechać), odjesditi, vunpelatife, ispelatife. Kto w dalekie wyjeżdża kraje, przynosi insze obyczaje. Cn. Ad. 402, (cf. zwiedzić kraje). — §. Wyjeżdżać na harc, wyjeżdżać, wyjeździć * występować przeciw nieprzyjacielowi, fdjarntüfctren reiten, eilt 6d)armüfcel toagett, junt èct;arntü^el ferauêrütfett. Na wojnach bywają jezdni lekcy, którzy na harce i na utarczki wyjeżdżają. Baz. Hst. 191. — Fig. Na harc, na plac z czym wyjeżdżać; Gall. debuter ; wyjeżdżać z czym, na popis wyjeżdżać, wystąpić, popisać się; mit ettoaâ Çeruorrücfen, mount augeftiegen fontmen, fiel) month feiten laffett, 6taat ntadjen, parabtrett, groß tlptn, ft^ rühmen, fiel; brüftett. Każdy tam z swmją sztuką wnet na harc wyjedzie. Paszk. Dz. 102. Rycerze ci na harc często wyjeżdżają. Teat. 29, 152. Te gry rozmowne, żebym ja z niemi na harc wyjechał, w śmiechby się obróciły. 6'om. Dw. 5. — Similiter. Z dobrodziejstwy swemi zawżdy i na każdym miejscu na plac wyjeżdżał. Corn. Sen. 69. (chełpił się, chlubił się). Drudzy wyjeżdżają na plac z swoją umiejętnością i rozumem. Mon. 68, 503. Umie on się z swemi przymioty popisywać; ale trzebaby, żeby poprawił swą pychę i nie zbyt z swoim rozumem wyjeżdżał. Zab. 5, 245. Wyjeżdża z tym, jak z łysą kobyłą na targ * popisuje się z rzeczą nikczemną, już spowszedniała. Wol. Nie wyjeżdża na targ z tym, co

498

wy jątrzyć - wyjazd.

WYJAZDOWY - WYJECHAĆ

aBinü, H3'BHB;iBTb ; wydać co było tajnem, oznajmić, WYJDĘ, ob. Wyjść, WYJĘ, ob. Wyć. WYJE, ob. Wyjeść, donieść, rozgłosić, jawnym uczynić; offenbaren, anjCt® WYJECHAĆ, ‘WYJACHAĆ, f. wyjedzie, wyjadę mcd. dok., gen, fnnb utadjen, entbeefen, an ben $ag bringen;' (Boss. imsB.tenie oświadczenie, imTiaBriTe.ibHbiii indicativus,

H3iaBiiTeabHoe naK.iottenic modus indicativus, tryb oznaj-mującyj. Z tym co tajemnice wyjawia, a chodzi zdradliwie , i rozdziera wa,rgi swoje , nie wdaj się w towarzystwo. 1 Leop. Prov. 20, 19 Jest to obrażeniem przyjaźni, to co z zaufaniem powiedziano było, publicznie wyjawiać. Gaz. Nar. 1, 178, (cf. roznieść, roztrąbić, rozpaplać, wypaplać). Xiąźę w niej się kocha, syn mój od kamerdynera jego otrzymał wyjawienie tego sekretu.

Teat. 59, 112. odkrycie, bte (Eutbecfung. Wyjawiać skry-tość , jest to przeciw sobie broń podawać. Teat. 29. c,

18. (powierzyć się z tajemnica, odkryć swój sekret).

Przynajmniej wyjaw' mi Elizo, kto mnie serca twego pozbawił. Teat. 5. c, 38. Czas wszystko wyjawia. Cn.

Ad. 121. (odkrywa, wydaje). Jużem wyjawił myśl moję względem żądania jego. Teat. 5. b , 52. już wynurzyłem , wyraziłem , objawiłem , powiedziałem , oświadczyłem , odkryłem, id; fyabc bereite meine ©ebaufeu eröffnet.

— Passive: Wyjawić sie, być wydanym, wyjawionym, wyjść na jaw' ; befannt merbett, berauêfontmen ; Boss. ot-purnyTbCB, OTpbimyTb, ( cf. odrzygnąć). Mocno się za nimi obawiam, żeby się co, nie wyjawiło. Teat. 5, 118.

Niestetyż, już się wszystko wyjawiło. Past. Fid. 295. —

Becipr. Wyjawić się, jawnym się uczynić; ftdj offenba* ren ; ftcff febett laffett, ftdj jetgett. O panie ty wyjawiając się nam, ukazałeś się ojcom naszym na puszczy. 1 Leop.

4 Ezdr. 9, 29. — §. Wyjawia się komu sen, evgsit verum somniinn. Cn. Th. 1514; iści się. Dudz. 72, ber £ranm trift ein, gefit in (Erfüllung, mtrb maljr. Wyjawia się sen częstokroć. Cn. Ad. 1279. Nie wszystko się wyjawi, co sen przed oczy stawi. ib. 721. Bał się, aby mu się kiedy on sen nie wyjawił. Ezop. 60. Prawisz mi pono , coć się dzisiaj śniło, Chcesz-li żebyć się zaraz wyjawiło To co snem zowiesz! Past. Fid. 521.

WYJĄWSZY, ob. Wyjąć.

WYJAZD, u, m. ; Boh. wy'gezd, wygelj ; Vind. vunpelifhte , ispel, odnapotenje ; Boss. bhK3Æ6 , (Bbrb34Ka ujazd , uje-ehanje); wyjechanie, wyjeżdżanie, miejsce którędy wyjeżdżają; bnä SUtöfaljreu, 31bfa^ren, bte 21u3faljrt, 2lbfal>rt.

mu laskę, by mógł mówić z panią. Teat: 49, 60 Bogusi., (Boh. w’ygednauti redimere, wykupić, wyzwolić). WY-JEDNAĆŹ, WYJEDNYWACZ, a, m., który co komu wyjedna, wyjednywa, ber Seroirfer; (Sorab. 1. wuyednar, wuyednanik ; /. wuyednarka , wuyednanicźza pojednacz,

komu czyni, a potajemnie wedle potrzeby każdego wspomaga. Kosz. Lor. 114 6. ib. 49.— Äliler : Przecie w tym tak uczciwym domu nie. odważyłby mi się z procesem wyjeżdżać, jak cygan z ślepą kobyłą na targ. Tsat. 22. b, 57. zaczepić mię procesem, er ttńrb mir liier bod) nid)t bannt nngeftiegeit fommeit. — Similiter : Fałsz to jest, pogodzicie!), z czerń na czoło wyjeżdżamy, że temu, który się rad WYJEM, ob. Wyjeść.

upija, trudno powierzyć co tajemnego. Pilch. Sen. list. WYJEMNY (Cn. Th. 1514;, ‘WYJĘTNY, a, e,— ie adu , 2, 565. (co za zasadę udajemy, na czem się zasadzamy, do tego odwołujemy, na tern budujemy, gruntujemy się). Ustawicznie wyjeżdża z swemi meinoryałami, manifestami, nlegacyami Teat. 9, 24. (z niemi się odzywa, do nieb odwołuje). Trudnoż było zaraz, z tak otwartą wyjechać pretensyą. ib. 22. b, 726. (odezwać sie z nią).

Pogański mędrzec z tą sentencyą wyjechać nie omieszkał, iż w zgodzie z małej rzeczy wielkie *rostą Rej.

Rost. K k k 6.

dok., Wyjadać niedok. ; Boli. wygjsti , wygedl , wygjm ; Slov. wygjsti. wjgesf; Sorab. 1. wujyfcż, wuyèm ; Sorab. 2. hujescż ; Garn. isjem , isjędam , snędam , (ob. Śni e-dny); Vind. vunsjesti, vunposobali, (ob. Wyżobać) ; Croat. izjedam, izjessti, izjedati ; Bosn. izisti, izgristi, (wygryźć); Rag. izjesli, izjedam; Ross. BŁiicTb, Bbilj4aib , H3tcTb, tmbt/taTb, 1431^4^10; Eccl. H3b44aio ; jedząc wygryźć, wygłodać, wykąsać ; l;eranêeffett, nnêeffen, abeffen, anê* beißen, anênagen, nnêfreffen pr. et fig. tr. Wrzody ciało wyjadające , t. j. wilki, albo wilkowate wrzody. Syr. 626. Wrzody jadowite i ciało wyjadające, ib. 97. (wyżerające). — §. Wyjeść co, zupełnie zjeść aż do wygładzenia ; gânjlid; anfeffen, btë jnm îlnërottcn nerjebren. Drapieżnych zwierząt stwórca niepłodny uczynił rodzaj ; a tych zaś rochmannych bardzo płodny, dlatego, żeby rodzaj drapieżny wyjeść ich nie mógł. Corn. Wf. u b, (cf. wygu^ bić, wyniszczyć, wytrawić).— Rccipr. Wyjadają się abo wyjedli się wilcy, szczurkowie ; devorarunt se invicem, alter alterum devoravit. Cn. Th. 1314. fie paben eittflltber anfgefrefen, aufgejeljrt, anśgerottet. — Fig. tr. Biada'wam Faryzeuszowie , iż wdów domy wyjadacie. Odym. Św. P 5 b. (pożeracie, trawicie, niszczycie, gubicie, wydzieracie). — g. Wyjadam j$ogo zkąd , translalum a canibus vel lupis etc., quorum alter alterum morsu appetendo fu-gat aliquo loco. Cn. Th. 1513. wystraszyć, cf. wykłócić . wygryźć; einen öiiSbeifJcn, megbeißen, megfd;enct;en.— §• Wyjeść się z czego, wygryźć się, wykłócić się z czego, jadowitością się wyzwolić; fid; ^eraitöbeißert, attSbei* ßeit, It^beißeit, burd; Sißigfeit lnêntad;en.

do wyjęcia, mogący być wyjętym, wyłączny; aitêue^m* kr, t;eranśneljtnbar, bentnśjnnebmett, akfd)!tcßkr, (tiré* fdjlteßlid; ; Eccl. Hs-bflTejCHT,, H3beM.ieiibiH, Ross. iichjuo-UHTę.ibHWH. Wyjemny, wyjęty, odjemny, ruchomy, exem-ptilis. Cn. Ih. 1514, (cf. wymyka się co). Święta ta od skazitelności ciała jej w ziemi, jest wyjętną. Sak. Dusz. 101. (wyjętą). Dusza jako wyższej godnos'ei jest nad wszystkie inne formy , tak też wyjętnym sposobem za-na stół wyjeżdżać, odzywać się , eilte cniejszego początku swego potrzebuje. Sak. Dusz. 53. ©entenj aufttfd;ett. — §. Wyjeżdżać konia, wyjeździć ko- WYJEŚĆ, wyjadł, wyjedli, f. wyje, wyjem, wyjedzą cz. nia, wprawiać do jazdy, ujeżdżać; eilt ^ferb Jltreiteit, einreiten. Wyjeżdżać sanki, próbować jeżdżąc , wcierać je ;

Ross. oÖKararb, oÓKaiuBaTb , beit ®cl;ltttcn einfafyreit, über* führen. Wyjeżdżać wóz, pojazd, karetę nową. Ld. —

Aliter: Wyjeżdżać konia, pojazd * jazdą nadpsuć, nadwątlić; Ross. n3tbt3AHTb, ju ®d;anben reiten ober fahren.

— §. Od ucha do ucha pysk mu wyjadę. Teat. 51, 54. nacechuję mu gębę paragrafami, id; roili it;m bk SDîaul fpalten. Wyzywa śmiałek drugiego , i -gdy ten rękę ściągnie do broni, i jemu pysk wyjedzie, ów śmiałek go przeprasza. Mon. 75, 509. Wyjeżdżać kogo kijem, wygarbować, okładać; eilten burd;ro«lfett, mit bent ^rngel bnrdmrbeiten, bnrdigerbeit. Wyjeździć kogo, wybić kogo. Cn.

Tli. 1514.— Wyjeździć kogo, nałajać komu. ib. einen (tu3* fdjelten, berD akmn^eit, Ijernnterntadjen, cf. wykłusać kogo. —

§. Na siedliska Wandalów , od Stylikona z ojczyzny wyje-chałych, Słowacy się przenieśli. Krom. 10. wypędzonych, wybitych, wyparowanych, wypartych, wyrugowanych; oerbrnngt, oertrfebeit.

WYJĘCIE, ob. Wyjąć.

WYJĘCZEG cz. dok., Wyjękać niedok., Wyjęknąć jedntl., jękiem wyrazić, jęk wydać; Vind. izjokatife, vunsjo-katife , beran3fenf$ett, tjenwrfeufjen. Człowiek się zalękme, i ledwo jakie słowo przez respekt wyjęknie. Teat. 46. b,

54, cf. wyjąkać. — $. Wyjękać co, jękaniem wyrobić sobie, zyskać, zarobić; erfenfjeit, erftiH;ncn. Z wyjękanych natrętem jałmużn brzuchy paśli. Nar. Hst. 5, 455.

WYrJEDNAĆ, /’. wyjedna cz. dok. , Wyjednywać czestl. et contin., wyjednywać co, wyrównywać, jednakowym i

równym uczynić ; Bosn. izjednaciti ; Rag. izjednâciti co- W⁷YJĘTNY, ob. Wyjemny. WYJĘTY, ob. Wyjąć. aequare, an$ßleid?cit, alteâ jnr ©leidi^eit bringen, einerlei WYJEZDNY, ob. Wyjazdowy, drogowy, Slbreife*. Na wy-madieit. — *§. Wyjednać niezgodnych, pojednać, ®trei*    jezdnym, przy wyjezdnym * przy wsiadaniu, przy wyjeź-

tenbe anêgleifbeit ; Śorab. 1. wuyednam, (wuyednitć ubła-    dzie; bei ber 3lbretfe, beim 3(uffi^en, jttr îlbreife. Odpro-

galny , oppos. newuyednanitć , newuyednacznć nieubła-    wadził BolesŁW Otona do Magdeburga , udarowawszy go

galnyj. — Wyjednać komu co, zjednać mu co, wy- na wyjezdnym pięknym trzecb set ludzi pocztem. Nar. robić; einem etmaê bemirfen, eê i lin: «nêmad;en, i^m bajn    Hst. 2., 96. Przeczuwał Filokles na swoim wyjezdnym,

»erl;elfen. Mogę sobie pochlebić , że wyjednam u niego    coby się z nim dziać mogło. Tr. Tel. 249. WYJEŻDŻAĆ,

jakową pomoc na ułatwienie moich potrzeb. Teat. 23,    WYJEŹDZIĆ, oh. Wyjechać.

48. Więzień jeden zaklina mię, abym u pani wyjednał WYJEŹYĆ cz. dok., Wyjeżać niedok, jeżąc wystawić, kolce

do góry wysunąć pr. et fig. tr. ;    ©tadjelu fietau8r(cl)ten,    iść. ib. (nuf bte fRotbburft ge^cn, Ijtnairôgeljieit feine SîotjjM

(tutfpretyen, tute ba3 ©tactyeltluer.    burft 311 »errieten, ob. na wielki d^ór, na mały dwór).

‘WYJĘ/AcZYC c z. dok.; tśroal. izjezichujem elinguo,    i z j e —    Jóż<i żeby czasem nie miało się wyjść z domu, to sie

ziehen elinguatus ; *wvjęzyczooy.    wyjdzie 5 ale nie tak się długo bawię, jak ona powia-

WYJMICIEL, °WYIMIC1EL, a, m, który wyjmuje,    ber §Z>    dała, i nie tak często wychodzę Teal. 16 c, 7 i    , cf.

ïrtiiôiiebmcr, s2liténcT;mer ; Ecel. n3T>HMaTejb ; Hoss    Bueva-    przejść się, aiiägefjctt, roolńn    gc^ctt ; 3. 53. b-aß man    (id;)

Te-ib, (bmomiutiK7> przechowywacz),    WYJMOWAĆ,    WYJ-    itidjt lu^tucilen aubgeben fufltc, bas gcfdłic^t nwfyl, aber id;

W UJE oh. Wyjąć.    bleibc nid;t fu lange airô, gebe and) nidit fo oft airê. Wy-

WYJRZEĆ, *WYIUZEĆ, *WYŹRZYĆ, f. wyjrzy, wyjrzę cz.    chodzenie z domu, baä 2lnÖgcücu. Rzadki w wychodze-

duk., Wyzierać niedok., wyglądać zkąd , wzrok zewnątrz    niu albo do wychodzenia cesarz, vel rzadkie było wy-

obrócić; ^erattéfeftett, bhtairêfcbcit; Boh. wykaukam , wy-    chodzenie jego, rzadko wychodził z domu; rarus egressit

wy-

wykukugi; Rag. viriti-; Croat, zgledati; Ross. Bur.tHHjTb,    caesar. Cn. Th. 1298. \Vychodzonego grać, notę

Bbirjfl.tMBaTb , BbiCMOTptTb , BUCMOTpbiBaTb. Otworzywszy    chodu, pieśń wychodzin , (cf. wsiadanego) ; 2Iuêgangêlteb,

Noe dach korabia, wyźrzał i oglądał, iż osechl był    üDîitftf bcpm 3lit^gange. Już królewnę prowadzą, już i

wierzch ziemi. 3 Leop. Renes 8, 15. (wyglądnął    i uźrzał.    goście wslająj, Wychodzoncgo    wszystkim muzykowie    gra-

1 Leap ; z hal pokrycie korabia a uźrzał Bibl. Gd). Wyj-    ją. Banial. E b. — §. Wyjść    z morza , wyjść na    ląd,

rzawszy król oknem ujrzał, że żartuje Izaak z Rebeką. . wysiąść, wylądować; aitä ber ©ee gefeit, allé 8ailb gefeit,

1 Leap Genes. 26, 8. (wyglądał oknem i ujrzał. Bibl. Gd.).

Przyszli wilcy chorego osła nawidzieć, pytali się syna, jakby się miał? on wyźrzawszy oknem, rzekł: lepiej niż wy chcecie. Ezop. 120. Wyjrzę moim oknem i wołać z całej siły będę. Teat. 24. b, 77. ‘Wyjrzeli stróżowie, a‘ono moc porażonych i uciekających. W 1 Reg. 14,

16 (obaezyła straż. Bibl. Gd). ‘Wyźrzał bóg, iż się wszelkie ciało odstrzeliło było od drogi swojej 3 Leop Genes.

Ç, 12. (uźrzał bóg. 1 Leop. ; wejrzał bóg na ziemie, a oto popsowana była. Bild. Gd.) — /Gov. Trzeba za nim ‘wyirzeć. Ca. Ad. 561. (patrzeć czy czego nie wziął, bo mu pizylipa do palców, złodziej). — %. Wyzierać czego, wyglądać żądając; entgegen fe&Clt, ^offert. Wesoło wyziera przyszłych dóbr niebieskich. Birk. Kr. Kaw.'29. —

§. Verb, med Wyzierać, wyglądać, cerę mieć dobrą, złą, zdrową, chorą; airôfeljen; gut, fdjlcdjt auäfefien. Dobrze wvzierasz , musisz b\ć zdrowszym.

WYJŚĆ, ‘WYIŚĆ , ‘WYNIŚĆ med. dok., wyszedł, wyszła, wyszli, wyszły praeter., wyjdzie, wyidzie, *wyni-dzie, ‘wyndzie, wyjdę, wyidę /’. Wychodzić niedok. *YVy-chadzać częstl. ; Boh wygjti , wyśel, wygdu, wychoditi , wychazeti ; Slov. wigist!. wygjti, wychoditi, wychâzeti, wichadzaf; Sorab. 1, wuindu, wuindżern , wonhdu, won-hdżem, iidu hwon , wunidu hwon ; Sorab. 2. huhisch , hujsch ; Vind. vunjiti , vunjeti , vunpriti, vungrem , vun- je, nie myślą o naukach. Mon. 67, 438. Cllłopiec niby hoditi, ishoditi; Croat, iziti, izishel, izidi, izhajam, zha-jarn , odhajam; Dal. izhodim ; Rag. izîti, izâchi 7 izlazim, izhoditti y Bosn. iziti, izhoditi Slav, izichi ; Ross. bmttii,

BblLIieJI-B, BbIXÜ4HTb, BbIXOHty, BbIXa5KHBRTb, H30HTH, H30-

me.fŁ, iisuieJTi , H3XO>Ky , Haxo4HTb ; Eccl. lisimi, h3H-4y, u^oąiith, U3XO>K4yi ii3uiecTByfO ; wychodzić zkąd gdzie, idąc udać się zkąd dokąd; IjcrauSgebcn, fyütairêge» , nie było mu bardzo pożyteczne, tak iż z onéj ciężkiej (jen, an^gefien. Jeszcze mi paploczesz, wyjdź mi ztąd!

Teat. 25. c, 95. (wynieś się, wyprowadź się, won!)

Przyjdzie zima,' Uchowaj boże, żeby mały Tomcio miał wyjść na dwór. Mon. 71, 106. wychylić się z izby, z ciepłego pokoju , na powietrze , wiatr nie zawięnął, auS ber ©tube an bte 811ft geljen. Na dwór ‘wyniść, exire foras, t. j. z domu Cn. Th. 442; —

airôlanbett, anöftetgeit aitfJ Cattb. Atyla poszedł morzem do ziemi ‘Charwackiéj, tam wyszedł z morza, i wziął przez moc ziemie tę całą. Stryjk. 57. Wyjść pod żagle, wypłynąć ; 31t ©dpffe geben, mit bem ©cütffe auMaufen. Czekali tylko na pierwszy wiatr do wyjścia pod żagle. Pam. 83, 448. Z powodu wyjścia pod żagle floty Bre-steńskićj, w liczbie 25, zatrzymała się eskarda Angielska. N. Pam. 13, 123. — §. Fig. tr. Nigdy żadne daremne a próżne słowo nie wyszło z świętych ust jego. Rej. Post. N n n 6» nie dało się słyszeć, c3 gieng nid;t au3 feinem SDïunbe, fam nicfyt au$ feinem SJînnbe, fam nidjt über feine tSippen. Co w sercu jest, do ust też wychodzi. Sk. Zyw. 3, 529. dobywa się, es bringt in beu SDîattb; cf. co w sercu, to i na języku; co kogo boli, o tern mówić woli. — §. Wyjść z czego, wydobyć się z czego , uwolnić się, porzucić co-; l;erau3geljcn, berairêfommeit,. oer* lajfen.. Wisi niejeden w szkołach przez lat kilka , wychodzi z nich, ten tylko pożytek odniósłszy, że,‘urósł jak drąg, a nic óie umie. Mon. 74, 109. rozstaje się z szkołą, żegna szkoły, er perldfft bte Settle. Opiekun, że na przyszły rok wyjść miały dzieci z opieki, straszne miał do nich pretensye za prace i zabiegi. Kras. Pod. 2, 20. (przyjść do lat, skończyć małoletność ). Ci ichmość wyszedłszy na wolność , i objąwszy dobra swo-

to obrotny, z chłopca wyszedłszy, żyje i umiera z repu-tacyą starego szalbierza. Zab. 11, 75. wyrósłszy, bett Sîtta« benjaljrett enttnadtfcn. — Wyjść z czego złego, wybrnąć , wybawić się; bauun fontmen, lośfomntnt. Wyszedł z niemocy, bez pomocy lekarza. Min. Am. 16. Dzieci te łatwo z ospy wychodziły. Perz. Lek. 317. Krwi puszcza-

niemocy rychło wyszedł.' Spicz. 190. Chwałaż bogu, żeśmy na sucho wyszli. Teat. 35. b, 76. (żeśmy szczęśliwie wybrnęli). Bolesta , z którego naprawy brat biskupa Płockiego zabił, koniecznie chciał z tego ‘wyniść, prze-na wiatr, cf. by go to iż sam przy tym nie był, a nie on , ale brat zabił.

Biel. 99. (oczyścić się. uniewinnić się, usprawiedliwić się, wyplątać się). Wyjść z czego z honorem; Ross. Aliter: Na dwór ‘wyniść, t. j. na potrzebę, na przechód 0T4taaTbca, pa34'fe^aTbca. Wyjść z wielkiego niebezpie-

WYJ Ć.

C/3.

WYJŚĆ.

501

pojedynek. ib. 67, 413. Gdy nastaje żniwo, aby wszyscy według powinności wychodzili, kmie-cip, zagrodnicy, chałupnicy, f/aur. Ek. 52. aby wychodzili w pnie do żniwa. Ule dobrze opatrzyć; aby pszczoły pożytku we nie wychodziły, przetakiem rzadkim na około założyć. Hour. Ek. 158. aby nie wylatywały, ulatywały ; baß fie nicht baoort gehen, baoon fliegen. — §. Wyjść na świat, na jaw'. Wychodzą xięgi, wyszła xięga. Cn. TIK 1505. wydanym być na świat, |erau8fommen »011 Büchern, nnögegebett merbett. Teraz wyszło znowu nowe prawo. Pam. 83, 2, 56, Ross. coctohtlch. — § Wychodzi co z czego, ukazuje, się, widać go, widać co. Cn. Th. 1305. (wydaje się, e$ fomntt beroor, febeint h^‘ t>or , cf. wystercza). Wychodzi dach, wybiega dach, ro

wu

czeństwa, kłopotu, Ron*, iiaÓHTb b&ïhkoü onacHOTH, BHTTH 3^ BOJHuaro 3arpy4neniH. Kraj zdarł, kradł go bez wstrętu, a wyszedł jak święty. Kras. W. 20. — $. Wychodzić rozstając się, rozstawać się, (luf Ultb bfltHttt geben. Gdy prawie dusza dla boleści wychodziła , a śmierć już nadchodziła, nazwała imię syna swego Benoni 1 Leop. Genes. 35. (gdy matka umierała , konała z bólów). Alfons król Hiszp. z ciała wyszedł tego roku. Sk. Dz. 721. (rozstał się z ciałem , umarł, skończył, przeniósł się do wieczności). Wprzód 'wynidę z ludzi. Niżeli czas taką wdzięczność z mych piersi wystudzi Rot. Arg. 122. (pierwej umrę, pójdę na tamten świat). Wyjść za mąż; Ross. BIITTI1 3a MJWB, oh. iść za mąż. — g. Wyjść z głowy, z rozumu, z pamięci» zajść w głowę, utracić 'ro- ' zum, pamięć; »on ©innen fommen, t>om Serftanbe font» men. Nie raz chłosta szalonych powściągnęła ; rozumiem tu owych szalonych , którzy cierpią mejaku-ś pomieszanie na rozumie, nie zaś owych, którzy cale z rozumłi wyszli. Pilch. Sen. list. 3, 155. Iż był w- tryumfie jako jeniec prowadzony, z głowy wyszedł, w krotce potyrn w wiezieniu dokonał. Pilch. Sali. 5l5. Pijanego krótsze szaleństwo jest, ale nie jest mniejsze, niżeli u tego, który z głowy wyszedł. I^ilch. Sen list. 2, 360.

Z pamięci wyszła ona okropna władza samemu majestatowi straszna. Kolt. List. 2 , 56. (stała się zapamiętałą).

— Aliter: Wyjść z pamięci, z głowy » wypaść , wylecieć z pamięci; aitti bem ©inne, auć> bem ©ebachtniffe font» men, entfallen. Zapamiętałem, wyszło, wyleciała mi z pamięci ; e memoria excidil. Mącz. Francya mi i wszystkie rzeczy z głowy wyszły. P. Kchan. Orl. 1, 155. Go było z serc Judzkich i pamięci przez grzech wyszło, bóg przykazaniem ponowił. Karnk. Kat. 291. — §. Wyjść z mody, przestać być w modzie, attô ber 9)ïobe fommen. Wyszła zmody poczciwość, chytrośc.ią świat żyje. Kras.

W. 65. Już nikt nie kocha, jak kochano wprzódy , Czas wszystko psuje, odmienia i trawi,, Sama amantów dziś odmiana bawi, Wcale stateczna miłość wyszła z mody. Zab. 14, 582. —' g. Wychodzić na plac, wy sta- . pić ; (/erauSfommen, bert>orge|en, {jerauSgeljen. Niechaj z tobą tysiąc ‘jezdy ‘wyndzie. P. Kchan. Jer. 138. Wyzywałem go po kilka razy; aje podły tchórz nie chciał wychodzić. Mon. 74, 45. nie chciał się stawić , er wollte ittc^t berauêfommen, fich ntd)t [teilen. Stracisz honor, nie wychodząc na

la, tram , wydaje się. Cn. Th. 1505. -et 1502. (eö fpringt Ijenwr, cf. wystać). Poczynił kwiaty 'rozmaite, j;<koby się wydające z ściany a wychodzące. 1 Leop. 3 Reg. 6, ' 29, ( cf. wypukłe) Poczynił w domu rycia i rzezania wydające się a wyszłe. 1 Leop 5 Reg. 6, 18. (wydające się na wierzch 5 Leop.}. Jest na wielkiem ustroniu miejsce , które boki Wyszłemi uczyniła wyspa port szeroki. ..4. K' han. 6. ( wyniosłemi , występnemi ). Jelitne wychodzenie zadkiem. Sienn Rej. (wysterczenie). Cokolwiek z pośrzodka bliższych rzeczy nad strych wychodzi, to na tym miejscu gdzie wychodzi wielkim jest. Pilch. Sen. list. 325.\— g. Wychodzić na wierzch , wydobywać się, wypływać ; emporfommnt, ljeryorfommen> herauf» fommen. Wychodzi oliwa, na wierzch. Teat. 29. c, 74. Już też wszystko, jak oliwa wyjdzie na górę. ib. 7. c, 60. odkryje się, wyjawi się. an beu Jag fommen Im gniew nie rychlej więc na wierzch wychodzi, Na ten czas bardziej szerzy się , i szkodzi /Vst Fat. 285. (im później wybucha). — Nie wiem, czy przy nim wystać można ; bo nawet do nas na górę zapach wina wychodzi. 'leat. 33. b, 88. dolatuje, ber ©crticfy fomint btó jit itn$ fyeranf, bringt bić> jit nnö (teram.— §. Wyjść z granic , z klubów, z ryzy, przejść granice, przestąpić, wystąpić;

«&er|d)retten. kränkelten, krauSfomnien,“ übertreten, au3*

treten. — Wychodzi z granie prawdy myśl płodna poety Rai. Otu. 250. Boi sie, by dla gniewu miary karania nie wyszedł. Warg. Wal. 114. Mnie się zdaje, iż za czasów moich wszystko z kluby już wychodziło. Zab. 6, 554. — $. Wyjść gwałtem , otworzyć soldé drogę, przejście * wyłamać sie. fid) bnrcbbrecben, heratiöbriit' gen , (terauk^m — §• Wychodzę przeciw komu , ku komu i zachodzę w drogę komu, wyjeżdżam przeciwko komu. Cn'. Th. 1505, cf. zajść, einem entgegen -gelten- Mieli między sobą poufałe postanowienie , że jeden przeciwko drugiemu nie miał wychodzić nigdy. Lub. Roz. 54. Rzekł,pan do Aarona, ‘wynidź przeciw bratu twojemu; szedł tedy Aaron na puszczą i zaszedł Mojżeszowi na górze pańskiej z radością. Biel. Rst 29. Gdy wyszedł z nawy, konsulowie , urzędy wszystkie, wszystek senat, pospólstwo Rzymskie przeciwko niemu wyszły. Warg. Wal. 505. — §. Okna i t. d. wychodzą w którą stronę, dane są w tę stronę, obrócone są, biß $clIftcr U- [♦ m. geben rcoltin binarni Okna jogo pokoju wychodzą na ogród Teat. 52, 68.> W oknach wychodzących ńa korytarz , pokazuje się kilka kobiet, ib. 52. d, 68. W tym ijarożnym pokoju , który wychodzi na rynek. ib. 55, 53. (okna ma na rynek). — §. Wyjść zkąd , jako ze swego źrzódła» wszcząć się, wszczynać się, pochodzić zkąd', wyniknąć, wywieść się; rooher entfpringen, entfielen, ber* fommen. Nic z tego nie niszczeje , co się z oczu zmyka, i do “wszystkorodnéj natury, z której wyszło, i zno-wkrótce ‘wyniść ma, skrytym nurtem powraca. Pilch. Sen. list. 288. Pismo ś tego słówka : ‘wyniść od kogo, za urodzić się z kogo ’‘zażywa. Salin. 2, 248. Trudno, aby to do końca dobrego przyszło , co zc złego początku wyszło. Gród. Dis. 4 6. — Arithrn. Wychodzący, liczba, która ‘roście albo z przydawania albo z multypli-

kowania. Sulsk. Geom. 3, 80. bie fjeraitëgefommene bic ©umme, ba§ §acit. — §. Wyjść na co, obrócić się na co, w co, skończyć na czym, mieć koniec czyli skutek dobry, zły ; worauf fyinauêlaufen, fnnauëfuminen, eut gutes ober fcfyledjteS (Ettbe |abeit, gut ober fd;led;t airôfallcn, eubett. Bądź cierpliwa, wszystko ci to na dobre wyjdzie.

kształt perpendykułu w zegarze z nakręcenia wychodzącego. Mon. 68, 286.. Wyszedł rok. Cn. Th. 1298. (upłynął). Wygnania mego *wyńdą lata , kiedy się z ciałem duch mój rozdwoi. Suszyć. Pieśń. 2 T 4. (skończą się , koniec wezmą, upłyną). — Po otrzymanem zwycięstwie on najwięcej w Rzymie przebywał, i prawie codziennie na rynku z ust innych nie wychodził. Sieni. Cyc. 20. ( nie przestawali o nim mówić ) . — § Wychodzi tyle, wyszło tak wiele na to. Cn. Th. wano, wydano, łożono; e$ łft fo unb ft) öiel attfgegaitgen, barattf gegangen, angegeben ober oenoanbt, oerjefirt tu or*

CO •

wypotrzebo-

Teat. 29, 119. Nie będziesz tego żałował', zobaczysz, ze ci to na dobre wyjdzie, ib. 8, 104. Aplikował się w szkołach, i na dobre mu wyszło. Kras. Pod. 2, 143.

set beczek miodu, okrom wina i piwa ; wołów i jałowic siedm set. Stryjk. 529. — g. Wychodzić co , chodzeniem wytrwać, wytrzymać; bic beftiinmte 3eit btë Jit (Eu* be $inbur$ge$en, auêbauern, überfielen , ct. wystać. (Boh. wychociit se nachodzić się do zmordowania ). Jak skoro dojrzały brzuch swe czasy wychodził, Z nasienia skrzy-

Ja człowiek jeden tylko do rady ; kto do mnie się udał, zawsze mu na dobre wyszło. Teat. 23, 128. Pewnie te przygody twoje, ‘wynidą wszystkie na pociechę twoje. Rej. belt. Na zjeździe Łuckim na każdy dzień wychodziło siedm Post. X x 1. Mądremu każda rzecz dobrze wychodzi.

Corn. Sen. 310. Cnotliwemu nigdy cnota na złe nie wyszła. Rej. Zw. 46. Gdy postrzeżesz , iż łagodność na złe wychodzi,, udaj się do ukarania. Kras. Pod. 2, 206.

Zawżdy na wielkie pomsty wychodziło okrucieństwo. Rej.

Post. y y 4. Nie zapieram tego, żem prędkością nadrobił; ale to może wyjdzie na    nasze lepsze. Teat.    10,    85.    dlatego bożka się urodził Autolik. Zebr. Ow. 277. Krzy-

Patrzcie , na co    mi mój żart    wyszedł. Sk. Zyiu.    84.    (ja-    wousty, gdy już wychodził po ojcu żałobę, namówili go

kie jego skutki,    owoce). Na    co nam wychodzi    przymie-    panowie, aby się ożenił. Biel. 70. Krom. 347, [ob. Za-

rze zdradne, i na

dno. Paszk. Dz. 57. (na co nam się zda, przyda, na co służyć będzie). Nie chce inaczej jedno , że mu żywo przyjdzie w ręce , i tak rozumie, że mu to ’wynidzie.

P. Kchan. Orl. 1, 248    ( że mu się uda, że mu    sie zdarzy). — g. Wyjść na    swoje    * nie szkodowr.ć,    auf    ba$

©einige fotnmen, gut Ijerauéfojnmeit, feinen ©djabeit ober SBerluft fyabeit. Niebój się Wac Pan, wyjdę ja na swoje.

Mon. 67,' 4. Niech wiedzą, iż choć podstęp dobrych uciemięża , Wyjdzie cnota na swoje , i wieki zwycięża.

Na jedno wychodzi * za jedno stoi, równo toż samo , e$ fomutt auf ettteê tyinattS. Jegomość ze znacznym zyskiem z swej    podróży powróci,    a    pan

w jego niebytności nie    mało    potraci ; wziąwszy    to    pod

kredkę, na jedno wyjdzie, jakoby w domu był siedział.

Teat. 7. c, 23. Uważaj to , z jakiej chcesz strony, zawsze 'na jedno wyjdzie, Ross. to 04HO Ha 4pyroe, Toate Ha TO*e BHxOAHTfc, to Bce paBHO 6yĄGTi). Prawda ; ale to na to samo wychodzi. Boh. Kom. 1,-311. ( idem per diversa ; cf. nie kij, ale pałka ; nie biały chleb , ale bułka). — Omisso verbo : Na jedno to dla człowieka, Czy w śrzodku swojego ‘wieka , Czyli pełen lat umiera, Obom

śmierć wszystko zabiera. Karp. 7, 5. (na jedno wchodzi). WYJUCHTOWAĆ cz. dok. WyjuchtOwać skórę, wyprawić — §. Wychodzi; człowiek na co,    kieruje się na co,    na juc!lty. Dndz_ ₇₀.    bag gebet' auSjutyett. — g. Wyju-

promuje się, staje się czym ; etiuag    loerbctt, JU ettuag ge*    chtować kogo, komu    zadek obić. Dudz. 70. wygarbo-

langen, ftd; tuoju burd;arbetten. Mógł.    on wyniść na czło-    wa(i kogo, wyjeździć    go; einen burefygerfeen, burdjtualfeu.

jak skończy, czem będzie, jak się wykieruje). — §. Fi- bieżnością    ; eilten 31u(fége]taitf UOtt [id; geben, auêbocfenfen^

niendo : Wychodzić, kończyć chód, bieg, ruch, prze-    ©eilfyeit ftiiifeit. Bndtk. Wyjurzyć się, wyzwolić

stawać chodzić, wypłynąć, upłynąć, przestawać dalej    z jurności ; fid) OUllt 33ocfenfeu ober ©cil^eit^gefłauf be*

się ciągnąć, mieć się ku końcowi, cf. ustawać, wy- ftetett, fid) bauon etttlabeu. ₍

ciekać; ju (Eube geben, auêgefieu, auMaufen, uerlaufen, WYJUSZYĆ cz. dok., juchę wypuścić, wycisnąć; auöjaud;en, uerfliePen. Język jeszcze się ruszał, ale coraz słabiej, na fid; ber 3auc^e eittlabeu. Bndtk.

co się godzi, domyślić się    nie    tru-    łoba).— g. ATiler Wychodzić* suknią, obuwie, a) cho

Kras. W. 35

dzeniem , czyli noszeniem rozprzestrzeniać, rozchodzić, burd; fragen ein Üîletbung^ftücf airônmten. — b ) Nadpsuć, wytrzeć, zużyć, abnujjeil ; Ross. HCTacKaTb. Wychodził się zamek, wybiegał się zamek u drzwi. Cn. Th. 1305. et 1502, cf. wychełtać się Wychodzenie, wytarcie. Cn. Th. 1299. ba£ 2l0niifeit, 3lbtragen. Wychodzony, subtritus. Cn. Th. 1298. wyszarzany. WYJŚCIE, *WYIŚC1E, ‘WYŚCIE, ia, n., actio, wychodzenie, wychód ; locus exeundi, miejsce którędy wychodzą ; baS $erau3ge(jeit ; 51uêgel;ett, ber 5lit3* gang, (oppos. wnijście, wejście); Boh. wygitj ; Slov. wygi tj, wÿchod; Sorab. i. wukhadć ; Vind. vunjitje; Croat. iztok , izhöd ; Ross. ncmecTBie [Też i same ‘wyście abo pochodzenie oznajrnuje abo wyjaśnia. Rut. Gol. 168 — 2]. Bystra rzeka , której zewsząd wysokie grobel tamy z brzegów wylewać nie dopuszczają, jeżeli wód wyjście wezbraniem sobie uczyni, nie uharnowanym pędem łąki, pola, wsi zabiera i ponurza, Mon. 71, 737. otwór, wyłom, wylew. — Samo wyjście Chrystusa od ojca z nieba , nie dowodzi natury boskiej w tymże Chrystusie; gdyż i sami apostołowie wychodzą od tegoż ojca na świat z nieba. Salin. 2, 93.

W Y K A P K 1 - W Y K A R G 0 WA Ć. 503

WYKA - W Y K A P N Ą Ć.

WYKA, WYCZKA, i, £., dem. ; Boh. wykcw, wyka; Sorab.    wnętrze twoje , aż z ciebie wykapią wszystkie trzewa

1. wóka ; Sorab. 2. wejka , wojkn; Bosn. \ika ; Ross. bu-    twoje, 1 Leop. 2 Parał. 21, 15. wyciekną, wylecą, wy-

«a ; derm. bie 2Bi(fe, wyka pospolita zasiewa się dla    płyną. — Wykapany, wykapały, z oka wykapał * podo-

koni na roli i ugorach Kluk. Rosi. 5, 309. Wyka w    bniuteneczki , jak gdyby z oka wypadł, jak z oka wy-

naszym języku wzięła imię od Łacinników, którzy ją vi-    jęty ; iüte ait§ ben 2lltgen gefdjnitten , int lüften ©rabe dl;«»

cia zowią, od wiązania, że się wijąc rada chwyta i wią-    Kety. Jakby z oka matce wykapał Źegl. Ad. 93; Slov. gaże do tych rzeczy, przy których rośnie, vida silvestris.    kobi mu z oka    wipadol; non tam    ovum ovo est simile.

Syr. 1238. Wyka polna, Aphace; zbożu szkodliwa. Brzost.    Da ! i-bóg ci to    wykapany Cberlewicz, jego twarz , jego

Duch. 420, cf. lędzwiec; (Boh. wykwica ; Slov. lednjk;    mina, wszyscy się tym odrwią podobieństwem. Teat. 1.

Hung, lednek; Ross. jte^BeifŁ ; Bosn. kukogl (cf. kąkol),    b, 86. Kubek w kubek, tatulo wykapały. Teat. 24. c,

mukogl). Hiszpańska wyka Lalhyrus, rośnie i kwitnie    32. ber leibhaftige ^)3apa. O nieba! a to Eugenia, jak

w lipcu jak groch, lecz z zapachem. Kluk. Bośl. 1,285,    wykapana, nie prawda ? do kogo ten portret należy?

(Carn. grahor ; Vind. grahor, grahez, grafhiza ; Croat.    Teat. 59, 227. Śliczne dziecię,    Wac Pani portret wy-

grahor, grahoricza, grahorka; Slov. graliór). Gęsia wy-    kapały, ib. 45.    b, 19. Niech no    ja się przypatrzę, koka, groch wilczy, Ervurn. Cn. Th. 189, ©rnett ; Sorab. 1.    pią potrzymam przy oryginale, dali-bóg ci to Wac Pan

woka : Ross. Buna rycba , atypaBMHHofi ropoxi. Wyka    wykapany. Teat. 5, 80. Tu ten sam człowiek wykapa-

wonna, Hidysarum , ^eltfdfeu , rośnie osobliwie między    ły. ib. 50. c, 69. ipsiśsimus. —~ *§. Active: Wykapać co,

pszenicą a jęczmieniem. Kluk. Rośl. 2, 266, Ross. Mc-    kropiąc wyrobić, wykształcić; aiiêtropfeln, tröpfchtb bar*

naHCitie neiymbiï, tojobkh. Wykę wonną i rześną, na    [teilen, niadjett, formen. Bndtk. WYKAPKI, ob. Ukapki;

Podgórzu mniejszą zowią spienieni abo'śpień, że spina    Ross. butcmkr.

zboże, którym spięciem zadusza je. Syr. 768, (cf. sie- WYKĄPAĆ cz dok, Wykąpywać częstl., kąpiąc wyczyścić, kiernica). Chobotna wyka, ob. Powój wielki. Syr. 1271.    auëbabett, ^crattêbabeit, megbabeit ; Boh. wykapauti ; Ross.

Tyczna wyka, palnik, chrościna, z której tyki i pale dla    KynaTB , BunyiiaTb , óaHHTb, BbióaHirrb. Wykąpać się

podpierania latorośli winnych czynią; zowią też wyką abo    dok., ob. Kąpać się, skąpać się.

dok. , koguta wyczyścić, wytrzebić; auöcapatine», jttttt ©apautte ntadjett. Kogut nie zupełnie wwkapłóniony u nas ćwikiem się zowie. Kluk. Zw. 2129. — Ogólniej: Wytrzebić, wykleszczyć, wykastrować, wywałaszyć; ent* mannen, airôcaftrirnt, t)erfd;nttben. Co jest wywnętrzono, abo wykapłuniono , tego nie ofiarujcie, Budn. Revit. 27, 24. kadżim ; Vind. iskaditi, -vunpokaditi, vunskaditi , povo- WYKAPTURZYC cez . dok., Wykapturzać niedok., z kaptura diti, povojati; Ross. BbiKonTHTb, BbiKannnBaib, (wykopcić); kadząc wywietrzyć, nuêrâlldiern. Beczki , do których się nowe wina leja, siarka wvkadzié potrzeba. Krumi. Chyrn.

551.

bobem kamiennym, od podobieństwa ziarna , i kamiennej WYKAPEUNIĆ, WYKAPJLÓNIĆ e.z. dok,, Wykapłuniać nie-twardości, Anagyris, SBaitntOo^îteit, 6tinfbaum. Syr. 791.

Ross. BOHtonee AepeBO. Wyka siewna wonna , (Sêparcette, sije sieje się na łąkach sztucznych. Kluk. Rost. 3, 507,

Hedysarum Onobrychis. Kokoszą wyka , ob. Główki kokosze.

Pochodź, wyczny, wy czas ty , wyczysko-, luykowiny.

WYKADZIĆ cz. dok ; Sorab. 1. wukadzież , w-ukadżu , wu-

wyzwolić, wywlec, wyzuć; twn ber 2)ïiutdj3fappe befreie«, entlebigeit , entflciben. Nie kotent, już z kaptura, W którym niedawno wzrok na świat zachmurzył, Radby się Nie spodziewaj się, aby cię z tego, jeśli cię te- z niego znowu wykapturzył Min. Ryt. 5, 527. raz osądzono, po śmierci wydzwoniono, wykropiono albo WYKARAĆ cz. dok,, karząc wytępić, wygładzić, wyrugo-wykadzono. Rej. Post. B 65. kadzidłami wyczyszczono,    wąć; auâftrafen, megfirafen, burd) Strafen uertilgen. Gdy-

wyzwolono , retu raudjent. — §. Kadząc wygnać , wypę-.    by nie boskie rządzenie, samby się naród ludzki, na się

dzić, wystraszyć, wypłoszyć pr. et ßg tr.; megrćiud)ent,    wzajemnie niedyskretny, bez folgi wykarał i wykąsał.

rćiudjernb (oertrelben, nerjagen, »erbattnen, uermeifen, ob.    Lub. Roz. 557.

Wykurzyć,    WYKARßOW’AC cz. dok, w. karby wyrzynać, auöferbett,

WYKAŁAĆ, eb. Wykłóć. WYKAŁACZYK, a, w., narzędzie Werben attêfd)neibcit. Upatrzywszy kość śrzednią w rybim u szewca do sztychów wykałania. Magier. Mskr. ; ber grzbiecie, Na jejże kształt i ostre żelazo odkować, I ©tidîftedjer bepm ©duifter, junt ©ticblod) 5lu§ftedjen.    hartowne zęby W nim kazał wykarbować, I tak on sam

WYKAMIENIOWAC cz. dok. ; Sorab. 1. wukarnènuyu elapi-    wprzód nalazł używanie piły. Otw. Ow. 511. — Anatom,

do; auêfteiuen, bte (Steine niiêlefeit, meglefen üom 21cfer,    Myszka wykarbowana, ząbczasta lub piłkowata. Krup. i,

kamienie wybierać. Cn. Syn. 520. — §. Wykamienio-    66; ząbkowata, ib. serratus, geahnt, jdbnidft.

wać kogo, kamieniując wypędzić; megfteinigeit, mit 0teb ‘WYKARCOWAĆ, WYKARCZOWAĆ, WYKORCZOWAG cz.

nett megjageit, ob. Ukamieniować.

WYKAPNĄĆ , ’WYKANAC nijak., jedntl., Wykapać niedok., kroplami'wyciec, wwtopnieć; ^erauêtrdufeïn, tymutêlecfen, iwpfenmeife anêftÆern ; Croat, izkapati, izkaplyem , izcze-jatisze, izczejamsze, (cf. wycedzić się); Ross. iicKanaTb ; Eccl. H3Kanaio. Z poniewmlnych żrzenic strumień łez wykanął. Zebr. Ow. 157; (inviti oculi lacrimis madue-ro coactis). Ty będziesz ‘niemógł wielką chorobą na

dok., karczowaniem wyrugować, cf. wykorzenić, wygładzić, auêrobcn; (Croat, izkërchiti, izkërchujem, zkerchû-jem , razkercbujem ; Bosn. raskreciti dubje , raskrriciti ; Ross. pa3pa6oTaTb, pa3pa6(m>iBaTb, cf. rozrobić). Wy-karezowame, Croat, izkerchenye ; Ross. pa3paÔ0TKaf (ob. Karczówka). O wykorczowaniu gruntów. Czack. Pr. 1, 227. Nowiny są role na nowo wykorczowane, o których niemasz wiadomości , żeby były pierwej uprawione. N.

(Boh. wykazali, wykazowati assignare alicui rem , ob. Przekazać) ; Russ. BhiKa3arb, BbiKa3b!Barb ; z pod czogo dać widzieć, pokazać wysunąwszy w> górę; fyenwrbitden IttfFni, felgen laffett, ferwor jeigen. Delfinowie nad wody w\kazo-wać się mieli. Otw. Uw. 05. Szyje z wód wykazywały. ib. 446. Zartki jeleń rogami wnet warstwy glinkowe Podważył, i w\kazał gałezistą głowę. I r:yb. Mili. 226. Z rzek wielkie!) zwykły pochodzić i na górę wykazywać dymy, z których się na powietrzu rodzą chmury. Olw. Ow. 54. —    Wykazać co z czego, dowodnie wnio

skując okazać; crroetfen, mit ©rttttben unb ©diluffen be* jueifett. Wykazanie czego* WYKAZ, u, m., dowodne okazanie, ber fêrnmâ, cf. wykład, wywód. — *g. Beeipr. Wykazać się z czego * wyłamać się, wyjąć sie, wyzwolić się; ftd) woraus cntlu’kn, entfdpmngen, ftd) loä machen. Ci rycerze którzy z nim pospołu w- lîzptej służyli, wykazaliby się wnet z jego poruczi ństwa ; bo a ktoby chciał

cf. odka-

Pcm. 15,72 ib. '80. W,korczowana rola; Bosa. Kyjmra,

(cf kulig). Wykarcują się cluósty, to jest z korzeniami wykopią. Aluk. R»il. 5 , 2N7. — Fiy Ir. Mniemałem przecież że choć aby wtedy, Gdy to złe z serca mego wykorczuję , Wyrwę się z biedy. Zab. 1 1 , 269, wy-przątne.

WYKARMIĆ cz. dok., Wykarmiać niedok. , Wykarmować contin. , Wykarmywać czesti. ; Boh. wykrmiti ; yind. gor-skermiti , gorspizhati, vunpizhati, vunspizhati, ispitati, vunspitati ; Ross. BMKopMHTb, Bbibapiu.iHBaio , B3KopM.iflK),

B03KopMarb , B03KopH.iarb, B3Kapai.iHBarb (* wychować);

— karmiąc wychować, odchować; auffüttern, großfüttern ; szczególniej piersiami karmiąc, groß fä’.igcn. Germanowie tego przestrzegali, aby dziatki ich nie kto inny jeno matki własne piersiami swemi wykarmiafy. Mon. 69, 665.

Wszystkie dzieci swe własnemu wykarmiła piersiami, ib.

666. O niezbożnych ludziach mówią: że ich lwica lub

drapieżna bestya wykarmiła; że taki wyssał jad z piersi    być pod sprawą zbrodniarza? Gorn. Dz. 97

karmieielki swojej, ib. Ili, 277. Wykarmienie,; Ross.    zć się.

BUKopMKa, cf. odchowanie. — §. Wykarmić , wypotrze- 'WYKAZIC cz. dok., skazą wyniszczyć, öcrberbeiib auśfOttenj bować karmią; verfüttern, auffüttern ; Ross. cftopMHrb,    (Boh. wykazyti hebet ore).

CKapMruBüTTi.    '    WYKICHNĄĆ, cz. jedntl., Wykichać dok. , Wykichiwać

WYKĄSAG cz. dok., wykęsuje pr. contin., Wykęsywać    czesti. cl contin., kichając, wyrzucić; Ecrl. H3KHXaio, au$*

czesti.', Rok. wykusowati, wykausati , wykausnauti, wy-    triefen, ntcgntefen. Wykichnąć , przesiać kichać, skończyć

kausnu ; Sornb. 1. wnkuszacż » wukuszam ; Ross. BŁiny-    kichanie, ooUeubÖ auêntefeu. Wrykichać się. zupełnie się

caTb, BWKyrebiBaTb. H3nycaTb, ii3KyctiBaT'L ; kąsaniem    nakichać do niemożności, ftd) airöutefctt. Wykichnąć się

wygryźć, wyjeść, część kąsaniem wyrwać; Ijerauê beißen,    z Czego, kichaniem wyzwolić się, ftd) loâniefen; ogól-

auêbctpen. — §. Kąsaniem wypędzić, wystraszyć,'wygryźć    niej: wyswobodzić się, cf. wykaszlać się, ftd) lo3mad)en ,

zkąd; tnegbeißen, n>egfd)eud)en, vertreiben pr. et fig. tr.    befreien. Da bóg, że się z tej niewoli wykicha. Roi. Syl.

Sobiesław sumnieniem złości swej wykąsany, z ojczyzny    154 Mądry rychlej się wykicha z żulu. ib. 567.

ustąpił. Krom. 142, cf. zgryzota. — Recipr. Wykąsąć 'WYYKIDAG cz. dok., 'Wykidnąć, ‘Wykinné jedntl , *Wyki-się wzajemnie, wygryźć się, wykłócić się; ftd) Utedp    dywać czesti., wyrzucić, wymiotać; ßeranöinerfen , attS*

felfettig loegbeißett, tuegjanfen ; Sorab. \. wukuszuyu szo    tverfen ; Croat, zkidâvam ; iBosn. iskinuuti * wyrwać) ‘

jurgo. Gdyby nie boskie rządzenie, samby się naród    Ross. BbiKHHyTb, BbiKHAbiBan., BbinpoKHHjTb, BbinpOKH-

ludzki , na się wzajemnie niedyskretny, bez folgi wyka-    AbiBaTb, (BbiKHHyTb, BbiKiuuBaTb poronić;; Eccl. H3Kii-

rał i wykąsał. Luc. Roz. 557.— §. Wykąsać się z czego    Aato , HCKHAaio ; (Boh. wykydati gnój wyrzucić, wygnoić,

lub zkąd, kąsaniem, kłóceniem, gryzieniem wyzwolić się;    wykydnauti ciecze wylać: Boss., bhkhakh wurzutki). Gdy

fidj louüdßen, ^erauöbeißen, loêjaitfcu.    go z tronu fortuna wykida.... Ci.rośc. Luk. 2, 43.

WYKASZLEC cz. dok., Wykaszlać niedok., Wykaszlnąć    '’‘Wykinąć się, ‘‘wykidać się; Ross. BbiKHHjTbca, buku-

jedntl., Wykaszliwać czesti.; Boli. wykaślati ; Sornb. 1.    AUBaTbCH wymiotać się, wyrzucać się. — §. ^Wykfnąć

wukasehluyu, wukaschliu, wykaschlim ; Rag. izkascgljatti ;    się * umknąć, wymknąć się, ob. Wychynąć, wychylić

Ross. BbiKauLiHijyTb, BHKaiimiBaTb; Eccl. H3Kauiaaio , H3-    się; ftd) fortmad)cn, entrvetd)eit. Jezus wykiwał się tłuszczą,

KauiJHBaio ; kaszlem wyrzucić, wypluć; fierairêfjuften, 1)«*    bo na tern miejscu dosyć ludu było. Sekl. Joan. 6; Jezus

ftenb attenter fen, nteg^nften. Wykaszleć, przestać kaszlać,    w lud ustąpił, ib. Szczupak połapił robaczka na wędzie

nollenbé antüntften. — Wykaszlać się, dosyć nakaszlać się,    onego, i chciał nazad wykinąć , ale owe rożki Trudno

ftd) völlig au^uften. — Fig. tr. Wykaszlać się, ozdrowieć,    było wyrzucić, i przegryźć powrózki. Rapr. Koi. J 2,

przychodzić znowu do siebie, wychodzić z czego złego, WYKIEŁZNAG , WYCHEŁZŃĄĆ cz. jedntl., Wychełzać, Wy-cf. wykichać się; ftd) loêfiuftett , ftd) befrektt t)0nt Hebel, e8    kiełzać, Wykiełznać niedok., wyuzdać, okiełznanego wy-

którego się jeszcze i dziś wszyscy wykaszlać nie możem. Biel. Św. 192. Dosyć możemy mieć na jednej swej Ewie, z której się sprawki i dziś wszyscy wykaszlać nie możemy. Rej. Rost. H h h 6, cf. ma go za kaszel.

WYKATOWAG cz. dok., wymęczyć, katując wybić, wycisnąć; erfoltern, ermartent, benurêmwkrn ; Sorab. 1. wu-katuyu.

WYKAZAĆ cz. dok., wykazuje pr. contin., Wykazywać czesti. ;

504 / WYKARMIĆ - WYKAZAĆ:

WYKAZ - W Y K I E Ł Z N A C.

gdnjltd) lóż nterben. Straszliwy to był wszystkiem bój, z    zwolić; auśjćtmneu, abjaumen pr. et fig. tr. Każdy się

strzeże na wykiełznanym koniu siedzieć; ‘alić daleko więcej niebezpieczności jest od niepowściągliwego języka. Kosz. Lor. 57 b. Rychlej możemy wierzyć koniowi wy-kiełznanemu , niż płonnemu słowu osocznika. ib. Nie rozważając mocy boskiej, ale wychełznawszy a rozpuściwszy myśl, dufał w swych 'zastępiech pieszych. 1 2 Mach. 11, 4. Nadęta pycho, szafuj dostatkami, siej marnie pieniądzami, Wychełznaj cale zbytek, Na jaki

chcesz przybytek. Suszyć. Pieśń. 3 N 3 b. — §. Wy-    być kiśnienie, oôUtg auêgd^rctt. Aby dobrze wykisiało

kiełznąć się, rozpuścić się, niehamownie zapędzić się;    młode piwo. Haur. Sk. 162. (aby dobrze wyrobiło),

jügelloö fltnetn pMten, barauf IflŚSgeften. Kozacy i Tatarowie    Wino ‘piołynowe gdy dobrze wykiśnie, szpuntują. Syr.

Dziś mają się na nas wychełznąć surowie. Białob. Odym.    352. Wina drugiego gatunku , które niedobrze wyki-

38. W drugim tym rozdziale na mnie i na moję do    siały, są słodkie, gęste, lepiące się. Krwp. 101 ; trze-

ziemi ś. peregrynacyą wychełzał się. Smotr. Ex. 6. —    ciego gatunku, które doskonale wykisały t. j. wyfer-

§. Przy rodzeniu ma baba panią w udzie uwiązać, a to    mentowały. ib. Wykisany, wykisiały, wykisły, wyrobiony

dlatego, by się nie zerwała, abo nie wykiełzła. Spicz.    przez wzburzenie, attêgegoljren. Piwo dobrze wyrobione

177, oh. Wywinąć się, fid) öerreitfett.    lub wykisane. Krup. 5, 93. Piwo nie wykisiałe. Jez.

WYKIEROWAĆ cz. dok., kierunek nadać, btC gehörige jRtd)*    Ek. F 3. (nie wystaje). Zostawują w dzieży kawał już wy-

tung geben, (itnfeljren, (mtletten, auf ben rechten 2Beg fint⁵    kisiałego ciasta, aby drugi raz rozczyniona mąka znowu

fefiren, pr.etfig. tr. Od brzegu sternik wykierował. Zbił.    mogła kisnąć; a to czynią na wsi dla niedostatku dro-

Dr. a 3. Dla nagle zaszłych interesów pojechałem do żdży. Syr. 220, ob. Naciast, kwas. stolicy, ażebym tym lepiej rzeczy wykierował. Kras. Dos. WYKITOWAĆ, ob. Kitować.

41. Potrafimy my sobie zaradzić, i interesa wykierować WYKIWNĄĆ cz. jedntl., Wykiwać niedok., kiwaniem wy-pomyślnie. Teat. 7. c, 9. W interesach dobrze jest sta- ruszyć , ^erauêtttatfeïn, burd) SBaèfdn ïjerauêjteffen. Bndtk. rać się o wykierowanie swojej sprawy, ib. 4, 47. By- WYKLĄĆ, WYKLNAĆ, f. wyklnie cz. jedntl., Wyklinać łem ci i ja w młodości swojej niesforny trochę chłopak; niedok., z klnięciem się odzywać, przeklęctwa wymówić; lecz on mnie dopiero na jakiegoś wykierował człowieka.    33entUtnfd)Uttgen au$ftoßen, üerttMnfcfieit, »erpdieu. Za lada

ib. 30. b, 36. wyformował, wymusztrował, wykształcił.    przyczynę tak wyrzeka i wyklina. Mon. 65, 536. — §.

— Wykierować się, za obrotem wyjść na co; burd) ge*    Wyklnąć, klnięciem czyli klątwą    wyłączyć, 'wyobcować;

fdtidte SBenbungen ntoju gelangen, etntaei werben, e8 woju    Gam. panam; Vind. sprekleti,    spreklinjati, lozhiti od

Bringen. Nie jedna udając ku temu miłość, który przyo-    verniku; Bosn. prokleti, staviti    ù proklestvo , burd) bert

biecał ją uszczęśliwić, chciała się wykierować na żonę. 33amtflud) au3 ber ©efeUfdjaft au£fd)lteßen. Wyklęty, excom-Teat. 22, 45. Piękniebym    się wykierował. Teat 15, 51,    municatus. Cn. Th. 1315, {ob.    Klęty). Wyklinanie,    wy-

(cf. poprawiłbym sobie z    pieca na łeb, z deszczu pod    klęcie,    ob. Klątwa; quanquam    est discrimen, quia    wy-

rynnę). Chcę mieć staranie o tobie, abym cię jak naj-    klinanie actus excommunicandi est'; klątwa ejfectus, e. gr.

lepiej wykierować mogła. Teat. 12. b, 8, cf. wyforyto-    w klątwie jest. Cn. Th. 1316, (Bosn. proklestvo, cf.

wać , promowować.    przeklęctwo). Synod na synod ,    jeden wyklina drugi od-

WYKINĄĆ, ob. WTykidać.    klina. Sk. Dz. 283. Gasząc na    nie świeczki, wyklęli je.

WYKIPIEĆ, 'Wyskipieć nijak, dok., Wykipiać niedok., ki-    Sk. Dz. 1181; (cf. Ponieważ,    mówi arcybiskup Gnieź-

piąc wylać się, tm $od)en Überfteben, ftebenb überlaufen,    nieński Jakób do Władysława II, na prawa ludzkie jako

auilaufen, (fjerauêftppen, überîtppen) ; Boh. wykypéti; So-    i boskie, tak bardzie bijesz, boga wszechmocnego mo-

rab. 1. zawaram szo ; Vind. gorkipeti, vunkipeti, gorvreti,    cą, od kościoła chrześciańskiego , i od obcowania z lu-

(wywrzeć) ; Rag. izkipiti ; Croat, izkipeti, izkiplyujém , iz-    dźmi cnotliwerni odcinam cię: głowę twoje i wszystkich

kipujem ; Ross. BbiKHirbTb, BHKHnaTb, pacKHirfcTb ; Eccl.    pomocników, obcowników i towarzyszów twoich srogą

H3KHnaio. Niedosyć jest, chociaż kto w garnek krup na-    klątwą zakładam. Krom. 168). — §. Wyklinać się, zasypie, Jeśli nie zamiesza,    pewnie mu wykipię. Pot. Jow.    kimając    się wyzwolić; ftd) ,loêfd)tt)Ôrert, burd) @d)WÔren loê«

144. Jak więcej dolejesz,    to się z garnka wyleje, iwy-    madjen ;    Ross. BbióoauiTb. Ze z    nimi wierzy, on się    wy-

(definitio ); Garn. resklada, (cf. rozkład); Vind. islog, isloshba, vonsloshba, islaga, vunskladanje, reskladanje, resklada, risbistrenje ; Eccl. H3jarame, H3JO*eHie; Ross. BHKJia4Ka₁ (2) obrachunek, 3) wyłogi); — g. 1) wykład, wykładanie , wyłożenie, kładnienie czego na widoku , na przodzie wydobywszy; baê )perau§Iegen, 3luölegen, $arle* gen, fńnlegett. Chleby wykładów, abo obliczności. 1 Leop. 2 Ezdr. 10, 32. (pokładne. 3 Leop.; ^wykładane, ib. Exod. 39, 35), bte Ś^aubrote ; Eccl. npejoatema xatôbi. Był pan rozkazał, aby chleby wykładów albo obliczne , z mąki białej czynione były. Kucz. Kat. 2, 411. Dawid, gdy mu się jeść chciało, wszedł do domu bożego , i jadł chleby wykładów albo obliczności, których mu się jeść nie godziło. 1 Leop. Math. 12 , 4. (chleby pokładne. 3 Leop.). Stoły wykładów. 1 Leop. 1 Parał. 28, 16, (pokładne. 3 Leop.; na chleby pokładne, bte £tfd)e JU

skipi. Haur. Sk. 508. Wyskipia co, effervescit aqua sub- klinał. Sk. Dz. 144. ditis ignibus. Cn. Th. 1314. Wyskipiały, effervefactus. ib. WYKŁAD, u, m. ; Boh. wykład, wejklad ; Slov. weykład Wykipienie, ebullitio. ib. — §. Fig. tr. active: Zarażę wszystkę granicę twą żabami, i wykipi rzeka żaby, i wyłażą do domu twego. W. Exod. 8, 3. wyleje, rozleje żaby ; * ber $luß foli $röfd)e auSfc&ütten, t>on gröfdjen über* fließen. — Neulr. Wykipiały pola, i narodziły się myszy.

W. 1 Reg. 5,6. — *§. Transi. Brzuch , który wre od wina , łacniuchno wykipią na psoty. W. Post. W. 3, 255.

>> O

("wychynie, wyda się na psoty, na lubieżność ). Cał dekret, że ten co się do buntu wyskipał, Z każdeg miasta ma być wygnany pryncypał. Pot. Arg. 341.

WYK1SNĄĆ nijak, jedntl., Wykisieć dok., Wykisać niedok. ;

Boh. wykysśti ; Ross. BbiKHCHyTb , Bbnutcan, ; zburzywszy się wybieżeć z beczki, jako kiedy miód lub wino robi.

Włod. effervescere, sur sum ferri vel effundi ob fermentom.

Cn. Th. 1315. wzburzywszy się wykipieć, fierau^gćtbren, übergaren, gäßrenb überlaufen. — Wykisieć, zupełnie od-

64

Słownik Lindego wyd. 2. Tom VL

a, m.t Math., exponens, ber (Exponent ; wyraża wiele razy głoska była czynnikiem , albo wiele razy powinna być napisana. Jak. Mat. 2, 11. Wyraża się mnogość, kładąc nad cyfrą, która jest pierwiastkiem, małą cyfrę, nieco po prawej stronie, wyrażającą , z wielu równych czynników jest złożoną; mała ta cyfra nazywa się wykładnikiem mnogości ; exponens. Łejk. 2, 44. Wykładnikiem stosunku, nazywa się w’ arytmetycznym, różnica dwóch wyrazów ; w geometrycznym zaś wieloraz wypadający z podzielenia następnika przez poprzednika, ib. 2 , 69. To co z porównywania geometrycznego dwóch ilości wynika, nazywamy wykładnikiem stosunku, exponens rationis. Geom. 1, 157. Liczba albo litera wśrzod ściennego znaku napisana, nazywa się wykładnikiem ściany, exponens radicis. Ustrz. Alg. 2, 10. Wykładnik stosunków dwóch wyrazów blizkich, nazywa się wykładnikiem ciągu. Alg. Nar. 293. WYKŁADNICZY, a, e, od wykładnika, n. p. Rachunek wykładniczy, calculus exponentialis, w algebrze nazywa się ten, który się przez wykładniki expo-nentes odprawuje. Ustrz. Alg. 2, 6. WYKŁADNY, a,

bet! (sdjaubroten). Dochód sędziów był w dwóch rodzą- kładne , chleby obliczności, bie ©cbaubrote. WYKŁADNIK, jach, jeden z grzywien, drugi z wykładów, t. j. ze skarżący się podług swojej woli kładł pieniądze; jeśli niesprawiedliwie niósł żałobę, tracił złożone pieniądze; jeśli [wygrywał, odbierał złożoną przed sądem sumę, a strona pozwana tyleż musiała oddać. Czack. Pr. 2, 59. baS 9?tcbcrlegcn ober Tepoutren einer ©elbfumme oor ©eridjt.

—    g. Wykład czego trudnego, wykładanie. Cn. Th.

1325. wyłuszczenie, wytłumaczenie, wyjaśnienie; ba3 (Erflaten, (Erörtern, Sltrêetnanberfejjen, Sluöiegen, bie (Erflä* rung, (Erörterung, 2Jnöetnanberfe£ung, SIuôlegcn. Panie boże, oznajm mnie słudze twemu wykład i rozdział widzenia tego straszliwego. 1 Leop. 4 Ezdr. 12 , 8. znaczenie, sens myśli, bie SBcbcutltug. Ten jest wykład tego, widzenia. ib. 12, 10. — Wykład rzeczy, sprawy» wystawienie jéj, wykaz, bie ©arftelluitg einer @adje. Z całego tego wykładu okazuje się , iż próżną byłoby rzeczą chcieć korzystać z łatwości, którą położenie Turcyi do budowy okrętów podaje. N. Pam. 21 , 295. — Wykład słów , dobywanie początku abo własności słów, etymologia. Cn.

Ih. 1515; źrzódłosłów. Kpcz. 2Bortforfd;ung , SBortftbleb tnng. — ’§. Wykład, komentarz, ber (Kommentar. Wy-    e — ie adv., należycie dokładny, z potrzebnem wyłu-

kładem prawa Saskiego był Burchardus z Mangelfeltu.    szczeniem ; gehörig erörtert, flltśeinanber gcfc|t, beutlt(^, um«

Szczerb. Sax. 417; raczej: wykładaezem, komentatorem.    ftcmblicfy. Wykładniej zdanie swoje wywodzą. Kłok. Turk.

—    g. Wykład na inszy język, raczej: przekład, prze-    155, Slov. wikladagicni specifications. — g. Wykładny,

kładanie, przełożenie, tłumaczenie; bte w Überfefjuug tn    obszerny, przestronny, z wyłogami; jum Überflappett,

eine anbere 6pradjc, baö Übertragen, bte Übertragung. —    Überfragen, 2lnêlegeu. Bndtk. — §. Wykładny, do wyło-

g. 2) Wykłady, wykładki, ob. Wyłogi. WYKŁADAĆ, ob.    żenią, wyjaśnienia, wytłumaczenia snadny; Eccl. to.iko-

Wyłozyć. WYKŁADACZ, a, m. ; Boh. wykładać; Sorab.    BaTe.ietr& explicabilis, erflärbar, leicht auSjuIegen. WY-

1. wukwadwaf , wuwożnik ; \ind. arskladar, islagar;    KŁADNOŚC, ści, £., przymiot tego, co jest wykładnym,

Eccl. H3.iaraTeib, CKa3aieit>; wyłolyciel, wykładający co,    bte 2tuê!egbarfeit, phys. et. fig. tr.

wyjaśniacz, tłumacz czego; ber Verleger, ber 2tu$legcr, WYKLAJSTRGWAĆ cz. dok., klastrujac wypotrzebować, Sluôeinanberfefter, (Erflarer. Wykładacz snów, ber Traum« afleg auöfleiftern, oerfleifłcrit; zupełnie naklajstrować, po-beuter; Eccl. coHiep-buimejib, coimocy^eicL. Jeśliby po- klajstrować, ^erauöfletfiern.

»stal między wami prorok jak, albo wykładacz snów, WYKŁAMAĆ M Boh ' kłamali, kłamaniem wvrobié,

Tar! PoTl Tu PÄr⁸°IS °7°p    ***<>    **    «W*««. mta«m, «fon₈m.

,    *    “ y ’. ‘ P* ermerben burd) 8ug unb Trug. Łakomieć biega jak na

Insze uczynki człowiecze na pierwszern wejrzeniu nie ....    - , . j    »    -,    ,, r •-

. . J , ,    . . ...    r.    J .    . . . srzobach , myśląc îakobv gdzie co załapie, albo wyłupic,

maia tej ozdoby, i jeśli sa uczciwe albo nie, okaziciela ,,    , L J₍,    i» ,    ■

„j4    J ’    * , ■ *■ n c ae, ,,,,,,    albo wyszydzić, albo wylichwić, albo wykłamać, i za-

albo wykładacza potrzebują. Born Sen. zb4 Wykładacz    J    ,    ⁷    •    ■ ,    ,

'    .    \ -V - -ci, ti" J -ex wsze myśli, lakimby kszałtem kogo z pieniędzy wyzuć,

p.smo trudnego, komentator ; cm ©d)n|tcrttor,    WemJR 97. Słodki człowiekowi jest eldeb w/kła-

mum, mim, HmmMOm. lakowe jest mniemanie ma ß#i» Prm. ₂0. 17. id. żarn. Pan. 129 b. -

wszystkich wykładaczow pisma. Bals. Niedz. 1, 17. Ina- n    n , ó

s , .    .J ,    ,, ¹,    ,    •    , n • a nezolucye wyszukane, wyklamane. Bals. bw. o4z. —

czej stoi u innych wykładaczow i w texciech. Bei. An. -nr i » a i »    •    va . l ,    *

.J,,,y, , J J ■    ,    .i,,    ,,    J Wvklamaé, kłamaniem wyzwolić, wydobyć, 103 lugen.

OTjudraio, OToaraTbca.

506

WYKŁADAĆ - WYKŁADANNY.

WYKŁADNIK - WYKLĄSKAĆ.

75. Wykładacz na inny jeżyk , przekładacz , tłumacz, ber    , .    n    J    - J    0

Überfeiner. Ś. Marek był tłumaczem ś. Piotra; wykładacz N “ amac Sl? •    OTO^raTb,

,    ! \    .    ,    . ..J    ...    •    T, n Na synodzie heretyk się wykłamał. Sk. Bz. ó8.

ten był dla tych, którzy po łacinie nie umieli. Sk. Bz.    J    J Y J

32. Greckie słowm lóyoę stary wykładacz przetłumaczył: WYKLAROWAĆ cz. dok., klarownym uczynić, wyczyścić; na początku było słowo. Biał. Post. 82. WYKŁADA-    Croal• »zbisztriti, izbisztrujem ; Rag. et Bosn. izbistriti,

CZOWY, a, e, od wykładacza, MegerS «. Prawda    rasbistriti, (cf. bystry); flar madfen, obfita. Słód mleć

wykłłdaczowa ziściła się. 1 Leop. Genes. 40, 22. *WY-    Rzednie, a to dlatego, aby piwo me było mętne, któ-

KŁADANNY, a, e, od wykładania, od wykładu, po-    reby st? Pot>’m ^ ciężkością wyklarować mogło. Haur.

kładny; SluMage*, Einlage«, 2luMege*, ^tulege«. Dawid jadł chleby wykładanne, których się nie godzi jeść WYKLASKAĆ cz. dok., wyklaskuje pr. conlin., Wyklaski-tylko kapłanom. Sekl. Marc. 11 ; kładziono tych z roz-    wać częstl., klaskaniem wywołać, herauêflatfd)eR. Wykla-

kazania pańskiego co sobota dwanaście, na stole do    skali go rękami, językiem. Tr. raczej WYKLASKAĆ jętego zgotowanym. Sekl. Math. 12. chleby wykładu, po-    zykiem, mit ber 3NN0C flatfdjett, auSfchltaljeit. Wykląskać

WYKLĄSŁY - WYKŁÓĆ.

W Y KŁÓCIĆ - WYKLUĆ.

507

Pot. Pocz. 274. Wykałam oczy, wyłupuję, w^yjrnuję, biß Singen auêfte^en. Areopagitowie chłopca obiesili, który wróblom oczy śpilką wykałał. Birk. Kaz. Ob. K 4. Wykol im oczy, niech nie patrzają. Ryb. Ps. 132 Hersztów buntu wykłóciem oczu ukarał. Nar. Hst. 2, 405. — Fig. tr. Wykałam komu oczy, przekonywam go. Cn. Th. 1314. w żywe oczy mu dowodzę, einen mit Semeifett in bte Slugeit fcblagen, i|tt augenfc|einlic| überführen. Chcesz-li wykolę tobie oczy xiegami Lutrowemi. Twór. Wiecz. 72. — Aliter: Zawstydzić okazaniem czego, einen in bie 2ht» gen befdmmen. Oczy im wykolę , niech sie wstydzą. Alb. z Woj. 27. Wykol oko kirysem u szlachcica, samy Nieznane przodkom naszym świecą na nas larfiy. Pot. Pocz. 253. Znajdziesz-li rzecz te tak rzadką? wykol oko takim speeyałem. Por. Arg. 26 ; (lecz cf. sól w oku). — §. Wykłóć , fig. kłóciem w ydostać, z biedą wydobyć ; |erauśb ftodern, mit genauer $ot| |erauê befommen. Już on ostatni grosz z kalety wykolę. Pot. Joiv. 144, cf. wyszyplić. — §. Wykłóć się, lioląc wydobyć się, wybić się, przebić się pr. et fig. tr.\ fi<| |er»or ftec|en, fii) bnrc|ftec|en, |er* uorfontmen. Trudno ochocie zarzucić wędzidła, Same się się z woru wykałają szydła. Zegl. Ad. 27 P. S. Chuć twoja jako szydło wykolę się z woru. Mon. 81, 318. — §. Wykłóć kogo zkąd, kłóciem wypędzić, wystraszyć, wygryźć ; einen megftec|en, megjagen, nerfc|eHc|en, pertrei* ben. Abyśmy ich z ich legowisk smoczych i gniazd strusich naszemi grotami wykłóli. Star. Pob. a 3. Ciebie, chociaż otwarte wrota masz na pole, Tak dom lubisz, że kijem z niego nie wykolę. Pot. Pocz. 148.

WYKŁÓCIĆ cz. dok.: ( Vind. isklotiti, vunsklotiti * wytrze-pać, vunklotiti « wyroić); Vind. isklubetuvati, odprepi-rati, dolsprepirati; Ross. BM5KH,inTi>; kłóceniem wyrobić, uzyskać; |erauêjanfen, atrôjanfen, erjanfen, abjanfen. Bede kłócił poty Oronta z Drejnarem , że Ernestowi dziedzictwo wykłócę. Boh. Kom. 2, 188. Na stryju moim wykłócił, że mi regiment ustąpił. Teat. 24, 89. — Zaimk. Wykłócić się, zupełnie aż do wycieńczenia nakłócić się, ftc| ganj aitêjattfcn.

językiem , linguam palato alliderido aliquem expellere.

Cn. Th. 1517.

WYKLĄSŁY, ob. Wyklęsły.

WYKLECIĆ cz. dok., zupełnie poklecić, klecąc urobić,

|eranöbafteln. — §. Wypaplać, wypleść, auSplappern.

‘WYKLE, Tr., ob. Wiklić.

WYKLĘCIE ,. ob. Wykląć.

WYKLĘCZEC med. dok., Wykleknąć jedntl., Wyklękać nie-dok., Wyklękiwać czestl., klęczeniem wypełnić, zupełnie dosyć poklęczeć, klęczeniem wyrobić; anêfnieett, |eran3* înicen. Nie uprosisz, przynajmniej wymierzenisz, albo wyklękasz i wymodlisz. Opal Sał. 63.

WYKLE1Ć, cz. dok., Wyklejać riedok., Wykleiwać czestl. ;

Ross. BMM6HTb, BMKJieHDtîTb ; zupełnie pokleić, nakleić, klejąc wyrobić; auêfleben, auêleitnen. Wyklejenie, Ross.

BhiKjeMKa.

WYKLEKTAĆ, WYKLEKOTAĆ, /. wyklekce, wyklekoce es. dok., klekocąc wydać* wypleść, wygadać, wypaplać, ait3* fdjiMjjen. Wnetże *przyskwre , ze i ojca zmyślnego i wiarę wyklekce; commenta sacra fateri. Zebr. Ow. 72.

— §. Wyklektać co na kim, wymódz. Dudz. 70. wyłudzić, wycisnąć gadaniem; ablligfen, |erauê|olen, abf(|tMt« jen, abfdjtuinbeltt , auêfdjnrinbeln.' Wyklektał na mnie sukno , wycisnął, wymógł sukno na mnie, er |at nur bte* feîS jud) abgebrungen. Ern. 6. Katulus i Piso ani przyja-cielstwem, ani prośbą, ani pieniędzmi wyklektać i wytargować tego na Cyceronie nie mogli. Pilch. Sali. 83.

WYKLEPAĆ cz. dok., Wyklepywać conlin. frequ., klepaniem wybić, wytrzeć, wyrobić; |erau3flopfen, |erau3flap« pent, flopfenb ober flapperiib abmi^en, ober babitrc^ betrtn fett ; (Sorab. 1. woklep, wuklep ; fasciculus excussi stra-minis, cf. oklepić).— \ Wyklepać, wypaplać, wypleść; auêpïappern, auêfd)maj$en.

WYKLĘSNAĆ nijak, jedntl., (opposit. wklęsnąć), wypukłym sie stać, wypukło się wynieść, ftdj oott innen |erau3 en |eêen. Wyklęsły, wypukły; baudjtg erlaben, oon innen |eranê geriinbet, (oppos. wklęsły). Mała moneta pieniążkami wyklęsłemi i brakteatami dawniej zwana była. Czack.

KOJOCłiTLCH; sypać się, wysypać się kłosem, n. p. żyto się kłosi, już się wykfosiło * kłosków dostaje albo dostało. X. Kom. twUfommen in bie 2l|ren f^ie^en, alle f|« ren befommen. Widzi, że jeszcze zbóż nie wykłoszonych żołnierz ku swemu szuka pożywieniu Chrośc. Luk. 175. niedojrzałych, niedoszłych, niedostałych, niedościgłych.

WYKLUĆ cz. dok., Wykiwać niedok., Wykluwać contin., dzjóbem wybić, wykłóć, przekłóć ; mit bem 0c|nabel au3ftec|en, auêpiefen, bnrcbprdfen ; Boh. wuklubam ; Ross. BbiKJiiOHyTŁ, BbiK.iGBUBaTL, (BMKJeBaTb wygryźć). Wykiwał kur kurowi oko, wydziubał. Włod. Kruk krukowi oka

Pr. 1, 153. WYKLĘSŁOŚĆ, ści, z., (oppos. wklę- WYKŁOSIC się zaimk. dok., kłosić się niedok.; Ross. Bbi-słość), przymiot tego, co jest wyklęsłym , |erau3fte|enbe 23aud)igfeit.

WYKLESZCZEĆ, WYKLEŚN1Ć cz. dok., zupełnie pokleśnić, fnetpenb ganj anêcajïtren; Boh. wykleśtiti wywałaszyć, wytrzebić.

WYKLĘTY , WYKLINAM , WYKLNE , ob. Wvk!ąć.

‘WYKLjĆ, 7Vv ob. Wiklić.

WYKŁÓĆ , f. wykolę cz. dok., Wykolnąć jedntl. Wykałać niedok.\ Boh. wyklinauti, wykluł, wypiebnauti, wypichati ;

Sorab. 1. wukolu , wukawam , tulg. wukw^oju ; Vind. is-pehniti, vunspehniti ; Bosn. iskoliti; Ross. BbiKOaoTb,

BbiKa.iHBaTb, H3HOJOTb. HCKa.iUBaTb ; Eccl. H3Koaaio n. p.    nie wykluje. Cn. Ad. 567, (cf. ty cyt, ja cyt)! Orzeł

04H ; wykłóć, kłóciem przedziurawić; aitófte^en, |erattë*    ‘zasie tak mu rzekł: poślem na nie kruki, Ćo im oczy

ftec|en 8oc|er. Wykołaczyk , narzędzie u szewca do szły-    wyklują, i zmylą ich sztuki. Biel. S. M. aiiij. — Fig.

chów wykałania. Magier. Mskr. — Wykłóć co, kłó-    Głębokie w wnętrznościach mych wykluwszy rany....

ciem wybić, Vind. vunklati , vunvdariti, vunvdarjati,    Przyb. Milt. 103. — § Wykiwać, kiwaniem odegnać, wy-

isvdariti, |eranê[tec|en, au4ftec|enb, fłec|enb anêite|men, |e--    gnać, wypędzić, wystraszyć; mit 8c|nabeltt toegf^ent|en,

rauëne|tnen. Koniowi temu do żywego róg trzeba wykałać.    pertreiben. Gołębie obaczywszy kawkę między sobą, wy-

anneljmen, (cf. przejąć). Od białych głów dzieci języka rady wykną. Biel. 12. (uczą się , przejmują). Olha jeździła do Konstantynopola wiary chrześciańskiej wyknąć. Biel. 37. Gwagn. 315. Naród nasz patrzy, niechaj za twym wzorem Dzielności wyknie, i idzie twym torem. P. Kchan. Jer. 183. Powściągnął onego żartu, a wyknął potym skromniejszego. Papr. Koł. 5 2 6. Z młodu wyknąć trzeba cnoty, nabożeństwa, bojaźni bożej, i wszystkiego, z młodu się tamek ostrzy. Birk. Kaz. Ob.

kiwały ją od siebie. Ezop. 88. — §. Wykluć się, kłuciem wydobyć się, mianowicie o zębach i o pisklętach; ftc| burej) Stegen unb $ tcfeit tyeworarbetten, befimbcrS t>on ben jetten unb non ben Hügeln. Wykiwanie się z jaja, wyklucie się kurczęcia z jaja. Włod. (Kurczę) ledwo dzień jakom z jaja wykluło się trzeci, Aź mnie kania porwawszy niesie do swych dzieci. Pot. Jow. 95. Przy wykluwaniu się trzeba czasem kurczętom dopomódz. Aluk. Zw.

Pochodź, nawyknąć, odwyknąć, przywyknąć, zwyknąć, zwykły, zwyczaj, zwyczajny, obyczaj, obyczajność, oby-czaić , uobyczaić, odzwyczaić, przyzwyczaić. — §. cf. ćwiczyć. ćwik. — §. uczyć, nauka.

2, 109. — Fig. Ledwie się z szkoły wykluł, już lokajów przyjmuje. Opal. Sat. 150. (ledwo co ze szkoły K 3. wyszedł, szkoły skończył, cf. młokos). — Aliter: Zdrada jego na jaw' się wykluła. Pilch. Sal. 36. wybuchła, irntd) cm3 , brad;    Zdrada jego nie mogła się łacno

Doś. 1 , 123. Jaja wylężone albo wyklute, ib. ‘WYKLUCZYĆ, cz. dok., Wykluczać niedok., wyłączyć, au3*

wykluć. Tr. Tel. 317. (wydać). — §. Active. Wykluć kurczęta, wysiedzieć, wylądz, cf. wywodzić, ônêbntteu. Jaja WYKOCHAC cz. dok., zupełnie pokochać, tnntgft lieb ge» z cudzych krajów przywiezione, u nas kura wykluje. Rog. nunnen. Czego niegdy Europa po swym wole doznała.

Gdy go nieszczęsna na swą zgubę wykochała. Blai. Tłum. G 2 b. — Wykochać się, zupełnie nakochać się aż fdjltejkn, (cf. klucz) ; Ross. bmmkhhtł , BUMtonaTb, H3-    do wycieńczenia , ftcb in Siebe ganj erfcfjöpfen. Wykoehają

KJionHTb, 'H3MK)*iaTi>. 'Wykluczenie Ross. H3MioneHie ,    się przed ślubem do woli, a po ślubie się nudzą. Teat.

BUMiOMKa. Wykluczyć urzędnika, w Rosyi znaczy, zło-    29, 113. — §. Wykochać rośliny, enutrire sala ita, ut

żyć go z urzędu, z wyłączeniem czyli wymazaniem z listy.    ante convalescant ac prosiliant, quam retorrescant. Cn.

WYKŁUSAĆ cz. dok., konia należycie zażyć kłusem, ein    Th. 1416. Wykochać posiane zboże, tak uprawić rolą,

spferb tud)ttg anMraben. — Fig. tr. Wykłusać kogo, wy-    żeby wyrosło dobrze. Włod. ben 2Bad)3tfium forbern, road)»

fen, befletben tnadjeu. Mieć zagródkę, gdzieby najpierwćj kostki z śliw wykochał, aż do dwu lat, potym je do ogroda przesadzać. Cresc. 390. Wykochany, 'wykochały gdzie, bujno, dobrze wyrosły, gut (jeröOrgett>a$fen. Są Taskie wina, są i Marotydzkie białe, Te tłustym gruntem, owe rzadkim wykoebałe. Otw. Ow. 400; (habiles;

owe w rzadkim gruncie).

508

WYKLUCZ Y Ć-WYK NAĆ.

' WYKOCHAĆ - WYKOŁATAG.

jeździć go należycie, einen tüchtig burd)arbeiten. Jowinia-na heretyka ś. Hieronym dobrze „wykłusał. Sk. Kaz. 652.

WYKLWAĆ , ob. Wykluć.

WYKNĄĆ, wykł, wykła, wyknie med. jedntl., wyknąć , wy-knąć do czego, wyknąć czego * zwyczaić się do czego ,

Cn. Th. 462. (nawyknąć, przywyknąć dok.) ; fid) geroM)»

neu, gewohnt tuerben, etroaê jur ©eroolwfiett machen; Boh.    kochające się te w tłustym,

zwyknauti, zwykł (oh. zwykły, Boh zwykły, zwyk * ćwik) ;    Wykochać się , ‘uróść bardzo bujno. Włod. Cn. Th.

Slov. zwykati addocere, cf. ćwiczyć; Sorab. 1. wyknucż;    1416. gut t;er«n warfen, empor fließen, geil unb üppig

wuknul, wuknem, wuknu, huknu ; Sorab. 2. huknusch *    fortfommen. Orzechy Włoskie mają być pierwej w grod-

uczyć się; Vind. vuk, navuk, uk * nauka, vadit fe, na-    ce sadzone, aby się tam wykochały, niżby do ogroda

vadit ( cf. wada), fheguvati, vardievati ; Cam. vadeti ;    były przesadzone. Cresc. 401. — §. Fig. tr. Pustynie

Bosn. obicjati, (ob. Obyczaj; Bosn. nauk consuetudo) ;    aż do samego Oczakowa dzikim zwierzętom bezpieczne

Rag. obicjâiti, (nauk* zwyczaj); Ross. BBHKHjTb, bbm-    wykochanie dawają. Gwagn. 530. wychów, wypielęgno-

KaTt, BBUKMH, oÓHKHyTb, oóuKaTŁ (oppos. odwuknąć),    wanie, legowisko, ^edftdtte. Wielką onę śmiałość w

ToptTt, HaToptTL (cf. tor , torować), bb34HTŁ , BBamn-    posłach ziemskich wykochali sami królowie. Krom. 689;

BaTb. Pod twej dziwnej pokory przykładem Wykną bez-    aluerunt et provexerunt; wypielęgnowali, wychowywali,

piecznym nizko chodzić śladem. Suszyć. Pieśń. % CS. Lecz    wyforytowali ; fie (jflben fie genährt, beförbert.

wasz duch do wierności do zgody, niech wyknie, Inaczej WYKOCIĆ cz. dok., o owcach, i t. d. okocić się, wydać jak Rzym niegdyś wasz naród dziś zniknie. Teat. 45. d,    płód; ldmntern, jtcfeln , t)0m ©cböflföiet; U. a. Idą z trzo-

107. Wyb. Kto nie wyknie do cnoty, póki wiek ma    darni w nocy małemi matki wykocone. Bardz. Trag 121.

młody, Nie odwyknie ód niecnot, przyszedłszy do brody.    okocone.

Min. Ryt. 4, 192. — Cum Dativo: Uczyli się rozmów WYKOCZOWAĆ, ob. Koczować.

poczciwych , aby w’ osobności obyczajom szpetnym nie WYKOŁACZYK , a, m., narzędzie u szewców do sztychów wykli. Biel. Św. D 2. — §. Magis active: Wyknąć cze- wykałania. Magier. Mskr. ein ^freittt. go, nabywać, przyswajać, nauczać się, uczyć się czego, WYKOŁATAĆ, f. wykołace cz. dok., Wykołatywać czejtl., et ćwiczyć się w czem ; fid) rooran ju geroofinen fud)en , fid)    contin. ; Ross. BbiKojaTHTb, BHKOjamiBaTb, ii3K0iaTiiTb,

bamit befannt machen, bariu üben, e$ ablernett tron jemattben,    HCKo^annBaTb; kołataniem wybić, au3pod)en, auêflopfen pr.

lernen. Mnich ten zbudował sobie w Litwie budkę, a    etfig.tr. Explosa comoedia, wyśmiana, wykołatana. Mącz,,

mowy ich pilnie wyknął. Biel. Hst. 437. Gdzieby już    (cf. wykszykana). — Kołataniem wystraszyć ,* wypędzić ;

z Węgry jedność Polska wzięła, jużbyście panowie Po-    Çerauêîïopfcu, roegflopfen. Explodo, wyrzucam, wypycham

lacy chcieli obyczajów Węgierskich wyknąć i naślado-    precz, wyśmiewam abo wykołatam kogo. Mącz. Excutere

wać, nami wzgardziwszy. Biel. św. 258. fetnanbeê (Sitten    feras, zwierz z łożysk a z gniazd ich wykołatać. Mącz. —

WYKONACZ - WYKONTERFETO WAĆ. 509

WYKOLĘ - WYKOŃCZYĆ.

Wykolatać co na kim, wyrobić, uzyskać; erflopfett, erfd)itnngen, erringen, erhalten, erwerben. Prosić będę, zobaczę, Jeżeli co prośbami memi wykołaczę. Hor. Sat. 228. (wyżebrzę). Więcej wykolatać, ani wymruczeć nigdybyśmy sobie nie mogli. Hej. Post. Z 2. — §. Wykolatać się, z biedą wygramolić się, wyzwolić się; ftd) mit M>e“unb Ijerauëarbeiten, îoênta&en, burc^ï;elfen. Wybrnąć, wykolatać się, wyplawić, wyskrobać, wynurzać , wyprawić, wypleść się, emergere. Macz. Gdy się z biot wykolatal i z długów wybrnął.... cum tandem de paludibus emersisset. ib.

WYKOLĘ , WYKOLNAĆ , ob. Wykłóć.

WYKOŁYSAĆ, f. wykołysze cz. "dok., Wykołysywać czestl., kołysaniem wyruszyć, (jerauSfdjaufeln, auêfcijanfeltt.

W YKOMENDEROWAĆ cz. dok., komendę żołnierzy wyprawić , wysłać , detaszować , ob. wyrządzić kogo dokąd , megfommanbiren, beteueren ein ßommanbo, einen 2(>etl £rup* pen. Bndtk.

WYKOMPLIMENTOWAĆ cz. dok., z komplimentami wyprawić, J)erau§compltmenttren, megeomplimentiren. Bndtk.

WYKONAĆ, f. wykona cz. dok., Wykonywać czestl. et con-tin., *§. 1) Verb. med. wykonać* wyżyć do końca, dokonać, wymierzyć ; airôleben, »ollenbê enbtgen, »erleben. Antenor wykonawszy po królestwie Trojańskiem 22 “lecie, wy-pędzon był. Biel. Hst. 61. Michał Kuropalat, nie wykonawszy na cesarstwie ledwie dwie *lecie, do klasztora wstąpił. Stryjk. 99. Łazarz w-przód wiek wykonał, nim ono zaszło wezwanie. Chodk. Kost. 51.

Mcnojneme, TBopeme, (cf. tworzyć).— §. Wykonać przysięgę , złożyć przysięgę, uczynić przysięgę, einen 6ib able* gen. Kto kocha ojczyznę, niech idzie za mną do kościoła, wykonać przysięgę. Ust. Konst. 1, 159. — §. Wykonać okrucieństwa, szaleństwa, wydziwiać; ©ranfamfetten, Steilheiten u. f. m. »erüben. Dwie wielkie a nieznośne choroby, które ‘nieululowane okrucieństwa nad ’narodem ludzkim tych wieków wykonywają , jedna jest franca a druga kołtun. Syxt. Szkl 506“. WYKONACZ, WYKO-NYWACZ , a , m. , WYKONAWCA , y , m. , wykony-wający co, wypełniacz, uskuteczniacz, sprawca; ber 3lu3* f%er, Menber, SMbrtnger, SMftrecfer, SMjteber, 2lu3* Über; Sorab. 1. prudzieżer; Rag. opravitegl, izvar-scitegl; Bom. uzroctük, uzrokujuchi ; Ross. cOBepiUH-ie;iL, HaójioAaTejL ; Eccl. Ti;of>hi|h , (cf. twórca). Do tej boskiej sprawy obrał bóg Jezusa ; jego chciał mieć tak wielkiej rzeczy i obwoływaczem i wykonaczem. Smalc. 2. Bieżmy w cierpliwości drogą, którąśmy poczęli, patrząc na wodza wiary naszej, i wykonacza , pana Jezusa. Gil. Post. 58. — Podły w'ykonywaczu rozkazów nieszczęśliwego pana! Teat. 1, 114.— W rodź. ieńsk. WYKONAWCZYNI, i ; Bosn. uzrocica ; Ross. coBepuiHTeatHima ; bte 58oll* brtngertnn, Mftrecterinn. WYKONALNY, a, e, do wykonania, mogący być uskutecznionym; ausführbar, »oll* ftrecfbar. Mówił o rzeczach pożytecznych , i w używaniu wykonalnych. Zab. 15, 126. Pir. WYKONAWCZY, WY-KONYWAWCZY, a, e, od wykonania, wykonywania, do wy-Zaimk. Już konania służący ; aitêfüfjrenb , »ollftrecfeilb ; Ross. cOBepuiH-się większa część dnia wykonała. A. Kchan. 244. już TeabHbiił, HcnoiHHTeaLHHM. Władza wykonywawcza. Gaz. upłynęła, zeszła, tft    oerftnjfen.— Absolut. Rzekł Jezus przed    Nar. 1, 108 b. Żaden    iząd bez dzielnej władzy wyko-

śmiercią na krzyżu :    wykonało się! Sk. Kaz. 178 b. skoń-    nawczéj stać nie może.    Gaz. Nar. 1 , 162 b. Konst. 3

czyło się, (cf. zgon), eS ift öoÜbracbt ! — §. 2) Magis    maj. — WYKONAWSTWO, a, n., władza wykonawcza,

active: Wykonać co * WYKOŃCZYĆ co, zupełnie ukoń-    wykonywająca , bte »elljtehenbe ©ewalt. Zburzywszy włączyć, skończyć; Boh. wykonâti, wykonawati ; Slov. wyko-    dze konstytucyjne, pod    siebie prawodawstwo, i wyko-

nâwâm ; Sorab. 1.    dokonam, dokonacż; Vind. doldjati,    nawstwo, i sądownictwo    podgarnęli. Ust. Konst. 2, 161.

dolvpraviti ; Ross. coBepimrrb, cOBepmaTb, ganjlid) been* WYKONCYPOWAĆ, f. wykoncypuje cz. dok., koncept wy-ben. Przez sześć dni robić będziesz, i wykończysz twą    roić, wymyślić, wynaleźć; auSfptntiftren, aitöflügelrt auê*

robotę wszystkę. Radź. Exod. 20, 9. Wykonawszy Paweł    benfen, auêftnbtg machen. Zręcznym się autor pokaże,

bój swój, mówi: dokończyłem biegu mego; ja już będę    kiedy wykoncypuje położenia delikatne, w których wpa-

*zabit. Baz. Hst. 245. Wykonanie, Ross. cOBepuieHLCTBO.    da w zatargę lub w trudność amant z osobą kochaną.

— Passive. Co gdy sie wykończyło, bedac nasvco-    Teat. 24, 14. Czart.

ny.... 1 Leop. s. Hier. pr. evang. — §. Wykonać,“ do "‘WYKONTERFETOWAĆ, ‘‘WYKONTERFEKTOWAĆ cz. dok.,

skutku przyprowadzić, uskutecznić, skutkować co, sprawić ; andren , »errieten, »oüenbeit, »ollbringen, auêü* ben, ücEftretfen ; Boh. prowozowati; Sorab. 1. wurychto-wacż, dokonacż, pżetżinu; Vind. izdopernafhati, doper-nesti, opraviti, opraulati, vunopraviti {ob. Sprawić), vun-storiti, spopraviti, dokonzhati, vunspelati, vundopelati ; ROSS. HCnpaBHTŁ, HCnpaBMTb ; Eccl. CLEZUOCTH , CLEAIOAA-TH , coÓM)4aK). Wykonać dekret, skarać winnego. Cn. Th. 1316. Pan dobrodziejstwa dowania

konterfet czego uczynić, odmalować; abcontcrfeten, ab* btlben pr. et fig. ćdy    uźrzała męże wymalowane na

ukazał, i nas do naśla kazań pobudził. Salin. 4, 155. Siła się dziś słów jego wykonywa. Falib. P 2. ge^t itt Erfüllung ; Eccl. 3ÓbiBaeT-ca, (cf. zbywać). Wykonanie, sprawienie, uskutecznienie; baś SluêfüEren, bte fluśfubrung, SMenbuttg, Mbrtn* gung; Sorab. 1. prudżeno ; Vind. isdopernalhilu ; Ross.

ścienie, twarzy Chaldejskie wykonterfetowane farbami, zapalała się na nie chciwością oczu swoich. 1 Leop. Ezech. 25, 14. Żadnym sposobem wykonterfektowany nie może być bóg, który jest jednostajny bez wielkości i ilości. Zygr. Gon. 587. (nullo pacto figurari potest). Wy-konterfetowrany, odmalowany, wybity, na kształt drugie-nam przez śmierć swoję go uczyniony. Cn. Th. 1516. Ńiniwe miasto wykonter-albo wykonywania przy- fetowane przez Mikołaja Chrzysztoporskiego r. 1572, drukiem Gotskim in 4to * opisane, bargeftellt. Jana ś. chcą heretykowie jeszcze tak w swem piśmie wykonterfeto-wać, jak gdyby rozkosznikiem był. Biał. Post. 42. Krót-kiemi słowy to wykonterfetował. 1 Leop. Hier. 5. (wyraził. 5 Leop.). wystawił, wyłożył, opisał.

WYKONYWAĆ, ob. Wykonać.

wytępić ; mit ber SBurjel auêgraben, atrôreifktt, aurotten, anêroben , entmiirjeln, anömnrjeln pr. et fig. tr. Narzędzia do wykorzenienia polipa z nosa. Czerw. Karz. 18. Trudno jest wykorzenić , co się wiekami wkorzeniło. Gol. Wym. 78. To się wykorzenić nie może, co wszczepił ociec niebieski. Sk. Dz. 819. Jako drzewo spróchniałe wykorzenion być masz , tak iż najmniejszego znaku nie zostanie mieszkania twego. Rej. Post. c c c 6. Żydzi, usilnie się starali, jakoby słowa nauki jego ś. do gruntu wykorzenić i potłumić mogli. Dambr. 490. Ucinali to, co było przeciw bogu ; ale wykorzenić wszystkiego nie mogli. Sk. Dz. 1169. Wszystko ma być pospołu z nim za mały czas z gruntu wykorzeniono. Rej. Post. y y 2. Nieprzyjaciel wiary ciało w sakramencie wygładził, ofiarę wyniszczył, święte wykorzenił posty. Pociej. 189. Sa-raceni, którzy bardzo silni wszystkim byli, wybici i wykorzenieni są z Kampanii. Sk. Dz. 862. ‘Izaż nie ten , który wykorzeniał tych, którzy wzywali Jezusa ? 1 Leop. Act. 9, 21. zabijał, na śmierć prześladow-ał. WYKO-RZENIACZ, WYKORZENIC1EL, a, w., który wykorzenia, ber ÎUtônmrseler, frotter; Rag. izkorjenitegl, izkorjepi-tegl ; Croat, razkerchitel ; Ross. HCKopHiire.ib. WYKO-RZENNY, a, e, do wykorzenienia, mogący być wykorzenionym ; auSrottbar, oerttlghar. Bóg stworzył człowieka niewykorzennego , i na obraz podobieństwa swego stworzył go. 1 Leop. Sap. 2, 23.

WYKOPAĆ , f. wykopie cz. dok., wykopuje pr. contin.,

Wykopywać czestl. ; Boh. wykopati, wykopawati ; Slov. wykopâwâm ; Sorab.\. w ukopacż, wukopam ; Cum. sko-pûjem; Vind. iskopati , vunskopati, vunkopati ; Croat. izkopati, izkàpam , zkapam ; Hung, kikapälorn; ßosn. iskopati; Rag. izkopatti ; Boss. BbiKonaTL , BUnanUBaTb ,

Cn. Ad. 1534, (ob. Wykorzenić).

Ciało

H3KonaTb, H3KanwBaTb , H3HbipaTb, yrjyöiiTb, yrjiyójaTb, fcf. zgłębić); wykopać dół, rów, kopaniem uczynić, wyjąć, wybić, atrêgra&ett. — Wykopać co zkarl , kopaniem wydobyć, wydostać; ^erau^raktt, rcorauô auë* grabćtt. Wykarczują się chrósty, t. j. z korzeniami wykopią. Kluk. Roił. 3 . 287. Złego drzewa i korzeń wykop'.

zmarłego człowieka z grobu wykopał. Chełm. Pr. 187.

Nie skarbcie sobie tam, kędy złodzieje wykopywają , i kradną pokłady. Odym. Św. U 2. ( gdzie się dobywają ). — Wykopać mur, wykopać dziurę w murze.

Cn. Th. 1316. Tr. wyłamać, auêbrecfyen. Wykopanie Ross. BUKonKa. — §. Recipr. Wykopać się, kopaniem wydobyć się, tr. wygramolić się, wygrabić się; [id) be* rauśgrahen, ftd) burdigraben, loSmadjen, burdjarbeiten. Nie troszcz się bynajmniej, wykopaliśmy się szczęśliwie. Teat.

55. d, 44. WYKOP, u, m., dół czyli rów wykopany,

Ross. Bbipbrraa a»ia, poBt, ein airôgegrahneê god), ein ©raben. Wykop, rów. Dudz. 71. Indzienierowie, mają okopy i wykopy jak najlepiej wymierzać. Archel. 2, 42. ‘WYKOSCIC cz. dok. ; Sorab. 1. wukostzam , wot koscżi Wozy z koszykami, workami do wykopów należącemi. wuproznam exosso ; entfnod)en , au$fnod)en , fnodjenioö ntfl*

ib. 2, 24.

d)en. Pierwszy zjadł Izraela, a ten ostateczny kości jego WYKOPCIĆ cz. dok., w dymie wysuszyć, kopciem pokryć;    połamał. Budn. Jer. 50, 17, właściwie: «wykościł go»,

raczej zakopcić , okopcić, mit Stoljlenrand) anfüllen; (Ross.    ib. — §. ‘Wykościć. Bndtk. raczćj wypokościć, poko-

BHKonTHTb , BbiKanmtBaTb * wykurzyć).    stem wymalować, gattj aitêftrniffen.

WYKOPYCIĆ się zaimk. dok., wybić kopyto, o kontach, WYKOSIĆ cz. dok., kosząc wyciąć, an&ndljen ; Ross. ubi-ben $ornf)uf tterlterett, anélaufen ; Ross. HCKonbiniTb fid) Kocmb , BUKaintiBaib pr. et fig. tr. Herezye są to che-fÖt|en, HCKOnHTb bie Wölbung.    pty, pokrzywy, choć nie raz wykoszone    ,    przecież rosną-

WYKORC1Ć cz dok., korcąc wygnać pr. et fig. tr., I;eran3*    ce. Chmiel, i, 1110. Chociaż wybity, o    tę niebian pro-

ttmrmen, beraußbcißeit, megtreiben. Swidrigieło lub to pło-    si Pociechę, że miecz wszystkich nie    wykosi. Chroic.

chością dowcipu swego , lub też zazdrością wykorcony, Luk. 331. nie wygładzi, wytępi, wykorzeni, przepadł na stronę nieprzyjaciela Witołda. Krom. 438. WYKOŚLAWIĆ cz. dok., koślawo wykrzywić, fmmmbcintg Tatarowie głodem z domu wykorceni, krainy Ruskie opa- machen. Wykoślawienie nogi. Tr. frnmine Setne. Wykoślawio-dli. Krom. 297. wyciśnieni, gebrdngt, gemüfftgt fort jtt geijen. ny trzewik. Tr. krzywo wydeptany, etn [chief airêgetretner 8dju|). WYKORCZOWAĆ, ob. Wykareować.    WYKOT, u, m., wykocenie, to co się wykociło, Ir., ba$

WYKORYGOWAĆ cz. dok., zupełnie poprawić, błędy wy-    2Utöl)ecfen, Sltrôbrüterc, ba3 Dïu^aebrutete, bie 33rnt. Któżby

rugować, alte Ctltöcorrtgiren.—Fig.tr. Wykorygować    tak głupi był i zapomniały, Zęby nie wiedział na co te

kogo, wyrugować, wyparować, wypłoszyć; oerbrcingen,    wykoty ? Pot. Syl. 593.

WCgfdjeildjen. Zbigniew z Bolesławem do Wrocławia bie- WYKOWAĆ , ob. Wykuć.

żeli, aby ztamtąd naprzód Woisława wÿkorygowali, któ- WYKOW1NA, y, z. ; Boh. wykowina ; SBttfenftrob. Słoma wyki rego nawet do miasta więcej puszczać niekazali. Biel. 69.    albo wykowiny na sieczkę porznięta,    wyśmienitą jest

WYKORZENIĆ cz. dok., Wykorzeniać niedok. ; Boh. wyko-    paszą dla koni. Kluk. Roił. 5 , 309. * WY'KOWY, a, e,

reniti , wykorenowati, poplaniti; Sorab. {. wukorenu,    od wyki, SBicfen ; Boh. wykowÿ, ob. Wyczny, wyczasty.

wuroduyu ; Vind. iskoreniti , vunskoreniti, vunskorenjati ;    WYKOWISKO , a, » , ob. Wyczysko.

Carn. pukam; Croat, izkoreniti, izkorenujem , razker- WYKOZEROWAĆ. cz. dok., kozerami wybić, dokazać ; Ross. cchńjem, kćrchim, izkerchenye, (ob. Wykareować); Dal. BbiKOSbipart, BMK03bipnBaK), au^trompfen. izkorenivam, korepim; Bosn. iskorjepiti , skorjepiti, iz- WYKPaĆ kogo cz. dok., kpajac wyłajać , wyfukać , einen guliti; Rag. iskorjêniti, skorjêpiti, iskorjênititr; Ross.    mit ben niebrigften @chimpfmorten auêfd)elten. WYKPIĆ, cz.

HCKOpenHTL, HCKopeitHTb, H3TepÓHTb, HCTpeóJifiTL , ( cf.    dok., Wykpiwać czqstl. el contin., wyłudzić, wydrwić,

wytrzebić); z korzeniem wykopać, wyrwać, wygładzić,    wybzdurzyć, kpiącym sposobem wydobyć, einem ettpa$

WYK P I GROSZ - WYKRĄŹYĆ.

WYKRAWAĆ - WYKRĘCIĆ. 511

aBnarrcn. Wykpcić się, kpiącym sposobem wykręcić się, wywikłać się, wydrwić się, wybzdurzyć się; jtdj lo0nar* ren, burd) ^offeu logmadjen." WYKPIGROSZ, drwigrosz, ein ©elbauëlütfer. Żebym nie chorując mógł umrzeć, nigdybym tych wykpigroszów (doktorów) nie potrzebował. Teat. 1. b, 16.

•WYKRĘCAĆ, ob. Wykręcić.

WYKRACZAĆ , ob. Wykroczyć. — §. Wykraczać co, kracz-kowato wyprężyć ; atrôfpretfjen , ^erauêfpret^eiî. Wykraczać nogi swoje, wykraczać nogi cvrkia. Bndtk.

WYKRACZE, ob. Wvkrakaé.

WYKRADAĆ, ob. Wykraść. WYKRADACZ, a, m. , wykradający co, złodziej; ein Iperauöftefiler, ber ©terier, ber 2)ieb. Miłosiernymi są na wykradaczów skarbu pospolitego. Pilch. Sali. 97.

WYKRAJĘwykrawać , ob. Wykroić.

WY⁷KRAKAĆ, f wykraka cz. niedok., Wykraczeć dok , Wy-kraknąć, f. wykraknie jedntl., Wykrakiwać czestl., wykra-kuje pr. conlin. ; kraczący krzyk wydać, fyerau0frdd)3en ; Sorab. 1. wukrakam pr. et fig., ob. Wykrzyczeć.

WYKRAPIAĆ, ob. Wykropić.

WYKRAŚĆ, wykradł, f. wykradnie cz. jedntl, Wykradać niedok., Wykradywać czestl.; Boh. wykrasti; Boss. BMKpacTb, BUKpa4UBaTb, BurpaÖHTb, (ob. Wygrabić;; kradziomo zabrać , wyjąć ; l)er«U0ftel)Ieu, mrëfteîjien pr. et fig. tr. Pieniądze chytry złodziej wykrada , Zdrowie choroba odbierze lada. Zab. 4, 7. (nic pewnego na świecie). Tu nie trzeba odkładać ; czas daje, czas rzeczy wykrada, Pot. Arg. 78. wymyka , entmenbcit. Smaków tych usta zażywały Moje, gdy z jej ust miłość wykradały. Past. Fid. 72. (ukradkiem wysysały).— Wykraść kogo, ukradkiem porwać, uwieść, uprowadzić, Ijeimlid) entführen. Zelią wykradziono ! Ę*. Zelia uciekła, ale jej nie wykradziono. Teat. 41, 162. Później wykradniętą została. Teat. 31. b, 109. Nie wątpię, ze się da namówić, aby ją wykraść. ib. 27, 3. Wszakże to zza klauzury panienki wykradają. ib. 21. b, 61. Nie wykradłżeś Wac Pan panienki z klasztoru ? ib. 29, 92. — §. Becipr. Wykraść się, ukradkiem wymknąć się ; fid) tyerflUôfteljlett, fid) tüegfte^len, Ijeimlid) roegmadjen, roegfdjleidjen ; Boss. y;KpacTbca, yupa-4Ubbioch, KpacTbca ; Eccl. yKpa4aiocn Żony potrafią mężom się wykradać, że ich nigdy dośledzić nie zdołają. Teat. 36. c, 78. Poczęto się już wykradać co żyw’o i uciekać z obozu. Tward. W. D. 2, 136. — §. Venator: Trąbienie bardzo potrzebne jest na przepadnionego zająca, albo na wykradzionego. Ostror. Myśl. 49. który się wykradł, wymknął, uciekł.

WYKRASIĆ cz. dok., okrasą dobrze zaprawić, ba0 gehörige $ett geben, redjt fett jnridjten. — §., Wykrasić, okrasę wyciągnąć, tłustości pozbawić, brtê ftett beraubteren. — §. Wypiększyć, »erfcpnew. Bndtk., Boss. BHKpaciiTb, bh-KpauiHBaTb wymalować, BHKpacKa wyfarbowanie.

W\’KRĄŹYĆ cz. dok., Wykrążać niedok., krążąc wyboczyć , berumfreifen, nu0 ber ©trape ficratrêfreti'en. — g. W krąg wyrobić, wyprężyć, wyrżnąć, wytoczyć; Ctrfelfćrmtg ÛU0« fpretfcen, ^erauêdrfeln, in einer ßtrfelfdjetbe berauêfdjiieiben ; ( Vind. iskroglati , vunskroglati ; Boh. wykraużiti, wykru-

źowati * po tokarsko wytoczyć). Łamał pan Jezus chleb rękami, nie wystrzygał nożyczkami, albo cyrkularzem a, m., wy* wykrążal, jako oni czynią. Gil. Kat. 346. — Fig. tr.

Wzgardzą słowem bożym, a co inszego sobie wymyśla i wy krążą podług woli swojej. Rej. Ap. 1. (wytwarza). WYKRAWAĆ, ob. Wykroić. WYKRAWEK , wku, m., WY-K RAWKA

b«0 $lu8f$ntyel, 21f>fd)ni|el; Biur. wykrawki. Bndtk. WY-KRAWANKÀ, i, i., gatunek czapki chłopskiej, eine 3Irt folnifdjer 33ctnermü$en. Bndtk.

WYKRĘCIĆ cz. dok., Wykręcać, *Wykrącać, 'Wykraczać niedok.', Boh. wykrautiti ; Vind isfukati, vunsefukati ; Bosn. izopaciti, izkriviti, (wykrzywić); Boss. BhinpyTHTb, BUKpyniiBaTb , H3BeprfcTi>. H3BepTHyTb , H3BeprbiBaTb , bm-BeTptîb , BUBepTHyTb , BbiBepibiBaTb ( ob. Wywiercieć ) , H3cyiHTb ; §. 1) kręceniem wydobyć , wydostać ; perauó* bretyen, auSbreften, berauömtnben, auâiütnben. Wykręcić nabój z strzelby. Bndtk. Grajcar służy do wykręcenia rzeczy jakiej uwięzionej w kanale. Jak. Art. 3, 525. Jesteś ‘zdzie-bełkiem, co nim wicher kręci, drzewem z korzenia wy-kręconem , którego żaden znak nie zostanie. Bej. Post. Eco Gdybym jednemu nie był tej szpady z ręku wykręcił , byłby mnie jak muchę sprzątnął. Teat. 34. 41. — Fig. Jam milczał; choćby mię zabito; a ci, patrząc na me dzieciństwo, mniemają że wykręci każdy z nich, i wybada, co wiem. Jabf. Tel. 29. (że wymaca, wymęczy, wydręczy). — Wyżąć chusty, wycisnąć, wykręcić z nich wodę, przeżąć. X. Kam. bte 2Bdfd)e (tUŚtlńttben; Boh. wyżdjmati. Skóry ku farbowaniu wypierz, a dobrze wykręć abo wyżmij. Sienn 588. Koron w' praniu trzeć rękami i 'wkraczać nie potrzeba. Haur. Sk. 554. — g. 2) Wykręcić , przekręcić , kręcąc wyksztaltować , różne kształty i położenie dawać ; fluébrefien, bre^enb Qe* fialten, oerfcöiebcntltctj formtreu, oerbre^en. Węzełki i wykręcanie złota , roboty może bawiące , ale mniej zdatne. Mon. 72, 650. Wykręcają swe nozdrza po powietrzu zgniłem. Przyb. Milt. 513. Chodzi, myśli, wykręca palce, zęby zgrzyta , Sam sobie odpowiada, sam siebie się pyta. Zabi Fir. 72. (łamie, załamuje palce., ręce). Skakali i pląsali około posągu w różne się przeguby zwijając i wykręcając. Pilch. Sen. list. 4 , 6. ( szrubując , układając). — Fig. Wykręcić, przekręcić słowo, sprawy; ein 2Bort, eine ©adje oerbreljen. Nazwisko wybierzmuje i wykręci, i powie, że nie tak mówiła. Mon. 74, 562. Co za przewrotny rozum ! jak ona wszystkie słowa wykręca! Teat. 2. b, jekt Wac Pana. ib.

Wykręcić się z czego, wywinąć się, wywikłać się, fid) fierauêbrekn, fid) fjerauêroinben. Tak się im wykręcił, jak ptaszek z szpary. Jabł. Tel. 252. (wymknął się; wyśliznął się). Chciwi na łup okrutnem weselem przejęci Patrzą, myśląc, że im się z ręku nie wykręci. Przyb. Luz. 39. Ach nieszczęśliwy, jak się tutaj z tego wykręcę ! Teat. 56. c, 121. Mocnoście zamyśleni; ja zna-* lazłem sposób , jak się dalej z tego labiryntu wykręcę. Teat. 7. c, 68. Dyabie się wykręcił, ib. 28. b, 8. Wy-kłamać, pożyczyć, nie wrócić; obiecać, nie dać; for-

i, z., wykrojony kawał i to co wykrojono;

OJ 05

CO ÎD

Na dobrą stronę wykręca pro-b, 99. (kieruje). — §. Zaimk.

telem się wykręcić. Falib. 0 3. Chciał się sianem wykręcić. Gród. Dis. C 4 i, (cf. siano). On na ów czas wykręcił się sianem. Budn. Cyc. 21. Nie wykręcisz się sianem. Teat. 29, 130. — §. Wykręcać czem„ *wykrą-cać czem «wywijać czem, womit ©iftwenfuttgen macfteit, etroaê fcftwenfen. ’Wykrącam pochodnią, macham. Cn. Th,.

kolwiek wykręt i obłuda sposobów mieć może do zwiedzenia umysłów. Ust. Konst. 201. Pan zobaczy , że w wykrętarstwie nikt mnie nie przepisze. Teat. 7. d, 17. — §. Wykręt, grajcar, żelazo o jednym lub dwóch wą-sach krętych, osadzone na rękojeści, służące do wy-wykręcania rzeczy jakiej uwięzionej w kanale. Jak. Art. 3, 323. ber Sfrejjen, ftugdąiefter, pntenfre^er; Ross. bh-BepTKa. — §. Wykręt, miejsce do wykręcania pojazdem, ubocze wykręcone ; ein Ort Utnbreften, Umlenfen, eine Umfrnmmung. — g. Wvkret, a, m., * WYKRRETACZ, WYKRĘTARZ, WYKRĘTNIE, a, m., wykręcający, przekręcający, człowiek wykrętny, pełen wybiegów; eilt $8er*

brewer, Sreber, 2lu8brefter, ' ©cftnnnbler, »ott flnijfe unb ©re* fteretjen ; Ross. OTroBopmmcB, Kpionen-B, Kpynent, npio-uenHKŁ. Wykrętacz a wywracacz słów. Rej. Post. L 11 6. ein 2Bort!0erbreIjer. Niewierniki, wzgardziciele, wykręta-cze słowa wiernego pańskiego. Rej. Ap. 59. Jeden z tych podszczuwaczów i wykrętarzów wiary, mówił mu: błądzisz, boś nie weźrzał w głębokości morskie, jednoś tylko wierzch w-ody oglądał. Raz. Ust. 31. Srogie jest prawo na owego łapacza a na wykrętnika sprawiedliwości ludzkiej ; ’ano go szczekaczem zowią , w oczy mu się kłaniają , a z tyłu za nim plują. Rej. Zw. 96. Jednej stronie być przychylniejszym, niźli drugiej, na sędziego nie należy; ale to raczej należy na wykrętacza sprawiedliwości. Modrz. Baz. 549. Omylniki i wykrętniki prawdy pańskiej. Rej. Ap. 13. ‘Azaż nie ma onych wykrę-tników, którzy budzą , niszczą a wywracają świętą sprawiedliwość. Rej. Post. N 6. Wykrętacz prawny. Baz. Modrz. 112. ii. 202. Któż znajdzie sprawiedliwość mając do czynienia z możnemi wykrętarzami. Kraj. Pod. 104. Płatniejszy u nas snadź wykrętacz z wichrowatą główką, niźli rycerski człowiek z buławą. Rej. Zw. 35 b. Mądrzy mało mówią , brzydzą się oszustami i wykrętarzami, szacują sobie obrotną, nie przewrotną politykę. Mon. 73, 496. Każdy na swym przystawał, nie nabywał chciwie, Nie wyciskał bliźniego wykrętacz fałszywie. Zbił. Żyw. D.

1316. To słowo usłyszane serce mu przebodło , Więc z wozu skacze, dwoma oszczepy wykręca, Liczne obiega szyki, do boju zachęca. Dmoch. U. 130. — Absolute:

Wykrącam w tańcu, saltatorium verso orbem. Cn. Th.

1316. ft# bre^en, tummeln tnt îattje. Dudzinius Cnapium sequutus, discrimen statuit inter ^wykrącam et wykręcam tale : *Wykrącam n. p. na koniu, w tańcu, szablą; wykręcam zaś n. p. kij komu z ręki-, albo chustę mokrą Dudz. 71. Nasypiesz koniowi owsa , potym go każesz sobie osiodłać ; uźrzysz , "aliści on skacze , a ’’‘wykrąca pod tobą za ono dobrodziejstwo twoje. Rej. Zw. 97.

WYKREDENSOWAĆ cz: dok., kredensując wyczestować ,

«uScrebenjen. 7V.

WYKRĘPOWAć cz. dok., mocno na wszystkie strony skrępować, krępując wykrzywić, wyprężyć; feffelnb (lUÖrecfen, autftpretfien. Bndtk. — §. Z więzów wyzwolić , eutfefteln, bert ftejfeln entnehmen.

WYKRESKOWAĆ cz. dok., kreskami wykreślić, wypisać, lub też przekreskiwaniem wymazać ; attöftrtcfteln , au^ftreb #en. WYKREŚLIĆ, *WYKRESIĆ cz. dok., Wykreślać, niedok., wyrysować, auöjeicftneit, abjetcftnen, abretflen, mit ©trieften fttnjetcftuen. Wykreślenie geometryczne , constru-ctio ; lubo tego słowa używają na oznaczenie przygotowania poprzedzającego dowodzenie, przez kreślenie pewnych linij potrzebnych do dowodzenia ; my w obu-dwóch razach używać będziemy tego słowa. Geom. i, 21.

— §. Wykresie, ob. Wykrzesić.

WYKRĘT, u, m., plur. Wykręty, WYKRĘTAŁY contemn.,

WYKRĘTKI zdrbn , wykręcanie, wykręcenie się, wybieg, wybiegi, krętarstwa , krętu wetu, krętowiny ; Sürêbrefteu ,

©refterep, Sluâftucftt, 3Iu8ftikftte; Ross. BtutpyTKa, yBepnta,

BHBepTKa, H3BopoTb (cf. obrot), H3BepTKa, oiroBopKa, no-    Był jeden dworzanin, wielki wykrętarz. JabŁ Tel. 180.

CHHCKa, nocaraie.iCTBO, plur.Kmyau. Teraz same wykręty,    *Zufalcy, gwałtownicy i wykrętacze na koniec giną. Sekl.

zdrady i matactwa czynią ludzi bogatych. Teal. 46. b, 13.    18. — W rodź. ieńsk. WYKRĘTARKA, i, bte 93erbre*

Prokuraci z stronami foremnie kuglują, Onemi wykrętały,    ftertlttt , ©cftmtnblerttm, 9łdttfentacfterimt. Stara wykrętarka.

onemi dekrety, Byś miał najsprawiedliwszą, a nie miał    Pot. Arg. 449, WYKRĘTARSKI, a, ie, od wykrętarza »

kalety, Albo lisa w zanadrzu, albo wuja w prawie, prze-    WYKRĘTNY, a, e—ie adv., pełen wykrętów, wybie-

grasz. Paszk. Dz 114, (Ross. HaTHJKKa,. ob. Naciągnąć).    gów, wykręcający; Serbrefter*, OoU Sluêftücftte, ©uriftftecfe»

Czyniąc wykręt dowodem, a prawność matactwem, Pa-    repen, ücrfcftmtpt; Ross. yßepTJHBUÖ. Zowie człowieka ta-

noszą stron obrońcę surowem żebractwem. Kras. W. 22.    kiego wykrętnym albo przewrotnym , który wszystko wy-

Chytre podejście, sposób na wykrętki w głowie, Rozu-    wraca, o każdym zle rozumie, a we wszystkiem rzeczy

mnym według mody obrotem się zowie. Min. Ryt. 3,    swych przestrzega. Pir. Pow. 110. Nie trzeba tam gło-

336. On wykręt tu miejsca nie ma, którym mówią, iż    wy wykrętarskiej do niego; prostemi słowy wskórasz.

Chrystus nie Piotra, ale samego siebie przez opokę tę    Teat. 43. c, 136. Wyb. Tej stałości owe wykrętarskie

rozumiał. Sk. Kaz. 572 b. — Wykręt, WYKRĘTNOŚĆ,    gadaniny pewnie sprawić nie mogą. Pilch. Sen. list. 4,

ści, i., WYKRĘTARSTWO, a, n , obrotność wykrętar-    56. — Radę nieprawych rozprasza i psuje, Wykrętnych

ska , 33erfcftmtt$ftett, SSetftfthigenftett, kniffe. Chce udawać    łowi, mędrków kawałkuje. Chrośc. Job. 'Qi. wykrętaczów.

Francuza przez lekkomyślność, Anglika przez dziwactwo, WYKROCHMALIĆ cz. dok., zupełnie nakrochmalić, kroch-Włocha przez wykręt. Kras. Pod. 2, 231. Jeżeli obrot    malem wytężyć, mit ^raftmeftl (©tcńfe) (UtSftetfen; Ross.

szacownym jest przymiotem, nie jest nim przewrotność    BUKpaxMajHTb. — §. Krochmal z czego wyciągnąć, bct$

i wykrętarstwo. Mon 73, 496. Użyli wszystkiego, co-    ftraftmeftl tuovauê auSjteften.

WYKROCZYĆ - WYKRÓJ.

WYKROK - WYKRYĆ.

513

WYKROCZYĆ med. dok., Wykraczać niedok. ; Boh. wykro-citi, wykraćowati ; Slov, wykroćugi ; Sorab. 1. wykrat-

żam ; Vind. iskorazhiti, vunkorazhiti, vunskorazhiti ; Hoss. WYKROK, ob. Wykrot, wykroczenie. npecTynuTb , (cf. przestąpić); §. 1) wykraczam, w rzę- WYKROP1Ć cz. dok , Wykrapiać niedok. ; Vind. iskropiti, dzie nie stoję, ustępuję porządku. Cn. Th. 1316; wy- vunkropiti, vunskropiti, vunpokropiti, vunkropivati ; Boh. stępuję z rzędu. Włod. Çerauétretcn, tyertwfdjmten, au3*    wykropiti, wykropowati; kropiąc wszystko wypotrzebo-

treten «u3 ber 9îei§e, ctirê ber Sinte. — Pr. et fig. tr.    wać, zupełnie nakropić; aHeê auötröpfeln, ganj »oll trop*

Wykroczyć z czego * przestąpić co, nberfdjretteit. Gdy fehl. — Transi. Kijem kogo wykropić * wygarbować, et* budujesz, z miary kosztem nie wykraczaj. Budn. Cyc. 73.

Jednako grzeszy, gdy kto z miary wykracza, jako i ten, kto miary nie dochodzi ; równy występek jest, gdzie co zbywa, jako gdzie nie dostawa. Kosz. Lor. 114. Lutnia, gdy ją dobrze nastroją, dla zgodnych dźwięków jest wdzięczna w ‘uszu ludzkich ; odstrojona zaś) gdzie głosy z zgodnej melodyi wykroczą, jest przykra i obraźliwa.    Post. B b 3.

Żarn. Post. 3, 514. — Wykroczył z zakonu wedle WYKROT, WYKROK, u, m. , wykroczenie, wystąpienie krewkości swojej. Rej: Post. U u 2. (przestąpił zakon,    z miary, z rzędu, z drogi, przestępstwo; baśS Üeberfdn'ei*

zgrzeszył przeciw niemu). Merope nie wykroczy z stanu    ten, b(t$ Übertreten, bie Übertretung. Śrzodek w każdej

małżeńskiego. Bardz. Trag. 877. (nie zgrzeszy przeciw    rzeczy jest najlepszy, a pobocznych wykrotów powin-

niemu). — $. 2) Wykroczyć , ustąpić drogi ; »om 28ege    niśmy się chronić. Petr. Pol. 502. Od królestwa wykrot,

flbfomnten, cibmetcben.    Młodzi, jeszcze nie świadomi, prze-    zowiemy tyraństwem. ib. 220. Byłoby rzeczą niesłuszną

wodnika potrzebują,    inaczej nie tylko wybocza , ale też    żądać, aby ludzie byli odludkami; ale jak wiele wykroków

wykroczą i zbłądzą. Pilch. Sen. list. 9. — Moral.. Wy-    zarzucić im można w powszechności. Weg. Marjm. 2, 286.

kroczyć, występek popełnić, zgrzeszyć; irren, fehlen,    Ani się mniej spodziewać nie mógł nędzy po wykroku

fünbtgen, Übertretungen begehen. Żaden nie jest z tych,    pierwszy nasz rodzic. Przyb. Mill. 208. — *§. Oeconom.

którzy cię panie wzywają, by kiedy nie wykroczył. 1 Leop.    Wykrot, drzewo z korzeniem od wiatru wywrócone.

4 Ezdr. 8, 55. Czy nie lepiejby się to z ludzkością zga-    Ryd. Mskr. eilt »om SOBtnbe eutnmrjelter 33aum. WYKRO-

dzało, wykraczającym pokazać serce łaskawe? Pilch.    TNIK, WYKR0CZYC1EL, a, m. , wykraczający, prze-

Sen. gn. 144, (ob.    Wykroczycie!, wykrotnik). Wykro-    stępca; ber lTberfct;retter, Übertreter. Praw bożych prze

czenie, występek, (ob.Wykrok, wykrot); bte Übertretung. stępce i powszechnej natury wykrotniki. Petr. 2, 154. Zowiemy wykroczeniem wszystkie przedsięwzięcia mie- O wykroczyciele, a nie Ticzyciele , omamiliście dusze swoje szające spokojność    powszechną i porządek sprawie-    przeklętą tego świata mamoną, obłaźniliścię przeprawną

dhwości. Mon. 75,    551. Odrzućcie od siebie wszys-    maszkarą niewinne Chrystusowe owieczki. Smotr. Lam.

tkie wykroczenia wasze. 3 Leop. Ezech. 18, 51. (‘prze- 14. WYKROTNY, a, e — ie, adv., wykraczający, prze-wykroczenia. 1 Leop.). — Wykroczyć co, ob. Wykra- stępny; itberfcbreitcilb, ubcrtrctcnb, ubertreterifcb, (ob. Wy-cżyć ço. WYKROGZL1WY (Bndlk ), WYKROCZNY, a, e,    kroczny). Taki wykrotny już zasłużył na ukaranie. Haur.

— ie adv, wykraczający łatwo , snadny do wwiedzenia w    Sk. 45. Każdego w tym wykrotnego jak najsurowiej

wykroczeniu; ju Uebertrctungcu geneigt, leicht su »erfuhren,    ukarać trzeba, ib, 26 , przestępcę, ben Übertreter.

Wykrotny). Populus tenax disciplinae ; pospólstwo 'WYKRSZYĆ, WYKRU ZYĆ cz. dok., Wykruszyć niedok., nicwykroczne przeciwko prawom i obyczajom. Macz. Mo-    krusząc wydostać, wytrzeć; bcraitöbrikfelu, airêbrt'cfeht, auśi*

der atu s, mierny, powściągliwy, niewykroczny. ib. Hegu-    fönten, Körner Ijerauöretben, überbetupt beratrèreibeit ; Ross,

lariler, rzadnie, niewykrocznie , postepnie. ib. WYKRO-    BMKpoimiTŁ, BbiKpoiiiHBaTb. Gdy Jezus szedł przez zboże,

CZYCIEL, ob. Wykrotnik.    targali zwolennicy jego 'kłosie, i jedli wykruszając rę-

WYKROIC , /. wykroi cz. dok., Wykrawać niedok. ; Boh.    kami. 5 Leop.-Luc. 6, 1. (wycierając rekami. 1 Leop.).

wykrogim , wykragowati ; Sorab. 1 wukrajü , wukrajem ,    Nasienie to młócą abo wykruszają na

wonkraju, wonkrajem; Ptoss. BbinpoHTb, BbiKpaHBaTb ;    262. Nagi jęczmień jest ziarna w szupinkach swych nie

krając wycinać, wyrzynać, wyrzezać n. p. nożem; mit    twardo siedzącego, iż kiedy go wymłócają i wykruszają,

bem SOîeffer aitSfdmeibett , berauëfcbueiben pr. et fig. tr. R o -    jako pszenica krszy się z kłosu swego. Syr. 985. —

ślina ta ma liście wyszczerbione, a na końcach szczer-    Wykruszyć się, wysypać się, krusząc się wypadać; fid)

bin i wykrawania swego ości. Syr. 1189. (na końcach    beraitś bröcfellt, bröcfclttb ^cratt^fnUcit. Jęczmień gdy doj—

wycinków swoich, 2Iuśfd)ttttte ; cf. wykrój, wykrawek).—    źrzeje, łatwo się ziarno samo z szupinki wykrzy i wy-

§. Fig. tr. Wykroić komu sztukę, wypłatać mu sztukę,    padnie. Syr. 965. Roślina ta mnoży się z nasienia , które

einem einen Streicb fpteleu. Jeśliby Tubniś jaki zapalił fan-    się z kwiecia wykruszy, gdy okwita. Cresc. 278. Prędko

tazyą Klarysy, mogłabyś z nim mężowi sztuczkę jaką    wysiliło się zboże, i wykruszyło z kłosa ziarno. Psalmod.

wykroić. Teat. 6, 89. WYKRÓJ, oju, m., wykrawanie, co    17. — $ Fig. tr. Złośników zęby wykruszywszy z gęby,

wykrojono, wycinek, ber 2Iuêfct)nitt, (cf wykrawek). Chłu-    Dasz znać że mię miłujesz. Ftyb. Ps 5.'

paczek listeczków krótkich na kształt świniej wszy, jeno WYKRYĆ cz. dok., Wykrywać niedok., z gruntu odkryć,

szczuplejszych i suchszych , a wykroju głębszego w la-browaniu. Syr. 439.

nen bttrchmalfen. Zamiast swego- gacha, męża kijem wy-kropiła. Teat. 10. b, 73. Pot. Jow. 36. — §. Wykropić kogo z czego , kropieniem wyczyścić, kropiąc (z grzechu) oczyścić, mit ÎBeijmmffer befprtfjenb reinigen. Nie spodziewaj się, aby cię z tego, jeśli cię teraz osądzono, po śmierci wydzwoniono, wykropiono abo wykadzono. Rej.

(ob.

cn c> i

płachcie. Cresc.

Słownik Lindego wyd. 2. Tom VI.

65

514 WYKRZESAĆ - WYKRZYCZEĆ.

WYKRZYK - WYKRZYWIĆ.

się). Opłakani ludzie, którzy taką ‘chełpą i wykrzykaniem dusze swoje tracicie. Groick. Obr. 246. To mi tylko po-żądne jest, co gdy mi daje ten, co nade mnie stanem jest wyższy, nie wykrzyka nade mną, nie podnosi się. Gorn. Sen. 76. Kto przed czasem wykrzyka, gdy do rzeczy przyjdzie, Szpetnie podrwiwszy często zostanie we wstydzie. Pot. Zac. 27. (nie tryumfuj, cf. nie mów hop, aż przeskoczysz);. — G\am. Znak wykrzy-knienia , signum exclamandi. Kpcz. Gr. 5, ob. Wykrzyknik , ba3 21u8rufltttg$jcid)en. — § Wykrzyczeć kogo czem, krzykiem ogłosić, CtttCtt mopt aitSrufclt. Jest królową, za jednomyślnem wybraniem całego narodu, z powszechną radością wykrzykniona. Teat. 37, 123. Szacunek i miłość ludu ma dziś wykrzyknąć królową, ib. 57, 94. — §. Wykrzyczeć co * krzykiem wyrobić, crfd)retett, mit @d)rciett

wyjawić zupełnie doszedłszy do samego gruntu ; Ross. oöxHBMTb, CK33HBaTL o to&tb, mo 6hjo Taiwo, cf. pokazać jak na dłoni, entbecfeit. Cała zdrada ich wykrytą została.

Ld. Wykryto wszystkie źrzódła do tego przedsięwzięcia służyć mogące. Ld. (docieczono, wynaleziono, wykazano).

WYKRZESAĆ, *WYKRZOSAĆ, f. wykrzesze cz. dok , Wykrzesywać tzęstl., wykrzesuje, ⁰wykrzosuje pr. contin., krzesząc wydobyć ; Croot izkreszujem , ^enerfunfcn tjeranê» fcfllageit, getter attfd)lagett. Wykrzesać, wykuć ogień z kamienia, wytrzeć z drew. Cn. Th. 1317. getter |eratt3* bringen, fieroorbringen. Ognie wykrzosują. Zebr. Ow.

281; excutiunt. Ognie wykrzesywać. Otw. Ow. 450.

Tak ogień z materyi wykrzesać możemy, Gdzie przez tarcie się dwóch ciał iskry wybijemy. Przyb. Milt. 541.

Dziś niebo groty z chmur siarczystych wykrzesane ciska.

Zab. 15, 264. Szost. —■ Lig. Trudno ci w ten czas    bemtrfen. — §. Wykrzyczeć kogo zkąd, krzykiem wy-

wykrzesać będzie czucia iskierki, Gdy ciężka we krwi    płoszyć; megfdtretett, mit 0d)rctett oerjagett. WYKRZYK,

flegma osiędzie twojej pasterki. Zab. 15, 425. Zabî.    u, m., wykrzyknienie, ba3 2lu3fd)reteu, ber 5Iuêrttf, 2Utf*

wzniecić, erroeefett, erregen, anregen, anfaefyen. — Fig. tr.    ruf, Buruf; Slov. wykriknutj, wyhłaśenj ; Ross. bo3km-

Wykrzesać kogo, wyciosać, wyczesać, krzesząc wy-    KHOBeitie, B03KaHuanie. Radosne wykrzyki. Bndtk. Ze-

kształtować, wyheblować; eilten bearbeiten, auöarbetten,    zwalający wykrzyk : zgoda! — Gram. Wykrzyk , WY-

bobeht, btlben, fdjlctfett, abfdjleifctt. Chłopy, gdyby choje,    KRZYKNIE, a, m., Wykrzyknik, nazwisko nowe, które

chociaż to gwałtem od pługa pobrani, ale ich wy-    dajemy wyrazom głośniej się wymawiającym, że znaczą

krzeszemy. Teat. 15, 44. Nie masz mi równego do wy-    afekt jaki, czyli większe w duszy poruszenie, inlerjec-

krzesania młodego kawalera; umiem ja tych ichmościów    tio. Kpcz. Gr. 1, p. 59. bte (ErclamattOU , 3luêrufung, git*

na świat wyprowadzić. Teat. 7. c, 50. Miałem jednę    terjccttOIt ; Slov. wikrikowatelka, medzislowko, medzihazka,

kochankę, tom ją tak'na swoje kopyto wykrzesał, żem    predhazka, prehoditelka , (ob. ‘Międzyrzut) ; Vind. vmes-

jej korki u trzewików ustrzelał, a ona się nie bała.    befeda; Rag. meghjumetak ; Slav, medjumetak ; Ross.

Teat. 14. b , 47, (cf. przekabacić kogo). Wykrzesać się,    MCJK40MeTie , y4iiBHTGÆt>H8H, B03KMU,aTe4fcHaa. Na wy-

nabrać poloru, ukształcić się; ftd) bilbcit, ftd) atlöbtlbett.    krzykniku, in exclamatione , głos się rówmo podnosi.

m., WYKRZY-

I z chłopa wykrzesze się z młodu pachołek dobry, i za Kpcz. Gr. 1 , p. 33. — *$. Wykrzyk, a szlachcica czasem uchodzi. Petr. Ek. 93.    CZYCIEL , krzykajło ; ber ©d)reter , 0d)rctf)alê ; Eccl. H3-

‘WYKRZTA, WYCHRZTA, ob. Przechrzta.    .    ' rjaenre^b. Woli sobie stan swój a zawołanie wykrzyka-

WYKRZTUSIĆ cz. dok., z krztuszeniem wydać, l)eran3 rdu* mi, by zabijakami grodzić, niż ludźmi godnymi a po-fpertt, auörnufpern, räufpernb non ftd) geben, rcegrönfpcrn pr. rządnymi. Glicz. Wych. M 8.

et fig. tr. Prawdziwie nader słabej ten duszy być musi, WYKRZYWDZ1Ć cz. dok. , krzywdząc wycisnąć, mit Ultge* Co jak wątły żołądek wszystko wnet wykrztusi. Nar. Dz. rcd)tigfcit erpreffett. Każda dusza niech wróci co łupiąc 5, 106. Zacznęż, abym co mi na sercu cięży', w lice    wyłupiła, abo co krzywdząc wykrzywdziła. Budn. Levit. 6,

jego wykrztusiła? Teat. 42. d, D. Za Stefana kniaź    4. — WYKRZYWIĆ cz. dok., Wykrzywiać niedok. ; Sorab.

Moskiewski Połock stracił, wykrztusił Inflanty. Min. Ryt. 2,    4. rozkżiwu ; Croat, izkriviti, izkriulyujem ; Rag. izkrî-

45. wyrwano mu z gardła Inflanty, wyduszono je z niego.    viti ; Dosn. iskriuiti, izkriviti; Ross. HCKpHBHTb, H3bhm-

WYKRZYCZEĆ cz. dok., Wykrzyknąć jedntl., Wykrzykać    Baro, ironujaib, ii3KOBepKaTb ; Eccl. ii3KpiiBJiaro ; zupełnie

niedok., wykrzykuje pr. contin., Wykrzykiwać czqstl. ; Boh. wykriknauti, wykrićeti, wykrikowati, wyhlasyti, wy-hlaśowati ; Slov. wybłasugi ; Vind. vunvpiti, iskrizhati, vunkrizhati, gorvpiti, gorsavpiti , isklizati, vunklizati, oklizati, isglafiti, vunsglafiti ; Sorab. 1. wurjschcżu ; Ross. B03MHKHyTb , B03KJIHHaTb ; Eccl. H3K,lHUaro, H3rjia-niaro ; krzyk z siebie wydać, attffd)reictt, eilten ©d)t'et) üOtt ftd) geben. Wykrzykam jako pijany. Cn. Th. 1317, cf. huczę, lärmen, fdtreten, toben. Nie wykrzykaj, bo wnet tam gdziebyś nie rad, będziesz, A zbroisz co, natychmiast 'piwnika pozbędziesz. Paszk. Dz. 102. (wezmąć do kozy). Wykrzykuję z radości, oor $renbctt ailffctymett. W ów czas skakać będzie chromy jako jeleń , a język niemych wykrzykać będzie. Gil. Kat 54. Masz co, zażywaj milcząc, nie wykrzykaj. Cn. Ad. 492. (nie chełp' się, nie chwal

riakrzywić , krzywiąc wygiąć, krzywo wyprężyć; IjeraUîP ïrümmen, anśfritmmen, frutntn Iteratrêbengen, oerbrefien, fntmitt mad)en. Wykrzywić trzewik. Bndtk. fruntlU gcljcn, fcfttcf treten. Wykrzywiony Ross. H3BH.1HCTŁIH Wykrzywienie Ross. H3BtmiHa, H3BMHTie. Oculus torquere, wykrzywiać , ,:!wybleszczać oczy. Macz. bte 3Iugen uerbrebett. Wykrzywiam albo zakrzywiam gębę. Cn. Th. 1317. — Transi. Wykrzywia na mię gębę; ore distorto mihi contemtim insultât. Cn. Th. 1317. er mad)t mtr cut fdjle* fe3 SOîaitl. Szydzić z kogo, gębę wykrzywiać. Cn. Ad. 1149. — §. Recipr. Wykrzywić się, mocno się krzywić, zwijać; ftd) frömmelt, miltben, brefyen. Sprowadził mu babę opętaną ; ona swym wykrzywianiem się rozmaitem mocno go zastanawiała. Boh. Dyab. 43. Odwraca się, wykrzywia i trzęsie z zazdrości. Przyb. Milt. 119.

WYKSIĘŻYĆ, WYXIĘŻYĆ cz. dok., z kapłaństwa wyzuć, wyświęcić; cntprieftem, entweihen. — g. Wyxiężyć się, wyświęcić się, odebrać święcenia na kapłaństwo. X. Kam. bie spriefterweihe empfanden.

WYKSYKNAĆ , WYKSZYKNAĆ cz. jedntl., Wyksykać dok., Wyksykiwać c.zęstl., wyksykuje pr. contin , ksykaniem wyszydzić; Mnd. vunpfikali, vunszvfihkati, vunsefmie-hati , auöite^en. Exsibilo, wykszykawam , wyśmiewam.

geifert auśgeljiuaen. Semiramis kazała na swym grobie wy-kować: kto chce wiele skarbów dostać,-ten kamień każ odwalić. Rej. Zw. 48 b. wyciosać napis, litery wybić, «»fatten due 3nfd^rtft ttt ©tern. Wykuwanie, wykucie, acłio et opus ; n. p. W Betleem jest wyciosanie wyżłobione, albo w skale wykowanie, w którem wykowaniu tylko wół i osieł zmieścić się mogli. Jer. Zbr. 2 , 93. — Fig. Twarz, której z hełmu uchyliła Tak w Tan-Mącz. Despekt mu wyrządzili na grach Olimpijskich, gdy    kredowem sercu wykowała.    Ze nic n myśli nigdy

go wykszykali, choć był zawód wygrał. Budn. Apopth.    tylko o niej. P. Kchan. Jer. 15. tak wraziła, wtłoczyła;

133. Między nowokrzczeńcy, Frankien w Polszczę , od    emprägett, abbriicfett. — §.    Wykuć ogień, wykrzesać

samych nowokrzczeńców wykrzykany jest. Żarn. Post. 5,    ogień. Włod. Cn. Th. 1317;    getter Ijeratlêfcfdagett.

pozbyć, wygnać. Włod. megjtfcben, fortjifchen. WYKSZTAŁTOWAĆ , *WYSZTAŁTOWAĆ , WYKSZTAŁCIĆ

160. — Fig. tr. Niewykszykany , nieokszosany, niewy- WYKUDŁ.4C ca, dok. , wytargać za włosy, eilten wacfer fyer» czosaniec. Cn. Th. 540; niewykrzykany, nieokrzesany, ttmjaufeit, bety beit ^Klaren permit reißen. Czasem i samego nieszczwany, nie był w biedzie. Wład nie ćwik, grun- popa wykudłają chłopi, pokrwawią, poranią. Sak. Pers. 1. dychwal; ein Ungehobelter, Unerfahrener, nicht Slbgeftoßener. WYKUGLOWAĆ cz, dok., kuglując wyrobić, herauSgaufeln, — Wykszykać kogo, wyświstać, świstaniem, kszykaniem atrêgaufellt, abganfellt. Wykuglować co, wyłudzić, wyma-

lenie kupnem ; Slov. wikupénj ; Boh. weyplata, (cf. wypłata); Vind. rieshilu, rieshni denar; Rag. izkup; Bosn. iskup , odkup; Ross. H3Kynï, BMKyirb, BbmyiiKa, bh-Kymieme, Bbipynua, baé Sluêfaufen, fioSfaufen, ber 31n3= fauf, Sośfauf. W lesie kogo przy rąbaniu zastaną, wóz do dwora zajmują ; siekiera na wykup należy gajowemu. Haur. Sk. 161. Pieniądze na wykup niewolników. Ustrz. Kruc. 1, 195. Dali się namówić na wykupno więźniów. Kmit. Spit. C 4 b. Z jeńców dobrowolnie bez wykupna niektórych puścili Biel. Sw. 55. b. Tyś panie jednorodzo-nego syna na śmierć wydać raczył człowiekowi nędznemu do wykupna jego. Kanc. Gd. 15. Pisarz o wykupno z zastawy może sądzić. Tarn. Ust. 26. Sprawy o exem-eye czyli wykupno zastawy. Czack. Pr. 2, 106. ib. 2, 175. Biel. Św. 264 b. — §. Wykup, wykupno, to eo się wykupuje; ba§ 8o3gefaufte, ©ingelufte. — §. Czem co wykupują, wykupne pieniądze; baö Söfegelb , 3tu3faufgelb, ber ^faitbfchtlltug. Bndtk., ob. Wyderkaf, wyderek. WYKUPIĆ es. dok., Wykupować niedok.: Boh. wykaupiti, wykupowati , wykaupjm, wÿwaditi (cf. wywadzić), wy-gednati , ( cf. wwjednać ) ; Slov. wykaupiti ; Vind. isku-piti, vunskupiti, odkupiti, rieshiti, vrieshiti , noterrie-shiti ; Rag. izkupif i ; Slav, izkupiti ; Bosn. iskupiti ; Croat. izkupiti, zkuplyńjem , izkuplyujem, odkuplyujem , odkupiti; Ross. BbiKynitTb , BbwynaTb , ucuynuTb, ncuynaTb , BbipyunTb , BbipyqaTb . (cf. wyręczyć) ; kupnem wyzwolić, wyswobodzić; auéfaufert, lośtfaufeit. Wykupuje zastawę, więźnie. Cn. Th. 1317. Wykupienie pospolicie bywa z jakiej niewrali ą nędzy ku pociesze i ochłodzeniu , a miłej wolności. Żarn. Post. 8, ( cf. wybawić ). Wszystkie długi przodków swoich spłacił, dobra zastawne wykupił. Kras. Pod. 2, 29. Dobra zastawiwszy w pewnej sumie, chciał ‘zaś wykupić. Sax. Tyt. 82. Rzecz zastawna może być znowu wykupiona, ib. famt auêgelhft werben. 'Kuźnice, dające trzecią miarkę staroście, mają być na 'skupie, t.

515

WYKSIĘŻYĆ - WYKUĆ.

W Y KUDŁAĆ - WYKUPIĆ.

chlować. Włod. Cn. Th. 1317, cf. wydrwić, wykpić, wyfiglować. — Wykuglować się, żartem zbyć. Włod. cz. dok., wyformować, kształtnie wyrobić; geftalten, tyl* kuglując, figlując się wyswobodzić, fiel) loögaufeln. Nie anêbilbeit, aitöhilbett. Woda rzeczom rosnącym pomaga mogłem się im żadną miarą wykuglować. J. Kchan. Fr. 50. ku wykształtowaniu ich figury. Cr esc. 8. jnr ©eftflltnng , WYKUP, u, m, WYKUPNO, a, n. , wykupienie, wyzwo-33tlbung, 31nêbilbltng. Idos, (eidog) po Grecku kształt znaczy; od tegoż idolon (eïâcoXov) wzięte, u nas równie wy-kształtowanie formulam znaczy. Zygr. Gon. 597. Pierwej niźliś boże wykształtował ziemię , tedyś ty jest bogiem naszym. Radź. Ps. 90, 2. Po potopie zamyślał Jowisz odnowić ludzie takowe, I lać w wykształtowaną ziemię dusze nowe. Otw. Oiu. 22. Glina na której co wykształ-tują. Radź. Job. 38, 14. (glina do której pieczęć przykładają. Bibl. Gd. 1). Najpierwej Tales wykształtował glob, i na tablicy miedzianej odrysował ziemię i morze. Mon.

71 , 566. Jeden bóg żywy jest, ktorego Chrystus żywym i wykształtowanym obrazem jest. Farn. 14. Kamienia wykształtowanego ani bałwana rytego ku chwaleniu stawiać nie będziecie. Radź. Revit. 26, 1. — Moral, intell. Cycero, aby się na wzór Greków wykształtował, zniósł w kupę do siebie i moc Demostenesa, i obfitość Platona, i przyjemność Isokratesa. Nag. Cyc. pr. 11.

Nabieranie wiadomości z xiąg, służy do wykształtowania obyczajów. Zab. 8, 147. (didicisse fideliter artes, emollit mores, nec sinit esse feros). Komisya edukacyi narodowej, tyle jest starowna około wykształcenia dusz waszych i ciała , tyle troskliwa , by z ręki natury wam dane , wydoskonalić dary. Zab. 16, 163. Do kawalerów Paryską modą wykształtowanych nie mara szczęścia. Mon. 68, 54.

WYKUĆ cz. dok, Wykować niedok., Wykowywać częstl.;

Slov. wykuwam; Sorab. 1. wukowam ; Vind. iskovati, vunskovati; Croat, izkovati, izkavam ; Ross. BbiKOBaTb ,

BbiKOBbiBaTb ; kując wyrobić, wybić, wydrożyć; (jerattS» fchmteben, anäfchmteben, fertig fchmteben, anêfiauen, herauf hauen. Przedsię ile czas znosił, był obrany Kamień, z którego grób był wykowany. P. Kchan. Jer. 326. wyciosany , ein ©rah rcurbe auê bem ©teilte gehauen, in ben ©tein gehalten. Uwinąwszy zmarłego pana w prześcieradło czyste.

Nieśli do grobu, który od^Golgoty Blizko był w skale twardej wykowany. Odym. Sw. 2 K k 3 b. in einem harten

516 WYKUPICIEL-WYKURZYĆ.

WYKUSZ - WYKW1NT0WAĆ-

mieczem zburzył, Naupaktę wziął, a w koło posady wykurzył* Stryjk. Turk. J 3. wypalił, spalił, ogniem strawił, w perzynę obrócił; aufbremten, oerbrennen. — §. Wykurzyć lulkę , * wypalić, wyciągnąć lulkę; auöraucfien

j. do wykupienia. Os. Żel. 18. mogą się odkupić, uwolnić raz na zawsze, fimnen ftcfy fret) laufen. — Prov. Suknią zastawił, koszulę wykupił. Cn. Ad. 655. Rys. Ad.

75. tu się pisze, tu się maże; kościoł pokrył, dzwo-

nice odarł.— §. Wykupić, ze wszystkiem pokupić, nic eine pfeife, fie cnbtgen.

nie zostawiwszy do kupieni.. ef. zakupić, «onj ouftouftn. -WYKUSZ , u, m„ podium, wykusz przed domem, z któ-Drukarma wyb,je 10,000 exemplair«« jak,e, x.ązki, , za r na uli wy?|,daja. Macz, Muemum. budowanie z lat kilka wszystkie wykupią Mm. 67, 632; (oppos. wy- podsieniarai », -s, icch sla kt6re jakob „vcbodzj

P™“ '- f Keapr. Wykupuję się okupuję się Cn    przed , a fundament prawego budowania, ga-

Th 1317 zfozeniem w,kupna wyzwalam s,ę ftd, Io«.    nek ‘„edzieme. wykusz niektórzy zowie. Mącz. ritt V

laufen, ftd^ fre^ laufenpropr. et tr. Syn mme me słucha, me    fcr, em 3?orMu8djen.’

wykwaczę cz. dok., kwakiem

poważa , i niczem jeszcze nie wykupił się z wdzięczności.    '    .    '

feat. 19,68. (nie wypłacił się, nie wywdzięczył).— WYKWAKAG, /. wykwakam

Wykupować kogo, ob. podkupować go, einen überbietfjen, et* uen auêïaufeu. WYKUPICIEL, WYKUPNIK, a, m. ; Roh. WYKWAS1Ć cz. dok., zupełnie ukwasić ; Ross. bmkb3chtl, wykupitel ; Slov. wikupitel , wykupitel; Bosn. iskupitegl;

Rag. izkupitegl ; Croat, zkupitel; Eccl. iiCKoynmeiiK ;

Ross. BbiKymiTCJib ; wykupujący kogo lub co , wyzwalający , wyswabadzający ; ber Sluöfaufer, Soöfatifer, Befreier.

Pan Izraela swego jest odkupicielem. Ryb. Ps. 265. Za-śjepiony żyd śmie jeszcze inszego czekać wykupieiela.

Żarn. Post. 5, 674 b, cf. wybawiciel, zbawiciel. WY-KUPNY, a, e, od wykupu, WYKUPOWY, ïluSïauf«*, 8o«-laufö *, 5luêlt)fc*, Sofę *= ; Eccl. MCKynHUH. Wykupne pieniądze; Ross. nojOHBHHUHbia AeHbrn , ßöfegelb.— § Wy- WYKWICZEĆ cz. dok., Wykwikać niedok., kwicząc wydać, kupny, do wykupienia, juin 2luêlt>fen, cf. wyderkafowy. £ermt8 quifett, auÖC|Utlen. Bndtk.

wydać, auftfquäfen. Bndtk.

BbiKBauiHBàTb, auéfauent, ganj burdjfäuern. Najwyborniejszy cbleb z mąki wypytlowanéj, k temu dobrze wykwa-szonćj. Syr. 920. Jadają tam clileby niewykwaszone i niedopieczone. Pam. 85, 1, 413, cf. przaśne, przaśniki. WYKWAŚNIEG , skwaśnieć, ob. Kwaśnieć.

WYKWESTOWAĆ cz. dok., kwestując wyprosić, wyżebrać; fieraitöbriugen burd) bte Śucfte, jufammen bringen, jufant* nteit betteln.

Do WY KWILIĆ cz. dok., kwileniem wydać, tneinerlid) fieratrô flogen, auönmnen, auSgreinen. Bndtk.

WYKWINT, u, w., przesada w przebieraniu niby gustownym, grymas zrzędny; 3«««^ überfeiner ©efdjntacf, Sünftelep. Między zbytnią prostotą i płochym wykwintem środek utrzymać. Zab. 1, 72. Gust stroju bez wykwintów trzyma się starego zwyczaju. Teat. 14. c, 15. Nie wystarczy życie wytwornej pannie na wypełnienie wszystkich grymasów, wykwintów i korowodów. Mon. 72, 65. (dziwactw). Ojczysty język z wykwintu i umyślnie sieką. Ossolr Mow. pr. z przesady, z afektacyi. — *g. Wykwinty, wybiegi, wykręty : Slnâflücljte, ©dptńnbeleten. — §. Wykwint, a, m„ WYKWINTNIŚ, ia, zdrbn., człowiek wykwintny, w guście mniemanym przesadny, wymyślnik zrzędny, dziwaczny; einer ber in ©efcfjtnadfaćfjen effectirt, ein Sîünftelnber, Ueberfdjrobner. Jaki to Waszeć wykwin-tniś. Ossot. Str. 8. przebieracz, eitt 9)fafler. — §. Wykwint, wykrętnik, ein ©cbminbler. Bndtk. WYKWIN-TNOSĆ, ści, z., przesadność w rzeczach gustu, Ubertreb bung in ©efcbmacféfa^en. Wykwintność jest to owoc skrytej wyniosłości. Mon. li, 258. Wiem co wykwintność może Kupidowa. Morszt. 66. WYKWINTNY, a, e, — ie adv., w mniemanym guście przesadny, afektowany, cf. na wymysł; erfünftclt, affcctirt. Nie jest to miły charakter , być wykwintnym człowiekiem, albo chcieć się od innych osobliwością jakąś różnić. Mon. 71,258. Przestał być wykwintnym w stroju. Teat. 18, 16. Kłania się wykwintnie po kilka razy. Teat. 24. c, 67. — g. Wykwintny, wykrętny, pełen wybiegów; ooll ©djnńnbeleipen unb Knäflncfyte. Bndtk. WYKW1NTOWAĆ cz. dok., prze-

WYKUROWAĆ cz. dok., wyleczyć, wygoić, anöcnrircn. wykurowania chorego bardzo wiele się przykłada ‘zadufanie chorego w doktora. Perz. Lek. 324.

WYKURZYĆ cz. dok., Wykurzać niedok.-. Boh. wykauriti, wykaurjm, wykurowati ; Vind. vunskaditi, vunpokaditi ; Sorab. 1. wukurież, wukuriu, wukurim ; Ross. Bbiuy-piITb, BUKypHBaTb, BMKOIlTIlTb , BUKanUHBaTb ; — §. 1) z kurzu czyli pyłu wytrzepać; au^ftfluben, bett 6taub auö» Hopfen , bevauöftäuben; (Croat, ztepati). Wykurz tę suknią. Tr. — §. 2) Wykurzyć, wykadzić , kurząc czyli kadząc napełnić, auSrmtityern. *Sędy, w które ma być moszcz wlewan, potrzeba pierwej kadzidłem albo czerń innem wykurzyć. Cresc. 341. — §. 3) Wykurzyć zkąd , kurząc czyli kadząc wypędzić ; mit 9łaud) »erjagen, ücrtreiberr, roeg* raudjeru. Natychmiast każe lew, ażeby wzburzyć Jamy, i ogniem z nury lisa wykurzyć. Zab. 12, 305. Wykurzyć komary. Tr. Wykurzyć gąsienice. Bndtk. — g. Fig. tr. Wykurzyć kogo, wyparować, wypędzić, wygnać, wyrugować; einen oertreiben, jjtnauSfłiSuberrt, roegftdubent. Korybut z Czechami szkody działał w Szląsku; ale ich tam wykurzył xiąże Oleśnicki. Biel. 294. Szwedów hetman Czarnecki przez ciasności Zundu wpadłszy morzem w ich państwa, precz z Polskiego gruntu wykurzył. Min. Ryt. 2, 52. Lubomirski Szwedów wykurzył, Kozaków wygasił. Pot. Jow. 84. Marnotrawców, hultajów, trzeba jak najprędzej wykurzyć. Kluk. Rośl. 3, 108. Muszę go ztąd wykurzyć. Teat 30, 88. (wysadzić). Wykurzę ja tu ciebie zaraz. ib. 30. c, 50. Jam te płoche myśli łacno z siebie wykurzył, uciekłszy się do słowa bożego. Baz. Ust.218. (oddalił).— §. Aliter: Wszystek lliryk ogniem,

zapewne grobu jego nie skropiłbym łzami; ale przecie był czas, żebym całą krew' wylał za niego. Teal. 49. b, 84. Tak życzę, niech się zdrajcy bezbożnemu dzie-

Pam. 6, 560. wyzionę, wypuszczę, et)e td) ben ©eift fluf* gebe. — §. Wylać serce, wynurzyć, otworzyć, wyrzucić co się ma na sercu , wywrzeć, fein £er$ u. f. tt>. airôfd)ütten. Przed bogiem swe serca wylewali. Groch. W. 247. Wylewając serce przed bogiem, znać się do

sądnie przebierać, affectirt ntdfeln. Wykwintować w stroju. Zabi. Roz. 104. Dziś każdy sobie przywłaszcza prawo wykwintowania , jak w rzeczach innych, tak w szatach. Mon. 74.306.— *§. Ktokolwiek pieśni umie wią- je, Ten ostatni głos wznoszę, nim duszę wyleję. N. zać składnie , Abo ‘padwany Ruskie wykwintować ładnie,

Niech się najmniej nie boi cichej niepamięci, Bo taki imię swoje wieczności poświeci. Zimor. Siei. 129. sztucznie, gustownie wyśpiewywać ; fnnftlidj, gefdjmatfitotl Ö0V* tragen, »orfingen.

WYKW1TNĄC med., jedntl., Wykwitać niedok.\ Slov. wy-    tego,    żeś nie jest godzien łaski jego,    a wszystko pu-

kwjtàm ; Sorab. 1. wuktu ; Vind. vunszveteti, iszveteti,    szczać    na wolą jego. Groch.    W. 232.    Na znak    pokory

pozveteti , gorszveteti ; Ross. BbiUBtcTH ; kwiat z siebie    i uniżenia przed ś. majestatem pana serce swe wylewa-

wypuścić, jieyorblüljeu, Aufblühen. Kwiatki z kopru Wło-    my. Żarn. Post. 119. Tobie jednej wyznało zbrodnie

skiego wykwitają. Syr. 101—Fig. alley. Ty, który Wło-    niesłychane serce me, tobie tylko i bogu wylane. Teat.

skiéj w równćm podziwieniu 1 Greckiej młodzi jesteś,    45. c, 68. otwarte, ait3gefd)Üttei:, geöffnet, offen. Wylane

twojemu imieniu Dwoisty laur wykwita. Uslrz. Troi. 107.    serce,    uprzejme i szczere.    Kras. Pod.    2, 125.    Go go

przyja-imiliter:

W Y K W I T N Ą C - WYL A Ç.

WYŁA C.

517

Miłość być nie może skryta, Która w jagodach płomie-    ustawnie dręczy, co cierpi,    co czuje,    NOöho

niem wykwita. Chrośc. Ow. 230.    cielą wylać potrzebuje. Nieme. P. P. 39. — iS

WYKWITOWAĆ cz. dok., Wykwitowywać czestl.    ;    Boh. wy-    Modlitwy ustawiczne do boga wylewać. Kłok. Turk. 174.

kwitowati ; wydaniem kwitu z rachunku uwolnić, abguitti*    Modły za bracią wylewała. Birk. Dom. 165. Kosika do

ten, lodcputtiren. Tę ugodę uczynili między Bogdanem a    panny Maryi modlitwy i z duszą wylewał, Witanie Ga-

królem Polskim, iż sobie z obu stron mieli więźnie wró-    bryela i w nocy opiewał. Chodk. Kost. 59. Modlitwy na-

cić , 'takież srebro i inne rzeczy kościelne, szkody jedne    sze przed tobą pokornie wylew'amÿ, w nadziei miłosier-

wykwitować , drugie płacić.    Biel. Sw. 267 b. gegen ein*    dzia twojego wielkiego. Żarn. Post. 1Ó2. ©ebete au$ bettt

anbei Aufheben. Nie można    i tych od niewdzięczności    $erjen ergießen. — Wylać na papier, wynurzyć pismem;

wymówić, którzy chcąc jak    najprędzej się pozbyć swo-    attfö papier bittgießen, fließen laffen. żal surowy, żal cież-

ich obowiązków , starają się    wzajemnością wykwitować ,    ki, żal długo pamiętny , Który wszystek na papier gdy-

i zapomnieć swego ukontentowania, którego z odebra-    bym wylał smętny, Lźejby mi sercu było. Groch. W.

nćj łaski doznali. Mon. 68, 180. — Wykwitować się, wyra-    421. Ten jest poetą, mojem rozumieniem, Co doskona-

cbować się, wymierzyć się, wyzwolić się z długów',    łem rzeczy uważeniem Przenika wszystko; a co chce

z rachunków; ftd) loöredjnett, üon ^rdtenfionen loö ntadjen,    prawdziwie, Gładko, łagodnie, miękko i szczęśliwie Wyrem ttbrecbnen, abfddteßcn. Pokutą możemy się z owych    mówi, albo tak ładnie w'yleje, Że z czytających każdy

wiecznych mąk wykwitować. W. Post. W. 3, 473. wy-    się zdumieje. Opal. Poet., (cf. ulać). — *§. 2). Wylity,

swobodzić, frepntaćfyen, loêjd^len. — Wykwitować, kogo    wylany, ulany; gegoffeit, burd) ©nß geformt. Dwoma rze-

z czego, wyzuć, ogołocić, cf. z kwitkiem puścić; eilten    darni wylite były pukle w odlaniu morza miedzianego,

berauben, entblößen, faljl madfen. Mistrz Inüantski arcy-    Budn. 1 Reg.ly'M.—Co do serca : Wylać się, zaimk.,

biskupa Ryskiego ze wszystkich majętności wykwitowa-    zupełnie otworzyć się, powierzyć się ; fid) gdnjltd) er*

wszy, do więzienia podał. Gwagn. 420.    gießen, eröffnen, anoertriiuen. Umysł w obfitości swojego

WYŁABUDAĆ, ob. Łabudać.    szczęścia wylewa się, gdzie tylko może; lecz poufałość

WYLAĆ, f. wyleje cz. dok., Wylewać niedok.\    Boh., wyli-    w przeciwności najprzyjemniejszą jest, i najwięcej znie-

ti, wylil , wylęgi, wyljwati ; Slov. wylewali, wyljwati ;    wala. Węg. Marm. 45. Wylać się na co, zupełnie się

Sorab. 2. hulasch ; Sorab. 1. wuhliwam; Vind. isliti ,    oddać, rozpuścić się; ftd) gdnjlid) baljüt geben, ftdj ganj

vunsliti , vunslijati; Croat zleati , zlevati, zlévam, iz-    ergießen, verfließen. Wylawszy się na sprosne pijaństwa i

leati, izlevam, izlivati , izezviram ; Bosn. izljetti , izljeva-    zbytki, tak że jako plugawe wieprze ich zbierano po

tP; Rag. izljêvati ; Ross. bllihtb , BM.iUBaTb, H3MTb, H3-    karczmach i ulicach.... Tward. Wl 143. Czy jeszcze

jiHBan, ; Eccl. H3;mth , ii^ahiatii , CTpoyiiTH ( cf. struga) ,    dziewki żądasz? byś gdzie z nią ukryty Wylał się na

TOYliTH, Tony, (ob. Toczyć); — §. 1 ) wylać co z dzba-    rozpustę, lubieżnik niesyty! Dmoch. U. 38. —    §. 3)

na, z gark3, z śklanki, lejąc wyrzucić, wypuścić; au3*    Wylany, całkiem oddany, rozpływający się w czym, cf.

gießen, mcggteßeit. Wylej tę wodę. Tr. Wylewam zna-    rozpustny; gćtnjltd) ergeben, babin gegeben, auêgegojfen,

wy, sentino. Cn. Th. 1318. łopatą czyli szuflą wyrzucam    airëgefdmttet, ftd) ergießeitb, $erftießenb, jerfloffen. Trwałej

v wodę z nawy, bwiuêfd)aufeln brtê SBajfer , auägteßett. Wy-    pociechy ten tylko doznaje, kto, jak ty, cały dla kra-

lać laski, u flisów znaczy, przestawszy szybować, zło-    ju wylany. Zab. 15, 40. Tytus wylany na dobro ro-

żyć je na pochody. Magier. Mskr. bte Stoßfiölfe abftcfern    dzaju ludzkiego. Kras. Hst. 150. Król ten karać nie

laffen. — Wylać, hojnie rozlać, ze wszystkiem rozlać;    skory, on wesprzeć wylany cały., Karp. 2, 77. Ktoby

reid)ltd) auögießeit, ganj öergießen, auêfdjûtten jor. et fig. Ir.    własnej nie ujął potrzebie, patrząc na wylane ku swćj

Wina najkosztowniejsze były hojnie wylewane na py-    ojczyźnie serce króla! Koli. List. 1, 76. Jest z rodaka,

sznych bankietach. Zab. 14, 16. Gdyby teraz umarł,    król wielki, co najbardziej słynie ztąd , że cały dla kra-

j. do wykupienia. Os. Żel. 18. mogą się odkupić, uwolnić raz na zawsze, limnen ficty frei? laufen. — Prov. Suknią zastawił¹, koszulę wykupi!. Cn. Ad. 655. Rys. Ad.

75. tu się pisze, tu się maże; kościoł pokry!, dzwo-nice odar!.— g. Wykupić, ze wszystkiem pokupić, nic

nie zostawiwszy do kupienia, ef zakupić ₀anj auflnufett. -WYKUSZ , u, m„ podium, wykusz przed domem, z któ-Drukarnia wybije 10,000 exemplarzôw jakiej xiązki , i za lat kilka wszystkie wykupią. Mon. 67, 632 ; (oppos. wyprzedać). — §. Recipr. Wykupuję się , okupuję się. Cn.

Th. 1317. złożeniem wykupna wyzwalam się, flety laufen, fifty frety laufen propr. et Ir. Syn mnie nie słucha, nie poważa , i niczem jeszcze nie wykupi! się z wdzięczności.

feat. 19,68. (nie wypłaci! się, nie wywdzięczy!). — *§. WYKWAKAC, f. wykwakam , wykwaczę cz. dok., kwakiem Wykupować kogo, ob. podkupować go, einen überbiettyen, ei* wydać, anêlquafett. Bndtk.

nett anôlanfen. WYKUP1CIEL, WMÇUPN1K, a, m. ; Boh. WYKWAS1Ć cz. dok., zupełnie ukwasić ; Ross. BbiKBacHTŁ, wykupitel ; Slov. wikupitel , wykupitel; Bosn. iskupitegl;

Rag. izkupitegl ; Croat, zkupitel; Eccl. iioiinyiiiiToan ;

Ross. BbiKynmeab ; wykupujący kogo lub co, wyzwalający , wyswabadzający ; ber 2lu3faufer, Soêfaufer, Sefreier.

Pan Izraela swego jest odkupicielem. Ryb. Ps. 265. Zaślepiony żyd śmie jeszcze inszego czekać wykupiciela.

Żarn. Post. 5, 674 b, cf. wybawiciel, zbawiciel. WY-KUPNY, a, e, od wykupu, WYKUPOWY, SUrôfanfS*, 8o3* lanfS*, 51uMöfc*, fiöfe»; Eccl. HCKyimuH. Wykupne pieniądze; Ross. nojiOHBHHUHbiH 4eHbrn, söfegelb. — § Wy- WYKWICZEĆ cz. dok., Wykwikać niedok,, kwicząc wydać, kupny, do wykupienia, junt SluMöfen, cf. wyderkafowy. tyerauê quifeiî, auöquifen. Bndtk.

WYKUROWAĆ cz. dok., wyleczyć, wygoić, airôcuriren. Do WYKW1LIĆ cz. dok., kwileniem wydać, roetnerlicty tyeratrô

llagcn, auSroeinen, auêgreinen. Bndtk.

wykurowania chorego bardzo wiele się przykłada ‘zadufanie chorego w doktora. Perz. Lek. 324.

WYKURZYĆ cz. dok., Wykurzać niedok.; Boh. wykauriti, wykaurjm, wykufowati ; Vind. vunskaditi, vunpokaditi ; Sorab. 1. wukurież, wukuriu, wukurim ; Ross. Bbiny-

pHTŁ, BHKypiIBaTB, BHKOIITHTb , BbIKanUHBaTL ; - §. 1 )

z kurzu czyli pyłu wytrzepać ; au^ftdubeu, ben ©ianb au^» Hopfen , tyeranöftäubeu; (Croat, ztepati). Wykurz tę suknią. TY. — §. 2) Wykurzyć, wykadzić , kurząc czyli kadząc napełnić , aiufrauctyerit. *Sędy, w które ma być moszcz wlewan, potrzeba pierwej kadzidłem albo czem innem wykurzyć. Cresc. 341. — §. 3) Wykurzyć zkąd , kurząc czyli kadząc wypędzić; mit Słaucty oerjagen, oertreiben, toeg« rductyeru. Natychmiast każe lew , ażeby wzburzyć Jamy , i ogniem z nury lisa wykurzyć. Zab. 12, 305. Wykurzyć komary. Tr. Wykurzyć gąsienice. Bndtk. — g. Fig. tr. Wykurzyć kogo, wyparować, wypędzić, wygnać, wyrugować; einen oertreiben, tyinauöftdnbern, roegftäuberu. Korybut z Czechami szkody działał w Szląsku; ale ich tam wykurzył xiąże Oleśnicki. Biel. 294. Szwedów hetman Czarnecki przez ciasności Zundu wpadłszy morzem w ich państwa, precz z Polskiego gruntu wykurzył. Min. Ryt. 2, 52. Lubomirski Szwedów wykurzył, Kozaków wygasił. Pot. Jow. 84. Marnotrawców, hultajów, trzeba jak najprędzej wykurzyć. Kluk. Rośl. 3, 108, Muszę go ztąd wykurzyć. Teat 30, 88. (wysadzić). Wykurzę ja tu ciebie zaraz. ib. 30. c, 50. Jam te płoche myśli łacno z siehie wykurzył, uciekłszy się do słowa bożego. Baz. tłst.%18. (oddalił).— §. Aliter: Wszystek lliryk ogniem, mieczem zburzył, Naupaktę wziął, a w koło posady wykurzyła Stryjk. Turk. J 3. wypalił , spalił, ogniem strawił, w perzynę obrócił; aufbrennen, »erbrennen. — §. Wykurzyć lulkę , wypalić, wyciągnąć lulkę; aitśfrauctyen eine pfeife, fie enbigen.

rego na ulicę wyglądają. Mącz. Maenium, budowanie z podsieniami na 'słupiech stojące, które jakoby wychodzi precz przed grunt a fundament prawego budowania, ganek , przedsienie, wykusz niektórzy zowią. Mącz. ein fêr* 1er, ein SJortyduêctyen.

BbiKBaiiinmnb, auöfauent, gaitj buretyfauern. Najwyborniejszy chleb z mąki wypytlowanćj, k temu dobrze wykwa-szonćj. Syr. 920. Jadają tam ehleby niewykwaszone i niedopieczone. Pam. 85, 1, 413, cf. przaśne, przaśniki. WYKWAŚNIEĆ , skwaśnieć , ob. Kwaśnieć.

WYKWESTOWAĆ cz. dok., kwestując wyprosić, wyżebrać; tyeranêbriugen burd) bie Quefte, jufantmen bringen, jufarn* men betteln.

WYKWINT, u, m., przesada w przebieraniu niby gustownym, grymas zrzędny ; 3i^rep, überfeiner éefetymaef, Sîünfteïety. Między zbytnią prostotą i płochym wykwintem środek utrzymać. Zab. 1, 72. Gust stroju bez wykwintów trzyma się starego zwyczaju. Tent. 14. c, 15. Nie wystarczy życie wytwornej pannie na wypełnienie wszystkich grymasów, wykwintów i korowodów. Mon. 72, 65. (dziwactw). Ojczysty język z wykwintu i umyślnie sieką. Ossol: Mow. pr. z przesady, z afektacyi. — ‘g. Wykwinty, wybiegi, wykręty : Slnâfïüctyte, ©ctyttttttbelcten. — §. Wykwint, a, m„ WYKW1NTN1Ś, ia, zdrbn., człowiek wykwintny, w guście mniemanym przesadny, wymyślnik zrzędny, dziwaczny; einer ber in ©efctymacffactyen effectirt, ein Ülünftelnber, Ueberfetyrobner. Jaki to Waszeć wykwin-tniś. Ossol'. Str. 8. przebieraoz, ein 9MfIer. — §. Wykwint, wykrętnik, ein ©ctyminbler. Bndtk. WYKWIN-TNOSG, ści, i., przesadność w rzeczach gustu, Ubertrei* bung in ©efctymatfgfactyen. Wykwintność jest to owoc skrytej wyniosłości. Mon. 71, 258. Wiem co wykwintność może Kupidowa. Morszt. 66. WYKWINTNY, a, e, — ie adv., w mniemanym guście przesadny, afektowany, cf. na wymysł; erlünftelt, affectirt. Nie jest to miły charakter , być wykwintnym człowiekiem , albo chcieć się od innych osobliwością jakąś różnić. Mon. 71, 258. Przestał być wykwintnym w stroju. Teat. 18, 16. Kłania się wykwintnie po kilka razy. Teat. 24. c, 67. — g. Wykwintny, wykrętny, pełen wybiegów; ooH ©ctylttinbelepett unb Sluêfïüctyte. Bndtk. WYKW1NTOWAC cz. dok., prze-

WYKWITNĄC - WYLAĆ.

WYŁA C.

rv

517

sądnie przebierać, ajfectirt ntäfeln. Wykwintować w    stro-    zapewne grobu jego nie skropiłbym    łzami; ale przecie

ju. Zabi, fi oz. 104. Dziś każdy sobie przywłaszcza    pra-    był czas, żebym całą krew' wylał za niego. Teal. 49.

wo wykwintowania , jak w rzeczach innych, tak w    sza-    6, 84. Tak życzę, niech się zdrajcy    bezbożnemu dzie-

tach. Mon. 74.306.— *§. Ktokolwiek pieśni umie    wią-    je, Ten ostatni głos wznoszę, nim    duszę wyleję. iV.

Pam. 6, 360. wyzionę, wypuszczę , eße id) ben ©eift attf* gebe. — §. Wylać serce, wynurzyć, otworzyć, wyrzucić co się ma na sercu , wywrzeć, feilt §erj U. f. U), auöfdjütten. Przed bogiem swe serca wylewali. Groch. W. 247. Wylewając serce przed bogiem, znać się do

a wszystko pu-Na znak pokory

i uniżenia przed ś. majestatem pana serce swe wylewamy. Żarn. Rost. 119. Tobie jednej wyznało zbrodnie niesłychane serce me , tobie tylko i bogu wylane. Teat. 45. c, 68. otwarte, anögef#uttet, geöffnet, offen. Wylane serce, uprzejme i szczere. Kras. Rod. 2, 125. Go go ustawnie dręczy, co cierpi, co czuje, Nd~łoho cielą wylać potrzebuje. Nieme. P. R. 39. — S Modlitwy ustawiczne do boga wylewać. Klok. Turk. 174. Modły za bracią wylewała. Birk. Dom. 165. Kosika do panny Maryi modlitwy i z duszą wylewał, Witanie Gabryela i w nocy opiewał. Chodk. Kost. 59. Modlitwy nasze przed tobą pokornie wylewamÿ, w nadziei miłosierdzia twojego wielkiego. Żarn. Post. 1Ó2. ©ebete auö bent ^erjett ergießen.— Wylać na papier, wynurzyć pismem; attfö papier biitgteßen, fließen laffett. Żal surowy, żal ciężki , żal długo pamiętny , Który wszystek na papier gdybym wylał smętny, Lżejby mi sercu było. Groch. VV. 421. Ten jest poetą, mojem rozumieniem, Co doskona-łem rzeczy uważeniem Przenika wszystko ; a co chce prawdziwie, Gładko, łagodnie, miękko i szczęśliwie Wymówi , albo tak ładnie wyleje, Ze z czytających każdy się zdumieje. Opal. Poet., (cf. ulać). —    2). Wylity,

wylany , ulany ; gegoffen , bltrcß ©ttß geformt. Dwoma rzędami wylite były pukle w odlaniu morza miedzianego. Budn. 1 Rey. 7,-24. — Co do serca : Wylać się , zaimk., zupełnie otworzyć się, powierzyć się ; ftdj gćttjltcl) er* gießen, eröffnen, anoertranen. Umysł w obfitości swojego szczęścia wylewa się, gdzie tylko może; lecz poufałość w przeciwności najprzyjemniejszą jest, i najwięcej zniewala. Weg. Marm. 45. Wylać się na co, zupełnie się oddać, rozpuścić się; fteß gćtnjlt# bafńtt geben, ft# ganj ergießen, verfließen. Wylawszy się na Sprośne pijaństwa i zbytki , tak że jako plugawe wieprze ich zbierano po karczmach i ulicach.... Tward. Wi. 143. Czy jeszcze dziewki żądasz ? byś gdzie z nią ukryty Wylał się na rozpustę, lubieżnik niesyty! Dmoch. II. 38. — §. 3) Wylany, całkiem oddany , rozpływający się w czym , cf. rozpustny; ganili# ergeben, baßin gegeben, auögegoffen, atrôgefcbuftet, ft# ergießettb, jerfließenb, jerfloffen. Trwalej pociechy ten tylko doznaje, kto, jak ty, cały dla kraju wylany. Zab. 15, 40. Tytus wylany na dobro rodzaju ludzkiego. Kras. ffst. 150. Król ten karać nie skory, on wesprzeć wylany cały. Karp. 2, 77. Ktoby własnej nie ujął potrzebie, patrząc na wylane ku swej ojczyźnie serce króla! Kolt. List. 1, 76. Jest z rodaka król wielki, co najbardziej słynie ztąd , że cały dla kra-

zać składnie , Abo *padwany Ruskie wykwintować ładnie,

Niech się najmniej nie boi cichej niepamięci, Bo taki imię swoje wieczności poświeci. Zimor. Siei. 129. sztucznie, gustownie wyśpiewywać ; funftlt#, gef#macf!t>pll OOP ■ tragen , »orftngett.

WYKWITNĄC med., jedntl., Wykwitać niedok. ; Slov. wy-    tego , żeś nie jest godzien łaski jego

kwjtśm ; Sorab. {. wuktu ; Vind. vunszveteti, iszveteti,    szczać na wolą jego. Groch. W. 232.

pozveteti , gorszreteti ; Ross. BMimtcTM ; kwiat z siebie wypuścić, j)e»orblul)eu, aufblnljen. Kwiatki z kopru Włoskiego wykwitają. Syr. 401 —Fig. alley. Ty, który Wło-skićj w równćm podziwieniu 1 Greckiej młodzi jesteś, twojemu imieniu Dwoisty laur wykwita. Ustrz. Troi. 107.

przyja-

imiliter:

Miłość być nie może skryta , Która w jagodach płomieniem wykwita. Chrośc. Ow. 230.

WYKWÏTOWAC cz. dok., Wykwitowywać czestl. ; Boh. wy-kwitowati ; wydaniem kwitu z rachunku uwolnić, abpttti* ten , loäqmttiren. Tę ugodę uczynili między Bogdanem a królem Polskim, iż sobie z obu stron mieli więźnie wrócić , 'takież srebro i inne rzeczy kościelne, szkody jedne wykwitować , drugie płacić. Biel. Sw. 267 b. gegen ein* aitber Aufheben. Nie można i tych od niewdzięczności wymówić , którzy chcąc jak najprędzej się pozbyć swoich obowiązków, starają się wzajemnością wykwitować, i zapomnieć swego ukontentowania, którego z odebranej łaski doznali. Mon. 68, 180. — Wykwitować się, wyrachować się, wymierzyć się, wyzwolić się z długów', z rachunków; ft# lo$re#neit, oon ^rätenftonen loś nta#en, rein abre#nen, abf#ließcn. Pokutą możemy się z owych wiecznych mąk wykwitować. W. Post. VŸ. 3, 473. wyswobodzić , freptadjett, lo^äßlen. — Wykwitować, kogo z czego , wyzuć , ogołocić , cf. z kwitkiem puścić ; eilten berauben, entblößen , fabl madjen. Mistrz InUantski arcybiskupa Ryskiego ze wszystkich majętności wykwitowa-wszy, do więzienia podał. Gwagn. 420.

WYŁABUDAĆ, ob. Łabudać.

WYLAĆ , f. wyleje cz. dok., Wylewać niedok. ; Boh., wyli-ti, wylil , wylęgi, wyljwati ; Slov. wylewafi, wyljwati ;

Sorab. 2. hulasch ; Sorab. 1. wuhliwam; Vind. isliti , vunsliti , vunslijati; Croat, zleati , zlevati, zlévam, iz-leati, izlevam , izlivati , izczviram ; Bosn. izljetti , izljeva-ti'; Ray. izljêvati ; Ross. BbMHTb , BbiMBaîb, tmtiTb, H3-jIHBaTb ; Eccl. H3MTH , Il RABIAT II , CTflOyiITH ( cf. Struga ) ,

TOYiiTii, Tony, (ob. Toczyć); — §. 1 ) wylać co z dzbana , z garka, z śklanki, lejąc wyrzucić, wypuścić; att3* gießen, roeggießeit. Wylej tę wodę. Tr. Wylewam z nawy, sentino. Cn. Th. 1318. łopatą czyli szuflą wyrzucam ' wodę z nawy, l;erauêf#aufeln baä Söaffer, auögteßen. Wylać laski, u flisów znaczy, przestawszy szybować, złożyć je na pochody. Mayier. Mskr. bie ©toßftöcfe abftcfent laffeu. — Wylać, hojnie rozlać, ze wszystkiem rozlać; tet#lt# auögteßen, ganv »ergießen, auöf#ütten pr. et fig. tr.

Wma najkosztowniejsze były hojnie wylewane na pysznych bankietach. Zab. 14, 16. Gdyby teraz umarł,

szać), wyobcowati , (cf. wyobcować) ; Slov. wyłucugi, wytwjrâm, (cf. wytwierać) ; Garn. slushèm ; Vind. islozhiti, vunslozhiti , odlozhiti, vunskleniti, vunsapreti ; Sorab. 1. wuzanknu, (cf. zamknąć); Ross. OTptuiHTb, OTptinaTb; wyłączyć, odosobnić, wyjąwszy z czego odłączyć; abfon* bern, auSfd)ließen , auSfonbertt. Wyłączać, wywierać, exclu-dere. Cn. Syn. 544. Z prawa natury, skazującego wszystkich na śmierć , nikt nie jest wyłączony. Bilch. Sen. list. 242. wyjęty, exeypowany; ntemanb ift bauen ausgenommen, befreit, frei. Wyłączenie, wyimek, wyjątek, excepeya, nieprzypuszczanie ; Boh. wyrażka , (cf. wyrazić).— Wyłączyć z społeczności, z kościgła , ^wyobcować , wykląć, wygnać; auS ber ©emeiufd)aft auSfchließett, in ben Sianu t|un. Wyłączać was z bożnic będą. Sk. Kaz. 246. Choćby kto był niesłusznie klęty, ma się dobrowolnie sam z. kościoła wyłączyć. Szczerb. Sax. 179. oddalić, fid) auSfchließett, entfernen. Za apostaty jesteście osądzeni, i z cerkwi bożej wyłączeni. Smotr. El. 23. Szatan może klętych abo z kościoła wyłączonych trapić. Zabk. ML 3. Teal. 7. b, 44. — Krew' moje przelałem, abym cię sobie przyłączył; a ty się ode mnie wyłączasz. Biel. Post. 290. ( oddalasz, stronisz ode mnie , unikasz ). Pozdrowienie mężom i niewiastom , którzy się z pogaństwa do wiary w pana Jezusa wyłączyli. Salin. 48. odstawszy od pogaństwa do chrześciaństwa przeszli. WYŁĄCZNY, a, e, — ie adv., do wyłączenia, wyłączony; a&3Ufonbern, auSnehmbar, abgefonbert, ausgenommen, erclufto; Ross. hc-

MFOUIITeJŁHblH, H3KJIH)iIHTe.lbHblH , II3KJIH)qHTejbHO ; OppCS. włąezny , włącznie , inclufh).

WYŁADNIEĆ nijak., dok., stać się wcale ładnym , wypięknieć , pięknie się wykształcić ; ftd) fdjbn aitSbtlben, fchön toerben. Aleś mi coś wyładniał, czy w drodze, czy już na miejscu ? Teat. 22. b , 5. Jak się masz Magdusiu ?

ju wylany jedynie. Zab. 10, 225. Przyjął wylanem sercem dawnego przyjaciela, z radości długo niemy. Ossol.

Baj. 2. ( wzruszonem ). Zadaje mu sobliwszą zuchwałość , obyczaje dzikie, naturę okrutną, życie na występki i zbrodnie wylane , zgoła ^we wszystkiem rozpustę i rozwięzłość Stern. Cyc. 42. Zycie wylane na wszelką" rozpustę. Lach. Kaz. 1, 436. Ty, który rozhukane tamujesz bałwany , Wstrzymaj zapęd mych zmysłów do złego wylany! Dmoch. Sąil. 61. (pochopny, prędki, skory). — Wylewam gniew. Cn. Th. 1318. wywieram, fei» lien 3orn augfófitten. Racz gniew twój ^ srogi wylać na mnie dla niedbalstwa tmego Bzów. Roi. 60, —    §. 4)

Wylać co na kogo . wysypać, hojnie go obdarzyć ; »ber einen auSgießen, auSfd)ütten, reichlich auSfpenben. Na próżno fortuna nań wylewała swoje hojne łaski. Zab. 14,

8. Bóg wylewa na nas swoje dary. Ld. Wylewanie ducha ś. Hoss. HamecTßie. — Wylać się, szerzyć się, rozpuszczać się szeroko; fid) ergießen, Ausreiten, verbreiten.

Daleko wylaćby się musiała mowa moja. Syxt. Szki 178.

Gorzej że pójdą w czambuł Tatarowie, i na Wołyń się podobno wyleją. Jabł. Bak. 0 4. — §. Verb. med. neutr.

Wylać, wylewać, n. p. Wylewa rzeka, staw, morze z brzegów * wzbiera, powodź jest ; fid) ergießen, überflie» ßen, übergeben, überlaufen; Eccl. npen3.rnTnca, npeii3M-BaTiica, CTpyiiTbca. Tak bardzo wylały Rzeki z brzegów, że wojska w polu się kąpały. Bardz. Luk. 55. Bystra rzeka , której zewsząd wysokie grobel tamy z brzegów wylewać nie dopuszczają, jeżeli wód wyjście wezbraniem sobie uczyni, nieuhamowanym pędem łąki , pola, wsi zabiera i ponurza. Mon. 71, 737. Lecą po otworzystych polach ‘zwylewane z brzegów rzeki. Otw. Ow. 19. Żywność Egiptu zawisła od wylania Nilu. Wyrw. Geogr. 22,

Sorab. 1. wuhletżo ; Eccl. BuniBHa, H3;inTie, bie Ergießung.

— Fig. łr. Wylewać z brzegów, przesadzić miarę; baS wyładniała bestyjka ! Teat. 19, 26.

ne składać, wypakować; auSlaben , ablaben ; Vind. isbafa-ti , vunsbafati; Slav, iztovariti , (cf. towar); Bosn. iskar-ęati , iskeręati, iskrrięati; Boss. Bbirpy3HTb, BurpymaTb, (cf, wygrązić) ; Eccl. H3ÓpeMeHfl(0 ; ‘wybrzemienić , (ob. Brzemię). Wyładowanie, baS 2luSlaben, Slblabeit ; Ross. Bbirpy3Ka ; Eccl. H3ÓpeMeHenie. — Transi. Bryła drewniana , która się nazywa przykopową kulą, przytrafia się często, że od uderzenia naboju pęknie, przed czasem wyładuje, i zamiast nieprzyjacielowi, swoim zaszkodzi. Jak. Art. 2, 101. wystrzeli, lo3fd)teßen, loSgeljen, bed)ar* gtren. — §. Wyładować, wysoko naładować; \jod) auf» laben, aufthürmeu. Kiedy zdobyczy Grecy czynić będą działy, Miedzią i złotem okręt wyładujesz cały. Dmoch. U. 232.

WYLĄDOWAĆ cz. dok., Wyładowywać czejtl. et contin., wysadzić na ląd , anS 8aub feßen ;    n. p. Wylądować

wojsko. Bndtk. Wylądowanie ; Vind. doladjanje , dopro-denja , h’ kraju ladjanje , dohajanje f ladjo , ob. Przybić do lądu , przywinąć.

WYLĄDZ, wylągł, wylęgła, f. wylęgnie , wylęgnę , wylę-gę cz. jedntl., Wylężeć, f. wylęże dok., Wylęgać, Wylą-gać niedok, Wylegiwać, Wylągiwać czestl., wysiedzieć

zum

518

WYŁACNlć - WYŁĄCZYĆ.

WYŁĄCZNY - W Y L 4 D Z.

SÖfanß überfdjreiten, über bie ©d)nur lauen. Wedle pol- WYŁADOWAĆ cz. dok., Wyładowywać czesiotl., naładowa-skićj mowy : po przęczkę , t j. we wszystkich rzeczach miarę chować, a z brzegów tak w radości, jako w' ‘smętku nie wylewać. Kosz. Lor. 15. W żadnćj rzeczy* nie trzeba wylewać z brzegów. Goni. Dw. 136. Bardzo ci mędroszkowie z brzegów wylewają. Rej. Zw. 259 b. Ro-medojźrzały z brzegów rad wylewa. Birk. Zamoj.

22. W krotofilach uważać trzeba, abyśmy w czem nazbyt z brzegów nie wylewali. Kosz. Cyc. 65. Zbytki lo, wylewasz z brzegów. Cn. Ad. 1515. -WYŁACNlć cz. dok., Wyłacniać niedoli., wylekczyć, zupełnie wyjście ułacnić ; erleichtern, ben SluSgang beförberu. Wy-łacnić sprawę , przyspieszyć koniec sprawy. Wyłacnić stolec. Bndtk. — Bassine : Wyłacnić się, WYŁACN1EC nijak., stać się w wyjściu łacniejszym , fid) erleichtern, erleichtert werben.

‘WYŁAĆNIEĆ, WYŁACZN1EĆ nijak, dok., wygłodnieć , mocno łaknąć; ausgehungert werben, ausgehungert fepn, auS« lungern. Wyładniałe głód osłabia im boki. Chrośc. F'ars.

'278. Psa nie trzeba karmić , aż po pierwszem karmieniu wyładnieje. Ostror. Myśl. 17.

WYŁĄCZYĆ, ‘WYLECZYĆ cz. dok. , Wyłączać niedok. ;

Boh. wylaućiti, wylaućjm, wylućowati, wymisyti (*wymie-

pisklęta, aitêbrûtett, ait^ećfeit ; Boh. wyljhnauti; Slov. wy- WYŁAJAĆ , f. wyłaje cz. dok, Wyłaiwać częstl. et contin., lâhnauti ; Sorab. 1. wulahnâcz ; Vind. na jaizah fedeti,    mocno połajać, wyfukać , wybesztać, aulfc^elten ; Boh.

ploditi, valiti, svaliti, vunsklovati , vunsploditi, isploditi;    wyhubowati, wypljsniti ; Sorab. 1. wuszwaricż, (cf. wy-

Croat. izlechi, izlesem, izlegelszem ; Bosn. izlecchi ; Rag.    swarzyć); Vind. pofvariti , vunkriegati, iskriegati , po-

izlêchi, izljeegam ; Ross. BUCHJKHBaTt riTHUb, bubo^htł ,    praulati, vunpopraulati (cf. poprawić), safmehuvati, fmi-

(cf. wywodzić). Wylęgła kokosz kurczęta, wyprowadzi-    rjati, vunfmirjati , fhmarozati; Ross. BbipyraTb, BLipy—

ła, wysiedziała. Włod. Wylęga ptak, kokosz, gęś. Cn.    raTbca (cf. narągać się), 3apyraTb, iropyraib, 3aupaiMTb,

7/i. 1318. Kury też wylęgają gąsięta. Haur. Sk. 124.    3aópaHHBaTb (cf. zabronić), pa3ÓpaHHTb, pa36paHHBaTb

Kokosz kiedy swoich jajec nie wylęże , tedy niemocy    (cf. rozbronić), OTÓoapnTb, OTÓoapiiBaro ; Eccl. Bocnpe-

- swoje miewa; przetoby każda rada nasiedziała, jedno w    maro. Wyłajanie , brt3 21u§fd)elten, ba$ ©cfd)dte ; floss.

lecie rychlej kokosz kurczęta wylęże, niźli w zimie. Spicz.    Haiiparaw, noTbmKa , (cf, potyczka). WYŁAJACZ, a, to.,

148. Zimorodek siedzi w gniaździe przez siedm dni; ty-    WYŁA1C1EL, a, to, który wyłajał kogo, ber 3lu$f$elier ;

le mu bowiem dni potrzeba do wylężenia dzieci. Radź.    Eccl. Bocnpeiirre^b

Żyw. pan. Mar. 58. Jaja wylężone albo wyklute. Rog. Dos. WYLAKSOWAĆ cz. dok., laksowaniem wydać, wypuścić; 1, 125, (ob. Wykluć). Wylężony, wylęgły; Croat, izle- (luêlflïtreit, meglflïtreti. Szczęście dla pacjenta, że był sen, (Urêgebrütet, augge&ecft. Jajca jak mogą być wylę-    mądrzejszy od lekarza, boby był mógł duszę wylakso-

gnione bez nasiedzenia. Śleszk. Ped. 557. Nie wylęże    Vvać. Perz. Lek 251. — Wylaksować się, zupełnie się

wielbłąda sowa , tylko ptaka. Biel. B 3. trzyma się swe-    przelaksować, wyczyścić, ftd) gaitj anêlartreit.

go rodu, cf. fortes creantur fortibus et bonis. Hor. — WYŁAM, WYŁOM, u, to., otwor wyłamany, ber SUtSbntd),

Fig allegor tr. Wylądz w swojej głowie ; Ross, «3)50-óptTb, BH4yMaTb , BbiMMUMHTi.. Dopiero co wylągłem z mej głowy wiersze: ale co mówię wylągłem? sam mi je Apolo wysiedział. Mon. 74, 555. Najpierwszy Beren-garyusz ten błąd wylągł. W. Post. W. 2, 43. się to głowie wylęgło Ross. sto ero Bbi4yMKa. — \. Re-cipr. Wylądz się , wykluć się, wydobyć się z jaja izleccbise ; Rag. izlechise, ijeegamse; Croat, izlechisze , izlesemsze ; Ross. bhtth, BbuynHTbca «3^ ann,a, ctirêge» brütet trerbeit, anëgebecft werben. Wszystkie zwierzęta wylęgają się w jaju, albo jeszcze w żywocie matki zawartym . albo pierwej od matki światu wydanym. Kluk. Zw.

zawsze ptacy *tążą, kędy się wylęga. Pot. Pocz. 474. Przyrodzenie zawżdy do swej chęci ciągnie, Każdemu gniazdo milsze , w którym się wylągnie. Stryjk. Turk. 93. (rodzina najmilsza, najmilej doma ; Ross. 6604^ xopomo, 40MB 4y*mie). Kruk, żółw, mysz, sarna, sobie raz przysięgły Żyć z sobą, jakby z jednej się wylęgły Matki , czy jaja. Jabl Ez. 22. fjak rodzeństwo, jak bracia). Kiedybym tych łotrów karać nie miał, każdy— by mi przysądził , żebym się z nimi z jednego jaja wylągł. Kosz. Lor., (cf. tejże kuźni, tejże mennicy, tejże faryny, na jedno kopyto). Gdzie góry nasiędą, tam się mysz wylęże. Kosz. Lor. 113; ( nascitur ridiculus mus). Będąc prostymi żakami, kokoszą się , by kokosz sama nad swemi jajcy, z których się tylko kurczęta, a nie orłowie wylągają. Glicz. Wych. L 6 Tak się żadna gadzina z ziemi nie wylęże po mej śmierci. Bardz. Trag.

Ma minę wilczą, musiał się gdzie w lesie wylądz. Teat. 27. b, 32. (w lesie się urodził; ob. leśny człowiek). Potrzeba pokazać to legowisko , w którym się wylągł ten błąd. Wiśn. 165. — $. Wylężeć, wylęgać się, wylęgać, ob. Wyleżeć. WYLĄG, a, to, co się wylęgło, płód; Vind sarod (ob. Zaród), valitje, valifhtvu ; bie 93rut, b«3 2lu3gcbrütete, SIuêgdietfte. Ten bardzo cie-kaw’y wyląg mego gniazda, (bazyliszek). Zab. 16, 150. WYŁAGODZIĆ cz. dok., łagodząc wymiękczyć, gattj fanft machen, erwetcOen.

2, 73, Tam

500.

Jeśli bliźniego nie miłujesz, już się wydzierasz a wyłamujesz z posłuszeństwa pana swojego. Rej. Post. 0 o 5. Świat się od zbawienia, które z słuchania słowa bożego 'roście, wycina i wyłamuje. Żarn. Post 87. Nigdy się nie można wyłamać z władzy mężowskiej. Teat. 58, 177. Słudzy niewolni zamienieni być mogą , dlatego , iż się z niewmli wyłomić nie mogą.

519

WYLĄG - w y łagodzić.

W Y Ł Â J A Ć - WYŁAMAĆ.

©lirdlbrud), bte 23refd)e; Vind. vundar, vunvterganje; Ross. BbLiOMb, BbLiOMKa, H3JO»rB. Wyłam , wybicie otwartości jakiej w wale fortecznym, czy to podsadą prochową, czy też kulami armatnemi. Jak. Art. 5, 524. Zrobienie W jego kulami armatnemi wyłamu w murze. Łęsk. 56. bflê Sre* fd)efd)tepCU. — W Górnictwie : Wyłam, wybijanie lub wy-Bosn. sadzanie prochem masv skalistej. Mier. Mskr. bfl§ ©e* fprângê,'b«ê Menfprengen. WYŁAMAĆ, ‘WYŁ0M1Ć, // wyłamie, *wyłómi cz. dok . Wyłamywać czestl.,. wyłamuje pr. contin ; Boh. wylamati , wylamowati, wylomiti; Slov. wyłomiti ; Sorab. 1. wuwamam; Vind. islomiti , vunslo-miti , gorvlomiti, gorlomiti., gorslomiti ; Croat, izlamati, izlamlyujem , izlomiti, izlamlyem , obiam, otiram ; Bosn. izlomiti, izlamati; Rag. izlamati; Ross. BbUOMHTb, BbUia-MbiBaTb ; Eccl. ii3,iommfo ; wyłamać co zkąd, łamiąc wysadzić, wyjąć; fyeratrôbrecben, au^bredten. Wyłamać cegłę z muru. Teat. Drzwi wyłamać. Teat. 6. c, 66. bte £l)Üre aitśbred)eit, aufOrediett, erbred)en, ffurmett, fprettgeit. Blizko tego było, żeby wyłornili drzwi. 1 Leop. Genes. 19. (żeby je wysadzili). — Wyłamać dom , włamać się do domu, in eilt )pau$ etnbrc^ett. Jeśliby złodzieja zastano, a on wyłamuje dom, albo się podkopuje, a tamby go raniono , tak żeby umarł ; ten nie będzie winien. 1 Leop. Exod. 22. Wyłamanie, wyrąbanie ; Ross. BUKOJiKa , (cf. wykłóć) — Wyłamać się z fortecy, z więzienia, przełamaniem wyswobodzić się, ftd) ciuchem ©efattgmffe au#red)en, b'ltrd)bred)en ; fig. tr. wyłamać, wyzwolić, wyswobodzić z wielką trudnością, lub gwałtownie, wybić; nut ©CUłCtlt, ge» iMltfam, ober mit ^nrtev 9Mbe lo3mad)eit, befreien. Trzeba miasta wyłamać z uciążliwej starostów jurysdykcyi. Gaz. Nar. i, 105 b. Wyłornili sie z posłuszeństwa. W. Post. W. 2, 148.

boki wyłechce. Teat. 46. c, 37, ob. wyłatać boki, grzbiet, skórę.

Szczerb. Sax. 61. Kto wycierpieć nie umie , ten serca wielkiego Nie ma, mestwem , cierpieniem wyłam' sie ze

złego. Jabl Tel. 128.^ — Niedok. Wyłamować sie, wy- 1. WYLECIĆ, WYL1CIĆ , WYLETN1Ć cs. dok. , ‘Wylecać , mawiać się, wybijać się, starać się o wyzwolenie z cze-    ‘Wylieać niedok., letnio wrygrzać, letnim uczynić; lau

go, ftd; loégumadjen fucfyen. Mistrz Pruski długo się kró-    wärmen, ;lau ma^en. Gdy nalejemy wody zimnej czystej

łowi z posłuszeństwa wyłamował ; a gdy do niego król    w śklankę , i postawimy ją do wylicenia , zobaczymy

posłał, on zwłoczył ode dnia do dnia. Biel. 442. —    wiele małych perełek. Torz. Śkł. 159. Gdy się woda

§. ‘Wyłamywać, robotę jaką {?), wycinać, łamaną robo-    wylieiła, zimno odstąpiło, i stało się nam w    tych pereł-

lę działać, wycętkować , ailêgebrod^ene 51tbett machen. Bndtk.    kach widocznem. ib. Zab. 8, 322.

— $. Wyłamywać się, gwałtownym łamaniem rozciągać 2. WYLECIEĆ, {. wyleci med. dok,, Wylatać niedok., wylatuje się; ftrf; gcmaltfam renfett, nerrenfen, oerbrd;en btc ©lieber.    pr. contin., Wylatywać częszZ.; Boh. wyletéti ; Slov. wi-

vun-

520 WYŁAMACZ-W Y ŁECHTAĆ.

WYLECIĆ - WYLECIEĆ-

Udawanie niby wielkiej choroby, i niby opętania, z kur-    letef ; Sorab. 1. wuleczicź ; Vind. isleteti , vunleteti,

czowatem trzęsieniem , i wyłamywaniem są pomieszane.    lietati ; Croat, izleteti, izlechem , izlelavarn ;    Bosn. izle-

Perz. Lek. 207. Przestanie mój bracie, tego miałkiego    titi, poletiti ; Rag. izletjetti ; Ross. BbuierfcTb    , BNjeTaio ,

wyhamowania się. Teat. 35. d, 8. wykręcania się, kry-    cnopxHyrb ; wylecieć zkąd, latając wyjść; Ijeraitéfïtegen,

gowania, wykrętów, wybiegów. WYŁAMACZ , a, m. ,    mtéfltegeïï, batwnfliegcu. Kto pszczoły w ulach, albo ptaki

który co wyłamuje, ber §erauél>red)er, 2ln§bred)er, Seep    w klatkach chowa, tedy poty jego są, póki przez ulicę

Breeder, Ośtttbredjer ; Sorab. \. wuwamar; Eccl. ii3.iOMHTe.ib.    albo przez płot nie przelecą; co rozumieć masz, tak o

WYLANIE WYLANY oh. Wylać    tych pszczołach, które z ułów, jako i które z barci albo

WYŁAPAĆ, /. wyłapie «. dok., Wyłapywać czeUl. et cent, P^ek wylatują ; bo zkadkolwiek wylecą, tedy kto je

łapaniem wvnLczyé. wygubić, wszystko ‘do jednego    P'™J » swym ulu zamku, o jego będą .Szczerb.Sax.

h, ,    rrJ    ,    o4u. Uedalus przypravYil sobie i Ikarowi skrzydła, i

połapać; «Heg «fanom, ga»j mn «Kgfangen.    wylecieli wierzchem precz. Biel. He,. 21. fie    „mul

WYLASKOWAC , ob. Laskować.    unb    — Similiter: Szczękła struna, łuk warknął,

WYŁASIĆ cz. dok, łasieniem się wyłudzić, wywabić; ab*    a strzała skrzydlata, Okrutny cios niosąca, na Greki

fdtmarojjęu, auéfd)maroj$eu.    wylata. Dmoch. II. 91. ber $fetl fliegt auf btc ©rted)en ab.

WYLATAĆ,,06. Wylecieć.    " '    -- Translate varie: Poczekaj wylecisz ty precz, \vvle-

WYŁATAĆ cz. dok., Wyłatywać czestl., wyłatuje pr. ; łata-    cisz Teat. 19. b, 29 będziesz ty mi biegał, wałęsał

nicm naprawić, auéfltcfen ; Vind. iskrepati , vunskerpati ; się; bufoUft mir attśfftegen, bid} fierum treiben.— Gdybym Ross. HcnaaiHTb, BbWUHHTb, BbmHHHBaTb ; wyłatać co    słowo pisnął, twój pan wnetby ztąd wyleciał. Teat. 17,

czem , n. p. dziurę, suknie. Bndtk.—' Fig. Ir. Nie dzi -    82. szybkąby miał ztąd wyprawę, er tiutrbc fd)ttell t)OU l)ier

wuj się temu, gdy tobie podobny nowiniarz    te lada-    abfegeln, abfafren. — Niespodzianie z tamtej uliczki wię-

szczyce , jako i ty teraz niejedne wylatał,    wymyślił.    cej sto szabel na mnie wyleciało. Boh. Kom.. i, 59. wy-

Pim. Kam. 73. (jakieś ty pokomponował, zszył). Jak    padło na mnie, rzuciło się; fant über mid) Ifergefiogen,

gmin w swym nigdy nie skutkuje stanie, mogłeś to z    fiel über mid) fer.— Wyleciało słowo, wypsnęło sie, eé

Greckich historyi wylatać. Chrosc. Fars. 75. ( skombino-    ift eilt 3Ö0rt entfdflnpft. Wyleci słówko ptaszkiem, trudno

wać, pokombinować-). — Wyłatać się, wygramolić się,    się mu wrócić. Bach. Ep. 38. Ptaszkiem słówko wyleci, (

fid) mit SDïülie fcranèarbeitcn. Admirał czując, że się sam    a już go nie wciągniesz. Pot. Arg. 583. Sam nie wiem,

wylata, Nie chce pomocy' i kolegą mata. Chrośc. Fars.    jak mi z ust to kłamstwo wyleciało. Boh. Kom. 3, 218.

410. —§. Wyłatać komu skórę, grzbiet, boki« wyłoić,    — Wylecieć komu z rąk, nagle wypaść, entfallen; si-

wygarbować , wytrzepać ; einem baê $eö ailêfltcfett, alléger*    militeri wylecieć z pamięci, n. p. Wszystko mu wylatuje

ben. Skórę mu wylatam, i sam nie będzie wiedział,    z pamięci w przytomności Zofii. Zab. 24, 320. Zapa-

kto go obił Teat. 53,21. Jakżebym ci skórę    wylatał,    miętałem, wyszło, wyleciało mi z pamięci, e memoria

gdybym nie miał względu na panią, ib., 17,    82. Gdy    excidit. Mącz. — Dirig. sur sum : Wylecieć w górę

w' no'ey barana zarzynał, wylatałem mu zaraz skórę na-    górą. Dudz. 13. wziecieć , aufflfiegeit, fid) fdjllüngen, in

leżycie, ib. 30. c, 12. Nieraz mi nieprzyjaciel skórę do-    bie $öl)e fliegen pr. et. fig. tr. Godzina do wylecenia da-

brze wylatał ib. 10. b, 12. Boję się panu narazić, bo    wno już była upłynęła, lecz pan Blanchard siedział z

mi każe grzbiet wyłatać. ib. 54, 53. Jeżeli się zbliży,    balonem swoim w budzie’, na napełnianie onego wybu-

wpadając raptem na niego , dobrze mu wylataj boki. ib.    dowanej, i dopiero za godzinę przyrzekł wylecieć. Gaz.

27, 101. WYŁATAĆZ, a, w., który wyłatuje, ber Sllté*    Nar. 1, 201 6. bie @tnnbe gum Sluffluge. Karz się przy-

flicfer, 3lU6bcffercr.    *    kładem Ikara, nie wylatuj. Opal. Sat. 31. W górę nie

WYŁAWIAĆ, ob. Wyłowić. WYŁAZIĆ, ob. Wyleźć,    radzę-ć wylatać, Kiedy się szczęście imię z tobą bra-

WYŁECHTAĆ, f. wyłechce cz. dok., Wyłechtywać częstl. et    tać. Hor. 1 , 196. ./. Kclian. Górą wylatować jęła cliło-

contin.., aż do zbytku połechtać, łechcąc wycisnąć,    pięcina ; puer audaci coepit gaudere volatu. Zebr. Ow.

wymódz, miéfi^eltt, Bcfauöft^eln; łechtaniem wypędzić,    195. Spadnie, kto wyżej niż trzeba wyleci. Morszt. 29.

wyzwolić, megfijjellt. — Fig. tr. Częstokroć im kto sła-    Nie wylataj, gdyć skrzydła nie urosły. Cn.\Ad. 725. (nie

biéj cenić kogo zechce, mocniej wzgardzicielowi ten    wyrywaj się). — Aliter. Ogień szalony tam srożej pali,

WYLECZYĆ - WYLEKCZYĆ.

WYLĘKNĄĆ - WYLEW.

gdzie nie wylatuje. Fant. bid. 15. gdzie nie wybucha ,    elerza Nad spodziewanie traktat wylekczony wiecznego

roo ba£ getter tud)t ^eroor briu)t, nuêbri^t, in bie tpobe    pokoju. Fot. Śyl. 296. ulżony, wyłagod?ony, gemilbert.

Wylękać się niedok., strachem być przeniknionym, od zalęknienia od siebie wyjść ; feljr erjdjrecfen, jufammen fahren, oor ©cbrecfen außer-[ich fein. Wzięto ją zaraz, ręce jej związano , Nie wylękła się. P. Kchan. Jer. 34. Począł się wylękać i ‘wielmi frasować. Sekl. Marc. 14 , « tęskliw być abo troskać», ib. — Wylękniony, wylękły, strachem przejęty, fe^r erjcbtocfen. Krzyknie nań Tankred srodze wylękniony, Kiedy na nią miecz ujźrzał wyniesiony; ib. 65. Obstąpili go wszyscy ; lecz żaden nie śmie pytać wylękłego. Pot. Arg. 21. Jako więc pracowity oracz wylękniony, W niepogodę piorunem srogim ogłuszony, Kiedy już trzaskawica i -on grzmot ustawa ... P. Kchan. Orl. 23. Budzi się wylękły objawieniem, Lecz wkrótce przekonany oczu rozmrożeniem, Że go tylko sen łudzi marą wystawioną. Przyb. Luz. 247. Wylękniona milczy. Ustrz. Troi. 46 Biegła na dźwięk zgiełku, i uj-źrzy czeladź wylęknioną na ulicy. P. Kchan. Orl. 1 , 83. Wylęknienie, 'WYLĘK , u, m., przestrach, ^efttgeê 6r* fcbrecfen. Do jakiego strachu i wylęknienia ludzie przychodzą. Dambr. Kaz. 9. Wszyscy upór i śmiałość stracili

fdjlrtgt. Cyna gdy się rozgrzeje^,. mby dymeczek żółty WYLĘKNĄĆ się, wyląkł się, /. wylęknie się zaimk jedntl., czyli waporek wylatuje! Torz. Skt. 505. (wyziewa, wydobywa się). Wstyd nam citr widzieć wyrodna młodzi,

~ Nie umie dosieść bachmata, Choć mu wąs wargą wylata. Hor. 2, 162. Nar. dobywa się, sypie się, wysypuje się, ber ©cfmurrbart bricbt (jerttor. W Turcze'ch pełno jest historyj bystrego niespodziewanego wyniesienia ludzi, z ostatniej głębokości wylatujących na wysokie miejsca , nie tykając się żadnych stopniów : a oraz nie mniej znowu gwałtownie zrzuconych. Kłok. Turk. 56. Ludzie tam na najpierwsze urzędy i dygnitarstwa wylatują, samym tylko szczęściem, ib. 2 Szatan pogardziwszy w spólnym weselu anielskiemi chorami, na wyniosłość wy-dzielnośei pokusił się wylecieć, mówiąc: wstąpię na niebo. Smotr. El. 19. Modestus, mierny, skromny, obyczajny, cichyktóry nie rad wylata. Macz. Wylatam, chełpie sie. Dudz 22; kokosze sie. Wlod Cn. Th. 1317.

(szumno występuję, wynoszę się, popisuję). W strojach białe głowy rade wylatują nad stan swój przed swaty; mieszczki biorą na siebie ubiór szlachecki , szlachcianki strój wojewodziny. Petr. Eh 68. Piędzią się swą mierzy, nie wylata przed swaty. Petr. Ek. 115. (nie wyjeżdża na z wylęku. Przyb. Mili. 205. popis, cl. swat). Zbytnie nad insze wylatuje. Gost._Gor. WYLENIĆ, ob. Wylinić.

120. Ty wiesz panie, że myśl moja górą nie wylaty- WYLEPIC cz. dok^ Wylepiać niedok., lepiąc wysmarować, wała. Ryb. Ps. 295. (nie górowała, nie szumiała, nie    zupełnie polepić; JjCraitêHekn, auêfleben. — §. Wylepić

wzdymała się). Jeślibyśmy na rzeczy niepodobne z rozu-    oczy, wytrzeszczyć oczy, bte 5lttgen weit auffperrert, auf>

my naszemi wylatować mieli.... Rej. Post. P 4. (kusić    regelt. Bndtk.

się, pokusić się). Nie twoja rzecz tak bardzo wylatywać WYŁEPTAĆ co, f. wyłepce cz. dok., Wyłeptywać czestl., słowy. Prot. Jul. 30, (pohamować język).    łeptaniem wyźreć, wypić; Vind. vunslopati, vunpolopati,

WYLECZYĆ cz. dok., leczeniem z choroby wyzwolić,    vunpozhrepati, auêfd)Iappent, perauêfddappent. Tr. Wy-

wyzdrowić, auäcurtrett ; Boh. wilećiti; ßosn. izljeciti,    łeptać, wylizać, lambendo evacuare. Cn. Th. 1319.

Vind.

m., dem. ;

ozdraviti ; Ray izljêciti, ûzvîdati : Dal. izlichiti ; Croat. WYLETN1Ć, ob. Wylecić, wylicić. zvrachiti, zvrachujem , izvracbwjem , izvrachiti ; - Ross. WYLEW , u , m., WYLEWEK , wku ,

BbLitmiTb, BMitqHBaTb , imimiib , H3jrbmiBaTb , ncipb-    iziivalifhe, islitje , vunslitje; Carn. lyäk ; Slav, izlivanje;

MTb , HCukaTb , Bbin0;ib30BaTb; Eccl. imhaaro , H3uh-    Ross. Baianie, pa3MB-b ; Eccl. npojHBa; wylewanie, wy-

aaio, H^HpJYCKiVni, B036aacTBHTii, B030aÆCTB0BaTii. Bar-    lanie, to co s\ę wylewa, i miejsce gdzie się co wyle-

wierzom dobrze obiecał wynagrodzić, jeśliby go wy-    wa ; ba3 $erauêgtejkn, 31uêgte^en, (grgteßett, ber 2Iu3pß,

leczyli. Payr. Gn. 1031. Do wyleczenia, mogący być    ber (Erguß. Łez wylewem kropią smutne stopy. Hul. Ow.

wyleczonym, wyleczny; aitêcurtrbar, (teilbar; Rag. izliee-    232. Bronić ojczyznę ostatnim krwi wylewem gotowi,

civ, izvidiv; Bosn. izliecivi ; Croat, zvrachlyiv ; Ross. m-    Ust. Konst. 2, 191. (rozlaniem). Wylew rzeki, powodź;

ataHMbift, oppos. 'Niewyleczny, unheilbar;, Vind. neosdrau-    Ross. noeMŁ, (Erguß eineê gluffeö, Uebertritt, Ueberfd)roem«

liu , nesżelitliu ; Ross. neimtmiMbUi. Żółtaczka do pu-    mutig. Miasto Stężyca sytuowane nad Wisłą na samej

chliny albo do suchot się przywięzująca, jest nie wyle-    płaszczyźnie, ustawnym podlega wylewom, tak że już

czona. Krup. 5, 763. nie do wyleczenia, niewyleezna , nie    połowa domów w Wiśle pogrążoną została. Dyar. Gród.

mogąca być uleczoną ; Subst. Niewwleczność,    t)tc    Unheilbar*    118. Wylewek rzeki, stawu, jćziora. Cn. Th. 1318.

fett; Ross. HeH3jrł>qhMOCTb. WYLECZYC1EL,    a,    m. , wy-    Nogat, część albo wylewek Wisły. Erom. 451. (odnoga,

zdrawiacz; Croat, zvrachitel, ber Sluêcurtrer,    feiler.    ber Slrnt etneê glujfeö, ob. Łacha). Wylew i odlew morza.

WYLĘGAĆ, ob. Wyleżeć. WYLEGAN1EC, ńca,    m., manser,    fluxus et rcfluxus. Hub. Wst. iOl. bte $lutl), SDîeereêfïutb.

illegitimus, qui de scorto natus est. Farr. 628. bękart,    *Na oceanie przez trzy godziny, po przejściu xiezyca

eilt Saftcirb, cf. wyląg. WYLĘGAĆ, Wylągać, Wylęgnąć,    przez południk dzieje się wylew, bte $llttb; przez trzy

Wylęgły, ob. Wylądz.    '    godziny po jego zachodzie odlew, (Ebbe; przez trzy go-

WYLEKCZYĆ cz. dok., lżejszym uczynić, (cf. wyłacnić) ;    dżiny po przejściu jego przez południk przeciwstopniowy

erleichtern, leister machen. Kazał ich wsadzić w okręt wy-    powtórny wylew, i przez trzy po wschodzie powtórny

lekczony. Pot Syl. 315. wyładowany, wypróżniony; au&    trwa odlew. Hub. Mech. 464. (nadchodzenie i odeho-

geleert, an^gelaben. — Posłowie biorą w senacie od kan-    dzenie morskie, wzbieranie i opadanie morskie). Wy-

66

SZowni/t Lindego wyd. 2 Tom VI.

lewki morskie, aestuarium. Cn. Th. 1518. — §. Fig. Ir.

Wylew, nawalny napîyw czego; jJuflttfL 3uf^men, (Er* guß, (Ergießung, tte&erftrömuug. Straszne Tatarów i częste WYLEZEC, /. wyleży med. dok., Wylęgać niedok., Wyle-do Europy wylewy. Nar. Chodk. 12. Zamiast rzucenia tamy barbarzyńskim wylewom , Xiążęta w swoich spokojnie siedzieli stolicach, Nar. list. 2, 598. — Rozpostarty po prowincyach królestwa okropnych nieszczęśliwości wylew. Karp. 2, 121. — Aliter: Tak szczodrobliwy królewskich łask wylew na duchowieństwo, obraził szlachtę. Nar. f/sl. 4, 245. wylewanie, wysypanie, cut fo retdSltdjcr ©nabenerguß. WYLEWAĆ, ob. Wylać. WYLE-WACZ, a, tn., WYLEWCA, y, w., który wylewa, rozlewa; ber Slulgießer, 33ergtcßer; Eccl. H3JtHBaiejb. Drży umysł na klęsk tyle, na kogoż krwi bratniej Wylewca rak nie targnął, wiek w zbrodnie dostatni ? Hor. 1, 159.

Nar.. W rodź. źeńsk. WYLEWACZKA , i, n. p. Wyle-waczka krwi. Budn. Ezech. 23, 45. WYLEWCZY, a“, e, wylewający snadnie, fluctilis. Cn. Th. 1518. z którego snadnie się wylewa. Wiod. letcfjt n&erftrihnmeiib. WYLEWNY , a , e — ie adv. , od wylewu , Slulguß *, (Erguß - ;

Ross. noeMHUH. — §. Snadny do wylania , mtlgteßbar.

" Chodk. Kost. 2.

522

WYLEWAĆ - W Y L E Ź Ć.

W Y LEŻEĆ - WYŁGAĆ.

ob. lezą włosy; Ross. cjhhhts , wypadają włosy, bte $nare gelten nu3, faßen ani, ob. Wylinić się.

gnać jedntl. , (cf. wylęgnąć, wylądz ) ; Boh. wyleżeti ; Sorab. 1. wuljharo., wuleżu, wuleżim ; Ross. BbUjemaTb. Zboże wylęga od bujności, Pilch. Sen. list. 298. pokłada się, kładzie się, bal ©etreibe legt fid) Itteber. Tak żyto jak pszenica czasem dla zbytniego zagęszczenia grożą niebezpieczeństwem wylęgania.' Kluk. Bośl. 3 , 203. Gdy len wzrostu nad grubość łodyg dojdzie, bać się potrzeba, aby albo od wiatrów połamany nie był, albo sam od siebie nie wyległ. Przędz. 21. Kukurudza len od wichrów i wyleżenia broni. ib._22. — Wyleżeć, leżeniem dojść pewnego stopnia dojźrzałości lub zepsucia z przeleżenia ; aulliegen, burd) Siegen erretten einen ©rab non Słeife, ober SJerberlwiß. Wyleżałe wino, cf. wytrawne. Wyleżały towar , ob. Zleżały. Bndkt. -— Wyleżeć co, leżąc sobie zjednać; burd) Siegen erhalten, fid) ju$tel)en, fid; etroal er* liegen — Wyleżeć sobie boki « odleżeć, przeleżeć, jtdj burdjltegen. — §. Recipr. Wyle-żeć się, ile trzeba po-leżeć , dosyć się wyciągać , dolegać sobie do woli, do-sypiać ; Carn. islęgatise ; Ross. Bbiiemaibcn, fid; gönjltd;

WYLEŻAŁY, ob. Wyleżeć.    .    f*“««*'    “«<■;f»¹"¹

J    '    kiedy się me w spi, nie wylezy, traci siłę. A luk. Zw.

WYLEŹĆ, wylazł, wyleźli , f. wylezie, wylezę med. dok.,    1, 155. Noc ałą aż do rana tam i owdzie biegał,

Wyłazić niedok.-, Boh. wylezti ; Sorab. 2. hulefcź ; Mind.    A dzień cały w pościeli gnuśnie się wylęgał. Pilch. Sen.

islesli, vunlesti, vunslesti ; Rag. et Bosn. izlaziti ; Croat.    list. 4, 168. Większą część noey na doboszach trwonił,

izlazivam , izplazuiem, izplaziti; Ross. Bburfe3Tb, BbLTfe3aTb,    a prawie do południa się wylęgał, ib. 2, 362. Którzy

H3Jt3Tb , H3jilj3aTi> r BbiU(M3TL, Bbina;i3biBarb (wypełzać),    się w gnuśnym spoczynku miękko wylęgają, podobni są

(BhUiaSŁ »Przełaz, qu. v.) ; Eccl. BbLiaaty; łażąc wyjść,    do nierządniczego domu, pełni zelżywości i hańby. ib. 3,

cf. wypełzać pr. et fig. Ir., z biedą wydobyć się, wy-    235. Trzeba trochę raniej wstawać, i nie wylęgać się tak

gramolić się; Ijeranlfrtedjeit, aulfriedjctt, beworfrtetDeu, fier*    jak Waść robisz. Teat. 8. b, 22. — §. Wyleżeć się z

norgefrod)en fommen, mit 3Î0tf> langfam fieranêfommen. Prze-    choroby, odzyskać leżeniem zdrowie, leżąc przychodzić

ciw myszom stawić łapice przy dziurach, kedyby wyła-    do siebie; geiiefen nom Üîranfenlager, tüteber Jlt ftd) fomnten,

ziły. Cresc. 223. Wychudła od głodu liszka wemknęła    jur ©cfuub^dt gelangen. W powietrze morowe jedni mrą,

się ciasną dziurą do spiżarni ; potym gdy się objadła,    a drudzy się wylęgają. Gil. Post. 269. Tak niebezpie-

nie mogła *zaś nazad wyleźć dla odętego brzucha. Ezop.    oznie w onych ranach leżał,    Ze nie tuszyli, żeby się

20. Łacno wleźć, trudno wyleźć. Cn. Afi. 223. Wymy-    wyleżał. P. Kchan. Jer. 151.    Do domu wszedł dla wy-

śliłam sposób, jako *wyleziewra ze studni. Ezop. 53. (jak    leżenie się z ran swoich. Mon. 67, 358. Bolesław, gdy

my oboje wyleziemy). Niektóry tłusty teolog, gdy się    rozumiał, że się już z choroby wyleżeć nie mógł, zwo-

nie mól*ł.do drzwi docisnąć, chciał oknem wyleźć, ale    łał do Poznania co przedniejszych panów. Krom. 79.

krata nie dopuściła, a wszakże przecie wybiwszy błonę,    Tak ciężką chorobą jest zdjęty, że go doktorowie odstąpili,

począł wyłazić. Baz. Hst. 59. Wylezie z tego jak może. rozumiejąc, iż się z niej nie miał wyleżeć. Birk. Dom. 153. Teat. 29, 87, (cf. wyplącze się, wygramoli, wygrzebie się). WYŁGAĆ, f. wyłże , wyłgę cz. dok., *Wyłygać niedok., Wylazłemu rybołowowi z swej chałupy, Cezar żądanie    łganiem wyrobić, wyjednać, uzyskać, wykłamać; erlögen,

swe przekłada. Chrośc. Luk. 156. (z biedą wyciągnione-    mit Sögen erfcfyltńnbeln ; Boh. wylhati, wylżeś, wylhu;

mu, z wolna się wybierającemu, z ociąganiem się wy-    Sorab. 1. wuwżu; Ross. Bturau», BŁMuraio , OToaraTb,

chodzącemu). — Oczy wyłażą, na wierzch występują,    OTJbiraio. Któż to wie, jeżeli    od niego pieniędzy wyłgać

bte Slugett tretten au3 bem Śłopfe l)ertmr. Teć to są wol-    nie chce. Teat. 36. b, 77.    Oto 500 talarów, które od

ności, o które tak bardzo wrzeszczemy , że. ledwie oczy niego wyłgałem, ib. 36. b, 88. Pochlebca prawie dobrze na łeb nie wyłażą. Pilch. Sen. gn. 362. Głowę miał    wyćwiczony, Jest panom łgarzom ,>ciotczony rodzony,

stłuczoną, oczy wylazłe. W. Post. W. 3, 512. — §. -Jako pies milczkiem gdy kąsa, nie. szczeka, Także po-Z głowy co nie wylezie, wyleźć nie chce, mocno tkwi    ehlebca by co wyłgał czeka , Pochlebca każdy piesek

w głowie; c«i miß tttcfyt au3 bem Słopfc beratrô, (cf. wyle-    Pępowskiego, Za tym wnet bieży, gdzieby dostać czego,

cięć z pamięci). Jeszcze ci nie wylazł z głowy Zalo-    Rej. Zw. 216 b. — $. Wyłgać urząd, poselstwo * udać

tnicki? Teat. 35, 62. Ale Ten koniuszy mi z głowy nie    się za urzędnika, za posła, nie będąc nim. Dudn. 71. !u*

wylezie. Boh. Kom. 4, 100. — g. Wyłazić o włosach,    gen^aft porgebeit, reprefenttren. Ementior, wyłygam, wy-

cny łabędziu w pióra, Tę-ć wróży radość wieszcza Heli— konu góra. Zab. 11, 309. (wypierzony, z pierza ogołocony). Jak gdy wyliniony wąż, starej skóry zbywszy, Uwijać sie zwykł, świeża łuska sie pokrywszy..,. Otw. Ow. 360! — Wylenić się,- WYllNlEĆ, WYLENIEĆ nijak, dok. ; Boh. wyljnati ; Ross. BBLiHHflTb, BUJiiHMBaTb; postradać włosy, pierze, skórę (wężową); bie $aare, ftebern, ober .bte łpaut (8d;langenbant) oerlieren, fid; b«aren, fid; maufern, fid; Rauten. Wylinieć, olinieć, opaść z włosów, z pierza. Włod. Widać tam było skór wężowych moc wielką, co się wyleniały. Biel. 577. Co się wyleniały. Gwagn. 629. — Fig tr. Poetyka teraz cale się wyleniła i zmodniała. Mon. 75 , 154. (w nową sukienkę przebrała).

myślam , co jako żywo nie byïo. Mącz. — §. Wyłgać się, wykłamać się, łgarstwem wykręcić się, ftd; loëlü* gen; Boss. OTOiraTbca. Jak się tu wyłgać? Teat. 32. b, 41.

WYlGNAG , WYLIPNĄĆ med. jedntl., Wylgiwać czestl., z lgniączki lipkiej wybrnąć, wybrodzić, wygramolić się;

»on etmaS klebrigen loêfommen, ftd; abîleben, fid; auë bent 0d;lamme loöarbeüett. Bndtk.

WYLICHWIG cz. dok., Wylicbwiać niedoli., lichwą wyrobić, wycisnąć, zarobić; enmtcberit, ab tu ud; er ti, bevauêntn* d;ern, burd; 2öud;er erfd;tutitgeii. Na jednych wyłudził, na drugich wylichwił. Rys. Ad. 191 b. Wylichwdone pieniądze nikomu nie bywają szczęśliwe. Groick. Obr. 215.

Przywrócenie wydartych, wylicbwionych pieniędzy. W.

Rost. W. 3, 267. Lichwa nie może być odpuszczona, aż się to przywróci, co się wylichwiło.. W. Post. Mn. 136. WYL1PNAG , ob. Wylgnąć. *WYLITY, wylany, ob. Wylać.

WYL1GŻYG cz. dok., Wyliczać niedole.'] Boh. wyćjtati, wy- WYLIZAĆ cz. dok., Wyliznąć jedntl. , ‘Wylizować, ^ Wyli — ćisti ( cl’, wyczytać), wypoćist, wypoćitam ; Slav. wici-    zywać czestl. et contin., lizaniem wydobyć, wytrzeć; fye*

taf, wyćtugi ; Slav, izlicsiti ; Bosn. izbroitti, pobroitti ;    rflU&lccfen , aitêlccfen; Boh. wylizali, wylizowati ; Sorab. 1.

Ross. HCtHCJHTb, MCtHCJSTb ; Eccl. H3MHC.tflK>, HCUHTtiK),    wuliżu , wulizam, wulizczżu ; Vind. islisati , vunslizati ;

(cf. H3J»ixa, H3JHiue, H3inuiuie zbytecznie (bez liczby);    Croat, izlizati , izlisujem ; Bag. izlizati; Boss. BŁmmaTb,

wszystko policzyć do jednego, attśjctljlen, berja^Iett, ber»    BbUM3biBaTb, BbLtOKaTb;    Eccl.    H3an3yio    Tak    tam    trawy

redjlten pr. et fig. tr. Ten kochany rycerz, jak    z regestru    są smaczne, że woły i    owce,    gdy w    pewne miejsca

wyliczył tych,    których nazabijał dla    sw-ego tryumfu Mon.    trafią, prawie ziemię wylizują.    Torz. Śkł. 94.    Wylizać,

74, 46.    Co    za czoło, kochanki    mi swoje wyliczać!    lambendo evacuare, wyłeptać.    Cn. Th. 1519.    — Wyli-

Teat. 21 ,    8i.    Gotowi są wyliczyć    wszystkie gry swoje    żuje woda brzegi, podbiera.    Cn. 'Th. 1319.    podlizuje,

od roku ,    w których przegrali, a i    jednej naw'et niepa-    podrywa , attöfpüfllen. Ląd ten    ma w sobie wiele żłobo-

mietają, któraby dla nich była pomyślna. Mon. 68, 162.    win ciasnych, które nawałności od wiatrów miotania wy-

Wyliczyło się * wyliczono, niait l;at allégeait, bergest.    lizały. Otw. Ow. 559. — g Fig. Wylizać, pochleb-

Wyliczyło się dosyć przykładów, i wiele jeszcze wyli-    stwem wyłudzić, Vind. odlisati, odlisuvati , vunslisuvati ;

czyćby się mogło, zkąd jawno    jest,    że niekiedy    nie-    Boss. BbLieCTHTb , BbLiemiiBaTb ,    erlecfeit, mft 0ntetd;eln

wolnik dać panu dobrodziejstwo    może.    Corn. Sen.    195.    erhalten, erj’d;mdd;dtt.    Vestes a viris pellicare dicuntur mu-

Do wyleczenia, mogący być wyliczonym, ‘wyliczny (distng.    Her es, wyświekotać, wylizać. Mącz. — §. Wylizuje się

’wyleczny), jä^lbar; Bosn. izbroivi,    sçto sć mosge pribroitti ;    pies, kot; lambendo    sanat canis    vulnus. Cn. Th. 1319.

oppos. ‘Niewyliczny, niezliczny;    Slov.    neizbrojen ;    Eccl.    ftd; I)Ćl ledett. — Fig.    Musi iść na    opatrzenie do cyrulika;

HeiicueTHHH, imjćt^ltg. — § Wyliczyć komu    pieniądze,    i bodaj się wyliże. Teat.    30.    c,    70. wyleczy    się,    wygoi

sumę, gotowemi płacić; eine (Stimme ©elDeê    aufjćiblen,    się, cf. wyleżeć się

baar jasień. Idę, aby mi natychmiast wyliczył za wioskę WYŁKNĄĆ, WYŁYKNĄĆ cz. jedntl., Wyłykać niedok., wy-pieniądze. Teat. 4. b, 136. Wyliczenie z góry; Eccl.    cmoktać, wypić do kropli. Włod. l|erau3fd;htĆfeH, au3fd;luc«

npeALHcnHcaetiie, prenumerata, awans, bie Sorattöbeja^    fen, ^erintterfćf;lltcfeit. Wyłknąć. jaje, połknąć, do szczętu

Ittng.— Fig. Ir. Są tak groźni, że gdy sługa wodę cie-    wypić. Dudz. 71. Wyłknąć gorzałkę. Em. 84. auêfattfcn.

płą nieco później przyniesie, trzysta plag chudobie wy-    Oto wyłknie rzekę , a nie zadziwi się. 1 Leop. Job. 40,

liczyć każą. Pilch. Sen. gn. 234. -(naliczyć). — §. Wyli-    17. (wypije gębą swoją^ Jordan. Bibl Gd.).

u rękawa wyłożony ; ber 21uffcbl ag am Sïotfe, am tael, bie klappe ; Boh. weyloh , weylożek ; Vind. zhesklad , pre-klad , gorvklad ; Boss. BWKjia4Ka , aamtamb , KOH^upt , saBOpOTŁ, (cf. zawrót). Przodki sobolowe u płaszczyka , a pod wszyslkiem nie było nic; więc lepiej barana pod cały kupić, niż wyłogami tylko świat grzać, a grzbiet ziębić. Lek. C 3 b. Dla Węgrów pod komendą Bekiesza, r. 1578, sinego sukna wzięto 4684 łokci, i czerwonego 325 na łapki czyli wyłogi. Czack. Pr. 218. Gwardye noszą suknią niebieską z czerwonemi wyłogami. Gaz. Nar. 1, 249. Wyłożki u rękawa. Star. Byc. 44. Łokieć axamitu czarnego na wyłogi. Tent. 29. c, 76. Dla dziwackiej mody trzeba łapek, wylotów i wyłóg. Mon. 69,

523

WYLGNĄĆ- W Y L I N 1 Ć.

WYCINIEĆ - WYŁO GA.

czyć się, wyrachować się, wyjść z ‘liczby, kłaść *hczbę, WYŁOGA , i, i., WYŁOŻKA, i, i., zdrbn., brzeg u sukni, wykalkulować się ; 9îed;itnng oblegen, in ber 9ied;mtiig be» ftefien Kto się wyliczy, i przed tobą, boże, usprawiedliwi? Sk. Kaz. prz. WYL1GZYCIEL, a, w., który wylicza, ber 3Utfa<tl;Ier, $crja()ler. Enarrator, wykłndacz, wy-liczyciel. Mącz. W rodź. zeńsk. WYLICZYCIELKA, i.

WYLINA, y, i., wężowa skóra zwleczona. Cn. Th. 1538; wężowa skóra po wylenieniu. Włod. Exuviae serpentis, łuska albo wylina wężowa. Mącz., Cront olilènye kache , bie abgelegte łpaut einer 6d;lange. WYL1N1Ć, WYLENIĆ cz. dok., czynić że się lmi, że pierze, włosy, skóra zlezą; bie gebern, ober $aare ober bie £aut (Stftlangenfmut), abgeben ober au^geben ntad;en. Czas mu głowę wylenił.

Treb. S. M. 28. z włosów ogołocił, łysiny nabawił, bie

Seit b<lt ityffl ben $opf fal;l gemalt. Porośniesz wyleniony 605. — §. ,>Wyłoga, ob. Wykład.

WYŁOIĆ cz. dok., łojem wysmarować;    Ross. BUcaJHTb,    Boh.    wyłowili; Sprab. l.wulowicź, wuwóyu; Vind. islo-

auêtalgîn, mit jalg auöf^inieren. — §    Fig. tr. Wyłoić    vili,    vunslovili, isribiti, vunsribiti, (wyrybić); Croat, iz-

komu skórę, wygarbować; Ross. kokoiuhtł, einem baê    loviti, iziaulyam ; Dal. izribali ; Ross. BbLïOBHTL , BŁMa-

gell auäfdjitttereu. Wyłoił mi skórę dobrze, zbił mię na    bjhibstł. O wyławianiu ryb. A. Zatnoj. 172. Wędką wy-

miazgę. Teat. 30. c, 60. Grzbiet jej kijem wyłoję, aż    łowić ryby; Ross Bbiy4HTb , ('wywędzić). Wyławiam sa-

jej boki trzeszczeć będą. ib. 10. b , 60.    dzawki, piscinam évacuo, exinanio piscibus. Cn. Th. 1517.

WYLOT, u, m , ,wylecenie , wylatanie, i miejsce wylece-    retu aitêftfrîjeu. Wyławiam ptaki, ryby. ib. 1505. — Fig.

nia; baö $erau3fïiegett, ber Skrêjïug, ber Ort bc§ 3UtśfIuge3,    allegor. Panowie wnet najdą 'takich wyżłów, którzyby

baê Sluöjütglod) ; Vind. vunsliet ; Ross. BUierb. W hucie    wszędzie wyłowili , którzyby podsłuchywali, którzyby no- »

sklep spodni w piecu trzeba aby ku    wantlochotoi był    sili nowinki, zpotwarzyć, na koniec i zabić umieli. Corn.

wyższy, by ogień tamtędy wybuchający    miał lepszy wy-    Dw.    561. — §. Transi. Wyłowić od kogo, wymachlo-

lot. Tort. Ukt. 49. otwor luftowy,, Suftlod). Wylot ar-    wać , wyłudzić, wykpić, wywabić; einem ctnmâ ablocfen,

maty, bouche. Lesk. 2, 240. ujście, wyjście, gęba,    füttftltcf) ab^olett. Pieniądze te od tatuniów Wac Państwa

otwór, cf. oko; Ross. 4yjio, bte SÄUUbUttg ber (EartOlte.    wyłowione zostaną. Teat. 36. b , 59.

Wykładać niedok. ; Boh. wykladati, wykładam , wylożim ; Slov. wykładóm : Sorab. 1. wulożicż , wuiożu, wulożim, wukwaduyu ; Garn. reskladam , reslagam ; Vind. isloshiti, vunsloshiti , iskladati , vunskladati, islagati, vunslagati, arsloshiti ; Bosn. isklasti ; Ross. BHKjacTb, BbiMa^biBaTb ; Ećcl. h^osuhtii, u^aara rii, H3Jiaraio, Bboaraio ; — §. 1) wyłożyć co, n. p. towary dobywszy rozłożyć ; Ijerau^legnt, auSlegen, au^pacfcu, »orlegcn, barlegcit, linlegcn; (ob. wystawić co na przedaj). Swoje towary na rynku ku przedaniu wyłożyć. Baz. Hst. 96. Syrus kupiec twój jedwab' wykładał na jarmarku twoim. 1 Ltop. Ezech. 27, -16. Szarłaty, perły i korale wykładali na jarmarkach twoich. Radź. Ezech. 27, 16. Wykładają i drudzy kupcy m a tery e swoje jedwabne. Star. Dw. 12. Towarów żadnych, aby się nikt we dni święta wykładać nie ważył. Vol. Leg. 5, 649. — W starym zakonie; Wjłożenie chlebów, n. p. W pierwszym przybytku był stół i wyłożenie chlebów, które żowią święte. 1 Leop. Hebr. 9, 2. (położenie chlebów. 5 Leop.). Zbudował Salomon dom imieniu boga, i poświecił go na wykładanie wiekuiste chlebów poświęconych. 1 Leop. 2 Parał. 2, 4, ob. chleby po-kładne, obliczności, przedobliczne, przekładne; Eccl. npejottcema xrfeôbi, @cf)aubrote; cf. stoły pokłądne, stoły wykładów, @d)aitttfcf)C. — Szufla w drukarni, na którą zecer z winkelaka wykłada pismo, dwojaka, zecerska i preserska. Magier. Mskr. — Jak pospolicie chełpią się białogłowy z swych szat,' i ta jęła wykładać i okazować, swoje ochędozeństwa, szaty i insze ubiory. Glicz. Wych. C 6 b, cf. na popis z ozem wyjeżdżać, popisywać się, jur tsefiau auâlegen. — Jurid. Wyłożony sąd , t. j który bywa czasów wedle prawa zamierzonych, a idzie ‘zawzdy przez dwie niedziele. Za długim zwyczajem przyszło, iż ten sąd zowią wyłożonym, jakoby na pewne i nieomylne czasy ułożonym a prawie zamierzonym. Sax. Porz. 43. et 44. auêgefejjtcâ, augefefcteS, fefłgefefcteS , utebergefejjtcä ©ertdjt, £age$)a|ung. — Wykładać rękę z szaty. Cn. Th. 1313. wyciągać , bte $anb au3 betu klei be IjerauStljun, hcrauâjtefien. Tęskność chorego, odkrywanie abo rdk wykładanie czyni. Sak. Probl. 111. z pod kołdry, z pod przykrycia, baS Slufbetfen ber $ânbe. Głowę ku górze jak z kuny wyłożą. Paszk. Dz. 128. wyciągają , wysuwają , I/eraußffrecfen. — §• Wykładać, precz od-

524

WYŁOIĆ - WYŁOWIĆ.

W Y Ł O Ź K A - WYŁOŻYĆ.

Wylot w działach, przedni okrąg koła kanałowego. Jak. WYŁOŻKA, ob. Wyłoga. WYŁOŻYĆ, /. wyłoży cz✓ dok., Art. 3, 323. Na słowo komenderującego; «na wylot!« spuszczają dno armaty ku dołowi , gdy tym czasem pu-szkarz wysuwa i podkłada klin dla zastanowienia armaty w położeniu podniesionym nad poziom. Jak. Art. 1 ,

410. — §. Wylot, to co wylatuje n. p. ze, strzelby * pocisk, kulą lecąca, strzała lecąca; tM$ abgefd) offen wirb, kugeln, Pfeile. Husarze mają swoje zasłony na wyloty nieprzyjacielskie, tarcze. Gjl. Rost. 203., — $. Wylot, wyłoga, ber Sluffdjlag am trutek Z wylotami kontusiki, strój niewieści. Comp. Mai. 703. Dla dziwackiej mody czy fantazyi trzeba łapek, wylotów i wyłóg. Mon. 69,

603. — §. Wylot, teli penetratio in alteram partem, Po~ loni suam vocein fce tantum in uno modo loquendi na wylot usurpant. Cn. Th. 1519. na przelot, na przestrzał, wskroś, ‘durch durchem , z Nietn, burd) Uttb burd); Vind. skus na skus ; Ross. na Bbi.ierb, nacuBU3b; Red. naBU-atrb "cTptjia hm uyia npouiia ; na wylot przepadła strzała; sagitta adoerso corpore accepta., averso erupit..

Cn. Th. 430. Na wylot strzały przepadają, I śmierć z cięciwy jego posyłają. Past. Fid. 233. Dziura na wylot ;

Ross. npoewb, (cf. przejąć). Na wylot przeźroczysty Eccl.

CKB03HTB. Obaczę ja sam, co -oa umie; ja na wylot człowieka przenikam. Boh. Kom. 3, 29. Znam cię na wylot.

U ul. Oui. 172. Boh. Kom. 3, 212, cf. przez skórę. WY-LOTNI, ia , ie , wylatujący, wzlatujący, attffUeg&aï. Wy-lotnia sól w chemii, mocą ognia wzgórę wylatująca , i okadzająca się na wnętrznej powierzchni naczynia, w którym zamknięta. Jak. Art. o, 524. Suftfalj. — §. Przelotni, na wylot idący, wskroś przenikający, burd) Uttb burd) fltćgeub ; Ross. npoeMHuS; Eccl. ckbo3huh. WYLO-. TOWY, a, e, od wylotu, miejsca wylotu, uścia; 3lu3* flitg *, SWuubuitg*. Wylotowa sztuka, część armaty , po-. czynająca się od drugiego spadku , t. j. od czopowej sztuki, a kończąca sie równo z wylotem. Jak Art. 3, 323 ; oczna sztuka, ib. 3, 306. Lejk. 2, 240. Przy samym wylocie armaty jest głowa, albo obręcze wylotowe, bourlet. Jak. Art. 1, 138. ŁeLsk. 2, 240 Wylotowa obrą- » czka, T astragale de volée. Jak. Art. 1 , 158. btC 33er« flćtbuitg.    .

WYŁOWIĆ cz. dok., Wyławiać niedok., łowiąc wyłapać, na łowach wyłapać, zupełnie do szczętu wybrać; IjerauS* ftf^en, au$ftfd)en, IjerauSfaugen, auêfangen, gani megfangen;

stawiać, oddaliwszy od siebie położyć , wystawić , rocg*    mówić się nie możecie. Żarn. _    Post. 5, 705. wytłumaczy-

legen j. 33. bie Araber. Wykładali dziatki swoje, ażeby    łem się z tego, td) Ijabc mtd)    barftber ^tnîangltc^ erîlârt,

nie były żywione; gdy Mojżesza wyłożono, wzięła go    geitugfant nu^gclaffen.— Aliter:    Wyłożyć się komu, uło-

córka Faraona. Bial Post. 106, (cf. podrzucić, podrzu-    żyć się, uniknąć go, ujść, ustronie. Żeby się śmierci

tek). — §. Wykładać konie, woły, wyprzęgać, ba3 3^0'    niezbędnej wyłożył, Berło z koroną Kazimierz położył,

me!) entspannen. Nie wykładajcie jeszcze z jarzma bystrych    Pot. Jow. 46. by jej ujść, uniknąć; entgegen, flltênmdjen.

koni. Dmoch. 11. 2, 285. Wyłoży z jarzma spojone sam    WYŁOŻNY, a, e, — ie adv., do wyłożenia, mogący być

woły, O pełne oracz nie dbając stodoły. Miask. Ryt 41.    wyłożonym, ail^kgbar. — §.    Rozmaity jest ten podział

Z jarzm wyłożyła smoki. Zelr. Ow. 214 ; colla iis leva-    Arystotelesowy i niewyłożny. Petr. Ek. 50. nie do wyjawi — £. 2) Wyłożyć na co, koszt łożyć, expensovvać ;    śnienia,> lub też niedołożny, niedokładny, md)t erfdjbpfenb.

bte Soften worauf t>ern?enben , auêlegeit, wypłacić, wyliczyć,    WYŁOZYCIEL, ob: Wykładacz; Sorab. 1. wuwożnjk ;

auśjableit. Wszystkie staranie i pilność wykłada i czyni    \md islagar; Eccl. cna3aie.ib.

na Rzeczpospolitą. Glicz Wych. O 2 b. Wolał, gdyby WYLUDNIĆ cz. dek. ludności pozbawić, bezludnym uczy-tylko był sam w mewoli umrzeć, jak wyłożyć tak wielką sumę , która go w koszuli prawie zostawiła. Mon.

68, 22 Powiada, że kto mu wróci sumę, którą na

baê SluSlocfett, Slblocfen, 3lbfd)n)inbeht. Widząc Izasław, iż Niemiecka pomoc miała tylko za cel postrachy dla wy-łudy pieniędzy, wrócił się do Bolesława. Nar. TJst. 2, 424. — Wyłuda, to co wyłudza n. p. pieniądze z kieszeni , roaS ba$ ©elb au^locfi. Te' wyłudy drogo płacą kupcom. Tr.— Personif.- Wyłuda, y, m. et z., WY-ŁUDZACZ , WYŁUDZICIEL , a, m., WYŁUDCA ,

y. m.,

który od kogo co wyłudza ; Rag. izmamitegl, ber Sliltb loefer, Slblotfer, (Slbhigfer, Slttêlngfer >. Pellicator, wyłu-

nić, (oppos. zaludnić), ctlföölfcnt. Wyludnić się, WY-LUDN1EĆ nijak, dok , utracić ludność, enttfbffert tDCrbcn. Dla różnych przyczyn wyludniały pułki. Papr, W. 40. edukaoyą Juliany wyłożył, ten ją mieć będzie. Teat. 5. WYŁUDA, y, z, wyłudzenie, wygłaskanie czego od kogo; b, 7. (którą zaawansował, wyexpensował). Wyłożyć za kogo pieniądze, sumę, koszt, (ob. ’Wynałożyć) ; założyć go, zastąpić go, awansować za niego, eilte (Summe für jemanbeit auölegcn. —- §. Wykładać n. p. mahoniowym drzewem szafy, • drzwi, • posadzki; mit öcrfci)iebenem ^olje au^lcgcn, entlegen. Wykładany; Ross. iiaóopHWH, (cf. nabrać), eingelegt, aufgelegt. Wykładana robota stolarska.

Wykładać suknie, obsadzić, eilt Üîleib beferen, garniro-wać, gnnureit, (cf. wyłoga).— Nieprzyjaciele najeżdżać na obóz nasz poczęli, wywabiając na harc i wykładając    dzacz. Mącz. Expulponides nummorum. Plavt, qui pal-

naszych obyczaje. Biel. 510. przedrzeźniając, przedrwi-    pando et blandiendo nummos exprimit; wyfudzacz, aut si

wając; nad)fpottClt, auêfpottcu, mit (Spott nacbntacfyeit. —    fingere liheat gentile nomen. WYŁUDZIŃSKI. Cn. Th.

§. 5) Wykładać co słowy, wykład sensu, znaczenia    1519. wyłudzigiusz, wydrwigrosz. WYŁUDZIĆ, cz. dok.,

czynić', tłumaczyć myśl, wyłuszczać ; ^mtt. SBorteit anöle*    Wyłudzać niedoli., łudzeniem wymamić, wywabić, wy-

geit, erfldren ; V'ind. iskasatf, resbistriti, reslagati, reskladafi,    machlować , wygłaskać, wylizać; (leratrêfücfett, aitélofîen ,

isloshiti, arslozhiti, arsvietiti; ßoss. TOiKOBaib. Czytali    ablocfeit, ( flblttgfen , auślltgfen ) ; Boh. wylauditi ; Slov. wy-

w xiegach zakonu bożego wyraźnie,'a wykładając zmysł,    laudjm ; Vind odlisali, odlisuvati ; vunslisuvati, odple-

objaśniali to, co czytali. Bill. Gd. Nehem. 8, 8. Gadkę    dra ti, dolspledrati ; Croat, izmamiti, izmamlyujem ; Bosn.

wyłożyć. Teat. 6. c, 80. Wszyscy medrcowie nie mo-    izmamiti, izmudriti ; Rag. izmâmiti; Ross. BLLiecTiiTb ,

BbLieiuHBaTb, BbDiami rb, BbmaubiBarb, memiTb , meny, (jfy^HTb, BbuyAHTb wybielić). Wyłudzić co, - wygłaskać, etn>a3 abfć^met^iehl. Ern. 26. U pewnego młodziana wyłudziwszy znaczne pieniądze , do rozpaczy go prawie przyprowadził. Boh. Kom. 2, 142. Spodziewamy się tak u świata marnego rychlej wyłudzić a wyfiglować potrzeb a opatrzności swoich. Rej. Post. O o 5. Legat na synodzie wyłudził podatek na biskupach i inszem duchowieństwie na wojnę Turecką. Stryjk. 421. Chociaż xiądz nie ukradnie, przecie co wyłudzi. Rej. Wiz. 94. Koźlę małe do wilka : nie wyłudzisz tu nic, bo aczkolwiek wrzask kozi słyszę, ale skadłobiną wilka widzę. Ezop. 12. (nie oszukasz , nie wskórasz nic udawaniem). — Wyłudzić sekret, wymacać, ettt ©ef)dnmt$ ablocfett. Umiem ja wkraść się w przyjaźń, i sekret wyłudzić. Hor. Sat. 126. Mówili Filistynowie do Delili : wyłudź na mężu a wywiedź się, w czem jest tak wielka moc jego. Badz. Ju-dic. 16, 5.— Wyłudzić kogo, wywabić go, etnett rauêlocfnt. Jako orzeł, gdy wyłudza a wyzywa swe dziatki ku lataniu. 1 Leop. Deut. 52. — $. Wyłudzić się, łudzeniem wyzwolić się, wykręcić się''; ftdj loSfdjttńnbeln,

'WYŁO Y Ć.

WYŁOŻNY - WYŁUDZIĆ.

525

gą mi snu lego wywiązać i wyłożyć. 1 Leop. Dan. 4 ,

15. einen ïrcutnt benten. Przywiedzieni byli wszyscy medrcowie Babilońscy, ażeby mi wywiązanie a wyłożenie Onego snu powiedzieli 1 Leop. Dan. 4, 3. (wykład. 3 Leop.. bie Deutung). Gdy nie jest jemu wyłożono, to ja tobie teraz wykładam. 1 Leop. 4 Ezdr. 12, 12. Tak to wy>-kładam¹, rozumiem. Cn. Th. 1315. — Wykładać co dobrze, źle* na dobrą stronę, na złą stronę tłumaczyć; gilt, fd)led)t ÛUêlegen, benten. Wielu ludęi zdumiewało się, i różni różnie wykładali. Ząbk. Ml 293. (różnie wnosili, wnioskowali, sądzili, różnego zdania byli). — Wyłożyć co na jaki język, przetłumaczyć; in eine (Sprndje überfein,

Übertragen. Król Egiptski xiegi starego zakonu dał wyłożyć z żydowskiego języka na grecki. Gil. hat. 2.-S.

Hieronim wyłożył biblią na ięzyk Słowacki. Mącz. —

Wykłada się passive , tłumaczy się , przekłada sie ; nńrb erfldrt, uberfejjt. Naleźliśmy Mesyasza , który się wykłada Chrystus. Bej. Post. Z z 5. — Znimk. Wyłożyć się, wytłumaczyć się , sprawić się , sprawę dać. Zem się wyłożył, że inszego fundamentu żaden założyć nie może "okrom onego , który jest Chrystus, już z grzechu wy-

burd; ®reljere^ lośtttadjeit. Rozumiał Faraon, jakby Izraelici chcieli się wyłudzić ku sprawowaniu ofiar. Radź. Exod. 5, 8. Wyście leniwi, i dlatego się ku ofiarom wyłudzić chcecie, ib. 17. Po trzecim dniu rozumiał Fara-

1, 303, (Croat, izlupànye). — Wyłupać kogo, wybić go, wygarbować; Bosn. izlupati, izbifti, einen (UlKprÛgeltt. Choć mię kto i w pysk uderzy i kijem wyłupi, to sobie milczę, unikając lego, żebym więcej nie dostał, on, iż żydzi precz ciągną, a na ofiarę od niego się    Boh. Kom. 2, 107. WYŁUPICIEL, WUŁUPNIK, a, m,

wyłudzili. Biel. Ust. 30. — Przed śmierci szpetną ko-    gwałtownik, który wyłupuje, czyli złupia miasta, domy.

są nikt się nie wyłudzi. Rej. Wiz. 96.    Włod. Direptor, drapieżca , wyłupnik. Mącz. WYŁUPNY,

WYŁUGOWAĆ, ob. Wyłużyć.    a, e, wyłuskny, który się łatwo daje wyłupić. Włod.

WYŁUP, u, m., wyłupienie, i to co wyłupiono ; baé Slug»    ldd)t auljuplfen , auêliaubbar. WYŁUPUJE, ob. Wyłupić,

flautien, àirôpufjlett, Sluöplunbern, baś 3ïuêgeîlaut»tc, SlOge*    wyłupać.

flaubte, Sluögeplunberte. — §. Botan. Wyłup, ziele, ob. WYŁUSZCZYĆ cz.dok., Wyłuskać niedole., Wyłuskiwać Kania przędza, kanianka. Syr. Urzed. 111. $lad)3fetbe.    czejtl. 'wyłuskuję, wyłuszczam contin., w-yłuszczam , wy-

We lnie znajduje się wyłup, łoboda, i inne chwaściska.    Jupuję ziarno, groch, migdał, orzech. Cn. Th. 1519.

Haur. Sk. 54. Wyłup ty mowy, epithymium , îljpmfeibe.    (Ut$fd)älett, (Utôljülfeit, ttUèfdjdfeit ; Boh. wygâdfiti, (cf. ją-

WYŁUPEK, pka , m„ wyłupionego co, ctruaö Sluêgefcfyâl*    dro) ; Korab. 1. wuyadru; Garn. fiushim, flushili ; Vind.

teS , 3lu3(jeHaut>tc8 i mianowicie Wyłupek orzech, wyrę-    islufhiti, vunslufhiti ; {Bosn. zagljusctiti decorticare ali-

blak, orzech wyłuszczony sam przez się. Włod. ; orzech    guantulum) ; Ross. BtuymHRaro , mejyiUHTb, ouieJiyuiHTb.

dojrzały, który sam wypada z czaszki. Dudz. 71. Cn.    Z orzechów robaczywych wyłuszczywszy jądra , schować

Th. 1319, Boh. weylupek, ob. Łuszczak , eilt reifer 9îltj$,    na olej; boby ich robacy dojadły, gdyby w skorupach

ber t)0tt felt ft mrô ber @d;aale fallt. WYŁUPIĆ, -ił, f. wy-    były. ćresc. 405. Gospodarz postrzegł, że mu ktoś

łupi cz. dok., Wyłupywać czejtl., wyłupuje pr. contin.,    znacznie na polu wyłuskał strączki, tlaur. Sk. 222, (cf.

Wyłupiać, wyłupiam nie dok'. \ Boh. wylaupiti, wylaupati ,    smykać). — §. Wyłuszczać oczy, wytrzeszczać; bie 2Iu*

wylaupnauti; Ross. BbiJiymiTL, BM.iyiiMTb, CKOJtyimyrb,    gett (Ulfretßcit, auffperrett. Jak wryty stanie, wzrok wy-

CKOJiynbiBaTb, 3aKoaynnxb, 3aK0„iyiibiBaTb , BMKOjynnyrb,

BMKoaynaTb , BbiKoaynbiBaio ; Eccl. imyii.1/110, BbMyqaaio ;

— g. 1 ) z łupin wybierać, obierać, wyłuszczać; att&

Halfen, auêflanben, anêfd;elfen, (ntéfcjjalcn. Wyłupię orzech, jądro. Cn. Th. 1519. Wyłuszczam, wyłupuje ziarno, groch, migdał, orzech, ib. Z kleszczowiny włoskiej jądra wyłupują i mielą , albo w olejarni na olej wybijają. Syr. i486.— $. Wyłupić komu oczy, wyjąć mu oczy, wybić, wykłóć, einem bie Singen nnêftedien. Chłopiec od Areopagitów na gardło skazany, iż przepiórkom oczy wyłupował. Baz. Modrz. 50. Żeby to było mogło być, i oczybyście byli sobie ‘wyłupowali , a dalibyście mi je byli. 1 Leop. Galat. 4, 15. — Aliter : Gębę otworzył i oczy wyłupił, jak głupi. Teat. 56. d, 17. wyłuszczał, wytrzeszczał, wywalił oczy ; er riß bie Singen auf, fperrte bie Singen auf. — Wyłupię albo wyłupiam skrzynię , komorę. Cn. Th 1519. rein au^pltinbern. Dom jego wy-łupi. 5 Leop. Math. 12, 29. (dom jego 'rumuje a łupi.

1 Leop.). Na garbarzach r. 1610. kamienice mieszczą-nów Krakowskich wyłupiono. Zygr. Pap. 511. Naśladuj rady mojej, wyłup' kędy możesz, zedrzyj z kogo WYLUTROWAĆ cz. dok. , lutrując wyczyścić, flU^ldutem, możesz, wylichw' jako możesz. Rej. Bost. Ss 1. Łąko-    Kiedy będzie potaż dobrze wylutrowany , I. j. że w nim

mieć biega jako na szrubach, myśląc jakoby gdzie co    nie będzie w śrzodku nic czarnego, z takiego potażu

załapić albo wyłupić , albo wyszydzić albo wylichwić, będzie śkło czyste. Torz. 219.

albo wykłamać , i zawsze myśli jakim kształtem kogo z 'WYLUTÓWAĆ, ob. Lutować, litować. WYLUZOWAĆ, pieniędzy wyzuć. Weresz Reg. 97. Więcej dać może, ob. Luznwać, lózować.

kto więcej z nędznych a ubogich ludzi wyłupić a wy- WYŁUŻYĆ, WYŁUGOWAĆ cz.dok., Wyłużać niedok. ; Ross. ciągnąć może. Rej. Post. Iii 5. Urząd sobie kupił, Że- buiiiojiouhtl ; anêlattgen. Postępuj z zlewaniem, aż już by co dał wyborcy, na drugich wyłupił. Klon. Wor. 15.— 'ostatnia woda gotowana z popiołem, smaku od niego §.2) Wyłupić, Wyłupać, łupaniem wyłamać ; auêfpalten ,

Ijerauêfpalten, fpaltenb auSBrccHcn. Złodziej do tej kamienicy dobijał się, i drzwi wyłupował. Teat. 52. b, 73. Wyłapanie i włamanie się do domu cudzego w nocy jest jeden z gwałtowniejszych kryminałów. Ostr. Pr. Krym.

wyłuszczający rzecz jaką,

a, w.

526 WYŁUGOWAĆ - WYKUPIĆ.

WYŁUPICIEL- WYŁUŻYĆ. -

łuszcza ; o nim nigdy nie słyszał. Żab. 15, 75. Nagi.— §. Fig. tr. Wyłuszczać jaką rzecz, mowę, materyą, wykładać , wyszczególniając wyjaśniać, rozbierać; eine ©a* die erläutern, atrê emanber fefseit, jcrgltebent , erörtern; (Bosn. izgovnràti, istumaciti, isgovonti, izustiti). Wyłuszczenie albo explikacya zawisła na omówieniu kilku znajomszemi słowy nieznajomego wyrazu. Kpcz. Cr. 1, p. 50. WY-ŁUSŻCZKA, definitio. ib. ; Ross. CKa3Ka, bie ©rfldrmtg , Sefdjreibung, Umfdfretfmng, (Erörterung, 2)eftmtton. Czułym ludziom dosyć jest wyłuszczyć stan swój, ażeby być wspartym od nich. Tent. 49. c, a 2. opisać , wystawić, przełożyć ; befcfyretlien, »orjłeflen, barfteften , oorlegen. WY -ŁUSKNY, a, e, — ie adv., wyłupny, który się łatwo daje wyłupić. Włod. Cn. Th. 1319. (utófdjdllmr, Ietdjt auêju* hülfen. Nie wyłuskne zboże , ob. Twardy. Bavera fru-menta, twardy do młoćby, nie wyłuskny. Cn. Th. 1165. WYŁUSZCZYCIEL ,

wykładacz ; ber 3luöetrianberfe^er, (Erörteret ; Bosn. izgovo-ritegl ; Eccl. CKa3aie.ib. VV rodź. zeńsk. WYŁUSZCZY-C1ELKA , i.

mieć nie będzie; ta praca nazywa się wyługowaniem, elixivaiio. Krumł. 424. ib. 424. ib. 114. Kiedy ziemia na saletrę dobrze zakwitnie, powinna być wyłużona , dla wyciągmenia z niej saletry. Jak. Art. 1 , 49. ib. 1 , 51. Ziemia pozostała w *kadziech, nie będąc ze wszystkiem

WYŁUŻY N Y-WY MACHNĄĆ.

WYMACHLOWAĆ- WY MAMIĆ. 527

obrana z saletry za pierwszym razem, wyłuża się jeszcze    wyrzucić , wymiotać, wyruszyć; mit einem ©djmuttgc au3*

vuns-

powtórnie czystą wodą. Jak. Art. i, 51. mtrb auSgelaugt.    werfen, $erait$fd)lc«&ern ; Vind*. ismahati, vunmahati,

WYŁUZYNY, ob. Łużyny, zola.    mahali; Ross. BbiMaxaTb, BbiMaxiiBaTb. Wymachać się,

*WY<ŁYGAĆ, ob. Wyłgać. WYŁYKAĆ , wyłyknąć, ob.    wielkicm poruszeniem    wysilić sie,    fid) burd)    fjefttge Se*

Wyłknąć.    meguttg abmatten. Tr.

WYŁYS1Ć oz-, dok., zupełnie obłysić, łysym uczynić, ganj fal)l WYMACHLOWAĆ cz. dok., wyłudzić, wyfiglować, wykręcić, machen. Patrzą dziś cudzych żonek, żonek wyłysionych. wydrwić, wykuglować; berauëfcbmtnbeln, ait8fd)mtnbeitt, burd) Klon. Wor. 58 ? WYŁYSIEĆ nijak. dok., ‘Wyłysywać    ©dimtubelet) ablocfett.

czestl, zupełnie obłysieć, ganj fal)l merben. Dla gorąco-    WYMĄCIĆ cz. dok., z zamącenia wydobyć , ailg    bem    Trüben

ści siewby zemdlałe wyłysywały. Krom. 709. squalere.    Geraniolen. — §.' Jak    najmocniej    zamącić,    im    l;5d)ftett

WYŁYSZCZEĆ med. dok , Wyłyskać niedoli., wyłyskuje pr. ©rabe trübe ntadjen. Rndlk.

contin., Wyłyskiwać czestl, z blaskiem się wydać, wyi- WYMACZAĆ cz. dok., 1) maczaniem wypotrzebować, (lilii* skrzyć; fyenmrbltjjCn, berait3ftral)len , auüftrafileu. Bndtk.    iunfeit j. 33 bie Srufie; Boh. wymaćati; Vind. viinsmo-

WYMĄDPiZEC nijak, dok, do najwyższego stopnia lub zbytnie zmądrzeć, überaus fing merben, ju fhtg merben. WY-MĄDRZAŁOŚĆ, ści, z. , zbytnia mądrość, ber 33ormt£,

WYŁZ, u, m., kamień, na którym kruszec osiadł. Tr. eilt zhiti, vunpomozhiti.— 2) Wymaczać , ob. Wymoczyć, ©tein, maran ltd) (Erj gefegt fyat. WYŁŻE, wyłgę, oh. WYMACZYĆ cz. dok., pomączone wyczyścić, nom ïOïe^lftau* Wyłgać. WYŁZYGROSZ, a, m., wydrwigrosz, wyłudzacz be reinigen, pieniędzy; eilt ©elbauMocfer, ©elbrtblugner. Zab. 16, 148. WYMADLAĆ , ob. Wymodlić.

Nagł.

WYMACAĆ cz. do/i., Wymacywać czestl., właściwie macaniem wybierać, dochodzić; auêfübleit, auśtaften, ertnften;

Sorab. 1. wumaszam ; Croat, zpipâvam ; Ross. BMiuynaib, cf. wymędrować.

BbimynMBaib ; [Boh. wymaćkati wyciskać gąbkę). Wy- WYMAGAĆ, ob. Wymódz.

zupełnie wygładzić, wyprasować ; anêmattgelit, ^eraitytnatt* gellt, glatt mangeln. Płótno przepłókawszy w wodzie magluj, wilgotne naprzód, potym wysuszywszy należycie wymagluj na sucho. Przędz. 89. — Fig tr. [Wymaglować , wymachlować , abfd)mhibeln 2). Woltę zrobić,

macał najtłustsze kury. Tr. — §. Translata saepius uti- WYMAGLOWAĆ cz. dok. , Wymaglowywać czestl., maglem tnnr loco naleźć , najduję , wynajduję, wybadać, dowiadywać się. Cn. Th. 1319. Wymacać, wyszukać, wszędzie szukać, trząść, przetrząść; fierttmfudjen, nńiljleit, be* rumftöbern. Skrzynki dobrze wymacali, a przeszukali, czyby broni nie było. Bujn. Cyc. 96. Spiegowie jako ‘psi śledzący przeniknęli i wymacali każdy kącik. Boter.    kartę zdmuchnąć, lisa ułożyć, wymaglować, nikt lepiej

4, 58. Wymacałeś wszystek sprzęt mój, coźeś znalazł    ode mnie nie potrafi. Teal, i, 30.

twojego? W. Genes. 51, 37. Budn. ib. Najdzie zuchwal- WYMAGNETYZOWAĆ cz. dok., magnetyzmem wyleczyć, Ije* ców siła między nimi, co nie lenią się czasem wyma- raniSntągnetiftreu, auSmagnettftrett. Bndtk. cać na gościńcu, masz-li co za pasem abo w kalecie. WYMA1G cz. dok., Wymajać niedok., majem, liściem zielo-Star. Vot. C. Żołnierze nietylko nadrożne majętności nem wystroić; au$mat)ett, bemalen, belauben. Bndtk. plundrowali, ale też i md ległe w’ymacywali. Krom. 704. WYMAKAC, ob. Wymoknąć.

perscrutali, rabowali, rauben, plüttbern; — Cum effectu: WYMALOWAĆ cz. dok, YYymalowywać czestl., w malowa-Wymacać, wynaleźć, znaleźć; aufftnbett, ftnbeit. Tak cię    niu wystawić, malując wyrazić, malowania dokończyć,

skryję, zje kata, kto cię tam wymaca. Treb. S. M 116.    auêntal)len ; Vind. ismalati , vunsmalati, obrasati, vuno-

Bezrozumny człowiek wymaca często przyczynę istotną,    brasati ; Bosn. ispengali, ispisati; Ross. HCKpaciiTb, Hcupa-

Gdy uźrzała'męźe wymalowane na ścienie, twarzy Chaldejskie wykonterfetowane farbami , zapalała się na nie chciwością oczu swoich. 1 Leop. Ezech. 23, 14. On was prawie wypisał, i waszemiż farbami do żywego wymalował. Twór. Wiccz. 83. Prorocy wypisali, a prawie jakoby na oko wymalowali sposób męki jego. Rej. Post. L 7. Wymaluję cię, jakiś jest; luis te pin-gam coloribus. Cn. Th. 1519. letbimfttg abntalilen. Słowy się rzecz wymaluje. Gorn. Dw. 285. (wyraża , wystawia, wykłada). Krasny, jakby go wymalował. Cn. Ad. 363. jak malowany, mtc gemailt. Wymalowanie actio, odmalowanie , baê 3Iu3ntablen, Slbmafilen; opus malowanie, malowidło, co odmalowano, obraz, ba3 ©cntafllbe. Daleko jest obraz i wymalowanie od swego oryginału. Kiek.

którćj mądrzy długo postrzedz nie mogą. Ktok. Turk.    untBarb.

97. wynajdzie, odkryje, eittbecfen. Uwziąłem się wymacać, cokolwiekbym mógł z obyczajów⁷ derwiszów, ib. 169.

Wymacasz nie chcący prawdy na kobiecie. Teat. 46. b,

16. (dojdziesz, bu mtrft non tl)r bte SBaljrljett ^erau^olett;

Ross. pa3iuoxaTŁ, cf. wywietrzyć). Wymacać kogo , sztucznie wyexaminowac, eilten ail^olett; Vind. isprafhati , vprafhati , sbarati , sbarkuvati ; Ross. npociiTb, onpauiH-BaTb. Wymacanie Ross, onpoct. Nie było z kandydatów nikogo, aby król w nim nie wymacał defektu jakiego. Lub. Roz. 192. (nie postrzegł, odkrył),

WYMÂCEROWAC cz. dok., w cieczy, n. p. w occie, zupełnie odmiękczyć ; gattj burdjtvetcl)eu lajTen, 33. ttn 6fftg. Kaftan octem wymacerowany, wytrzymuje wszelkiemu żelazu. Papr. W, 1, 229. — Fig. Ir. Trzeba tu Turk. 70. kopia.

wymacerować Jegomości. Teat. 4, b, 91. wybić, wygar- WYMAMIĆ cz. dok, wykuglować, wyłudzić, wymachlować; bować; bnr^gerben, burd/toalfen mit bem ©torfe.    fierauêaffett, Ijerauêfcbmtnbelit, abf^mtnbeln; Vind. odpledra-

WYMACHNĄĆ cz. jedntl., Wymachać dok., zamachnąwszy ti, dolspledrati; Croat, izmamiti , izmamlyujem ; Bosn.

izmamiti; Hag. izmâmiti ; Rosts. BbiMaiimb, BhiMaiibiBaTb.    cić, przekreślić za nieważne, wyniszczyć; auêlôfc^ert,

Ni echaj że‘ sobie czynią aby z tćj mamony Przyjacioly ;    ttUSftrdcfjett, ruegftretc^ert , t)erntd)ten pr. et jig. Ir., Boh.

wymazaliwymazowati ; Slov. wymazati ; Sorab. {. wu-rnażu , wumażem, wumazam ; Vind. isbrifati, vunsbrilati, vunpobrifati ; Croat, izbriszati, zbriszati, zbrishi, sbrisza-vam , izbrissńjem ; Dal. szmarszivam ; Slav, pomêrsiti ; Hoss. Bbiina3aTb , Bbnua3biBaTb , nomapaib, noiwapbiBaTb, ciwapaTb, CMapuBaTb, pa3MapaTb, pa3MapuBaTb , 'iepumb (ob. Czernić), Mepmo, ncqepiiHTb ; Eccl. ii^hj^tii , H3Ma-

choć i tak marnie wy mamionej. Klon. Wor. 82. WYMAMIACZ , WYMAM1CIEL, a, m., wyłudzacz ; Hag. iz-mamitegl, ber 5luśSgaufler, Slbfefynnttbler, ber einem etmcrê abfdjnnnbelt.

WYMARCIE, WYMARŁY, ob. Wymrzeć.

marrnu-

WYMARMURZYĆ, WYMARMUROWAĆ cz. dok.,

rem wykładać, na kształt marmuru wyrobić, auSmctrittO*

rirctt. Gipsem wymarmurzony gabinet od stroju. Kras.    3Hbuth , H3Ma3yio , ii/[,ra,\^Tii, iręriUffipni , noxepnBaio,

Sat. 81, Eccl. HSiipa.vipanx , C/tliJianiiuii hü iiOAOôie Mpa-    nonepiiHBaio. Jeśli moja chorągiew' nie będzie zupełna,

Mopa.    przyjdzie do tego. że mię z regimentu wymażą. Boh.

WYMARSZCZYĆ cz. dok., Wymarszczać niedok., zmarszczo-    Kom. 5, 211. (Wymazać z listy; Hoss. im cnncKa H3Kjno-

ne wygładzić, cittrmtjeln, entfalten, auäriutjeln, glatt ma»    miTb, cf. wykluczować, wyłączyć;. Zdarzyło mi się wi-

djen ; {Sorab. 1. wumoricżu ; Vind. vunsvogluvati. isvo-    dzieć w Warszawie jednego z tych icbmości, którego

gluvati, vunsprepirati ; Hoss. paciipaBHTb , pacnpaBJHTb;    dotąd z pamięci wymazać nie mogę. Trat. 15. a, 5, ( cf.

cf. rozprawić). — §. Wymarszczyć, w zmarszczki wy-    wybić z pamięci, cf. wypaść, wylecieć z pamięci;. Mo-

ginać ; in 3îunjeln fälteln , aufrnnjeln.    gęż sobie pochlebiać, żeś mnie jeszcze* nie wymazała

WYMARSZEROWAĆ, WYMASZEIUJWAĆ med. dok., w marsz z pamięci twojćj ! ib. 53. b, 24. — Wymazanie Bosi. wyruszyć, wyciągnąć, auëmarfcfytreit. WYMARZAĆ, ob.    noMapna. Nie do wymazania, ‘niewymazalny; ślov. ne-

Wymorzyć.    wymazatedlnÿ ; Vind. nesbrilliu ; Eccl. nen3Ma3Hbn1.

WYMARZNĄĆ nijak, jedni!., Wymarzać niedok., mrozem WYMDLIĆ cz. dok., mdłym uczynić, wysilić; Vind. vun-wyginąć, ustać, aneSfrieren; Boh. wykfebnauti, wykreha- smedleti , vunsmedluvati, entfräften. Gniewliwego upor-ti ; Hoss. BbiMep3nyTb , BbiMepaaTb. Drzewa wymarzły.    neg0 gniew a upór jego *zawzdy wymdlić a wysuszyć

Woda wy marzła. Ld. — Fig. transi. Prawdziwa ona    musi. Rej. Zw. 142.

miłość oziębła, a prawie już wymarzła. Wiśn. 163. (zu- mvironivr , , lx,    ,    . , .    .    ,

łn e z kł '    J    WiMĘCZYC cz. dok., Wymeczac niedok., mecząc wycisnąć,

WYMARZYĆ « ' dok.. marża« wymyślić, . wyroić , uroić ;    i    '«teartem «lijmârçeit . dera,!«,

attätrümen, träumerlf* audite, «Mimten. Wymarzył    1*f f f '• lr'! »ymucil,, '«ynuiti, wy-

sobie Platon Rzpltą Sra,. Li«. 110. «(djmdrmra.    aauz.t,; Sorab. 1. wumuezam wukatuyu (w,katować),

wvmaćci/- *    a-    71    a ■    wuczweluyu , wumozowkuyu, (cf. mozolić;; Croat, izmu-

WYMAbLIG, /. wymaści, wvmaszcze cz dok., maścia wy- ....    i . r> ■    n ■

a .a ■    'a    o L    chiti, zmuclnti ; Haq. izmucciti ; Bosn. izmucciti, îskinu-

smarować, tłustnścia pomazać, auSfalbeit; Ross, bumüc- .. c , •    ’    ’    ’

mn,,    8. Maść wysmarować, w,potrze-    '• (cf'■ fio"' BUMY'"'TI> ■ buh^bt,, , Bbtaywaib

bować ; Ro„ HSCa.mTb, ouäfnlbm ! fattenb »uWiiVn.    (wynudzićl. paaeymib , namo»»«., mwmamL    , obea-

WYMATAĆ cz. dok., matactwem wyłudzić, wykręcić wy-    »'»bot«« pacibirarb . pactibtTbiaaTb. N.ektorzy    złoczyn-

łgać ; (oHntfnt), «têféimnbeln, bird) Cug nnb înig »blote. «    , ä f' ’ 7 "n .""L "7 wymçcïyiT ?“*•

Złodziejami „ , którzy nieprawdziwe,» żebractwem pie-    ,¹³* - lraml Na **    » PYch5 PJ-

niądze na ludziach wymataja. Kam. Sal. 583. Drugi    ?n,#^cb l“dII!,ach wymę«c.e to aby sam,    wyznali,

nie dba. borguje, pożycza, gdzie jako może co na kim    “ "'«»P™*iedliwie wojnę toczą. Da z. A4 HO.    - Wy-

wymatać. Dambr. Sar. 485 Wyborgować, wymatać. a    co;    »Y^ndać z biedą ; fiozs. Buuomm,, mit

nie zapłacić. Delr. El. 152. Pieniądze na nim gładkiemi    m,t    »'aft utlbJKijbe unb SotJ btroorbrragra ; _»«•

słowy wymatał. Sax. Tyl. 95. Starał sie ziaże aby co    ■    t* ®t«»N HmB*»- Wymęczywszy wiersz

wyłudził i wymatał na' królu Zygmuncie. Stryjk. 703. "Pra“°.wa,,Y Drukować bojazn pracy swój nagany. Mon. Czynią sie posłańcy od wielkich panów, aby co na lu- ’ ° r ’    c sl? ’ rec,Pr• ^ysi *<* się mę-

dziach wymatali. Sk. Kai. 461. Wymatawszy na was do    fi(l’ tnrtrtcritb trMopfm; llo,». HMtyulirbCH.

czasu przymierze,

4 b. Do czegóż inszego mierzyły jego owe krzywoprzysięstwa , któremi on na W. K. Mości przymierza wyma-tał, jeno aby fortelem doszedł tego u ciebie. Janusz. Oksz. K b. Niepewnemu przymierzu Turczyna, i wy-matanćj wierze jego , abyś nie wierzył, ib. 0 4 b. Dostawszy listów wymatanych i przyczynnych od panów.... klon Wor. 53. — g. Wymatać, ob. Wymotać.

WYMAWIAĆ, ob. Wymówić. WYMAWIAGZ , ob. Wym ca. ‘WYMAWIALNY, ob. Wymowny. -

WYMAZAĆ, f. wymaże cz. dok., wymazuje pr. continWymazywać częstl. ; mażąc wygluzować, wygładzić, wyrzu-

tak was tylko bawi. Janutz. Oksz. A WYMĘDROWAC cz. dok., mądrością mniemaną wykręcić,

wy figlować, wydrwić, wykpić; berairôflügclit, airôflügeltt, abflügeln, abfcfnutitbelrt ; (Vind. ismudruvati, vunsmudru-vati; Bosn. izmudriti;. Dwoje chłopiąt, na imię Obies Gałąź, gdy myślili, jakoby mogli którego grosza na-yć , albo na kim wymędrować, zmówili się z sobą. Blicz. Wych. H 8, ob. Wymądrzeć.

ow-

528

WYMAMIACZ - WYMAZAĆ.

W Y M D L I C - W Y M E R S K A Ć.

WYMERSKAC cz. dok. ; Boh. wymrskati in publico virgis caedere, (wymrśtiti wybić n. p. oko biczem;; wychło-stać , auäftälipen, tyegftaupen. Wszystkie szelmy z Włoch, z Hiszpanii i t. d. wygnane i wymerskane, do naszćj miłej ojczyzny, jakoby do smrodliwej zyzy w okrecie,

spłynęły się. Weresz. Reg. 16. Wymerskanie ; Boh. Jagieło Gdańszczanom dał połowicę wymiarów i młynów weymrsk, wychłostanie, wybicie, chłosta, baśS 9Iu8pettfdjcn.    Gdańskich i na milę wszędzie grunta koło miasta. Biel.

*WYMĘŻCZYZNIC cz. dok., ‘Wymężczyzniać niedok., męz-    Kr. 262. Kazimierz Jagieło Gdańszczanom cła, wymiary

kości pozbawić, rzezańcem uczynić, kastrować, wytrze-    z młynów, czynsze z miasta odpuścił, ib. 356. — §.

bić ; Vind. ismoshiti, resati, skopiti, entmannen , »erfdjnet;    Wymiar, czym się co wymierza , miara mierzenia ; baS

ben. Wymężczyznienie, castratio. Gaz. Krak. WYMĘZNIEG    SDtajiS, momtt man mifft. Losu naszego nasze wymiarem są

nijak, dok., mężnym się stać, wyrosnąć w mężczyznę;    zmysły, Od nich ludzkie nieszczęścia, lub szczęścia za-

männltdj werben, bcratt madden junt SOîanne.    wisły. Weg. List. 7. Wymiar, albo stopień zrównania.

WYMIĄĆ, WYMNĄĆ tz. jedntl., Wyminąć niedok. ; Boh. Śniad. Alg. 1 , 65. ber ©rab. — §. Geom. Wymiar, wymnauti, wymjnati, wymósti, wymatl , wymatu; Croat.    dimensio. Geom. Nar. 2, 231. bte Slltèbe^nung. Wielkość

obs. shmćm , izsmeknuti, izsmichem , osirnlyen, osel-    każdego ciała ma trzy wymiary, długość, szerokość i

szem ; Boss. bumatl, BbiMHHan>, H3MHtb , H30MHy , H3-    głębokość. Rag. Dos. 1, 24. Trzy wymiary razem zali htł , iKWUMUTb ; miąć wygnieść, wycisnąć, wytrzeć;    wsze znajdują się we wszystkiem, co tylko jest ciałem,

berauöfnnttcln, tyerantèfnetten, fjerauSreiben, brttcfett, minben,    Jak. Math. 1, 3. Każda płaszczyzna ma dwa wymiary,

preffen. Wymiąć chusty w praniu, ob. Wykręcić; Boh.    a temi są długość i szerokość. Hub. Mech. 26. WY-

wyżdjmati. Wyciśniony, wyżęty, wymięty, persatus. Mącz.    MIARKOWAĆ cz. dok., Wymiarkowywać czestl., pomier-

Konopie w cierlicy lekko wymiąć. Przędz. 45. Rut    nym uczynić, wymierzyć stosownie do czego, należycie

wymniąwszy sobie prażma z kłosów, jadła. 1 Leop. Ruth.    pomiarkować ; abmeffen, üerfiMtnifhltCtßtg etnricblett. — §.

2, 14. Nie wuzdasz wołu, gdy nim zboże wyminasz.    Wymiarkować z kogo, z niego pomiarkować, wymacać,

Budn. Deut. 25, 4. (wymłócisz, wytrzesz na ' boisku).    postrzedz, dowiedzieć się; Vind. vunpoflufhati, doba-

Zboże do chleba wyminaja, acz nie wietrznie wyminą-    gati, abntcrfeit, emteffett, atlSforfcljen, erforfdjett. ‘WYMIAR-

niein wyminaja go, arii kołem wozowem taczają, aby go    NY, WYMIAROWY, a, e, od wymiaru, od wymierza-

zębami swemi nie pokruszył. Budn. Jes. 28,28. Międlicamf , nia, do wymierzenia, wymierzony, wymierny; 2lbntef* i cierlicami wyminano a wycierano zboże z kłosów, ta-    fmigê *, jinn 2ll>llteffeu, abgentcffcn, autlgentejfetl. Wszystkie

czając je po zbożu, bo tak u żydów młócono. Budn.    wagi i miary będą wymiarne i cechowane. Vol. Leg. 2,

Jes. 41 , 15, not. ‘WYMIĄDLIĆ, ob. Wymiędlić.    687. Zyg. Aug„ ob. Wymierny.

WYMIANA, y, z., wymienienie, mianowanie, wyrażenie WYAIIASTY, a, e — o adv., wymienisty, z wymieniem, imienia; bte Benennung, ba$ fBeitctinett. Prosi głupia Jo- na kształt wymienia; wie baê Renter, bent (Suter äfutltd; wiszą o dar bez wymiany. Zebr. Ow. 63; sine nomine    eilten (Slltcr Ijabetlb. Bandtk., cf. wymionowaty.

munus. Pisze o tern bez wymiany jednak roku. Nar. Ust. WYMIATAĆ, WYMIATOWAĆ, WYMIOTAĆ, ob. Wymieść. 2, 545. — §. Wymiana, WYM1ANKA, i, i., wyjątek,    WYMIATACZ, a, m., co miolłą wymiata, ber 2lu3feljver,

wyimek , excepoya ; (Boh. weymenek 'wymienka , wa-    2Iltêfeger; Boh. wymćtac ; Rag. izmetalaz ; Croat, zmetàch.

wu-

runek, kondycya). Proszę o to, wszakże z taką wy- WYMIĘ, ienia, n. ; Boh. wymć, wymeno : Sorab. 1. mianką, gdy..,. Ryb. Gęśl. D 2 b. U pana boga nie- mo , wumia, wuhmo; Sorab. 2. humé; Cam. vime, (cf. masz wymianki , jeśli król, albo wojewoda. Rej. Zw. 51 amćm ubera praebeo prolij ; Vind. vime, vimen , vim-

b. (nie ma różnicy). — §. Wymiana, wymienienie jednego za drugie, zamiana; ber 3luêtaufd), ber £aufcfy, 2Ścr= taufi ; Vind. ismenja, menjba, promenik; Croat, izmenba, premenba ; Dal. izmina, promina , zamina ; Bosn. izmina, izmignenje ; Ross. bhmIwb', pasarfena, pa3»rfeHb ; Eccl. ii/mi,iit , H^MTiincNHic (2. zdrada, cf. zmiennik).

WYMIAR, u, m., wymierzanie, rozmierzanie, wymierzenie, rozmierzenie ; baö" 2Iitömeffen, bte Slirêmeffung, gleiche $er» tbeilung, ©intlietlintg, baö Slbt^etlen, ©tnfbetlen. Największa dla prawodawcy trudność, uczynić sprawiedliwy między karą i przestępstwem wymiar. Ostr. Pr. Krym. 1, 155. słuszny stosunek , ba§ red)te 33erl)ttltmf-ś. Wymiar sprawiedliwości , skazanie słuszne , stosowne. Ld. — §. Wymiar, to co wymierzono. Cn. Th. 1320,-cf. waga, szala; ba3

zhek, vimzhiz, (krava vimla » krowa nabiera wymion, staje się wymienistą) ; Croat. \ć me: Bosn. vimme, sissa, (cf. ssać, cf. cyc); Ross Bbiiwa; (Etym. wymiąć, jąć); naczynia zbierające mleko, gdzie w samym końcu brzucha położone są, jak u krowy, zowią się wymiona. Zool.

68. ibaś fôufjeitter, baê ©liter, cf. cyc, cf. piersi, cf. promień). Z mlekiem do dojenia Miła krówka nadstawia pełnego wymienia. Lib. Hor. 122. Z pełnych wymion (owce) mleka dodawacie, I wełny nam na miękkie szaty użyczacie. Otw. Ow. 610. Wymiona puste krowy napełniają , Niepewnym skokiem błędliw-o biegają Po miękkiej trawie rozpustne koźlęta. Bardz. Trag. 8. Wymię , t. j. od krowy cyce, których używają w kuchni, kładac w jarzynę lub same gotując i opiekając. Wiel. Kuch. 434. Sugemeffette, 21bgemejfene, nad) SOîaP 3»getf;etlte. — §. Wy- WYMIOCINY plur., quisquiliae, otrzebiny, ośmieciny , wymiar » 'WYMIARA , y, z., WYMIAREK, rku , w., dem.,    mieciny , ogryzki. Mącz. 2IuâfcI>rtgt, ^efyrtgt, (ob. Wy-

n. p. Może są takie stworzenia, dla których pół    mieść). Wymieoiny nie mają się rozrzucać w pasiece,

godziny tyli jest wymiar czasu, co dla nas lat ty-    Kluk. Zw. 4, 251. wyrzutki, śmieci,

siąc. Mon. 65, 26. (tak długi przeciąg, tak wielki ‘WYM1ECZ0WAĆ cz. dok., wypolerować miecz, ba^ @d)n>crt udział). — g. Wymiar młyński, exactio aut pensio mo-    fegen, pltren. Miecz wyostrzony jest i wymieczowany ;

laris, pomierne. Cn. Th. 1320. Wlod. ‘wymiełek, bte    aby posiekł ofiary, wyostrzon jest, aby się lśnął, wy-

Slîaljlmejtc, bte 9)łeBlme$e für bett SDîüIIer, bte SDîütlerme^e.    wymieczowan jest. 3 Leop. Ezech. 21 , 9/ (wyostrzony

67

WYMĘŻCZYZNIĆ - WYMIAR.

WYMIARKOWAĆ - WYM IE CZ (TWAĆ. 529

Słowni/e Lindego wyd. 2. Tom VI.

niu, wypowiedzialny; bencnnftar, auSIprecfjlid;. Tr. Subst. Wvmienitelność, możność być po imieniu wymienionym, bte" Senennbarfeit. Tr. WYMIENNY, a, e, 1) ob. Wymię-nitelny. — 2) Zamienny, mogący być za co wymienionym, öertaufcb&ar ; lub leź do wymiany lub zamiany służący, Staufcty». Wymienny skrypt; Ross. pa3MiHHafl, ein $auf$lmef. — 3) Wymienny, od wymienia, od wymion, Reuter *, (Euter « ; cf wymiasty, wymienisty, wymio-nowaty.

mechcżźu ; zupełnie przemiękczyć , pnj rtUétueidjen, bure!)' WYMIERAĆ, ob. Wymrzeć, meinen, tvetc^ machen pr. et fig. tr. Rzymianom i Grekom to WYMIERNIE, a, m ; Vind. obmernik ; Sorab. {. wumernik.

Metator, wymiernik. Macz. ber Sluêmefîer. WYMIERNOŚĆ, ści , z., sposobność być wymierzonym; Vind. ismerli-vost, domerlivost, bte ihtsSmeParfeit, Bumcfflmrieit. WY-e — ie adv., mogący być wymierzonym ,

jest, i wypolerowany.... aby się lśnął, wypolerowan jest. 1 Exod.). Miecz ten jest wyostrzony i wymieczo-wany, aby był w ręce tego, który zabija. 3 Leop. Ezech. 21, 11.

WYMIĘDLIĆ, ‘WYMIADLIĆ cz. dok., międleniem lub międlicą wytrzeć, wymiąć; auörtffeltt, (lUSrällfelit. Do wymią-dleoia muszą być konopie mocno wysuszone. Jak. Art. 3, 2I9. Wymiędione i wyczesane konopie. Przędz. 49.

. wu-

WYMIĘKCZYĆ cz.dok., Wymiękczać niedok. ; Sorab. 1

nie nowina była, postronne imiona odmieniać, i na swą mowę wymiękczać i wycieńczać. Biel. Kr. 12. WYMIĘ-KNĄĆ nijak, jedntl., Wymiękczeć dok., zupełnie przemoknąć, gaits lucid; werben, burdjtueidjien. Bndtk.    MIERNY, a

‘WYMIEŁEK, łku , m , wymiar młyński. Tr. bic 9ftaHerme|je,    fluSmeffbar, JumeffOar; Vind. ismerliu, domerliu; Slav, iz-

SKafylmefce; Boli. wymelek. WYMIELAĆ, ob. Wymieć.    miran ; Ross. h3m1»phmmh ; Eccl. ii3MtpnTe,ibHbiii. Algebr.

WYMIENIĆ cz. dok,, Wymieniać niedok., 1) po imieniu wy- Funkcye składające się z ilości piewiastkowyeh, i z dotykać, nazywać; bep 9tamen nennen, benennen, ^ernennen;    ści bez znaku, nazwiemy wymiernemi, rationales. Śniad.

(Boh. wygmenowati, wygmenugi ; Sorab. 1. womenuyu ;    Alg. 1, 58. Gdy znaleźć możemy pierwsze pierwiastku

Vind. pojimenuvali). Wymienia osoby, które zna. Teat.    terminy, ale reszta zostanę się pod znakiem, takowe

38, 193. Miasto potwarzy, język twój niechaj czyni bra-    funkcye nazywamy niewymiernemi, irrationales. Śniad.

ckie łaskawe karanie; miasto wymienienia bliźniego,    Alg. 1, 59. — §. Wymierny, wymiarny, wymiarowy,

swych własnych grzechów wyznawanie. Eraz. Jęz. L l 2 b.    wymierzony; SlirêmcjjuugS», auëgemeflen , jugemeflen , abgc®

(zamiast wytykania, strofowania). — §.2) Wymienić, wy-    llteffen. Wszystkie wagi i miary będą wymierne i wyce-

mieniać, wymieniwać częsll., jedno za drugie dać, za-    chowane, i oddane wojewodom. Herb. Stat, 179, cf.

mienić; nuMaujdten, oertaufdjeit; Boh. wymèniti, wyrne-    denn. (Eidjmaß. I ci co słody bądź wymierne, bądź fol-

nowati ; Sorab. {. wumenu, wumenam ; Vind. smeniti,    warkowe na wywarzenie do miast dawają , także czopo-

ismenjati, ismeniti, vunsmeniti, vunszhriediti ; Croat, iz-    we mają płacić. Vol. Leg. 3, 56. Wymierne nocy dzień

meniti, izmónyati, izmenyam ; Rag. izmjêniti ; Bosn. iz-    ścigają Oliv. Ow. 613. WYMIERZAĆ ob. Wymierzyć,

miniti 1) vicem subir e, 2) succedere; Ross. BbmtHHTb, WYMIERZIĆ, ‘WYM1ERZENIĆ cz. dok,, mierzionem naprzy-BUMtHbiBaTb, (BbrntiiHTb o6pa3t kupić obraz świętego),    krzeniem się wymusić, mit Überbringer Bubringlidjfeit ab'

pasHiHHTb, paittbHbiBaTb. Niemcy z Bremy miody, bydła    bringen. Insza wyprosić, a insza wymierzić. Fredr. Ad. 18.

i skóry leda za co u dzikich <Łotwinów kupowali albo    Czego nie wyprosimy, tego nie wymierzeniemy. Cost.

' wymieniwali. Stryjk. 248. — Prou. Wymienił stryczek    Gor. 40. Nie uprosisz, przynajmniej wymierzenisz albo

za siekierę. Wymienianie, wymienienie, ob. Wymiana.    wyklękasz, i wymodlisz. Opal. Sat. 63. WYMIERZNAć,

WYMIENIACZ, a, m., który co wymienia, po imię- WYMIERZAŁY, ob. Obmierzły, obmierznąć, niu wytyka, mianuje, wzmiankuje; ber Seitenner, 9?a> WYMIERW1Ć cz. dok., mierzwą wygnoić, red)t aitSblittgen. menanbeuter. — §. Zamieniacz, ber 58ertau[d;er; (Slov.    Bndtk. — §. Z mierzwy wyczyścić, wychędożyć; auih

wymenitel redemptor); Vind. smenjavez ; Croat, izmenitel,    miften , UOllt ^mmmftrob reinigen.

wymêfowati ; Vind. ismeriti, vunmeriti, vunsmeriti; Sorab. 1. wurneram , wumirim , wumiriu; Croat, zmirjati, zmeriti, zmerujem, zmerjam, izmeriti, izmerujem ; Hung. megmérem ; Rag. izmjeriti, izmjerriti, izmjerrivati ; Bosn. izmjerriti ; Ross. BbiurfepHTb, BbiMtpHBaTb , H3MtpHTb , H3-MipaTb ; miarą dochodzić długości, wielkości, głębokości, podług miary, dzielić ; attömejfen, ttbmeffctt. Cieśla rozciągnął prawidło i wyformował kloc piłą, wymierzył go węgielriicą i cyrklem otoczył, i uczynił obraz męski. 1 Leop. Jez. 44, 13. Bolesław chcąc ozdobić Kraków, mieszczanom wójta ustawił, który spomykał, *zwymie-rz.ał ulice, rynek, aby to rządnie w okręgu swoim rozdzielone było. Biel. Sw. 198 b. ( powymierzał ). Korce Gdańskie mają być ‘dorna dla próby wymierzone. Haur. Sk. 65. Kto stopień tak pewny poruszeniu wymierzył, aby wodę uczynił tak ciekłą , tak slizką, tak wymykającą

550 WYMIĘDLIĆ - W YMIENITELNY.

WYMIENNY - WYMIERZYĆ.

f. izmenitelieza ; Dal. izmenilavacz ; Eccl. H3MtHHTe.ib, WYMIERZYĆ cz. dok., Wymierzać niedok.] Boh. wyméfiti, (ii^MKtthiniKi, zmiennik, zdrajca). — 'WYMIENKA, i, i. ;

Boh. wyminka , weyminka ; Sorab. 1. wumeneno ; wyi-mek, wyjątek, excepcya, warunek; bte 5Iitêttabme, bte Sebtngting; (Boh. wyminiti wyjmować, excypowaé; wey-mènjk, weymenićnjk który co sobie warował, exeypo-wał; Sorab. i. wumenież). Powiedziała to co usłyszała , a prosiła z tą wymienką, jako to wszyscy świegolliwi czynią: tale niepowiadaj tego nikomu!» Eraz. Jęz. J 6 b.

(z tern ostrzeżeniem). Kato radził, aby Pompejuszowi wszystka władza była policzona, z tą wymienką, aby opatrzył, żeby Rzplta żadnej szkody przez to nie wzięła. ib. B 6.

WYMIENISTY, a, e — o adv., wymiasty, z wymionami, wielkich wymion ; mit Reutern, mit großen (Euter«, cf. wymienny, wymionowaty.

WYMIEN1TELNY , a, e —ie adv., do wymienienia po imie-

vunnameriti, «bntcffon, beftimmen.

Dmoch. U. 322. zada, einem ben îobeêjîreicb »erfefcen. — §. Becipr. Wymierzyć się z czego, wyrachować się, ‘liczbę kłaść, usprawiedliwić się, 'oczyściać sie; §icdjen« fdjafit «Wegen, fid; auênmfen, fid; rechtfertigen. Komisya mając dziś w liczbie obowiązków, i ratunek dla wszelkiego ubóstwa , wymierza się z tak świętego obowiązku publiczności. Gaz. Nar. 2, 19 b. Wymową piękną z rzeczy się wymierzy. Źebr. Ow. 176; mandatom juvit facnndia causam. Gdyż on rzecz swą zakończył, Katylma, jak umiał wszystko pokrywać, pokorną mową, ze wszystkiego się wymierzając, upraszać począł. Pilch. Sali. 58. Gdy się Polio z tego chciał wymierzać, niedopuścił mu. Pilch. Sen. gn. 540. Zaczęli szemrać Faryzeuszowie, ale się im pan wymierzył przykładem bożym. W. Post. W. 2, 245, (cf. wytłumaczyć się z czego). Wymierzać się , wymawiać się, exkuzowaé się, fief) entfdjnlbijjeil. Prosił hospodar hetmanów, aby z-Turkiem bitwę zwiedli, ale wymierzali mu się z tego, ze miejsca potemu nie mieli; inszego czasu nie wymawiali mu się z tego. Gwagn. 129. id. Biel. Kr. 589. Słał xiadz klechę na ryby, ten mu się wymierza. Że mu nigdy nie chce żadna wpaść do więcierza. Pot. Jow. 114 —§. Wymierzać się, zapierać się ; lćhtgtien, »er* Irtltgncn. Piotr się *przał, z tego wymierzając Jako Chrystusa nie znał, nie był uczniem jego. Odym. Św. 2 E e. Panowie Litewscy z tego sie wymierzali, że o fryrnarku żadnym Moskiewskim za Infllanty nie widzieli. Biel. 599. Pies udawał, że owcy chleba pożyczył; a ta wymierzała się, że nie brała u niego Min. Byt 4, 76.— $. Wymierzyć się z czego, wypłacić się; fid) wofür abftttben, e£ abtragen, «bohlen, erfefien, »orgelten. Wymierzać się będą wdzięcznością. Mon. 65 , 94. Jużem w iększą część ojcze za swe złości pokuty w czyscu odprawił, a wierzę Ze się z ostatka twą prośbą wymierzę. Groch. W. 257. — *§. Krzyżacy zamki budowali, dlatego aby się królom Polskim z poddanności wymierzyli, z którymi było trudności dosyć. Biel. Św. 170. aby się wyłamali, jtd) loti* machen.

się? Zab. 6, 111. Min. wyznaczył, wytknął; Vind.

Fig. Ustawicznie

mięsopustują, wszystko łokciem rozkoszy wymierzają.

Birk. Exorb. D 2 b. (podług niej cenią, ważą, szacują).

Łupieżcą jest cudzego dobra , nie gorliwym fortun współbraci obrońcą, kto zyskiem własnym, nie prawem i słusznością wymierza swoje wyroki. Mon. 65 , 58, Boss. oóaiejKeBaTb, oÓMemeBHBaTb , (cf. miedza). Kara podług ciężkości przestępstw nieuchronnie wymierzana dla przestępców , odciąga ich od złego. Mon. 68, 844. (wyznaczona, wskazana). Więcej ten sędzia przykładał starania do zbierania skarbów, jak do wymierzania sprawiedliwości. Gaz. Nar. 1 , 284. do należytego oddawania, uczynienia sprawiedliwości ; Slitêubmtg, ^aubtyabung ber ©eredjtigfeft. — §. Wymierzyć, wszystko pod miarę wziąć nic.nie zostawiwszy; afleS ganj aućhneffen, roegmejfen, nidftä übrig laffen. — Fig. tr. Jednak żeby się w myśli srogi żal nie szerzył, Nalawszy sporą czarę duszkiem ją wymierzył. Zab. 1, 191. Nar. Nar. Dz. 5, 34. spełnił, wypełnił, wychylił, er leerte bte ©ebaale tn einem 3»ge nirô.

— Aliter: Planety gdy w pewnym lat przeciągu kcła swe wymierzą, znowu tędy pójdą, którędy' przyszły.

dok., Wymiatać, Wymiotać, ‘Wymietać niedok , wymia-tuje , wymiotuje pr. conlin., W\napływać czesil. ; —

1) wyrzucić, wyciskać, wykinąĆ; hcrnnśmerfcn / (utêtoer* fen, megmcrfcit ; Boh. wymelati, wymetśm, wymecy, wy-hśzym, wyhazugi, (cf. wygodzić); Sorab. 1. wumetam, wumetuyu , wumiefcż, wuschusknu, wucżisznu ; Sorab. 2. humślcż ; Vind. ismetati, vunmelati, vunsmetati, vuns-mezhuvati ; Croat, izmelati , izméchem, izméchi , izhita— vam, zmoszti , zmeihem; Dol. izbaezivam- Bag. izmè-tnuti, iztisnuli, iztiskaii : Bosn. izmelnuti, izmechjati ; Ross. BbiMeTaTb n3weiaTb, H3MeTHBaTb. Gdy tak nami gwałtownie się burzliwość morska namiotała, drugiego dnia wymiatawali co mieli w okręcie; a trzeciego dnia swemi rękoma naczynia w okręcie potrzebne wymiatywali 1 Leap. Ad. 27, 18. Morze będzie wymiatywać z siebie ryby. Budn. 4 Ezdr. 5, 7. — Fig. Kacerze święta wymietnją. W. Post. W. 57. (wyrzucają, rugują, znoszą). — §, Wymiatać kogo, wyprzeć, wypędzać, wygnać; ettien ljerau3* merfen, oertreiben. Chrystus począł ‘wymiętywać kupujące

Ossol. Sen. 8 ; cum orbes suos explicuerint ; gdy prze-bieżą, wybieżą zupełnie koła swe; ganj «Umläufen, bltrdp laufen ben Sîreiâ. — §. Wymierzyć co z czego, z kogo, mierząc wyrobić, uzyskać; bureb SOîeffen erhalten, »erbtenen, gewinnen. Nie wyorze-ć, ani z młyna wymierzy, jedno co z nędznych ludzi jako tako wyciągnąć a wymęczyć może. Bej. Zw. 59 b, (ob. Wymiar, Wymiarek, ‘wymie-łek). — Similiter: Co z głupszych zedrze i z mędrszych wymierzy, to przecie Okazale wspaniałość prowadzi na świecie. Bor. Sal. 14, ob. Wymachlować, wymędro-wać, wydrwić, wykuglować, wykręcić; abfdjminbeln, ab* gaufeln. — §. Wymierzyć co na kim , wycisnąć K wymódz, ettoaß einem abbrängen. Chcąc co na kim wymierzyć, to pod płaszczykiem powagi, zda się być wolne i świątobliwe, chociażby najniesłuszniejszym działo sposobem-, taL chciał Achab na Nabocie winnicę przez fałszywą powagę wy- WYMIEŚĆ, wymiótł, wymiotła, f. wymiece, wymiotę cz. mierzyć. Lub. Boz. 255. et 236. — $. Wymierzyć kogo zkąd , wyparować, wyrugować; einen megbrnngen, bernitg balanctren, megjnmngen. Wmieszkanego w Włoskiej ziemi Anibala , Scypio w same bramy Kartaginy tłukąc , kiedyż tedyż wymierzył. Faliss. FI. 79. — §. Wymierzyć, na cel wziąć, wycelować, celować w co; hinein jielcn, genau ^insfelert ; (Vind. vundomeriti, vundokonzhati). Wymierzył go Gofred tak dobrze, że go zaraz trafiwszy w serce, z muru trupem zwalił. Ustrz. Kruc. 1, 136.

Ukwapliwy nie dobrze wymierzył, Nie dotrzymał, i nie tam kędy chciał uderzył. P. Kchan. Orl. 1 , 251. Natęża łuk, i w samo serce , do którego, jak mówił, wymierzał, ugadza. Pilch. Sen. gn. 314. Ogień z bateryi przeciw okrętowi tak zręcznie wymierzyli, iż ten oddalić się musiał. N. Pam 23, 162. (kierowali). Jako potężną ręką wymierzony Bezecny Pito więcej już nie żyje, Leży plugawym ścierwem wyciągniony. Tward. Dof. 17. ugodzony, uderzony, cf. mierna ręka, »on mächtiger $anb getroffen. Wnet ci tu raz śmiertelny mój oręż wymierzy.

532 WYMIESZAĆ -WYMIESZKAĆ.

W Y M E T L I - WYMIOTY

L    4

i przedające z kościoła. W. Post. W. 2, 171. Jezus du-    4 godziny na dzień, tedy 13 dni powinien wymieszkać.

chy gniewliwe i czarty wymiatał. Sk. Dz. 14. *Zażeśmy    Syxt. Szkl 254. wysiedzieć.

w imię twoje dyabłów nie wymiatali ? 1 Leop. Math. 7, WYMIETLI mi się coś w głowie. Bndtk. wyroi mi się, 22. — §. Wymiatać komu co, wyrzucać, zarzucać, wywikle mi się, nurb mir f(f)»tt nod) entfallen ; cf. mętli wyrzuty lub zarzuty, wymówki komu czynić ; Hoss. ynpe- mi się słowo na języku.

KaTb, yKopHTt, nopHitaTL Koro Bb "lenni, oÓJHuaTb, et- WYMIĘTY , oh. Wymiąć.

nem ctmaö »ortnerfen, »ornicfen, yorÇalteit, t^m SSonnürfe “WYMIEŹDZIĆ się zaimk. dok., miazgę wypuścić, ben (Baft matycn. Wielkie cnoty w'Pompejuszu się znajdowały; i    gatt§ ailMaffett. Ziemia kędy najwyższa płomieniem się

najnieprzyjaźniejsi mu sarnę tylko ambicyą i chęć nie-    spędzi, I w głąb, i wszcząt się wymieździwszy wędzi,

cierpienia sobie równego wymiatali. Stern. Cyc. 284. Zebr. Ow. 53 ; succis aret ademtis.

Występki mu jego na oczy wymiatał. Sk. Dz. 515. ib. WYMIGAĆ się recipr. dok., Wymignąć się jedntl., wymknąć 25. Nie miał sędzia żadnej przyczyny do nas , wymiato-wać nam co na oczy. Hej. Post. G g 6. Żarn. Post. 16.

Czemu nie chodzicie w bojaźni boga ? aby nam nie wymiatali na oczy poganie. I Leop. 2 Ezdr. 5 , 9. Dawał mu odpór mądrym pisaniem i jego zdrady, fałszu i krzywoprzysięstwa na oczy wymiataniem. Sk. Dz. 1033. (wytykaniem , okazywaniem;. Szemrze o tobie wszystek WYMILCZEĆ cz.dok., milcząc wytrwać, milczeniem wskó-świat, chociaż ci cudne postawy okazuje, ale na stro-    rać , zyskać; fdjweigenb ttUêfjarren, mit ©djtMigen gewinnen,

nie wszyscy "‘wymietują sobie na oczy sprosne sprawy    erlangen. Nie zawsze tu wymoże, co siła mówi, czasem

twoje. Hej. Post. F f j 5. (wytykają, krytykują). —    drugi więcej wymilczy. Lub. Roz. 103.

Człowiek wspaniały nie wymiata swych nigdy dobro- WYMIŁOWAĆ cz. dok., miłością wyrobie, wyjednać, uzy-dziestw niewdzięcznemu. Mon. 70, 691. (nie wymawia,    skać; liebenb erlangen, erliebeln, burd) Siebe erreichen, ge«

zarzuca). Nic nieznośniejszego dla uczciwego człowieka,    itnttltcn. Miłość miłością wymiłować trzeba. Gorn. Dw. 295.

nad osławienie i wymiatanie niesłuszne. Mon. 65, 576,    Wyfukać, a nie wymiłować miłość chciał, ib. 305.

(cf. przytyk). — §. 2) Wymieść, wymiótł, wymiotła, f. WYMINĄĆ, ob. Wymiąć.

wymiecie dok., Wymiatać niedok. , Wymiatywać czestl., WYMINĄĆ cz. jedntl., Wymijać niedok.; (Vind. vunhernjti, miotłą wyczyścić, zamiatając wyrzucić; airôfcgeit, attŚSfelp    vunvihati, isgibati, vungibati) ; ominąwszy ujść, au$tt>ei*

ren; Boh. wymétati, wymetu; Sorab. 1. wurnetu; Croat.    djCltb öorlailfeit, »orrciteit, JUöOrfomntett. Judasz wskazawszy

zmezti', zmćchefn , zmétam, izmeszti, izmóchem, pome-    żołnierzom Jezusa, Wszystkie w onym gminie Ubieży

ehern; Vind. vunpomesti, vunpomietati ; Bosn. izmesti,    roty i spieszno wyminie, A widząc pana tuż przed so-

omesti; Rag. izmèsti, izmetem, izcettati ; Slav, izmesti;    bą blizko, Powitał i pocałował go. Odym. Św. 2, C c

Hoss. BbiMecTŁ, BbiMeiaTb, Wymiećmy izbę, a potym    3 6. — §. Upłynąć, wypłynąć; »erließen, »erlaufen , »er*

wczorajszą talkę dokończmy; - wymiótłszy siadają u ko-    gtljen. Już to wyminęła wtóra niedziela. Simon. Siei. 28.

'łowrotków. Teat. 52, 5. Gołębniki mają być wymiatane WYMIOLĘ , ob. Wymieć.

i wyczyszczane od gnoju i wszołów, ktqre się tam legą. WYMIONOWATY, a, e — o odv. , na kształt wymienia, Cresc. 584. Światło za kometą ciągnące się, nazywają    czyli wymion, l»te~Śłuljeuter. Masliodeus , cycowaty pociąg,

miotłami niebieskiemi, albo dla figury podobnej do mio-    wymionowaty. Perz. Cyc. 159. ib. 3, 67, ob, Wymiasty,

tły, albo iż wojną i powietrzem , które ona według po-    wymienisty, wymienny.

spólstwa poprzedza, miasta i królestwa wymiata. Boh. WYMIOT, u, m., WYMIOTEIv, tka, rn., dem., wymiotanie,

Boh.

się jak łyskawica, lotem, szybko, wyśliznąć się ; entbltfjen, entttńfdjen, entf^lüpfen, tnie ber Ślij*. ‘Owa się nie wy-mizgał złej śmierci Areus. Zebr. Ow. 503 ; non effugit necem. Temi ogrom Nemejski zwinąłem barkami, tym na brzegu Tybrowym dziw się nie wymigał srogi Rakus. Źebr. Ow. 225.

Pr. 5. wyludnia , wyniszcza.

WYMIESZAĆ cz. dok., Wymieszywać czejtl., zupełnie zamieszać, »Öllig untreren ; (Boh. wymisyti wyłączyć). Rozrabiać wapno gracą u mularza, t. j. wymieszać. Magier. Mskr. W hucie materyalista starać się powinien, aby materyały odważone jak najlepiej wymieszywal. Torz. 121. Potaż funtów 29 miałko‘przesrędować, dobrze wymieszać, potym wT tygle rozsypać i topić. ib. 279. ib. 83.

WYMIESZKAĆ med. dok., mieszkając wytrwać, auStnoIjnen , bie Seit Ijinburd) tuofmen. Zupełny miesiąc tu wymie-szkała. P. Kchan. Orl. 1 , 59. Tamem rok cały, ile po-pomnieć mogę I połowicę wymieszkał drugiego. P. Kchan. Jer. 508, Gdyśmy tam wymieszkali te dni , poszliśmy dalej. W. Act. 21 , 5. (zabawiwszy tam przez te dni). Gdyby kto po dwie *godzinie siadał w kąpieli na dzień, musiałby 25 dni przy tej wodzie mieszkać ; a jeśli po

i to co się wymiotą, wyrzuca, pomiot, wyrzut; wymëtky śmieci ; Vind. ismet , vunsmet , isverg , vuns-verg; Croat, izmet, izmetëk, izvërsëk ; Hoss. H3Meib, (BHMCTKa 1) wyłoga, fałbuła , 2) obrachunek), ba§ §eratl^ nterfen, Sluêroerfen, ber 2Iu3i»urf. Tam gdzie się Scyla pieni w swym wymiecie.... Chrośc. Fars. 224. (w swym wy-miotaniu , wzburzeniu, w wirze). Wymiot góry ognistej, wybuch, ber Sluêtnurf eines feuerfpeteuben SergeS. — Część piersi jej zakrywa bawełnica , a część pół nagiej wydaje się na wymiot. Tward. Pasq. 6. na wykaz, na oko; jur 6djau, ben 2lugen prêté gegeben. Gc działa, o jako ich na wymiot wielu 5 (na widok tak wywalonych piersi). Żartu wymioty, piasek złoty. Suszyć. Pieśń. 3 6. wylane żarty, żartobliwego dowcipu wylewy, iskry, (Ergießungen fdjerjljaften SBtfceS. Multany mu Turczyn obiecywał; lubo farbowany to był wymiot, trzymał przymierze. Leszcz. Class. 37. propo-

w oknie tak sie-

opadło. ib. 11.

WYMI0TÄG - WYMKNĄĆ.

W Y M K N A C.

535

Nie bój 13, 33.

zycya nieszczera, fyingeiDOrieite Sodjpcife. Wszystko to tylko na wymiot, wszystko to nieszczere. Tioard. Wi. 12. na oko, na pozór, by wabić, nęcić; Jungetrorfen JUltt ©d)etn, UUt anjulotfen. Potężny jest róg jednorożca , u którego byk piłą, t. j. wymiotem słomą napchanym był. BirkK Chmiel. C. szyszka , pęcherz, igraszka, fraszka ; eilt tytuge* tDorfeiter ©trobbatt, ein elettbeé ©pteljeug. Wymiot, brak, odrzutki, śmieci; SluéiüUïf, 33racî, JsMjrigt, SDîift. Zydzi jest to motłoch narodów, i że tak rzekę wymiot całego świata. Mon. 75, 584. On mię na wymiot wszemu światu stawił, Przykład i bajkę ludziom we mnie zjawił. Chrośc. Job. 62. Na wymiot daje i wzgardę xiazeta , A utrapio-nych uwolniwszy z pęta, Na dowód mocy swojego rze-mjesła, Wysadza na ich owdowiałe krzesła. Chrośc. Job. 47 , ob. Pomiotło. Jeśli masz dobrego syna, cząstką twoją jest, ojcze; jeśli złego, wymiotem i plugastwem natury jest. Petr. Pol. 62. — Wymiot, płód wyrzucony, pomiotek. Cn. Th. 1321. eine uujeitige 8eibeéfntd)t. — Wymiot, wymioty plur. , zrzucanie z żołądka, womito-wanie, zwracanie; baé ßrbredjeit, SBegbredjen, luemt man fid) Übergtebt, baé ^onttreit. Wymioty zbawiennemi bywają w przeładowaniu żołądka. Perz. Lek. 219. Pierwszego dnia po kąpieli przypada niektórym wymiot. Syxt. Szki. 286. Po pijaństwie wymioty, głowy ból, gorączka. Pot. Jow. 191. — Do dawnych grzechów się wracałem, jak pies do wymiotu. Kchow. 88, >ob. Blwociny, plwociny, baé SBeggefpteene. WYM10TAĆ, ob. Wymieść. WYMIOTŁO, a, »., WYMIETACZKA, i, z. , everricnlum. Cn. Th. 769.

‘WYMIŚKOWAĆ sie, ob. Wymyszkować sie.

WYM1STROWAĆ, ‘WYMISTRZOWAĆ cz. dok., misternie wyrobić, (jerauéffinfldn, ^eroorfnnftcln, erîüufteln, $erau3* meiflent. Perdyx rybie pośrzednie skrzele obejrzawszÿ, Na wzór onych w żelezie twardym wyrzezawszy Zęby wieczne, najpierwszy piłę wymistrował. Zebr. Ow. 196; re-perit usum. — Fig. tr. Jeśli szatan mógł tak rychło i przy czujnych dozorcach wymistrzować , a coż nie miał ‘zmędrować za dalszych czasów, kiedy pasterze mniej czujni byli? Gil. Post. 69. (dokazywać, wyfiglować, wy-kuglować). Ktoby szedł do wieczerzy, od którego człowieka wymistrzowanej inaczej, i ku inszemu końcowi postanowionej, niżeli pan podał, ten sobie sądu pożywa i pije. Gil. Kat. 404. wymyślonej misternie, zmyślonej.

WYMKNĄĆ cz. jedntl., Wymykać niedok.; Boh. wymknauti ; Vind. ismakniti, ismekniti, vunsmekniti, isfhmikati, vun-smiegati ; Rag. izmaknutti; Bosn. izmaknuti; Dal. izmaknuti, izmaknujem ; Ross. bhmuütl , (BbiMbiKaTb wycze-sać len); z łatwością, gładko, smarownie, szybko wysunąć, wypsnąć; Jelit, glatt, fdjueU fierauérütfen, beraité* fdjteben, auéfdjteben, auérücfeit, ÿenwrrfiden, ^eruorfiteben. Kiesy z kieszeni z pieniądzmi wymykał. Boh. Kom. 5, 121. smykał, wykradał; ^erauÖfttDte^en , fd)Utpfen. Jednego Lacedemończyka na wyjadanie i wymykanie z garca był zaprawił. Glicz. Wych. i 3 i, Tak ci nas łowi śmierć i ztąd wymyka. Wad. Dan. 127. J^eraué^olen, tueg» boleń. — Recipr. Wymknąć się; ( Vind. ismufniti,' vun-smufniti, vmegnitife; Rag. izmaknuttise). Wymyka się co , mobile est, educi vel extrahi facile potest. Cn. Th.

'1521. eé läßt fid) ïetd^i Çerouêfc^te&cn, (cf. wyjemny). Wymykać się, wyślizgać się; gleiten, glitten, leicht meinen. Woda płynie, wymyka się i ucieka. Zab. 6, 110. Min. (ustępuje). Kambyzes gdy wsiadał na koń , wymknął się mu miecz z ‘poszew, na który spadł przykro, i zabił się sam. Biel. Św. 23 b. id. Weresz. Reg. 72. (wyleciał, wypadł). — Wymyka się słowo, wymknęło mi się słowo , wypsnęło, wyleciało, ein Sort ift mir entfd)lüpft, Graec. tqivytv 6 kóyog to tQXOÇ/odôvtcov. Nowe słówko z ust się jego wymknęło mimo jego woli. Teat. 10. b,

57. — Wymknąć się zkąd uciekając, ratując się; ent» fdflüpfen, entfliegen, entfpringen, entminen ; Boh. wysme-knauti se, wywâznauti; Slov. wyhybugi se ( cf. wygibać się), wzdalowati se; Vind smufniti, ismufniti, vunsmu-fniti (cf. wymusnąć), sdergniti, isdergniti, vunsdergniti, vmegnitife, odfhterkniti, fe skufmekniti , fe vunfmekni-ti , prezhslesti ( cf. wyleźć), prezhfvitife (wywinąć się), prezhpodatife ; Bosn. izmaknutise, izmaknuti , (zemknąć, umknąć); Boss. yupacTbca, y.»pa4HB.aiocH; Eccl. yupa-4aioca, (ob. Wykraść się, cf. ukraść)'. Principiis obstan-dum, pamiętaj te słowa, Próżno za ogon chwytać, gdy się wymknie głowa. Slryjk. Turk. E 3. Mogę się łatwo wymknąć przez najmniejszą dziurkę, Bom tak wysechł, że tylko kości mam a skórkę. Toi. Saut 71. Dusza zabitego Achilesa z ziemi w postawie dawnej wymknąwszy się, ukazała się w nocy. Oliv. Ow. 526. wydobywszy się, wydostawszy się; auê ber @rbe peroor gefommen, lte* railé gefoilimcit. Lasami trząsam, ziemi rozkazuję rykać, Górom się trząść, z grobów się ‘duszycom wymykać, exire. Zebr. Ow. 166. Tać to je t duszy wolność, to jej niejakieś pobujanie, że się niekiedy z tej katuszy wymknie, i niebem się ochłodzi i zasili. Pilch. Sen. list. 2, 80. Pajuk przy drzwiach stoi, gości odwraca, udając, że pan słaby; a samo paniąlko tyłem się wymknął, lata jak niepyszny. Zab. 13, 205. (uszedł, wykradł się, uciekł, umknął) Wziąwszy nogi za pas, skrytemi w tyle drzwiami wymknęliśmy się. Mon. 70 , się , pozwoli ci się wymknąć z aresztu.

Pohasawszy jedne i drugą godzinkę , wymkniemy się z kompanii incognito. Teat. 24. c, 59. îl)ir toet’beit uné tveg* fd)letd?cit, roêgmadjen, «né bem ©taube ntadjen. — Wymykać się n. p. z rąk, wykręcić się tr. , wyfiglować się, fid) Iierauébrefyen, (lerauétPtnben. Nie dopuszczajmy tego, aby ten czas, co go jeszcze stawa, miał się nam dłużej z rąk wymykać. Baz. Sk. 550 , ( cf. z rąk wypaść, wylecieć). Tuż naciera brytan ziającym pyskiem, A on mu się wymyka uchodzeniem ślizkiem. Toi. Saut. 34. Mój pan z takich i tym podobnych okoliczności gładko się wymyka. Teat. 10, 78. Osiodłałem go tak, że mi się nie wymknie, ib. 25, 85. Taką na niego zastawię łapkę, iż mi się z niej nie wymknie zapewne, ib. 14, 95. Upewniam , że ta kobieta, któraby mi się wymknęła , bardzoby zręczna być musiała, ib. 15, 54. — Żebyś nam się nie wymknął słowem. Teat. 4, 105. żebyś się nie wydał słowem, żebyć się nie wymknęło, wypsnęło słowo , bafl bu bid) uur ntt$iêL »crlauten läjfefl. — g. Wymykać się na przód, lub wzgóre, wysunąć się, wyry-

wać się na przód, awansować; öomltfctt, (lerauMtfen , WYMNIEJSZYĆ, ob. Zmniejszyć, umniejszyć. ßUÖtfitfcn. Jednym wołów bodźcem dolyka, Przecież się WYMNISZYC cz. dok., 1) z mnichostwa wyzwolić, ( oppos. jeden zawsze wymyka, A drugi zostaje. Zab. 14, 255.    omniszyć) : auftnöndjen, entmöcben, t>cm SRöndjg’tyum ent*

Na wojnie się naprzód nie wymykaj, a pozad nie zo-    nehmen. Wymmszeni Krzyżacy. Nar. Cliodk. 51. Z przystawaj. Rys. Ad. 49; (medio tutissimc ibis, tnedinm tene-    czyny wymfiiszenia jego powstała rewolucja. Nar. fj$t. 7,

re beali). Pagórki wymykać się zdadzą. Zebr. Ow. 12;    59. — 2) Wjmniszyć , ob. Mniszyć, czyścić, trzebić.

colles exire videntur, (cf. wschodzić). Mniejsza część WYMOCÛWAC cz. dole., (oppos. przymocować, cf. wy-piersi (Armidy) na wierzch się wymka , 'Wietszą część    módz) ; mocą wysadzić, wybić, wyłamać; mit ©Ctt)alt

kryje szata zazdrościwa. P. hehan. Jer. 86, ( cf. wydaje    fprcngeit, aitêbrcd^cn , erbrechen. Syn jego w j mocował bra-

się na wierzch, wychodzi). W każdej rzeczy czasu cze-    my. N. Pum. 11, 242. (Eecl. ii3M0HC4eHie wysilenie),

dok.), Wymoczywać cze^tl.', Boh. wymoćiti; Croat, izmo-chili, izmat hern ; Ross. BUMOunTb, BhtMauHBaTb, H3MO-UHTb ; mocząc wyczyścić, wymiękczyć, wyciągnąć co z czego, (cf. neutr. wymoknąć); aitśnmffern, burd)nmffern, nißffernb anêjtcfieu, ermcidien. Gdyby kto chciał prędko ryby słone abo mięso słone wymoczyć, przysolże tylko owej wody, w której chcesz moczyć, obaozysz, że prędzej wymokną , niżeli w prostej samej wodzie. Sak. Probl. 191. Chłopi piekąc sobie śledzie niewymaczane , jeszcze ich przysalają. Sak. Pi obi. 192. — Fig. 7’i udno będzie syna dorosłego z słonośei tej, t. j. zwyczaju złego wymoczyć. Glicz. Wycli. E 1 , cf. czego się nowa skorupa napije, tym trąci. — Wymoczenie; Boss. BbiMonba, ba$ 2luêrcnffcrn. Medic, infuzya, bic Snfufton. WYMOCZEK, czka, m., Robaczki w cieczach drobnowidem tylko dostrzegane, zowiemy wymoczki; animolcula infusoria. Zool. 87. 3nfuftenêfbierd)ni. WYMOCZYNY plur. od wymoczenia, 2luśumffenuig0n)flffcr, morfit etm«3 airôge*

kaj , a z słowem się nie wymykaj. Budn. Apopht. 74, WYMOCZYĆ cz. dok., Wymaczać niedok. ( cf. wymaczać cf. przed swatami nie wylataj.

WYMLEĆ, ‘wymioł, wymięło , /. wymiele cz. dok., Wymie-lać niedok., do końca wszystko umieć , mełciem wyrobić , (Urêmaldcn tu ber SDîüflle ; Boh. wymljti , wymlel, wy-meli; (wy'melek "wymiełek, wymiar młynarski; ; Sorab. 1. wumewu ; Croat, izmelyujem ; Boss. BbiMOÆOTb, M3MOJiOTb.

WYM<ŁÓCIĆ cz. dok., Wymłacać niedok.. młócąc wybić, wszystko zupełnie umłócić ; f)crauöbrefcf)en , auäbrefcben;

Boh. wymlatiti ; Vind. ismlatiti , vunsmlatiti, gorsmlutiti, gorpomlatiti ; Bosn. izmlatti, izbitti ; Croat, izmlatiti, iz-mlachujem , zmlatènye , zmlólen ; Boss. BHMoaoTiiTL, bh-MOjraqHBaTb, H3MOJOTHTb ; Eecl. h^mmthtii. Nagi jęczmień pszenicznym zowią, iż kiedy go wymłacają i wykruszają, ziarno nie jako jęczmień, ale jako pszenica krzy się z kłasu swego. Syr. 985., Brogi nigdy na ziemi leżeć nie mają, kiedy je wymłóca. Hmir. Ek. 54.

woda

Zboże wymłócone i wychędożone daje ziarno przednie , poślednie, odjemne, plewy, trzyny, zgoniny. słomę prostą y kłosiastą, mierzwiastą. X. Kam. Wymłóconćj sło- ttiójfert lüprben. Tr.

my wiązanka (Vind. vifh, otęp, fhkop). — Transi. Pio- WYMODLIĆ cz. dok., Wymadlać , ‘Wymodlać niedok. ; Boh. runy latają z gradem wespół, i czego nie popalą, to    wyżadati, cf. żądać); Vind. ismoliti , vunsmoliti; Bosn.

wymłócą. Birk. Chodk. 28. wybiją, wykruszą. — §. Wy-    izmolili ; Bag. izmollili, izmaagljam , umollitise; Boss.

BbJMOJiHTb; Eccl. ii^moaiitii ; modląc się wyprosić, uprosić pr. et fig tr. ; erbeten, erbitten, erfïebeu. Erogito, wy-modiać, czego na kirn bez przestanku prosić. Mącz. Król przez wszystkie one dni w kościele przebywając , pomocy boskiej bez przestanku wymaolal. Krom. 524. Wymodlić co na kim , od kogo. Bndlk. Tr. *WY-m. ; Bag. izmollitegl , f izmollitegliza , impetrator. 'WYMODLNY, a, e; Bag. izmolliv, umolliv;

młócić kogo , wyjeździć kogo, wybić, wygarbować, wy-czesać, okładać; einen burd)brefd)eu, anägerben, bumie!)* fen pr. et fig. tr. Za lada bagatelę kijmi plecy wymfó-c,ą. Teat. 56. b, I05.v Kalwiniego Markus tak wyrnłóeił, że stracił ludzi i okręty. Chrośc. Fars — '§. Pewnie na moich ustach nie wymłóci. Chrośc. Ow. 188. nie wyciśnie, nie wygrozi, au$ meinem SKitnbe nurb er mcbtó ber* MODLCA, y, aiiSbrfogen. WYMŁOCEK , cku , w,, (WYMŁOCKA , ' i,

i. Bndlk), wymłacanie, wymłócenie; bflê 2lu$brcfd)eu, ber impetrubilis.

dok., Wymagać niedok., ( cf wymocować ) ; (Boh. wy-mocy, wyrnohl, wymohu, wymahati uskutecznić, wykonać, eęckwować , weymoh exekucya ; Sorab. 1. moczu-yu cogo, moczwano coactio, moczuwar coactcr, [Sorab. 1. wumożu , wymożu wybawiam, zbawiam, wumożnik, wy-mozmk zbawiciel, wybawiciel); Sorab. 2. bumoz, wumoz, wiimoz wybawić, humożnik , wmmożnik, wumożnik wybawiciel; Boss. H3M05K4HTb, H3M05K4BTB rozbić, zdrUZgO-tać , wjsilić, wywnętrzjćj ; — wymódz kogo, z mocy wycieńczyć mocy • pozbawić, z mocy lub siły wyzuć, wysilić; Boss HCTOMHTb, HCTOMJMTb, eiitfrdften, ber ^raft berauben , abmargcln. Kiedy już tak bardzo wymógł swego konia, że go i ruszyć nie mógł, skoczył z niego. Pot. Arg. 94. Pompej konia wymógłszy, bije na ostrogi

2lu$brufd). Oddacie ofiarę z pierwszego wymłocku. Budź. WYMODZ, wymógł, wymogli, f. wymoże, wymogę cz. Num. 15, 20. Zagrodnicy, którzy na <‘ogrodziech siedzą , co z wymłocku żyją , płacą po groszy cztery. Vol.

Leg 2, 996. Stef., (ob. Młoćba). WYMŁOT, u, m., wymłócone , co wymłócono ; ba3 2lu£gebrofd)nc, ber 2Urô* brufdh Po zebranem z pola żniwie, wzięta próba z wy-młotu. Xiądz. 184. Z piętnastoletnich rachunków wielość wydawanych kop i wymłolu zważyć. N. Fam. 14, 250.

ie adv., spory w’ wymłot, im

WYMŁOTNY, a, e,

2lu$brufd) ergiebig. Trzeci się chwali z oblitćj-jarzyny,

Czwarty z wymłotnćj nader oziminy. Bralk O 4.

WYM-ŁODN1EĆ nijak, dok., stać się znowu młodym, od-młodnieć zupełnie, mteber gan$ jung tnerben. WYMŁO-DZIĆ , WYMŁADZAĆ, ob. Odmłodzić.

WYMNIE, WYMNĘ, ob. Wymiąć.

stępialego. Bardz. Luc. 131. Przez morze płynący w si- Wymokrzyć się zaimk. Dać koniom wymokrzyć się. Li. łach wymożeni. Jabt. Tel. lOł. Na twoje już wymogłe WYMORDOWAĆ cz. dole., mordem wybić, wszystkich do pióra chce z góry upaść. Mlask. Ryt 2,73. — §. Recipr. jednego pomordować, pozabijać, mordem wygładzić, Pies na łańcuchu wymoże się , wysili się w onym miotaniu , w onym targaniu , iż nic ognia w nim nie zostaje. Gorn. Dw. 97. Wymaga się strzała, kula; elan-guit telum conjedum , vis telo impressa defecit, elanguit, lasseseit tell impetus. Gn. Thn 1319; traci swój pęd i si-

wyrznąć, wyciąć; alle ermorbeit, burefy SOforben airêrottett. Kazał zafasować bramy miejskie , i wybić' a wymordować lud. 1 Leop. 1 Mach. 15 59. Bałwochwalcy perswadują królom , że inaczej plagi bożej oddalić nie mogą , aż ewangielików wyścinają i wymordują. Żarn. Post. łę. Włod. ift matt geworben. W’ymaga się rola, wysila    214 b. Wszystkich Turków wymordować kazał, albo

się, wyradza się. Cii. Th. 1319. Dudz. 71. — §. 2 )    oślepiwszy, ochromiwszy oszpecił. Baz. Sk. 81. Rozka-

Wymagać czego, mocno żądać, wyciskać; mit ©CWfllt    żuje wymordować senatorów. Nag. Cyc. 95. — §. Wy-

ober 9?a$bmcf »erlangen, forbern; (Vind. terjati, tirjati cf.    mordować, mordując się wyciągnąć, wybić, wywlec,

tyrać, rosheliti). — Kiedy kto na kim co wymaga, zda    wysadzić; mit ermnbenber, erfid;öpfenber Slnfirengung Ije*

się że niejako na wolą jego następuje, chcąc ją mieć    ranâbringen. Bndtk., cf. wymocować.

sobie powolną. Lub. Roz. 350, Wymaganie czego, żą- WYMORZYĆ cz. dok., Wymorzać, Wymarzać niedok.-, Boh. danie usilne; Vind. donagnenje , donagnost, (cf. naglić).    wymoriti ; Ross. BUMopirrb , BbiMapHBato ,‘ H3JiopnTb; mo-

— Wymódz co, wycisnąć, mocą wyrobić, wymusić, cf.    rżeniem wygładzić, wytępić, ogólnie wygładzić; mit

wyklektać, erjnnngen ; Cam. permoram ; Vind. dofiliti, po    junger tobten, »or junger fterben lajfen, anśfjnngern. Wy-

fili dobiti, doperfditi, odfiliti, dolprefiliti ; Ross. Bbmy4HTb,    morzyć wszystkich, fame omîtes conficere, enecare ; vici-

BUHywAaTb, BbiKamouirrb. Potrzeba na człowieku co chce    num umorzyć. Cn. Th. 1521. — Similiter: Widząc oble-

Min. Ryt. 4, 149. ( wyciska, wymusza)., żony hetman, iż wody mieć ciekącćj nie mogą, nabrawszy chust, kazał je maczać w studzianćj wodzie, i rozwieszał z murów pokazując nieprzyjacieiom , iż wodą wymorzeni być nie mogą. Jer. Zbr. 64. (iż niedostatkiem wody nie będą przymuszeni do poddania się). — § Wymorzyć, dosyć przymorzyć , morząc wysilić ; mit ^linger abmatten, red)t anö(mngent lajfen. Wymorzyć żołądek. Bndtk. (przepościć się). Wymorzyć się, przemorzyć się, . pczemrzeć. Cn. Th. 1321. et 847. ftd) recht anmutigem. — §. Transi, Wymorzyć, wysilić, osłabić ; entfraften, matt matten. Groźby Achila flegmą wymorzyłem. _Burdz. Trag: 194. — §. Wymorzyć, wygładzić, wymordować, wybić, wytępić, tobten, (cf. mor). Powietrze we trzech dniach siedmdziesięt tysięcy ludzi wymorzyło. Zat. H. T. 189. — Chem. Wymorzyć żywe srebro, ba3 Q»etf<

to wymaga.

Wexel ten wymógł, jakoby podarunek od powiatu. Teat.

4. b, 126. Nie dokażesz tego, ani wymożesz na mnie, abym ja dla tej trochy już ‘starzałćj krwi mojej Maryu-sza nieprzyjacielem ojczyzny miał osądzić. Warg. Wal.

105. (nie przewiedziesz na mnie tego). Nie mógł na sobie wymódz, żeby przeciw senatowi miał co działać.

Warg. Cez. 241. (nie mógł na‘śobie przewieść). Nie mogę tego na sobie wymódz, abym cię rozumiał pożytecznym być miastu, którego ‘doma niecnotę widzę.

Warg. Wal. 45. nie mogę się o tym przekonać, id) fann ba£ niât »tut mtr erhalten. Ten dekret jest korupcyą wy-możony. Bals. Św. 2, 542. (otrzymany). Nie zawsze ten wymoże, co siła mówi; czasem drugi więcej wymilczy.

Lub. Roz. 103, cf. wskórać, dokazać, auêricljten. Siła u mężów wymódz mogą żony. Morszt. 211. [je fönneit bet) ftlber tobten , Bndtk., ob. Morzyć.

ihnen »tel an3nd)ten, »ermögen »tel. — Wymożenie , wy- WYMOŚCIĆ cz. dok, mostem wysłać, pomostem pokryć, muszenie, wyciśnienie ; -Vind. dofdenje, permuranje, po bebntcftit. Nakazujemy właścicielowi, aby taką drogę wy-fili doblenje , doperfilenje , ba3 3Ib$t»ingen, Srjmingen.    sypał,' vvygacił, lub wcale wymościł. A. Zamoj. 110.

zamotane wyplątać, wypleść; Sorab. 1. wumottam, wuschmatam ; Slav, izmotati , aitśtińrrcn , 33erfi|stcS in Orb» nnng bringen. Wymotać się, tr. wyplątać się, wywikłać się, fid) Ijerauö imnben, beranS t»icfeln. Udawali niewinnych , żeby się tym obyczajem wymatać. Sax. Porz. 19, cf. wygmatwać. — §. Wymotać, wszytko odmotać z motowidła, gattj abnntfeln. Bndtk.

WYMOKNĄĆ nijak, jedntl. Wymakać niedok. ; Boli. wymo- WYMOTAĆ cz. dok, ‘Wymatać niedok., Wymotywać czejtl. knauti; Ross. BUMOKHyTb , BUMOnaib ; zupełnie przemoknąć, mokrotą wymięknąć, utracić z twardości, jędrno-ści , lub słoności, wymoczyć się ; ganj bltrcbmctdjen, bltrdp gemeint merben, anögemäffert merben. Konopie prędzej wymokną w stojącej wodzie, a ńiżeli w bieżącej. Jak. Art. 3,

218. Len w pękach później wymaka, niż w snopkach.

wność ; bie Serebtfamfeit, SBoblrebenljeit ; Boh. rećnictwj (cf. rzecznictwo), weyrećnost ; Sorab. 1. wuretzeno ; Cum. sgovornost, besedorezhnost ; Vind. govorna vjednost; Croat, izgovarjanje ; Rag. slàdok gavor, ljeposlovka ; Ross. KpacHOCJOBie, KpacHoptnie, óaaroptnie, ó^iarocjo-Becie, 6jaroa3unie, (cf. rzecz, słowo, język); Eccl. xh-Tpocjoßecle, khthhctbo. S. Paweł nie tak sie w *sło-wiech i górnej wymowie kochał, ale większą mądrość duchowną w sobie pokrywał. Sk. Dz. 40. Acz z przy-

Przędz. 12. Gdy się woda w winnicy zastanowi, tedy od niej stare macice winne wymakają. Cresc. 325. (wo- WYMOWA, y, z., wymowność, krasomowstwo, krasomo-dniste się stają , wyjędrznieją). Gdyby kto chciał prędko ryby słone wymoczyć , przysólże owej wody, w której chcesz moczyć, obaczysz, że prędzej wymokną, niżeli w prostej samej wodzie. Sak. Probl. 191. — §.

Przędzę dać tkaczom snować, a potem gdy tkacz zetrze, dać to pomaczać, aby ślichta wymokła. Haur. Ek. 'll. aby moczeniem wyszła, aby się wymoczyła, wypłókała , urn fte JjeranS ju fpufden. WYMOKRZYĆ cz. dok , mokrzem wypuścić, wyszczać; auöptffen, auśSbawen, anśurtniren.

Nestor

C ooo

na-

rodzenia miałby wymowę, przecięż iż się onćj między ludźmi nie przyłożył używać, nie raz potknie się, ustanie , zmyli , splecie , tak iż gdy co będzie mówił, jakoby trzy po trzy bajał. Glicz. Wych. K 7. — Wymowa objective, krasomowska sztuka, bic SRebefltltft. O wymowie i poezyi x. Piramowicza; x. Gdańskiego dzieła. Profesor wymowy. —    §. O jako słodkie ustom moim

wymowy twoje, nad plastr miodowy osłodniały mi. Sk. Kaz. 306 b. wyroki twoje, które wyrzekłeś , wymówiłeś, -betite 5llt«fpritd)C.— §. Wymowa, wymawianie dobre, złe, sposób którym kto słowa wymawia, pronuncyacya, bte 5ht«fprad)c ; Hoh. wyreenost ; Garn. berôzhnost ; Vind. vungovor, isriekanje, isvustanie, vunsrickanje , prayo-sreknost; Hag. izgovor, izustjenje ,, (cf. wysłowienie); Ross. ßuroBopii, pt'ib (ob. Rzecz), npoimnecemc, npo-H3HOiueHie. Wymawianie dobre słów, wymowa dobra. Cn. Ih. 1320. *WYMOWCA , y, m , wymowny człowiek, krasomówca; ein großer débiter, ein berebter SDîann, eilt 3îebner ; Slov. wymluwnik, reçu ik , (ob. Rzecznik); Croat, izgovoritel, izgovornik , f. izgovoritelieza ; Bosn. govorillaç, izgovoritegl ; Rag. Ijeposlovaz, izgovornik, izgovoritegl ; Eccl. umim , npoH3HOcmeab, (ihymiiikt. , chjiimm bo raarojiaiuH, (cf. ‘rzecznik). Agesylaus, gdy przed nim jednego chwalili, jako jest dziwny wymowca, że o najmniejszej rzeczy, umiałby słowy to rozszerzyć; tedy odpowiedział: a jabym i szewca takiego nie chwalił , któryby wielki bót na małą nogę czynił. Eraz. Jez. E 5; (quod fieri polest per pauca, fieri non debet per plura). Niektórzy dawni wymówce dawali to znać ludziom , jakoby się uczyć nigdy nie mieli. Gorn. Dw. 39. Rostra co z nich wymowcowie mawiali, znieśli Gotowie. Lib. Sen. 11. Wymyślił Cyćero wymowcę, którego na świecie nie masz. Petr. Pol. 539. (Ciceronis orator , de oratore). Filo, żyd zacny i wymowca wielki. Sk. Zyw. 259. Ś. Marek, biskup Aretuski, wymowca wielki. Hirk. Exorb. H 4. Waro, wymowca Rzymski. Rudn. Apopht. 80. Wielu przedniejszych filozofów i wymowców pogańskich tam zjechało się. Sk. Dz. 193. Tak go wnetże wymowca miłość uczyniła. Otw. Ow. 238. wymownym , fie fiat tfm junt SRebner gemadjt, berebt gemacht. Czemu pan nie bogacze , nie mędrce , nie wymówce tego świata , ale nieuki ubogie sobie obrał? W. Post. W. 392. nie oratorów, filozofów, literatów, sawantów wymownych. — *§. Wymowca, ‘wymawiacz , wymawiający co komu, wyrzuciciel , zarzuciciel ; ber 3Sor&altcr, ^orrittfer, 3>or* merfer ; Vind. fvarnik, pofvarnik, f. fvarniza, pofvàrniza , (cf. swar) ; Rag. ukoritegl, prikoritegl , f. "vkoritegliza, prikoritegliza , (cf, ukorzyć); Ross, nonpenareab, f. no-npeKaiejbHHua , (cf. przeko-, poprzek). Przyjaciele moi wymowcami czynią się przeciwko mnie; wszakże oko moje wylewa łzy do boga. Radź. Job. 16,20 —*§. Duch ś jest przepowiadaczem albo wymowca prawdy przeciw duchom kłamliwym. W. Post. W. 404. ‘uczyeielem wymownym, obrońcą prawdy ; Cefirer, SSertfjeibiger ber 28ai)r*

l)eit. — *§ Wymowca, wymawiacz, który co wymawia, exkuzuje ; ber Crntfdjulbigei\ 2lu«rebcr; Vind. isgovarja-vez. WYMÓWIĆ cz. dok., Wymawiać niedok ; Boh. wy-

mlauwati , wymluwiti ; Slov. wymluwiti; Sorab. 1. wu-retżu , (wyrzec) ; Vtnd. isrezhi, srezi , isgovoriti , vuns-govoriti ; Cam. sgovarjarn ; Croat, zgovarjati , izgovoriti, izgovarjam ; Hay. izgovoritti, izùstiti , izgovarati , izriêti, izreccem ; Ross. BHMOJBHTb , BuropoBun,, Bbii’OBapbiBaTb , npon3HeCTb , npOM3HOCHTb ; — wymawiać , mowa wyrażać , wymówić, wyrzec, wyrazić, wysłowić, rtitöfpredacit. Wymawiam dobrze , wyrażam słowa należycie , id) fpre* d)C gilt alt«. Jak mowę wypisać, tak pismo wymówić można. Kpcz. Gr. 3, p. 28. Wymówić każdą literę swoim właściwym tonem, a zawsze zrozumiałym i miłym. Kpcz. Gr. I, p. 6. W wymówieniu b, wargi obie pier-wćj stulić, potym rozwieść musi. Sak. Probl. 69, ( cf. pronuncyacya). Dziś każdy naród', nie po starorzymsku, ale po swojemu wymawia łacinę. Kpcz. Gr. 1, p 73.— Passive : Wymawia się to słowo tak, a nie jak Wac Pan go wymawiasz, ba« 2Bort tvirb fi). au«gefprocf)en. Wymawia się twardo, miękko, krótko, długo, otwarto,

. ściśnienie. Źle wymawiać Hoss. UBUKHyTb, UBaKaTb. Wymawianie dobre słów, wymowa dobca. Gn. Tli. 1320. (eine gute 2Iu«fpracbe, gute« 3litäfpred;en, cf. wyrazistość). Liczbę wymówić. Łejk. 2, 4. słowami wyrazić , czytać liczbę; eine 3<W au«fpred)en, fie lefen. — Chciała zawołać : postój, postój mało ; Ale nie mogła od żalu wielkiego Wymówić dobrze, i słowo musiało Wrócić się nazad do serca smutnego. P. Kchan. Jer. 407. przemówić, przerzec, wyrzec, [te fortittc Dor fperjcletb Fetrt Sort fjeworbrmgen ; Eccl. npoH3narojiaTii. Skorom to wymówił, wyrzekł, przerzekł. Cn. Th. 1319. fallut flatte id) ba« au«gefpn)d)en, gefagt, porge&radjt. — §. Wymówić, wygadać, wypleść, wypaplać, wytrąbić, wydać; au«platt* beru, airôfdjioajjen, au«pofaunen , auëtrompeten. w prawdzie zbyt mądry, ale już zgrzybiały, Rad wymówił, co mogło przynieść mu pochwały, 1 często się wygadał. Jabł. Tel. 222. — Hecipr. Wymówić się, wygadać się, (cf. wypsnęło mu się, wyleciało); fid) womit oerrebeit, ocr* fdjnappeu. Kto siła mówi, ten się wymówi. Rys. Ad. 21. Sąsiad jego z jednym słowem nieuczciwym wymówił się ; tak się obruszył na niego , iż go pięścią w szyję uderzył. Sk. Żyw. 517. dał się z jednem takiem słowem słyszeć , er ließ ftd) ein unanjtcmbige« Sort entfdjlüpfen. Je-żelim się wymówił, to nazad odwołuję. Teat. 54 , 74. (jeżeli mi się co wypsnęło). Dziś rano Jejmość wymówiła się przede mną , że sy jej że i się z panną Karoliną. Teat. 38, 357. — Wym wić, wszystko do końca powiedzieć; Vind. izgovoriti, vunsgovoriti, izmar-nuvati, vunsmamuvati , ganj airêreben, ööHtg airêrebett, alle« gättjlid) au«fageit, IjerauSfpredjen, fierau«fagen. Jużcm wymówiła, com miała mówić, wiçcéj nie wybadasz słowa. Min. Hyt. 1, 114. Wyrzucam co mam na sercu, wymawiam. Cn. Th. 1352. wylewam, wynurzam — Re~ cipr. Wymówić się, zupełnie aż do wyczerpania nagadać się; "Yind. fe isgovarjati; Croat, zgovarjatisze, fief) gattj airôreben. Pozwól mu, niech się wymówi, póki sam dice. Ld. — §. Wymówić co, wypowiedzieć, leżycie, dokładnie wyrazić, wytłumaczyć, wysłowić; au«fpre#ett, airôbrütfen, befdjret&ert , oortragen; (Bosn. izgo-

WYMÓWIĆ

W Y M Ó W K A.

53 7

varati, izgovoriti, izustiti , istumaciti). Kto się nie przyuczył milczeć, nie zdoła też porządnie wymawiać. Glicz. Wgch. H 6. Ten jest poetą mojern rozumieniem , Co doskonaleni rzeczy uważaniem Przenika wszystko , a co chce prawdziwie Gładko, łagodnie, miękko i szczęśliwie Wymówi, albo tak ładnie wyleje, Że z czytających każdy się zdumieje. Opal. Sat. Prawdziw-ego słowa nie mamy, którembyśmy wyrazić mogli świętych w chwale niebieskićj błogosławieństwu) ; dostatecznie wszystkiej doskonałości szczęśliw-ości świętych wymówić żadnern słowem nie możemy. Karuk. Hat. 95. Kto to może wymówić, kto wypowie? Cn. Th. 1319. et 1325. Byłem zachwycon , i słyszał niew ymówione słowa , których się, człowiekowi nie godzi powiadać. Radź. 2 Cor. 12, 4. niewymowne, (ob. Wymowny). — §. Wymówić co, mówieniem wyrobić, wyiścić ,‘ uskutecznić; f'erauêrebcn , burd) Sfîebett nnrflid) tnadjeit, benurfen, fierporbringen. Przy tej obłudzie mogło co być i prawdy; jeśli o czom ludzie mówią, czasem wymówią. Tiuord. Wł. 111. -Wymówić co komu' z głowy, wyperswadować ; dnem et* nurô «uörebett, eś t(un auô bent köpfe bringen. Niewymo-wiony jest upór. Rej Post. fl 5 niewymowny, ob. Wy-mowny. — §. Wymawiam sobie co , wyjmuje. Cn. Tli. 1520. waruję sobie, exeypujç; Vind. preddersbati , na-preisadershati, prćdhraniti, (id) CttMśS (lUŚrebett, flltśbebilt* gett, POrbebMtcn. Wymówiony sobie, warowany, wyjęty Ross. ycjOBubili Kto się z pospolitej na wszystkie ludzie powinności wymawiać ma? gdy kto wyjęty nie jest z rodzenia, czemu się wymawiać ma z umierania? oto się Chrystus z niego nie wymówił, a.mógł się z śmierci wyjąć , by był chciał Sk. Żyw. 2₍ 405 b. — Wymawiać kogo albo co, exkuzować, uniewinniać, usprawiedliwiać, eiltfdndbigen ; Sorab. 1. znmowam, (cf. zamówić); Car. sagovarjam; Vind. sgovoriti, isgovoriti, vun-smarnovati, isgovarjati ; Croat, izpriehava.fi, izprichati, iz-prichAvam , prichäm, prichati(cf. przeczyć, sprzeczać); Dal. ogovâram, oszvetlyavam ; Bosn. opogovoriti, odvitto-vati , osvitlati; Bag. ogovoritti, osvjetgîjati ; Ross, oro-BOpiITb , OrOBapiIBatO , H3BHHHTb , IISBHHHTb , o6e3BHHHTb, . o6e3BiinaTb , BbiropoAin b, BbiropanuinaTb, (cf. ogrodki ). Radzi wymawiamy nasze winy. lhb$t. Nauk. b. Ruś wszystkie zabobony swoje małe, wielkie, rada wymawia tonu słowy: tak nasza wiara uczy; i wy też z błędów waszych, na które wszystkie ehrześciaństw o kracze , nie umiecie wymówić , jedno lak : tak nasza w olność każe. Birk. Zyy. 40. Kościoł wiele błędów tych doktorów znosi, i wycieńcza, wymawia. Zygr. Pap. 517. Nie można i tych ludzi od niewdzięczności wymówić, którzy chcąc jak najprędzej pozbyć się swoich obowiązków, starają się wzajemnością wykwitować, i zapomnieć ukontentowania , którego z odebranej łaski doznali. Mon. 08, 180. Proszę cię, miejże mię za wymówionego. Sekl. Luc. 13. 1 Leop. Luc. 14, 18. (wymów mię. Sekl. ib.; id) bitte bid), cntfd)itlbige ntidt. 8utb. ). Wymówić się zaimk., cf. wymierzyć się, ftd) euffdfulbtgen ; Slav, wy-mluwam se ; Vind predgovarjati , le isgovarjati, opo-staulati ; Croat, zprichatisze, zprichavatisze, zprichâvam-Stownik Lindego wyd. 2. Tom VI.

sze ; Ross. oroBopimca. Pięknie się z przypadkowego . błędu wymówić, jest znak roztropnego i doskonałego w sobie umysłu. Lub. Roz. 357. Wymawia się, choć go jeszcze nie winują -, wymawia się, zjadł coś. Cn. Ad. 1280, ( cf. zjadł pies sadło, cf. sumnienie go gryzie, strofuje , sam się wydaje). — Wymawiać się z czego, wzbraniać się , składać się wymówkami; ftd) weigern, (id; entfdjuibigen etwcrê jtt , $u leijłen, anjunefymen,

CÖ al)(d)lagen. Prosimy cię , byś się nam z tego .nie wymawiał. Orzech. Qu. 92. Dawał mu papież opactwo wielkie; z którego się, uniżenie podziękowawszy, wymówił. Warg. Wal. 251. er fcfylug eS auö, bebatiftc (id; bflfitr. Nie wymawiał się z ‘wieczerze, Gospodarza zaraz słucha, Z ochotą się do niej bierze Jak. Roj. 485. Bóg twórca nasz , i jakoż mu się z służby wymawiać ? Sk. liaz. 578. b. Nie omieszkiwajmyż , gdy nas wołają, ani się na tę ucztę niebieską wymawiajmy, ib. 294 b. Prosił hospodar hetmanów, aby z Turkiem bitwę wiodli ; ale 'wymierzyli mu się z tego , ze miejsca po temu nie mieli, inszego czasu nie wymawiali mu się z tego. Gwagn. 129. Biel. 589. Nieumieć się wymówić, jest to być niewolnikiem proszących. Lub. Roz. 257. Wielkim ludziom umieć sie wymówić największa jesl sztuka , bo tych urazić największa szkoda, ib. 349. Złemu trudno się wymówić. Rys. Ad. 79. — §. Wymawiać komu co, wyrzucać, wyrzuty mu czynić; einem etttxrô öorrücfen, t>or* , galten. Dobrodziejstwo wymawiać , gorzej niż odmawiać. Cn. Ad. 177. Dać a wymawiać, złe to obyczaje, Kto tak ma czynić , lepiej niech nie daje. Zegl. Ad. 9. Rotock. WYMÓWKA, i, z„ WYMÔWECZKA, i. z., zdrbn., wymawianie, exkuza, uniewinianie , usprawiedliwianie; bie 2lu3rcbe, (Eutfdjiilbigung ; Boh. weymluwa; Cam. sgovar; Vind. isgovor; Croat, zgôvor, izgovor : Rag ogovor, opogovor, opraavdénje, osvjetgljanje : floss. oroBopna , H3BHHCHic. Łacno o wu mówkę, choć kto co noc kraść chodzi. Pot. Arg. 340. Żadna wymówka nie usprawiedliwi cię przede mną. Teat 0, 119. Nie masz przyczyny żadnej ku słusznej wymówce swej. Orzech. Qu. 92; (S/oc. Płechawa wimłuwa ; nulla ex( usatio, czcza wymów ka). Przeciwko prawdzie wymówki nie masz. Rej. Zw. 44.— $. Wymówka z czego » wymawianie się z czego, wzbranianie się; baś Steigern, bte Steigerung, ®ntfd?ulbtgung mit ^erroeigern, baê 31blc(mctt , 51bfd)lagen; \Ross. oTroBopna,

jBopTi.a, BbinpyTKa, (cf. wykręt) Insza jest wymówka z cudzej prośby, a insza jest wymówka z własnej winy; obie -dwie zaś mają za cel obronę własną abo od cudzej natarczki, abo od własnej winy; pierwsza jest obroną woli swojej, druga obroną sławy swojej Lub. Roz 329 Łatwo o wymówkę, gdy kto nie chce uczynić czego. Tent. 24.6,74. Kiedy-ć podają pokarm , ma uprzedzić jakakolwiek wymóweczka, nim odbierzesz. Eraz Ob. F, (ef oppos. przymówka/. — Wymówka, wymawianie komu czego, wyrzut, zarzut; bö$ öorrücfen, ber Słormurf, bo§ ^Sor^nltcn; Vind. fvanfhtva, fvarilje ; Ross. BbiroBopi, cf. przymówka, przycinek, przytyk , sznypek. Wskroś Ulisesa takie wymówki prze-bodły, Do mnieś, rzekł, królu, wyrzut obracasz tak podły. Dmoch. II. 101. Na wymówkę tę bynajmniej nie

68

zasłużyłem. Teat. 32, 57. Obce sromoty czynią nam pochlebne igrzysko ; swoich wymówka pociąga gniewy i zemstę. Nar. Hst. 3, 286. (wytykanie swoich). Dałeś mi raz, a stokroć dar ten wyrzuciłeś, Tak cnotę wymówkami daru zatlumiłeś. Zegl. Ad. 10. Gawińsk. — ’§.

o tern mówić, wielki. Cn. Th. 541. Włod. Infundus, co nie godzi się, abo nie może być mową osiągniono, nie-wymowmy. Mettez. Odpowiedź trudna, sposób usty ludz-kiemi niewymowny. Smotr. Lam. 93. Łańcuch niewymownej piękności. Auszp. 40; cf. niewyrażona żadnej wymowności godnie językiem. Past. Eid. 271. Dziękuję bogu z niewymownego daru jego. 1 Leop. 2 Cor.

9, 15. Niemownie się smuci. Teat. 8, 45, (cf. niesłychanie). — $. Wymowny, może być wymówionym, usprawiedliwionym, wymówki godzien , ma wymówkę ;

JU Ctfdntlbfgen, uerjetljlid) ; Slov. wymluwitedlnÿ, co se wymluwiti muże excusabilis ; Sorab. 1. zamowanitć ; Rag. „ ogovorni ; Slav, izgovorljiv ; Ross. ójiaroimBiTHbM. Niewymowna , nieobronna rzecz , inexcusabilis. Mącz. Prosiła go, aby ją miał za wymowną, że nie wstaje przed nim. Zad. H. T. 51. za wymówioną, prosiła o wybaczenie. _— ‘Wymowny, wymówkom służący, excusatorius\ fêntfdjulbtgungé * . Wymowne pismo, apologia; Sorab.

1. zamowenske piszmo. — g. Wymowny, wymawiający komu, wyrzucający, zarzucający, wyrzutów pe-. łen ; Vind. fvaritliu', pofvarliu, (cf. swar); Ross. no-

Wymówka, wyjęcie , excepcya ; ba3 ülîrôgerebfte, bte 33e* btnguitg, 2lu$nal)ntej Yind. sgovor, preddershba, pred-dershik; Ross. ycÆOBie. Wymówka albo 'wybicie, exceptio. Szczerb. Sax. 491. WYMOWNOŚĆ, ści; z., dar wymowy, posiadanie krasomowności , bycie wymownym; bte Serebtfflinfelt jemartbcS, subjective, baé> Sîerebtfeçn, bte @abe ber So^Irebeu^eit ; Rok. weyreenost, wymluwnost; iSlov. wymluwnost; Sorab. 1. retzniwofcż ; Garn. sgo-vornost; Vind. govorlivost, sgovornost; Croat, govorli-voszt, zgovorlyivoszt ; Ross, ßaaroraarojanie, ciobcchoctl, ’

BHTieBaiocTb ; Eccl. ptqHCTOCTb, 6jarorjiarojt(OCTb. Widzisz , żeć wymowności nie mam. 1 Le,op. Exod. 5, 30.

(wolnej mowy nie mam. 3 Leop.). Bylać też .nauka, była wymowność, były cnoty osobliwe i w pogańskich filozofach. Hrbst. Udp. y y 2 b. Wielkość ta niewyrażona żadnej wymowności godnie językiem. Past. Eid. 271.

(niewymowna, niewypowiedziana, ob. pod Wymowny).    ripeKaieiibHbi», nonpeanuö. U wdowy chlcb gotowy, ale

Dziewanowa wódka wymowność dawa , język wolny czyni    wymowny. Glicz. YYych. Ps., cf. gotowy, lecz niezdrowy,

BbiM0p03iiïb , ' BbiMOpaJKHBRTb ; mrozem przejąć, mrozem wyciskać; Oeratrôfrterw laffett, auêfriere» lafîeit. Chemik pochlebił sobie, że tego dokaże przez wymrożenie; prawda że sok cytrynowy wrymrożony bierze postać ulep-kową. N. Pam. 14, 210. Nie pragniemy zagrzewania ciał naszych pożytki świeckiemi, które gaszą a wymra-żaj.ą z serc ludzkich ogień miłości ku panu. Żarn. Post. 3, 770. wyziębiają. *WYMROZKI plur. ; Ross. bhmo-

ku wymowności. Spicz. )00.— Niewymowność dziecin- WYMROZIG cz. dok., Wymrażać niedok.; Ross. ii3Mupo3HTb, ską pierwszym wiekiem zwali, że od narodzenia do roku siódmego Nawyka dziecię mówić słowa wszelkiego. Kodak.

Wiek. a 4. niemowlęcy wiek, infantia ; Ross. 6e3CJOBe-cie, 6e3cioBecnocTb, @prad)loftgfett. WYMOWNY , a , e , ie adv., krasomowny, któremu słowa płyną ; berebt, IDOfyh - rcbcitb ; 'Rok. wymluwnÿ, weyrećny, rećny( Slov. wy-młuwny ; Sorab. 1. wuretżnć, retżniwć ; Cam. sgovorliv, isgovorn ; Nind. sgovorn, pogovorn, govorliu; Croat. zgovorlyiv, zgovorni, izgovorjen; Dal. szladorek , bla-    po3Kit; pozostała treść wymrożonego napoju,

górek; Rag. dobrogovorni, sladorćk ; Slav, govorliiu ; WYMRUCZEĆ cz. dok., mrucząc wyrazić, mruczeniem wy-Ross. 4oCpooarOviiiBbiH , AOÓporiacutiH, ÓJiarooaroiiiBbiM,    jednać sobie, wyprosić; (tcranêmurmelu, aitSnrurmdtt. Bab-

ÓJiaroa3bmnbiM, pkuncTbiii, BlmHCTBeHHLiîî, BtiTÜtciBeH-    sko swarliwe , mrukliwo, od starości drżące, skoro wy-

HbiH, BimcBaTbiH, bhiIhckUI ; Eccl. caouechiii, Aooópo-    mruczy przez zęby spróchniałe słów kilka, chory ma

óedMeini , Kpacuop&YiuuŁ, npnBimiiBB, npiMTeHT> bî    ozdrowieć. Boh. Dyab. 2, 289. Więcej wykolatać ani

pa3roBopaxb, MHoroBlimaiiMil, ójaroBimaHtiwił, y40Óo-    wymruczeć sobie nie mogli. Rej. Post. 72.

mierać niedok. ; Boh. wymriti, wymru ; Sorab. 1. wumru; Ross. BbiMpeib, BbmepeTb , Bbmnpaib , naoaipeTb , H3Me-peTb ; śmiercią być wygładzonym , wyginąć , auêfterben. Wymarli, wyzdychali ; ad unum omnes sensim mortui. Gn.'Th. 1519. Gdzie anioł dobry rozkazał złemu, sam on dom wszystek do ‘szczędu wymarł. Podw. Wróż. 44. Wymarły partie. ; Ross. BbiMopomibiu, auâgeftorben. Wymarcie, ia , n., wyginienie śmiercią, ba3 5UlŚ>fterbcn. Roku 1362 w Litwie dla wymarcia przez powietrze morowe, gdy nie było komu ziemię wyrobić, głód wielki pano-

oópamareiibHbiH. Józef żydowin starożytności żydowskie WYMRZEĆ, wymarł, f. wymrze, wymrę med. dok., Wy-wymownie napisał. Sk. Dz. 67. — Wymowny, wyraźny, wyraźnie wysłowiony; bcutltd) attêgefprod)cn, DCI*»

Jte^mltćf;. Dziecię zębate, tegoż dnia, którego się urodziło, głośno i porządnie wymownemi słowy , tak dobrze jako dorosły mąż mówiło. Stryjk. 501. ‘Wymownie, wyraźnie;

Eccl. peqeBiiero (cf. rzeczywiście), ncnpaBHbiMij BtiroBO-poarb pbueii, pbmiCTO. — §• Passive: Wymowny, mogący być wymówionym , wypowiedzianym, wypowiedziany, wypowiedzialny , wypowiedny, wysłowiony, wysłówmy;

CtuSfpredjbar, anefprcd;ltćO ; Roi), wyprawitedlny, (cf. wyprawić, wyprawmy); Eccl. rjtaroibHbm, iipoii3HOCHbiH. Sylaba, -wał. Stryjk. 45. — §. Wymrzeć głód * wycierpieć głód część słowa wymowna, zbieranka. Ursin. Cn. Th. 1021. wielki, być wygłodzonym; mit £>intger3uotlj fflmpfeit, flC* — Saepessime cum negatione : Niewymowny, niewypo- tualttgen junger airêftefyett.

wiedziany; iinauêfprcdjltcl), linauêfprcd;l>ar ; - Slov. newypra- WYMUL1Ć cz. dok., Wymulać niedok., muł wypłókać, wy-witedlnÿ; Yind. neisgovorliu, nelsrezhliu , nesrezhliu ; myć , wyryć w mule; ben ©tfylamm (tu3ip«l)len , mit 0^Ianttlt Ross. HeH3pi«ieHHbiîî; Eccl. HCH3oaro^aHHbili. Niewymo- ober tnt 6($lantnte ûuêfpü('lcit, untergraben, megfpü^len. wny, którego trudno wymówić, niewysłowiony, wieleby Górnicy z okien głęboko pod ziemią wymulonych, soli dobywają. Krom. 261. W hucie stawiając piec, pomier-ną ramę żelazną stawić, która się nigdy ani wymula , ani wywróci, ani ją też ogień spali. Torz. Skl 113.

wany, wymuskany, wystrojony, wyfryzowany, stawia nogi jak z partesów, gębę sznuruje, cały w korwetach. Tent. 22, 25, (cf. galant, gładysz). Wypiżmowany, wyfryzowany, wymuskany, w karecie zajeżdża przed Saski pałac. ib. 15, 24\ Zobaczymy wkrótce, na jaki koniec ta wymuskana wyjdzie pupeczka. ib. 7. c, 7. — Transi. Nasze dawne ogrody pełne wymuskanej jednakowości.' . Karp. 3, 74. wystrzyżonej, wymuszonej;, erfünftelt, er* jmungen. Podobno Angielczykowie przepisali swoich nau-czycielów ; mowy ich są mniej wymuskane niż Francuskie. Zab. 5, 272. naturalniejsze, niewymuszone, monger ge*

WYMUNDUROWAĆ cz. dok., w mundur wystroić, ganj tnonbcren.

WYMUROWAĆ cz. dok., Wymurowywać częstl. et contin.', murując wystawić, wywieść mury; Boh. wyzditi; Vind. gorsdati , gorposidati, au^tttauertt, auftttauertt. Galerye w podkopach , podziemne przechody pod twierdzami forte-cznemi, wymurowane i zasklepione, albo też tylko wycem-browane. Jak. Art. 3, 292. wymurowane, cegłą wyłożone.

WYMUŚ, u, m., wymuszenie, wyciskanie, wymożenie fünftel!.

wydoskonalić, wyćwiczyć, zupełnie wprawić w'musztrę; auSmuftern, ejnererjtren. Wystawił kompanią grenadyerów

czego na kim ; ba£ Ofrjmtngen, Slbbriltgett. Wymuś no- WYMUSTROWAĆ , WYMUSZTROWAG cz. dok., w mustrze wych danin. Ostr. Pr. Cyw. 1, 47. WYMUSIĆ cz. dok.,

Wymuszać niedok., musem wymódz, wycisnąć; abjtmngen,

erjrotngen, abbrtngen, abnötfdgert, fierau^mängert; (distng.    przyodzianą, uzbrojoną i wymustrowaną. Tent. 14, 82.

Germ, abmufftgen) ; Sorab. 2. hudrasch ; Vind. odfiliti , WYMYĆ, f. wymyje cz. dok., Wymywać niedok. ; Boh. wy-dolprefiliti, perfiliti, ifiliti (ob. Wysilić), dofiliti; Ross.    myti , wymył, wymygi , rozmyti ; Slov. wymygi ; Sorab.

BbiHyyiHTb, BbiHy*4aTb, (cf. wynudzić). Ty ńa mnie wy-    1. wuméhwam ; Vind. vunsmiti, vunomiti, vunpomiti,

musiłeś tę straszliwą ofiarę. Teat. 50. 21. Gar przyją-    vunomivati ; Rag. izmitti; Ross, BHMbiTb, BbiMUBaTb, p’a3-

wszy z pokorą pokój wymuszony, Dotąd nie śmie prze-    MbiTb, pa3MbiBaib ; myjąc wyczyścić, wychędożyć, wystąpić progu tej korony. Tward. Wt. 5. Wymuszenie,    wabić; Ijerauêmafdfen, auömafdjen. Tym dycha, kto sie

Snbst., bad ülfjjnûngen, (Erjmingeu; aliter. Wymuszenie    czego z dzieciństwa napije, A ktożjkiedy z tablicy czer-

adverb., sposobem wymuszonym , auf eine erjmungcnc 91rt,    nidło wymyje? ToŁ Saut. 110. (czem się nowa skorupa

erpttltgen, gejmungeit. Mądry umiera dobrowolnie i nie-    napije, tem'na starość trąci). Wymyć ręce, umyć czy-

wymuszenie. Pilch. Sen.    list. 414. nie z musu, mdjt    sto. Wymyć bieliznę    wyprać. Zęby co poranek czystą

and 3KWltg. Śmiać mi się    chce z tych plotek; — śmieje    wodą wymywaj Eraz.    Ob. a. wyplókać, auëfpüfllen. Wyślę wymuszenie. Teat. 28. b, 91. (ein erjroungeueê Sachen,    myty, wyprany, wypJókany, airôgemafc&eit, atrôgefpüfiit;

cf. jałowy śmiech). — Niewymuszony, naturalny, bez    Sorab. 1. wumćhtć. Wymycie Eccl. H3MOBeHie. (Boh. wÿ-

przesady; ungezwungen, natürlich, ungefünftelt. Znałeś kiedy    mel , co woda wymięła; Ross. BUMOHHa wymyty, wy-

człeka niewymuszonego    w swoich postępkach, żaba-    ryty dół, wybój). —    Fig. Niewymyty moraln. nieczysty,

wnego przez umiejętność, ludzkiego przez tkliwość?    ungemafcfyen, unfattber,    unrein. Rodzice, aby dzieci swą

Zab. 14, 296.    złą sprawą, a przykłady niewymytemi do boga o nie-

WYMUSNAG, f. wymuśnie cz. jedntl., Wymuskać, f. wy- łaskę nie przyprawili. Glicz. Wych. Dy. Os impudens , muszcze dok.', wymuskuje pr. contin., Wymuskiwać    niewymywana, plugawa gęba. Mącz., (cf. niewyparzona).

częstl., muskaniem wygładzić, glattftretdjen; (Bosn. izmu-    — §. Transi. Ty co mną usta wymywasz, słuchaj 1

sti). Król się obróciwszy do niego, brwd sobie wymusku-    Leop. ś. Hier. pr. co mię szkalujesz , potwarzysz ; mit

jąc, rzekł,... Baz. Rst. 43. Zyd starym jedwabiem no-    einem bcn SDhtnb auêfpûfjlett, afterrcben, perldumben, ihn über

wy przeplecie, i wymuśnieniem pokryje, tak że tego    bie 3ltnge fpringeit laffen Wszyscy o nim mówią, wszys-

. nie poznasz. Gród. Dis f 6. Wymuskać ścianę, wyro-    cy nim usta wymywają. Mącz. Czy jesteście wy godni,

wnać tynkiem. Cn. Th. i 321. bie Sanb glätten. Wymu-    abyście mieli bezecne gęby wasze imieniem cesarzowej

my-

skać dla stroju n. p twarz, glatt ftreicbelu, oudglatten, - wymywać? Kłok. Ttirk. 22. WYMYDL1Ć cz. dok.,

(cf. wymarszczyć). To ciała ozdobą najlepszą zowiemy,    dłem wysmarować ; Boh. wymydliti ; Boss. H3MbiJHTb,

Gdy sobie tw>arz wÿmuszcze paniczek łaskawy, A ma-    audfeifen, mit Seife audfclfmieren. Ów wiercipięta rozumie,

gierkę z pióreczkiem sudamnie postawi, To już siedzi,    że dobry jest dworak, kiedy wąsiki na papilotki zakręci,

wąs kręci, a oczyma strzyże, Na bót sobie pogląda,    wyczesze, wyszwarćuje ; twarz, ręce, szyję, piersi, ple- '

oczesuje bryże. Papr. Pr. C. Wymusnąwszy się gładkićmi    cy wymydli, wypucuje. Mon. 71, 124.

skrzydłami Piękny ptak, śpiewał wdzięcznym głosem. WYMYKAĆ, ob. Wymknąć.

myślacz); Boh. wymyslek, smyślćnka , smyslinka ; Vind. fmifhno, (ismiflik = urojenie, fmiflik , fmiflenka * bajeczka); Sorab. i. wumoszleno ; Croat, zmiszel; Ross. bh-

MHCeJTE , BblMblCJIT) , BbuyMKa , ^OMUCJIŁ , AOMbiinaeHie ;

wymyślona rzecz. Cn. Th. 1321. myśleniem wynaleziona, wynalazek, sed potius in malam, quam bonam partem;

etmaS Slirêgebadjteê, 2Iu3ge(onneneê, ërbadtteê, ©rfonnetteê , bte tërftttbung. Nuż pojazdy nasze , koń za pięćset złotych,

P. Kchan. Jer. 400. Wymusnąć się , wystroić się gładko; WYMYSŁ,"u, m, WYMYSŁEK, słku, m., zdrbn., (cf. wy-ftcf) fdjniegeln, ^erauêpu^en. Wymusnąwszy się Syîenus sędziwy, Nadobnej w sadzie Nimfie się zaleca. Tward.

Daf. 25. Do posługi zniewieściali Rzymianie używali wysmukłych i wymuskanych gładyszów, ubranych na kształt niewiast. Pilch. Sen. listr 4r 149. Ze dwu równie poczciwych ludzi kpchałbyś bardziej wymuskanego i piżmowanego , niżeli okopconego i na spojrzenie strasznego. ib. 2, 101. Ten staruszek młody, wyperfumo-

68:!-

fliti, vunsmifiiti, smifhluvati, ismifhluvati, vunsmifhlu-vati , smifliti ; Croat, izmiszliti, izmislyujem , izmyslyàm, zmiszliti, zmisslyâvam ; Dal. motrim , sznujem (cf. snuć), izmisslilise ; Rag. Slav, et Bosn. izmishti ; Ross, bumlicjuitł, BŁMbiiuMTb, BbU^yMaib, BH4yMMBaTb , (ob. Wydumać, ob. Dumać), npn4yMaïb, npiuvibicinTb, npiiMbiiiJ.mb, H3TBo6picTb, H3îo6p'bTaTb, H3Xo6p'liTeHie; myśleniem wynaleźć, myślą wydobyć; erbenfeit, anöbenfen. Dumał a dumał nad skryptami , aż też się sprawdziło ; kto myśli, to i wymyśli. Ossol. Str. 5. Zawsze u człowieka nic lepszego, jeno co on sam sobie wymyśli. Gil. Post. 169 b. Wymyślać mody. Teat. 37, 285. U poganów nawymyślali niezliczonych

rząd za drugie, nuż owe‘alcbanty, nuź owe kutasy, owe dziwne‘muchry, strzępki, aż dziwno patrzeć na te straszne wymysły świata tego. Rej. Zw. 58. Lada wymysłek, a lada wynalazek świata tego. Rej. Post. H 5. Gdy się zamagał zły zwyczaj , ta obłędliwość chowana jest jako zakon, i za rozkazaniem okrutników, chwalone były te wymysłki. 1 Leop. Sap. 14, 16. twory imaginaeyi, urojenia; tërblchtiutgen, üträumerden. Mściłeś się nad wszys-tkiemi ich wymysłki. Wrobi. 231 ; (adinventiones).— Wymysłki , powieść, bajka , apologus. Mącz. — Wymysł, wykwint, przesada, kunsztowanie, wyrafinowanie; Sîîin* fiele^,    Stroje bez wymysłów najpiękniejsze. Tr.

Jedzą mięsiwa i ryby bez wymysłu. Tr. — Wymy- bałwanów. Sekl. 75, (ob. Nawymyślać, powymyślać). Wymyśliła ten boska mądrość wynalazek, t. j. pozwolić człowiekowi w tych być stanach, w które upaść chciał. Pociej. 291.— §, Wymyślić co, myślą całkiem ogarnąć, wyezerpnąć , osiągnąć ; ttt ©ebaufeit Itmfaffett, erfdjöpfctt, gaitj bttrcfybeufcit, curêbenfen. Niewymyślony, imposib., nie-osiagniony myślą; unburd)benfbar, bem ©ebattfert imerret(^* kr, tiić^t jit erjdjöpfett burd) 3?ad;bcnFen. Bóg jest myśl nieśmiertelna, niewymyślona wysokość. Budn. Apopth. 81. •— §. Wymyślić, zmyślić, udawać co nie jest, kłamać, łgać, roić; erbitten Sagen, $a!fdje3, gabeln, in de-teriorem partem. Wymyślił te potwarz, ten fałsz na niego. Tr. —- ‘'Niewymyślony, prawdziwy, rzetelny, n. p. *Du-fanie mocne w największych przygodach mieć możemy, gdy tak z nami przybywa syn boży, niewymyślony mistrz. Brąz. Jez. 5. — Wymyślać na kogo , zadawać mu co fałszywie, szkalować go, potwarzyć, zmyślić zarzuty,

Kiszki wołowe i wie-

sły to twoje. Tr. twoje koncepta, twoje figle , sztuczki; ba3 ftnb bellte fünfte, Svimftgriffe, @tücfd)en, fêtn= falle. — Na wymysł co czynić. Cn. Th. 450; na przepych. Wiud. wykwintnie, gar fnnftltd), ftnnretd;, nbertrie* hen. Na wymysł ozdobnie puklami obite xiçgi. ib. ; liber umbilicis iaxuriat. Ovid.

przowe powinna dworka nadziewać ; to wszystko ma czynić na wymysł, a ochędożnie bez kosztu. Haur. Ek.

86. przemyślnie, z uwagą, bacznie, mit 53ebad)t. — §.

Wymysł, wymyślanie, machinatio et solertia , excogitatio.

Cn. Tb. 1521, cf. przemysł, (Erftubuitgöfraft, ©djarfjtmt,

2Bl£. Tr., ob. Wymyślność* WYMYŚLACZ, a, to., WYMYSŁEK, łka, m., (dislng. wymyślnik) ; Slov. wymyslifel;

Sorab. 1. wumoszlieżer ; Croat, zmiszlitel, zmishlyavecz, izmiszlitel, f. zmiszlitelicza , izmiszlitelicza ; Dal. izrnisiya-laez; Rag. izmiscgljalaz, izmislitegl, f. izmislitegliza; Ross.

MaboóptTaie^b, f. treoóptTaTeabHima ; który co wymyśla,    lżyć go ; einem erbidjtete SBormörfe machen, ibn nerldumbeit,

myśleniem wynajduje; ber ßrbeitfer, SlltÖflnitcr, dśrbtditer,    befdjlmpfeit. — §. Wymyślać, wykwintnie przesadzać, dzi-

waczyć, zrządzać ; jtt febr titdcfelit, tabdfücfytig fcpit, ©rillen haben. Włodarze sami, o mój boże! co więc. czynią, O jako z chudzinami często wymyślają. Opal. Sat. 15. dokazują, dziwaczą, wydziwiają. WYMYŚLNIE, a , m , zbytnie brakujący czyli przebierający w czem , wykwin-tniś, dziwak, grymaśnik, zrzęda; elit übertriebner SDMfler, Sabler, n)iuiberlid)er ^eiliger. Już nie można wiedzieć co robić dla wymyślników w jedzeniu. Mon. 74, 586. — W rodź. ieńsk. WYMYŚLNICA , y, n. p. Szlachcic byłby głupi, żeby się z wymyślnicą miał żenić. Teat. 24^ b , 15, (cf. wybrydnik , wybrydnica). WYMYŚLNOŚĆ, ści, i., dar wymyślenia, przemyślność, przemysł, płodność w wynajdowaniu ; (grbeiiFmtgëîraft, tërflitnintgêfraft, ©rftn* buitgśgabe, ©rbl^tuttgêgabe, 6mnreid)heit. Olbrzymowie byli ludzie ogromnej wielkości, i jak insi ludzie z ludzi się rodzili; poetowie jednak, aby wymyślnością swą ludzi cieszyli , powiadają, że nie mając, ojców, z ziemi się urodzili , że byli storęczni i wężonodzy etc.’ Olw. Ow. 12. Naród ten nie ma naszych romansów, i nie kocha się w naszej wymyślności. Mon. 69 , 305. Najmocniejsza do ułapienia nieostrożnych jest wymyślność abo w przyjaźni, abo w interesie , abo w łagodnych słowach, abo w pomocy nieproszonej, abo w ofertach. Zabi. Roz. 121. sztuczność , chytrość, cf. mamienie, fültftltdje Serfłdlltng. Wymyślność ateusza. Mon. 69, 13. (płodność w sztuczne wybiegi). Wymyślność, przemyślność, wykwintność, prze-

(Srftnber, plerumque in malam partem. Grosz, strojów wymyślacz. Jag. Or. a 5 b. Prorok, abo wymyślacz snów,

'zabit będzie. 1 Leop. Deut. 15. Zawżdy mieli być na świecie nowi wymyślacze , co na swój rozurn wszystko stawić mieli, przeto pan im temi dziwnemi sprawami swemi ‘zamieszawał wymysły ich, aby się nie tak działo, jak oni chcą. Rej. Post F 5. Owi wymysłkowie z nauczoną głową. Rej. Wiz. 145 b. Nie mędrkom, nie wy-myślaczom ewangelia służy. W. Post. W. 26. Bezecni wymyślacze śmieją gwałcić tę ustawę pana swego, czy-' niąc sie mędrszymi niźli on, iż do tej tak zacnej *świą-tości śmieją przykładać wymysły swoje, i'dziwy stroją.

Rej. Post. Cc i. Pisma ś. się trzymając, różny będziesz od Faryzeuszów, a od tych mędrków a w’ymyślaczów świata tego. Rej. Post. R r i. Bóg dopuści się burzyć złym wiatrom nad nami, t. j. wymyślaczom , *burzycom a podchlc-bcom świata tego. Rej. Post. J 5. Poduszcza czart rozmaite Herody a rozmaite fałszywe wymyślacze. ib. E 5, (cf. no-" winiarz). Wspomnij na owe czarowniki, na owe czarnoksię-żniki i na owe dziwne wymyślacze świata tego. ib. U 2.

Bóg srodze się gniewa na wymyślacze świata tego. Rej. Ap.

5 3. WYMYSLEĆ cz. dok., Wymyślać niedok., ‘Wymyśla-wać contin. ; Boh. wymyślili, wymeyśleti, wymeyśljm , wymyśljm; Slov. wymysleti, wymyśleti, wymysljm ; Sorab.

1. wumyllicź, wumyflu, wumyflim , wumoszlu, zrne-cżelnofcżam; Carn. smishlam, (cf. zmyślam); Vind. ismi-

WYMYŚLNY - WYNALAZEK.

WYNALEŹĆ.

541

sada w przebieraniu, dziwaczność, zrzędność, wybry-    Rag. iznascjastje ; Bosn. nascjastje, nasejast, iznascja-

dność; Mnftelep ■, SDîaflerep, Übertreibung , ütabelfudjt, ©rib    stje, izmiscgljenje ; Ross. BbuyMKa, AOMHcj'B¹, 40MŁmiJie-

len^aftigfeit. Przemieniała i przylepiała wiece] niż dwadzieścia razy na dzień muszki, które z rana z taką pilnością i wymyślnością przylepiła była. Mon. 65, 564. WYMYŚLNY, a, e — ie adv., płodny w wymysły, ęrftnbUttgSmd), ftnitretdj, erftnbertfd), fruchtbar tut 2Iu3benfen, ©rbenfen, Srbidjten,

©rftltben ; (Slav, ismisljen). Natura wymyślna we wszystkich rzeczach pani, męża głową żonie uczyniła. Petr.

Ek. 82. (baczna, rozważna, n)Ofylbebä$tig). Dziwną chy-trością wymyślną i kłamliwą wkradł się do łaski cesarza lekkomyślnego. Sk. Dz. 843. — g. Wymyślny, do wymyślenia, mogący być wymyślonym, myślą odkrytym; erbenftid), erfirtnltd; ; ( Vind. ismifliu , smiflitliu; oppos. ne-smifliu, nevunsmifliu, nnauäbenfltd)). — g. Wymyślny, wymyślony, zmyślony; erbaut, crfoitnen, erbittet. Powiadają, że Piotr ś. w Rzymie być nie miał; który wymyślny fałsz Urban Riegers śmiał udać; krótko tedy niewstyd tego'fałszerza pokażemy. Biał. Post. 112. Żarn.

Post. 2, 467. — g. Wymyślny, wykwintny, wytworny, przebierający dziwacznie; lüdblerifd), * mdflertfcfj, tabclfud)* tig, übertrieben belicat; (Oefterr. pacfcïto). Odpowiedź, którą odebrał Alcybiades byłaby zupełnie uszczęśliwiła    Maryi, coby    poganom ziemi odjęli, aby tym odjętkiem za

amanta, nie tak wymyślnego, jalo on był. Weg. Marni.    wynalazkiem    ludzi wysadzonych, z Konradem dzielili się.

16. Co do obiadu, niech będzie smacznie, a nie wy-    Krom. 227;    (arbitrio). Wszakże pomiarkowano sprawę

myślnie , dostatkiem, a nie zbytkiem. Tent.. 48, 54. nie    przyjacielskim wynalazkiem, ib. 775;' transada res est

wykwintnie, nie na wymysł, nie na wytwór, bez przesady; ofme Hebertreiben, flfinjłeln, ftfinjiełeij. — Anioł spoczywającego budzi, i nie wymyślnemi potrawami, ale podpłomykiem prostym i wodą częstuję. Pociej 167. nie specyałami, łakociami, md)t mit gefunfteltert ©petfeit. WYMYŚLONY , ob. Wymyślić.

WYMYWAĆ, ob. Wymyć.

WYMYSZKOWAĆ ' *

się, Wymiśkować się zaimk. dok., wymknąć się myszą dziurką , jak myszka , wykraść się, wyśliznąć się, wykręcić się pr. et ßig. tr.\ fid) wie eilt SDîâuêcbeit n>egf$letd)ert, entfliehe«, entfcblupfen. Ptaszek, który śpiewa na topoli , GJy go więzienie ciasnej klatki boli . Jak mu się z klatki przyjdzie wymyszkować , A wzrok napasać wdzięcznemi lasami , Depce pokarmy pyszno pod nogami. Bardz. Boet. 65. Radby między ścianami uczynić się ścianą, Żeby się wymiśkował oną swą odmianą. Klon. Wor. 2. — g. Wymiśkować, wymniszyć, wytrzebić. X. Bielsk.

WYNACHODZIĆ , ob. Wynaleźć , wynajdować.

WYNAJĄĆ cz. dok., Wynajmować niedok., w najem wypuścić, einem nermietben, ju fjladjt gehen. Ktoby kupił sto owiec, i wynająłby ich kmieciowi pod taką kondy-cyą, iż jakoby wybrał wszystkie pieniądze z wełny, które był wydał na owce, połowicą się owiec miał z nim dzielić.... Chełm. Pr138.

WYNAJDOWAĆ , ob. Wynaleźć.

WYNALAZCA, ob. Wynalezca. WYNALAZEK, zku , m., *WYNALEZKA, i, i., to co wynaleziono, rzecz wynaleziona; ba3 dśrfnnbene, bie (Srftnbnng ; Boh. nalezek, należ, wymyslek; Slov. nâlez, nalezek; Vind. snaidnost, isnai-denje; Croat, nasheztje, (cf. najście); Slav, iznashastje;

Hie (cf. wydumać, cf. domysł), oOptieme ; Eccl. ocf>Ai|ia. Natura wszystkie dowcipu ludzkiego przechodzi wynalazki. Tr. Nazywali bogami robotę rąk ludzkich , złoto i srebro, wynalezkę rzemieślniczej nauki. 1 Leop. Sap. 13, 10. Pożytek tej ceremonii na prostym ludzkim wynalazku i zmyśleniu zawisnął, Baz. Hst. 132, (cf. wymysł). Przydane do symbolum u Łacinników słowo ß-liogue, Greczyn uważa za wynalazek. Boter. 4, 121. Bóg, według dróg jego. i według 'wynalazek (wynalazków) jego odda mu. W. Osea. 12, 2. (według wymysłów, konceptów jego). — *g. Wynalazek, ob. Nalazek ; Boh. należ senlentia, wyrok; znaleziony czyli wynaleziony przez sędziego, lub połubowego rozjemcę wyrok, (ob. Naleźć, wynaleźć, najdować, wynajdować wyrok, dekret ein Urteil ftnbett. 21 big.), ba3 23eftnbeit, ba3 ©utbeftnbcn, bie ©entenj bcö jRtdjtcrS, ©djieb$rtd)ter8. Paweł biskup Poznański, wynalazkiem ludzi na to wysadzonych, o krzywdy z Borzywojem rozeprzeć się chciał. Krom. 257 ; (arbitrio). Swary, niezgody i prawne niesnaski sprawiedliwemi wynalazkami kończył. Sk. Zyw. 1, 22 b. Rycerze panny amice.... Wynalazki, warunki, kondycye, punkta ugody; ausgeglichene ^uncte, Sebingnngen, Śeftfefjnngen. Tak te wynalazki między Konradem a Krzyżakami stanęły. Krom. 727 ; pada. Krzyżacy wynalazków na Toruńskiej wyspie z Władysławem postanowionych pełnić nie chcieli. Krom. 473. Xiążę Jan zamek Oświęcimski za słu-sznemi wynalazkami poddał, ib. 591; certis conditionibus. Na tymże zjeździe nic znamienitego nie zbudowano, ponieważ twarde wynalazki podawali Węgrowie, ib. 709; conditions. WYNALEŹĆ, *WYNAJŚĆ? wynalazł, wynaleźli, f. wynajdzie, wynajdę cz. dok., Wynajdować contin., ‘Wynachodzić obsoi, Wynajdywać częstl. ; Boh. wynaleznauti , wynagjti, naleznauti , nalezti ; Sorab. 1. pźinamakam, (cf. nam3ćać, cf. wymacać); Vińd snaiti, safliet (cf. zacząć), isnaiti, vunsnaiti , isnaiditi ; Croat. iznayti , iznahajam, iznahajati ; Rag. iznâchi, iznahodim, Bosn. iznacchi, ismisliti ; Ross. BbuyMaTb, Bbi4yMbiBaTb (cf. wydumać), 40HCKaTb, 40iiCKHBaTb (cf. iskać), imo-ópbcTb, n3boóptTaTb ; — wynaleźć, dojść, odkryć, wymyślić, erftltbett , auëbenfen ; wynajdować, starać się odkryć , citffitdjen, ftnbett wollen , erftnben ,• aufftnben wollen , jn entbeefen fud;en. Przyprawiania boraksu Wenecyanie wynaleźli. Sienn. 593. Kto co wprzód wynalazł, godzien chwały; kto za nim idzie, nie godzien nagany. Cn. Ad. 410. Błogo człowiekowi najdującemu mądrość, i człowiekowi wynachodzącemu roztropność. Budn. Prov. 3,

13. Pewny likwor od sławnego chemika Neumana *wy-najdziony. Krup. 5, 696. (wynaleziony; Bosn. iznasejast, izmiscgljen). Inszy sposób nad ten rozumem ludzkim 'wynajdziony być nie może. Ex. 36. (wymyślony). Wynaleźć sobie czas do czego. Tr. (wybrać, dobrać). Wy-

542 WYNALEŹCA-WYNANOSIĆ.

WYNARZAĆ - WYNICOWAG.

Sletb ; wywracać, przewracać, przekręcić, wykręcić, Uttt» breiten, »erbreben. Wnet 'ÿszwiec bót wynicował, tak i pismo teolog, tak statut jurysta. Pot. Zac. 119. Naukę tę świętą, ty na swe bałamuckie kopyto wynicowawszy,“ rozbiłeś i przeformowałeś. Pim. Kam. 202. (przerobiwszy). Prawdę wszystkę zepsował, na błędy wynicował. Kanc. Gd. 167. (wystrychnął, ob. *Wyszpocić , ‘szpocićj. Pro-kuratorowie subtelnie a ku rzeczy swej prawa wykładać umieją, aby prostość prawa chytrością wynicowali. Gorn. Wł J. (wykręcili, przekręcili, wykrzywili, wywrócili, *wyopaczyli ‘zopaczyli). 'Izażby bóg miał ‘podwrócić sąd, a wszechmocny miałby wynicować sprawiedliwość? Radź. Job. 8, 3. Na piwnicę : W tym gmachu rozum szychtu-wywrot go wynicują. Rej. Zw. 237. Coż na tym iż niektórzy byli niedowiarki, a *zaż niedowiarstwo ich wynicuje wiarę bożą ? Radź. Act. 3, 3. (obala). Fortuna gdy pyszno rzeczy wynicuje, 1 do zaburzonego morza przystosuje, Sroga o ziemię rzuca królewskie korony, A podłych *zwyciężeńców wysadza na trony. Bardz. Boet. 29. Wynicować, przekształcić, przelać; umgeftab ten, umformen. Teraz soków potrzeba, by starość wy

ją •

na

naleźć sobie żonę. Bndtk. Wynalezienie, wynajdowanie,    podług    znaków lub linij odbitych    ,    kolorem nawodzić.

cf. wynalazek; bag Sluffmben, Sluffudjen, Stuben, fêrftnben,    Magier.    Mskr. garben auftragen.

Vind. isnaidenje, smifleno ; Ross. H30T>ópl>TaHie, uaotópk- WYNARZAĆ , ob. Wynurzyć.

T6Hie. Do wynalezienia , mogący być wynalezionym . ju WYNARZEKAG ez. dok,, z narzekaniem wyznać , flagcnb erfmbeit ; (oppos. Vind. nenaidliu, nesnaidliu, neisnaidliu).    geftefyett, befennen. <!Obaczajcie się póki czas macie, ani-

Wynajdujący, płodny w wynalazki, cf. wymyślny; Ross,    żęlibyście po śmierci przed sądem bożym mieli błędy

BhMyMUHBbm; Subst. BM4jMmnK:&, /. Bhuyaimnita, erftube*    swoje wynarzekać. Gil. Post. 258 b.

tifcfy. — Lekarze ku zdrowiu Alexandra z wielką a pilną WYNASZAC, ob. Wynieść.

radą lekarstwa patrzali a wynajdowali Kosz. Lor. 88. szu- *WYNASZYWAG cz. dok., u krawca sposób szycia sukna, kali, znaleźć się starali ; fte fudjten auf, fugten auêftnbtgju    brzeg z    brzegiem zszywając sztuczki    do    sukni. Magier.

ntadjcn. — Jurid. Ławnicy niektórzy albo dla nienawi-    Mskr. jutt SMnbertt flltfnäfien.

ści, albo dla przyjaźni, gdy ich sędzia spyta, dekretu ‘WYNATRZYC , ob. Wywnętrzyć.

wynajdować nie chcą, wymawiają się nieumiejętnością. WYNĘGIG cz. dok., ponętą wywabić, wyciągnąć, wyłudzić; Szczerb. Sax. 71. wskazać wyrok, ( ob. Wynalazek, ob.    IjerauöfÖbent, Ijerauëlocfert. Bndtk.

naleźć dekret); ein Secret auffudjen, auôftnbetî, eut Sec* WYNĘDZIĆ, WYNĘDZNIĆ cz. dok., Wynędzać niedok., Wy-ret fällen. Jeśliby kto na dekret wynaleziony nie zezwo- nędzywać częstl., nędzą wycieńczyć, natyrać, znędznić lił, a nalazłby inszy lepszy, ostatni w swej mocy zosta-    zupełnie, zubożyć pr. et fig. tr. ; bur$ ©leub auê mär g ein ,

nie. Szczerb. Sax. 72. Gdzieby kto ławnikom dekret    ganj elettb ltnb fraftïoâ machen. Niewierni dozorcy, chle-

naganił, ten ma o ławdcę *żadać , aby mógł inny de-    bem i wodą ją tylko zasilają, wynędzając. Mon. 70, 321.

kret skazać, on ma sieść na miejscu tamtego, i inszy    Skąpy ani wygody sobie uczynić, ani drugim wyświad-

dekret wynaleźć, który mu się według prawa zdać bę-    czyć nic nie chcąc, ogołaca się z przyjaciół, a sam

dzie. Szczerb. Sax. 20L WYNALEŹCA, WYNALAZCA,    wynędza się. Teat. 49. c, a 2. Wynędziwszy wieś, plun-

y, m., ’WYNAJDZIGIEL, WYNALEZ1C1EL, a, m., wy-    drują w mieście sklepy. Błai. Tłum. C b. Gdzieby on

najdujący co, który co wynalazł, ber (Erftttber; Boh. na-    myślić miał o kobiecie, smutkiem i umartwieniem wy-

lezatel , nalezac, wymysliteJ , smyslitel; Slov. nalezać ; nędzriionćj ? Teat. 15. c, 6. WYNĘDZNIEĆ nijak, dok., Vind. isnaidnik, snaidovez ; Cam sokup ; Croat, znay-    nędzą być wycieńczonym, gan$ eleitb werben, aRgemär*

ditel , zmiszlyavecz, iznayditel ; Rag. iznascjalaz, iznaho-    gelt fetjlt. Postrzegam wynędznienie znaczne. Xiadz. 249,

ditegl ; Ross. 11310 ôpiTaieab ; Ecc.l. HSEOÓptTHHKfc, oóptia-    cf. mizerya, mizerny. WYNĘDZ1CIEL, a, w., który ko-

TeJb. Wynalaźca , wynaleźca. Budź. 16. Wynalezca. Cn.    go wynędza, ber eilten auêmârgelt, ber SIbmärgler. Coż

Th. 1322. Galowie Merkuryusza nauk wynalazcą być    innego bogacze są na tym święcie , jedno wynędziciele

twierdzą, dróg i ścieżek wodzem zowią. Warg. Cez.    ubogich? W. Post. W. 2, 368. W rodź. zeńsk. WY-

138. Kupcowie ziemscy i Theman , i bajacze i wynaj-    NĘDZ1GIELKA , -i.

dziciele mądrości i rozumności. 1 Leop. Bar. 3, 25. WYłNEGOCYOWAG cz. dok., negocyami wyrobić, fierauêne* Srogi był i on miedzianego byka wynaleźca. Warg. Wal. goctrett. Bndtk.

320. (Perillus). Wynaleźca wszelkiej złości. W. 2 Mach. WYNICOWAĆ cz. dok., Wynicowywać częstl. et contin., na 7,31. W rodź. zeńsk. Wynaleźca, wynalazca, y, *WY- nice wywracać, auf bte littfe Sette untwetlbett, J. 33. eût NALEZCZYNA, y, z., Tr., *WYNAJDZ1CIELKA , WYNA-LEZIC1ELKA, i, z , która wynalazek jaki uczyniła, bte (Srfmbertnn ; Rag. iznascjaliza ; Croat, znajditelicza ; Boss.

H3io6ptTaTeabHHua, oópkTaTe.ibHuaa Ceres wynajdzicielka zboża. Mtyz. Chlebodawcza Ceres , bo Ceres była nie-tylko wynalazcą zbóż, ale i dawcą ich i stworzycielką.

Otw. Ow. 208. Palas była wynalazcą przędziwa, mi-mistrzynią robienia płócien , i innych materyj do odzieży ludziom należących. Otw Ow. 139. Grekowie zwali lzy-dę prawodawcą, jakoby pierwszą wynalazcą praw. Otw.

Ow. 44. Ty jesteś Mary o błogosławiona , wynaleziciel-ko łaski bożej. Biał. Post. 258. wyjednaczka 23ctt»trfes rinn. ‘WYNALEZKA , ob. Wynalezek. WYNALEZIENIE,

. WYNALEZIONY, ob. Wynaleźć.

^WYNAŁOZYĆ xz. dok., wyłożyć na co, wyexpensowac; auf etroaâ uertnenben , auSgeben; auêlegen; Boh. wynalożiti, wynakladam. -Wynałożę na żywność ubogich "szystkę majętność moje. Dambr. 788 Miej o nim staranie cokolwiek nad to, corn ci dał, wynałożysz , ja gdy się wrócę oddam ci. ib. 735.

‘WYNANOSIĆ cz. dok., Wynąnosić kolorem u malarza , t. j.

Dal.

Cn. Th.

WYNIECIG - WYNIEŚĆ.

WYNIEŚĆ.

543

nicować w kwiat młodości. Zebr. Qw. 167; per quos re-novata senectus in florem redeat. Głupiego trudno wyni-cować. J. Kchan. Ps. 71. Głupiego któż wynicuje, Przecież swe sobie sprawy smakuje. Ryb. Ps. 95 , ( cf. gdybyś stłukł głupiego w moździerzu, jak grucę biją , nie pomoże.

1 Leop. Prov. 27, 22). — Marya Magdalena wynieowała się była, gdy piękność włosów, wonność maści, wszystko ku panu Chrystusowi obróciła. Hebst. Odp. L 6. (zupełnie się przeinaczyła, przeistoczyła).— Często Hektorem chcą czynić “pastuchę, Albo z wielbłąda wynicować muchę. Pot. Syl. 78. (zredukować , zmniejszyć go na muchę). — Wynicować kogo , wyczesać go , wzorki z niego wybierać, ^przeszydzać z niego, szkalować go, etlten bnrd)fed?eln. Żarty uszczypliwe na wynicowanie rządu rzucający. Ostr. Pr. Krym. 2, 9. — $. Wynicować śklankę, kieliszek, gracko spełnić, duszkiem wylać, wyłknąć ; połknąć, wypalić, wychylić; ein ©laê auêftürjeit, fiiUttt* ter fd)lucfen, in einem Buge anderen. Ja śklankę wynicuje za zdrowie gospodarskie. Mat. z Pod. C 4. Hojże hojże pokrzykujesz, Każdą duszkiem w'ynicujcsz. Lib. Sen. 16. — §. Wynicować się czego, wykręcić się, wywikłać się, wyswobodzić się, ftd)'ferauê roinben, entge* hen. 'Owa się zdrad i wrogów przyszłych nie dostało Przepowiedziom niebieskim wynicować zgpła. Zebr. Ow. 599 ; nee tarnen insidias venturaque vincere fata praemo-nitus potuere deum.

WYNIEC1Ć , ob. Wzniecić. *WYN1DZIE , WYN1DĘ , wyjdzie , wyjdę, ob. Wyjść.

WYNIEŚĆ, wyniósł, wynieśli, f. wyniesie, wyniosę cz. dok., Wynosić contin. et niedok., “Wynaszać obsol. ; Boh. wy-nositi, wynaśeti, wynesu; Slov. w^ynesti, wynaseti ; So-rab. 2. hunafcż ; Sorab. 1. wunefcż , wuneszu, zneszu horę, wunoschu, wonnoschu, wonneszu, wonnoschem, wunnoscham ; Carn. snêsti, snêsem, (cf. znieść); Vind. vunnesti, vunsnesti, vunsnafhati , vunsprenafhati; Croat. iznezti, iznaszam , izneszti, iznassam, znassam ; iznosziti, iznoszim ; Slav, iznesti ; Bosn. iznieti, iznositti ; Rag. iznieti, iznossiti ; Ross. BbiHecib BbiHOCiiTb ; Eccl. wçiiecTH , lüçiiocHTil ; — §. 1) wynieść co zkąd, wziąwszy ztamtąd przenieść; ferauêtragen, aitêtragett. Myśmy nic na ten świat nie wmieśli , bez pochyby że też nic wynieść nie możemy. 1 Leop. 1 Thim. 6, 6. nur fabelt nicbtê in bie SBelt gebrad)t, mir werben and) nicftS batten

. tragen, mit unê nehmen. W koszuli z ognia uciekłszy, cieszy się, że swą własność, t. j. duSzę i ciało wyniósł. Teat. 6. b, 27. (wyratował, schronił). Już ostatnią poduszkę na pijaństwo wyniosłeś. Teat. 18. b , 6. (do karczmy, do Abraama zaniosłeś, w zastaw * przepiłeś). Wynoszenie, wyniesienie, zaniesienie zkąd dokąd; baê Veraufträgen, Aufträgen, 2Begtragen, ^orttragen ; Ross. BbiHOCKa. Do wyniesienia, mogący być wyniesionym, gdzie indziej przeniesionym Ross. bhhochmh. Wyniesiony Ross. H3HeceHHbiH. — Za namiot przez trzy dni nie wyniósł nogi. Jabl Tel. 221. nie wyszedł na krok, nie wychylił się, er ift mit feinem (Sdjritte feratrôgefommeit. Niewolnicom nigdzie tam niewolno jawnie nogi mizernej wynieść. Paszk. Dz. 125. — §. Wynieść sie zkąd, wyjść,

przenieść sie, wyprowadzić się; (Slov. stèhugi se ; So-rab. 1. cżahnu hwon), ftd; megbegebcn, ftd) er^e&en, ba* tum gefeit, abjtefen, au^tefeit, umsie^eii. Wynieść się z tego życia. Teat 49. c, a (przenieść się na tamten świat, pożegnać się z świa m , rostać się z nim). Ciszej , życzę ei wynieść się ztąd, nim cię wyprowadzą. Teat, 1, 124. (umykaj, ustępuj). Gdy z gniewu kogo odprawujemy, mówimy vale, “wiedź się precz, wynoś się precz, porywaj wodze. Macz. febe bid) meg tum fier. Sutf. Pan nadchodzi, wynieś się ztąd. Teat. 17, 48. (uciekaj, w nogi). Proszę, wynieś się ztąd. Teat. 33, 75, (cf. za drzwi, won). Tylko się nie wynieś, mój ty gagatku, to ci oczy wydrapię. ib. 55. b, 18. Mości Dobrodzieju , Jepiejby się podobno wynieść, ib. 24, 165. Czart. Wołać poczęli: wina! wina! a ja też wyniosłem się tym czasem. Mon. 71, 494. wymknąłem się, wykradłem się; td) madde mid) baron, ans bem- 6taitbe. Zaraz mi się ztąd wynoś, wynoś się, mówię ci, Póki ci kij niecnoto na grzbiet nie poleci. Zabi. Zab. 94, (ob. Fora, fort). Wynosić kogo, forować go, wyforować ; eilten ferauśfdjajfen, tnegfdtaffcn. Kijem wynoszą, gdzie kogo nie proszą. Upal. Sat 49. Wynosić kogo, wybić kogo, nalajać komu. Cn Th. 1325. Wynosić kogo ,za łeb, rwać za łeb. ib. (wywłoczyć). — Na rękach wynosić propr. et tr., wypchnąć za drzwi. — Wynosić umarłego. Cn. Th. 1323. wyprowadzić ciało, exportować. Wynoszenie umarłego , wynosiny, exportacya. — Wynosić co z domu tr., powdadać obcym domowm rzeczy.

1322. roznosić, wypaplać, w'ygadac; atl3 ber ©d)Ule fć)ti>af)en, anêplaubent; (Ross. nponŚHecTL, npon3HOcim» wymówić ; Eccl. npoii3HOCHbiiî enunciativus, npoii3HOCH-Te.ib pronunciator).. To co się dzieje, z domu wynosić. Eraz Ob. E j j j. Żadnych tajemnic żonie wynosić z domu do “sąsiad nie potrzeba. Petr. Ek. 18. Takich nie chcę prosić, Co lubią za próg mowy przyjaciół wynosić. N. Pam. 17, 254. Ja tego, co się mówiło, z tego miejsca nie wyniosę. Gorn. Wl. G b. “Wyniowszy. Radź. Levit. 8, 17. (wyniósłszy). Nie śmiał tajemnice wynieść, a inszym powiedzieć, bojąc się pana. Eraz. Jez. D 2 b, (cf rozgłosić, . wytrąbićj. Tajemnica wyniosła się między łudzi z domu naszego ib. J 7. (od nas wyszła). To gdy się do cesarza wynosiło, postanowiono, aby.... Szczerby Sax. 121. (gdy go doszło , gdy mu doniesiono). — §. Wynosić suknią, pochodzić suknią, znosić, nosząc zużywać zcierać, zszarzać, ein Isłleib abtragen; (Ross. BbiHOCHTb, BbinamiiBaTb, 2) unosić sokoła). Wynosi się co. Cn. Th. 1322, (cf wybiega). — §. Verb, neutr. Wynosi suma. Cn. Th. 1322, tyle czyni, tak wielka, bie ©lim* nte betragt (a unb fo oiel, beläuft ftd) fo unb fo fod); (Vind. telkoi velati ). Obaczmyno, na wiele ten przeklęty regestr wynosi. Teat. 37, 275. Wynosi urodzaj, urodzi się tu tyle Cn. Th. 1322; uradza się tyle, daje ta rola tyle z takiego zasiewku. ib. 1197. Nie wyniesie tyle mój dochód, nie uczyni tyle, nie wyrówna, nie zrówna. Cn. Th. 1322. nie zniesie tego, nie wystarczy; (cf. Boh. weynos quaestus, fruclus, summa ; dem. weynosek pro-wericik, wÿnosnÿ, weynosny, Germ, einträglich, fructuo-

544

WYNIKNĄĆ.

L.

WYNIKNĄĆ.

jem , niknem pullulare ; Bag. niknuti, niccem , izniknuti pullulare, g er min ar e, erumpere; Bosn. izniknuti, niknuti , nięati, pronięati germinare , exire ; Ross. B03HHKHyib, B03HHK9TL , IipOHCTeMb , IipOHCTCKQTB , EpOH3pOCTL , npO-H3pacTaTŁ ; Eccl. iipiiitti&Tii, it^timuTii, B03inmaio, npo-, np03a6aTii. Wyniknąć, wytrysnąć; eittfprtngen, entfielen ; ( Xind. vreti, svirati, pozhenjati, ishajah, isra-stiti , uerhajati, ismladatife , vunsmladikuvati, iszimati , vunszimati). Wynikły i wypierzchnely wody tak hojnie, że i lud i dobytek pili ją. 1 Leop. Num. 20. *Izaz nie dla ciebie wynikają źrzódła , rzeki płyną, wiatry wieją? Żarn. Post. 2, 321 b. Czystsza wynika z krynicy woda, niż z samego potoku. Zygr. Ep. 79. Ben ztamtąd wynika. Wary. Cez. 77. (wycieką). Duch boży, i z boga, t. j. ojca wynikając procedens, mający przyczynę na kształt źrzódła boga i od niego pochodzący. Pim. Kam. 585. Niech się stanie ! na boskie rozkazanie wyniknęła z niczego niebieska i ziemska machina. Bzów. Roz. 44. wystąpiła , wzeszła, wszczęła się, entfiailb auS ntdjtê.— Wymknąć, wybłyszezeć, zabłysnąć z pod czego, z blaskiem się wydobyć, |croorfd)tnnncw. Hożana zorza wynika. Groch. W. 45. Wsiał pan w uwielbionem ciele bóstwa swego, a wyniknął nie inaczej, jedno jako promień słoneczny z grobu swego. Rej. Post. S 6. Do śmierci stanie się ciało twoje jako to ciało pana twego, które ja-

sus, quaestuosus ; weynesnost, Germ, bte (Snttragltc|feit ;

Xind. vunnosek, sapopad, shuma). — §. 2; Wynosić, wznosić, direct, in altius, wzgórę podnosić , er|el>cn, tlt bte $8|e er|eben, Rag. vznossiti ; Boss. B03Hecrb, b03H0-CIlTb , B03BbICHTb , B()3BbIUiaTb ( Wy wyŻSZJ Ć ), B03IIieCTBie (wznijście). Domostwa na wysokiem podmurowaniu , z kominami na dacii wyniesionemu Xiadz. 58. ( wyprowa-dzonemi, wywiedzionemi, wzwiedzonemi). Siódmy szyi pacierz zowie się wyniesiony. Krup. Ost. 108, (cf. wyniosły). Kąt zawarty między linią wystrzelenia i poziomą , nazywa się kątem wyniesienia , angulus elavalionis.

Łejk. Mier. 2, 244. — Wynosić się z czym na kogo, zanosić się z góry, tooimt tum oben liber eilten |evfa|ren.

Wywiedziony był na plac śmierci , i z mieczem kat się nań wynosił. Tward. Wł. 10, (cf. wymierzyć). Lękajmy się tej żelaznej laski, z którą się wyniósł na nas rozgniewany Pan zawołany. Groch. XV. 558, ( cf. machnąć czem). — Wynosić na urząd, na dostojeństwo; einen rco$u erleben, 51t einer Sßtirbe u. f. n>. Podziękował ludowi za łaski , które mu wyświadczył , wynosząc go na urząd najwyższy. Nag. Cyc. 25. Honory w swoich wyniesieniach są pęcherzem nadętym. Lach. Kaz. 1, 40.

— Wynosić kogo chwaląc, wielbić, uwielbiać; einen er|eben, greifen. Imię pańskie ze mną w-ynaszajcie. Ryb.

wasza. Rej. Rost. Mmm 2. Miłością boga częstokroć tak pałał, że sie płomień wewnętrzny na twarz jego wybijał, tak że niby wynikające iskierki jakieś z oczu jego widywano. Sk. Żyw. 541 b. Śnieg biały z piersi Armidy i z szyi wynika. P. Kchan. Jer. 86. (przebija się, błyszczy, lśni się). — Wynikają dziecięciu zęby » przebijają' się, klują się, świecą się, wyrzynają się; bte 3d|uc brec|en'|eroor, laffen ftd) fc|en, fc|etnen burd), fdptmertt bttrd).— Wyniknąć, “wyróść, wypuścić kiełki , lereorfproffeiî. Pod piórem Jegomości, jak niegdyś pod stopą Perseusza, róże winikają. Boh. Kom. 4, 141. Xiężyc rządzi wszystkie rzeczy z ziemi poeho-.chodzące , sprawując ich wynikanie. Cresc. 107. Wyrastanie, wychodzenie z ziemi, wynikanie, emicałio sil-varum. Cn. Th. 1529. Galatea listeczków wierzb złotych śjiczniejsza , Lak “kwitlejsza , wynikłej olszyny roślejsza. Zebr. Ow. 541 ; (longa procerior alno , od wystrzelałćj olszyny wyższa, smaglćjsza).— W piątym'już roku, W rodziców oku , Przymioty ranę Już pochop brały 1 wynikały. Miask. Byt. 2, 142. (dobijały się, rozwijały się). , Tak się uczył, że czynił wyniknienia nadzieję na wielkiego człowieka. Zab. 11, 558. że wyjdzie na wielkiego człowieka —Dwunastu proroków kości, niech wynikną z mirjsca swojego. 1 Leop. Syr. 49, 12. (niech z martwych wstaną, niech powstaną, niech się poruszą). Wyniknąć się,, wymknąć się, wyśliznąć się, eittfdjlüpfeu. Boję się, aby obracając się do bzdur, nie “wyniknęły się nam potrzebne chwile. Żabi. Boz. 111. (jeżeli nie omyłka drukarska , zamiast wymknęły). — Wynika co z czego, idzie co za czem, wypada jako skutek ; worauf er* folgen , entfpringeu. To przeklęta sprawa ; co teraz z te-

Ps. 59. Żołnierze pod nim span-oszywszy się, pod niebiosa go wynaszali. Pilch. Sali 281. Jest jego przyjacie- ko promień słoneczny wyniknęło z grobu swego, ib. Tl. Jem , i radby go wyniósł aż do nieba , mówiąc o nim. ' Jako słońce wyniknie światłość Corn. Bw. 515. Alexandra dzieła historya aż nadto wy-nasza. Boh. Kom. 5, 228. Wczoraj cię panegiryk żyzny Potkał od niej , nad ojca , i nad Achilesa Wyąiosła cię, nad Tesea i Herkulesa Jabi. Tel. 45. — $. Recipr.

Wynosić się, wywyższyć się, wyniosłym się stać, dumnieć, pysznieć, przenosić drugich; fk| erleben, ftoljb ren, ftolj werben, bod?niut|tg feptt, (cf. nosa zadrzeć, nos wyżej gęby, bte 9?flfe |od) tragen) ; Corn, sdéim se, preu-sâmern , preusęti; Rag. vznossitti se ; Croat, oholimśze ;

Bosn. u znosili se , oholitse, ponositi se , dioiti se ; Ross.

B03NljpHTbCfl, óoapiiTbcn . 3auBaHHTbca ; Eccl; Be jemy CTByio, smoro o ceót 4yMaio , BbrcoKoyMCTByto , bhco-KoyaibiULiK), BbicoKOBbincTByio , ropowca. Jeden nad drugiego się wynosi, przeważa, ciągnie. Fohb E 111.

Tak się wysoko w pychę wynieśli i wysadzili, że też sobie moc niebieskiego i ziemskiego panowania przywłaszczyli. Wiśn. 2G0. Człowiek jako paw' roztaczając ogon mizernej pychy swej, pychą się swą przeciwko panu swemu wynosi. Żarn. Post. 2, 421 b. Wszelki co się wynosi, zniżon będzie, a kto się uniża, wywyższeń-będzie; Sk. Kaz. 588. W. Luc. 1,11. mer ftd) feilt# er-|ö|ct, foli ennebrtgt werben. Snt|.

WYNIKNĄĆ nijak : jedntl., Wynikać nie dok., wszcząc się zkąd na kształt ponika , powstać z niczego , wytrysnąć poni-kiem, promykiem, kiełkiem; (oppos. wniknąć, cf niknąć, zniknąć); entfielen, entfpriitgen au3 einem ©trotyle, 28afferftra|* len, generftra|len, Meinte |eroorfd)teßen; Boh. wyniknauti, wy-nikati enitere, elabi, zniknauti , znikł oriri, naści, elabi,

(ob. Zniknąć); Carn. snikniti, pniknem ; Xmd. nikniti, poniknuvati * wyróść z kiełka; Croat, izniknuti, izniknu-

go wyniknie? Teat. 30. b, 9. Gotowem się założyć,    na piety patrzył, ale izbyś i upatrowal i rozmyślał so-

że z tych pokłóceń najśliczniejsza sprawca wyniknie, ib.    bie przyszłe i przeminęło rzeczy. Re.j Zw. 153. — Quo-

6. c, 38. Za powodem niedbalstwa w posłuszeństwie    ad animum : Szlachcic z wyniosłego stał się podłym,

wynikła gnuśność w ćwiczeniu, od owej ‘wyciekło do    Przestr. 96. z szlachetnego, wspaniałomyślnego, wyso-

wypełnienia lenistwo. Smotr. Lam. 10. Wynikły z cze-    komyślnego , Ijodjljerjtg. — Plerurnque in deterius: Wygo Ross. npOH3ine4iuiH. “WYNIK, a, m., wyniknienie    niosły, górny, wyżej nos niż gęba, dumny, wysoko o

zkąd , pochód, pochodzenie, wszczątek ; baê (Êntfprtngen,    sobie trzymający, wywyższający się, przenoszący drugich,

ber Urfprung. Odkryty będzie wynik domu jego. W. Job.    z góry poglądający, pyszny, dumny ; Boh. wysokomyslny,

20, 28, not. »ród jego będzie nieszczęśliwy»; plemię,    hrdÿ (hardy), zpupnÿ, wysoce o sobć smeyślegcy; Carn.

WYNIKŁOŚĆ, ści, i., wypadek z czego, skutek, co    preusętn ; Vind. preuseten, vifokonofhen, povifhujezhen ;

z czego jako skutek wynika, wypływa, bie $olge MU eP    Ci'oat. ohöl; Bosn. oho, ohol, oholi, uznosni, pono-

Nierządy, które wszystkie na oko widome są, bo-    scjan ; Sluv. ponosit, ohol; Ross. B03H0C.ihbuïï, 3aHOC-

dajby w skutkach i wynikłościach swoich nigdy nie    «îhbmh, 3aHOCliHBï , 3aiiocunBO, bmcokobhhhmh , blicoko-

znane były. Mon. 73, 406.    napami, enecuBbin , BUcnpeHuml ; Ećcl. ropeHOcaun, błi-

WYNIOSŁOŚĆ, ści, i, przymiot tego, co jest wyniosłem,    coKOMy^pun , KucoKOoęMbirL, BUCOKonapiiBuft, bhcoko-

wyniesienie, wydatność, wysokość; Rag. vznosnôs;    napaun, Bbicoaia mu cm HMtfomiB, BbicoKOcepĄenHbiii,

Croat, ponósznoszt ;, Bosn uznosnost, baê (Erhflbenfepn ,    rp^AT‘. BejiimaBbïîi, Koropufi mhoto o    ceót 4yMaeTS.

bie (Erhöhung , bie $0&e ; {Boh. weynosnost intratność).    Pan bóg się brzydzi wyniosfemi oczyma, t.    j pysznym czło-

Wyniosłość bieguna, elavatio poli. Hub. Wst. 49. bie    wiekiem. Gil. Post. 54. Nad temi wyniosłemi rozumy obie-

^Dl^O^e. — Transi. Wiemy, iż co jest przed ludźmi    cuje pan okazać możność srogości swojej. Rej. Post C c c 4.

wysokiego, to jest przed bogiem obrzydliwością ; a *wzdy *WYN1SĆ, ob. Wyjść.

się jednak na wysokie stolice 'kaszemy, a do wyniosłości WYNISZCZYĆ cz. dok., Wyniszczać niedok., niszcząc wy-a dostojności tego świata jeden drugiego ubiegamy.    gładzić, wygładzeniem w niwecz obrócić, wniweczyć ;

Żarn. Post. 22. Wyniosłość stylu, górność, szczytność;    oernicfjteitb auśrotten , »ern(d)ten ; Ross. H3TpbiTii, ncTpu-

Ecd. BumeC40Bie, (Erhabenheit beë ©tt)l3. — Quoad animutn :    BaTb , H3aeaBCTBHTb. Harmodyusz i Arystogiton w Ate-

Wyniósłość wolnemu człowiekowi potrzebna. Przestr. 91,    nach tyranów wyniszczyli. Karp. 2, 113. Nieprzyjaciel

szlachetność umysłu, )pOcbhcr$tgfeit, (oppos. podłość). Ple-    ciało w sakramencie wygładził, ofiarę wyniszczył, świę-

rumgue in pejorem partem: Wyniosłość, wyniesienie się    te wykorzenił posty. Pociej. 189. Gdym był malutkim,

nad drugich, duma, pycha, wysokie siebie cenienie, prze-    myśliłem jak maluczki, a gdym się stał    mężem, wyni-

niesienie drugich; Boh. wysokomyslnost, wyśokomysl,    szczyłem precz to co było maluczkiego.    1 Leop. 1 Cor.

hrdost, zpupnost, wysoko o sobé smeyslenj ; Garn. mogozh-    15, 11. wytępiłem, wyrugowałem, wyrzuciłem, oddali—

nçimislnost; Vind. isvifhnost, isvifhenje, vifokopofhnost,    łem, wykorzeniłem. — Wyniszczyć, wynędzić, wycień-

prevselnost, preveSetje, povlïgnostj previl'hnost, viso-    czyć; anêtndrgcln, abmärgeln , erfeböpfen.    Gdy pościcie,

kosdetje ; Croat, oholnoszt, oholia ; Bosn. uznosnost,    nie bądźcie jako ludzie obłudni smutnej twarzy ; ‘abowicm-

ohblóst ; Ross. B03H0C4HB0CTb, B03BbiuienH0CTb, 3aHO-    ci oni wyniszczają oblicza swoje, aby    ludziom jawno

cmiBOCTb, B03HB, ciiecb, BbicnpeHHOCTb, BbicoitonapiiocTb ;    było, iż to poszczą Sekl. Math. 6; pochmurzają abo

Eccl. BbiC0K0My4pie, BHCOKOMhicjie ) KiicoKOoęiime , ber    '•‘posupiają. ib. Gdy też pościcie, nie bądźcie smutnymi

$0d)ntut(i>, bie ^offavtb, wenn man fid) über anbere erbebt.    Jak obłudnicy, bo ci wyniszczają Ponure twarzy swe, by

Wyniosłość bezmierna, gdy kto w swoje umiejętność    poszczącymi Zdali się ludziom. Odym. Sw. 112. — W bi-

dufa, iż prywatne swoje widzi mi się gotów jest nad    twie z gigantami wyniszczyłeś Apolo do czysta sajdak

zdanie najuczeńszycb z przyczyny lekkiej upornie prze-    pełnostrzuły. ,/. helion. Dz. 26. wypróżniłeś, ganj and*

kładać, Mon. 76, 509. Nie jest chwała‘niezbożnego pra- leeren, baß ntd)té übrig bletbt. — §. Wyniszczyć się zaimk., wdziwą chwałą, raczej wyniosłością i chełpą. Birk. Chodk. WYNISZCZEĆ , wyniszczał, /. wyniszczeje nijak., w ni-24. Wyniosłość była zawżdy    i jest zwyczajną przywarą    wecz się obrócić, wniweczeć ; Ecc.l. u3HenBCTBHTHca, ft^

dusz wielkich i wspaniałych    narodów. Mon. 65, 158,    oerntdjten, ftcb erfcfyöpfeit, «ergeben, fclttpinbcn, ju mer*

(cf. prezumpeya, zarozumiałość). WYNIOSŁY, a, e, Wy-    belt. Nazbyt byli zhardzieli; *Alić nagle wyniszczeń, Jako

niosle adv., wyniesiony, podniosły, wydatny, wywyższó-    dym niszczeje. Ryb. Ps. 126. Wyniszczają się z skarb-

ny, nad równość wychodzący;    erhoben, ergaben, |ocb    ców złoto i. klejnoty. Teat. 46. d, 3. giną, nikną, fie

»orragenb ; Boh. wysedly (cf.    wysiadły), weynosny in-    oerfd)n?tnben. — Wyniszczyć się z czego, pozbawić się

tratny : Vind. vifok , povfignjen ; Croat, zponèssen ; Rag.    czego ; fid) einer SaĄe berauben, cntjieben , 5Sersid)t barauf

iznossit, vznossan ; Bosn. uznosni; Ross. B03BbiuieHHtiM.    tljun. Pan sie dla ciebie- uniżył, z majestatu chwały

Wyniosłe wieże. Teat. 49, 50. Piorun częściej bije na    swej samego siebie wyniszczywszy. Zora. Post. 21 b.

miejsca wyniosłe, niż na nizkie. Wyrw. Geogr. 58; fe-    Zbawiciel ze wszystkiej się czci boskiej wyzuwszy i wy-

riunt summos fulmina montes. Hor. Pagórek z równiny    niszczywszy, służebniczą postąwę nosił. Sk. Kai. 182 b.

wyniosły. Warg. Cez. 41. Wyniosłe czoło. P. Kchan.    Wyniszczenie, wynędznienie, wyzucie z dobrego bytu;

Orl. 1, 171. wysokie, eine höbe, erhabene ©firn. Dla-    gdnjlicbeê Grfdmpfen, (Elenb. Za ono poniżenie i wyni-

tego pan bóg oczy wyniosłe dał, abyś nie tylko sobie    szczenię przyklęka Jezusowi każde kolano. Sk. Kaz. 149.

69

545

WYNIK - WYNIOSŁY.

W Y N l Ś Ć - WYNISZCZĘ Ć.

Słownik Lindego wgi. 2. Tom TI.

546 WYNISZ CZYC1EL - WYNURZYĆ.

WYNUŻYĆ - WYOBCOWAĆ.

Patrz ojcze na takie moje poniżenie i wyniszczenie. Sk. Kaz. 174. WYNISZCZYCIEL, a, m. ; Ross. HCipeÓHTejib ; wyniszczający -kogo , ber SBcrntcbter. Wyniszczyciele ludzi i narodów bicze. Przyb. Milt. 370. W rodź. ieńsk. WY-NISZCZYG1ELKA, i; Ross. HCTpeóHiejtHima.

WYN1TOWAĆ, ob. Nitować.

WYNÓC1Ć, WYNUC1Ć cz. dok., notę wyśpiewać, dospic-wać, śpiewając wyrazić; attMmtftctreit, auSftngen, fjerauS* fingen. Xiadz mu xięgę, którą miał, poda, by z niej cały text wynócił. Min. Ryt. 5,8. — Wyrazić, wymienić, w}tykać; auöbrttcfen, bcftimmcu, benennen. Pójdę za nim, ażeby mi wynucił moje winy, i nauczył onych się chronienia. Mon. 70, 675.

WYNOCOWAĆ się zaimk. dok., przenocować się, dosyć wyspać się na noclegu. Bndtk. dospać, wyleżeć się; ge* nńgfam auërn^en im Śładjtlager.

WYNOSIĆ, wynoszę, ob. Wynieść. WYNOS1CIEL, a który wynosi co, czy rzeczy czy sprawy, co się w domu dzieją. Wiod. ber £>erauMrager, 3iuMrager; Eccl. bh-HOCHiejb, HUiiocHTCJL.— §. Panie, ty obrońca a przyj— miciel mój, cześć a sława i wynosiciel głowy mojej. 1 Leop. Ps. 3, 4. wywyższyciel, podnosiciel; ber (Sreber, 5iufri(I)ter. WYNOSINY , in, Plur. n. p. Wynosiny umarłego , wynoszenie , exportacya. Ld.

, m.

WYNUDZIĆ cz. doli., Wynudzać niedok., nudami wymusić, wycisnąć lub wyczerpnąć; mit fiaugmeilcn erhalten, abnö* tl/igen, erfd;öpfcn; (Ross. Bbmy4HTb, BbinymAaTL wymęczyć, wymusić). Po długim żalu wynudził ze mnie pozwolenie. Ld. — §. Aż do ostateczności znudzić, zmęczyć nudami, n. p. Wynudzony mnóstwem przelotnych umizgów. Pam. Warsz. 4, 48. Czart. WYNUKAĆ cz. dok., wymódz, wymusić, abnütÇirgeit; Boh. wynutiti.

WYNURZYĆ, ‘WYNÓRZYĆ cz.'dok., Wynurzać, ‘Wynarzać

nurzyć się na wierzch, wyjść na wierzch, na widok, wyjawić; nad) oben fommen, Ijerauf fommen, fierauö fommen, an ben Stag fommen. Grzech pierworodny na wierzch się przez złe sprawy i plugawe mowy wynarza i pokazuje. Żarn. Post. 223 b. Dla wyznawców nauki Chrystusowej powaga Faryzeuszów taniała, pożytki ustawały, obłuda i błąd ich na wierzch się wynurzały. Żarn. Post. 3, 552 b. Fałsz *zawżdy wynórzyć się musi. Hej. Post. L 11 6. Wszak się moja niewinność wynurzy po mnie. Paszk. Dz. 42, (cf. oliwa na wierzch wychodzi). — Niektóre pisma dawne wynurzają się teraz z starych xiąznic. Sk. Dz. 421. wydobywają się, na widok wychodzą; fommen anê Stageédici)t, crfdjemcn. W tysiąc lat po narodzeniu pańskim, jęły się wynurzać różne zabobonne nabożeństwa. Teof. Zw. B 4.- (pokazywać, wyjawiać). Śmiech jest ze wszystkich pasyj najtrudniejszy do przełamania; im bardziej chcemy go pokryć w sobie , tym się on bardziej jak na złość wynurza. Zab. 12, 187. Dudz. —Aliter. Gdy się z wina wynurzą a wstaną, nie pamiętają co czynili. W. 3 Ezdr. 3,

23. gdy się wyśpią, gdy się z wina wytrzeźwią, meitlt fie ben éîaitfd) au8gefd)fofen (tabeit. — Quoad animum, meutern, sensurn interiorem: Wynurzyć uczucie, myśl, skry-tość serca » wylać, wydać, wyrazić, tłumaczyć, otworzyć; fein 3nnere$ öffnen, auffdjließen, feine ©efnijle, ©ebanfen auêbrücfen, fein .'perj auäfcfyntten. Odkryj mi twoje serduszko, wynurz swe myśli przede mną. Teat. 26. d, 7. Gniew wynurzy, co się w sercu burzy. Cn. Ad. 258, (cf. wyrzucić). Wynurzał całą swą czułość nad jedynakiem synem. Staś. Kum. i , 7. Wielka odelga jest, kiedy tą miłością strapiony, masz przed kim ciężkość twę wynurzyć. Gom. Dw. 508. (einem fein £eib fingen, cf. żalić się). Za nic byt, kiedy nie ma w domu pozyskanego szczęścia uczestnika , Szczęśliwszy kmiotek, jeżeli ma komu wynurzyć, co go cieszy lub dotyka. Zab. 15,228, niedok., z głębi, z toni wydobyć pr. et fig. tr.\ au8 bet*    (cf. udzielać się komu). Ze mną powinnabyś więcej sercu

Stiefe, unter bem 2Baffer f>erau$, beroorbringen, fierntrôbringcn,    twojemu pozwolić wynurzenia. Teat. 4, 10. (więcej

(Bag. iznoritti; Bosn. iznorati , iznoriti uscir di sotto    otwartości). Komuż swe bogowie wynurzą skrytości?

aqua ; Hoss. Bunupnyib , BbiiiupuBaTt wybrnąć , H3HypiiTfc    Bardz. Luk: 164. Wynurzają mu jego rozkazy. Pilch.

H3HypflTb wysilić, wywnętrzyć, H3HypnTeibHhiw wysilają-    Sali. 301. (tłumaczą, udzielają).

cy; Eccl. BbiHbipmo emergo, imHypato consumo, H3Hypn- WYNUŻYĆ cz. dok., znużywszy wycieńczyć, wymęczyć,. TeJb consumplor). Bóg wynurzył ziemię z morskich głę-    auśtttrirgelrt. Charci w tak dalekim chodzie Wynużeni, do

bokości. J. Kchan. Ps. 197. (wydobył, wyprowadził, wy-    psiarni nie zajdą o głodzie. Pot. Joiv. 151, ob. Wymor-

jął, wystawił). Patrz jak fiołki głowy wynarzają Z ziemi,    dować.

a na dni piękne poglądają. Zirnor. Siei. 539. wydoby- ’“WYOBCOWAĆ cz. dok., z obcowania czyli społeczeństwa wają, wyrażają, wytykają, fje ftetfeit Me Sïôpfc auê ber    wyłączyć, wyklnąć ; 0U$ ber ©efcUfdjaft auêfcM^pCU, »er«

©rbe (jerauS. Wynurzywszy łeb z komnaty, woła: dajcie    bannen, in belt 33ann tfiun, ob. *Obec ; Boh. wyobcowati,

mi jeść! Hej. Zw. z 6 b. (wyścibiwszy) — §. Wynu-    wylauciti ; Slov. wyobcowany, dèdictwj zbaweny wydzie-

rzać się z głębi, z toni, wydobywać się, wygramolić    dziczony ; Carn. opptujeti, opptujem ; Eccl. E€CYhCThKO-

się; ftd; fyerairê arbeiten, Ijeroor arbeiten. Wybrnąć, wyko- Hani, 3aTonaio, (cf. zatoczyć; cf. Ross. npioómuTb, łatać się, wypławić, wyskrobać, wynurzać, wyprawić, npioómaTb wcielić, przyłączyć). Pogani wyobcowani od wypleść się, emergere. Mąez. Ratujących widziała ona żywota bożego przez nieumiejętność, która w nich jest. nieboga tonąc, wynurzając się, i nie raz przyszedł jej był    1 Leop. Eph. 4, 18. (oddaleni. 3 Leop.). Przestępcy

powróz w ręce. Gom. Dw. 282. Aby cię nie zalały a nie    mogą być zabrane majętności, a sam aby był wyobcowan

zatopiły te marne burzliwości tego świata, tak iż by cię od tego narodu. 1 Leop. 3 Ezdr. 9, 4. Będzie—li na czło-potym z nich ani wynórzyć ani obaczyć nie mógł. Rej.    wieku trąd wrosły w skórę , wyobcuje go kapłan jako

Post. G g A, ‘«Łatwie w grzechy wpaść, ale z nich *wy-    trędowatego. 1 Leop. Levit. 15, 11. Waszemu pospól-

brnąć abo się wynórzyć nie łatwie. Kosz. Lor. 63 b. Wy-    stwu kto tę dał moc, aby sądzili i wyobcowali kapłany?

WYOBRAŹNIA - W YORAĆ. 547

WYO BRANY - WYOBRAŹ.

Gorn. Dw. 44. Prawdziwem ludzi wyobrażeniem są ich mowy i dzieła. Zab. 8, 153, (cf. znamię, oznaka, piętno). — Wyobrażenie, 'wyobraź, wzór podług którego co formują ; baS SJîufterbtlb, baś SDîufter. Zatym rzekł bóg : ' uczyńmy człowieka na wyobrażenie nasze, według podobieństwa naszego, i niech panuje nad ziemia; stworzył tedy bóg człowieka na wyobrażenie swoje , na wyobrażenie boże stworzył go. Bibl. Gd. Genes. 1 , 26. et 27. Dusza człowiecza stała się na 'wyobraź boży. Salin.

2 , 59. bcrô ©benbtlb ©otte$. — §. Wyobrazić co , figury-cznie znaczyć co, (ob'. Przefigurować, 'przedznamiono-wać) ; Hoss. o6pa30Ban>, npe4to6pa30BaTb, jïgnrlicfy ober fymbolifd) wrfteflen, bebenten. Gdy tak wiele jest dziwnego poczęcia i narodzenia pańskiego tajemnic, więc to boskiej mądrości przystojnie było , aby przez wiele wyobrażeń i proroctw oznajmione było. Kucz. Kat. 86. (figur. edit. rec. ; Ross. H3^o6pa3HTejŁHMH figuryczny, symboliczny). Wyobrażać kogo, reprezentować kogo ; einen re* prńfentiren, oorfteüen feine ^erfon. Xiążęta na sejmie częścią własnemi osobami przytomni, częścią przez posłów wyobrażeni. Ossol. Mow. 38. Izba poselska wyobrażenie i skład wszechwładztwa narodowego. Gaz. Nar. i, i 58 b. — §. Wyobrażenie » WYOBRAŹNIA, i, z., Imaginacyą nazywać możem wyobraźnią. Pir. Wym. 6. bie (Sinldlbungéfraft, baS 2?orfteIlimg3üermögen; Cam. mislènost; Ross. Booópa3H-TeÆbHan cn,ia ; Reel. MemaTeibHoe. Nie możemy mieć wcale wyobrażenia żadnego przedmiotu, jeśli mu nie nadamy mimowolnie i przez samą moc naszej wyobraźni, tej lub owej w naszym umyśle postaci. N. Pam. 40, 65. *WYO-BRAŹL1WY, a, e, wyobrażający, wyobrażenie dający, wzniecający; tnlbermecfenb, twfteUunggebenb. Rogowa część oka dziecięcia była zmarszczona; dla czego promienie wyobraźliwe nie mogły się przecisnęć do siatki, a tak dziecię nie widziało. Mon. 69, 645. —*$. Wyobraźliwy, wyobraźny, mogący być wyobrażonym, wystawionym, borfteflunggfćifiig ; Eccl. o6pa3yciwoe, mo Hsioópasim, Ha-neprarb, npeACTaBHTb bs aciiBonncHOirb Hssoópamemii mo-

a , który co wyobraża ; Eccl.

Hrbst. Odp. C c 6 b. Nieprzykładnych , nieczystych , nie-rządników wyobcowali. Żarn. Post. 3, 701 b.

*WYOBRANY, a, e; Exquisitus, subtelny, wyobrany, foremny, trafny, niepospolity. Mącz. wyborny, flirôgefndjt, öorjüglicb, trefflid).

WYOBRAZIĆ cz. dok., Wyobrażać niedok., wyrazić jako obraz, wykształtować na obraz, na wzór, wyformować ; iu einem Silbe «irôformen, «trôbilben; Boh. wyobrazyti, wy-obrazowati, wytwofili (cf. wytwór), wypodobniti, wy-podobnowati ; Vind. isobrasati, dolobrasati, poobrasati, isfurmati, podobuvati ; Croat, obrazüjem , obrazim ; Hung. âbràzolom ; Ross. oópa30BaTb, imtoópasHTb, H3bo6pa*arb,

BOo6pa3HTb, BOOÓpaacaTb ; Eccl. Boópamaio, B0oépa3yio.

Człowieka na podobieństwo swe pan a stworzyciel nasz wyobraził. Glicz. Wyćh. N 6 b. Ziemia bywszy gruba niewyobrażona , Przybrała się w człowiecze kształty obrócona. Zebr. Ow. 4, (sine imagine-, niekształtna , niefore-mna). Wyobrażony, wykształcony, wyformowany Ross.

0ópa30BaHiibiH. Trafnie wyobrazić, dobrze trafić wzór kształcenia; Eccl. peBH006pa30BaTH, ( cf. 'rzewno). Wyobrazić się pass.-, Eccl. BOOÓpa3nrucH, B3panHTiica, cf. wzrok. — Wyobrażenie, opus, ejfedus, to co wyobrażono, kształt, figura «WYOBRAŹ, u, m., obraz wyraźny czego, bie ©eftalt, bie gornt, baä Silb. Sadziec i rzepik , chociaż przyrodzeniem i skutkami są sobie niejako równe; kształtem jednak i wyobrażeniem są sobie różne. Syr. 285. Czyje to jest wyobrażenie i napis na tym pieniądzu? 1 Leop. Math. 22, 19. meffen ift ba$ éilb unb bie Rllterf^rift. 8utfy. — Wyobrażenie, obraz czego w czem odbity, wyrażony, wrażony, wrażenie obrazu, ber 51bbni(f eineê Silbeê. Najżywsze wyobrażenie ciebie dopóty w mem sercu zostanie , dopóki ruszać się będzie. Stos. Num. 2, 73. (obraz twój). Ta kara słabe na przeciwnych umysłach uczyniła wyobrażenie. Tr. słabe wrażenie , einen fdjnmdjen fêiitbrwf. — Wyobrażenie w duszy , w myśli, obraz w niej przez wrażenie wzniecony, idea, wystawienie sobie czego; bie 3bee, ba$ 93ilb in ber

(Secie, bie 33orfteHung, ber begriff; Boh. widka, schop, (cf.    îkho. WY0BRAZ1C1EL,

schopić) ; Garn. daldevk ; Vind. spodoba ; Ross. imoópa-    H3io6pa3HTe,iŁ efformator, ber §erflit§bi!ber, ührôftilber, 3Sor*

meme, Booópameme, nomme [ob. Pojęcie), AOyiribHie. Przez    fteHer.

wyobrażenie rozumie się wszystko, co jest przedmiotem 'WY0CC1C cz. dok. ; Boh. wyoctim ; octem wymyć, z octu rozumu naszego, wszelka rzecz,, którą dusza w sobie wypłókać ; mit (Efftg auêmafdjen, üOttt (Efjtg rtirêfpulden. samej widzi. Cyank. Log. Każde wyobrażenie nasze składa WYONACZYC, ob. Onaczyć.

rzecz i przymiot do niej stosowany. Gol.Wym. MO. Urny- ‘WYOPACZYĆ cz. dok., na opak wywrócić, wynicow'ać , słowe wyobrażenie choćby najzawilsze, wlewał w uczniów    wyszpocić; Rag. izopâciti; Bosn. izopaciti, uon Unten

swoich. Kpcz. Gr. 3,53. Jego godne wyobrażenia nagra-    nad) oben ummerfen. oerbrefien. Wszystko się wyopaczyło ,

dzały mu za wszystko; i jego umysł był bardzo do kupy    skoro jego od rządu oddalono. Petr. Pol. 188, cf. wyżebrany. Pam. 85, 1, 236. Wyobrazić sobie, wystawić    paczyć.

sobie, imaginować sobie; jSosn. smotrili, namisliti; Ross.    WYOPAŁAĆ,    WYPALAĆ    cz. dok.\ Boh. wyopalati; Sorab.

B006pa3HTb, Booópaman. , ftd)'Ctma$ oorftellen. Nie mogę    1. wupolu,    wupwowu    ; opałką wyczyścić, wypodsiać

sobie wyobrazić; nie mam o tym wyobrażenia. — Wy- burd) bie glltterfdjnunge reinigen. Koniom po woli obroku, obrażenie czego , wyrażenie w oczy wpadające, wynu-    dobrze wyopaławszy z    prochu , udzielać. Haur. Ek. 149.

rżenie, wyraz, wykład, wystawienie; Sliiêbritcf, Slbbnuf,    —Allegor.    Oto szatan    domagał wypałać, ‘wzmiotać was

2)nrftelliutg. Jako myśli są wyobrażeniem rzeczy, tak sło- jako pszenicę. Sekl. Luc. 22, (posiadać was. ib. ftd)ten wa wyobrażeniem myśli. Boh. Kom. 400. Pisanie jest mie Den SBei^en. 8lltl)>)*

wyobrażenie mowy, które zostaje, chociaż już człowiek WYORAć, f. wyorze cz. dok., Wyorywać czestl., wyoruje wypowiedział, jakoby wizerunkiem tego, co się rzekło. pr. contin.\ Slov. wyorati ; Boh. wy worali, wyworawati ;

548

WYORACZ - WYPADEK.

WYPADKOWY - WYPALIĆ.

Sorab. 1. wuworam ; Vind. isorati ; Carn. zhèrtam ; Croat.    roorauS ergebenbe (Eretgtttj-S; Sorab. 1. wukhad , (cf. wy-

îzorati, izarjam; Hag. izoratti; Bom. izorati; Ross. imopaTb,    chód); Hoss. npoH3UiecTBie. — Arilh. Odejmowanie jest

HcnaxaTt, BunaxaTb, (oó.‘Pachać); oraniem wydobyć, orząc    działanie, przez które jedna liczba odciąga się od dru-

wyryć; IjerauSadern, berauêpffttgett, auSpflitgett. Wyorać co z    giej ; wypadek z tego działania nazywa się reszta albo

roli. Cn. Th. 1523. Gdy te pola później dziedzic pługiem    różnica. Jak. Mat. 1, 19. WYPADKOWY, a, e, od

Będzie przewracał, a po czasie długim Zawadzi w rolą nie-    wypadku, do niego należący, z nim się łączący, n. p.

ehaj wyorywa Podkowy, niechaj szyszaków dobywa. Paszk.    Wypadkowa liczba. Ld. WYPADŁY, ob. Wypaść 1.

Bell. BA. — Wyorać, oraniem, pługiem, rolnictwem ‘WYPĄDŹ ich, wypędź ich, ob. Wypędzić zarobić; cratfent, erpfhtgen, mit bent Ślcferbaue gemimten. WYPAKOWAĆ cz. dok., Wypakowywać częstl., wypako-Tysiąc złotych wyoranych z pola, Jedna źle grana straci    wuje pr. contin. , wypakowane rozpakować, ûttêpacfeit,

pancerola. Mon. 70, 598. Nie wyorze-ć, ani z młyna    aBpaćfćlt ; Vind. izbafati , vunsbafati, vunstovorjati, isto—

wymierzy, jedno co z nędznych ludzi jako tako wyciągnąć    vorjati ; Slav, iztovariti (cf. towar), izvaditi, (cf. zawa-

a wymęczyć może. Hej. Zw. 59 c. — Wyorać, orząc    dyf — §. Pełno napakować, »oll paden, bid aufpaden.

lub podobnym sposobem wyryć, wybroździć ; anßaderit,    Szyja modnie jak u garłacza wypakowana. Teat. 14,109.

auëpflügen, auéfnr#en. Nie proszę fortuny, aby skarb jaki WYPAŁ, u, w. ; Hoss. Bunaai; wystrzał, eilt ©djttß ; (Boh. ukazała z wyoranej skiby, jak temu wieśniakowi. Hor. weypal panewka, cf. zapał). Wypał, wydanie ognia z Sat. 255. O w jak równej figurze świat zwierzę obchodzą,    armaty lub innego jakiegokolwiek działa. Jak. Art. 5, 524.

Są bowiem które prosto w piasku piersią brodzą I dłu-    Wypał, wystrzał, ib. Od mojej artyleryi odebrał nieprzy-

gostajne czołgiem brózdy wyorują, Są które szybkiem    jacielski okręt fatalny wypał. Pam. 85, 555. — §. Wypał

skrzydłem przez wiatr się szybują. Bardz. Boet. 172. —•    słoneczny, wygorzałość, par, spieka, dopiekanie słone-

§. Urzędnik ma pilno strzedz wyorywania granic od są-    czne , wysuszenie upałem, ba3 5ln£brennett burd) bie ©OlUte.

siadów. Haur. Ek. 8. przeorywania , 2Bc$acfettt. ‘WYO-    Kiedyśmy pasza dobrze opatrzeni, nie trzeba się bać ani

BACZ, a, m. ; Sorab. 1. wuworacz ; który wyoruje,    lata suchego, ani wypałów słonecznych. Pam. 85, 1, 276.

ber SIuôftcferer, Stëegaderer.    ' WYPALAĆ zboże, ob. Wyopałać, “’wypodsiać

WYOSTRZYĆ cz. dok., Wyostrzać niedoli., Wyostrzywać WYPALACZ, a, m., który domy, miasta wypala, podpa-czejtl.-, Hoss. imocTpHTfc, Hs^ompaTL ; wecowaniem naostrzyć    lacz; ber 33ranbleger, 2)?orbbrenttcr. Pewne myto postąpili

attŚf#ćirfen, fc^>arf fd;leifcil, fć^ctrf mefjen. Miecz wyostrzony    Krzyżacy wypalaczom; miasteczka Polskiego spalenie grzy-

jest i wypolerowany; aby posiekł ofiary wyostrzon jest,    wnami nagradzali. Krom. 518. — Wypalacz srebra, zło-

aby się lśnął, wypolerowany jest. 1 Leop. Eze.ch. 21.    ta » brantownik, ber ©Über * ober ©ülbairôbrettner ; Hoss.

0 Wyostrzonego żelaza koniec. Past. Fid. 52. Byk roz-    bm/Khjkhhkü , f. BbDKHWHHna, ob. Wyżegacz. WYPALIĆ,

drażniony rogi o twarde dęby wyostrzywa. P. Kchan. Jer,    f. wypali cz. dok., Wypaliwać czestl. , Wypalać niedok. ;

181. Sąsiedzi na się szable wyostrzyli. Lib. Sen. 11. —    Boh. wypaliti, wypalowati; Sorab. 1. wupalicż, wupalu ,

Fig. tr. Tak się wyostrzyły teraz dowcipy na *się, że bez    wupalim ; Vind. gorseshgati , gornashgati , ispaliti , is-

oszukania nic się sprawić nie może. Lub. Roz. 453. wy-    shecchi ; Bosn. izgoriti, opalili, isgecchi , (ob. Wyżegać) ;

sadziły się, wybystrzały, wyostrzały.    Ross„ BbinaMTŁ , Buna.iHBaTb ; Eccl. H3najaK) ; wypalić

‘WYPACHAĆ ; Hoss. Bbinaxan», ncnaxarb, ob. Wyorać.    drwa, spalić, popalić; comburere, exurere omnia ligna.

‘WYPACHNAĆ; Boh. wypachnauti exolere; wywonieć.    Cn. Th. 1523. gaitj aufbrennen, alleó anśbrenttcn. Wypalić

WYPACZYĆ cz. dok., Wypaczać niedok., wykrzywić, fnuttttt    co, ogniem wyniszczyć, wygładzić; oerbremten, mit geuer

machen. Wypaczyć trzewiki. Tr. Boh. wypaćiti emovere.—    oernidfteit. Ołtarze ich rozmiećcie, słupy?połamcie , lasy

Transi. Wypaczyć się, n. p. Wypacza się co, wypręża    a gaje ich wypalcie. 1 Leop. Deut. 12. Żywioły od go-

się co na bok. Cn. Th. 1326; wypuszcza się, wypręża    rącości ognia stopnieją, a ziemia, i te rzeczy które są

się, wychyla się ściana. Dudz. 71. bie 2Banb wirft ft#,    na niej, wypalone będą. Smotr. Lam. 160. strawione

wirb fnmtitt. Wypaczenie , wyprężenie ; ib. wykrzywienie    będą ogniem, merbcit OOttt fetter oerjel/rt werben. Izrael-

na bok pr. et fig., ba3 ïîntmmmerbcn, ba$ krümmen, 2lb*    czyki bóg pokarał przez Nabuchodonozora, który je wy-

tt>ei#eit yen ber graben einte. Przez bałamutną filozofią    palił, i Jeruzalem i kościoł popsował ogniem. Gil. Kaz.

wpadamy w haniebne wypaczenia i wykręty, nawet iw    Aa 6. — (Slov. Wypóliś mi ribniki; stawy mi wypalisz,

prawic i sądach. Pilch. Sen list. 567, cf. wyboczenie.    nic zrobisz mi szkody, śmieję się z twojego odgrażania

WYPAD, u, hi., wypadnienic zkąd, 'wtarezka, wycieczka,    się). Wypala słońce zioła » wypieka. Cn. Tli. 1323. bte

ein 3lnöfalt; Boh, weypad, wypad; Slov. wypad, wy-    ©ottne yerbrennt, troefnet auö. Słoneczne Faeton mode-

bjhńnj wybieżenie; Vind. vunpad , ispad, vunnapad ;    rując cugi, Wypalił wszystkie w koło i wysuszył smugi.

Hoss. Bbina/TB, Bbuasua , (cf. wyleźć ). Hetman myśli o    Bardz. Luk. 27. Już we mnie wstępuje dusza, Jak kiedy

nocnym z obozu wypadzie. Chrośc. Luk. 131. Opanowali    ogrodniny wypali posuszą, A potym spadną miłe de-

zamek, i z niego wypady swoje rozbójnicze czynili. Nar.    szcze, co je chłodzą. Zab. 9, 248. Ejsym. — Wypalić

JHsl 2, 388. Czechowie wypadami Węgierskiemi do    piec, należycie go przepalić; Vind. ponietiti, vunsnietiti,

Morawii rozgniewani. Nar. Hst. 2, 358. WYPADAĆ, ob.    au^pei^en eilten Ofen. — Wypalić cegły, wapna, piec raz, _

Wypas'é. WYPADEK, dku, hi., zdarzenie z czego wy-    dwa. Cn. Th. 1323; coquere lateres, calcem, semel, bis.

padające, jako skutek za czem idące; ber (Erfolg, ba^ ft#    brennen, a««tbrennen, batfen 3^gel, Stalf. Wypalić dobrze

WYPAPROSZYĆ- WYPARZYĆ. 549

WYPAŁUBIĆ - WYPAPLAĆ.

cegłę; excoquere bene    lateres, ib. bte 3^0^ (UlÖbrCttltCtt,    1^. A gdzie tam    wypaplocze! Teat. 30,    6.    Boję się,

auś&acfett. Cegła żeby doskonale była wypalona. Ajg. Ceg.    aby Pedancki nie    wypaplotał czego. Teat.    24.    c, 80.

45. Obraz kochanka z gliny sobie ulepiła i osuszyła, WYPAPROSZYĆ, ob. Wypatroszyć. WYPARAĆ, ob. WTypróć. który gdy ociec ujrzał, wziąwszy go wypalił jako kachel. WYPARADOWAĆ med. dok . w paradzie wystąpić, IjerauS* Gil. Kaz. A a 4 b. Podobieneś do garca niewypalonego, parflbtren, (jeroorparabimt.— §. Przestać paradować, atl§* w który gdy próbując    go zabrząkasz, nic a nic brzęku    parnbiren. Bndtk.

nie da. Opal. Sat. 73.    Wypalać formy w ludwisarni; po    WYPARKANIĆ cz.    dok., w parkan opatrzyć,    mit einem

wydobyciu wrzeciona z wzoru armatnego , wewnątrz for- ^lanfcttjaunt oerfe^etl. Bndlk.

my napalić ogień, od którego wzór oddzieli się od powłoki, 1. WYPAROWAĆ cz. dok., zbić zamach nieprzyjacielski, i wszystko stwardzieje należycie do dalszego obejścia.

Jak. Art. 3, 324. — Wypalić drót, wyglijować, auögllt«

Ijett. Tr. —■ Wypalić, za pomocą ognia wyczyścić, lub wydobyć; auöbrcmteH, berairêbrennen. Wypalić srebro, galony. Tr. Wypalone srebro , ob. Brant. Słowa kaznodziejskie z dusz ludzkich rdzę grzechów wypaliwają.

Birk. Sk. B 2. Ogień na końcu świata wszystkie żywiołów zmazy wypali, 1 wszelką od nich ‘szkaradość oddali.

Odym. Sw. z T. — §. Wypalić żelazem Boss. BLUKiiaaTL,

MCHMO, (cf. piętnować, znamionować). Wypalić

au^partrert. Wyparować kogo , wybić go z szyku , z porządku swego, cf. zbić kogo z ‘jednochody; eilten au§ ber Sage bringen, au3 betn ©letfe bringen. Kto innych wybije i wyparuje z kroku , ten wart zapewne, żeby był fechtmistrzem. Pam 85, 1, 700. — Wyparować kogo zkąd, wyrugować, wybić zkąd, wypędzić; bcrauëtreibett, »erbringen, oertreiben. Szwedzkie szwadrony ztąd wyparowano. Leszcz. Class. 26. Z téj przyczyny wyparowali Francuzi Anglików z całego prawie Lewantu. Pam. 83, 48 , cf. ‘wymierzyć kogo.

auäbampfen, «uSbûnften; Boss. H3napmbca, H3napiiBaibca. Poznać można, że dostatecznie miód wyparował, kiedy jajko świeże utrzymuje się na powierzchni jego. N. Pam. 6, 516. Wyparowanie, wyziew, para; Boss. iicnapiiHa, ba3 5lu0bünften, bic 2luêbünftung.

Strzeż się, być minął Ten WYPARSKAĆ, WYPARSZCZEG med dok., z parskiem wy-

. skoczyć, fyerauśpraffellt. -Kwiat z miedzi, są to ziarnka miedziane śliczne, które z pieca wyparskają, gdy wodą polewają. Urzed. 401. Zgorzały miechy od ognia, ołów wyparszezał. Badz. Jer. 6, 29. — §. Wyparskać się zaimk. , naparskawszy się przestać, parsku choroby się zbyć; ftd) Doflenbf auêrauêpertt, ba§ üîâitfpern«erlieren, oont ©djnupfen, non ber 5îe^lfuc^t genefett. Plewami konopnemi owce nakurzyć w piekarni; od tego dymu słusznie się wyparskają owce. Haur. Ele. 127.

WYPARSZYW1EĆ nijak, dok., parchem wynędznieć, gang räubtg merben, »on ber SRäube auêgemargelt feptt. Wybyście wyparszywiałe barany od owiec odłączyli. Smotr. Lam. 4.

w czym dziurę * ogniem co przedziurawić, eilt Sod) onS* 2. WYPAROWAĆ nijak, dok., parę t. j. wyziewy wypuścić, brennen. — §. Wypalić dok., Wypalnąć jedntl., wystrzelić, ognia dać; Vind. sestreliti, dolstreliti, abfenem, Reiter geben, abfcfyießeit, loßfcfyteßen. Wypalić, wystrzelić z rusznicy. Gn.

Th. 1323. Gdy janczara duszą, trzy razy na znak z działa wypalą. Kłok. Turk. 220. Na znak zwycięstwa z działa wypalono. Banial. M 2 b.

piorun, lecz wypalił na cię, jużeś zginął. Zab. 12,

243. Ten bilet położył na stole, i wypalił sobie w łeb z pistoletu. Pam. 85,1, 86. er fdjoß fiel) mit ber ^iftole Dor ben fôopf. O trochęm sobie już w łeb nie wypalił.

Teat. 29, 4. — Fig. Ir. Ale naprzeciw Kalisten żarliwym głosem to słowa wypali.... Kniaź. Poez. 2, 81. wynurzył, wyrzucił z serca, er ließ biefe 26orte nberftromen.

Napełniwszy kielich z wierzchem , wypalił go gładko duszkiem. Mon. 71, 95. einen ipumpen auêftürjen, airôlec* ren; (Boli. weypalky gorzałczane pomyje).

“WYPAŁUBIĆ cz. dok., n. p. Na nią bitna bogini wzrok wypałubiła ogromny. Zebr. Oiu. 50; vertit ad hanc torvi dea bellica luminis orbem, wywaliła wzrok, (cf. pałuba) ; WYPAR1Y. ob. Wyprzeć. WYPARUJĘ, ob. Wyparować.

fie fdjlenbertc einen fürd;terltd)cn ŚBltcf auf fie bin.

WYPAŁASZOWAĆ cz. dok., pałaszem wybić, ^erauêfâReltt, auêfâbelit. Bndtk., cf. wypłazować.

WYPALOWAĆ cz. dok., palami wybić, mit ipffijjlen mtêfd)la» gett. Bndtk.

WYPALUSZKOWAĆ cz. dok., paluszkując wydobyć, perauê» fingern, auêftngern. Bndtk.

WYPAPLAĆ, WYPAPLOTAć , f. wypapla, wypaplocze cz.

dok., paplaniem wygadać, wydać sekret, mtślplapern ;    do stołu zasiadać, Co wyparzoną gębą zwykli chytrze

Boh. wybleknauti, wyblekowati, probleknauti, wyzwoniti,    gadać. Toi. Saut. 22. Gęba niewyparzona, przestwor-

(cf. wydzwonić); Sorab. i. wuplampnu; Vind. ispladrati,    na. Cn. Ad. 242. Bys. Ad. 48. Zadawał mu gębę zło-

vunpladrati, vunspladrati ; Boss. BUÓo^THyTb, Bbièo-naîb,    śliwą niewyparzoną. Birk, o Exorb. 8. Ossol. Dyar. 29.

BbióajTbiBaTb, pa3ÓojnaTb, pa3ÓajibiBaH). Gdy przyszło    Przymówek nie lękaj się, któż zawrze niewyparzoną gę-

dosęku, i Z kłębu do nici, Poznano, że    to język wypaplał    be? Bach. Ep. 66. Ty niedouku    śmiesz to, co żaden

kobiecy. Nar. Dz.    3, 104. Zapewne    o tym komu na    pobożny chrześcianin nigdy ganić    nie ważył się, swoją

drodze wypaplałeś,    a ten doniósł o wszystkiem mojemu    niewyparzoną gębą w wątpliwość    i hańbę przywodzić?

panu. Teat. 10. b,    37. Dobrze! a nuż    on wypaplocze?    Pim. Kam. 21. Szkodzi dzieciom    słuchać niewyparzonej

WYPARZYĆ cz. dok., Wyparzać niedok., parzeniem wyczyścić, wypalić; l>erauöbrüpen, anêbruÇen; Vind. vunspa-riti, ifhlapiti ; Bag. izpariti ; Boss. Bunapmb, Bhinaphi-BaTb. Wyparzam statek, eluo ferventi aqua vas. Gn. Th. 1323. — Fig. Gęba wyparzona, bez delikatności, bez uczucia przystojności, przyzwoitości « gęba niewyparzona, niew’ymyta , niewypłókana, nieczysta, bezwstydna, ein lofeS. itnoerfdjćtmteS unflätfjigeä Sföctul, (cf. wyszczekany, cf. wyszlifowany język). Pasorzytom wolno

550

WYPASAĆ - WYPAŚĆ.

CU

GO.

P-

gęby rozmów złych i sprośnych. Petr. Ek. 99, Z dzieciństwa nieuczciwy, zły, *gamratliwy, niewyparzonych a plugawych ust począł być. Kosz. Lor. 10 b. Co jadowita ślinka do niewyparzonych ust na niepowściągliwy ich język przynosi, tym ludzi poczciwych i pobożnych lżą, sromocą, niewinność ich potwarzają. Smotr. Ex. pr. Zgoła co tylko jadowita ślina do niewyparzonej gęby ich przyniosła , na niewinne owieczki wnosili. Smotr. Lam. pr. Musiałbym niechybnie pożyczyć na czas języka z niewyparzonej pana Gaduły szczęki. Zab. 5, 212. Za moje uciski, Niechaj niewyparzone wytrzepię ci pyski. Teat. 43. c, 152. Tak w niewyparzoych słowach, jako w nie-wyczosanych uczynkach szacuje i hamuje słowo boże. Glicz. Wych. D 6 b. — §. Wyparzyć, wypalić n. p. plamę w sukni , wyparzyć sobie rękę ukropem. Bndtk. flué&remtett, etn&remten, einen Srnitbflcd madjen. — §. Wyparzyć zkąd nieprzyjaciela, wykurzyć, ogniem wyrugować ; mit genet, mit 8d;ieflen oertreiben, »erhängen. — §. Wyparzyć kogo kijem, wyparzyć mu skórę kijem, wy-kropić, wygarbować, einen nitêgerOeit.

WYPASAĆ cz. dok., Wypasować contin,, pasem wygrodzić, fjeranêgürten, auégürten. Bndtk.

\. WYPAŚĆ, wypadł, f. wypadnie med. jedntl. , Wypadać niedok., Wypadywać częstl. ; Boh. wypadnauti , wypadati, wypadawati ; Slov. wypâdam ; Sorab. 1. wupadnu ; Vind. ispasti, vunpasti, spasti ; Croat, izpaszti, izpâdam ; Bosn. ispadati , ispasti; Ross. BbinacTb , BMiuuaTb, Bbina4HBaTb, Bbina4WBaio ; Eccl. ncnacTii, iicnapm ; wypaść z czego lub zkąd , spaść wyleciawszy, wylecieć; fierailéfattett, ailé* fallen, entfallen. Ochozyasz wypadł z pałacu swego oknem przez kratki , i zaniemógł. 1 Leop. 4 Reg. 1, 2. (spadł przez kratę sali swej. Bibl. Gd. ). Wypadły z niego wszystkie wnętrzności jego. Rej. Post. C c c 4. (wyleciały, wysypały się). *Zwypadły oczy z głowy. Otw. Ow. 481. (Slov. Gakobi mu z oka wipadol, jak gdyby mu z oka wypadł « Wykapany qu. v.). Gdy jęćzmień doźrze-je, łatwm się ziarno samo z szupinki wykrzy i wypadnie. Syr. 965. Niechaj będą dwa oszczepy jednakiego har-tu przecie na tym wiele zależy, jeśli jednym oszczepem ze wszystkiej mocy strzelono , a drugi ledajako wypadł z ręki. Gorn. Sen. 60. Z uderzenia stali o krzemień , wypada ogień. Petr. Ek. 87. wyiskrzą się, fprüfct Ijeraué, fprufjet fiewué. Zbroja tak ciężkiego razu nie wstrzymała , I dusza wielką raną wypadać musiała. P. Kchan. Orl. 1, 402. (wylecieć, ulecieć, wyjść, entfliegen ). Wypadają zęby. Tr. bie 3äl)ne fallen aué. Włosy wypadają ; Ross. cjimiaTb lezą, wyłażą, bie £aare fallen aué, (cf. wy-linieć). — Wypada członek ze stawu swego, wyskakuje , wywichnie się ; ein ©lieb fällt aué bem ©eleitfe, fpringt Ijeraué , oerrenft fid). Gdy- kto rękę abo nogę wywinie, że mu z stawu swego wypadnie, tedy doktor , chcąc onę rękę abo nogę znowu w staw swój wprawić, naciąga jej. Sak. Kal. D 4 b. Wybicie kości, jest to wyskoczenie czyli wypadnienie kości z swego własnego miejsca. Perz. Cyr. 98. Gdy ręce , które świat stworzyły, Do dziur sznurami kręcąc dociągało Bezecne plemię, z miejsc swych wypadały Stawy, a kości w barkach

gruchotały. Odym. Św. 2, H h 4. Wkrótce 'wnijdzie w kolej, to co z niej wypadło. Zab. 15, 273. (co z niej wyszło, cf. kloba , cf. ryza). Śpiewając wypada z tonu; publiczność śmiać się zaczyna. Teat. 53. b, 64. traci ton, wpada w fałszywy ton; er fällt ané bent £one, »erliert ben £on, fällt tu eilten falfd;cit 2ńm.— Wypaść z łaski, utracić łaskę. Cn. Th. 1523, cf. wrpaść w niełaskę, ailé ber ©nabe fallen, bie ©unft verlieren, in Ungnabe fatten. Z łaski wypadł, miejsce stracił. Hanc. Gd. 183. Wypadnie-nie z łaski człowieka zostającego na urzędzie , najmniejsza odmiana w ministeryum sprawić może. Teat. *38 , 262, ( cf. łaska pańska na bystrym koniu jeździ). Juz wypadł z łaski a z miłosierdzia pana swojego. Rej. Post. G g 4. Największa niesźczęśliwość wypaść z szczęścia. Bardz. Boet. 36. Kolomana Ruś otruła ; a gdy nie było po nim potomka ; Ruś to tam opanowała ; a od tego czasu wypadli Węgrzy z Rusi. Biel. 215-6. (odpadli od Rusi, stracili Ruś). — g. Fig. tr. Wypaść z pamięci , wylecieć z pamięci, wyniknąć, być zapomnionym, wpaść w niepamięć ; aitê bem ©cbaditniffe fallen, bem ©ebädjtniffe entfallen. Pamięć nasza słaba jest, z której snadniuchno to wypaść może, co w niej trwało, jeślizeby to często przypominano^ i odnawiano w niej, co pamiętać chcemy, nie bywało. Żarn. Post. 165. Czyż to podobna , żebym przez te pięć lat, miał wypaść z pamięci Wac Pana ? Boh. Kom. 2, 154. Co ci powiem, pomnij głęboko zachować w sercu twojem, aby ci nigdy nie wypadło. Teat. 42. d, B. To co do cnoty nas budzi, jednem uchem do głowy nam wpada , a drugiem jak drzwiami wypada. Jabł. Ez. 82, (cf. tobie z ust, jemu mimo uszy szust, cf. groch nâ ścianę). — §. Wypaść, wyśliznąć się, wymknąć się ; entfallen, Ctltfdjlnpfeit, entnnfdjen. W zapamiętaniu wypadło mu to niebaczne słowo, które tylu nieszczęść przyczyną zostało. Staś. Num. 1, 223. Gdy się o ludziach mówi, strzedz się należy, żeby się zbyt nie zaciekać w opisaniu ; wypaść słowo może nieostrożne , które urazi. Kras. Pod. 2, 103. Kosowi żaden sekret, bądź prywatnych osób, bądź powszechności tyczący się, nie wypadł. Pilch. Sen. list. 2, 364, (cf. trzymać język za zębami). — Język westchnąwszy wprzód, wypadł na tę mowę. Olw. Ow. 376. ( odezwał się tą mową, napadł na tę mowę, wynurzył się tak). *— §. Wypadać , wyrzucać się ; fierauéfaüen, ïjeranéftürjen. Z lochów tych czasem i krynice wypadają. Olw. Ow. 108. wybuchają, gwałtownie wytryskują, wyskakują, wyciekają , wynikają, fjergnéfprubeltt. Dęcie jaśniejsze brzmienie wydaje , gdy przez krtań trąby wazką a długą przechodząc , wypada nakoniec przestronniejszym otworem. Pilch. Sen. list. 4, 7. wychodzi z mocą, l;emitéfd)atten, J)er»or brattfen. Dżdże z nieba wypadły, 1 w otworzonej zawarły się ziemi. Chrośc. Luk. 105. wylunęły, Stegen« güffe ftürjten »om Rimmel. Grzmienie gwałtem się wielkim rodzi miedzy obłoki, aż gdy z piorunem wypada. Birk. Sk. a 4. wytrzaska, Oeroorbonnent, fieranéfnatten.— §. Magis active: Wypadam z domu, wybiegam prędko. Cn. Th. 1323. lieranégeftftrjt fontmen. Aż pewny z twarzy tylko znajomy wypada , Łap za rękę , jak się masz?

P Â ć.

WYPAŚĆ - WYPATRZEĆ.

551

mój śliczny! powiada. Zab. 10, 547. Iźyck. Ustępuj a    termin    yerflie^t,    »erfüllt.    Termin wexlu , któryś Wac

precz wypadaj pycho! skusiłem owocu pokory tego,    Pan mi    wypłacić    miał,    już    przed dwiema niedzielami

który jest królem nieba. Sk. Kaz. 177 b. wynieś się,    wypadł.    Teat. 48,    60.

wyprowadź się, won, precz; mcg mit Mr, Ijeóe bid; meg 2. WYPAŚĆ, wypasł,    f. wypasie    cz. dok., Wypasać niedok. ,

j)0lt ^ter. Już grzechu wypadaj, a do mnie się nie wra-    wypasuje pr. cojitin., Wypasywać częstl.-,. Boh. wypasti ;

caj! ib. 188 b. — Z drogi bożej wypadającym był stra-    Sorab. 1. wupaszu; Ross. BtinacTB, Bbinacy, BbrrpaBHTb,

szliwy i surowości pełny, Sk. Dz. 828. wykraczającym , BUTpaBMTb, BurpaB.iHBaTŁ , ( cf. wytrawić ) ; au^roetbctt. odbiegającym od niej, oddalającym się; bte »Olt ©otteö    Wypasam łąkę, zboże, spasam bydłem. Cn. Th.    1040.

SBegeit abmetd)en, »om rechten 2Bege «Mommett. — Wypaść    aüroeiben, abfmtfjen, ąbfreffen lajfen. O wypasaniu zboża i

m.,

za kim, gonić za nim; einem nacfjftürjeit, tf)m ltac^eilen.    łąk. A. Zamoj. 172. Wypasienie, WYPAS, u,

wypasł , nigdy przecię karmnego wołu ani siłą ani ciężarem nie przesadzisz. Pilch. Sen. list. 112. Parys, jak wypasły koń, długo trzymany przy żłobie, zerwawszy uwiązanie, bieży. Dmoch. II. 169. Ciała ich karmne i wypasłe , a dusze wychudzone i ociężałe są. Pilch. Sen. list. 5, 15. Słowy jego a naukami świętemi jego wychowani a wypasieni od niego. Rej. Post. S s 2. posi-

szabel.... Boh. Kom. 1, 55. rzucą się, cisną się na mię, fie fflUen über miej) Ijer. Więcej niż pięćdziesiąt z długiemi ruśnicami wypadło do nas. Warg. Radź. 558.

Równie zwierz obstąpiony gdy od łowców bywa, Przeciwko nim się burząc, śmiele wypadywa. Chodk. Kost.

55. naciera, auf einen loêgefien, über einen fierftürjen, über iim Verfallen. — §. Magis. neutr. O przyczyn^ tej zarazy przekonano się z otworzenia bydląt z tej choroby leni, pokrzepieni nauką, wyuczeni, wypadłych. N. Pam. 8, 221. odeszłych, zdechłych, wy- WYPASŁY, ob. Wypaść, wypasie. WYPASUJE, ob. Wy-zdychałych ; gefallene^, abgegangeneâ Sief). — §• Wypadł pasać. WYPASTWIĆ się, ob. Pastwić się. *WYPA-dekret, wypadła kondemnata ; TY. zapadł dekret, bct§ Itr* SZCZAĆ, ob. Wypościć.

tfieil ift gefeint, ein folcfyeS Urtfjeil ift ausgefallen. Wypada WYPATROSZYĆ, ‘WYPOTROSZYĆ, WYPAPROSZYĆ cz. co z czego, wywięzuje się, idzie za czćm jako    wnio-    dok., Wypatroszać niedok, wywnętrzyć, wnętrzności wy-

sek, wnosi się z czego, (cf. wypadek); cS crgicbt    ftd) et*    ciągnąć, cf. wyprawić; Boh. wykuchati ; Sorab. 1. wu-

maS morauS, folgt baranS. Wypada koniecznie Albo się    iuchlu, cżrowa hwon beru; Vind. iszhrievati , vunszhrie-

z tobą złączyć, lub cię stracić wiecznie, Teat. 44. d, 59.    vati ; Bosn. rastrribusciti ; Croat, razchiniti, razchinyam;

(potrzeba). Wypada, szykuje się, rymuje się, przyzwoita,    Ross. BbinOTpouiHTb, noTpoiUHTb, auSmeibeu, bie dringe*

dogodno ; eS ift fcfucflid), tlmnltd), rätfütd). Ńie wypada jeszcze    metbc Ijerauênefimen, anSnebmen. Wypatroszyć ptaka, za-

z tym wnioskiem się odezwać, id. (nie czas, nie    pora).    jąca. Cn. Tli. 1525. Zająca bez odwłoki wypaprosz i

W takich okolicznościach wypadało trzymać język    za zę-    urżnij skoki. 'Morszt. 201. Złodzieje pszczelne koło drze-

bami. ib.— Omissoverbo: Wypada: n. p. Trojańskie mia-    w.a wodzą, kiszki wypatrosząc. Klon. Wor. 12. Rusacy

sta w popioły obrócił, I teraz się bać, aby czego złe-    wysączywszy z jeńca krew', i członki tajemne wypotro-

go Moc nie zrobiła boska gniewliwego. Rardz. Trag. 574.    szywszy, przyswędzali. Krom. 517. (wytrzebiwszy). Trzej

(bać się wypada, należy, trzeba). Tobie pijaku, o tej    byli obieszeni, potym wypatroszeni i ćwiartowani. Baz.

porze powracać do domu? hultaić się noc całą? Teat.    Hist. Ja bez pogrzebu zostanę; a ty będziesz spalony,

10 b, 94. (cyż wypada? czyż się godzi? czy przystoi)?    zgnojony, wypaproszony. Pilch. Sen. list. 4, 244. exen-

— §• Wypaść, zdarzyć się, ftd; ereignen. Przez ten czas    terowany,

ta zaraza już po trzy razy po stronach wypadła. Pam. WYPATRZEĆ cz. dok., Wypatrzać niedok., Wypatrować con-.    85, 550. Wypadły, zdarzony, przypadły Ross. npon3- tin., Wypatrywać czestl. ; Boh. wypatróm ; oczami szu-

we4miw. Pracowitości pobudka upada, jeżeli pracujący kać by wynaleźć; Craat. zgledati, (cf. wyglądać, wyj-z swojej pracy wypadłego    zysku nie ma pewności. Przestr.    rżeć), mit ben    2Ittgen fltd;eu, fpdljert, erfpdljett , erfcfien. Nie

217. — g. Wypadać na    co, przypadać na co, wycho-    było wsadzie    nikogo prócz dwu starców ukrytych i wy-

dzić na co podobieństwem; morauf ^tttauêfommen, J. 35.    patrujących ją. 1 Leop. Dan. 15, 16. (czatujących na

auf ettrô fdttatrô fommen. Kocham pieniążki, nie słyszą-    nią). Skanderbeg jechał, aby wypatrzał , co się u Tur-

łem jeszcze , żeby was kto nie lubił, chyba waryat albo    ków dzieje na różnych miejscach. Baz. Sk. 220. (reko-

filozof; co na jedno wypada. Teat. 11. b, 24. (wszystko    gnoskować, na wzwiady ; auf $linbfd)aft auöreiten, reco*

jedno, toż, na jedno kopyto, jednej miary, jednej fa-    gnofdren). Wysłał śpiegów, aby wypatrowali ziemię nie-

ryny). Wszystkie moje    przypadki wypadają na przy-    przyjacielską.    Radź. Joz. 2, 1. (by ją zlustrowali , zwie-

padki znakomitych ludzi.    Teat. 11. b, 65. (podobne do    dzili, wyexaminowali). Przyszli oni, aby wyśpiegowali i

nich). — g. Wypada termin, mija, cf. przypada; ber    wypatrzyli i zjeździeli ziemię twoję. 1 Leop. 1 Parał. 19,

3. Spytał śpiegów, jeśli dobrze wypatrzyli, co im ich hetman rozkazał War#. Wal. 200. czy dobrze uważali? Szukajcie, wypalrzajcie i przeglądajcie po drogach Î - ulicach, jeśli znajdziecie go. W. Post. W. 2, 244. (śledźcie). — ^Gdy miał z nim iść do Syli, zawsze go pilno zmacał i wypatrzył. Warg. Wal. 71. oglądał wytrząsając , CÏ faty tljn genau burd}. Cudze przywary wypatrujemy a swoje wstecz zarzucamy. Pilch. Sen. gn. 244. po-glądamy, podstrzegamy, nur fpntyen (te au3. — Fig. tr.

ptato, (ßunxaTH HoraMH, BbiTOnTam, iicnpaTH, HcneptTH wydeptać, w?ykopnąćj. Wypychać na wodę rozkazuje nawy. Zebr. Ow. 282; educere. Nie ma czego dłużej czekać, Nim wypchną, trzeba uciekać. Zabi. Z. Sz. 78. (nim wyrzucą za drzwi). Coż ci by też tedy za to uczynić , jedno cię precz na głowę wypchnąć ? Rej. Post. B b 2. Jak przyjdzie który, upominać się o pieniądze, wypchnę za drzwi. Teat. 22, 14. (jur Sfctynre tyinanś) nter* fen , cf. wyganiać , wyrzucać , wypędzać). Deszcz wy-pchniony z gradem z podchmurza 'zabłysnego. Chodk. Kost. 16. —■. Fig. tr. Ojcowie chrześciańscy napisali piękniejsze pieśni, któremi zaraźliw-e wypychali. Sk. Dz. 143. wyparowali, wyrugowali, fte ocrbrangten ftc bantit. Wypycha siostrzenicę za niego, a za mnie się sama wydaje. Teat. 52. b, 5. (gwałtem ją przymusza iść za niego, wymusza to z niej). — $. Wypychać zęby, wykłóć dłubiąc, bie Bitten anêftôcTern. Tr. Bndtk. — ę). 2) WypchSć, wypychać co ezem , zupełnie napychać ; Boh. wyepati, wycpâwam; Slov. wycpâwâm ; Vïnd. vunseha-titi , nabulati , anêftrpfen. Jak ona kształtna ! Ç., Tak jest, w sznurówce wypychanej. Teat. 58, 201, Wypchane zwierzę Ross. nyncjo , nynejKO.

Rozważać, roztrząsać; erwägen, nnterfuctyen, forfctyen, er» forfctyen. Pszczół naturę, życie, sprawę i robotę wypa-trował. Warg. Wal. pr. O tem ci niechaj dyskurują, którzy się filozofią bawiąc, takowe rzeczy wypatrują, ib.

287. (zgłębiają). Od rzeczy ziemskich umysł swój odwiódł i do wypatrzenia a rozbierania wnętrznego kon-dyoyi naszej , i afektów w naturę wlepionych obrócił.

Warg. Wal. 94. — Niech wypatrzy Jehowa między mną i miedzy tobą. Budn. Genes. 51, 49. niech rozsądzi, er fety SRityter jnnfctyen mir unb bir. £ u t ty. — §. Cvm deier-minato effectu : Zoczyć, spostrzedz, ujrzeć^, erblicfcn, ttuifyr» uetynteit. Wypatrzył dziureczkami u drzwi , że jej bryłę złota podał. Sk. Dz 201. Kryli się chrześcianie po

domach , a wypatrzyli ich poganie na jednem miejscu WYPĘCZN1EC nijak, dok.., pękato wystawać, mocno i wy-czterdziestu dziewięciu, i pojmali Wszystkich. Sk Zw 2,    d n t n o napecznieć , nabrzmieć; bod) Olifïaxifcn, aulaufett,

191. dostrzegli, wyśledzili; fie fpütyrten fie alt«, fptouirten    onfctytoeKeil /aufqueUen. Przyszła krew' w żyły, *aże wypę-

fte <IU8. W tym jednym wypatrzyli go nieprzyjaciele , i    Czniały. Sienn. 560. Varix, żyła wypęczniała. Urs. Gr.

wnet oskarżyli do króla. Leszcz.. U. S. 452. ( podstrze-    ₁₈₅ ‘WYPĘCZYĆ cz. dok., ‘Wypęczaćniedok., robić że

gli). lo chcesz widzieć, co przed ludzkim wzrokiem    co wypęcznieje, auffctytoeUeit ntactyeit, aufqueflen mactyen.

skryć można, i tylko sam wypatrzy wzrok boży. Mon.    Bndtk.

74, 408. - Wypatrzyć sobie co, ni«li«iedm w lesie WYpEDZlC cz M w dza(S nM -Wypadzić , ‘Wv-

œ: "LfÄÄTt ’ £    ^ »*«'•    ***** ■ *■*&»« • —"i-

brał, wyszukał wynalazł. - g Wypatrzyć oczypa-    ««. »'«•“»«<• W««« ! »«*• »vpud.ti ; Croat.

trzonie stępić w^k; H «.W W A    ST^,7^-T

(etyen. J^epiej widzi młody z młodemi i bystrenn oczami, r>    r ,    a    ’

¹ J    ,    • Cl r- v«n L nt .    łlOSS. H3PHHVTL, H3piHTb , BblTyDHTb , BHTVpblBaTb VT.

nizli stary z wypatrzonemu Sk. haz. 549 o. Ud czeste- . „ f *y *    ,    “

i •    • i    un* ron    et M- tr. Krowy na wzgorowate miejsca wvnedzaia.

go wypatrywania ciekace oczy. Mon. 7o, 089. od wy-    r XX7 J ,, ■ , u    J XX7J, .y

silenia ich’ •WYPATRÖWMCA, y. i.. Specula, panek, ™    W> ieh_ #d oblici* mego W. Jer. 15,

,    ,,    ,    ,i    i j s    1. Wypądz ich z granic niebios w głębia ostateczna,

okno albo wykusz, z ktorego z domu wyglądamy, wypa- ,,    an, J! ,    .    ,    A, ,    “

trownica może być zwana. 'Mącz.    eine SluSftctyt, ein fêrfer.    rzP J- ià rtT+° ^fu,.,0%t1j-r V P ⁰ , z. zyw,° a wy~

WYPATRZYCIEL, a, m., który czego wypatruje, lub co    pądza‘ S.lem\ ⁴⁶- nttrcibeu. Kuglarze mówią ze czary

wvnatrzyï- ber ©»aber (Mudber    érfudBcr Wnętrzności    wypędzić umieją. Krup. 5, 621. (odczynić, ben 3auber

wypatrzy, rer opatyer, uuewer,    Orripatycr. wnętrzności    ocrtrei{)en)> Wypadź zimno , a przyłóż drewek do ko-

we

moich sw'iadek jest bog-, i serca mego prawdziwy wy- .    \₀ n    ¹ ■ J r, .    ,

. , Z ,    -    ,    Tr o , a mina, Ltb. tior. 18. nozmvślamem słów pańskich

patrzyciel, a słuchacz jeżyka mego. 1 Leon. iSap. 1, o. , .    ,,.r D. , n

\    \    ,    . . J‘/. n t    r ,r,    dnie i w nocy, wypędzajmy szkodliwe myśli. thul. Host.

(nerek moich prawdziwy śpieg. 3 Leon., serca badaczem i0n ,, , •    ‘    •    J k

nrawdyi wvm Hild Cd)    189> oddal3Jm>’. wyrugujmy; entfernen, »erbrangen , ner*

wvnri ? Ï    i 1-4    WYPEDZICIEL, a, m, wyganiacz ; Croat, zti-

WYI C IUG «. M„ t pcheł «pwolid, «i|bX», V,nd.ràvccj> prelirà‘ecz i b„ «totter ’ Sertteite. Expukor,

WYDrilw/ć118 U-,jVa₍)1, \\7 n x • a h WT u /    wypedziciel. Marz. W rodź. zeńsk. WYPEDZ1C1ELKA, i, *

W 7 PCHbĄć cz. jedntl. . Wypchać medok. Wypychać eon-    M< 5,uStr‘tikrfa„ , ætrtteikrim,

' ff 0.pchając wyrzuctć , wybtć pchaniem, »jlią- 'WYHEDZIEC, ‘WYPEDZ1ANY, ob. Wypowiedzieć, cić; tyeraugftPßen , floPcnb tyeraiigrocrfcn ; (Boh. wypichnau- __7vni7f.‘    __    , .    , ,    ...

ti, wypichati wykłóć); Sorab. 1. wustorkam, ( cf. wy- Wil EKNĄC mjak. jedntl., Wypekac medok., pekniemem^

sterknąć) ; Garn. spahniti, spahnern ; Vind. ispahniti , spahnili, spahnem , vunpaliniti ; Croat jzpëhnujem, iz-pehnuti, zpehnuti, zpehnujem ; Ross BUniiXHyTb, bu- WYPEŁGNĄG nijak, jedntl., wypłonąć , płomieniem wybu-UHXiiBaio, BbinupHyTb, BbintxHyTb, BbintxHBaTb, butoi-    chnąć, tyerauâ auflobcrn. Gdzieś wyrzuconą z tych prze-

KHyTi», BUTOJKSTb, BUTaiKHBaTt, (cf. wytłuc) \ Eccl. H3-    paści dziurą, Ogień srogi wypełgnie. Tward. Pasq. 81.

wyskoczyć, bcrau^plapen, tyernorplapen, auöOerften. Bndtk. Wypękły, wypęknięty, cf. wypukły.

WYPEŁNICIE LK A - WYPIASTOWAĆ. 553

WYPEŁNIĆ - WYPEŁNIACZ.

i ; Boss. HcnofflHTejbiiHita , coBep-

WYPEŁNIĆ cz. dok., Wypełniać niedok. ; Boh. wyplniti; Slov.    WYPEŁNICIELKA ,

wyplnugi ; Sorab. {. wupelnu; Cam. spolniti ; Vind. is-    uime^ŁHima.

pouniti, vunspouniti ; Croat, izpuniti, izpunyâvam ; Bag. WYPEŁTY, ob. Wypleć.

ispauniti ; Bom. ispunniti , nadopunniti, izvrriscitn Boss. WYPEŁZNĄĆ cz. jedntl , Wypełzać niedok., Wypłazić ; Boh. BunoJHHTb, BbinojinaTb , HcnoJiHHTb , HcnoMSTb ; — §. 1)    wyplazyti; Croat, izpuzeti ,    izpuzńjem ,    izplaziti,    izplazu-

Bhl—

na^3biBaTb ; pełzać się wyleźć, (jerauêfriedjen, fyeryor frte* d)Cii; — $. Wypełza nasienie z pączka. Bndtk. wyskakuje , wydobywa się , wypada, ber @aame fpringt ober füllt ait3 ber £>ÜIfe fyeraitê. — §. Verb. med. O kolorach , far-uzu- bach , wypełznąć , zupełnie spełznąć , wyblakować ; oon Farben, ganjltcfi oerfdjtepen. — Fig. tr. Wypełzła nadzieja, spełzła zupełnie, znikła, bte Hoffnung ift oerfdjttmnben. Bndtk. WYPEŁZNIĆ co cz. dok , czynić żc co wypełza, oerfdnejkn machen. Bndtk.

wypełnić co czena, zupełnie napełnić; gmtj Poll fltUeii ,    jem ; Bosn. izpuznuti,    izkliznuti ;    Boss.    Bbi n 013 Tb,

airêfülleiî. Wypełnić beczkę wodą, towarami. Bndtk. —

Boki sobie wypełnić. Jabł. Ez 86. wy tuczyć sie, wykar-mić się , wypaść się , fid) blef Itttb fett ttlüfteit. Wypełnienie ; Sorab. 1. wupelnenstwo explementum, baö 2lnê* füllen, btc SluêfÛUung. — Wypełnić liczbę czego pełnić, wyrównać, airêfüllett, oollftänbtg machen ; kompletować, complettren, oeroaltftanbtgen, ergänzen. Atak naprzód onemu wojsku , które przeciw' baszy miał , kazał liczbę wypełnić. Baz. Sk. 104. kazał mu się skompletować. —

Theol. Czas się wypełnił * nadszedł czas, przyszedł czas ; WYPERFUMOWAC cz. dok., woniami przejąć całkiem, au3> (bte 3etl U)arb erfüllet. Sutlt.); bte 30t tft gefomnten. Czas    perfürmtren. Ten staruszek młody,    wyperfumowany, wy-

sie wypełnił, aby panna Marya porodziła. Zyw. Jęz. 21. Już    muskany, wystrojony, wyfryzowany , stawia nogi jak z

się czasy wypełniały. Bej. Post. D d d 3. Gdy przyszło    partesów. Teat. 22, 25. Hola mój    młodziku ! wyperfu-

wypełnienie czasu , zesłał bóg syna swego. Bial Post.    mowany Alexandrze ! Teat. 47, 20.

wybić, beratrôperfyabtre, anâperfoabiren, roegoerfoabtren, anê* rebett. Tak mówię , tak chce , i nikt mi tego nie wyperswaduje. Teat. 27 b, 9, (cf. inaczej przekonać, przeświadczyć). X i ą ż ę c i a⁻ wyperswadowali, aby tę złą o świętym opinią złozjł. Sk. Zyw. 2, 433 b. Wszak wiesz, jak my to umiemy cnoty wyperswadować , miłość wmówić , w intrygę wprowadzić. Teat. 22, 12. Ooegbifputiren). Nie zyskawszy wzajemności, wyperswadował sobie miłość ib. 22. c, 38 (wybił ją sobie z myśli, z pamięci). Wyperswaduję sobie, choć Teresy nie dostanę, ib. 28,

71. cornpletio dierum. Gdy się miesiące wypełniły, dzic- WYPERSWADOWAĆ cz. dok., z Łac., perswazyą z głowy cię owo wyszło na świat. Otw. Ow. 113. (upłynęły, minęły). — §. Wypełnić co, wykonać, uskutecznić zupełnie, sprawić, ziścić; Vind. vunspelati, vundopelati , dokonzbati, spelati, dospelati, dopernesti, dopernafhati, ooßfüliren, vollbringen, oolljteljen, oollftrecfen, erfüllen, auéi* führen. Wypełniam przykazanie, pełnię śluby. Cn. Th.

1524. Medynę będę widział, wypełnię me śluby. Zab.

14, 244. Szym. Nie będziesz krzywoprzysięgał , ale będziesz oddawał i wypełniał przysięgę twoje panu bogu.

Kucz. Kat. 5, 66. (będziesz ją iścił. edit. rec.). Powołany do czynności tych obywatelskich , będę je wypeł- 43. ftd) ettocrô and bem 6tmte fragen, niał z duszą i męstwem. Gaz. Nar. 2, 184, (Boss. H3- WYPERZYĆ , wyperzyć sie, ob. Naperzyć. nomenie wykonanie, ii3noiHHTeibHhiH wykonawczy ). WYPĘTAĆ cz. dok.; Boss. Bunyiaib, BbinyTbiBaTb ; z pęt Wszystko wedle obietnic świętych twoich nad nami wy- wyzwolić , entfeffeln.

pełnić raczy. Bej. Post O o 6. Mowa tu o uiszczeniu bo- WYPĘZLOWAĆ , WYPĘZL1K0WAĆ cz. dok , pezlem lub żych obietnic, które na ten czas wypełnienie swoje wzięły.    pęzlikiem wysmarować, wymazać, pomazać zupełnie,    and*

Salin. 3, 71. fte gingen in (Erfüllung. Corn sobie ułożył,    ptiifcln.

to wypełniłem. Kras. Pod. 2, 255. — $.2) Wypełnić WYPIĄĆ, f. wypieje cz. dok , piejąc wykrzyczeć, attôfrü* kielich, spełnić kii lich, wypróżnić pełny kielich, wy-    Den, cl’, wyśpiewać.

chylić, einen wollen Seeder (titdleeren. Wesołe z gośćmi WYPIĄĆ, /. wypnie, wypnę cz. jedntl., Wypinać niedok. ; wypełnia puhary. Kulig. Her. 515. WYPEŁNIACZ, WY-    Boh. wypnauti, wypjnati ; (Slov. wypjnati diffibulare, roz-

PEŁN1CIEL, a, m., który co wypełnia , uzupełnia, usku-    piać) ; Vind. spahnUi ; Ross. bluihthtl , BbinanHBarb, Bbi-

tecznia, wykonywacz ; Der Sollfüller, ?lndfüller, Sollbritt*    naüiiTb , BhiiiaiHBaTb; z napięciem, z natężeniem wysu-

ger, Sollsieper, Sollftreder; Bag. spunnitegl ; Vind. do-    nać, wyprężyć; {jernndfpannen, fieraudrecfen, anffpannenb

pernafhar , dopernefnik , dokonzhavez, dokonzhar; Boss.    andriiefen, andbefmen , I^randbel)tten. Jak mu gniew ser-

ncno^HHTejb, cOBepuimeJib. Iżem ja powiedział, że dwo-    ce rozpalił, Pochwycił broń zwyczajną, i łuk wypiął

rzaninowi wiele jeszcze przydać trzeba było, nie już    srogi. Zebr. Ow. 46; (tendit.). Wypinać zadek. Bndtk.—

przeto miałem ja już być wypełniaczem tych rzeczy. . Pod krzywemi biodrami wypięły się kości. Zebr. Ow. Gorn. Dw. 319 .-Effector, czyniciel, wypełnicie!. Mącz.    214; exstabant, wystawały, wysterczały ; fjeroorftcben,    f)er*

Jeśli sprawiedliwość wasza nie będzie większa , niźli    andfteften. — §. Fig. tr. Ten do niego kompliment    wy-

wszystkich mistrzów i wypełniaczów zakonu, nie może-    pina : Łaskawy panie.... Zab. 14, 252. Szym. kusi    się

cie *wnijść do królestwa niebieskiego. Bej. f}ost. H h 2. z komplimentem , wyciska kompliment, er prefft ein ©ont» Bądźcie pilnymi słuchaczami, a jeszcze pilniejszymi wy-    pliment ^erauś. "Sam tu małpo! ty pierwsza wypinaj    pe-

pełniaczami słowa pańskiego. Biał. Post. 281, (cf. uczy-    rorę. Nar. Dz. 3, 201, cf. wypalić, palnąć,

niciel, czyniciel). — Gotowem być sam kary wypełni- WYPIASTOWAĆ cz. dok., piastując wychować, piastując" cielem. Teat. 45. b, 82. exekutorem. — W rodź. źeńsk. wyrobić, cf. wypielęgnować, wypieczołować; anöpflegen,

70

Słownik Lindego wyd. 2. Tom VI.

Sludbraten, Sludbörren. — Allus. ridic. Być na wypiece u kogo. Bndtk. pod złą zdzierającą opieką, ob. wypiekun, nie opiekun. WYPIEKACZ , a , m , który co wypieka , ber Sludbacfer, Sludbrater, 91udborrer. Bndtk.

gmtjltd; burd; pflegen tmb Wartung bestellen, groß gieren ;

Boh. wypèstugi; Boss. BurrfecTOBan», BbiHHHUHTb, cf niańka.

WYPIĄTNOWAĆ, ob. Wypiętnować.

WYPIĆ, f. wypije cz. doli., Wypijać niedok ; Boh. wypili, WYPIĘKSZYĆ, WYPIĘKNIĆ cz. dok., pieknie wystawić, wypjgeti ; Slov. wypili, wipif; Sorab. 1. wupiyu ; Sorab.    wystroić, wysztafirować ; flerfcl)i>ncrtt, fd)i)n machen, fcbtw

2. dohupisch; Vind. ispiti, spiti, vunspiti, vunpopiti, vum*    barftcllen; Vind. iszhediti, pozhediti, vunszhediti, vuns-

popivati, vunposhreti, (cf. wyżreć); Croat, jzpili, jzpi-    lepfhati , islepuvati , vunslepuvati.

jam ; Bag. izpilti ; Boss. Bbinim, BbiniißaTb , pacnirrb , *WYPIEK[JN, a, m., niesprawiedliwy, małoletnich krzy-pacniiBaib (cf. rozpić), BbiiîÿmaTb; Ecd. iicniiTii, nenii—    wdzący opiekun; ein böfer Sonitimb, ber feine 5D?ünbel aud»

hath ; pijąc spełnić, miëiririfeit. Do tego wypił, inne-    faugt. Nie wspominam tutorów, których Opiekunami Albo

mu oddaje. Bratk. C 4 b. (tu mierzy, tam uderzy). Za    wypiekunami , nie opiekunami Słusznie nazwać, bo pe-

zdrowie królewskie do pierwszego senatora wypił; wy-    wnie wypieką ostatek, l wysuszą dostatki dzieci pozo-

piwszy zawołał: Nalewajże! Falib. P 3. Będziemy wy-    stałych. Opal. Sat. 112. — *g* Wypiekun , ob. Wypiekacz.

pijać zdrowde przyjaciół naszych. Weg. Marrn. 5, 193. WYBIELAĆ, ob. Wypleć.

zdrowić kogo, cf. wypiastawać, wypieczołować ; eilten gattî audpflegen, abmarten, bid er grop, ober gefunb mirb. Oni mię z łona matki wzięli na swe ręce, I wypielęgnowali me dni niemowlęce Dmoch. II. 2, 46. Wzięłam dziecię z kołyską, wyleczyłam jego rany, wypielęgnowałam go z dzieciństwa , on mię nazywał matką. Staś. Num. 2, 75. Kot zjadł koguta, który był w pokoju wypielęgnowany. Jabl Ez. C 3. Serca na łonie wolności wypielęgnowane; chce przyuczyć do zasmakowania niewoli. W ej. Marm. 1, 50. wykształcone, trześniach jagody, Wróble proso wypi- WYPIEŁK! plur., zielska wypełte. Wiod. Cn. Th. 1324,

3(udge;dbted, ttnfraut, oh. Wypleć.

WYPIENIAĆ cz. dok., pieniactwem wyprawować, pieniając uzyskać; erprocefftren , mit $rocef(tren erhalten; (Croat. iz-praudavam),' Ten ci jest grzech u nas vv Polszczę najpospolitszy, wydrzeć co komu niesłusznie, wykłócić, wypieniać, wyprawować. Mon. 69, 1043. Znając się dobrze i z prawem i sądem , tyle dwoje wypieniał. Ossol. Sir. 3.

554

WYPIĄTNOWAĆ - WYPIEKA.

WYPIEK ACZ - WYPIERAĆ.

będziemy spełniać, nur tuerbeit t^re ©efltltb^ett tfttlîeu. WYPIELĘGNOWAĆ cz. dok., pielęgnując wychować, wy-Slov. Dobre wino i bez widii wipigu ; dobre wino i bez wiechy wypiją, ob. dobremu piwu nie potrzeba wiechy;

(cf. cnota sama się chwali;. — Fig. tr. Pani moja wypiła jedne wieś na wodzie Spaskićj. Kras. Cod. 2, 237. przetrawiła, przemarnowafa , [te bat etlt Sartbgitt ncrtrutt* ten. — Aliter : Rolnik pracowity chleba w krwawym boju Szukając, łzy wypijał w smutnym niepokoju. Zab. 13,

410. połykał łzy swoje, (tat feine grauen getnmfeu, uer> fdjlltcft. — §. Transi. Wróble nam proso wypijają Kniaź.

Poez. 2, 185. wydzióbują, mieteten, fluêfdjnft&eln. Szpacy mi pozjadali na

ły, tę mam-korzyść z tego, Ze za Filidą biegam, a nie dojrzę swego. Simon. Siei. 103.

WYPIEC, wypiekł, f. wypiecze, wypiekę cz. dok., Wypiekać niedok. ; Boh. w'ypecy, wypect, wypekl , wype-ćeś, wypeku; Sorab. 2. hupaz; Vind. ispezhi, vunspezhi ;

Croat, izpechi , jzpekeiszem , jzpechem ; Bag. izpeechi ;

Bosn. ispecchi, pecchi ; Boss. BWtieub, BbinoKaTb , iicneub, yjKapuTb (ob. Żarzyć), BbBKapmb, BuatapHBaTb ; wypiec

chleb,' ciasto, zupełnie upiec; Tetg , 33rot auöbacfeit. WYPIENIC cz. dok., Wypieniać niedok., z piany wyszumo-Chleb należycie wypieczony dłużej się utrzymuje. Kluk.    wać, pieniąc wydać, wyrzucić ; ait8[$flumen, ^emu^fc^dumen ,

Rośl. 3, 263, (Croat zpéchen ; oppos. zakalisty). Chleb    fd)flUtttenb aud 11) erfeit. Bóg wypienia morze ode dna osta-

niewypieczony prędko pleśnieje. Kluk. Bosi. 3', 263.    tniego. Leszcz. Class. 55. — W zbiorach tych było , i

Chleb zbytnie wypiekły. Syr. 920. Wypieczenie chleba;    co ziemia schronić Mogła w Jonie swem najskrytszego,

Boh. wypeklost, ‘\vypiekłość — Wypiec pieczenia, pie-    i słońce uronić Z prześwietnych swych promieni, i wy-

czyste , fluêbraten. Wypiec cegłę, wypalić dobrze cegłę.    pienić morze Z głębokości ostatnich , w jednej to komorze

Cn. Th. 1325. btc S^gel gut auêbacfeit, auöbremten. —    Wszystko widzą bogatej. Tward. Wl. 149. (co z morskiej

Transi. Słońce wypieka, wypala zioła. Cn. Th. 1323.    piany wydanym być mogło, co morze pieniące się wy-

wysusza, aitdbbrrett, flltdbrenneu. —• Fig. tr. Wypiekać    miotać mogło). — Fig. tr. Wypienić duszę, wyzionąć;

kogo, wynędzniać, wysuszać, wyssać;, einen aildbörreit,    ben ©eift aufgeben, ausijaudjeit. Śmiertelny zarazem kaduk

aitêfattgen, auêmârgeht. Nie wspominam tutorów, których    go popadnie, którym duszę wypienił. Tward. Wl 16.

‘piekunami Albo ‘wypiekunami, nie opiekunami Słusznie    O skały rozbity Wypienił duszę pospołu z jelity. Chrośc.

nazwać; bo pewne wypieką ostatek, I wysuszę dostatki    Luk. 93. Raniony, tylkoż do obozu żywo przeniesiony,

dzieci pozostałych. Opal. Sat. 112, cf. wysmażyć. WY-    duszę tamże wypienił. Tward W. D. 103. Gdy twarz za-

P1ECZĘTOWAĆ cz. dok., pieczęć wycisnąć, auśftcgclll,    rumienił Trunkiem dobrze, mizerną duszę swą wypie-

ba§ ©iegel airêbrücfett; Boss. BbinenaiaTb, BbineuaTbiBaTb.    nil. Kulig. Her. 214. — §. Wypienić się, exspumare,

WYPIECZOŁOWAĆ cz. dok., pieczołowitością wychować,    despumare. Cn. Th. 1324. au$fd;âutttett, ttuflfören 311 fdjält*

forgfältfg, grofîjtebeit. Bndtk., cf. wypiastować, wypielç-    men. — Fig tr. Opłonąć, udobruchać się; timber gut

gnować.    merben, auötoben, auöftftrmen. I tak, gdym sie wypie-

WYPIEJĘ , ob. V/y piać.    nil, dopiero mi rzecze.... Jabl Tel. 213.

‘WYPIEKA, i, i., wypiekanie, ob. Wypiec, baê Slliêbacfetl, WYPIERAĆ, ob. Wyprzeć, ob. Wyprzać , ob. Wyprać.

WYPIERDZIĆ, WYPIERDOL1Ć cz. dok., piardnąc w y pu-    599. Kochać sie w chowaniu ptasząt, wypieszczeniu ich,

ścić, Ijet'auSfarjen, anêfarjert.    wyuczeniu różnego śpiewania, ib. 2, 394. — §. Zupeł-

WYP1ERZAĆ, ob. Wypierzyć.    nie rozpieścić, pieszczeniem znarowić ; Hoss. bmxojhtl ,

WYPIEBZCHNAĆ med. jedntl., WypierzoJiać niedok., pierz-    M3Óa./iOBLiBaTb, gattj yerjfirtelrt. To wszystko łatwo znie-

chając wyskoczyć, wymknąć się; pl$|licf) l)erau§fpringen,    siemy, coćkolwiek widzi się być nieznośno wypieszczo-

^erauêfatjren, cntfprmgeit, entfdtllipfen. Na pierwszy zaraz    nym i rozkoszami struchlałym. Pilch. Sen. list. 2, 289.

rozruch herszt nieprzyjacielski z miasteczka wypierzehnął.    Wypieszczony, delikacki ; tierjärtelt, beltcat. Nie innych

Krom. 125. (umknął). Mira wypierzchła, a ćmą i nocnym    jedno melodyjnie wypieszczonych słodko brzmiących gło-

darem śmierci się umknęła. Zebr. Ow. 258; ([agit.).    sów słucliały. Pilch. Sen. gn 367. Miłość wypieszczona.

Strach mu wypierzchał z nieulękłej skroni. Chrośc. Luk.    Teat. 44. b , 68. Modnie wystrojona , stara się wypie-

148. (porzucił go strach, opuścił nagie, oddalił się    szczonemi wdziękami przymilać. ib. 34 b, i j, (cf. wy-

szybko od niego). — Wypierzchnęła z obłoków błyska-    muskany). Babki wnuczki swe bardziej niżeli matka swe

wica. Tr. (wyleciała). Wypierzchną wody, wytrysną ; (jer*    dzieci wypieszczenie kochają. Mon. 65, 562. adverb.

porfprmgen, fyertmrfprnbeln. Wynikły a wypierzchneły wody zbyt pieszczenie, zbvt rzewliwie, ju jdrtltcb. tak hojnie, że i lud i dobytek pili ją. 1 Leop Kum. 20..WYPIĘTN0WAĆ, WYPIATNOWAĆ, ‘WYP1ĘTN1Ć cz. dok.. Gdy Herkules własnemi rękami Olimp i z Osą rozłączył    piętno wypalić, wycisnąć, piętnem oznaczyć, wyznaczyć

na dwoje, Wypierzchły rzeki, Nereus wziął dań swoje.    propr. et fig.; ein 3dd)ett entbrennen, etnbrücfett, (tbbritefen,

Chrośc. Luk. 184. (wyciekły), — *§. Jęczmień ten, który    bcbranbmarfett, bejetefynen. Same z wozów postrącam , a

nie ma w swym kłosie mieszków albo plew, w krórychby się    wozy połamie . Na ciele zaś boleśne wypiętnuję znamię,

ziarno mogło zamknąć a zachować, wnet się wytrzęsie    Dmoch. II. 214. (wybiję, wyrażę, wrażę). Podkówką

wypiętńił uda. Teat. 45. c, 77. Wyb. (wybił na

mu

a 'wypierszy, jak skoro kłos się ku ziemi pocznie zwieszać. Cresc. 162. wyleci, wypadnie. WYPIERZGNĄC , ob. nich podkowę'. Jakie on nam wszystkim powkładać i Pierzgnąć, opierzgnąć.    wypiętnować miał prawa. Siem. Cyc. 460, narzucić, wy-

WYPiERZYĆ cz. dok., Wypierzać niedok., Wypierzywać cisnąć; atlfbrficfen, auflaben.— Malhem. Prostopadłe wy-czesll. , — § 1) pierze wyskubać, pierza pozbawić; b(l3    rażają na płaszczyźnie powierzchnią, która nazywa się

©efteber ailêritpfen , glatt rupfen, ber Sebent berauben pr.    piątnem czyli wypiętnowaniem płaszczyzny. Jak. Math. 4,

et fig. tr. Zyd wyskubuje nieznacznie pana lub chłopa,    57. Wypiętnowanie płaszczyzny na płaszczyźnie pozie--

jak gęś wypierzoną, rwąc po piórku. Comp. Med. 595. mnoj. ib. 3, 570. projoclio.

Gołębiezka lotki swoje wypierzą, i szyjkę wygładza. Zab. WYF1ĘTROWAĆ, WYPIĘTRZYĆ cz. dok., na piętra wy-12, 322. Nar. (wyczyszcza, wymmkujc). Pycha z ozdób wieść, wznieść, wybudować; j}U ©totfmerfen anftbürinen, anielskich wypierzyła czarty. Pot Zac. 182. (wyzuła). On tn bte tppl;e aufbauett. sw'ego szczęścia uniesiony pióry, W taki labirynt wy- WYPIJAĆ, ob. Wypić.

pierzony wpada. Pot. Syl. 257. Zbytki wprzód, nmbieya WYPILNOWAĆ cz. dok., należycie dopilnować, pilnością do tego obrzydła Wypierzywać oboje poczęła mu skrzy- wyrobić, dokazać; öiilltg abmartCtt, mit forgfćtltigem $letjl dła. Pot. Arg. 119. — Zaimk. Wypierzyć się, wylinić Jll Sllcgc bringen.

się, pierze postradać; bte Gebern üerltereit, ftd) ntflnfen; WYP1Ł0W⁷AĆ cz. dok., piłą lub pilnikiem wytrzeć, prze-Boh. wypelichati. Górnolotny orzeł wypierzywszy się, jest    trzeć; attöfetlen, atrêfdgen, megfetlett, mcgfägeu ; Boh. wy-

jako gołąbię jedno porzucone od matki. Psalmnd. 25. —    piłowali ; Slov. wypilugi; Sorab. 1. wufayluyu ; Vind. is-

pilili, vunspiliti; Croat izpilvujem ; Boss. Bbinnjitub, błi-nHJHBaTL Dodano Koniecpolskiemu , więźniowi u Turków , w pasztecie sznura. jedwabnego, świdra i piłki, z czem się tak dobrze sprawił, że wypiłowawszy kratę żelazną u okna, uciekł do Polski, hlok. Turk. 109. Wy-piłuj, poderżnij piłki; exseca serra plantam. Cn. Th. 1552. Ziele świetlik listeczków drobnych, a około jakoby drobniuchoo wypiłowanych. Syr. 1334, (cf narzy-nać , wycinać, wyrzyć ) Wypiłowanie Hoss. Bbiniona,

Fig. Podcblebcy widząc, iż już eelipsis u jegomści w mieszku , z kątów się śmiejąc mówią: prędko się wypierzył, aryańską przyjął, Falib. EW. zubożał. — $. 2) Wypierzyć, pierzem wysadzić; befteberu , mit 5‘fbcnt bcfc^Clt ;

■ auśftafftrcu pr. et fig. tr. Latorośl winna roziawiwszy szeroko list. swój wypierzony, Pański stół przyozdobi wy-bornemi grony. Tward. WŁ 13. — Wypierzyć się, stać się ‘wypiorym , dostać pierza, fltcf merbett. Młode to pisklę się wypierzyło. Tr.

WYPIEŚCIĆ cz. dok., ,Wypieszczać niedok., pieszczenie    BLinmieitie.

miękkuchny puch niepierzystą skórkę okrywa. Toi. Saut. 92. ein jltder SSogel, cttt SogeId)en, baśS flirf mtrb, {ob. Pierzyć się). — §. Kamienieję z Niobą, kąta szukam w- którym Mógłbym uledz słonecznych promieni wypio-rcm. /’ot. Pocz. 279; [porówn cerk. npam bić 2],

Jak WYPIS, u, m., WYP1SEK, sku, m., dem , wyjątek z pisma, wypisany wyimek , wyciąg, extrakt, eitt 3In§Jltg flU§ einer

wychować, wypiastować ; mit 3drtlfd)feit grojs jteften , jdrt‘ WYPINAĆ, ob. Wypiąć. WYPIORĘ, wypierze, ob. Wyprać, ltd) attfcrjtefien. Ciebie Rzplta z młodziuchnych lat wy- ’’‘WYPIOR , u , m. , n. p. Ptaki wypiorami się zowią , gdy pieściwszy, na pompę tak zacnej godności wyniosła.

Krom. 185. — $ Pieszczotami wyrobić,, uzyskać ; erjär* tein, burd) 3ärtfid)fctt erlangen. Natura w sercu człeka litościwość mieści, On ze wszech zwierząt dar łez ma, on przyjaźń wypieści. Zab. 12 , 175. Nagi. — g. Wypieścić ptaki * oswoić, !>obrochmanić, $a!)m mad)ett. ptaszęta wypieścić, iżby na ręku siadały. Kluk. Zw. 2 ,

©djrift, cf. treść, wypis, osnowa, kopia. Włod., przepis,    za obwołaniem wywołań i wypisany ku pojmaniu. Herb.

eine 5lbfd)rift; Boh. weypis; Croat, jzpisz ; Bom. ispis;    Slot. 218. — Wypisuję się z czego * wyrzekam się pió-

Rog. jspis ; Slav, izvodak, (cf. wywód); Boss. BfcMHCł,    rem. Cn. Th. 1324. fd)riftltd) entfagen.— §. Wypisać rę-

BunucKa, nepeuem,, cocKpaiuenie. Wynaleziony łatwiej-    ke, wprawić w pisanie, tnö ©(^reiben etm’tben. Dobrze

szy sposób nabycia języka Łacińskiego przez wypisy z    wypisana ręka, Bndtk. WYPISACZ, WYP1SNIK, a , m.,

najlepszych autorow'. Dyar. Gród. 154. wyimki, wyjątki,    który wypisuje, ber §erauêfd)retber, 3lu$fd)reiber, SluêjieÇer,

ułomki; 23ritd;ftücfe, fragmente. — Wypisek, spisek, mały    2U)fd;rct0er ; Hag. ispisalaz ; Eccl. Bbinncaie.rb ; Boss. co-

spis, regiestrzyk , ausztuk, aucuk , aucu/.ek , katalożyk ;    KpaTmeab, cf. skrócicie).

eilt Heiner Sln^ng, eine Heine $ed)itwtg. Tr. WYPISAĆ, f.    e, od wypisu, Slu^fcfrreiben *, Shrôgugl*, ©ytractê * ; Ross.

wypisze, wypiszę cz. dok., wypisuje pr., Wypisywać    BuniiCHbm. Wypisne płacić. Bndtk.

czestl. ; Boh. wypsati , wypiśi, wypisowati; Sorab. i. WYPISZCZEĆ cz. dok wupiszacz , wupiszu; Slov. wypisugi ; Vind. ispifati, vuns-pifati ; Croat, izpiszati, izpissujem , izpisbujem ; Bosn. ispisati, pripisati ; Bag. ispîsa'i . ispiscîvati ; Boss, bm-imcaib, BbinucbiBaio, (2. zapisać zkąd),

WYPISNY, WYPISOWY, a,

Wypisnąć jednll., Wypiskać niedok., pisk wydawać, napiskawszy się przestać, juz nie módz piszczeć, piskiem wyszydzić, wymódz, wyprosić, wy-skomlić ; auityfetfen, mtöpipen, berauéSpfeifen ; Boh. wypjskati ; HcmicaTb , ne— Vind. vunspiskati, cf. wygwiznąć, wyswisnąć. iiHCbiBaib ; pismem wyrazić, fd)riftltd) aubbrilcfeit. Jak mowę WYP1ZMOWAĆ cz. dok., piżmem wyperfumować, mit Si' wypisać, tak pismo wymówić można. Kpcz. Cr. 3, p. 28.    fam au^parfllliirctl. Wypiżmowany, wyfryzowany , wymu-

— §. Wypisać co, dostatecznie opisać, öoflftänbtg De*    skany, w karecie zajeżdża przed Saski pałac. Teat. 15,

fcDrciben. On was prawie wypisał, i waszemi farbami wy-    24. Kawaler srodze ruchawy , niedawno z cudzych kra-

malował. Twór. Wiecz. 83. Prorocy wypisali, a prawie    jów powrócił, wypiżmowany, wypudrowany, wyfryzowany,

jakoby na oko wymalowali sposób męki pańskiej Bej.    wyprostowany, ib. 24, 117. Czart.

Host. B 6. Wypisałem rozmowy Prądnickie. Corn. Dw. WYPŁACIĆ, /.wypłaci, wypłać ę cz. dok., Wypłacać niedoli., ded. Do niegom sługę swego wysłała, 1 przezeń Birenowi    Wypłacywać czestl.: Boh. wyplatiti, wyplaccti, wyplaco-

wszystkom wypisała. P. Kchan. Orl. 1, 239. Wypisuję    wati ; Sloy, wyplatiti ; Vind. izplazhati, vunplazhali, vun-

co komu, opisuję przez list. Cn. Th. 1324. (donoszę    poplazhati ; Croat, zplachati, zplatiti, zplâcham, izpla-

opisując, umfićmbltd) berieten, barftefien, cf. wystawić).

Dnia zaiste namby nie stało ku wypisowaniu tego w piśmie świadectwa , które nam opowiada kościoł powszechny. Hrbst. Nauk. L 3. wyłuszczaniu, ShtSdnaitbcrfejpmg ;.

Siov. wypŁanj definicio; Boss. BbiniiCbiBanic, (2. zapisywanie zkąd). Wszystkie wolności we wszystkich zwyczajach, wypisaniu, punktach, członkach. Herb. Stat. 22. w wyszczególnieniu , w szczegółach.’ — Becipr. Wypisać się, do woli dostatecznie opisać; ftd) fatt fd)mbett, jur ©enüge für ftd) bcfdtretbeu, genug befd/reibeu. Prorocy nigdy podeszwami wypłaca; ‘barzo mu się nie mogli wydziwować , ani wypisać pierwszego poczęcia pańskiego. Rej. Post. Q q 6. Skoro będę mogła , obszerniej wypisać się nie omieszkam. Teat. 53, 68,

(cf. rozpisać się). — $. Wypisać atrament, papier, pióra * wypotrzebować, burd) ©cbretbett öerbraud)cit, oeridjreb beu, auffdjretbctr; Boss. HcnucaTt, HcnucuBaib, (cf. zapisać). W⁷vpisać się, wyczerpać się pisaniem; ftd) im ©djreiben erfd)opfen, ftd) auêfdtreibeu. — §. Wypisuję co zkąd, przepisuję; sed wypisuję in jure frequentius, Wypisuję, wyjmuję z xiąg pospolitych abo prawnych; przepisuję leda co generale est. Cn. Th 1524. wyciągam, au$fd)retben, airêitcku auê ben 21cteu. Wypisać jakiego autora, lub wypisywać z jakiego autora, przekopiować; auêfdirelben, abfdjretben. — §. Wypisać kogo z czego,

(na piśmie) wyłączyć go, wyjąć, oddalić, odciąć; etttCU (fdfriftltd)) auêfd)ltef$en, abfonberu, entfernen. Z liczby swoich ją wypisała. Zebr. Ow. 41 ; de suo jussit secedere coetu.

556

WYPISAĆ.

WYPISAĆ Z - WYPŁACIĆ.

chati, jźplatiti, jzplacham , izplachujem ; Boss. BbiimaTHTb, BbiimanHBaTb ; wyliczając pieniądze płacić, zapłacić, zaspokoić : auSjafyleit, bejahen, abjûfllen. Termin wexlu , któryś mi Wac Pan wypłacić miał, wypadł już przed dwiema niedzielami. Teat. 48, 60. Sama słuszność tego wyciąga, aby każdemu, co jego jest, wypłacono. Pilch. Sen. list. 2, 317. Wypłacam długi, długi płacę. Cn. Th. 1324, cf. uiszczam się, ©d)ulben bejahen, abjalflen, abtragen, ftd) abftltben. *Szwiec, kiedy się na skóry zadłuży, tedy

ciężko wrócić, co się komu zadłużył. Bej. Ziv. 167 6, (cf. .od złego dłużnika i plewy przyjmują). Wypłacić żołd wojsku Boss. Bbi/tarb aca.iOBaube cawaTOM’b — Allegor. Ci którzy tu jeszcze nie wypłacili, tedy tam po śmierci na ‘mytarstwach będą zatrzymani, wypłacywają. Sak. Dusz 158. — Fig. tr. Ociec wedle ustawy natury, dług śmiertelności wypłacił. Pilch. Sald. 143. (umarłj. Czyż godzi się zdradę przez zdradę wypłacać? Jabi. Tel. 271. (wetować, odpłacać , nagradzać). Uważaj sam w sobie, czy wypłaciłeś wdzięczność tym wszystkim, którym winieneś. Mon. 64, 183. czyś oddał wdzięczność, paft bu tl)iieu ®anfbarfeit gejaljlt, ihnen mit ©anfbarfeü vergolten, gelohnt ? Niewypłacony, którego wypłacić trudno. Wiod. niewypłatny, lütailêjaflb bar, uuabjablbar. — Zaimk. Wypłacić się, płacąc uiścić się, wyzwolić się z czego; ftd) Ik^lcn, Durć^ 3ablung fret matben ; Boss. pacnaaTHTbca, pacnMUHBaib ; Eccl. oiTtojiroBaTHCH, pa3njaTHTHca, 40-^ 3anaaTHTL Wypła-Z dziedzictwa wypisany, wyklęty z domu. Treb.    cić się z długów, wypłacić długi. Tr. fteft f^itlbenfre^ ma«

S. M. 84. wydziedziczony, enterbt. Prawa tego gwałto-    diett. Dobrodziejstwa póty są miłe, póki się z nich wy-

wnicy niech będą skazani, z królestwa wypisani, wy-    płacić można. Nar. Tac. 1, 288. Ten kto daje, nie ma

wołani i 'imani; i sam sędzia niech takiego wywołanym    podnosić albo wyliczać dobrodziejstwa swoje; a ten kto

uczyni przez swój dekret, i tam zarazem niech będzie    bierze, ma większe uczynić niźli było, pokazując, iż się

wypłacić nie może. Gorn. Sen. 17. (wywiązać, wywdzięczyć, wymierzyć się wdzięcznością, wykupić się z wdzięczności odpłacić, wynagrodzić). Rodzicom i nauczycie- WYPŁATA, y, i., wypłacenie, i to co się wypłaca, cf. loin wypłacić się dosyć nie można, liras. List. 67.

robić , płasko wybić , wyciągnąć ; Ross. BŁMJiomHTb , rtltê* fićtdjen, find) curêftreden, find) machen.

*płat, płyt«; baê 21u3$at)len, 2lbjal)len, SlOtragen ber Sd)ulb, bie 2luê$af>l?mg, 2Ib$abluug; Boh. wyplata, (wmyplata wykup ; auplat, auplatek nakład na co); Ross. Bbinaaia, Bbiiuia-niiBame. Nie był w sposobności wypłaty dłużnikom. Nar. Rst. 4, 583. (zaspokojenia ich, uiszczenia się, insolvable). Prosił Galba o kilka dni zwłoki, dla wypłaty podarków. Nar. Tac. 3, 51. Pobudzili ich do wypłaty tych pieniędzy. Nar. Hst. 2, 542.

(wywdzięczyć się). Abym się ojczyźnie mojej wypłacił z obowiązków , które jej winien jestem. Koił. List. 1 , 8. abym się jej wywiązał, uiścił, ftd) mit feinen Słerbtnblid)* feiten bem Staate abftnben. Urzędnik, co się oddala od powinności urzędu, grzeszy, bo się nie wypłaca ojczyźnie.

Gaz. Nar. 2, 51. Kapitanowie wypłacili się zdradą, i uchybili danym przez siebie obietnicom. N. Pam. 25,

149. WYPŁACIC1EL, a, m., który wypłaca ; Croat, zpla- WYPLATAĆ , ob. Wypleść.

chnik , ber 21u$jabler, 3lbja^ler. W rodź. ieńsk. WYPŁA- WYPŁATAĆ, f. wyplata cz«-. dok., Wypłatywać czestl. et

C1C1ELKA, i.

WYPŁACZE, ob. Wyplątać.

WYPŁAKAĆ, f. wypłacze cz. dok., Wypłakiwać czestl. et contin. ; Sorab. 1. wupwakam; Ross. Bbimianaib ; Eccl.

BUMaKHBaK) ; wypłakać co, płaczem wyrobić, uzyskać; etma3 ermetnen, mit SBetnen erlangen., Dziecię pokarm wypłacze, wybeczy. Mon. 70, 596. Żałował potym Ezau , ale wypłakać sobie tego nie mógł, czym naprzód wzgardził, i za nędzną potrawę przedał. Sk. Zyiv. 244 b. Dla imienia bożego prosili go, i króla na niego riaprawując, to na nim wypłakali, iż się ich biskupem być podjął.

Sk. Zyw. 572. (wymęczyć). Już się do nas nie wrócisz z podziemnego kraju, Trudno cię nam wypłakać, dobry Mikołaju (Maciejewski). ‘Groch. W. 428. Lecz i tej (córki) nie wypłaczesz, ani myślić trzeba, By się nam chciało na świat skosztowawszy nieba. ib. 829. Nie tuszę , byś już co miał wypłakać u złego Plutona. Zbił. Lam. B 1.

Mnie brat u was wypłakał ; me fratris lacrimae a vobis deprecalae sunl. Cn. Th. 1324. Nic od cesarza wypłakać nie może, choć mu przypomina, że go_ na to cesarzem uczynił. Sk. Dz. 841. Gdzież są bogacze, U których łatwo żebrak jałmużnę wypłacze? Teat. 45. b, 80, (cf. wymodlić, wyżebrać). — Wypłakać kogo od czego, płakaniem wyzwolić, uwolnić; burd) Seinen befreien, loënmd)cn.

Ledwie go od onej śmierci wypłakali. Weresz. Reg. 56,

(cf. wyprosić). — $. Wypłakać oczy, płaczem nadwątlić, WYPLATAĆ, f. wypłacze cz. dok., Wyplątywać czestl. et wysilić; bie Singen auśmetncn, bliitb wehten, mübe meinen.

Poty będę płakał, aż sobie oczy wypłaczę. 'Tąat. 12, 83.

Jeśli też kiedy oczy wypłakane Zawarła , albo jaki kęs usnęła.V... P. Kchan. Jer. 150. — Zaimk. Wypłakać się, napłakać się do końca, fid) Ollömeinen ; Slov. w'ypla-kati sa; Rag. izplakkatise ; Vind. isplakatife, vunsplaka-tife, vunsdretife. — §. Wypłakane czasy, opłakane, płacz wyciskające, płaczu godne, tltrciitenerpreffenbe bcmeinuugê* mürbige 3cü^t. Bndtk.

*WYPLAN1AĆ, ob. Wypłonić.

WYPLANTOWAG cz. dok., podług planty wyrobić, plan*

contin., płat z mięsa wyciąć , wyrżnąć, wysiec ; ein $letfd)* ftücf an^flitcn, anśfdjnetben, einen Streifen «uêffeifdjen ; Boh. wypleylwam ; (Eecl. iicniaTHTb wylatać , połatać). Wypłatać kawałek ryby. Bndtk. — *§. Z mięsa czyli ciała wyrżnąć, wydobyć; au3 bent 31et[c|e l)crauś>jd)uetben, fyeraus* reißen, I;eranênet)men. Gdzie wiąże wielki staw czaszka wę-złowata Postrzelon ; zkąd gdy strzałę rękarna wypłata.... Zebr. Oiu. 14i; dum manu tentât trahere ; wyrywa z ciała, z mięsa. — §. Wypłatać komu kilka płazów na grzbiet. Bndtk. wypłazować, $nd)tel(nebe geben. Wypłatać komu grzbiet, wypłazować, wygarbować, auÖfnd)tcln, burdjfud)* tein. Bndtk. — §. Wypłatać komu figla , sztuczki i t. d. wyrządzić; perliben, auöfüfjren, einem einen ©trete!) fptelen. Komu figla wypłatać, albo skórę wygarbować, to tego u mnie nie kupić. Teat. 51, 68. Nieszpetnego mi Jegomość dzisiaj wypłatał figla. ib. 24. c, 83. Zostawił mię w ręku doktorów, dia wyśmiania mię i wypłatania mi takiego psikusa. ib. 54, 65. Ten stary frant kryje swe córki, ale zje kata, jeśli mu sztuki nie wypłatam, ib. 13, 24. (podejdę go, zażyję z mańki). Możebym mu jaką wypłatała niecnotę. ib. 18. b, 69. Wac Pan pięknąś mi krzywdę wypłatał. ib. 45v c, 157. Wijb. Nie tysiąc historyjek wypłatał. ib. 29, 90. (zbroił). Wynidźże proszę, mógłbyś mi co nie do rzeczy wypłatać, a ja się boję miłości sympatycznej. Teat. 6, 26.

contin., zaplątane wywikłać, wypleść, wyzwolić; l)eranê* mirren, auśmirren, Deraitëmtcfeln, loêntad)cn. Zwyczajnie ptak nie padnie powtórnie w te^sidła, Z których już raz wyplątał zawikłane skrzydła. Zegl. Ad. 204. Goście. Z ręku sędziego fortelami jakiemi wypłaczecie jakiego zbójcę. Birk. Zamoj. 10. — Wyplątać się, wywikłać się. Cn. Th. 1524. Patrzcież, jakoć mi się z tych siateczek wyplątywają! Smotr. Lam. 136. Ganili sułtanowi, że się dał wezyrowi- wyplątać ; takiego ptaszka szkoda było z klatki wypuścić. Kłok. Turk. 18. Aby się wyplątał, wyswobodził; evolvere se turba. Cn. Th. 1524. mdßtg auśSarbetten, anlegen. Ogród najdoskonalej wyplan- WYPŁATNY, a, e — ie adv., Boh. wÿplatnj ; od wypłaty towanym być mieni. Zab. 10, 145.    od wypłacenia , 3Iu3jal)lungS *, 3ól?lungÓ*; mający wypłacić,

wyskoczyć, wytańcować ; Boss. BbiDÆHcaTb, BunjacHBaTŁ, gefttcnltrenb auśtaujen, au3lmpfcit.

WYPŁASZAĆ, ob. Wypłoszyć.

WYPŁASZCZYĆ cz. dok, Wypłaszczać niedok., płaszcząc

WYPLASAĆ, WYPLĘSAG, f. w-ypląsze cz. dok., pląsając lub mający być wypłaconym^ auêjuja^len, Jtt jafleti per*

wy-

pflichtet, sagbar. Chybaby kto za człeka, i chętny i zdatny Na zadość ućzyczynienie oddał się wypłatny. Rrzyb. Milt. 80. (zastępujący długi). — Wypłatny, mogący być wypłaconym; au^aftlbar, bejaftlbar, Niewypłatny, którego

wypłacić trudno. Wlod. — *§. Active: Wypłacalny, mo- WYPŁAZIĆ cz. dok.\ Boh. wyplazyti , wypełzać, wyleźć gący się wypłacić, będący w stanie wypłacenia się, oppos. czołgając się, Jjcrnnöfriccfyen.

niewypłacalny. Polska wojsku swemu dotąd najwypła- WYPLEĆ, wypeł, wypioł, f. wypiele, wypiolę, wypielę , tniejsza była. Swad. 1    18. Fredr. najwdzięczniejsza,    wypelę cz. jedntl., ^Wyplewnąć obsol. jedntl., WYPLE-

najwięcej nagrodami si wypłacająca; aut retd)Iid)ftcn    WIĆ dok., Wypielać, Wypełać, Wyplewiać niedok., Wy-

öcrgcltent», jaljlenb. WYPŁATNOŚĆ, ścr, *., wypłacalność,    plewywać, Wypieliwać czesi!. ; Boh. wypljti, wyplil, wy-

przymiot tego, co jest wypłatnym ; bic 3ćljll>arfcit,    piegi, wyplewiti ; Sorab. 1. wupleyu, wupliecż, (wupolu,

ja^lbarfdt, 2lO$atyU>arMt. Bndtk. Wypłatność lub nie-    wupwowu wypałam); Vind. ispleti, isplejem, vunspleti,

wypłatność domu kupieckiego. Wypłatność wexlu. Ld.    vunsplievati, vunpoplievati ; Croat, jzpleti, jzplevain,

wypłacalność.    zpuhati, izpuknuti, izpukavam, zpukavam , (cf. wypu-

WYPŁAW, u , w., WYPŁAWEK , w ku, m.,dem., wypła-wienie czego, wytopienie, miejsce wypławiania, i to co się wypławiło ; baS SluSjdjroentmen, 2Iu$fd/meljen, £er«it£b fdjmeljen, bte 2lu8)d)mel}nng ; Hoss. BbinjiaBKa, buiuub,lenie, BhinjaBŁiHBaiiie. Chymiśei co najsubtelniejsze lutrowanie abo wypławy każą czynić w piecyku z gnoju; bowiem w takowem cieple wilgotność subtelna ku gnojowi bywa wywabiona. Cresc. 76. Wypławek , (Jcfjltd), nazwisko razem zebranych cząstek kruszcowych , przez roboty tłuczkowe, plóczkowe i pławiarskie, które wprzód w pewnej znacznej ilości ‘żylniku rozpierzchnionemi były. Mier. Mskr. Pławnisko , równia pochyła, służąca do odłączenia wypławku kruszcowego podług jego wnętrznej dobroci. ib. — $. Wypław, wypływ, wypłyń, co zkąd wypływa , ber 3UlÖjIu$ Pr■ et fig- tr. Jasny' wypławie jasnej wieczystej istoty. Przyb. Milt. 73. — Wypływ rzeki * uście, bic SDîÜnbltng, ber 2lll3flu$. Ku 'wypławiu tej rzeki. Tr. WYPŁAW1G cz. dok., Wypławiać niedok. ,    1) pławiąc

wyczyścić, wypłókać; flttêfd;iticmmcn, (terattSfcfyroemmett, rein fd)tvemtncn ; Holi. wybroditi (ef. wybrodzić), wyplauti, wy-plowu enare, enavignre, wypłynąć. — Fig tr. Wypławić się z czego, wywikłać się, fid) fllitcflid) loktadlClt. Wybrnąć, wykołatać się, wypławić. wyskrobać, wynurzać, wyprawić, wypleść się, emergere. Marz. Wyskrobała się, wypławiła się z ciężkich miejsc ; emersit e vadis oratio, ib. — *$. Złą krew' z niego spólnym orężem wy pławcie. Otu). Ow. 269. wytoczcie, wecedźcie ; abjapfcit, aiiöjapfen. — g. 2) Wypławić kruszec, topiąc wyczyścić, wyprawić; üDfctflll läutern, (tuśfdpncljen; Hoss. Bwn.iaBUTb , BunaaBM-BaTb, BIJT9HTŁ, BbiTaHBaTb, Umowy pańskie, umowy czyste jako srebro wypfawione w ogniu , wypalone z ziemi, wyczyszczone siedm kroć. 1 Leop. Ps. 11, 7, (ob. Brant). Przykazanie twoje drożej szacuję nad wypławiony dobrze kruszec złoty. Hyb. Ps. 250. Talent srebra wypławionego. Budn. 1 Chroń. 29, 4. Naznaczył on siedm talentów srebra wypławionego na oprawowanic ścian. Radź. 1 Chroń. 29, 4.

postąpił, aby wypław ił wybrane swoje jako y.łoto. W. Post. W. 87. Ustał mech, w ogniu zgorzał ołów, i złości ich nie są wypławione. W. Jer. 6, 29. wyczyszczone, wywabione. WYPŁAWNY, a, e, do wysławienia, co może być wypławionym, au8fd)inemm&ar, laittcrlmr ; od wypławienia, od wypławu , Slu^Iäuterungö *, SflHterunßS *. Bndtk.

WYPŁAZAĆ, WYPŁAZOWAC cz. dok. mrêfud)teln, cf. wypłatać.

Fig. allegor. tr. Chrystus tak sobie

płazami wybić,

558

WYPŁATNOŚĆ - WYPŁAZAĆ

WYP ŁAZIĆ - WYPLEĆ.

knąć); Hoss. BŁinoJOTt, Bbina.ibiBarb ; Eccl. ncnjCBHiif, licmieBbiBaTii; pieląc, czyli plewiąc wyczyścić, plewidło odbyć; anäjätcn, I;crmrôj«ten, tvcgjätcn, retu jäten. Erunco, wypięłam, ‘wytargawam , wyczyszczam od zielska. Macz. Zarosłe dziczyzną pszenice wypielają. Kluk. Hośl. o, 202. Lucerna jak wynidzie, trzeba ją wypleć. J'am. 8, 5. Dobrze wypleć kąkol z pszenicy. Czach. Tr. F 2. Między pęckami sadzonemi ma być częste chwastu wypełcie. Cresc. 115, (ob. Pletoidło). Jeżeli deszcz pomiernie pole Skropi odwilżający, wyplewisz kąkole. Min. Auz 79. Pójdziemy i wyplewimy kąkol. W. Post. W. 89. Math. 13. Z pszenicy 'kąkolu nasienie wypeła z gruntu. Wad. Dan. 112. Zboża żadnego nie siać, jeno chędogie , bo nie czyni pan włodarzowi krzywdy, gdy mu żyto zabierze, kiedy mu chwastu nasieje i nie wyplewi , a jego cudniej się urodzi, llaur. Ek. 66. Pszenicę hańbią ,;,nie-wyplewłe śnieci. Kchow. Fr. 18. (niewyplewione, nie-wypełte, niewypielone , nie do wypełcia).— Alléger, morału. Wypleć; Hoss. iiCKopeiiiiTŁ, iicipeóiiTb , H3rjia4HTb, airôreiffen. Przyszedłszy słudzy do gospodarza, rzekli mu: panie, ‘izażeś ty był nie dobrego nasienia nasiał na roli swojćj, gdzież się wziął kąkol? a on odpowiedział, iż nieprzyjaciel to uczynił; rzekli mu słudzy: a chcesz panie, iż pójdziemy a wypielemy to. Żarn. Post. 75. Nie-chajcic , byście "lepak wyplewiając kąkol nie wyrywali z korzeniem pospołu i pszenicy. 1 Leop. Math. 13, 29. By snadź gdybyście kąkol wypełali, Wespół pszenicę z nim nie wyrywali. Odym Sw. A a 5 b. Kąkol ten przeklęty miał od sędziego pokój, bo się był tak wmieszał w pszenicę, że nie mógł bez wielkiej szkody być wy-plewiony. Birk. o Exorb. 3. Panie ! nieszczęsny kąkol zabobonów wyplewszy, raczże pszenicę świętą ną roli serc naszych rozkorzenić. Żarn. Post. 80 b. Wy plew z Izraela twego, Cokolwiek widzisz sprośnego. Groch. W. 50. Wyście kąkol błędów z między pszenicy wypięli. Smotr. Lam. 4. *Niezbożny jest jako ciernie w obec wypełte. Budn; 2 Sam. 25, 6. (wycięte, wyrzucone). Dawne praw zaniedbanie i zastarzałe opuszczenie, tak prędko z Rzplty wypleć i wykorzenić się nie mogło. Vol. Leg. 2, 609. — Transi. Wypleć, wygubić (złe), wytracić, wygładzić, wytępić, wyniszczyć; ( ba$ 336fe) óernidjten, auërotten. Na wypłowienie heretyków wielką uczynił pilność Leon papież. Sk. Dz. 420. P'fodnÿ jest świat w występki, i póki go stanie, Nie wyplewi ich nigdy najsroższe karanie. Nar. Dz. 1, 60. Jeśli nie usłuchają, *wyplewę on naród wypłowieniem i. zatraceniem. 1 Leop. Jer. 12, 17. Jakom czuł nad niemi, abym je był ‘wyplewł, tak zaś będę

WYPLECZYĆ - WYPLEŚĆ*'

WYPLEŚNIĆ - WYPŁO MIENIĆ. 559

czuł o nich, abym je budował, i Leop. Jer. 51 (abym je wyplewił. 5 Leop ). O jak pan bóg wypeł wiele familij dla grzechów rodziców. Darnbr. 940. Kościoł boga i ewangelia wypełta być nie może. Żarn. Post. 79 b. (wyniszczone, zniesione). -- §. !Transi. Wyplewić, wyskubać, wyrywać piorą i t. d. ; auéritpfen, auŚMlifett. Wszyscy na tę osądzą karę nietoperza, By mu skrzydła wyskubać i wyplewić z jtierza. Min Ryt. 4, 98, cf. wy-dzióbać.

WYPLECZYG , 'WYPLECIĆ cz. dok., ze stawu wybić, wy-

28. przyszedł¹, aby się za jego pomocą wyplótł. Kosz. Lor.

98. Czasem zajdą w takie rzeczy, z których się wypleść nie mogą, aż ze śmiechem. Corn. Dw. 150. Jest coś na świecie, kto chce pilno wejźrzeć w rzeczy, Z czego się dowcip wypleść nie może człowieczy. J. Kchan. Fr.

82. — §. Wypleść koszyki z rózg, upleść; fertig flecbten, fledjtcnb iiiadjeit. Bndtk — §. 2) Wypleść co, wygadać, wypaplać, plotki wynieść; aitêplapperil, «Urlaubern. 'Żeby on nie wyplótł przed gospodarzem, żem był w tym domu. Teat. 10. b, 5. Pewno co na mnie przed nim wywinąć, wykrzywić; rtirô bent ©cleitfe bringen, anèrenîen,    pleciono, ib. 11. 74. Wyplotła co widziała. Nar. Tac.

nerrenfen. Najwięcej zaimkowo , i o koniach się używa:    2, 405. Jak mu wyplecie, żem jej niekiedy dawała rady,

n. p. Wypleczyć się, spleczyć się, o koniach nabyć pewne-    miejsce stracić mogę. ib. 16. e, 47.

go gatunku choroby ; koń spieczony, wypieczony. X. Kam. WYPLEŚNIĆ cz. dok., Wypleśniać niedoli., z pleśni wyczy-Mskr., //oss. ncmienHTLca, wywinąć sobie łopatkę, ftd) ba$    ścić, nom Sdjtmmel reinigen ; pleśnią ze wszystkiem po-

6d,uilterbcin »erreufen, non ben ^ferben. ‘Wyplecenie koń-    wlec, ganj mit ©Fimmel überjie^en. Bndtk. WYPLE-

skie, wywinienie. Cn. Th. 1524, Ross. BhinaAOKTj, brtö    ŚNIEG nijak, dok., pleśnią zajść, zupełnie pokrytym być

Ueberföteu. O wypleceniu albo wywinieniu. Cresc. 545.    pleśnią; gnnj befummeln, fd)tmmeiig werben.

Znak wyplecenia jest, gdy koń nie dawa wyciągać chro- WYPLESZCZEĆ cz dok., Wypieszczać niedok. \ Ross błi-mćj nogi. ib. 544. Jeśli koń wyplecony, tedy jedne ineeiiyrb, Bhin.iecKiiBaTb ; pieszcząc wydobyć, (cf. wypiec chorą suższą ma, niż drugą. ib.    płókać) ; tycranśpantfcben, I;er»orpantfci)en. Na koniec się

WYPLECIONY, ob. Wypleść.    przecie z wody wypieszczę. Pot. Arg. 152. wynurza, cf.

WYPLHMIENIĆ cz. dok., Wyplemieniać niedok , plemię wy- wypluskać.

gładzić, wytępić; einen ganjeit ©tarnin auśrotten, ein gam WYPLEWIĆ , ob. Wypleć.

©efcblcdjt »ertilgen. Bndtk. (Ecd. imnaeMeHubiil wyrodny). WYPŁOCIĆ, ob. wygrodzić płotem, auêjiïutten, abfonbern , WYPLENIĆ cz. dok., Wypleniać niedok., (cf. plon); wycina- wyłączyć, wygraniczyć.

jąe, wyrywając przerzedzić, wygładzić; {Boh. wyplcniti, WYPŁODZIć cz. dok., płodząc wydać, erjengeit, (Utf bte

/ wplcnowati , wyplaniti , wyplanowati), bltrel) 3Iu^anen ,

2luêreiPett banner machen, nerbüuuen, verringern, »erlügen, auêtilgeit, auêrottcn pr. et fig. tr. Wyplenił Kazimierz W. znowu podrastające łolrostwa. Krom. 558. Saul wyplenił i wyzabija! czarnoxiężniki i wróżki z ziemi. 1 Leop. 1 Reg. 28, 5. (wytracił. 5 Leop.). Bóg będzie wypleniał nieprzyjaciele twoje przed tobą. 1 Leop. Deul. 6, WYPLOKAC, f. wypłóeze, wypłóczę cz. dok., wypłukuje 19. Więcej jest żab, jak bocianów, wyplenić ich nie- pr. contin., Wypłókiwać czestl. ; Boh. wyplaknauti, wy-podobna. Teat. 55, 29. Chcąc się podobać płci pięknej,

„ stara się człowiek wyplenić wady, i stać się grzecznym.

Teat. 27. c, 27. Powinnością jest, występki wypleniać.

Teat. 46. b, 01. Nie nasyciłżeś się jeszcze temi mor-derstwy, które wypleniają części kraju tego? Teat. 50, 11.

WYPLENN1Ć cz dok., Wyplenniać niedok., plenniejszym uczynić, {oh. Plenić, płonić, cf. oppos. wypłonić); frucbL barer, ergiebiger machen.

WYPLEŚĆ, wyplótł,'/¹, wyplecie, wyplotę cz. dok., Wyplatać niedok., Wyplątywać czestl. ; Boh. wyplesti, wy-pletl, wypletu ; Sorab. 2. huplafcż ; jR«^. izplèsti ,‘izpljee-tam ; Bosn. izmrrisiti, rasplesti, (rozpleść) ; Boss. bu-n^ecTb, Bbinaeiaib, ncnjiecTb; — §. 1) wypleść, wyplątać, wyplecione wywikłać, rozplatać, wygmatwać phys. et tr. ; au^f]ed)ten, h^’auêpetbten, hwau^mirren, aufrechten, aufïofen. Niewypleciony węzeł, którego trudno rozwiązać. Wtod. ; nie do wyplecenia, uuatlćifliiśbar, niewywikła-ny, nierozpleciony, inexplicabilis. Cn.-Th. 542; nieprawny. ib.— Rccipr. Wypleść się, wywikłać się, wyplątać WYPŁOMIENIG, 'WYPŁONIĆ cz. dok. , Wypłomieniać, się, ftcb bcrairêrotcfeln. * Wybrnąć, wykołatać się, wypła-    *Wypłoniać niedok, płomień wydać,    płomieniem wybu-

wić, wyskrobać, wynurzać, wyprawić, wypleść się, emer-    chnąć ; (t^auêfïammen, hnwrfïammen,    flannnenb htcrüorbrc*

gere. Mącz. W trudnym a ciężkim prawie upleciony,    d)en. W Lieyi na wielu miejscach z    ziemi ogień wybu-

Sßelt gebem Każdy który wedle pana boga \y stan małżeński wstępuje, dlatego weń wstępuje, aby poczciwe potomstwo wypłodził. Biot Post. 196.— §. Zaimk. Wy-płodzić się , wypłonić się ; Rag. izplodiltise sterilitate affici : wycieńczyć się z płodności , feine BCHQltngêîraft, $rud)tbarfett erfdjöpfeu, cf wyrodzić.

Cn. Th.

plakowati ; Slov. wyplakugi ; Vind. isplakniti, vunpopla-kniti , vunsplakniti ; Croat, zepirati, (wyprać, sprać); Rag. isplakati ; Ross. BbinoaocKarb, BbinojiacitiiBaTb , Bbin.iccny rb , Bbin.iecKncaTb , {ob. Wypleszczeć) : płókąc wyczyścić , wychędożyć , wymyć , ait3fpitl)leu. Wy płókać śklankę, gębę, cli u < ty wodą, lub w wodzie. Bndtk. Chorym takim nasienie kobylego szczawiu , v\e dżdżowćj wodzie wypłókane, jest ratunkiem. Syr. 1091, Wypłó-kać garddło ; Vind. isgergrali, vunsgergrati, isgergozhu-vati , ob. Gargaryzmować, au^gurgeln. — §• Fig. tr. Wypłacze ci szkatułę kochaneezka czysto. Nar. Dz. 5, 167. wyczyści,, wypróżni, wypleni, rein auMeereu. W\PŁO-CŻEK , czka, m„ WYPŁÓCZKA, i , z., kawałek kruszcu ‘wypłóczonego, ein auśgeroafcbncS Stucfdłen Grj ; najwięcej w liczbie mnogiej: Wypłóczki ; n. p. Z wypłóezków topić srebro. Bndtk. * WYPLOGZY'NY Plur. , elutia , métallo quae remanent, aqua immissa sordibus.

1524.

560 WY PLO N DR OWAG - W Y P LU Ć.

WYPLUNNY - WYPLYĆ.

plunu , wupluhnu ; Vind. vunpluniti, vunpluvati ; Ross Bbin.rtOHyTb, Bun-ießbiBaib, H3Ó4eBbiBaTb , ( cf. wybluć) ; plując wyrzucić, attéfpetett, «ttémerfen tm ©peten. Excretio salivae, kiedy ślina jest zbytnia, aby się wypluwała; jako rzecz niepożyteczna. Kirch. Anat. 50. Wyplunąć ślinę, krew', ropę; wypluwać krwią, ropą. Bndtk. — g. Transi. Wypluń ! (gdy nielubego co kto mówi). Cn. Ad. 1284. Bo usta , gdy-gwałt taki wypluwają Sromotny, z śliną pozbywają. Past. Fid. 143. ‘WYPLUNNŸ, a, e, do wyplucia , mogący być wyplutym , auéfpriltd). — *§. Active: Krwią wyplunne piersi.- Chodk. Kost. 85. krew' wypluwające, blntfpetenb ; (Boh. wypliwek plwociny, wyplucie).

cha ; wesoła zatym jest kraina , ponieważ ognie owe, nie *wypłoniają, lecz tylko z lekka i z wolna połysku—

.. ją. Pilch. Sen. list. 2, 294. — Wypłomiemenie działa, nasypać trochę prochu w komorę, i zapalić go, dla wypędzenia z kanału wszelkiego nieochędostwa. Jak. Art.

3, 524. wyczyszczenie płomieniem, to jest, ogniem, geuerrrintgmtg.

WYPLONDUOWAĆ, ‘WYPLUNDROWAĆ cz. dok., plundru-

jąc wybrać, wyniszczyć, auöplünberit ; Hoss. BbluiapuTb, oraz BurpaÖHTb, pa3rpaÓHTb. Dom mi wyplondruje, z imienia mię od zony, od dzieci wyżenie. Corn. Dz. 79.

1. WYPŁONIĆ, płoń wybrać; n. p. Swidrygajło miasta Wileńskie ze wszystkiemi ^wołościatni okrutnie wypalił i wy-płonił Stryjk. 548. Bierula Kozak Biełę w Moskwie zgro- WYPLUGAW1C , spługawić , ob.' Plugawić. WYPLUNDRO-mił, ziemię wypłonił. Stryjk. Gon.Łó.— 2. „WYPŁONIĆ    WAĆ , ob. Wyplondrować. WYPLUSKAĆ, oh. Pluskać,

ziemię dok., Wypłaniać niedok., wysileniem pozbawić    cf. wypleszczeć.

płonności, wycieńczyć; baé (Srbretd) auftnftrgeln , nnfmdjt* [‘WYPŁYĆ. Stryjk. Gon. / 3 — 2], WYPŁYNĄĆ, f. wypły-har machen. Wypłonić ziemię, dać się wysilić polu.    nie, wypłynę med. jednll., Wypływać czestl. et contin. ;

Włod. Cn. Th. 1524, (Hag. omploditti). Wypłonić zie-    Boh. wyplynauti, wyplejwati, wyplauti , wyplowu , ( cf.

mię, zasiewaniem ustawicznem nie urodzajną uczynić.    wypławić) ; Sorab. 1. wupleyu ; Vind. vuntezhi , istezhi,

Dudz. 71. Defrugo, rolą wypłaniam. Mącz. Przymuszono    vunstezhi ,iszureti, (ob. Wyciec, cf. ciurczeć);    Croat.

go do osiadania gruntu, przbz innych poddanych za    jzplavati . jzplavam ; Dal. izplivam;. Bosn. isplivati    ; Hag.

czynsz zagonowy zasiewanego, i przez to wypłonionego.    izplitti, izpuvati ; Ross. Bbimiurb , BbinjbiBaTb ; wypłynąć

Mon. G7 , 194. Wypłonienie, wysilenie pola, golizna.    zkąd, wyciec płynąc; ferait¹? fît eßctt , au^fhcßen , entftrumcn,

Włod. — Fig. tr. Zaszłe i zachodzące w cerkwi here-    entspringen. Woda ludziom najzdrowsza jest, która ze

zye wypłonić pieczołuje. Smotr. Ex. 14, cf. wyplenić,    stoków ziemnych    sama dobrowolnie wypływa. Cresc. 4.

wyplewić, wypleć. WYPŁON1EC nijak, dok., utracić    (wydobywa się, wszczyna się, wytryskuje , wybiega).—

płonność , stać się płonnym , wysilić się co do płodno-    Rzeka wypływa z    jeziora Ross. ptna mii 03epa Bbirkna-

ści ; Rag izplodittise, unfruchtbar merben, bfC Słraft write«    erb.— Fig. tr. Duch ś. od obojga wypływa; więc od oboj-

rett propr. et fig. tr. Gdy kto pole jedno co rok każdy    ga pochodzi. Pociej. 428. — Wypłynąć, upłynąć; ab»

sieje, Prędko wypłonieje. Tward. Wł. 24G Nie do-    fließen, anértnnen,    attélaitfett. llkość humoru wypłynionego

szła wojna dla niedostatku pasz i żywności, z częstych    w miesiączkach,    u różnych kobiet różna się znajduje,

dżdżów i z gwałtownych wód wypłoniałćj. hrom 610.    Krup. 2, 183. — Aliter: Wypłynęło oko, wyciekło. Cn.

Obawia się Zbigniew, aby mógł żywego oglądać Wła-    Th. 1524. baé Singe ift ausgelaufen, auSgefloffcn, auégeron«

dysława, ile tak dawnoletniego , i już w siłach wypło-    nett. Wypłynęły oczy moje płaczem. Ryb. Ps. 174, (cf.

niałego. ib. 531. Wypłoniała siła w ciele staruszka trę-    rozpłynąć się). — Fig. Wypłynąłem z pamięci,    zapo-

twieje. A. Kchan. 128. — WYPLONDROWAN1E verb.    mniano o mnie. Włod. wypadłem, wyleciałem z    pamię-

Subst., 31uÔplünbcrung ; Sorab. 1. wyplundrowano.    ci, wypuszczono mię z pamięci, bem ©cbdd)tntf[e entfallen.

WYPŁOSZYĆ cz. dok., Wypłaszać niedok., płosząc wygnać,    — Transi. Wypływa wiele czasu » upływa , ubiega , e$

wypędzić ; l;erauéfd)eitd)en , tnegfcheudtcn , oertreiben ; Boh.    nerflfeßt »tel Brit. — Fig. tr. Wypływa co z czego, jako

wyplaśit i ; Ross. BbmyrnyTb , BbiiiyrnBaTb. Wypłaszam    skutek albo wniosek z przyczyny » wypada co z    czego,

kogo zkąd ; tecrore injecto vel incusso expello aliquem.    idzie za czem , wnosi się ztąd , wnioskuje się; eö fließt

Cn. Th. 1324, cf. wystraszyć, wygrozić. WYPŁOSZ,    barani, folgt baratté, ergtebt ftd) baratté, cf. wywięzywać

a, m, miano psa gończego, 9îante eineé ©tditberljunbeé :    się, wydawać się. — §. Wypłynąć z toni, z niebezpie-

©d)eud)auf.    .    czeństwa -. ber SBajfergefaljr, SBafferénotb entrinnen, ber ©e«

WYPLOTĘ, ob. Wypleść. WYPŁOTNIEĆ, spłotnieć, ob.    fahr entfontmen; Ross. BbiHbipnto ob. Wynurzyć się, wy-

Płotniećr    brnąć, Bbi/tHÓaTb , BbitubiBaTb , ( Bbi4ii6nnn, Bbuyóirm

WYPŁO WIG cz. dok., czynić, że kolor wypłowieje; fal)l    miejsce nad Dnieprem, gdzie bożka z rzeki wyzywano

ntadjen, bic garbe oerfdjießen machen ; (distng. Boh. wyplo-    modłami: Bbi4n6ć:M rocno4apto itaurB 6oa;e, BU4Hóaił).

wu , wyplauti ennre , enavïgare wypłynąć). WYPŁO-    Na morzu się rozbił, i trafił na jakieś drzewo, po któ—

WIEC nijak, dok., wyblaknąć, kolor utracić, spełznieć ;    rem do 'wysepku jakiegoś wypłynął. Sk. Dz. 461. Pły-

faljl werben, oerfdjießert. Wypłowiały kolor. Kluk. Zw. 2,    nąc przez morze, okręt się rozbił, na deskach *wypłyli,

275. Udał się tam w sukni dawniej szkarłatnej , a wte-    Wszystkiego zbyli. Stryjk. Gon. f 3. Pod czas wielkiej

dy z wypłowienia białej. N. Pam. 22, 28.    nawałności obiecał bogu , iż jeżeliby mu dał w zdrowiu

WYPLUĆ, wypluł, f. wypluje cz. dok., Wyplunąć, f. wy-    wypłynąć, na jego się służbę oddać miał; wysłuchany,

plunie , wyplunę jedntl., Wypluwać contin. ; Boh. wypliti,    wszystkim zdrowie i szczęśliwe wypłynienie uprosił. Sk.

wyplil, wypligi, wypliwnauti , wypljwati; Sorab. 1. wu-    Zyw. 290. (ocalenie, wyjście z niebezpieczeństwa). —

W Y P O I Ć - W Y P 0 L E R O W A Ć. 501

WYPŁYW - WYPOGODZIĆ,

§. Wypłynąć na wierzch, wspłynąć, wydobyć się w gó-    Ross. npomimaTb ; Eccl. BC^pto Nie 'zawżdy niebo w

rę; tyerauf gefcùrcommen fonunen, cmporfiniimett, nad) oben    chmurach wydaje sie , Czasem go mila chwila wypogodzi,

fointnen, on ben ïog fommen pr. et fig. tr. Ryba która    Kras. Woj. Ch. 29. Wypogodzony, front, vèdren; Erd.

‘zakusi onego ziela, zemdlawszy na wierzch wody wy-    ójaroyunmibiii. Kiedy niebo będzie wypogodzone, a przy

płynie, a uciekać nie będzie mogła. Spicz. 91. Prawda    ciehem powietrzu słońce będzie świeciło, niezawodnie

musi na wierzch wypłynąć. Teat. 56. b, 114. wyjawić    dobra będzie pogoda; skoro zas' kropić zacznie, deszcz

się. — §. Recipr. Wypływać się, napływać się po wo-    niewątpliwie będzie padał. Znb. 15,    78. Wypogodzone

ból wydane dotkliwy, I    na wśzt lkie    szkodliwe    natury    BP.upNBiuLCH, pa3CC4p»TtCH ; Fiel. Be.ipeTByto, BtMpyio,

wypływy. Przyb. Ab. 112,    cf. wyziew',    para.    ö.iaroyTiiiuecTByio. — Fig. tr. Wypogodzić twarz, czo-

YVYPNÉ, oh. Wypiąć.    ło, umysł * rozweselić, (Uif&citctti. Jagódki się uśmie*

WYPOCHLEB1Ć cz. dok., Wypochlebiać niedok., wypochle-    chają i twarzyczka się wypogadza. lent. 10. b, 49. Wy*

buję pr. contin., pochlebstwem wyłudzić, erfcf)nieict)e!rt ,    pogodzone twe czoło. 'Seat. 47 c, 105. Na wszystkie

flbfdjtnetcbeln; Ross. yjiecntTh, y.iemm. Expalpo , wyma-    obroty Ostrego losu wypogadzam czuło, Byłem mój nicuję, wypochlebuje co na    kim. Man-.    gdy nie odstąpił cnoty, Jak mogę ^ nie jak chcę, żyje

WYPOC1C cz. dok.', Vind.    vunspoliti,    sapotiti    ,    ispotili ;    wesoło. Karp. 1, 81. Wysoki i wspaniały umysł zawsze

Ross. BunOTHTb ; pocąc sie wyparować, (ierait$fcl)!Dtj>eu,    jest wypogodzony, zawsze się trzyma spokojnego stano-

ailvfd;miÖeit, nteflfdjttU^en., i*crfd;n>t^crt. Po wielkiem Uprą-    wiska swego. Piłek. Sen. gn 290. Wypogodzenie umy-

cowaniu przyszedł do pięknej a'woniającej łaźni, w któ-    słu i uspokojenie serca, czyni szr/ęśliwym człowieka,

rój one wszystkie prace i trudy z siebie nadobnie wy-    Znb. 2, 235. — Wypogodź, odmień męża ostrego na

pocił. Rej Zw. 101 b. — Fig. tr. Krople wypocone z turę. /Jul. Ow. 208. ułagodź, zmiękcz, wymiękcz. ziół przez alembiki Leją mu na ranę. Min. Ryt. 2, 294. YYYP01Ć cz. dok., zupełnie napoić, tudlig fatt tranfett ; Ross. (wydestylowane, wyciągnione). ‘Kadzidł z drzew wypo- bbihohtb , BbitiiUiBaTb , cf. wypić.

tować, karę odnieść; Vind. ispokontife (cf. upokorzyć), isplantati, vunSpokoritife, vunsplantati, a(t(>ftf'Ctt, au.:bft$ett. Lepiej to na tym świecie wypukutować. łłipp. 314. Którzy tu nie wypnkutowali, przez ogień czy-cowy będą zbawieni. Hibst. Kauk. F 4. Daj nieco wypokutować, Ostatek nam racz darować. Crock. W. Gl. Wypokutu-ję za co, karzą mię. Cn. Th. 1525. Wypukutować, pokutę; kościelną odprawić. Cn. Th. 1525. Śiirctyettbujle tltlUt. — Śmierci Ezopa nie wypokutują. Jabł. Ez. O 4. żadną pokutą nie nagrodzą.

WYPOLEROWAĆ cz dok, poloru nadać, polerując wyczyścić , wytrzeć, (UtSpolircłl ; Slov. wypoljrówati propr. et fig. tr. Zamek wszystek z stali wypolerowany, Tak że jego blask z słonecznym mógł być poiównany. P. Kchan. Orl. 1, 84. Tak prosto jest nasze człowieczeństwo, by niewypolerowane zwierciadło. Chez. Wyth. fi 4 b. Przymioty lubo nam natura daje, alp są jak twardą i ciemną łuską pokryte klejnoty, póki ich edukaeya nie wypoleruje. Mon. 65, 46, (cf. w \ szlifować). Tak sobie po — stąpij Jezus, aby wypławił i wypolerował wybranych swoich jak złoto. W. Post. W. 87. Kościoł już niejako zastarzały, a od szczerości i prostoty apostolskiej się wyradzający, przez prawdziwe ewangelii, przepowiadanie , miał być odnowiony i wypolerowany. Żarn. Post. 7. Synowie przełożonych aby byli dobremi naukami wypolerowani. Kosz. Lor. pr. ; w różnych językach i obyczajach wypolerowani. Nies. 1, 27. (wyćwiczeni). Zyskaliśmy co na wypolerowaniu i wydoskonaleniu nas.

Nauk potrzeba dla wypolerowania grubości. Petr. Pol. 2,

conych wiele. Otw. Ow. 405. — §. Miler : Racyne, ów WYTOKUTOWAC mtd. d> k., dostatecznie do końca poku-Racyne chwalebny, rok cały wypocił nad ułożeniem swojej Fedry. Mon. 76, 229. przepocił, er |at ciii flattjeś 3abr fmiburcfi bar über gcidjnufst. — g. Wypocić się ziimk., należycie i zupełnie przepocić się, ftd) redit ttirôfdftDijjetî , burcf>fcf>rcijten. — §. Passive: Wypocić się zkąd , wypo-tnieć nijak, wypłynąć, wytopnieć. j'<k pot wyciec; (je* rauśfdjnnfjett, beranetrdnfcln. cf. ‘wykanąć.

WYPOCZĄĆ, /. wypocznie, wypocznę med. jedni, Wypoczywać niedok., spocząć należycie, wytchnąć, odpocząć ile trzeba; Vind. ispozhiti, vunspozbiti, ispozhivati, vun-spozbivati, attêrit^en. Wypocząć od czego, wypocząć sobie , wypocząć w grobie. Bndtk. Wypoczywanie, wy-pocznienie = WYPOCZYNEK, nku , m., spoczynek, odpoczynek należyty, wytchnienie; baâ Slu&utyctt, bie 9fiill>e 3iir (jolting.

*WY⁷PODSIAĆ cz. dok., n. p. Excernere , wydzielić, wypod-siać, wyczyścić zboże. Macz., cf. wyopałać , wypalać, airôftebett, auëftc^tett.

'WYP0D0BAĆ; Boh. wypodobniti, wypodobnowali £ wyobrazić , wykształcić, cf. ‘przypodobywać, cf. ‘podoba.

WYPOGODZIĆ , /. wypogodzi cz. dok., Wypogadzać niedok.’ pogodnym uczynić, wyjaśnić, wyklarować, pochmurność, posępność spędzić; auföeftern, flitSljdtern, auöfldren; Boh. wygasniti ; Vind. gorsbistriti, gorsvedreti, gorsvedruvati, isvedreti, vunsvedreti , vunspraviti, vedreti, vedrjem ,

Pam. 83, 8.

(cf. bystry , cf. wietrzyć, wywietrzyć) ; Croat, razvedriti, razvedrivam , védrim , jzoblachujem, (cf. obłok;; Bosn. izbistritti ; Rag. vedriiti, razvedritti, razasjatti, razgäliti ;

71

Słownik Lindego wyd. S Tom TI.

117. (dla okrzesania). Cnota naukami w'ypolorowana milsza. Lub. Roz. 4, (cf. cywilizacya).

WYPOLICZKOWAĆ cz. dok, policzkami wybić, au3ol/rfet‘ gen, mit Ohrfeigen megjagen; Boh. wypohlawkowati, cf. pogłówek.

WYPOLl'1 YCZEĆ , WYP0LITYCZN1EĆ nijak, dok., stać się politycznym, ucywilizowanym, wypolerowanym, gefittet merben. W Grecyi, w Egipcie, i u inszych dobrze wy-polityczałych narodów, słynęły nauki. Tr. Tel. 155.

*WYP0<Ł0W1Ć cz. dok., połowę z czego wybrać, wyniszczyć, przepołowić; jur $filfte megne^mten, oermtnberu. Fałszywi prorocy garściami swomi wypołowili dusze. Budn. Ezech. 15, 20. “WYP0-ŁUDN10NY, a, c, n. p. Wypołudnione słońce potężniej grzało. Przyb. Mili. 152. wzniesione lub wzeszłe na południe , jur $?ittag3l)»l)c empor genieft.

WYPOMNlć cz. dok., Wypominać niedok., wyliczając wspominać , alïcô in Erinnerung bringen, ^crerjd^lcu, anźerj^» len. Alebym nie zakończył, gdybym tego ścisku Chciał każdą wypominać prośbę po nazwisku. Zab. 9, 109. Zabi. Lecz co ja tu te lekkie wypominam rzeczy, Większe Nero ma zbrodnie na myśli, na pieczy. Min. Ryt. 2, 290. Przysięga on , dochody wszystkie sprawiedliwie i pilnie wypominać. Sax. Porz. 29. — §. Wypominać, upominając się wymagać ; chttrcibcn burd) SDîaljuen, matjnenb eincaffircit. Niedbalstwo bywa opiekunowi przyczytane, tak kiedy od dłużników długu nic wypomina, jako i kiedy pieniędzy dziecinnych w ‘płat nie da , mogąc to uczynić. Szczerb. Sax. 284. Gdyby kto rzeczy kościelne pobrał, we czwórnasób to wrócić powinien , co słusznie wypo-muiono być może. ib. 217.

WYPOMPOWAĆ cz. dok., Wypompowywać częsll. ; Boss. BbiKa»iaTi>, BblKauHBaTb; pompując wyciągnąć, wypuścić,

wyposażył, i ma się dobrze. Kras. Pod. 2, 143. Uczynił fundacyą, podług której corocznie trzy panienki ubogie kosztem jego za mąż wydawane i wyposażone będą. Gaz. Nar. 1, 287. Panienki, które do chowania czystości niesposobne widziała xieni, za mąż wyposażała. Sk. Żyw. 2, 261. — Impropr. Ociec u sądu syna swego wyposażyć abo odprawić może, by mu też i najmniej dał, gdy to jeno syn przyjmuje, i na tym przestanie. Szczerb. Sax. 491. Ociec syna o wszelakie krzywdy obwinionego, któregoby jeszcze nie odprawił ani wyposażył, może od sądu wyjąć, jeśli zań przysięże. Szczerb. Sax. 278. (któregoby jeszcze nie wydzielił). — Fig. tr. Są, którym ród królewski państwo wyposaża, Są, którym ślepe szczęście berło w ręce wraża. Zab. 8 , 401. spadkiem , dziedzictwem , następstwem udziela , erbltd) JU« tljeilen. Bóg biegiem gwiazd znaczy czasy, zimy i lata przystojnie wyposaża. Gorn. Sen. 574. opatruje, oerfetyen, »erfolgen. — § Transi. Wyposażyć kogo zkąd, wyforo-wać , wyrugować, wygnać, wypędzić, wyrzucić; jjerattS* jagen, Ijerauötmben, anoftojkn, »erjagen. Z nienagła ich wyposażę z ‘pożrzenia twego. 1 Leop. Exod. 23, 30. (‘wy-żonę od obliczności twej. 3 Leop.). A curia se subira-here‘ od dworu się wyposażyć. Mącz. rozstać się, rozbrat czynić, ftdj entfernen. WYPOSAŻNY, a, e, 1) do wyposażenia , mogący być wyposażonym , mogąca być wyposażoną , auäjuftattcu , airêftattlid) ; od wyposażenia, 2lu& ftattungö«.— 2) Wyposażony, anćgeftattet. Wypędza Maurów z żyznej Algarwii łona, Z kraju, co mu go wniosła wyposażna żona. Przyb. Luz. 94. — Ellipt. Wyposażona , wyposażna , cum dote locata. Cn. Th. 1525. eine SluSgeftattete, Me einen Srautfcfyafc bat, cf. posag, po-sażna , posażyć.

wylać; f;crait3pumpen, auśtynntpcn. Jeden człowiek przez WYPOŚCIĆ cz. dok, ‘Wapaszczać niedok., zupełnie do koń-rninutę wypompować z studni może 27 garcy. Świlk. ca dopośeić, poszcząc wytrwać; airôfaftcit, JU Enbe burd) Bud. 344. Gdy puchlina z    brzucha żadnym lekarstwom    fafłcit, faftenb Jltbriltgeu. Szczepanowski w Piotrawinie

ustępować nie chce , udać    się potrzeba do wytoczenia    trzy dni z kapłany wypaszcza. Krom. 106. — Wypościć

czyli wypompowania z niego wody. Perz. Cyr. 2, 219    się, wytrawić się poszcząc; ftdj ganj airêfaften, faftenb

— Fig. tr. Czemuż gaduła,    gdy gadać musi, na oso-    abjeljreit; Ross. HCJiocTHTbCfi.

bności nie wygada się, albo raczej tyle słów nie wy- WYPOTNIEĆ, oh. Wypocić się. pompuje, ile zdrowie jego wyciąga! Zab. 6, 529.    ‘WYPOTROSZYĆ, ob. Wypatroszyć, Wypaproszyć.

sashpogati ; Boss. H34ep5KaTb , n34ep*WBaTt , ( cf. wy-dzierżeć) ; Eccl. npnH*4HuaTH. Czego jedno naczynie wypotrzebują, tedy zaraz świeżej materyi na to miejsce włożą, aby nigdy próżne naczynia się nie najdowały. Star. Dw. 29. Wypotrzebować pisaniem, n. p. papier, pióra, atrament; Boss. iicmicaTb, iicnHCbiBairb wypisać, zapisać ; »erfdjriebcit, fcljrctbenb »erbraudjen. Nie do wypo-trzebowania , *niewypotrz *bowalny ; Boss. HeH3Byptnnbiłi, HeH»4HBaeMhIÄ , HeH3)K4HBblft.

WYPOTWARZYĆ cz. dok., Wypotwarzać niedok., po-twarzą wyrobić, wycisnąć, wykręcić, uzyskać, wykła-mać; burd) SMiumbuug erlangen, erlügen, erfdjroinbeln. Ktoby śmiał rzec, aby ten pan szlachetny miał wycisnąć, albo wypozywać, a boże uchowaj , wypotwarzać co na

562 WYPOLICZKOWAĆ-WYPOSAŻYĆ.

WYPOSAŻNY - WYPOTWARZYĆ.

WYPOREK, rku, m., wyprócie , i to co wypróto; ba§ WYPOTRZEBOWAĆ cz. dok., potrzebowaniem wyżyć, za-trennen, SoMremten, baś 9ln3gctrcnnte. O płataniu carskim, żywaniem strawić; Boh. wypotrebowati; Yind. sanuzati , czyli o wyporku, de seclione caesarea, embryotomia ; »ont Slaiferfcfynitte, gdy dziecko z żywota matczynego żywe lub też już umarłe po śmierci matki, z brzucha jej rozpłatanego dobytym bywa. Perz. Cyr. 2, 221. — §. Wypo-rek, rka, m, dziecię, ob. Wyprótek. — §. Wyporki, nici wypróte z pończochy. Magier. Mskr. auSgctrcnnte $a* ben, SIuôgertppelteé.

WYPORZĄRZIC cz. dok, Wyporządzać niedok., sporządziwszy czyli wygotowawszy wystawić, fertig, gehörig Jtt&e« retten. abltefern, fertig rnadjen.    *

WYPOSAŻYĆ cz. dok., Wyposażać niedok., w posag opatrzyć, z posagiem wyprawić, wydać; Boh. wyhyti, wy-bywati , (cf. wybyć, cf. odbyć) ; Vind isdiclfhati ( cf. wydzielić), diel dati , anOftattert, Slugfłattling geben. Majętność po ojcu brat mój objął, mnie spłacił, siostry kim. Orzech. Tarn. 36. Połowicę tego co mam, dawam

ubogim , a jeślibym co czyjego wypotwarzył, wracam tyle czworo. Sekl. Luc. 19; (w czym kogo oszukał, ib.).

Toć kacerska ewangelia, gdzie co błędom ich szkodzi, wyrzucić albo wypotwarzać z ewangelii. Sk. Kaz. 640, ob. *Wyszpocić.

WYPOWIEDZIEĆ, wypowie, wypowiem cz. dok., Wypowiadać niedok. ; If oh. wypowjdeti, wypowedjti ; Slov. wypowjdśm ; Sorab. {. wupowèdam , wonpowëdam ,e won-powdam, wupowdam , wupowedacż \ind. vunpovedeti ; . wygadać, wypaplać, rozpowiadać, roznosić; attbplaubent, Hoss. H3noBtAaTb. (2. uwielbić, H3noBli4anie , ncnoirk4M-Banie uwielbienie); wypowiedzieć do końca, wszystko zupełnie wyrazić, należycie wysłowić, ze wszys-tkiem wymówić ; flattj ^erfa{jcn , aflcb Qcbortg aitbfpred)en ,

OOrtragen, aubbdtcfeu. Dziecięcą pamięć przypomnieniem słowa albo dwóch tak ratują, iż wszystko, czego się nauczyło dziecię, dobrze wypowie. Goni. Sen. 593. Żebyś trochę nadstawił mi ucha, aż ci to, co z pożytkiem twym będzie, wypowiem. Teat. 42. d, B, (rf. wyrecytować, wyliczyć). Pociecha, gdy co boli wypowiedzieć do woli. Cn. Th. 558. ( wynurzyć, wyrzucić z serca , bab ipcrj aubfd)lltten, cf. nagadać się). Bólu niemałe ulżę-, nie, wypowiedzenie. Cn. Ad. 42. (co kogo bolr, o tern mówić woli). — Wypowiedzieć co, dokładnie ze wszys-tkiem i należycie tak opowiedzieć, żeby całą rzecz wystawić, żeby materyą wyczerpnąć, doskonale wysłowić; erfcfyopfettb bcfcbrefbcu, getutgltcb «ubbrötfen , gehörig ittib o oll' fommert aubbrittfett. O jaka to wielka łaska , kto ją wypowie , i wydziękować za nię może ! Sk. Kaz. 296 b.

Pójdę do ojca mego niebieskiego i do mych radości , których żaden język nigdy wypowiedzieć nie może. Rej.

Rost. A a a 5. Kto może wypowiedzieć jego skargi? P.

Kchan. Orl. i, 217. Chwałę boskiej wielebności kto wypowie dostatecznie! Ryb. Ps. 210. Tak mi się miłą wydaje , że wypowiedzieć nie mogę. Teat 45 , 55. (wyrazić nie potralię)u — Regat. Niewypowiedziany obsol. *i\iewvpedziany, a, e, Niewypowiedzianie adv , nie do wypowiedzenia, wymówienia, wysłowienia, wyrażenia * niewymowny, niewysłowny, (cl. niesłychany); tutbefdiretbltd), wtnitbfpred)ltd), unaubbritrfbar ; Boh. et SÏov. newyprawitedlny, (niewyprawny); Hag. neizrecceni, nei-zreccen, nepokaziv, ( cf. wyrzec, cf. pokazać); Ross.

HCHCnOBt4HMhJl1 ; Eccl. HeH3IM»r04ailllbIH , HeCKa3QHHbIH ,

HCH3peaeHHbiM. Do cnoty niewypowiedzianą jest pobudka sława. Warg. Wal. 45. Choć taki pienięźnik!, niewypo-

sejm przyjechał, nie mógł się wypowiedzieć o hardości Elżbiety i niedbalstwie jej. Biel. 228. er fonnte fid) ntdljt aubreben, nid)t fatt reben.— §. Wypowiedzieć, wymówić, do końca powiedzieć, wyrzec, skończyć mowę; attbrebeu, attbfpre^cit, aiibirjćiltlen, enbtgen. Pisanie jest wyobrażenie mowy, które zostaje, chociaż już człowiek wypowiedział, jakoby w izerunkiem lego, co się rzekło. Gern. Dw. 44. — §• Wypowiedzieć, wynieść z domu co powiedziano,

aubfdjroafccu, aubtragen, mrattyeu, eutbeefen. Co w jednym obaczy domu lub się dowie, W innym zaraz z przydatkiem wybluźni, wypowie. Mon. 75, 6G6. Rodochus był wypowiedział nieprzyjacielem tajemnice ich. 4 Leop. 2 Mach. 15, 21. Ja tobie wypowiem tajemnicę tej to niewiasty. 1 Leop. Apoc. 17, 7. wydam , wyjawię, offen* bafircn. Ja -ć takie wypow iem wzajemnie wszystkę sprawę. P. Kchan. Orl. 1, 119. Otworzę w przypowieściach usta moje; będę wypowiadał skryte rzeczy od postanowienia świata. 4 Leop. Math. 15, 55. (będę objawiał). Boga żaden nigdy nie widział ; jedyny syn , który jest w łonie u ojca, ten wypowiedział 1 Leop. i Joan. 18. — W w'vpowiadaniu gizechów potrzeba wielkiej roztropności. Karuk. Kat. 254. (wyliczaniu lub wymawianiu ich komu, cf. spowiadanie, spowiedź). — §. Wypowiedzieć kogo, wywołać kogo, ⁰wyobcować, wykląć kogo, cf. wygnać, baniiować ;. einem bab Sattb »erfaßen , tlm beb fianbrb uetutetfeit. Wywołać, wypowiedzieć kogo ; aqua et igni interdicere. Mącz. Fałszerz wagi i miary ma być z ziemi wypowiedzian. Sux. Porz.

58. — \. Wypowiedzieć pokój, *rnir, przymierze, publicznie opowiadać wojnę imieniem BzpItĆj. Cn. Th. \ 525. bett ftrteben auffunbigeit, bett $rteg anftmbtgcn. Wypowiedzieć przyjaźń komu. ib. btc ^reunbfcfyaft auffünbißctt, auf* fagett. Wypowiedzieć panu służbę, ib. bcu 3)icnft mtffiittbt* contr. gen, auffagen. Wypowiedzieć służbę żołnierzowi, wypuścić z służby, rozpuścić wojsko, odprawić, ib., ob. Ab-szytować, öera('(d)iibfn. Już jawnie im wypowiedział pokój i przymierze mówiąc; już nie będzie moja wina, gdy wam wszystko złe czynić będę. Sk. Zyw. 2, 2, ( Vind. gorpovedeti, gorodpovedeli, odpovedeti, odosna-niti ; Eccl. oriuciiTii, or.iamaTH , cf ogłosić). Pokój mu wypowiedział. i przymierze złYunał. Sk. Dz. 689. Nie będziesz mógł mówić, żebym podstępem szła z tobą, otwarcie ci wojnę wypowiadam. Teat. 1, 15. opowia-wiedziany kutwa. Teat. 28, 457. Czuję *niewypedzianą    dam, deklaruję, bcu fôrteg anftutbtgen ; ( Vind. shoud osna-

na mem

powiedzianic. Auszp. 50. Padniewskich, dla cnoty ich doznanej, szczęście z rąk puścić nie chciało, zawsze niepowiedzianie zdobiło. Warg. Wal. 115 Bardzo ślicznie, niewypowiedzianie. Teat. 50. b, 124. — Recipr. Wypowiedzieć się, być wstanie należycie opowiedzieć; gcttugltcl) aubbritcfen fimiten, im ©taube fern aubjufpredteu, su ItefdjretOen. Nie mogę się wypowiedzieć, non possum satis narrare. Mącz. O hojności i wspaniałości duszy jego, wypowiedzieć się nie mogli. Karp. \ , 165. (cf. nagadać się, wygadać się). Kto się o tej mądrości i dobroci boga wypowie! Sk. Kaz. 145 b. Śędziwoj gdy na

sercu trwogę. Kchow. 88. Kochał syna niewy-    mili, shoud napovedetij. Światu *mir wypowiedziawszy,

sam

Haur. Sk. 255.

563

WYPOWIEDZIEĆ.

WYPOWIEDZIEĆ.

ostrej drogi się chwyciła. Groch. W. 121. W sługach swoich wstyd i przystojność chce mieć naruszoną, a jej *mir wypowiada. Pilch. Sen. list. 24 4. Cesarz z matką przyjaźń im wypowiedział, że się sprzysięgli na ich zgubę. Ktok. Turk. 28. Z wyraźnego Elizy rozkazu, przychodzą tu dzisiaj wszelką mu wypowiedzieć przyjaźń. Teat 1,8, (cf. rozbrat czynić, rozbracić). Rozbrat wieczysty światu wypowiada , I sam się w dzikiej pustyni zamyka. Kras. Woj. Oh. 90. Służbę wypowiedzieć. Gal. Cyw. 4, 129. Czeladź powinna wypowiadać służbę panom swoim według słusznego czasu.

Państwo i służący wypowiadania służby może czas na    óotstb , BMpaóoTHBaTb, OTpaßoiaxt, OTpaóoTHBaTb, 06-

dni 14 ograniczyć. Gal. Cyw. 1, 128. ©irttjłfłhtbiflUltfl,    paóoTaTb, oópaóuibiBaTb. Wszystkie rewolucje kończą

SluffÜnbißlUig, Kuffajltng, fcaü Dicttftauffagen. Odstać, a wy-    się burzeniem dzieł chwalebnych, tysiącem lat wypra-

powiedzieć służbę jemu. Hej. Post L L L 1. Dalszą służbę    cowanych. Mon. 09, 5. Wypracowanie, wyprawa Hoss.

oópaóuraHie , oópaóoiuBaHie, oópaóoina , BbipaóuTKa , BbuhjiKa, OTAtuna. — Wypracować sobie co, wyrobić, pracą uzyskać, zjednać sobie; erarbeiten, burd; 91r* beit erlangen. Wypracował sobie tę sposobność, tę naukę. Tr. — §. Wypracować, pracą wycieńczyć, nadwątlić , zrobić ; burd) Slrbeit fdmmdjen, erfdjöpfen, abmt^en. .Fabryki leśne zwjkły wołów wypracować. Torz. 24. Nestor prawie stary ; ale jeszcze widać męstwo , acz w wypracowanym człowieku. Gol. Wym. 467.

światu wypowiada. Olw. Ow. 73. Wypowiedz służbę lasom i zwierzowi, Służyć miłości, niż myślistwu zdrowiej. Past. Fid. 7. Roczna aręda będzie miana z obu stron za n ewzruszone, jeżeli z której strony nie zajdzie wypowiedzenie. Pum. 83, 2, 65. (wypowiedź; Vind. odpowed, cf. odpowiedź, odnosnanenje). Karze ich, i w pośrzód dobrych miejsce im wypowie. Paszk. Dz. 85,

(ob. wyż j : Wypowiedzieć kogo, w'y wołać). Zewsząd źle, zdrowie mi wypowiada, zmysły tępieją, choroba śmiercią grozi Psaliuod. 49. (służbę mi wypowiada, nie służy '“‘WYPRAGŁY, a, e, spragniony, wyschły, wyprzały; au3* już). WYPOW1EDNY, a, e — ie adv., wypowiadający, gebbrrt, fdjma.1)teitb uni) bürre oor £)t|$c; (Boh. wyprahnau-opowiadający , o z najmij a/* y ; 9lnffunbigung8 * , 3Iilfnitbb    ti wyschnąć, wyprahlÿ wyschły;. Ziele to rośnie w ró-

git:tg3 », 5lttfapuj3 *. Każdemu wolno jechać i tam i sam    wninacli suchych i wypragłych. Syr, 764; na ziemiach

z rzeczami swem . choćby nie miał wypowiednieh li-    wyschłych i wypragłych ib. 832; na miejscach wypra-

śtów, chyba żeby w tej mierze wolał jakich osobnych    głycb, suchych, ib. 1256. Lekarstwo ludziom suchoty

listów używać Chełm. Pr. 10. — § Służby swe bogu nnjącyra, wypragłym wnątrz z wielkiej gorąeości. .Spicz. daj wypowie Ine. Chodk. Cost. 24? cf. odpowiedny. WY-    135; piersiom wypragłym, wyżżonym z wnętrznej    gorą-

POWIEDŹ, i, i. , rozbrat, odstanie, odpowiedź. Włod.    cości ib. 100. Lekarstwo to człowieka wyschłego    i wy-

Cn. Th. 1325. wypowiedzenie czego komu, bte Sluffütt*    pragłego posila Sienn. 141.

btguitj, 3luffaguttg; (Boh. Weypowèd ; Slov. wypowéd ; WYPRAKTYKOWAĆ cz. d>k., praktykami wyrobić, wwkrę-Vind. odpovcd, odosnanenje). Wypowiedź służby, przy-    cić, wydrwić; Ijerailśpraftiareit, airêpracttctren, tuegpractb

jaźni.    ren, abpracttreu. Wypraktykować co od kogo. Bandtk. —

WYPOZWAĆ cz dok, Wypozywać nielok., pozwami wy-    *Astrolog. Wypraktykować, wywróźyć; burd? 3ett^ćnbcuterC9

cisnąć, wymusić, wyprawować , pieniactwem wyrobić,    Ijcrauéibrtitgcil, loafirfageu, propbcjeiljen. Wszystko daremnie !

wyrwać; mit geriet!Hjen Sabtntgnt oerbrangen, abbrtngeit,    nie wypraktykował (czamoxiężnik), Nie zgadły końca

abprocefftreit, erprocefftim Dziś loda sprośnej a małej krzy-    onej wojny czary, Omylili    go i dyabli    zaklęci,    I w cha*

wdeczki, nic to człowieka zabić, nic to ręce mu osice,    raklery poryte pieczęci. P.    Ii hin. Jer.    83. —    AYyfiglo-

nic to z majętności jego wypozwać go Bej. Z>u. 70.    wał się, wypraktykował, praktyka, wieszczbą wyszedł;

Nie słyszysz, aby Ab mm co komu wydarł, co komu    exauspicavit e vinculis. Co. Tli. 1172.

posiadł, co na kim wypozywał ; jedno żył poczciwemi WYPRASOWAĆ c;. dok., Wyprasowywać czest., prasą wy-dary pańskiemi. Rej. Zu. 193 b. Ktoby śmiał rzec, aby    cisnąć, prasując wygładzić; IjeraitSpreffeit, (Urôpreffett,

ten pan szlachetny miał wycisnąć, albo wypozywać, a    (Urô&iegcltt, ttUsplätten ; Vind. isprefliati, vunspreihati,

boże, uchowaj, wypotwarzać co na kirn. Orzech. Tani. 56.    vonstifniti, vunstiskuvati, isgladiti, isgladkuvati ; Boss.

WYPOŻYCZYĆ cz. dok., Wypożyczać niedok,, wydać po-    BUTiiCKaTb, nuriicKiiBaib,    bMthchjtï.    Kładą żyto mię-

życzanym sposobem, ait&eiljen, »erleiden; Boh. wypug-    dzy dwie -obszerne ‘blasze gorące,    i tak    z niego

cjti. wypugcowati ; Slov. wypfigćugi ; Sorab.    1. wonpo-    wyprasują olej. Syr. 919. Oleje prasowane, ażeby

schcżu, wupuschcżu , wuposchcżirą ; Vind.    ispofoditi ,    użyte nie szkodziły, powinny być śmcżo wyprasowane,

vunpofoditi.    Krup. 5, 57. Wino jest likwor z jagód winnych wypra-

WYPRAĆ, /. wypierze, wypiorę cz. dok. Wypierać niedoli,    sowany, ib. 5, 98. — Wyżąć albo wyprasować wygniotki,

piorąc wyczyścić, ,au3!M)cf)i’tt ; Slav, izapratti ; Rag. is-    a na rany przykładać to zieje Syr. 527. (wygnieść). —

pratti , ispirem ; Croat, izeprati, izepiram , izpiram , (ze-    Przy odbijaniu albo wyprasowaniu kopersztychów , co

pirati « wypłókać), DU. odapiram. Skóry ku farbowaniu    uważać trzeba U aur S'i. 375. przy wybijaniu, liront

wypierz, a dobrze wykręć abo wyżmij. Sienn. 588. —•    9lbbrucfe:t. — Wyprasować żelazkiem chustki, au^plattcn.

§. Wyprać kogo, wybić. Cn Th. 1324. wygarbować, WYPRASZAĆ, I) ob. Wyprosić, 2; ob. Wyprószyć, WY-cf. sprać; cittern bill'd) g erkît, blU‘d)mtd)jeit.    PRASZCZAĆ, ob. Wyproście, wyprostować.

Boss. BbinpaBKa naprawa, poprawa, usprawiedliwienie); wyprawa, wyprawienie, wyprawianie czego , wykład, cx-pbkaćya , wystawienie, wyłuszczenie, wypowiadanie; bie (Shortening, Erläuterung, 91iiöcinaitberfe|mig, îmrftellnug, Entivicfduiig. Snu tego wyprawę a wyłożenie jego, powiem też przed tobą królu. 1 Leop. Dan. 2 , 66. Teraz już niewiasty nie widzisz, aleć się okazało miasto; to

564 W Y P O WI E D N Y - WYPRACOWAĆ.

WYPRAGŁY - WYPRAWA.

WYPRACOWAĆ cz. dok., Wypracowywać częstl., wypraco- WYPRAWA, y, z ; (Boh. weyprawa missio , expeditio, dos\ wuje pr. contin., pracujde wyrobić, wygotować, wystawić, wydoskonalić, wyprawić; aiuSurbctten, ^erai^arbetteit, wllfommm fertig madjeit, ait^feileu ; Slov. wypracugi, wy-deławam; Boh. wydèlati, (ob. Wydziałać) ; Sorab. I. wu-dżewatn, wu Iźjlam ; Garn. sdęluje.m ; Vind. isdelati, vun-sdelati, ispraul >ti, (wyprawić); Croat, zdelâvam ; Ross.

Bbufc.ian., BiMkiMBaTb, oTAtnaib , orALiusaib, Bbipa-

W Y P R A W C A - W Y P R A W I Ć. 565

W Y P R A VV A.

tego wyprawa ta jest. 1 Leop. 4 Ezdr. 10, 43. (tedy jest ten wykfad. Bibi. Gd. ib). Xiążę Pruski o to sie bardzo frasował, aby na niego Polacy jakiego domniemania złego o ten wystrzał blizko króla nie mieli; ale król obaczywszy jego słuszną wyprawę, uskromił to wszystko. Stryjk. 741. słuszne tłumaczenie, usprawiedliwienie się , ^Rechtfertigung, ef. sprawa z' czego. — §. Wyprawa czego, wypracowanie, wydoskonalenie, wygotowanie, (cf. rozprawa, uprawa); b«3 An^arbeiten, POD* fommene Scarletten, Benmîlfimtnwen, Annetten. Wyprawa

roboty jakiej , lub rzeczy zrobionej ; elaboratio , politura. Cn. Th. 1525. Udał się do wyprawy języka Łacińskiego, słuchając dwa lata humaniora. Wys. lgn. 41. — U mularza : wyprawa ściany wapnem, tyn , tynkowanie. Magier. Ms kr. trynk , ba§ îüitdjctt, fcte ftündje, ber ïünd). Kielnia służy mularzowowi do brania nią wapna, lub do narzucania nią wapna na ścianę do wyprawy. Magier. Mskr. Polepa mówi się tylko o lepieniu gliną; o wapnie zaś na murze mówi się wyprawa lub tynk. ib. — Wyprawa, roli, ob. Uprawa, 3wtcbtung, Anbau be§ ftelbcS, bc3 Acferś. Bndtk. — Wyprawa skóry , wygotowanie skóry garbarskie , kuśnierskie. Bndtk. , Croat, sztróy kosnyarski , 8c* bergare, ©ârbergare, ŚUtrfdptcrgare. Dziwić się muszę temu zwyczajowi, A 'wżdyć za 'wypraw płacą kusznierzowi? Bratk. 11 b. Weźmy/, na przykład skór wyprawę, któryż rolnik mógłby przechodzić do tej roboty? N. Fam. 22, 97. wygarbowanie skór, ba3 Alrêgdrbeu. — §. Wyprawa dokąd, wyprawianie, wysyłanie, przygotowanie do drogi, do wysłania ; ba3 Anfdjtcfen,    sur 9ïe:fe, jur Abfem

bung; Eecl. npeAnyTie, npnroTOBaeHie hm BCTyn.ienie BK nyTb. Pańska wyprawa, Klok. Turk. 38. Pacyent do podagry: Byś chciała jechać na koniec świata , Dam ci wyprawę, jedź choć do kata. Comp. Med. 388, Hoss. OTiiyctCB ; Eccl. OTnycTB , ( cf. szczęśliwej drogi ). Wyprawa posłów, expeditio. Cn. Th. 1325. wysłanie posłów z depeszami, (Erpcbitiou, Abfertigung, Abfeubuug ber ©e* faitbten. Oddał mu w ręce wszystko wyprawę listowną do papieżów i innych panów, której od niego potrzebował. Ustrz Kruc. 1 , 15, (cala expedvcyą). Wyprawa wojenna, ShńegjScjrpebitton, $rteg3$ug, $elbjug; Vind. shou-dna naprava , voiskna perprava , shoudnu napraulenje , voiskna tropa, vshoud vliezhenje , vshoudvliek, voisku-vanje , voiska ; Bosn. oprava , sprawa, priprava ; Croat. odprava, (cf. odprawa); Hag. oprava, odprava, (cf. oprawa). Przez xiężą służba Rzpltój ginie? jaka służba? jeśli ta, którą wyprawą plebańską zowićcie, mała szkoda. Birk. o Exorb. 28. — Generalius. Wyprawa , wysłanie, wysyłka; ba$ Abfettben, Bcrfenbcn, bte Berfenbung. Wyprawa okrętu, towarów, listów. Bndtk.— Wyprawa córki, przywianek ; dotalia dona, super dotem aiiqua accepta. Cn. Tli. 1325. bte Auśftattuug einer Softer, nod; außer ber Anöftener, bent 33rautfd;a^c ober 9Jîafylfd;a|e ; Bob. weybawa; Cam. bâla, (of. posag, cf. oprawa). Parapherna, wyprawa, szaty, klejnoty i insze domowe sprzęty, które przydają posagowi. Macz. Wyprawa , to jest wszystko , co posagowi bywa przydane; parapherna. Volck. 664, (cf. gierada). Na 'dziewki przychodzi tylko wyprawa z czwartej części

wszystkiego imienia ojczystego. Stal. Lit. 78. Wyprawa syna, co się daje synowi do. postanowienia jego, bte AuSftattung ctiteś ©ofmeth Bndtk. A jakie rozumiecie ry-sztunki do tego należały, jakie wyprawy, ochędostwa, dostatki! Damor. Kaz. 3. WYPRAWUA. y. m., WYPRAWI ACZ, a, mi.,' który co wyprawia, ber ©rurterer, Anêetnan* bsrfefjcr, ©rpebieut, Abfertiger, Abfenbcr ; ( Ornat, odpravitel ; Bosn. opravitegl). Wszystkiego świata bistoryi wyprawca.

1 Leop. Hier. 7. (pilny bistoryi pisach. 3 Leop. ; wykładacż, autor). Powstał-liby jaki prorok, albo ktoby powiadał o «obie, żeby widział jaki sen , nie usłuchasz takowego proroka, albo wyprawce snów. 1 Leap. Deut. 13, 3, opo-wiadacza i wykładacza snów, £raumerjabler» Sraumbeuter. Wyprawiacz, uprawiacz, doskonalicie), wypracowywający co; ber Bearbeiter, Autoarbeiter, AuSfetler, Berbcfferer, polio, politor. Cn. Th. — '§. Wyprawca = Oprawca, qu. v. Bndtk. — §. A pud vendor. Wyprawca pies , toż czyni co gońca , jeno co ten <wiatrem i prędzej, to ów kopytem i leniwiej, a zatem nie tak rączo goni. Ostror. Myśl. 34. cine Art ©tduberljunbe, ©purfiunbe. Wyprawca sarnę bada , przejemca po niej jmśei się śladem. Kehow. 323. WYPRAWIĆ ez. dok , Wyprawiać niedok., "Wyprawować contin.\ {BoK wyprawiti, wyprawowati verbis exprimerez enarrure, exponere , miltere , ablegnre, dotare fili am ; Slov. wyprawowati referre, wyprawowanj relation Sorab.

1. wuprawież, wuprawiu, wupraju, wuprawim, wupra-jirn, wonprawiu, wonprnju, wonprawim , wonprajim eloqnor, dico ; Vind. ispravlaîi, ispraviti, vunodpraviti , isdelati, vunsdelati » wygotować, expedire ; Bosn. et Hag. opraviti, (cf. oprawić) ; Boss. BUnpaaiiTb, BbinpaBMTb óa- ' prawić, poprawić, usprawiedliwić, iicnpaßinb , iicripa-B.rarb, sprawić, wykonać, uskutecznić); — §. 1) wyprawić, wysłowić, wypowiedzieć; wyrazić, wymówić; mit SBorten airôbrütfcn, betreiben, aulfptedjen, auśhcbctt. Temi słowy swoją rzecz do niej wyprawiła. Oho. Ow. 561. Któż moc jego wszechtnocności wyprawi słowy dostatecznie! Ryb. Ps. 210. Kto krótko pisze, jednem słowem siła wyprawia. Hibst. Ńauk. G 7 b. ( wyraża ). Wyprawić, opisując oznajmić, opowiedzieć; »erfunbtgctt, anjetgen, erneut tmrtragm, befamtt madjeu. Wróciwszy się do króla , wyprawił a zwiastował mu one wielmożność Syrnonową , i wszystko co jeno widział. 1 L°op. 1 Mach. 15, 36. (powiedział. 3 Leop.). W powieściach moich wyprawo wałem wszystkie sądy ust twoich. 1 Leop. Ps. 118, 13. (przepowiadałem 5 Leop ). Na głowie tłuszcz wmła, w bramach miejskich wyprawia słowa swoje. 1 Leop Prov. 1, 20. (wydaje słowa swoje. 3 Leop ). Dzień jeden.dniu drugiemu wyprawia słowo, a noc nocy naukę dawa. 1 Leap Ps. 18, 3. ein fagts Dem attbern, unb eine üîacbt t(jut3 ftrnb Der attbern. gut!). Baczę żeś już zdanie swe około sprawiedliwości wyprawił. Gom. WY. H 4. przełożył, wyłożył do końca, wystawił; bu ÿafl betne ©ebaufen fijon oÖKtg vorgetragen, vorgelegt. Wykładanie snów i wywiązanie uwikłanych rzeczy, są wynalezione w Danielu ; teraz tedy niech będzie przyzwan , on wjkład tego wyprawi. 1 Leap. Dan.

5 , 12. oznajmi , wyłoży , przełoży, wyda , wypowie ; Cï wirb un$ bte ©cutung vorlegen, anjetgen.— §. Wyprawić,

Od-

wyłożyć, wyjaśnić, wyłuszczyć ; erflaren, erläutern, flllf* löfen, anêeinnnber fewest, erörtern. Nie mogłem w tych xię-gach wszystko tak , jakoby trzeba, wyprawić, wszakże jednak to wszystko takem wyprawował, żem w każdej rzeczy do cnoty ukazał. Baz. Modrz. 542. Wyprawcie nam to pisanie wasze, t. j. rozkazał, aby każdy rzecz swą wyłożył. Radź. Ezdr. 3, 15, et 14. (wyłóżcie n3m te pisma. Bibl. Gd.). Wypraw' nam tę przypowieść. 1 Leop. Math. 15, 15. Bial. Post. 247. Gdy przyszła Saba do Salomona , wyprawiał jej Salomon wszystko co mu kolwiek zadawala; i nie było nic, czegoby jej jaśnie nie oznajmił. 1 Leop. 2 Parał. 9, 2. rozwiązał, ułatwił, attflöfeu eitle Slllfgabe. Kasyus Medicus wedle rozumu i biegu przyrodzonego to pytanie wyprawuje. Syxt. Szkl 72. Tęm kwestyą krótko wyprawił, iż nie potrzeba więcej. Glicz. Wych. 0 8. (ułatwił, odprawił, zbył). Wyprawiwszy cztery główniejsze miejsca pisma ś., cała nauka Chrystusowa jest dostatecznie opisana. Karuk, Kat. 7. puśćcie nam , jeślibyśmy niektórych słów dostatecznie nie wyprawili, któreśmy wykładając wyrazić chcieli. liadz. Syr. «Wyprawienie miejsc trudniejszych» napis nad notami na brzegu biblii Radź. — §. Wyprawować, rozumować, wymawiać, wygadywać, przepowiadać, rozprawiać; wrtragen, einen SSortrag galten, über etroaS fpreefyen, ratfmt* nirett. Rozumie, że tak łacna jest rzecz o wiary dogmatach wyprawować, jak nie jest rzecz trudna ladajako *ka-znodzieić. Smotr. Apol. 96. Potym Job wyprawował jeszcze rzecz swą temi słowy.... Radź. Job. 29, 1. (wytaczał, szerzył). Pytaj się jeno pierwszych narodów, a one cię nauczą; będą k tobie mówić, a z serca swego wyprawować będą swe wymowy. 1 Leop. Job. 8, 10. Ś. Cyryl wyprawując poważnie z pisma ś. o wcieleniu syna bożego, tak mówi. Smotr. Apol. 66. Który uwierzy zbawion będzie, nie który wywowodami mądremi sztuki filozofii togo świata w ewangelii wyprawuje. Rial Post 11. Co się potym z nim stało, byłby czas niemały, By się jego postępki wyprawować miały. Rej. Wiz. 56 b.— Recipr. Wyprawić się, wytłumaczyć się, wyłożyć swoją myśl, wyrazić ją słowami ; fid; erflaren, feine ©ebanfen auèbrücfcn. Czem się zwierzęta żywią, jak się mnożą, gdyż każdemu to jawno jest gospodarzowi, krótko się z tego wyprawie. Cresc. 571. (krótko tego zbędę). Z rzeczą ‘isfą ochotnie Lyncyda wyskoczy o ludziach i zwyczajach ; z niej gdy się wyprawi, rzecze .... Zebr. Ow. 105. Radzi bardzo bonzowie naukę Xawiera wiedzieć chcieli, ale wyprawić się słowy Xawier nie mógł. Sk. Żyw. 2, 586. Żadnej trudności tajemnej nie będzie, z której się snadnie wyprawić nie będziesz mógł. Rej. Ap.

3. wywieść się, ftd) fjerauSftnben. Tu się już snadnie wyprawić możesz, co to jest za opoka na której ugruntował pan kościoł swój. Rej. Post. E e e 4. U sądu człowiek wiele mówiąc, i najlepszą ‘przą straci, gdyż i sędzia się nie wyprawi z jego mowy, i już tacy wiary nie mają, choć prawrdę mówią. Eraz. Jez. F 2. (nie wypłacze się, nie wywikła się). O tym się ‘zawżdy wszyscy święci, prorocy, i inni‘stanowię wyprawić nie umieli, ib. Mmm \, (cf. wypowiedzieć się do woli). Coby była za

przyczyna słoności wody morskiej, niektórzy nie mogąc się wyprawić, powiadają, że bóg zaraz z samą wodą stworzył słoność. Boter. 9. — Aliter: Wyprawić się, wytłumaczyć się, wywikłać się, wywieść się, usprawiedliwić się, oczyścić się, wymierzyć się; fid) Ijerauäerflä* ren, fyerauStmnben, fjerauötmcfeln, rechtfertigen. Z tych słów, póki się nie wyprawisz, poty kłamcą zostawać będziesz. Obr. 59. Dziewięć miesięcy siedziawszy w ciemnicy, nie mógł mieć miejsca wyprawić się u sędziów. Baz. Sk, 55. Wywołańcy świadczyć nie mogą, póki się z obwinienia swego nie wyprawią. Stat. Lit, 200. Wyprawienie się z obwinienia, z narzuconej winy, spełznienie ledajako ; effugium, evasio culpae. Cn. Th. 1316. Wybrnąć, wyko-łatać się, wypławić, wyskrobać, wynurzać, wyprawić, wypleść się, emergere. Mocz. — General. Wyprawić się, wydobyć się, wyzwolić się, uwolnić; fid) fyerau§arl>dten , fid) lośmad)en, fid) befreien, fid) fret) ntad)en. Kto się wyprawi z jamy, zadzierży go sidło. 5 Leop. Jez. 24, 18. (kto się wygramoli). Ledwie z uplotów srogich dał się im wyprawić. Zebr, Ow 210; vix solvi duros a corpore nexus. Bóg, co darmo różne ‘bierał kształty, wywinął się pachołkiem, z babskich się wyprawił łachmanów. Zebr. Ow. 571; anilia demit indumenta. Abo zarazem odcierpieć, abo ‘wżdy do czasu więzienie podjąć, abo jakim ‘wżdy rekojemstwem abo istotnościami wyprawić. Rej. Kost. T t 4. (wywabić , uwolnić, zastąpić). — Aliter: Wyprawić, wyzwolić, uwolnić; befreien, fret) tttfldjen, lo3 ntfldjen. Koloman był cały rok pod strażą u Mścisława ; a potem go ociec Andrzej z więzienia wyprawił. Biel. 115. Wypraw' te, co je na śmierć wiodą, a te których ciągną na stracenie , nie ustawaj wybawić. 1 Leop. Prov. 24, 10. (wyrwij te. 3 Leop ). Nie wyprawił bydła swego, gdy mu jeden zajął. Tarn. Ust. 145. nie wykupił, er löfte e3 nidjt allé. — §. Wyprawić, uczynić prawym, prostym, czystym, chędogim , gładkim, zupełnie takim, jakim trzeba; grabe machen, rein machen, glatt tnadjen, gar mad)cn propr. et fig. tr. Jeśli się rodzicom jako u swych dziatek obyczaje wypraszczać a wyprawować przyda, niechaj bacznie, z lekka a nie okrutnie, ani zapamię-tliw.ie to czynią Glicz. Wych, G l. Młodych dziatek obyczaje zaraz składnie a słusznie mają być wyprawione. ib. K 2. (ułożone). Gdy kto rękę wywinie, tedy doktor chcąc ją znowu w staw swój wyprawić, naciąga onej ręki. Sak. Kal. D 4 b. wprawić, wyprostować, tüteber grabe hinein bringen itrô ©elenf. Wy najemnicy a nie pasterze, którzy‘szpocicie naukę bożą, a nie wyprawujecie , gdy swe kazania prawicie. Smotr. Ex. 7. (krzywicie, nie prostujecie). — $ Wyprawić, wygładzić, u mularza wytynkować; glatt machen, glattem, tünchen be^ ben SDîau» rem. Wyprawić ścianę u mularza, znaczy wapnem narzucić ścianę i zatrzeć, co nazywają także tynkować. Magier. Mskr. — Wyprawić, wyczyścić ; anêfdubern, reinigen. Potrzeba tego ukazuje ; aby rodzice z młodu dzieci karali, od rdzy, t. j. złości, ‘pustorośli wycierali a wyprawiali. Glicz. Wych. F 6. Wyprawić plamę. Bndtk. wywabić, wyciągnąć; einen gletf auêntad)en, Oerauêbringen, weg« bringen. Panie zmiękcz w sercu naszem, co jest twar-

dego, wypraw' co jest zarosłego. Żarn. Post. 94. (przerzedź , wyrżnij, wyczyść). Urzędnik ma żyto na gumnie zaraz wyprawować, a wyprawne do spichlerza schować, aby potem nie wytrącał na podsiewiny. Haut. Eli. 34. przesiać', wywiać; fäubent, läutern, burdjfteben, auêmür* fein. Wyprawione, wywiane, chędogie zboże. Cn. Th. 1326. Wyprawić kruszec, wypławić, topiąc wyczyścić, SWetaUe läutern. Wielką prace mają górnicy około wyprawienia kruszcu srebrnego przez ogień. Spicz. 150. Nauki boskie są czyste, jako srebro ogniem wyprawione. Wróbl. 24, ( cf. brani srebra). Miaskowski odpoczywa w tym tu grobie , Którego niż doprzędła wrzeciona mu Kioto, Choroba wyprawiła, jako ogień złoto. Miask. Pyt. 2, 159. — Wyprawić co, wytrawić, dobrze strawić; ganj »erarbeiten, »erbauen. Białe głowy czarnawe gorętsze będąc, dlategoż ciepłem swojem mleko lepiej wy-prawują. Sak. Probl. 124. (wytrawniejsze mleko dają).— Gulin. Wyprawić kurczęta, gęś, kaczkę, ryby, t. j. wnętrzności wyciągnąć , pępuszek, wątróbkę odjąć, oczyścić i wypłókać czystą wodą. Wiel. kuch. 434, cf. sprawić wołu, cf. wypatroszyć; auéstuetben, ba3 Cśiitgemctbe mtSnefimen unb retu utadjcn. — Wyprawić skórę, wygarbować; baê Sell gar machen, auSgärben. Jaka strata czasu, miejsca, materyałów, któreby nieumiejętnemu posłużyły do wyprawienia wielkiej skór liczby ! lecz żeby nawet i dokazał sam wyprawić skórę.... N. Pam. 22, 97. Wyprawić sukno , płótno ; dać mu apreturę. Dndtk. bent £ud)e, ber Setmnaub ble Slppretur geben. — Generalius : Wyprawiam co, wyrabiam grzecznie, wyprawiam sztukę, elaboro, e. gr. versum , orationem elimo. Cn. Th. 1326. wypracowuję, poleruję, gładzę; anöarbetten, anêfctleit, atrêpoltren. Ewangeliści usiłowali więcej zstosować powieść, niżli prawą historyą wyprawić. 1 Leop. pr. Hier. Evan. Nie była ta intencya, żeby tu wszystkie nauki były wyprawione, ale zebrane. Karnk. Kat. 4, (ob. wy-ićj Wyprawić, wyłuszczyć, wyjaśnić). Utrzymują, jak gdyby wyprawieńsze były xiegi Łacińskie, niżeli Greckie. 1 Leop. pr. Hier. Ten się tu nad insze sławi , Kto rzecz swą lepiej wyprawi. Dar. Lot. 2, 1. Tego nigdy nie dokaże ten , który sobie rozumu swego prostego nauką jaką poczciwą nie wyprawił. Clicz. Wych. J 2 b. Każda rzecz wyprawiona jest droższa ; natura chociażby najsroższa, pilnym ćwiczeniem może być uśmierzona. Stryjk. Gon. C 5. — Wyprawować -konia , ćwiczyć, ujeżdżać, wyjeżdżać konia; ein fßferb entretien, auëretten, red)t airôarbetten, etnäben. To ‘widamy i w koniach i w innych zwierzętach , iż im je najczęściej ćwiczą a wypra-wują, tym też ‘najosobniejsze bywają. Rej. Zw. 15. Jeździec rano i wieczór pilnie ćwiczy i wyprawuje konia swego, tam gdzie ma biegać zawód, aby się nie uląkł, aby się nie potknął, aby nie szwankował. W. Post. W. 2, 171. — §. Wyprawić co, sprawić co, wystawić, wyrobić, dokazać czego; Ijeroor bringen, barfteUen, »orftellen, }U SBege bringen. W hafcie porządnie tak wszystko wyprawiła , Ze i osoby wszystkich i miejsca trafiła. Otw. Ow. 219. wyraziła, anöbrütfen. Malarz na tablicy osoby farbami wyprawia. Pttr. Pol. 2, 357. Wyprawa posłów

Greckich na teatrze w obecności króla Stefana wyprawiona. N. Pam. 10, 85. reprezentowana, grana , dawana ; bag @tücf nuirbe gefpielt, aufgefnl;rl, »orgeftellt. Coraz nowe kunszty wyprawują. Paszk. Dz. 102. robią, pokazują, dokazują; [te machen immer mieber neue fünfte, laffen immer mieber neue ^unftfiitcfe feiten. Śpiewa Kaliope, a smyczkiem wyprawia. Zbił. Dr. G 1. (dokazuje, sztucznie smyczkiem powoduje). Sztukę, misterstwo pokazać , wyprawić ; experimentum insignis artificii dare. Cn. Th. 1124. ein Stunftftucf machen, fefjcn laffen. Niechaj wdzięczny słowiczek w gęstej topolinie Gardłkiem swem wy-prawujp , niechaj w oziminie Skowronek mały krzyczy. Zbił. Zyiv. D 2, (cf. przepiorkować , trelować, wyewer-kow⁷ać, strzępić głos). — Smocy w ‘łomiech zakrywają się, i dziwne węzły i kręty i ‘powichłania ciałem swem wyprawują. Weresz. Reg. 115. stroją, wyrabiają; fie ma* d)en munberltdte Mmmmtgen, Serfdjlangtmgeit. Zima stara, dygi wyprawując, ‘Stołga się łyso , lubo włos biały skazując. Zebr. Ow. 381. dygi czyniąc , dygi strojąc , fie mad)! ŚUripe.— Wyprawić sztukę, sztuką zajść na kogo. Włod. ; sztuki, fortelu zażyć, ‘postąpić sztuką. Cn. Th. 1124. et 1526. podejść, zażyć z mańki; @tretd)C fpieleit, kniffe au3füf>reu. Wiesz jakie ci potym igrzyska wyprą-wował, jak wiele przeciw tobie knował. Pilch. Sen. list. 521. Mon. 71, 115. Fortuna z ludzi gry sobie wyprawia. Jabl Teł. 129. żarty stroi, fie treibt il)r (Spiel mit ihnen. Dyabeł wyprawuje wszelkich zdrad sztuki. Odym. Św. N n b. — §. Wyprawić, sprawić, wyrządzić, urządzić żeby co było ; mtërid;teu, »eranftalten , mad;en laffen. Na ostatek śmierć jej opłacze , pogrzeb kosztowny wyprawi i wyrządzi. Glicz. Wych. P 1. Jejmość spacery, kompanijki, babki wyprawia, a jegomość kontent, że może patrzeć na to, i czasem kieliszek wina od niej wypić. Tent. 22. c, 28. — §. Wyprawić co sobie , komu * wyrobić, wyjednać; bemirfen, auSma^en, »erfdjaffen, ermerben. Witołd umyślił pierwej zwadzie Jagiełę z Zygmuntem , a w tym powoli koronę sobie wyprawić. Biel. 235 b. Jakób z Sienna sobie wyprawił prawo na biskupstwo Krakowskie u papieża pierwej niż wszyscy inni. Biel. Św. 245. Mendog Pruskiemu mistrzowi zapisał państwo Litewskie, a on mu u papieża wyprawił, iż go na królestwo Litewskie przez posła pamazano. Biel. Sw. 197 b. Wyprawił Bolesław wstydliwy u papieża przywileje , aby nowy biskup Jatwieżom był ustawiony. Stryjk. 291. Peryklimenes u Neptuna sobie wyprawił był, stawić sięj w jakiej chciał osobie , i z niej się ‘zaś wy-snować. Zebr. Ow. 311. Powinowatym urzędy wyprawują, a cudze choć godniejsze opuszczają. W. Post. IV. 61, (ob. Galić komu, stręczyć). Brał cyrografy, iż już nic nie winien, a k temu jeszcze i na przyszłe rzeczy wolność sobie wyprawił. Rej. Post. Iii 5. — *§ Tetydę Peleus ściśnie, wyprawi Żądze, i bitnego ją Achila nabawi. Zebr. Ow. 275 ; (potilur votis , nasyca , zaspokaja żądze, dogadza im, dopiął swego). — §. Wyprawić kogo gdzie , wygotować wysłanie jego , ob. Wyrządzić kogo , wytowarzyć ; einen eipebiren, ifw auf bie SRei* fe »erfreu, tyn abfenben, roegfdjitfen ; Ross. npenpoBCMHTS,

568

W Y P R A W N Y.

W Y P R A W N Y.

npenpoBOJKAaïb , OTpfUHTb, OTpflmaTb. Rodzice,    gdy    (z apreturą). Wyprawny, wyprawiony, sprawiony, wyczy-

dziaiki swoje do cudzych krajów wyprawują, odejmują    szczony wewnątrz, wyjęty, wywnetrzony, wypatroszony;

sobie samym , zęby dogodzić chęci wydoskonalenia    po-    ouègcmeibet, ausgenommen unb inncrltd) gereinigt. Wkłada-

tomstwa swego. Kras. Pod. 2, 250. Wyprawiam    się    ją owcę całą w wyprawnego wolu, W owcę zaś kokosz

gdzie, wybierani się gdzie. Cn. Th. 1326 gotuję się w drogę , wyrządzam się dokąd , wyruszam ; jtcfy mofiiit auf* mad/eit, nuttpn aufbred;en. Dwaj z uczniów wyprawili się do miasteczka Emaus zwanego. Odym. Sw. 2, M m 2. Sultan bogaci pokojowych swoich , aby się mieli o czem przystojnie wyprawić, kiedy którego potym pośle na urząd jaki. Siar. Dw. 36. Wyprawić się na wojnę , gotować expedvcyą wojenną; fiel) »um Kriege marfcfyfcrtig    bujne. Weg. Marm. 1, 99. Jeśli na niewyprawnćj i złej

tttûCben, tu ben Sïrieg sieben. Gdy się Konstantyn przeciwko nieprzyjacielowi swemu wyprawował, 'uźrzał znak ognisty na kształt krzyża na niebie, z napisem:

Post. 3. 603 b.

Wyprawił się Matyftszek, chcąc spróbować wojny. Mat.    szcze nie wyprawnym, ale dopiero zaprawnym zezna-

z Pod. a 1. Spahowie mogą się kawaleryą powia-    wam się być w tern rzemiośle. Błai. Krom. 786. Rze-

tową nazwać, ponieważ sio sarni wyprą wuja. Kłak. Turk.    mieślnik nie do końca wyprawny. Zebr. Zw., (cf. dokła-

218. (na wojnę opatrują). — Fig. Zbawiciel nasz przed    dny). Czytali w zakonie bożym wyprawnie, i rozumieli

bogiem każóą świętą duszę stawi, Skoro się z na-    czytanie. Budn. Nehem. 8, 8. (czytali wyraźnie, a wyła wyprawi. Gru h. W. 105. skoro się z niem rozłączy,    kładająe myśl, objaśniali to, co czytali. Bibl. Gd.). —

rozstanie, rozbraci, rozbrat uczyni, fol'fllb bte ©eele OOUt Körper fdjdbet. — Wyprawić córkę, dać córce wyprawę; ber Zotyta bte 5IuSftattung geben, bte Sorter auêftatten ;

Boh wybyti , wybywati. — ‘Wyprawić syna, odprawić, wydzielić, ben ©i'l;it aiièftattcn. Bndtk., Viiid isdielfhati, dicl dali. — §. 2) Wyprawować co, cz dok., Wyprawo-wywać czestl. et conlin., Wyprawować co, prawowaniem dostać. On. Th. 1326. wypienić, wypozwać; Croat, iz-praudavam, erprojeffiren, mit *)3roccß erlangen, abprojeffirett.

Tenci to jest grzech u nas najpospolitszy, wydrzeć co komu niesłusznie, wykłócić, wypleniać, wyprawować.

Mon. 69, 1045. WYPRAWNY, a, e,—ic adv., do wyprawienia , do wyrażenia, wypowiedzenia ; Boh wypra-witedlnÿ, weyprawnÿ; mogący być wyprawionym, wyrażonym , wymówjonym, wypowiedzianym; auèfprecljlicü , auofpred)bar ; oppos. niewyprawny, niepowiedziany ; Boh. et Slav, newyprawitedlnÿ incffubilis , unauêfptecillicl). Wielka rzecz i niewyprawna ku mówieniu. W. Hebr. 5, II.

( o tym wieleby się miało mówić i trudnych rzeczy do wyłożenia. Bibl. Gd.). — Wyprawny, wyprawiony, wypracowany, wyrobiony, wygładzony; auègearl'citet, Allège» feilt, geglättet, gehörig auègefertigt. Rytmy niewyprawne.

Zbił. Dr. a. (niepolerowne). Wyprawnie, wytwornie, elaborate, exacte. Cn. Th. 1326. (na wytwór). Tak ci też by ‘zawżdy miało być mówienie wyprawne a doskonałe. i Leop. 2 Mach. 15, 40. Jeśliżem dobrze pisał, a jako na historyą przynależy, togom i sam chciał; a jeżeli z prosta, i niedokładnie, tedy ‘wżdy to jest, com mógł uczynić. Jak wino z wodą zmieszane wdzięczną chęć czyni , tak wyprawne słowa przyjemne bywają tym, którzy historyą czytają. Bibl. Gd. 2 Mach. 15, 40. (dobrane, cf. poprawny, poprawność). Wszystkie mury są gipsem wyprawne. N. Pam. 8, 138. wytynkowane, auS» getüncht, betundjt. Skóra wyprawna. Bndtk. wygarbowana , auègegorbett, gar. Wyprawne sukno , płótno. Bndtk.

z jajem, to wszystko pospołu Całkiem pieką. Paszk. Dz. 79. — Urzędnik ma żyto na gumnie zaraz wyprawić, a wyprawne do spichlerza chować, aby potym nie wytrącał na podsięwiny. Haur. Sk. 34. wyczyszczone , wywiane, chędogie; gereinigt, gefćiubcri, rein. — Wyprawna rola , uprawna należycie, gut beftcüteè fttlb ; Slov. wyprawny. Pola dobrze wyprawne, ogrody zasadzone, łąki

tym zwycięstwo otrzymasz, Żarn.

ziemi posiejesz nasienie dobre, urodzi-ć się stokłosa. Petr. Fk. 58. — §, Wyprawny, wprawny, wprawę w czym w mający, wprawiony, wćwiczony ; eingeübt, geübt, mit ger» tigîcit, Seicbtigfeit. Ja nie mistrzem, ale uczniem, i ję

Wyprawne usta, wprawne w mówienie, ćwiczone; ge» übter 2)iunb, geübte , geläufige    Kto nie ma

ust wyprawnych, przynajmniej zza kraty Może głośno zawołać na piejudykaly. Dmoch. Szl. R. 81. Za pomocą abrewiacyj, mowę nawet prędką pościgamy, a poto-czystość dobrze wyprawnego języka pisarska dochodzi ręka. Pilch. Sen. list. 5, 67.— ln vituper. Wyprawna gęba i t. d., wyparzona , niewyparzona , gadatliwa , trzepiąca , wygadująca , przegadująca , niepowściągliwa ; tin anègegerbteè SDtaul'uerf, tüd)îigcê 50îanllebcr. Język ma dobrze wyprawmy, dziesięciu przegada.

Muszczka w gębie dobrze wyprawna.

Ja do ciebie nie gadam, bo wiem , że masz buzię wyprawna. Teat. 25. c, 9. Pedon, był to człek wyprawnćj gęby. Pilch. Sen. list. 4, 202. (‘brzechajło ; Ross. roBO-pym). Patron , szczekacz obrzydły z wyprawna paszezę-ką. Weg. List. 3. — §. Wyprawny, spieszny w sprawach; expeditus , expeditissimvs. Cn. 111. 1326. sprawny, zwinny, uwinny; erpcbit, beiiifirfam, gcfcbciftig, ljurtig, leicht im Sluèrtcbten, idjiiell Wyprawny doktor, który lubi pospieszać chorobę, i gdy wie, że kto ma umrzeć, to go tak prędko wyprawi , jak tylko być może. Teat. 54, 31. Kondel, póki miał młode zęby i wyprawne nogi, Nie wilk , lecz niedźwiedź od pszczół nie bywał mu srogi. Pot. Jow. 93. (szybkie). Kilka par koni zmordował Wyprawnych i wiatronogich , Jakich ledwie kto miał drugich. Groch. YV. 508. Król, aby tym lżejsze i wypraw niejsze wojsko mógł prowadzić, oręża zbyteczne kazał pozakopywać. Krom. 561 ; quo expeditius. — g. Wyprawny, od wyprawy w drogę, w podróż, drogowy, podróżny, Steife » . Karetę moje wyprawną trzeba opatrzyć, aby ze wszyslkiem była sporządzona. Teat. 15. c, 76. meinen Steifemagen. — Od wypnwy na wojnę, Ärieg&* ritftungê », geibsugè », gelb». Wojsko lądowe Duńskie częścią jest z wyprawnych żołnierzy, których chłopi sta—

Boh. Kom. 5, 58. Teat. 15. c, 17.

WYPRAWNOŚĆ - WYPRÓCHNIEĆ.

WYPRÓCHLIZNA - WYPROSIĆ.

Os

wić powinni, częścią z pułków zaciągu cudzoziemskiego.    by co do jednego wszystkie wypróchniały, Tylko dzias/a

Wyrw. Geogr. 572, cf. wybraniecki. WYPRAWNOŚĆ, ści,    nikczemne i słabe zostały. Prot. Kont. a 3 b.    Jak so-

z. przymiot tego co jest wyprawnym. — §. Wyprawność    bie z wypróchniałemi czvli dziurawemi zębami    postępo-

języka, wolność języka Cn. Th. 1280. ©elaufigfeit ber    wać. Perz. Cyr. 2, 190.' WYPRÓCHLIZNA, y,    z., miej-

3tutge. ₅ WYPRAWOWAĆ, ob. Wyprawić.    sce wypróchniałe, ein auêgefanlteâ, an$geftocfte§ Sod), eine

WYPRAŻNIAC , ob. Wypróżnić.    ^    morfie $pf)lung. Niektóre ptaki gnieżdżą się w wypró-

WYPRAZYC cz. dok., Wyprażać niedok., prażeniem wyciągnąć, , chliznach drzew. Zool. 229. wysmażyć; aulprageln, berauêprageln, augfcbmoren, fierauê* WYPROMOWOWAĆ cz. dok., promowujac w górę wynieść, fdjmoren ; Bosn. rasprasgiti. — §. Fig.tr. Wyprażyć kogo Wyforytować; funauf promotńren, Çfoauf rüden, AU&fiden. Ja zkąd, wyparować, wykurzyć, wybić; einen mit §eij5ntacf)en podobno za pana Uzdeczke sie wvpromowuje. Teat. 52. c, 62. (mitÄononiren, Sontbarbtren, prügeln) megtreiben, »erbringen. WYPROROKOWAĆ cz. dok.\ p'rorokuiac 'wypowiedzieć, WYPRĘ JE ob. Wyprzać.    przepowiedzieć ; auëprop&eseiljen , berau3propbejeil)en.

WYPRĘŻYĆ , "WYPRAŻYĆ , *WYPRUZYĆ cz. dok., Wy- WYPROŚCIĆ, WYPROSTOWAĆ cz. dok., Wypraszczać con-pręzać , Wypręgać niedok., *Wypręgiwać czestl.; Croat.    ^in. > Wyprosty wać czestl. prosto wyciągnąć, prostym

zprusiti, zprusâvam ; Boss. BunpaMiiTt, BunpaaiMTb ;    uczynić; grabe jie^en, grabe ftrećfen, grabe auöftrecfen,

prężąc wyciągnąć, wygiąć, ugiąć, wypaczyć, wykrzywić;    grape ma($cn •    ( Slov. wvprostiti explicare, newypro-

auêfpannen, Çerawêfpannen, berauêbiegen, auSbiegen. Wy-    stitedlnÿ inexplicabilis ; Boh. wyprostiti uwolnić, wyprężam co, wychylam, wyginam. Dudz. 71. Sznurek    zwolić ) ; Ross. BbinpfMHTb, BHnpaMMTL, cnpflMHTb ,

wyprężony, do góry podniesiony, tęgo spuszczony. ^ Jak.    cnpflMMK). Koń ten w zadzierżywaniu głowę wynosi ,

Mat. 1, 6. Fig. Począł rozkoszy nasze wyprężać i    szyję wyprostywa wyciągając. Hipp: 52. Kawaler srodze

wypylać. Pilch. Sen. list. 4, 11. Przez nasze własne    ruchawy, niedawno z cudzych krajów powrócił, wypi-

wypręzenia Łatwo do ojczystego wniesie się mieszkania.    zmowany, wypudrowany, wyfryzowany, wyprostowany.

Przyb. Milt. 37. natężenia, usiłowania, 3lnftrengungen. ■    Teat. 24, 117. Czart. Cieżkiem petem pokrzywione ko-

Wyprężam się, wypręża się ćo wzgórę, fornicor. Cn. Th.    ści Niezwykła wolność i'radość Wyprości. Miask. Ryt.

1326. Wypręża się co na dół, ugina się. ib. eö beugt    124. Drabiny słudzy przystawili Do krzyża, z obu stron

ftcfy. Wypręża się co na bok , wypacza się ib. e3 îütrft    wyprostowane , Na które Józef i Nikodem wstąpili. Odym.

ftd). Wyprężenie, wypaczenie, nachylenie, pochyłość.    Św. % K k 3. prosto trzymane, grabe aufrecht gehalten. —

ib. bie Krümmung, menu ftćtj J. S. ein Sret Wirft. , §. Transi. Postrzał ręką swą wyprościł szkodliwy. Zebr. Ow. Spytany przebrany Brutus, ktoby był, imię i panów,    313. wymierzył prosto, wycelował, direxit, worauf grabe

którym przedtym służył, Jak nieomylną istotę wypruzył.    fyinjielen. Wyprościć sie na co, prosto uderzyć; worauf

Chrośc. Fars. 190. może wykrzywił, wykręcił, przekręcił?    ₀rafce JU folgen, loSgefceit, -ÿwftürâen. Jako gdy z mo-

WYPROBOWAć cz. dok., Wypróbowywać czestl., próbując    znych cedrów, lub rosłych modrzewi, Z górnych się

doświadczyć, erproben, gepörtg probtren, ttUOprÜfen, erprü*    Alpów , na las nagły szturm wyprości, I z brzegu na

fen. Jak armata może być odlana z róznemi wadami,    brzeg płaskim pokładem umości. Nar. Dz. 3, 171. Zab.

tak też do wypróbowania jej są wymyślone różne spo-    43, 211. — Fig. tr. moràl. Jeśli się rodzicom jako u

soby. Jak. Art. 1, 192. Wypróbowany, doświadczony;    swych dziatek obycząje wypraszczać a wyprawować przy-

Ross. H3Bł>4ftHHbiH , erprobt, geprüft, bewährt. wszys-    t]a f niechaj bacznie z lekka, a nie okrutnie, ani zapa-

tkim.ale wypróbowanym wierzyć. Zab. 7, 244.    miętliwie to czynią. Glicz. Wych. G 1. sprostować, po-

WYPRÓĆ, wyprół, f. wyporze, 'wypruje cz. dok., Wyparać, prawić, oerbeffew.

sząc wyrobić , wyjednać , uzyskać , uprosić ; auêbtttert, erbitten, mit Sitten erlangen; Boh. wyprosyti, wypraśo-wati, wyżadati , (*wyżądać); Slov. wyprośugi; Sorab. 1. wuproschu, (wuproschu, wuproscheru wyżebrać, wu-praschacż, wopraschacż wypytywać) ; Vind. isprofiti, sprofiti, vunsprofiti, (isprafhati, vunsprafhati » wypytywać); Croat, izprosziti, izprassam , izprossujem , izpro-szivam , zprosziti, proszim ; Rag. izprossiti , isprositti , praascjam ; Bosn. isprositi ; Ross. HcnpocHTfc, HcnpauiH-BaTb , BHnpocHTb, BbinpaniHBaTb, ompocuTb , OTngauiH-BaTb, BbiKamouHTb, KamounTb, f(BUcnpocHTb , BucupauiH-BaTb wypytywać). Wypraszam co, precibus aliquid as-sequor, obtineo , impetro. Cn. Th. 1325. Wydrzeć to, nie wyprosić, wziąć od niechętnego. Min. Ryt. 4, 163. Insza wyprosić , insza wymierzić. Fredr. Ad. 182. Czego nie 'wyprosiemy, tego nie ‘wymierzeniemy. Gost. Gor. 40. Do wyproszenia, 'wyprośny (Rag. izprosegliv im-

Wypruwać niedok., porząc wyjąć , wyrżnąć ; auêtrennen, WYPROSIĆ cz. dok., Wypraszać niedok., prośbą czyli pro-lerauêtrennen, |erauêfd;netben, auffcfmetben nnb ^eraué» ne^> men; Ross. BunopuTb, BMnapuBaTb, ncnopoTb. Wypor-ki, nici wypróte z pończoch. Magier. Mskr. au^gerippelt.

Dziecię w ciężkiem rodzeniu z żywota matczynego będzie wypróte. Chełm. Pr. 78, (ob. Wyprótek ). — Fig. tr. Czemuż je wydziedziczać ! o cudzych ( królów ) się starać! Jest to miłość ojczyzny z serca irn wyparać. Pot.

Pocz. 5. (rugować). Niech ów piorun wyporze się z nieba. Bardz. Trag. 476. niech się przerżnie przez chmury, mag er bte SBolfen burdjretflen.

WYPRÓCHNIEĆ, nijak, dok., spróchnieniem przejść, wy-gnić, spróchniałością być wydrożonym , wycieńczonym; innerlich morfd) merben, auSfaulen, auêftoÆen. Dąb wypróchniały za lada wietrzykiem chwieje się. Kras. Oss.

H 2. Filozofia ludzi z podziemnéj jamy, abo skalistego lochu , abo pnia w śrzedzinie wypróchniałego naprowadziła do stawienia domów. Pilch. Sen. list. 3, 51. Zę-

72

Słownik Lindego wyd. 2. Tom VL

petrabilis). Wypraszam kogo, deprecor. Cn. Th. 1525. pomiotek, porzutek , odchodczę, niedochodek, niedo-prośbą uwalniam , loêbittett. Niewinnego od s'mierci wy- nosek , cf. zaśniad.

praszam. Cn. Th. 1525. Wyprosiła go od szubienicy. WYPROWADZIĆ cz. dok., Wyprowadzać niedok. ; Boh. wy-Tr. — Wyproś sobie, to pójdę z tobą. Tr. (wyproś, wy-    prowoditi, wyprowazeti ; Bosn. izprattiti ; Croat, izpro-

rób' sobie pozwolenie). — Obsol. Wyprosić co na kim,    vodim , izpelyati , jzpelyavam , zpelyâvam ; Boss. npoH3-

n. p. Wisząca nad Rzpltą zaguba gwałtem nas, królu,    B04HTb, npoH3BecTb; zkąd poprowadzić, wywieść, wy-

przycisnęła, żeśmy ten sejm na tobie wyprosili. Krom.    ciągnąć, wywlec; Ijercmêfüfyrett, (lUÖfütyren, fytttattèfübrett.

624; comitia haec a te efflagitare. (Boh. weyprosa, wey-    Ciszej, życzę ci wynieść się ztąd, nim cię wyprowadzą,

pros uproszony sobie kaduk, weyprosky erogationes, *wy-    Teat.'i, 124, (cf. wyprosić, wypchnąć, wyrzucić). Z grun-

prosiny). — §. Wyprosić się, wypraszam się z czego,    tu albo z majętności dzierżawca bywa wyprowadzany,

od czego. Cn. Th. 1325. tcty bitte nrid) lo§ , bemuse mid)    Chełm. IJr. 152. (wyrzucany, wyrugowany). Wyprowa-

burdj Sitten lo^ufmnmen, bitte mid) ju befreien. Nałazł się    dzońy, Ross. BMBe4eHeu,B, nepeBe4eHeui. Wyprowadzić

pewny, który wpośrzód mąk ani jęczał, ani się wyprą-    się zkąd , wynieść się, przenieść się, odmienić mieszka-

szał. Pilch. Sen. list. 2, 285. ’Podź jeno sam , już się    nie , mo (UtSjicfyen in eine öttbre üBobnung ; Boh. wyste-

nie wyprosisz. Past. Fid. 115. (prośba już nie pomoże,    howati, wystehugi, (cf. wyciągnąć). Jutro zaraz z tego

nie wyratuje). Wyprosił się od śmierci, wyproszony    domu się wyprowadzam, i noga moja wiçcéj w nim nie

wiedzie żywot ; precariam trahit anirnam. Tacit. Cn. Th.    postanie. Teat. 28, 82. Upraszam, abyś raczył bez po-

1525. Lubo kto wiatrom się wyprosi, jednak wałów    wrotu wyprowadzić się z tego domu. ib. 24, 154. Czart.

piasecznych zwyciężyć nie może. Bardz. Luk. 159. (lubo    Już się wyprowadził Ross. ohi 34’fecb hc JKHBeTB, ne-

wiatrom ujdzie, z nich się ratuje). Gałązka w potok    peixam ivl 4pyroü 40m,l. Wyprowadzenie się, przeno-

wpadłszy, czasem wierzchem płynie, A czasem w ’war-    siny, Ross. nepeóopKa, nepexo4’B «31 04iioro BitcTa

cie pogrążona ginie, I znowu niby na wierzch się wy-    bs 4pyroe. — Anatom. Kanał wyprowadzający , dudum

prosi. Karp. 1, 60. (wygramoli się , dobywa się). Wy-    excretorium. Krup. 2, 69. odprowadzający exkrementa ,

prosić kogo zkąd, prosić żeby wyszedł, einen JjerauSbitten ;    ber 3ïbfn^rnngê *, SlbleitimgScanciI. — Wyprowadzam kogo,

in deterius : wygnać, wyrugować, tyercurêtreiben, ^erauêja*    prowadzę pocześnie. Cn. Th. 1526. einen abfuljren, t|im

gett. Otóż że mnie w rejestrze proszonych nie mieli,    bflê ©dette geben. Wyprowadzam, prowadzę umarłego

Wyprosili zza stołu, jednak nie wypchnęli. Zali. Firc.    do grobu; jttr (Erbe bcftfltten, bie Cetdje begleiten ; Bosn.

48, cf. kogo gdzie nie proszą, tego na kiju wynoszą.    sprovoditi, ( sprovod nirritacki, vkop exeguiae ; Boh.

WYPROSICIEL, a, m., który co albo kogo wyprasza.    pruwod ; Rag. sprovod ; Ross. bbihoci , cf. wynieść ;

Wlod. Cn. Th. 1526, ber Shrêbitter, £>erairôbitter, (Erbitter;    (Boh. prüwodnj ; Rag. sprovôdni funebris). — §. Variae

(Rag. isprossltegl ; Eccl. H3npocHTG.ib wypytywacz). W rodź.    translations : Wyprowadzić kogo w pole, zwieść go,

ieńsk. WYPR0Ś1C1ELKA, i; Rag. isprossitegliza.    oszukać, einen in bie $id)te führen, (cf. pole). Ten no-

WYPROS1Ć się zaimk., ze wszystkiem oprosić się, wydać    wy strzelec i prawdy chybia, i słuchających wyprowa-

prosięta , fiel) rtltêferfeln. Maciorka jak się wyprosi, na    dza w pole. Mon. 68, 386. Wyprowadzić z błędu, wy-

dziesieć dni z chlewika od prosiąt jej nie wypuszczać.    plątać; einen aué bem Srrt^nme bringen ₍ jieï)en. Mam so-

Haur. Sk. 61.    "    bie za powinność, z błędu, w którym zostajesz, wy-

WYPROSTAĆ med. dok., wydołać, sprostać czemu zupeł-    prowadzić cię. Teat. 21, 78.    Ponieważ mię posądzasz,

nie, wyrównać , einer 6ad)e getnac^fen fet)n. Dał takie obowiązki, którym oni nigdy wyprostać nie mogli. Rej. Post. U u 2. WYPROSTOWAĆ, ob. Wyprościć. WYPROSZĘ , ob. Wyprosić.

iż znanym jestem od niego,    chcę go z tego błędu wy

prowadzić. ib. 9. b, 15.— Similiter: Coż się stało? co-żeś widziała? przez litość wyprowadź mię z okrutnej, bojaźni. ib. 50, 89. (uwolnij mię z tej bojaźni).— Wy-WYPROSZYC cz. dok., Wyprószać niedok., z prochu wy-    prowadzić z rozumu , z głowy    »pozbawić rozumu, utn ben

kurzyć, anêftâuben; Boh. opraśiti , wypraśiti ; \ind. is-    SSerftanb bringen, (cf. zajść w    głowę). Nie dzisiejszy ja

WYPROTEK, tka. m., WYPOREK, rka , m. ;

prafhiti, vunsprathiti.    na świecie , ja ich z rozumu wyprowadzam. Teat. 10, 11.

Ross. BU-

570 WYPR0S1CIEL-WYPRÓTEK.

WYPROWADZIĆ.'

Piękny Szarmancki wiele panien wyprowadził z głowy. nopTOtCL ; człowiek wypróty z wnętrzności matki. Włod.    Nieme. P. P. 32. (odurzył).    — Wyprowadzić , na wi-

Cn. Th. 1326; caeso, którego z żywota matczynego wy-    dok, na jaw', na przestrzeń    wyprowadzić, lertforftłljrett.

próto. Mącz. ein (tu3 SJîutterieibe £>erau3g?fd)JI!tteuer. Gdy-    Wyległa kokosz kurczęta, wyprowadziła, wysiedziała,

by się przydało, iżby matka rodząc umarła . potrzeba    Włod., Ross. BHB04HTb uuiLiHrB. Nie masz mi równego

bok jej lewy prostą raną rozpróć; i otworzyć, kedyby    do wykrzesania młodego kawalera,    umiem ja tych ich—

dziecię wyjąć, a którzy się tym obyczajem rodzą, wy-    mościów na świat wyprowadzić. Teat. 7. c, 30. wypro-

prótkami abo wyrzezańcami zowią, tak Juliusz Cezar był    mować, wyforytować, wykierować,    wystrychnąć; id) öer»

z matki wyrzezan. Sienn. 463. Dzieci po śmierei matki    ftelje e8, fte in bie 9öelt einjufüOrert,    fte in ber ®elt tWJU*

przez rozpłatanie brzucha wydane na świat, nazywają się    führen, (Utfjufül)rett. Dejotar dom wasz upadły i zarzu-

wyporkami lub pogrobowcami. Perz. Cyr. 2, 222, (ob.    cony z ciemności na światło wyprowadził. Siem. Cyc.

Wyporekj. S Paweł sam zowie się wyprnlkmm i nie-    380. wyciągnął, wydobył. — Wyprowadzić swój ród,

godnym apostołem. Żarn. Post. 3, 680, cf. poroniątko,    swoją genealogię od Lecha, od Piasta , wywieść. — Wy-

prowadzić plamę, wywabić , eilten j$lecf (lerauêbriiigen. Ró-    lekarstwami w czas wypróżniać. Fur. Uw. E 2 b. Krwi .

źnemi glinkami plamy z sukien wyprowadzają l\luk. Kop.    puszczanie wypróżniające , evucuatorium, upuszczenie

i, 538. — Wyprowadzić co z czego tworząc, robiąc,    krwi, w większej ohfitości się znajdującej niż potrzeba,

budując, fjenwrbringen, Wyprowadza bóg z niczego nie-    Krup. 5, 91. anSleerenbeê Blutlaffen. Wypróżnienie, ba$

bo i ziemię. Zal. H. T. 3. Chcąc bóg z niczego wypro-    3luPleereit, bte 3tll3!eerung. Wszelkie wypróżnienia, czy to

wadzić świat.... ib. 3, (cf. wystawić). Wyprowadzić, wy-    potem, czy stolcami, i t. d. nic nie pomagają, gdy się

wodzić mury, gmachy, wystawić; Ymd. gorpelati, gorposta-    po nich natychmiast pacyentowi nie polepsza. Perz. Lek.

witi, auffüforen. Nowy las, albo z nasienia, albo z młodych    74. Wypróżniać się, jako zwierzęta czynią, honestius di-

drzew, wyprowadzany być musi. Mon. 74, 721. — Linią    cilur, na stolec iść, stolec mieć; uczynić sobie czas

krzyżową z punktu linii danego wyprowadzić. Sohk. Geom.    ambiquum. est-, potrzebę przyrodzoną odprawować, etiam

29. poprowadzić ztamląd , wyciągnąć, wykreślić, wyto-    ambiguum quia duplex est, ut diximus, na dwór mały,

czyć ; due Stute fuhren, Jtc|en. — Rzadko bardzo chara-    na dwór wielki. Cn. Th. 1526, cf. ulżyć sobie, ftdf) au3*

ktery w sztukach teatralnych dobrze bywają wyprowa-    leeren, feine 9?ot!)bnrft »errieten. Wypróżnianie się, od-

dzane. Teat. 24, 50. Czart, utrzymywane, bie (Sijaractere    prawowanie potrzeby przyrodzonej, ib. bct§ Berricpten bet

werben feiten out burdjgeftiljrt, airêgefüljrt, erhalten. — Wziął    9fotbburft. WYPRÓŻN1EC nijak, dok., Wypróżnić się,

przed się do rozprawy kwestyą o dobru najwyższem, i    stać się próżnym, wypróżnionym być; leer merben, OUÖ*

wyprowadził, że istotą najwyższego dobra poczciwość    geleert fepn, erfcfyöpft fcpn. Władysław był w pieniądze

była i cnota. Mon. 71, 864, okazał, wniósł, dowiódł;    przez ustawiczne wojny wypróżniały. Krom. 521. wy-

er Ijdt bargeman, bctuiefcn , ben 0d)lu$ gemocht. — Na żą-    cieńczony. WYPRÓZNICIEL, a, m., który wypróżnia;

danie ich, następujące oględziny wyprowadziliśmy Perz.    ber Sluśleerer, Seermac^er. Wypróżnili miasto w>.próżnicie-

Cyr. 3, 9. odbyliśmy i opisaliśmy, wir l)abcn bte 0d)flU,    Iowie. Budn. Nah. 2. 2. (wyniszczyli ich skaźcy. Bibl.

Befouling «ngeftcllt. WVPROWADZICIEL, a. m, który co    Gd ). — Sacculariu*, WYPRÓŻNIMIESZEK, WYPRÓ-

wyprowadza, ber ^eron^fuljrer, 2!u3fultrer, 'Begleiter; (Croat.    ZNIWOREK, WYPRÓZN1SKRZYNKA, złodziej. Mącz.

izprovodnik ; Bolt, piûvvodce konduktor). Exagoga, wy-    Rzezimieszek , wypróżnimieszek, wypróżniworek. Volck.

wodziciel, wyprowadziciel. Mącz.— W rodź. źeńsk. WTY-    851. ein Beutelfeger, Bentclfcfyneiber ; Sorab. 1. moschnow

PRO WADZIC1ELKA , i.    ruheżnik , wydrzygrosz.

WYPRÓŻNIĆ oz. dok., Wypróżniać, *Wyprażniać niedok. ; ‘WYi'RU/AC. ob. Wyprężyć.

śla . tvlko jakby sie wypryndać w oknie, rozwalić. Teat. 24. c. 56? '

Boh. wyprazdniti, wyprazdnowati; Slov. wiprâznit, wy- WYPRYNDAC się zaimk dok., n. p. O niczem nie my-prazdnugi; Sorab. 1. wuprożnu, wuprożnam ; Vind. spra-sniti, vunsprasniti, isprasniti ; Croat, zprazniti, zprasnù-

''Wypryskawać , wypryskuje pr. contin.-, Boh. wyprsknauti, wyprskowad, wyprejśiti se, wypryskowati se ; Bosn. isprri-amiiBaTb, nopojKHHTb , H3npa3AHHTb, ncnpa*HflTb, ticnpa-    snuli; Croat . zprischitisze , prischimsze ; Ross. BbinpbiCKaTb,

34HHTb, OnOpOJKHHTb, OflOpaJKHMBaTb ; Eccl. H3T01HatO ,    BbllipbICKHBaTb, HCIipHCKHTb , BŁl6pbI3raTb , Bbr6pbI3rłIBaTb ;

Toiny (cf. wytoczyć); wypróżnić co, próżnym uczynić,    z [tryskiem wyskoczyć, wybiedz, wytryskać; ficrau3fprif}Cn,

wyjąwszy zkąd wszystko; OUêleerCrt , leer mad)en. Wyprą-    per.wrfprtjyn, fprityen. Makowiczy sok jest niektóre wysącze-

żmajcie aż do fundamentu w mieście. Budn. Ps. 157, 7.    nie abo wypryszezenie z makowic. Sienn. 116, (cf. wytrysk),

(poburzcie aż do gruntu w nim. Bibl. Gd.-, wyplondruj-    Zrzódła między fiolki wonne wypryskują. Jabł. Tel. 5. wycie). Wypróżnić kielichy, spełnić, wychylić, wyciągnąć,    trysku ją, (cf. wybryzgać). — §. Myszy koniowi z ran \vy-

wyłyknąć, wypić; bte ©löfer leeren, OUéleeren. Nie pa-    brawszy, ścisnąć mu nozdrza, aby wyprysnął. Haur. Sk.

miętasz Wac Pan-, iż miałem szczęście tyle razy wypró-    155 aby wyparsnął, anöbraufeit mit ber 9?afe, au3fcf)naul>en.

żniać z Wac Panem kielichy. Teat. 34, 20. — Wypró-    Nie raz się tu na rosie wypryskują konie. Klon. Wor.

żnić, wytrząsnąć mieszek, wydać pieniądze, beit Beutel    20. nie raz się wyparskują. — §. Wypryskać, wyspry-

fllrôlecren. Mościa Dobrodziejko, czy razem mamy wypró-    cować , wystrzykać, auêfprtfjCIt. Powarzywszy ziele to z

żnić worki tych ichmościów, czyli też powoli doić je    winem, wypryskawać te miejsca ranne. Spicz. 12.

będziemy? Tent. 14, 90. (wyszyplić). Choćby miał sto °WYPRZAĆ, wyprzeć, wyprzał, wyprzeje, ‘wypreje , *wy-

praje, wyprę med. dok., Wyprzawać, Wypierać niedok., z zaognienia, od wilgotnego ciepła, rozpalić się; fid) gauj erbramfett, erfreu, branbig merbeu; Ross. BbinptTb,

jem , izprazniti, izpraznûjem, otischâvam ("cf. ociosać), WYPRYSNĄĆ med. jedntl., Wypryskać, Wypryszczeć dok. , pulem; Busn. isprazniti., oprazniti, ispomniti; Slav, iz-prózniti ; Rag. izprazniti ; Ross. BLinopommiTL , BLinopa-

tysięcy dukatów, za krótką nader chwilę, szkatułę do ostatniego wypróżni szeląga. Zab. 13,62. Wypróżniający;

ynptßaTb. Wietrzna i wierzchnia wilgotność gnoju, trudno się ma wcielić z drzewem ; ale rychlej wyprę i wygo-rawa od słońca. Cresc. 85, wyparuje, wypoci się; flu§* fd)mt|en, «uśbunften. Nasienie gdyby wyprzało od wielkości dżdżu, tedy ginie. 1 Leop. 4 Ezdr. 8, 43. (jeśli-

WY PRO WADŹ ICI EL - WYPRÓŻNIĆ

WYPRÓŻN1EĆ- WYPRZĄC. 571

Ross. iicnpa34HHTOJbHHH , flUÖlecrenb. Wypróżnia się co , passive vacescit ; leer merbeu, leer fielen ; Ross. ynpa3- BbinphBarb, BbmptJiufi, neperiptTb, nepenptBaTb, ynptTb, 4HHTbca, ynpa34HHTbca, (cf zawakować). — **§. Wnet miejscy puszkarze działa wypróżniali, Gromy *aże ziemia drży, srogo powtarzali. Stryjk. Henr. B 3. z dział bili, strzelali, fte löftett bte lammen. — §. Medic, physic. Wypróżnić , wyeiągnąć, wyprowadzić z ciała ; mtêleeren ben

Körper, auèstc^eu auć bem ^Örpet. Wilgotności gojącemi by było napsowane wielkością dżdżów. Bibl. Gd.). Rola

wyprzała, (ob. Wypragła). Dziecię kolo zadka wyprzalo,    wyprzędła się dawno do szczątku. Zygr.    Ep.    69.    pasmo

(ob. Wyprzalina). Przychyliłby się raczej do trefnie ukę-    urwało się, ustało, skończyło się.

dzierżonego, niżeli do owego z wyprzałą i łysą głową. WYPRZĄTNĄĆ cz. jedntl.,* Wyprzątać niedok., sprzątając Pilch. Sen. list. 2, 101, ob. oszemlała głowa, spleśniała. wynieść, wyrumowatff~wypróżnić ; Boh. wykliditi ; Vind.

‘WYPRZĄDAĆ, ob. Wyprząść.    striebiti , vunstriebiti, fluMumen, tyerauöräumeit, megrdU’

WYPRZĄDZ, wyprzągł, wyprzęgła, f. wyprzężę, wyprzęgę,    men, auâleerett, leer machen. Dorodne lasy kuźnicą i wę-

wyprzęgnie, wyprzęgnę cz. dok., Wyprzęgnąć jedntl.,    gli paleniem wypalają i wyprzątają miejsca. Haur. Ek.

Wyprzęgać, Wyprzągać niedok., Wyprzęgiwać, Wyprzą-    4 78. Wyprzątnij te rzeczy z izby. Tr. — Po wyprzą-

giwać częstl.-, Boh. wyprahnauti ; Slov. wiprâhnuf ; Sorab.    tnieniu gruzów, mieszkanie będzie wygodniejsze. Tr.

4. wupżaham; Vind. isprezhi, vunsprezhi ; Croat, raz-    2luMumuttg, Söegrdumtutg. Wyprzątać rzekę, rów. Tr.

prezhati, (rozprzęgać) ; Slov. izpregnuti; Ross. Bhinpaib,    wyczyścić.—Ten purgans żołądek wyprzątnie. Tr. (wy-

BbinparaTb, oinpmib, omparaTŁ ; wyprzęgać konie, woły,    próżni, wyczyści). Wyprzątujące flekarstwo. Tr. czy-

wykładać z zaprzężenia, z jarzma; aitêfpamten, abfpannen    szczące, purgujące. Wyprzątnienie żołądka purgan-

nom SBagett, eon Pfluge. Nie każe z wmza wyprzęgać wo-    sem. Tr.

źników. Bardz. Trag. 330. Inter jüngere, abjungere ju-    1.    WYPRZEĆ, wyprzeje, ob. Wyprzać.

menta, ut cibo' reereentur ; sed abjungere et dejungere    2.    WYPRZEĆ, wyparł,/. wyprze, wyprę    cz. dok.,    Wypierać

niedok. ; Ross. BunepeTb, BbnmpaTb ; parciem wypchnąć, wyparować, wyrzucić, wytrącić pr. et fig. tr. ; (leratt^ fiämmen, auSftämmeu, DerauSbrängen, auSbräugen, oerbrmt-gen, Ijeranäftoßen, auSftoßen, megftpßen. Skały żywe i dęby z korzeniem wypieram, moveo. Zebr. Ow. 166. („wyrywam, wyruszam). Wyparł go z izby. Tr. (wypchnął, wyrzucił). Nie dosyć wyprzeć z brzegu na głąb nawę, Kto mety doszedł ten ugonił sławę. Mon. -71, 897, cf. odbić od lądu, abffoßett turnt Canbe, oom Ufer. Nie wyprze nawę na głębokie morze, Jeszcze do steru żeglarz niesposobny. Nie zaraz sztabą medyteran porze.... Mon. 71, 718. Na świecie najwięcej jest kłopotu o to biedne siedlisko cudze , aby jeden drugiego z miejsca wyprzeć i wyrzucić mógł, właśnie by z powinności jakiej. Podw. Wróż. 38. Cesarz Turecki, posiadłszy niedawno ziemię Węgierską i Ferdynandowe wojsko wyparłszy , teraz już z tobą nie dalej jest, jeno o granicę. Janusz. Oksz. K. Podniósł sławę narodu, rozprzestrzeniając mieczem państwo, i wypierając niezgodne Teutony. Psalmod. 13. Żywności i innych potrzeb niedostatek, gwałtem ztąd nas wypiera. Pilch. Sali. 112. (wyrusza, wyciska). Kiedy zima nadchodzi z nie nagła biedzi się z latem, aż jej lato *ustępić musi, a zima ono miejsce zastępuje dotąd, aż je onoż lato z miejsca ‘zasię wyprze. Podw. Wróż. 37. Co Iber złota kopie , co Tagus wypiera, Co bogaty na piaskach Arymas uzbiera, Niech szarpią. Bardz. Luk. 127. na brzeg wymiata, wyrzuca, perauêtverfctt. Ach folgujcie mojemu pasye sercu! gwałt mi wasz wyprze duszę, ledwie żyję. Min. Ryt. 1 , 17. wymusza duszę z ciała , brctttgt bte ©eele attS bem Körper Ijiitauä. Wyparty, wypchnięty, wyrzucony, Ijerauögcbrängt; aliter, wyparty, do wyparcia, mogący być wypartym , *wypartny, wypieralny, üerbrättg« bak Darmo się szczycisz z niewypartej mocy. Mon. 71, 546. (odparty, nieodparty). Wyparcie, wspieranie, Subst. verb., wypehnienie, wyrzucenie, ba8 $erau3brćtngen. — W górnictwie: Wyparcie żyły, 2lltêge(ten etne^©attgeê, Sïuêftreidjcn be3 ©anges, okazanie się żyły kruszcowej na powierzchni górzystości, gdy ta jest nagą, iub łatwe jej napadnięcie po odrzuceniu zwierzchnej ziemi warstwy. Mier. Mskr. — Aliter. Wyparcie adverbium particip. wyparty ; n. p. Niewyparcie = nie do wyparcia , sposobem

572

WYPRĄDAĆ - W Y PRZĄŚĆ.]

WYPRZĄTNĄć - WYPRZEĆ.

plane solvere, ut peracto labore vesperi fieri solet, et nos habemus hanc differentiam : wyprządz konie, t. j. na pokarm; wyprządz konie, t. j. w wieczór, abo na stanie długie. Cn. Th. 1327. bic ^ferbe entspannen, bte ^ferbe abfprannen. Już ostatniego wołu od pługa wyprzęga. Pot.

Arg. 634, (cf. ostatnim goni, wszystko przejadł). Już wół roboczy kark swój wyjarzmia , i wóz wyprzęgły z pracy pod szopę się toczy. Zab. 2, 316. (od którego woły wyprzężono). Wyprząganie, czas wyprzęgania wołów,

Graec. c ßovlvrog, tempus solvendi jugo boves. Cn. Th.

1527. baä SluSpamtcn, bfe 2ltrêfpamte,-Slirôfpamtejeit ; Vind. spreshba; Ross. BUnpaatKa. — U flisów, wyprzęgać się z szelków, wycinać się. Magier. Mskr. fid) auö bem ïvecf* tau auSpannen. — Fig. tr. Wyprząga, odpoczywa od pracy, składa urząd, przestaje. Cn. Th. 1327. er fpattnt ciré, ftreeft ba3 ©eroeljr, legt ba3 2lmt meber, begtebt ftd) jur 9îu(ie; cf. już na schyłku, jedną nogą w grobie. —

Śmierć wyprząga człowieka z doczesnych dolegliwości.

Tr. wyzwala, uwalnia; auSfpannen, befreien, loSmadjett.

Niebo nam się zostaje, którego potęga Sprawiedliwa z tych sideł niewinność wyprzęga. Min. Ryt. 2, 230.

Z przypadków jarzma nikt się nie wyprzęże. Zab. 13,

297. Władysław Plwacz wyprządz się z opieki stryja swego Laskonogiego siłował. Krom. 225. (wybić z pod opieki).

WYPRZAJAC, ob. ‘Wyprzać, Wyprzeć. WYPRZALINA, y, z., wyprzanie, miejsce wyprzałe; ba§ ©rbrdmfett, eine burd; er(njjte geudjttgfeit erbrdmfte ©telle. Wyprzalinie dzie-cińskiej od moczu, lekarstwo. Syr. Bej. WYPRZAŁY, ob. 'Wyprzać.

WYPRZĄŚĆ, f. wyprzędzie, wyprzędę cz. dok., Wyprzędać,

Wyprządać contin.-, Sorab. 2. hupschefcź ; Croat, izpreszti, izpredam; Bosn. ispresti, opresti ; Ross. iicnpacTb, bu-npHCTb, BUnpa4HBaTb ; przędąc wyciągać, wszystkę przędzę wyrobić, sprząść wszystko; atrôfpinnctt, fjerauöfptimen, auffpinnen, abfptmten, mcgfptnneit. Nici subtelne wyprządał wrzecionem. Bardz. Trag. 135. Już kądziel pani dla branki gotuje, muszę wyprządać. Bardz. Trag, 446. Lana et tela victum quaerere ; wyprządanym się żywić. Mącz. przędzą, przędzeniem. — §. Passive fig. tr. Utrzymują, że sukcesyi kądziel w kościele Rzymskim w Janie VIII,

niewypartym.— §. Wyprzeć się z czego, wybić się z pod    Zach. Kaz. 1, 205. porzucić, rozbrat uczynić, rozbra-

czego, wyłamać się, wychylić się gwałtem , ftd) mit ©Ctüölt    cić się.

h)Öntad)en. Król Duński Sywart z posłuszeństwa się Wizy- WYPSNĄĆ się zaimk. jednotl., wyśliznąć się, wymknąć się; mierzowi wyparł, i w bitwie zginął. Krom. 33. — §. Wy-    entfdjliipfen , entnrifdjen ; Ross. BUCK04b3HyTb, BUCKa43H-

pierać , z naleganiem zapierać, zaprzeczać; abldugnett, nacO*    Ban, Jakoś mi się wypsnęło do licha, że na Rozetę

brücflid) lältpen, be^rn Saugiteit Dekanen. Niezliczone otrzy-    dybasz. Teat. 43. c, 149. Wyb.; ( Vind. ena befieda lohku

mując dobrodziejstwa, w oczy wypiera, i sam swoje    vunsleti, cf. wylecieć, wypaść). Ledwiem się z podróży

szczęście własnemu przypisuje staraniu. Mon. 73, 752. —    wypsnął, a już mię na większe narażasz niebezpieczeń-

Zaimk. Wyprzeć się czego, nie przyzpać się; oMättpcn, stwo. Teat. 13, 46. ledwiem się wywinął, abftreiten, md)t eingefteljcn, jtdj non etroaS burd) ßäugnen loSma- WYPSTRZYĆ cz. dok., pstrym uczynić, pstro wystroić, wy-d)en, loêlâugitett, loëftmten. Nie rozmyślnie wymówionego    malować pstro; bunt ntad)en,    bunt, augma^lctt; Eccl. BLI-

słowa tysiąc razy wyprzeć się gotowa jestem. Teat. 2,    neciparo, ncnempaio ; Ross.    pacnecTpHTb. Wypstrzone

75. Bars. Jakże? chcesz wyprzeć się twego słowa! bra- cynkiem lampartów zwłoki. Mon. 71, 77. cia wszak wy świadkami jesteście, ib. 55. d, 56.    WYPSUĆ cz. dok., Wypsować niedok., psując wyniszczyć,

WYPRZEDAĆ, /.wyprzedam cz. dok., Wyprzedawać contin.    wygubić; ganj tn bert ©runb    oerberbett, oerntdjten. Kości

et niedok., poprzedawać wszystko ; Bosn. isprodatti, ispro-    wycięte abo wypsowane , nie    odradzają się znowu. Sak.

davati; Croat, izprodati, izprodajem, atteê tüegoerfaufen, atteö    Probt, là. Siekierą gaj snadź    zwyrębował, On i zapusty

unb braufenb non ftd) geben. W Azyi wielowładnej słoneczne konie Dzień światu wypuchajac, pokazują skronie. Chodk. Kost. 2.

nad) unb nad) iwfaufen. — Zaimk. Wyprzedać się, sprzeda- święte żelazem wypsował. Ołw. Ow. 536. wszy majętność wynieść się, rozstać się z majętnością przez WYPUĆHAĆ cz. dok., puchy wydać, wydychać; (Rag. iz-sprzedaż; baś (semige tterfaufen unb ftd) megbcgcben, lośU pühati detumere, ob. Wypuknąć) ; auêbantpfen, fdjnaubenb rttadłCtt, twgjtefyett. Oto i Zegota siedzieli miesiąc w więzieniu Krakowskie'm , że *ich było tego wstyd, wyprzedali się z Krakowskiej ziemi do Śląska , i w Opolskim xiçstwie mieszkali. Biel. 156. (wyprzedawszy majętność    WYPUCOWAĆ cz.    dok., Wypucowywać czestl.    et contin.,

w Krakowskiem , wynieśli się do Śląska). Ogłoszono przez    wytrzeć gładko,    auêpujjen , anämbeit, glätten.    Rozumie,

gazety, że pewien kupiec myśli wyprzedać cały swój    że jest dworak, kiedy wąsiki    na papilotki zakręci, wy-

sklep, w celu wyniesienia się z kraju za granicę. —    czesze, wyszwarcuje ; Twarz,    ręce, szyję, piersi, plecy

Wyprzedawszy się w Polszczę, wyjechał do Francyi.' —    wymydli, wypucuje. Mon. 71,    124.

Wyprzedanie » WYPRZEDAŻ, y, i., porozprzedawanie, *WYPUCZYĆ cz. dok. ; Ross. Bbinymm., BunyqnBaib ; wy-gdnjltdjeS Verlaufen, »öfliger Verlauf.    pukłym uczynić, wygiąć, wyprężyć; Ijerauśbeugen, $cr*

WYPRZĘDĘ, ob. Wyprząść.    auêfrüntttten; (Croat, izpuchem , izpukavam evello,, extirpo).

WYPRZEDZIĆ cz. dok., Wyprzedzać niedok., wyścignąwszy    Większą dobrze    połową na wiatr wypuczony.    Zebr. Ow.

uprzedzić, öomlen, oorfommen, juaorfommen ; Ross. BU-    55; erectus, cf.    wypuszczony, wypuścić.

nepe4HTb, BbinepewHBaTb; Eccl. Bnpe4Óuni, 6mtl be ne- WYPUDROWAĆ cz. dok., pudrem wysypać, wszędzie mo-pe4H, Bunepe4HTH, ovphctäth, nepecinqb, oótataTb Koro.    cno popudrować; gaitj bepuberit, auêpubern. Z cudzych

O wy dzięki, o ty chwało, wznoście się do góry, Iwy-    krajów niedawno powrócił, wypiżmowany, wypudrowany,

przedźcie wydechy odżyłej natury. Przyb. Ab. 184. Sza-    wyfryzowany, wyprostowany.    Teat. 24, 117. Czart.

wywołać przez stukanie, fierauêflopfen; Ross. BbiCTynaTb. Wypukano ąo z izby. — WYPUKAĆ się zaimk. dok., Wypuknąć się jedntl. , wypukło wydąć się, wygiąć się , wyprężyć się, ftdj band)lgt berauâbengen ; Boh. wypuknauti, (ob. Wypęknąć); Slov. wypukówam se; Bosji. ispuęati se, otvoriti se, (cf. otworzyć się); Rag. izpûhati detu-mere\ Croat, izpuknuti, izpuchem, izpukavam, izpuki-vam , zpuhati, zpukâvam evellere, eruere , extirpare ; Ross. BhinynHTb, BbinyuHBan> wypukłym uczynić, (ob. ‘Wypuczyć). Rozwiązanie się pępka jest to, gdy się pępek przeciwprzyrodzonym sposobem na wierzch wydyma czyli wypuka , a w jego miejsce siatka z wnętrznościami nabiega. Perz. Cyr. 2, 223. Pępownik pomaga przeciw wypuknieniu albo wyjściu z miejsca pępka. Urzed. 242, (ob. Wypuklina). Aż się im oczy wypukną.... Twór. Okuł. D 1. (nabiegną, mocno napuchną). Koń prędko bieżąc wypukł się. Ezop. 16. (wydął się, wypukliny dostał;. — §. O drzewach wypukać się * Wypękać, Wy-pąknąć ; Ross. nouKH nymaTb, pacnycKaTbca. Drzewa

WYPRZEDAĆ - WYPRZYSIĄDZ.

WYPSNĄĆ-WYPUKAĆ.

573

łaput komu przypadkiem na nogę nastąpi, w tańcu wy-    WYPUKAĆ cz. dok. , pukaniem    wyprowadzić, wyciągnąć,

przedzi, z tym wybić się musi. Mon. 73, 729. Koń ten wyprzedzając przyciera drugiego. Tr., cf. wyminąć.

— §. Wyprzedzać się , ob. Wyścigać się, iść na wyścigi.

WYPRZĘGNAC, WYPRZĘGŁY, WYPRZĘZONY, ob. Wy-prządz.

WYPRZYSIADZ, f. wyprzysięgnie, wyprzysięgnę, wyprzy-sięże , wyprzysiegę ez. dok., WYPRZYSIĘGAĆ niedok., przysięgą wyrobić , wyjednać , wycisnąć ; burd) ®d)tt)Örett erhalten, erringen, abbringen, roegbrängen. Czasem ubogiego człowieka z majętności _ wyprzysięgą. Sax. Porz. 100.

Wiele niesprawiedliwie wyprzysięgało na nich duchowieństwo, i sztucznie a chytrze od ubogich wdów a sierot dostało. Zygr. Pap. 509, cf. wypozwać, wypieniać, wyprawować. — §. Zaimk. Wyprzysięgać się , przysięgą wyzwolić się, odprzysięgać się; ftd) lo3fd)tt)ören, ctttWS abfdjtvören. Wyprzysięgać się z wszelkiej religii. Ostr. Pr.

Krym. 1, 69. Trzeba się wyprzysiądz na zawsze znajomości , przez którą skryty ogień w serce się wkrada.

574 WYPUKLASTY - WYPUŚClC.

*<

CU

-co

•Ü

mu

gdyby się już wypukały, wiecie, iż już blizkie jest lato. Sekl. Luc. 21. (gdyby się pękały, pączki puszczały ; roentt bie Säume îînofpcn treiben, aufplaicn; Slov. pućim se, pupenèc wypaustegi pączek wypuszczam).— g. Na górze wysokiej wszczepią latarośl, i w'ypuknie z niej ‘pąkowie i uczyni owoc. I Leop. Ezech. 17, 23. (wypuści gałązki. Bibl. Gd.)\ wychodzić, wywięzywać się z niej będzie ‘pąkowie, Śłnofpen werben betwplafjen. WYPUKLASTY, a, e — o adq., nieco wypukły, ein wenig band;tg, etwas er* babeit. Przez kapustę zieloną żebro miąższe, obie, i wy-puklaste bieży. Syr. 1110. WYPUKLINA, y, i., kiła; ©arnibnnb, 23rncl; ant lînterleibe. Wypuklina, gdy komu jelito wychodzi w kroku, bubonocole. Macz. Enterocole, wypuklina, gdy jelito wychodzi w moszenka. Mącz. — § Wypuklina, wydęcie, wydętość, wygięcie « WYPUKŁOŚĆ, ści, i.; baud)igeS £erauSfteben, 23aud;igfctt, rnnbe ©rbabenbeit; Ross. BbinyiuiOCTb. Powierzchnia ciała najgładszego jest zawsze najeżona wielką liczbą wypukłpśei czyli chropowacizny, i podławiona wielą wklękłościami. Jak. Math. 4, 559. Ziemię wypukłość ziewnym płynem do koła oblała. Przyb. Milt. 220. — §. W Górnidw. Wypukłość żyły zdarza się w ten czas, gdy ta w krótkim przeciągu szeroką się staje, dalej zaś coraz szczuplejszą. Mier. Mskr., Sand; bcó ©angeS. WYPUKŁY, a, e — kło, et kle adv. ; Boh. wypukły; Ross. BbiuyKJbiH ; wydęty, wydatny, wyniosły żłobkowato, dętowyniosły ; (oppos. wklęsły, wpadły); baud;ig, band;rnnb, rmib erbabeit, beroorftebenb. Ziemia jest wypukłą pod ekwatorem. Stas. Buff. 8. Oczy ma zbyt wypukłe. P. Kchan. Orl. 1', 79. Wzrostu był Ludwik Węgierski śrzedniegn, oczu wypukłych. Krom. 389. Obraca mile swoje wypukłe niebieskie oko na ojca. Staś. Num. 2, 87. Król Ludwik wargi miał trochę wy-wypuklejsze. Nar. List. 7, 205. — Mechan. Zygmut August w cynowej, wyrabianej en bas relief, czyli wypukłe rzniętej trunie leży. Gaz. Nar* 1 , 262 b. Wypukło wklęsły. Hub. Wst. 243. Szruba wypukła, na której gwinty zewnątrz są. Rog. Doś. 2, 388, (cf. wklęsła). — AJath. Nazywają się kątami wypukłemi te , które zewnątrz figury wychodzą. Łejk. 35. wyskakujące, ^eruorfpringenbe SBiltfel. — g. Medic. Wypukły, kilowaty z wypukliną ; barmbrncbtg, einen Srud; ira Unlcrletbe babenb. Cn. Th. 1327.

‘WYPURGOWAĆ cz. dok., z Łac., wyczyścić, anśfreintgctt, rein raacbetî. Jeśli człowiek nie wypurguje oczu umysłu swego, żyć przystojnie nie może. Gorn. Dw. ded.

WYPUŚCIĆ cz. dok., Wypuszczać niedok.) Boh. wypustiti, wypauśtjm ; Slov. wynauśtjm ; Sorab. 1. wupużczam, wunpuschcżu , wupusch<’żu ; Vind. ispustiti, vunspustili, vunpustiti , prezhpustiti, spufhati, vunspufhati ; Croat. izpusztili, izpüscham, zpuscham ; Bosn. ispustiti; Rag. izpustiti, puusetam ; Ross. BbmycinTb , BtinycnaTb, hc-nycTHTb, HcnycKaTb; — g. 1 ) wypuścić, nie bronić wyjścia, pozwolić wyjść, dać wyjść , permissive-, berau^laf* fen, auMajfen, roeglaffcn, b^aus'gcben laffen. Maciorka jak się wyprosi, na dziesięć dni z chlewika od prosiąt nie wypuszczać. Ilaur. Sk. 61. Ganili mu to, że się dał wezyrowi wyplątać, takiego ptaszka szkoda było z klatki wypuścić. Ktok, Turk. 18. Niewinnego wypuścić, win-

nego skarać. Cn. Ad. 711, Eccl. firmimi, ptuiy, frei} laffcn, au$ bera ©efängnijfe laffen, log laffen. Na on dzień uroczysty zwykł starosta wypuszczać ludowiwolno jednego więźnia, któregoby chcieli. 1 Leop. Math. 27,15. Zamki które Gliński osadził, miały być wrócone, więźnie z Moskwy i z Litwy ‘zwypuszezane. Biel. Św. 266. — Aliter. Wypuszam kogo z niewoli; manu mitto ser-vum, mancipium. Cn. Th. 1527. wyzwalam, eilten fret; laffen, tl;ra bte gretbetl fd;cnfen, tl;n junt 3m;gelaffenen ma* d;eit. — Wypuszczam z służby żołnierze; libero, solvo sacramento milites. Cn. Th. 1327. ©olbdteit beö ©teuftet entlnffen. Wypuszczony z służby, wysłużony, ib. 1328. Wiele tych starych żebraków, co ich zoźrzalstwa, opilstwa , Szaleństwa wszetecznego , zwyczaj a ono przyrodzenie wypuścić nie chcą. Rej. Zw. 123 b. Wypuszczam z ojcowskiej władzy syna, wyswobodzam. Cn. Th. 1327. bcu ©obn ber twterltcfyen ©eroalt cntlaffen. Wypuszczenie z władzy ojcowskiej syna; wyswobodzenie, emancipatio. Cn. Th. 1527. Wypuszczony, wyswobodzony z mocy ojcowskiej, odprawiony, emancipatus. ib. 1328. — Wypuszczam kogo z przysięgi, remitto alicui jusjurandum. ib. 1327. einem ben ©ib erlaffen,] resecrare, einen beê ©t» beê crïflffen, beu ©djttHtr anfbebcn. Wypuszczam cię z zaklinania , z poprzysiężenia, którem uczynił abo wyrzekł. ib. Wypuszczenie z prawa, oswobodzenie żałoby, absolutio. Cn. Th. 1528. greęfprecfyuitg, gośfprccfyung. — §. Wypuszczać duch, powietrze » oddychać, ben SUfietlt bcranśiaffen, tum (id; lajfcit, airôattyinen. Powiedzże mi, zkąd masz ten dech, który w *się bierzesz i wypuszczasz? Gorn. Sen. 237. Powietrza tego, które w ‘się bierzemy, nie widać, a gdy zaś oddychamy i wypuszczamy go na-zad, to widać. Sak. Probl. 97. — Aliter. Jezus zawoławszy głosem wielkim, wypuścił ducha. 1 Leop. Marc. 15, 37. (oddał ducha. Bibl. Gd. gab feilten ©eift auf, ob. Wydychać, Wytchnąć). — §. 2) Magis agendo , quam permittendo : Wypuścić , wydać , bcvanälaffCH, tum fid; laifett, tum fid) geben ; wypuścić głos , słowa, wydać, dać słyszeć, trait fid; geben, bören laffen. Potem łagodnie usta otworzywszy , Wypdścił słodszą niźli miód wymowę. P. Kchan. Jer. 44. (przepuścił przez usta). Nikomu się nie modlił, ani płakał, jedno żałośny głos wypuszczał. Sk. Dz. 48. Pamiętny on głos z uprzejmego serca wypuścił Dyzma: racz wspomnieć na mnie panie, gdy do twego królestwa przyjdziesz. Odym. Św. 2, / i 2. Nie tak trudno było wypuszczać z worków pieniądze, jako z ust słowa. Gorn. Sen. 112. (Slov. Prov. Studeni, tepli weter z gedmch ust wipuścót; zimny i ciepły wiatr z jednych ust wypuszczać, ciepło i zimno z jednej gęby, i dmucha i chucha). Alexander cesarz wyroków na chrześcian nie wypuszczał. Sk. Dz. 114. nie wydał, nie promulgował; ©ecrete erlajfen, ergeben laffen, airôgcbcn. Cyeeronowe xięgi po Polsku na świat wypuszczając, od żywota jego poczniemy. Kosz. Cyc. 1. wydając, be*au3gcben ein 58erf, aitó* geben laffetl. Radziłem i myśliłem , i pismo wypuściłem na świat. 1 Leop. Syr. 59, 38. ( pomyśliwszy o tym, podałem to na piśmie. Bibl. Gd.). — Ziemia wypuszcza, wydaje z siebie, rodzi ; bte (Erbe bringt b^nwr, treibt bet*

W Y P U C I Ć.

•cn

WYPUST - WYPYTAĆ.

575

auSmeften, weiter mad)en. Wypuścić czem suknią, n. p. axamitem. Bndtk. baâ Sîleib rooimt oorftoßeit, timt einen SSorftoß geben. WYPUST, u, m., wypuszczenie, i to co się wypuszcza, lub którędy wypuszczają; ba3 £erau$Iajfert, 2Iuślaffen, ber Slu^laß, ba$ $cran3gelaffene. Wypusty przez anioły złe, wycieczki; immissiones per angelos malos. Birk. Chodk. 28. Wypust, upust, spnst, n. p. Wypust w piecu ludwisarskim, dziura postaci stożkowej w przodzie pieca, którędy wypuszcza się śpiż roztopiony w formy armatne. Jak. Art. 3, 324. ba$ 3®pfIo^, Slu^fhißlodj im ©d)meljofen. By też pan bóg uczynił wypusty w niebie , nie może to być. W. 4 Beg. 7, 2. et 19; upusty. ib. ; (by też poczynił okna w niebie. Bibl. Gd.).— Wypust, plac wolny koło miasta, błonie, cf. wygon; ein offner $laß, £reibep!a|5, 2Beibeplaß. Dał im te miasta do mieszkania i ich wypust i dla dobytku i dla statku ich. Budn. Joz. 14, 4. (miasta ku mieszkaniu, i z przedmieściami ich dla bydła i dla trzód ich. Bibl. Gd ). Te im dano miasta, i wypusty ich w około ich. Budn. Jez. 21, 42. (przedmieścia. Bibl. Gd.). — §. Do tćj roli jest wypust koń jeden, wóz bosy jeden, siekiera, motyka. Acta wsi Siar. Mskr. (z tą rolą wypuszcza się, wydaje się, bag mit bem gelbe jugleicfi Slbgelajfene, tlebergebene, Slblaß, ttebergabe, cf. wyprawa) — §. Wypust, WYPUSTEK, stku, m, WYPUSTKA, i, z., co się na przód

oor, läßt ^eröor rcadjfen, Ijeroor fprojfen. Bóg rzekł: niech ziemia wypuści wszelką 'zielinę, drzewa zaś owoc swój według rodzaju swego. Gil. Post. 152. Ziarno w ziemię rzucone wielki owoc wypuściło. Sk. Di. 580. Pniak z wyciętego drzewa bardzo wiele wypuszcza gałęzi. Mon.

74, 711. (treibt stfte; 3tt>etge, cf. trybować). Niejednę zawsze krasę kwiatki mają, Co się na wiosnę z ziemi wypuszczają. Lib. Hor. 48, (Slov. pućjm se, pupenèc wypaustégi, ob. Wypukać się, 'wypuczyć). — Similiter:

Cesarzowa Izabela umarła , wypuściwszy syna na świat.

Biel. Hst. 101. puerum enixa, wydawszy, urodziwszy; ein Äinb auf bic TBelt feßen, jur Sßelt gebären. — Kobieta co ma czynić, gdy z trudnością miewa wody puszczanie, a bardzo się pracując, mało wypuszcza abo nic. Spicz.

183. mało abo nic uryny wydaje, puszcza, urynuje, wenig Uritt laffen. — §. Wypuszczam żądło, emitlo acu-leum. Cn. Th. 1327. wysterczam żądło, ben ©tacljel fier*

Olrôlflffeu, lierauêftecfen, (cf. wysunąć . wyprężyć). Wypuszczać miechy, reßare folles, ib. belt 23lafcbalg log laffen, blafcit laffen. — Wiatry z miecha ‘zwypuszczali. Otw. Ow.

565. — g. Wypuścić strzelbę, strzały * wystrzelić, ©e* feßoß, ffeile loólaffen, abfdjießen, abbntrfen. Wziął łuk, strzałę wypuścił, Galwina upadła. Kras. Oss. C 4 b. Las gęstych kopij przeciwko nam stanie, Chmurę strzał na nas wypuszczą poganie. P. Kchan. Jer. 202. Hajducy kilka kroć strzelbę wypuszczali. Zbił. Dr. G 2. Rozkazał wypuszcza, ber 3Sorfprung ; Boh. weypustek ; ; Boss. bh-hetman, aby dział z daleka nie wypuszczali. Bzów. Boi.    nycKl (obdaszek). Wypust,    wypustek w budowaniu.

37. aby z daleka nie bili z dział, bte Kanonen löfett. —    Ld., (cf. altanka). Wypustki u    sukni, cf. wyłogi, wy-

Wypuszczać na    kogo psy, szczuć na kogo;    bie $Uttbe    kładki. Do kostek miała delią na    sobie, Z wypustków

auf einen laffen,    log laffen. Wypuścić więźnie    na kogo,    ręce ukazała obie. P. Kchan. Jer.    221. — g.    ffortula-

wysypać, emittere carcerem in aliquem. Cn. Th. 1327. nor. Wypustki, wypuszczki, wilki u drzew; ©djbffltnge, Szatan gdzieby    ich obłudnemi obietnicami nie mógł od    ©pröfflinge, Söilblinge an ben Säumen. Krzesze    ogrodnik

wiary odwieść,    tedy wszelką chytrość swoje    wywrotną    dzikie wypustki, Nie całe drzewo    ucina. Zab.    15, 317.

na takowych    wypuszcza , aby ich jedno mógł strącić od    Wiśnie trzebiąc i    obcinając ,    trzeba im zawsze zostawić

prawdy. Gil.    Post. 178 b, (cf. nasadzić, wysadzić). —    niektóre gałęzie i    *wypuszczki    jawniejsze. Fors. 23.

g. Wypuszczać koniowi * cugle popuszczać, ben B^gcl WYPUSTOSZYĆ cz. dok., do gruntu spustoszyć, pustosząc fließen laffen. Telemak swoim bystrym i zapienionym wy-    wygubić ; Eccl. ii3nycTOinaio,    ganj au$ betu ©runbe »er*

puścił koniom, i w najgęstsze się nieprzyjacielskie wry-    tmiften. Nohajscy Tatarowie nie    mając z kim w wypu-

wał szyki. Tr.    Tel.    592.    Widzą,    że się spieszy,    bo ko-    stoszonych swoich hordach zostać,    dobrowolnie szli do

niowi wypuszczał,    co jeno miał    skoku. P. Kchan. Orl.    Przekopskiéj hordy. Slryjk. 706.    Wiele sług chowa,

24. — g. Wypuszczać komu co, wydawać do uży- którzy mu piwnice, spiżarnie wypustosza. Kosz. Lor. 72. wania, n. p. grunta, w arendę, w dzierżawę, wy- WYPUSTNY, a, e, od wypustu, WYPUSTOWY, upustny, dzierżawić komu , einem Überlaffen. Panowie wypuszcza- spustny, Sluêlaff * ; mogący być wypuszczonym, wypu-ją grunta te    ludziom    pewnym    i dobrze się    rządzą-    szczaniu służący, WYPUSZCZALNY,    wypuszczający, aug*

cym. Pam. 85, 2,    71.    Dał mi    pieniądze; a ja    powie-    Iaffbaar, augläfflitty, auglaffenb, augtreibenb, Çeroortrcihenb.

działem, że    mu wypuszczę w zastawie wieś na przyszły    Korzeń wypustny,    stolonifera,    kiedy tu i owdzie snując

ś. Jan, Teat.    22, 86. (że mu oddam w zastaw). Wy-    się w ziemi, łodygi i liście    z siebie wypuszcza. Bot.

puścić w arendę, w dzierżawę, zadzierżawić komu; ci*    Nar. 32. Kozła wypuszczalnego postawi kapłan przed

nem jur partit geben, jur fßacfyt laffen.— §. Wypuścić co,    panem, aby uczynił modlitwę nad nim, a wypuści go

wyprowadzić aż do pewnego kresu; fierauglaffen, (lewor*    na puszczę. W. Levit. 16, 10; (ten wyniesie wszystkie

laffen, liertwrfufiren, reichen laffen. Dziecię zaczynające    nieprawości ludzi na puszczę, ib. 22).

chodzić, powinno mieć kołpaczek na głowie, który mo- WYPYCHAĆ , ob. Wypchać, Wypchnąć. WYPYCHACZ, a, m., cno obciśnięty na przodzie, wypuszczony ma być dalej,    który co lub kogo wypycha, ber SIngftopfer, ber Slltöfloßer. Wy-

jak nos dziecięcia. Mon. 69, 1065. wysunięty na prze-    pychacz ptaków, zwierząt zoologiczny Boss. yyneJbHHKE.

dzie, foli berooiTagen, fienwftelicn. Wypuścić dach, wie- "WYPYLAĆ cz. dok., n. p. Począł rozkosze nasze wyprężę, mur. 7r. — Wypuścić mu suknią potrzeba, bo ty- żać i wypylać. (traducere). Pilch. Sen. list. 4, 11. je. Tr. popuścić, rozprzestrzenić, rozpuścić; nadjlaffen, WYPYTAĆ cz. dok., Wypytywać częstl. et contin , Wypytać

się, Wypytywać się zaimk. ; Boh. wyptati, wyptâwati,    BEK,' WYRĘBEK , biur, m., co wyrąbano, kawa? wy-

wypytowati ; Slov. wyptâwâm; Sorab. 1. wupotam, wu~    rąbany; baê Sluêge^aucnc, ein auêgef?auene3 @tücf, $3rud?«

pytam, wupraschacż, wopraschacż cf. wyprosić, ( wu-    ftutf. Szyb dobycia jest głównym kopalni otworem,

pytsiu, wypytsem adinvenio, conspicio, expiscor) ; Sorab.    przez który wyciągają się wyręby, za pomocą kołowro-

2. hupschaschasch; Vind. isprafhati, sprafhuvati, vunspra-    tów. Mir. Mskr. WYRĄBAĆ, 'WYRĄBIĆ cz. dok., Wyrę-

fhati, vpralhati, sbarati, sbarkuvati, isbarati, vunbarati,    bować, wyrębuje pr. contin., ‘Wyrąbnąć jedntl., Wyrębowy-

vunsbarati, odprafhati, odbarati, posbarati, presprafha-    wać czqstl. ; Slov. wyrubugi ; Sorab. 1. wurubnu , wu-

ti ; Carn. prashati, isprashati, (cf. prosić); Croat, izpi-    rubam ; Ross. BupyÓHTB, BMpyóaTt ; rąbaniem wycinać,

tavati, izpitati, jzpitavam, zpitâvam, izvedam, (wywia-    auäfjaueu. Wycinam, wyrębuję las, gaj. Cn. Th. 1299.

duję się); Bosn. ispitati, iziskovati, iskussiti, ispitovati ,    et 1529. Wyrąbię ten bór wszystek. Bardz. Trag. 508.

uprascjati ; Rag. ispîtati, ispitîvati , izpitati, izpitivati;    Zapalił wszystko zboże, a wszystkie drzewa 'owocne i

Boss. BunbuaTb , BbmuTbiBaTb, HcnbmiTb, HcnbiTHBaTb ,    winnice kazał „ wyrębić. 1 Leop. Jud. 2, 17. Winnicę

onpocHTb, onpaiiiHBaTb, 4ocnpocim>, 40cnpauuHBaio, bm-    na wzgardę Bacha wyrębowa!. Otw. Ow. 139. Siekierą

cnpocHTb, BbicnpaniHBaTb ; Ecd. OTnuTyio, H3TH3yio,    gaj snadź 'zwyrębował, On i zapusty święte, żelazem wy-

HCTJi^aTH, HCTfl3biBaTH, (cf. wyciągnąć); wypytywać, wy-    psował. ib. 356. Jakoby w lesie drwa siekierami, wy-

pytawać się, wypytać, pytaniami dochodzić, wywiady-    rębowali drzwi jego jednomyślnie; siekierą i *nasiekiem

wać się, badać, (Umfragen, aitÖforfcf;en, ttad)forfd)en, $U    obalili je. 1 Leop. Ps. 75,6. wybili, wysadzili.— Transi.

erfragen fudjeti, P erforfcfyen fudjen; wypytać się, pytania-    Wyrębować miasto, wojsko » w pień wyciąć, wyrżnąć;

mi dójść, wybadać, dowiedzieć się, wywiedzieć się;    in Me fßfanne fatten, rtteber fatten, nteber ntefceln, maffa*

erforfcl?en, erfragen, burd? Stitêfragen BerauSBrtngen. Nie-    crtren. Bndtk. — Zaimk. Wyrąbać się, wybić się, rą-

chaj sędzia na osobnem miejscu każdego osobno siu-    biąc wyzwolić się, przebić się ; ftd? burd?f?auen, fid? loê*

cha i wypytywa. Chełm. Pr. 38. Powiedz mi , gdy mój    Bauen, ftd? burd? fdjlagen. — §. Wyrąbać siekierę, rąba-

brat będzie mnie wypytywał o twoich sentymentach, coż    niem nadpsować, burd? §auen aBnufcen. Wyrąbać szczer-

ja mu powiem ? Teat. 38, 296. (gdy mię będzie exami-    by w siekierze, w szabli, ©d?arten enthalten. Bndtk. — Wy-

nował). Pierwej niźli wypytasz , nie łaj nikomu , ale gdy    rąbać co w czym, auSfjauett tli ettuaê. — Wyrębować drzewo,

wypytasz, karz sprawiedliwie. 1 Leop. Syr. 11, 7. (nie    obrębować, rąbaniem wyciosać, wyrobić; Bebauen, Mar*

gań nic pierwćj, 'niż się wywiesz; wyrozumiej pierwej,    Betten. Niemasz żadnego męża, który umiał wyrębować

a potym strofuj. Bibl. Gd). Czy się wypytał Wac Pana    drzewa cedrowe, jako Sydończycy. 1 Leop. 3 Reg. 5,6.

o sprawie pana [Ernesta ? Boh. Kom. 4, 69. Wypyty- WYRABIAĆ , ob. Wyrobić.

wający Ross. HcnbiTaTejBHHH. Nie do wypytania, '“nie- WYRABOWAĆ cz. dok., rabując wypustoszyć, wybrać; wypytalny ; Eccl. HeH3m>iTHŁiH, niedościgły, niewywiedny,    Slov. wyrabugi ; Sorab. 1. wurubicż, wurubu , woberam,

inscrutabilis. Wypytywanie, Wypytanie, "WYPYT, u,    wurubam , (wurubnik rabuś , wurubki , rubenstwo rabu-

m., indagacya, śledztwo, examinowanie ; baö SluêfragCîT,    nek); Vind. vunsropati , isropati, isrobiti, vunsrobiti ;

bte 3nbtgatton; Slov. spiłowani; Ross. BMcnpoct, bh-    Hung, filrabolom , auêrauBett. Skarb od dawnego wieku

cnpoineme , onpocL, pacnpocx. Przy sądzie i wypyta- nietykany, on wyrabował Chrośc. Fars. 11. niu pierwszem , wszycy odstąpili go. Sk. Dz. 42. Była WYRACHOWAĆ cz. dok., rachując wyciągnąć liczbę, au8* rzecz pełna trudności, ostrych Pigmaliona uniknąć wy-    regnen; Boh. wypoćist, wypocjtam, ( cf. poczytać, cf.

pytów. Tr. Tel. 143. fd?arfe 3?ad?forfd?ungen.. — §. Fig.    poczet); Sorab. 1. wurachnuyu; Vind. vunsrazhunati, is-

tr: Zygmunt August wszystkich dochodów czwartą część    razhunati, fraitati, prestèti, vunfraitati, vunsefhteti; Croat.

na obronę Rzpltéj dać pozwala, dlatego aby ta czwarta    zrachunâvam, izbrajam ; Rag. izbroitti ; Bosn. izbroitti ,

część trzech części tym prędzej się wypytała. Biel. 556.    pobroitti ; Ross. bmuhcæbtb , BtmiicjaTŁ, hcubcæbte», Kaaby dochód trzech części zapewniła , przyspieszyła. WY-    bbcmtl , pacunCMTŁ , pacKHCiiaTŁ , wcyecTB. Wyracho-

PYTACZ , WYPYTYWACZ , a, m. ; Rag. izpitalaz; Bosn.    wanie , ‘wyrachunek, obrachunek; Ross. H30yTeme, hc-

iskussilac ; Ecd. HcrixThiitiKB, H3npocHTejB ; wypytywacz,    yHcieme, baö 2IuMec(?nen , bte 2IuMect?nung, Serec^nung.

ten co się wypytywa. Bndtk. Tr. 5ïuêfrager, Éuêforfd?er,    Wyrachowany, Boh. wypoćteny ; Ross. HcyncieHHMH,

SRad?forfd?er / cf. indagator; examinator. Inquisitor, wypy-    H30yTeHHŁiH, auêgere^net, Mredjnet. Niewyrachowany,‘nie-

tacz, śpieg, wywiadownik. Mącz.    wyrachowny, nie do wyrachowania, niezrachowany; utt*

WYPYTLOWAĆ cz. dok., pytlując wyczyścić, auSBeuteln, butcfl*    auMS(^ncnBar, unberedtnenBar. — §. Wyrachowałem się komu,

Beuteln , tętn Beuteln (tn ber SÄuljle). Chleb pszeniczny    nie zostałem na liczbie. Cn. Th. 1328. (nic nie zostałem

śrzednićj mąki, nie do czysbr z otrąb wypytlowanćj i wy-    winien, cf. rachunki dobre). — Transi. Wymierzyłem się,

sianej, miejskim albo kupieckim mianujemy. Syr. 936.    wyrachowałem się, persolvi rationem officii mei. Cn. Th.

Najwyborniejszy chleb z mąki wypytlowanćj, k temu do-    1328. WYRACHOWYWACZ , a, m., który wyrachował,

brze wykwaszonćj. ib. 920.    ber Sluörecbner, §8erecl?ner ; Ross. ncmicmiejib.

WYRĄB , WYRĘB, u, m., wyrąbanie, wyrębywanie; baê WYRADLIĆ cz. dok., radląc wyryć, wyorać; auMuljren, mit 2Ut$f?auen, ber 21u$I?au ; Ross. BHpyóŁ , BbipyóKa , bh-    bent ^atfenpfiuge auêacfern.

KOJKa. Wyrąb lasów, jakim ma być porządkiem. Haur. WYRADZAĆ, ob. Wyrodzić.

Ek. 164, cf. wrąb, wręb. — Wyrąb, wyręb, WYRA- WYRAFINOWAĆ cz. dok., przemyślnie wynaleźć, subtelnie

W Y R A I Ć - W Y R A Z.'

WYRAZIĆ.

577

wymyślić , (llrôrafttliren. Namiętności w Anglikach są wyrafinowane. N. Fam 17, 160. Strasznie na dal swoje zabie^łe posyłamy myśli, 'aby na głębsze rzeczy dójśeie wyrafinowane przygotować odpory. Mon. 68, 151. Poznałem się na tym wyrafinowanym figlu. Tent. 10, 81.

WYKAIC cz. dok. Wyrajać niedole., wyswatać kobietę, ait beu SJîaiin bringen, ( unter bie £mube bringen ). Postawa niegładka za mąż wyraić jej nie mogła. Min Myt. 5, 274. Cńrośc. Furs. 285. przeszkadzała jej do małżeństwa,' — Zaimk. Wyraić się, iść za mąż ; ait ben SDîanu ftńnmeu, beim* then. Cdery rzeczy koniecznie ma mieć w sobie panna, Żeby była wstydliwa, skromna isudanna, Przytym żeby wszelakiej przestrzegała cnoty, Tak się za mąż wyrai, mając te przymioty. Mdii. 76,283. Przede mną to taisz, Że się dziś za mąż wesoło wyraisz ? Fust, Fid. 90. WYRAISTY, a, e, do wyrajenia snadny, leicht an ben 9J?.rrin jn bringen. — O/ipos. Niewvd.tnn, niewyraista córka.• guae difficiliter collocari potest in malrimonium. Cn. Th. 511. illocubilis.

WYRAJAĆ, ob. Wyroić.

WYRASTAĆ, ob. Wyrosnąć.

WYRATOWAĆ ez. dok., ratując ocalić, uratować, z niebezpieczeństwa wyrwać; erretten, retteub erbalten f/ bemal)* ren, ber ©efabr entreißen ; Vmd.xun pomagsti, perpomagati; Eccl. nspymiTit, ii^watii , ( cf. wyręczyć). Czternaście ’sąsiad swoich z gardła prawie śmierci wydarł i wyratował. Wurg. Wal. 85. Może nas wyratują z lej ostatniej toni. Tent. 41. c, 55. Nieustraszone męstwo Sobieskiego wyratowało kraj z ostatniej toni. Fum. 85 , 2 , 257. Nic wyratować z dawniejszego majątku nie możem. Mon. 72, 785. Kto przy pożarze wyratowane, lub w ratunku samym kradnie rzeczy.... A. Zumoj. 201.

WYRAZ, u, m. ; (Boh. weyrazek flos farinae, wyrażka exemlio ; Ecèl. H3pa3em» exemption) \ wyrażenie, wyrażanie, wyciśnienie , wybicie czego; ba» 31itêbrü(îeu , ber Slnśbntcf ; Hoss. BbipaiKeilie. Po drugi raz jeszcze z większym wyrazem królowi swoje oświadczenia powtarza. Staś. Num. 1, 65, ( cf przycisk) Głos tej śpiewaczki sposobniejszy jest do Wyrazów ciągłych, niż do szybkich trudności. Fum. 85, 2, 187. Pojrzenie pełne wyrazu otwartości. Teat. 55. d, 29. Proszę przyjąć ode mnie wyraz głębokiego uszanowania. Ld. oświadczenie ; Vind. nasvunanje , nasvunost, posvunosî ; Hoss, imHB.iefiie.— *§. Powtarzają słowa, przywięzujac się więcej do ich wyrazu , niżeli do ich znaczenia. Frzestr. 21. do ich brzmienia, fie galten ftd) nul)r m beu Saut, ïon, 2lu3* brwf ber SSorte, al$ an ibre 33ebeutung. — g. Wszelki głos człowieczy, wyrażający jakiekolwiek wyobrażenie , zowie się wyrazem. Kpcz. Cr. 1 , p. 60. ( ber 3lu3Prucf, bfl‘3 2Bort; Ross. peueme, oh. *Rzecz, rzec). Wszelki wyraz mowny znaczy jakieś wyobrażenie myślne. Kpcz. Cr. 5, p. 5. Wyraz kunsztowy, naukowy, terminus technieus, ’wyrazosłów. Perz. Cyr. 181. ein Slunftwurt, ftitttftrtirô» brucf. — Math. Licznik i mianownik nazywają sie także powszechnem imieniem dwa wyrazy ułomku. Juk. Mat. 1, 61. — Wvraz. wyobrażenie, oliraz umysłowy; ber Segriff, bie 93or|Mung , baś 33ilb in ber ©eele. Jest nam naturalna żądać , aby myśli nasze były przyodziane Słownik Lindego wgd. 2. Tom VI.

w słowa , bez których jest trudno namże samym mieć onych jasny wyraz i należyte pojęcie. Mon. 69, 60. Powszechna nas wszystkich matka miała czyściejszy wyraz, i obszerniejsze bóstwa pojęcie. Mon. 70, 819. Idealiści nazwani są od słowa Greckiego idea , znaczącego wyobrażenie'albo wyraz osobliwie na umyśle, dlatego iż sądzą, że prócz nich żadnej na świeeie istoty nie masz, ale wszystko co widzą, słyszą*, są mary, i widoki podobne sennym. Boh. Dyab. 28. Urodziły słowo, osobliwszy wyraz w sobie zawierające. Mon. 68, 253. (osobliwsze znaczenie). — g. Wyraz , to co wyrażono , wyrażony obraz, kształt, figura; b«3 U3tlb , bie ©eftrtlt, §i* gur, bilo ©bettbili). Gdy pije, zajźrzany go zbłaźnił kształtu wyraz; visae correptus imagine formae. Zebr. Ow. 67. Tak w woli rzemieślnika jest wyciąć z kamienia podły posąg, lub wyraz godny ludzi czczenia. Zab. 15, 109. Człowiek choć wyraz boży,*- tak niedołężny. J. Kchan. Fr.

II.    na wyobrażenie boże stworzony, ©oiteS ©benbilb. Olgierd Jagieła nad wszystkie inne syny miłował, bo on bardziej był ojcu podobny, i jakby wyraz onógo na sobie nosił. Gwagn. 237 , cf. konterfei, ülbbrucf. Pierwszy wiek abo lata mają wyraz na sobie, miesięcznej włuJzy, bo w ten czas nic inszego nie czynimy, jeno rośniemy. Podw. Wróż. 20. piątno, cechę, charakter. WYRAZIĆ cz, dok., Wyrażać niedok., *Wyrazować contin. ; (Boh. wyraziti , wyrazeti elidere, excutere, enimpere , ap~ porere, deleclure, oblectare, exprimere signando ; Slov. wyrazy ni elido, wyraźugi excudo; Sorab. 1. wurażu e/ż— do, excutio) ; Hoss. Bupa3HTb, BLipaacaTf., H3pa3im>, H3-paniarb ; — *§. Wyrazić, razami wybić, wyprzeć, wyciąć, wyparować; l;erau3l)auen, l)eran$ftopen, jjerairèbrücfen. Myśli Turnus , z której strony Trojany wałami zamknio-ne Mógł wyrazić , i wyprzeć na pole przestrone. .4. Kchan. 241; (excutere). Toć jest skutek wiary Mahometa, wiernych bożych kazić, zniewolić, i z pośzodku chrześcian wyrazić. Śtryjk. Turk. E 3. id. Weresz. Pob. D 1. ( wygładzić , wytracić). Wichry rozpętane, z kloz swych wyrażone , wzdymają żagle wyniesione. Cliodk. Kost. 10. (wypchnięte, wytrącone, gwałtem wypadłe). — Fig. tr. Ról mu te słowa wyraża. Bndlk. wyciska , wymusza ; ab* bringen, a(mötl)igen, abjmńtgen, erprejfen. — §. Wyrazić co na czem . odbić, wybić na czem , wycisnąć; etma$ worauf abbrücfcii, abbrncfeu. Pieczęć dobrze wyrazić. Bndlk. Osoba królewska jest wyrażona na wszystkich monetach królestwa. Gaz. Kur. 1, 294. — Koń lotny, wytchnie w stajni mojej, 'Aza ‘wżdy z grzywy jego włos się tam zosloi, Podkowę-li staloną tamże on wyrazi, Wszak nogi żartkoskrzydłćj najmniej nie obrazi. Miask. Byt. 2,

III.    wybije, wypiątnuje, wytłucze , razami przytłucze; abbrucfeu, cttifàlageu, au§id)lagen, fłutnpf fcttlagcn, burd) Slb|d)lagen, ©iu|'d)Iageit, 2lbbrücfèn ftitmpf ntadjeu, abftnm* pfen. — Odbijam, obraz «zynie ,. wyrażam. Cn. Th. 575. ein $ilb abbrnefen, abbilben. Wyrażam co, abo kogo ręką, robotą, malując, rzeząc * ’’'konterfetować. Cn. Th. 1529. exprimere aïiquem. Malować obraz na jakiej materyi, abo wyrażać. Karnk. Kat. 305. abntalen, bar* ftcllcn. Myrmicides na maluczkiem miejscu wielkie rze-

578

WYRAZIĆ.

WYRAŹNY.

czy wyrażał. Dambr. 108. Kto boga sobie wyraża abo kształtuje, obrazami abo słupy rzezanemi, ten czyni przeciwko rozkazaniu jego. Da z. Hst. 137. (bogów odsiewanych nie czyń sobie. DM Gd. Exod. 34,17). Wyrażony wykonterletowany, wybity. Cn. Th. 1529. Wyrażanie czego , actio , repraesentalio imaginis ; wyrażenie czego, wyrażonego co, opus, vestigium coiporis, ungu-lae equi, fratris vestigium. Cn. Th. 1529 , cf. konterfet. — Wyrażam kogo podobieństwem twarzy, mowy i t. d., biorę postać czyje , exprimo aliguem imilando. Cn. Th. i 329. einen öorMcit, tyn genau copiren, [ein ganjeä 23e* fen aitëbrücfen, nacbmadjeu, cf. udawać; Sorab. 1. wotzna-muyu, (cf. oznajmić, cf. znamionować). Tak go twarzą , wzrostem, tak mową trafiła, Tak go dobrze postawą wszystką wyraziła, Ze z niej był własny Atlant stary. P. heban. Ort. 184. Wyrażenia kogo chęć, ‘prze-ciwianie się dobre , aemulatio virtutis. Cn. Th. 833. et 1529. baö ftfadjetfrat , bie 9?ad)eifernng. Kusić się każdy może, wyrazi rzadki. Cn. Ad. 408. imitati eum surit multi, aequo vit nemo; wyrównać, einem flleid) fotnmen , tl)n erretdyen. Svnaczkowie moi, których ’’‘zaś rodzę, »żby się wy formował a w yraził w was Chrystus. 1 Leop. Galat. 4, 19. (ażeby Chrystus był wykszlałtowany w was), Chrystusa synem bożym być wyznawamy, nie przysposobionym z łaski, albo z strony bożych własności wyra-zowauia , ale z strony natury boskiej. Gil. Kaz. D b 3 b. — Jurid. Prawo wyrażania * prawo wyobrażania czyli reprezentowania kogo, ba$ 9îed)t einen jn repreifentiren. Brat i siostra dzieci od brata abo od siostry wyłączają od brania dóbr ; ‘abowiem nie przyjęto tego między pobocznemi, aby prawem, które zowią prawem wyrażania , mieli na miejsce ojca zmaiłego wstępować. Chełm. Cr. 1C). — lig. Ir. Przywary częstokroć postać cnoty wyrażają. Pitch. Sen. lusk. 12. przyjmują, biorą, fie ttelp men bie ©e ft a It ber îkigenb flit. — Balcera dworzanina po Polsku wyrazić chciałem. Corn. Dw. ded. oddać, wystawić; id) wollte ifm ^olnifcp roiebe* geben, ^olnifci) barfteflen, genau übertragen, cf. przełożyć. — §. Wyrażam słowa dobrze Cn. Th. 1319. et 1329. wybijam, gut anSfprećbeit, oerneijmiid) an^brftcfeu ; Dons. npon3uecTb , npoii3HocnTb. Podniósłszy ręczny wielki palec wzgórę, Wyraża trzy kroć głosem one słowa Pifszk. Dz 79. wyraźnie wysłowią, wymawia. — Wyrazić co słowami, mówiąc, pisząc, wysłowić, wymówić, (cf. wytknąć); Vind. nasvu-nati , osvunati, na snanje dati, etma$ tit Sffiorten au3< brüfîctt. Piękna myśl, lecz trudno ją słowami wyrazić. Lit. Prawdziwego słowa nie mamy, którembyśmy wyrazić mogli świętych w chwale niebieskiej błogosławieństwo : pismo nazywa je królestwem bożym, niebieskim, Chrystusowym, domem ojca, rajem nowym, i inszemi przezwiskami , jednak dostatecznie wszystkiej doskonałości, szczęśliwości świętych wymówić żadnym słowem nie możemy, harnk. hal. 95. Szczęśliwość nie wyrażona żadnej wymownośei godnie językiem. Past. Fid. 271. niewypowiedziana, niewyrazista, ntew\mowna; ltnnuflbrufl» bar, unaiigfprcdjlid}, (ob. Niewyprawny). O czym zaś mamy podejizeme, gdybym to zaczął wyrażać, długoby mi

mówić trzeba było. Siem. Cyc. 140. wyłuszczać, wykładać; auSbrutfeu, anâeiuanberfefcen, nortragen, oorlcgcn. Niech ozdób swoich ustąpi tym , w których się wyrażone znajdują przymioty. Siem. Cyc. 156. wspomnione, wytknięte; env&fwt, gebaut, auögebrücft, benannt. Niżej na podpisie wyrażony, zaświadczam * imieniem wyrażony, imiennie podpisany; (Ettbeê 33enaunter, Ituterjeidjneter. W tych kalendarzach wyrażają się dni roku , i święta pewnych czasów przypadające. Mon. 68 , 5. wytykają się, kładą się, wspominają się, wypisują* się ; bie îage ttter» ben angejeigt, bcftimint, «uigebrütft. — Wyrażam co w kontrakcie mianowicie, wymawiam sobie ; exprimo nomina-tim, expresse dico. Cn. Th. 1329. waruję sobie, warunek kładę, wyrażam, fid) beftimint anêbebingen ; (Doh. \vy-rażka wyłączenie). — *§. Królowa z królewną będąc już bezpieczne, wyjechały na przejażdżkę ; ‘alisz się przeciw nim wyraził ban Charwacki , zlękły się , bo mały poczet miały służebników. Biel. Św. 151. wyruszył przeciw nim,

er brad; nnber fte auf. WYRAŹNY, WYRAŹLIWY, ‘WYRAZISTY, a, e ; Wyraźnie, Wyraźliwie, ‘Wyraziście adv., wyrażony dobrze, dosadnie, jasno, dobitnie, z dosadą ; auäbrücflid), beutlid) auêgebrücft, ober abgebrücît, beutltd/, flar, beftimnit ; Doh. weyslowny, (ob. Wysłowiony) ; Vind. ozhiten, ozhivosten (cf. oczywisty), safhlifhiu (cf. zasłyszeć), sa-zhutliu, (cf. czuć); Doss. H3pa3iiiejbHbiw , Bbipa3HTejib-iibiii, HSSOópasHięjibHbiH. Tak wszystkie dzieło w hafcie b)ło wyraźliwe . Żebyś rzekł, że i byk był i morze prawdziwe. Otw. Ow. 219. Nie jest milczenie, nie krzyk wyraźliwy, Szmer jakiś cichy z sobą się bijących. P. Lilian. Jer. 540. (któryby się dał rozeznawać). Niewyraźny, ^nierzetelny, nieznaczny, nieczytelny, co nie rozeznać. Cn. Th. 541. Podziały mowy nie powinny być koniecznie wydatne i zbyt wyraźne. Pir. Wym. 149. (widoczne, wytknięte). Wszystkich wywodów chcą heretycy z pisma szczerego wyrazistego. Sk. Laz. 229. Prorocy dziwnie wyraziście mękę pańską ukazują, ib.

198. Trzeba żeby wyraźliwie opisano było, który uczynek jest kryminalny, a który cywilny. Corn. \\ł Q 3. W piśmie tym tego tak wyraźliwie niemasz. Dial Post.

12. W poślednym świadectwie wyraźliwie się twierdzi, że Chrystus miał świat opuścić, a iść do ojca. "Smole. 15. Dobrowolnie i wyraźliwie odstąpił prawa swego. Chełm. Pr. 124. (w jasnych., nieobojętnych wyrazach). Mowa ma być ‘przewłoczna i wyraźliwa. Eraz. Oh h. (zrozumiała ; Eccl. npoii3H()CHbiH enunciaiivus). Wyraźnie po sy-labce. Cn. Th. 1529. Czytali w xiegach wyraźliwie i jaśnie ku wyrozumieniu. VV. 2 Ezdr. 8, 8. (czytali wyraźnie. Dibl. Cd. ob. Wyprawnie). Wysłuchał Henryk z oświadczeniem politowania mowrę wielce wyraźną , którą do mego patryarcha miał względem opłakanego stanu chrześciaństwa. Ustrz. Kruc. 2, 81. wrażenia czyniącą, wzruszającą, poruszaia/ą; auÖbrncfi’Uüll, öofl îhrêbrwf, riiijrcnb. Przywitałem z najwyraźniejszym poszanowaniem mojego pasterza. Xiadz. 260. z najwidoczniejszym, mit ber «uSgejeidmetffen ipod)ad)tuug. — Logic. Wyobrażenie wyraźne jest gdy umysł rozpoznawa różnicę dzielącą go 8d wszelkiego innego wyobrażenia. Cyank. Log. 77. eine

WYRAŻNOŚĆ - WYRĘCZYĆ.

WYRĘCZYCIEL - WYROBIĆ.

579

beiltlic^c ^SorfłeHung, (cf. jasny; oppos. ciemny). — §.

Active: Wyrazisty, dobitnie wyrażający; beiltlid) auäbrittfenb, befiintmi, flar, beutlicf). Kiedy jest w języku naszym dawne , z niniejszym obyczajem zgodne i wyraziste słowo, za coż zaciągać zkąd inąd? Pir. Wym. 227. (myśl dobrze oddające). — Possibil. Wyrazisty, do wyrażenia snadny. Cn. Tk. 1529. Wiod. auêbrücfbar, ntöglid) ober leicht auäjttbrücfen, (cf. *wyprawny). Niewyrazisty, trudny do wyrażenia ; qui nulla effigie exprimi potest. Cn. Tk.

541. WYRAŻNOŚĆ, ‘WYRAŹL1WOŚĆ, WYRAZISTOŚĆ, ści, z., przymiot tego, co jest wyraźnym , wydatność , jasność, dobitność, dosadność, oczywistość; bte 2lu3* brütfiidffeii, SeutUcfyfcit, Hlarijett, Seftimmtfteit ; Boh. wey-slownost. Farby ile    możności oszczędnie i tam tylko    «    kogo, ber Stellvertreter, ber an jenmnbef Statt etiuaś    tljiit;

dają się w planach,    gdzie się przez to wyraźność po-    Vind. namesłnik (ob. Namiestnik), cf. zastępca. W    rodź.

mnaża. Łejk. 99. W    dziele jakiem samćj nauki , tam    zeńsk WYRĘCZYC1ELKA, i

wydatności, tam wyraźności wszystko ustąpić powinno; ‘WYRGNĄC, WYRNĄĆ med. jedntl. , Wyrynać niedok., wy-w mowie zaś podziały nie powinny być koniecznie wydatne i zbyt'wyraźne. Pir. Wym. 150. Nigdy epitetów nie używaj, gdzie ani mocy, ani wyrazistości, ani pięknej postaci nie nadają. Pir. Wym. 252. Mówcy temu obfitość dokładną i hojność słów dostateczną, z dosadną wyrazistością przyznawali. Mon. 75, 585. Ćwiczący się do wymowy, słowa swe do słów mówcy Rzymskiego stosują podobieństwem, mocą, wyraźliwością. Nag. Cyc. pr. 15. Żaden naród nie traktował nauki obyczajowej z większa dosadnośeia, wyrazistością i głębokością ro-jak Angielski. - Zab. 5, 272.‘ *WYRAZOSŁÓW ,

ją z nim mówić , wyręcz mnie kochana siostro. Teat. 2,

17. Bars. Nie będzie kontent, że sam nie miał szczęścia przywitać Wac Pani Dobrodziejki . ale pozwolisz , ażebjśmy go wyręczyli. Teat. 4 8. d, 59. — Z żadnej mnie nie wyręczasz roboty, leot. 48, 70. nie podejmujesz się żadnej za mnie, nie zastępujesz mnie w żadnej, bit uDcrntmmff ntdjfê für mtd). — Zaim Wyręczać się kun, zastępować się; ftdj burd) jemanben vertreten Iaffcii, etiuaS Ott [einer Statt tftun Iaffeu. Wyręczenie kogo, zastępowanie, zastępstwo, Bosn. izruka vicis; (Ros*. Bbipynna wykup , wybawienie). — §. ’Wyręczyć co komu , do rak wydać, cf. wręczyć; in eigene £rinbe abgeben, überleben, einsilbigen. Bndlk WYRĘCZYCIEL, a, m., wyręczający

dobyć się na wierzch, wynurzyć się, na górę wyjść: fyeranf fommen, nadj vbeu fvtmncn, oben aiiffcimumtnen, cm* por bredjen. Kto w tym grzechu tiwiąźnie, rzadko kiedy wyrnie. Birk. Zyg 56. Musi to wszystko na wierzch wyrgnąć jak oliwa. Zab. Amf, 59 Po trudach cnota wieczno żywa , Wyrgnie na wierzch jak oliwa. Mor sil. 5. Jako kiedy ranna zorza Z rumianego wyrgnie morza. Zab. 10 98. Śiuiętorz. Gdy sie Kalimarh^ę Włoch wrócić do Polski nie chciał, wszystka ona nienawiść na wierzch wyrnęła. Krom. 75G ; rn apertum erupit T< ż to dopiero wyrneły, abo ‘radniej utwierdzały sie powieści ludzkie. Krom. 757 Obawiał się Władysław Herman, aby Bolesława brat Zbigniew-, którego śmiała chciwość sama przez się już wyrynała , jakokolwiek nie usidlił. Krom. 119.

zumu,

u, m., terminus technicus. Perz. Cyr. 184, ob. Wyraz.

WYRĘBLA, i, z., otwor wyrąbany, ob. Przerębl, ein ou3* getyauneö ßvd). WYRĘBLAK, u, w., wyrąbany kawał, ein auögebatteneä Stücf. — Wyręblak , orzech , który się wy-

Vretterbettgeftell, ein clenbeô Vettgiftcfl bit) ben Sattem, uttb tit ben ©tallen, cf tapczan, tarezan, prycza.

łupi łatwo. Włod. ; wyłupek. Cn. Th. 1529. mix matura WYRKO, a , n. , łóżko proste chłopskie, ob Werek : eilt vitro e calice exsiliens. Cn. Tk. 1519. eine reife 9ÎU$ . tie von felbft anS ber ©djale fallt. WYRĘBOWAĆ, ob. Wyrąbać. WYRĘBNY, a, e; — ie adverb., do wyrąbania, WYRÓB, u, m. , WYROREK, bku. m., dem , wyrabianie,

Shtêban «. Wyrebne komu płacić.

WYRĘCZYĆ cz. dok., Wyręczać niedok., ręcząc, czyli zaręczając wyzwolić, bnrefy Sürgfdjaft fre^ machen, loêbür* gen; (Boh. wyrućiti spondere ; Vind. isrozhiti , sarozhiti, is rok dati , zhesrozhiti, vunsrozhiti* wręczyć, w ręce oddać, wydać; Croat, izrucham, izruchiti, zrucham ex-trado, in munus consigno, trado ad menus, concredo ; Bag izrûclli iiberare ; Bosn izruciti, izminiti vicem su-bire ; Ross. BbipyiHTb, BbipynaTb wykupić, wybawić; Ecd. Hspynmb , n^p^YSTti wyratować, H3pynaïo noro, nopymi eM.ito Graec, i^tyyvâco, sponsione vel fideijussione e custodia libero. Siedział Jvorybut długi czas na zamku Wileńskim , aż go potym xiążę Rzezański u Jagieła wyręczał i wyprosił, ślubując mu od niego za pokój. Stryjk. 466. Syn bywa wydziedziczon , jeśliby ojca z więzienia wyręczyć nie chciał. Szczerb. Sax. 490. Jeśliby kto przegrał konie , i insze⁻ rzeczy, a one rzeczy wyręczyłby przez pewne rękojmie, skazujemy.... Tarn. Ust. 94.— § Wyręczyć kogo, zastąpić go; Vind. namestiti, name-stuvaii (cf. namiestnik), sastopuvati, einen vertreten, für il)» etioaâ t^nn, an feiner 6tatt. Łzy mi nie dopuszeza-

wyrobienie, to co się wyrobiło, wyrobiona rzecz: bfl$ 2lu8* arbeiten, bie Sluêarbeitnng, Verfertigung, baê 2hrôgearbcircte, Verfertigte. Z każdego garcą piwa od wyrobku wraz z wyszynkiem grosz miedziany czopowego. Skrzet Pr. Pil. 1, 545. (wywar , wywarzenie). Swobody krwawym przodków naszych nam zostawione wyroblfiem. Tr. — § Wyrobek, wyrobiony zysk , zarobek ; Boss. cimnanie , npioópkreHie, óapbiuib, npHóbUb, ber erworbene ©etoimiff, ba$ VerDiente, ©rarbeitete. Wyrobek, operne pretium. Cn 7h 1529. Wyrobek,, zasługa, zapłata za robotę. Wind., -(cf. zarobek). Każdy się z wyrobku swego raduje Tr — Wyrobek, dobytek , n. p. Wyrobek synowski w dział nie wchodzi. Tr. peculium, envorbncö, fluäfdflfejjlfcfceS ©igentbum — Wyrobek lasu, wykarczowane pole ; fRoPeader, 3îobefelP. Szachownice, czyli mieszane różnych dziedzin lasów wy-robki. Czack. Pr. 2, 185. — § Osieść na wyrobku; na wyrobku siedzieć. Bndlk., (cf. dorobek). WYROBIĆ c.z. dok., Wyrabiać niedok. ; Bok. wyrobili; Boss Bbipaóo-' TaTb , BblpaóoiUBaTb ; wyrobić . wypracować , wyprawić , wykształcić; aitSarbeiten, berauSarbeiten, gehörig bearbeiten, oerarbeiten ; Croat, izdelati, izdelavam, (cf. ’wydziałać).

580

WYROBIĆ.

WYROBIĆ.

Teat. 4. b. 1 1-1.

Dane mi włókna siedząc na przęślicy wyrabiać będę kształtem niewolnicy. Chrośc. Oiv 31. Zatrudniają ręce przez śliczną robotę. A na wyścigi hafty wyrabiają złote. Przyb. Luz. 170. .Wiąz służy do budowli, i na różne w gospodarstwie używania daje się snadno i pięknie wyrobić. Mon. 74, 751. Wyrabianie Ross. BMpaóoTKa. Wyrabianie śkła do tej doskonałości tam doszło, iż dobrze wprawne oko mieć trzeba, aby niektóre sztuki rozróżnić od Angielskich ; szkoda tylko,, iż niewiele tych śkieł wyrabiają. N. Pum. 13, 38. Żydzi wywożą wiele wosku żółtego, któryby mógł być bielony i wyrabiany w kraju. Mon. 71, 81. Przedtym nic ludzkiego w dziczyźnie nie mieli, I tylko doić, i ser wyrabiać umieli. JaU. Tel. 22. ser tworzyć, fôdfe machen. Kompozycya ta ze trzech równych części, t. j. gliny, gleju surowego, i palonego złożona, daje się na kręgu ciągnąć; bo gdy się czego przesadzi, nie da się wyrabiać. Torz. Śkł. 69. Ciało nas’ze wyrabia się i pomnaża z tych rzeczy, których pożywamy. Tir. Pow. 20. rozrabia się, rozrasta; iinf^r Sitrper verarbeitet fid), näljrt ftd), nimmt $U, wädjft. Wyrobiony, wygotowany, gotowy, przyrządzony; airêgearhcitct, verfertigt, fer* tig. Na to siły swoje napina, aby przez naczynie swoje, na męki z dawna wyrobione, od służby bogarodzicy sługi jej odstraszał. Bzów. Boi. pr. Nalazła tam Włosienicę siercistą ostra i łańcuch żelazny, już jakoby wyrobiony. Sk. Dz. 1005. (gotowiuleńki). — Wyrobione srebro, cnelatum. Mącz. Wyrobiona, wyprawiona rzecz dobrze, wytworna robota. On. Ad. 1285. — Wyrabiać rolą, przysposabiać rolą, uprawiać należycie; ba3 ftelb juridjtcn, 1’aucit, bearbeiten. Wiele miejsc'pustych osiedli, ktoro sobie potym wyrobili, i płodnemi uczynili. Baz. [1st. GO. (Ross. BUXJonaTb z wielką trudnością wyrobić, dokazać, rf. chłop). Pracą rąk wyrabiają pola. Teat. 18. c, 88. Źle wyrobiona rola nic nie urodzi. Boh. Dyab. 2, 292. Swoje oni rolą pilnie wyrabiali, nie cudzej chciwie żądali. Siem. Cyc. 51. Roku 1562 w Litwie dla wymarcia przez powietrze morowe, gdy nie było komu ziemię wyrobić, głód wielki panował. Stryjk. 405. Gdy wyrabianie roli za niesławę poczytujesz , zaistebyś owego Atyliusza, którego własną ręką zboże siejącego wysłani znaleźli po -słowne, za nieuczciwego osądził człowieka. Siem. Cyc. 52. rolnictwo, SltferlhUt, ftelidtrtlt. — Wyrobić skórę, wyprawić, wygarbować; ein gell gar machen. aitägärben. — Wyrobić [»iwo, wywarzyć, 33ier gar brauen. Piwo wyrobiło, lub wyrobiło się, baö 23tcr bat airôgearbcttft, atrôgcgohreit, (cf. wyroić; Vind. sajeshati, sjeshati, pojeshati). Dotąd [»iwa nie szpuritować, póki dobrze w ‘aclitelach nie wyrobi; jak robić przestanie, to go zaszpuntować. Hanr. Sk. 107. Piwa dotąd w beczce nie szpuntować , póki się dobrze w ‘aclitelach nie wyrobi. Haur. Ek. 107. Piwo dobrze wyrobione lub wykisane. Krup. 5 , 93, gut attêgcgoljrett. Niewyrobione piwo sprawuje wiatry, parcia, kolki. Krup. 5, 93. Nie potrzeba psuć młodemu prezencyi; niech będzie wysoły, rześki ; młode piwo wyrobi, ustoi się. bals. Niedz. 1 , 8. (wyszumi się). — § Wyrabiać czem, dokazywać z czem, robić z czem co się podoba, używać podług woli; roomii alles machen, roaS einem beliebt,

nach belieben brcljen, menben, lenfcit, fdwenfen, hanbhaben, banbtbicrctt. Delikatna jej ręka untie dzielnym wyrabiać rumakiem. Stns. Num. 1, 61 ; (guider un puissant coursier; c». powodować czem). Francuzi podczas opadnienia wody, wyrabiać okrętem swoim nie mogli. N. Pum. 23, 150. — Similiter: Wyrabiać z kirn; n. p. Ja tobie zostawiam PoLkę, wyrabiaj z nią, co ci się podoba. Nieme. Bibl. Tiay. 13. (rób' z nią co chcesz, dokazuj).— Absolute: Wyrabiać, dokazować, wydziwiać, nuutbc i liefet? 3cug treiben ober machen. Co też on nie wyrabia! Nieme. P. P. 4. Co to pierwsza miłość wyrabia! Stos. Num. 1, 71; — Similiter: Wyrabiać dziwy, sceny, hisłorye, igrzyska, oh. stroić dziwy; unerhörte (Sachen treiben, ßpcctafel ma» djctt. Niezgodnych kilka synów miał ociec sędziwy, Godzien wrzawy i wielkie wyrabiali dziwy. Zab. 16, 259. Byłem jedynak i mnie rodzice kochali, Ale nigdy podobnych scen nie wyrabiali. Nieme. P. P. 51. Te wiatry wielkie hisłorye wyrabiają, czasem uparte jak bies; ja gdzie indziej chcę [iłynać, a te gdzie indziej pędzą. Teal. 55. c, 56. Jejmość pani żonka, nie pamiętając na dal, gdy jej resoiow na spacer nająć nie chce, wielkie historye wyrabia, płacze, jak wół ryczy, i rozwodem mi grozi. Teal. 22. 6, 79. Golisz. Gdy na złoczyńców słów rzuca pioruny , Rzekłbyś że gromy. Jowisz straszne ciska, Lecz gdy na przestrój swe naciąga struny. Powiesz, Orfeusz wyrabia igrzyska. Zab. 12, 18. Przyl, — g. Wyrabiać » wyrabiać żywność. On. Th. 1528. (robotą zyskiwać, zarabiać utrzymywanie swoje; Wit feiner .Stäube Slrbeit leben, feinen Unterhalt erarbeiten, »erhielten, fiel) mit Slrbc'it uä()ren; (Boli. nódernniciti wyrobnikiem być). Józef w Egipyie będąc, pożywienie wyrabiał dla Jezusa i matki jego Zyw. Jez 52. Wyrabiający żywność, robotą żyjący. Cn. Th. 1328, (ot). Wy robnik) Wyrobiony, robotą nabyty. Cn. Ih. 1550. £>. Paweł sobie i drugim dilcb wyrabiał. Sk. l)z. 58 Oto ubogi-m, clileb sobie wyrabiam, który mi bóg daje. Sk. Dz. 511. Co byli przy dostatku, dziś chleb wyrabiają. Groch. IV. 9. Musimy z praca w pocie czół naszych cbleb wyrabiać. Konik. Kot 422. Nigdy m nie odbierał sukcesy i, wmlę mieć to, com sobie krwawą wyrobił pracą Teat. 52, 39. Spojrzyj na chłopów , którzy nio ledwo krwawym polem kawałek wyrabiają chicha. ib. 29, c, 15. - *$. Wyrobić się, odrobić dług, robotą z długu się wyzwolić: «barhetten eine ©d)ulD, ftd) banan loêarbeitett, l/crauôarbeiten. Dłużnik dlatego bywa wydań do więzienia, że płacić nie ma czem, i przeto może być wsatlzon do więzienia, w którym tak długo ma trwać, *aże się wyrobi Szczerb. Sux 87. — Wyrobić co sobie lub komu wyjednać, zjednać, starannością uzyskać;

Boss. BHCTpanaTh , ncxo4aTaltcTBOBaTb. au$ivirfen, »er»

[(halfen. Od śmierci rnme broni , i u króla ma dla mnie pardon wyrobić. Tent. 4, 91. Jestem tego ułożenia, iż wolę sam dla kogo wyrabiać, niż się sam o co starać.

U dworu wiele nmże powaga moja, przeto jeśli będziesz chciał co tam wyrobić, do mnie się udasz, obaczy^z, jak ci skutecznie usłużę. Boh. Kom. 2 215, (cf. wskórać). — §. Wyrabiam co, robiąc trawię, n. p. Wyrobiłem wszystką farbę, glinę, złoto, cf.

WYROBCZY - WYROCZNY.

W Y R O C Z Y Ć - VV Y R O D Z I Ć. 581

rokujący; Sorab. i. wotszudniczki, (cf. odsądzić); Orflfcl*, 6d)i(f|'al * ; (Slov. wyroónj, wyrocitÿ anniversarius, cf. uroczysty). Wyroczny porządek z prostoty prowidencyi pochodzi, Bardz. Boet. 150. (los wyznaczony). O wielka strato w niebie jednego anioł » , Co sądzić o mądrości tak wyrocznie zdoła. Przyb. Mili. 155. (tak nieomylnie, głównie, decydującym głosem). Wyroczny, fatalny, nieszczęsny, n. p. Ambal Kartagińrżyk, którego imię i moc wÿroczne były kawalerom w Rzymie. Przyb. Luz. 100. Ochoczo się na okręt wyroczny skupili. Przyb. Luz. 155. WYMOCZYĆ cz. niedoli., Wyrokować, wyrok czyli wyrocznią wydać, wyrzec; eilten OraFelfprud) tlptn, auśfpre» d)cu, eilten 3lii$iprudjf tl;un ; Sorab. 1. wureknu, wukazugu. (»T wykazać) ; Hoss. npiiroBopiiTb, npiiroBopuBarb ; Eccl. npoii3i.iaroJiHTH. Grono bogów do walnej rady zebrało się , zęby o wschodnich' Indyj wyroezyli losie. Przyb. Luz. 0 Gdy nas fatum nie uchronnie tłoczy, A wszechmocna zwycięzcy wola tak wyroczy.... Przyb. Mili. 41 , ib. 51.

wysmarować, olej, mas'ć. Cu. Th. 1528. mtfarRetteit,

»erarbeiten, burd; 3lrbeit nufbraudjen, (cf. wypotrzebować).

Wyrobiony, robotą wytarty, wygłodany, exesus. En. Th.

1550. (ûlifleilU&t, wychełtany, cf zrobiony). Ze złości chłop pańskie bydło wniwecz obróci, bo wyrobi je, zpracuje i wynędzi. Haur. Sk. 252. Z wielką tru Inością wyrobić co; Hoss. Bbix.ionoTaib, cf. kłopot. WYBORCZY, a, e, od wyrobienia, wyrobiony; 3Iu$arbettung3 *,

Verarbeitung^*, »erarbeitet, Lasy wielkie całą zalegają pro-wincyą , równie błota dzikie i niedostępne ; śmiało można wnieść, że siedmnasta część ledwo wyrobcza Paru.

85, 1, 4-10. (uprawna, wykarczowana) » WYROBKOWY, a, e, od wyrobku, od wyrobnictwa, wyrabiający pożywienie, wyrobnićzy, Syaubarbeitś *. Złu piony-z majątku, chwycić się musiałem na ostatek wyrobkowego sposobu do utrzymania życia mojego. Teat. 49. c , a 2. WYROBNICA , y

beiterimt, ïa^lblpterimi; Boh. nademnire najemnica; Croat. tesakinya; /loss noACHnuma. WYR.OBMGTWO, a, n.,

wyrabianie żywności, stan wyrobników; Car;i. tahèrli , WYRODEK, dka, rn., Substantivum est, sed eo, loco Ad-bail £>anbarbcttcit, £aglö(mcrn, ber Taglabncrftaub, îaglof;*

Itérés) ; (Boh. nâdemnictwj najemmetwo;. Bawiłem sie wyrobnictwem przez lat kilka. Teal. 50 b, 89, Bili. nó-demnićiti ‘wyrobniczyć. WYROBNICZY, a, e. od wyrobnika, $anbarbetter », îaglôÿner*-; Boh. nàVlemniekÿ jcmniczy; Hoss. K03aitOBT>, (cf. kozacki;. WYROBNIK, a, wyrabiający sobie żywność dzienną pracą, ber tV)aub»

Slrbctter, £agli)|)ttcr; Holi. nâdemnjk najemnik, nademuićek wyrobniczek , auplatnjk, (cf. wypłatmk) ; Garn. delovz (cf. działacz), deiloviz; Vmd. najemnik, dalanz, tabahar, ta-varliar (cf. towarzysz, cf towar), zipazep (. f. cepy), dru-

vafek, (cf.[‘drzewosiek 2J, drużyna;; Croat, tesak, t*sbak    wyrodek Ca. Ad 805. (wielkich ludzi synowie, ‘nogcio-

(ciężki, *eiachły, ciągły); Hoss. noAeinniiKî (e-f dzień-    wie, heroum filii noxaej. Bóg przed przyjściem swojem

nik), K03aKt, (cf. kozak); Eccl. m^biinin» <cf. myto;,    w ciało, zachować był raczył ówe wyrodki ludzi świę-

TpjAHina> (cf. trud, trudnić), KOTophiit TpjAiiMU cbohmh    tych, Aarona, inszych kapłanów. Żarn. Post. 245 b. —

nmuy npoMbiui.iflerL. *WYR0B0SEA\V, a, ■/«., Imię Wy-    Kuna, wyrodek sobola, llaur. Sk. 509. etitc Slbart, cf.

robosława znaczy tego, który solne sam swa dzielnością    podsobol. WYRODNY, a, e; — ie adv., od rodu odstę-

sławę wyrobił Stryjk. 102. ber Viibmm’Diencr, Vutymer«    pojący, ród swój ohydzający, szpecący; Doli. pre-

wrblÿ; Cam.- dovjakast, dovjazhast ; Vinds odrojen (ob. Odradny), isroden; Hug. izrödni . izrodan ; Eccl. tnnae-HeniibiH, (ef. wyplemienić); auślgeartct, aiti3 ber Slrt ge» fdsladjtet. au3 ber 3Jrt gefd;lagen,-abgeartct pr.' et fig. Nie wyd.tł Hamdkara svn waleczny , ani Wyrodnym od Eneja szedł krokiem Askani Zah. 10,521. Kniaź. Zona z obyczajów wyrodna. A'ar. Tac. 2, 5G6. WYRODZIĆ cz. dok., Wyradzać niedok. , urodzić wyrodka, eilte 31bart gcM^ren, fd)'.ed)tere-grnd;t geben; Eccl. npon3poAHTti, npoH3p«)KAa-TH : {Sorab. \. wuroduyu , wukorenu; Germ aitörobcit, auôrotteit, wykorzenić;. Czy cię matka wyrodziła z familii, niegodny wyrodku? Bndtk. Wyrodzić osobliwsze pąizki, zioła. ib. Ten zbytek wyrodził drugi inszy gorszy zwyczaj, ib. — § Zaimk. Wyrodzić się, stać się wyrodnym, spodlić swój ród; ait3 ber 2lrt fd)lad)tcn, fllt§ ber 3lrt fcblageu, abarten, auöarten; Boh. zwrcy se; Vind. odroduvatifc , nesvizhatife , nesporeditife ; Hag. izrodit-tise, odrodittise (cf odrodzić się), i/.raghjatise ; Bosn. izroditise ; Ross. BupoAHTfeCH, BbipaænBaiLca , Bupa*-

i., wyrabiająca sobie żywność, bte⁻£)anb(tr*

na-

m.,

jeclivi ulimur, el vocem Latinmn degener non reddimus wyrodzony , sed wyrodek ; Lalini contra carent Substantive. Cu. Th. 1550, Hag. izrod , izrodaz, izrodan; (So-rab. 2. nerod nałóg); Carn. dovjâk, (cf. dziwak); Bosn. izrod; Hoss. BbipOAOKT» ; {Eccl. BMpOAOK’L y CjlOBflHb Kl 3Jiy ii ki AOÓpy r.iaro.teica, Graec. yewódag) ; wyrodny człowiek, który od rodu swego odstąpił, rodu swego ohyda, hańba, zakała'; ein miś ber 3lrt ©efd;Iad)tefer, au$ ber 31 rt ©efdjlagetier, ein Slbgearteter, 3lnêgeartetcr. Nic inszego by to nie było, tylko z syna stać się wyrodkiem. Pim. Kum. 422 Przodków zacnych potomek często bywa

Werber. WYR0B0TEK tku , m., wyrobek . wyrobienie , wyrabianie; baä 3luëarbciteit, ^Bearbeiten, Verarbeiten, bte Verarbeitung. Może być, iż się zwierz splasza wyrobo-tkiem towarnego drzewa ; ale też i dla skąpego wyżywienia. Pum. 85, 1, 412, cf. robienie klepek, wanczo-sów i t. d., leśne towary.

WYROCZNIA, i, z., wyrok wyroozniey, odpowiedź wyro-cznicy pr. et fig.; ber Orafelfpriid;, ba3 £)rafel. Głos po-powszeebny ludu najczęściej jest wyrocznią prawdy. Jeż. Wyr. ; cf. vox populi, vox Dci. — g Wyrocznia, W Y -ROCZNICA, y, z., miejsce wyroków, bad Onrfel ; Sorab. 1. wolmowencza ; Rag. odviet; Boss. npopnua.iMiue. Wy-rocznica, gdzie bóg wyroki dawał żuioin, a czart poganom. Wujek. Cn. Th. 1550. Włod. ; pol»sl etiam did odpowiednia, odpowiednia boska etc. Cn. Th 1550. Wiod. ber göttliche ©nabenftu^l im 31. %. Lichtarze złote, pięć po prawej, a pięć po lewoj stroni»? przeciwko \vy-roęznicy z szczerego złota. Mon. 70, 557. V^YROCZNY, a, e — ie adv., wyrokowy, od wyroku, od wyroczni, wy-

582

WYR OD ZIŁY - WYROK.

WYROKOWAĆ - WYROKOWY.

ASTbCfl, BupawaTbca, nepepoAHTbca. Pszenica częstokroć wyradza się w żyto. Urzed. 286. Od zacnych przodków swoich wyrodzili sie, sprosną gnuśnością i niecnotami zmazani. Warg. Wal. 95. Jako się on nie wstyda swych przodków wspominać, A on jako głóg z róży dawno się wyrodził. Rej. Wiz. 98 b. Żeby się w 'panoszę nie wyradzali dożywotni, sędziowie. Dirk. Zamoj. 51. Rodzaj ludzki znacznie się wyrodził na świecie. Mon. 69, 651. Kościoł boży już niejako zastarzały a po maluchnu się od szczerości a prostoty apostolskiej nauki wyradzający, i ludzkiemi przysadami prawie pochylający, przez prawdziwe ewangelii świętej przepowiadanie, miał być odnowiony i wypolerowany. Żarn. Post. 7. — §. Wyradza się drzewo, ziemia, wysila sie, wymaga się. Cn. Th. 1530. ftd) burd; ftrucbttragcn erfeböpfen, immer uiifrucfykrer imbett, atif^örcu ftrücfjtc ju bringen, {ob. Płonieć, Wyplenić się). Wyradza się drzewo, wysila się, staje się niepłodne Wlod. Wyrodzone drzewo. Włod., (ob. Wy-rodziły). Długim czasem natura, wszystko się wyradza. Pot. Pocz. 669

WYRODZIŁY, a, e,

Teat. 29, 20.

Im bardziej wnętrzności ziemi szarpią, tym jest hojniejszą ; po tylu wiekach , przez które wszystko z siebie wydała , jeszcze sie jednak nie wyrodziła. Zab. 6, 103. Mm. Powietrze sroga się nam stawi, ziemia się wyradza. Weresz. Reg. 2l wyrodzony, co się wyrodził, a już przestał rodzić, effe-tus c gr. ngrr Cn Th. 1550. unfruchtbar geworben, er* fdjópft burd) fôrndjtbringen. Wyrodziły grunt który przestał rodzić Włod. — $ Wyrodziły, wyrodny, który się od rodu oddalił, spodlił; aiig ber 3lrt gefcblagen. attg^e* artet, abgeartet. Wyrodzili to ojczyzny synowie. Tr.

WYROIĆ, Wyroić się rz. dok., [Wyrajać się czesll. 4], przestać roić, rojem wylecieć, o pszczołach; Boh. wy-cogiti sc; Vind. vunklotiti (cf wykłócić), isroiti, vuns-roiti, fjeramjfdnMrmeit, im Sdnoarme ^rraugpiegeit, nug« fctmiärmen, »on beit Sielten. Galery wszystkie z żeglugi się wracają, Jak pszczoły wyrojone ule opuszczają, Bujają wyrojone pszczoły, a gdy kto w ten czas w miedź zakołace, Zdumiało powracają, i znowu się w prace Kwia-tobierne wprzęgają. Bardz. Luk. 157. et 158. — § 0 napojach wyroić * wyrobić, auggd^rnt. Czas zarojenia i wyrojenia moszczu zawisł od gatunku wina. Kluk. Rośl. 5, 515. — $. Wyroić co w myśli, ob. Uroić, roić w myśli.

WYROK, u, m , wyrzeczenie, wymówienie, i to co się wyrzekło: bag 9lugfprcd)cn, ber Shtgfprucb, bag 91uggefpro* Ćberte; Boh. weyrk , weyrek , wyrćenj , wyfknulj wyrok; Slav, wyrćenj, pomluwenj edirlum, profatum; Sorab. 1. wufekneno ; Croat sreka ; Vind. friek , vunfrezhenje, ifrezhje ; Rag. izreka ;    (Slav, et Bosn. uzrok causa,

przyczyna; Bosn. uzroctńk efficiens , uzrociça e/fectrix, cf wzrok) ; Ross. et Eć.cl. ii/f)CY€imic. Wyrok zwierzchności jakiej, dekret, sąd wydany, skazany “ortel ; ber tlrtbeilg* fpntcb, 9lugfprucb, bag Secret, bte (seiitenj, ber ’Jîtcbterfprucb ; Boh. ortel, usudek (ob. Osądzić), weypowéd (cf wypowiedź), propowćd, oderćenj, (cf. odrzeć); Slov. narjzenj , rozsau-dek (cf. rozsądek) ; Sorab. 1. fudne swówo (sądowe słowo), woszudżeno (osądzenie), kazna (cf kaźń); Vind. fodnä nar-

ka, odfoja, resfoja, resfod, fodni reslozhik, sgovor, sgo-varak, fodba, odfodba, odloka , vunsgovor, vunfrezhe-nje, povela vkasa, Croat, et Dal. odluka, (cf. odłączyć) ; Bosn. zarok (cf. zarzec), zapovied, (cf zapowiedź) ; Slav. sud, odlucsak; Ross. jiparoBopb, onpe^ieHie ; Eccl. npaiuocaoBie, npaBAbi H3peueHie (cf prawda), iipaße-AHOCJOßie. Przez wyrok i *ortel będzie wwiedzion do miasta. 1 Leop. Num. 55. Uczynił wódz obwołany wyrok , > żeby korzyść miasta wszystka szła na pana boga. Sk. Żyw. 354. — Fig. tr. Ton zuchwały, niby wyroki jakie wydający. Mon. 70, 546. (decydujący, SJîacbtfprucb, Orafclfpriicf), Orafel; Vind. ismozhen sgovor). Upewnia młody konsyliarz , wyroki daje, jakby był sędzią świata .całego. Teat. 49 b, 7. Wisi to na wyroku , adhuc sub ju-dice lis est, nie udecydowana to rzecz, jeszcze nie roz-strzygniona ; nocf) ttićbt entfcblebett, nod) mcfjt auggemacbt. Czeski język obfitszy niż nasz być może. ale o piękność, jeszcze to niechaj wisi na wyroku. Corn. Dw. 46. — Dzieńr ten będzie wyrokiem dla mnie. stanowczym , entfcbeibenb. Czuję ja to dobrze, co mnie za wyrok czeka. Tent. 5, 51. jaki los, ob. niżej — Wyrok czemu uczynić, rozbrat, wyrzec się z czego, rozsiać się z ezem , porzucić co; 3lbfcf)teb geben, abfcrtigett, fd)ctben »on etroag, ben ©teuft auffagen, uerlaffett. Kto może, niech zdrów wędruje; co do mnie, jużetn jej wyrok uczynił na zawsze. Teat. 20 b, 21. Wyrok błędom uczyniwszy, do prawdziwej wiary Chrystusowej przystąpiły. Dirk. Dom. 12. — §. Wyrok boski, odpowiedź abo prorocka, abo pogańskich bożków, oraculum. Cn. Th. 1550. (wyrocznia, ber Orafelfprud). bag Orafcl ; Sorab.

1. bózki wotmówk ; Rag. odujèt). Idą Dodońskie w bujny wyrost lasy, W nich wieszcze Jowisz wydaje wyroki. Mon. 71, 467. Wyrok, wyrocznica, miejsce wyroków; bag Ornfel, ber beg Drafelg. Za przyjściem Chrystusa pana wyroki ustały. Boh. Dyab. 285 Najsławniejsze wyroki były : Delficki Trofoniusza, Apolina w Klaros, Dodoński w Epirze i Jowisza Hammoua w Libyi. Boh. Dyab. 284. — §• Wyrok, wyroki plur., fatum, przyznaczenie , los; bag gafurn, bag Śdjicffal, bag $erbäugmß, bag Soog ; Ross. pont, (cf. rok, cf urok, cf wróg;. Wyrok jest, zawieszony przy rzeczach ruchomych porządek , przez który opatrzność wszystkie rzeczy swoim wiąże łańcuchem. Rardz. Boet. 156. Sposób rzeczom do rządzenia ustanowiony, gdy się do tych rzeczy, które wzrusza i rozrządza stosuje , fatum albo wyrokiem od starych jest nazwany. ib. 155. Wszystko z wyroków wypada istotnych, Nic przypadkowym nie zdarza się losem. Kras. Woj. Ch.

99. WYROKOWAĆ cz. dok., wyroki dawać, wyrok czynić o czem, wyrzec; Slugfprud) tbun, bag lîrtbetl auêfpre* dJCrt, Crafel fprudje tliltn; {Boh. ortelowati, ortelugi; Dal. odluesiti, (ob. Odłączyć); Croat, odlucham , odluchójem; Sorab. i. wuk.azuyu, (cf. wykazać); Eccl. npaBeAHOCJiOB-CTByio , npaBCAnaa raarojtro jura dico, jusla dico). WYROKOWY, a, e, od wyroku, wyroczny ; Sllifpriic^g *, ttrtljetlgfprudjg *, Orafel*; Sorab. i. woszudne fatalis; Croat. odluebni decretorius ; Ross. npHroBopHuii ; Eccl. npaße-ahociobhmM.

*Wyraszczać niedok., czynić że co wyrasta, audmadjfen machen, Dcrypr madjfen mad)en ober laffeu ; (Ross. BBipocTHTb, Bbipomaib »wychować; Eccl. HtçfiocTiiTii, n^fiAipiTii gałęzie pędzić). Maść na wyro-szczenie ciała w ranach, Spicz. 259. Bej. Post. K b. ( na wypełnienie, uzupełnienie). -Buntownikom ten kieł, na który biorą *dzisia siła, Nieopatrzna króla samego miękkość wyrościła. Pol. Arg 519. Wyroszezony, wyrosły; benmrgcmadpen, tyeroorgetrieben, mtfgcmadtfen, aufgcfdjoffcu. Miasto Nimfy trzcinę wyniszczoną ścisnął. Olw. Ow. 41. Twarde wołowe rogi z głowy wyroszczone. Otw. Ow. 486. WYROSNĄĆ, ‘WYRÓŚĆ nijak jednll., Wyrastać niedok. ; Boh. wyrust , wyrosił , wyrostati , wyrostowati ; • Slov. wyrostśm; Sorab. 1. wurostuVind. israstiti, vun-rastiti, vunsrasîiti, vunsmladikuvati, iszimati, vunszimati; Croat, zrasztńjem, (cf. zrosnąć) ; Dal. nareszti, (narosnąć); Bag izrastjeti, izrastati ; Ross. Bbipociii, Bbipa-CTaib, npoii3pocTH, npon3paeraTb ; Eccl. n^pacTH, H3pa-CTaio, npo^ABii&Tii npo^ABaTii ; wyrastać z czego, rosnąc wydobyć się ; beraitdrcadjfen, ^erwommdtfen , empormaebfen pr. er fig. tr. Wyrastanie, wychodzenie z ziemi, wynikanie, emicalio silvarum. Cn. Th. 1529, ( cf. rodzenie sie). Sypie czas góry, kędy był grunt płaski, Z dro-

583

WYRONDOWAĆ - WYROSNĄĆ.

WYROST - WYROŚLINA.

WYRONDOWAĆ cz. dok., rondując wybić, aîrêrîuibeiî, U blacharza, blachę okrągło zgiętą wyrównać, aby zupełnie była okrągłą. Magier. Mskr.

WYKON, ia. m., zroń, koń który zronił, wyronił zęby. Cn. Th. 1350. WYod.; koń tak stary, ze go po zębach poznać nie można. Dudz. 71. eta fjjferb, baê bte terming öcrlorea fyat. WYRONlC cz. dok., Wyroniać, Wyraniać niedok. ; (Scrab. 1. wuronu deter o) ; Ross. BhipOHHTŁ, BupaiiHBaTŁ; Eccl. ii^puii&TH; wyrzucić, dać wypaść, upuścić; beratrêmerfcn, auêroerfer, entfallen laffen, fallen laffeu. Wyronił koń zęby. Cn. Th. 1530. Wyronił jeleń rogi. Bndtk. Gdy się latorośl wszczepiona przyjmie , trzeba jej dać podporę, by wiatr abo co inszego latorośli nie wyroniło. Cr esc. 671. (nie wytrąciło, nie zlózowało, nie wyruszyło). Niesprawiedliwość ziomków rząd Indyi wyroni. Przyh. Luz. 504. ( wygubi, wygładzi ). Wyronić co z skrzynki, z mieszka i t. d., cum aliguid ex cista, mar-supió per imprudentiam nobis excidit. Cn. Th. 1550. Wolimy tysiącami złoto przegrać w karty, lub na chrapliwe wyronić ogary. Mon. 73, 5G6. wymarnować, oer< fdjleubem, oergeubett, oerfdjmenben. Wyronić z pamięci, puścić z pamięci, wygładzić, wygluzować z pamięci; atté bem ©ebadjtniffe laffen, fid) entfallen laffen. Part pić będzie, gdzie Arar, Niemiec gdzie Tygr płynie, Niż z mej jego oblicze pamięci wyronię. Nag. Wirg 4S5. Całe jego szczęście ubezpieczone będzie, póki nie wyronicre z pamięci , ze ratował ojczyznę. Nag. Cyc. 103. — Passive: Wyronić się, być w'yronionyin, wyrzuconym Eccl. H3piiHyTiica. — §. Tr. zaimk. W waszej to było w reszcie , cni królowie , dłoni, Wprawić w tryb należyty, co sie z swych wyroni Często karbów. Żab. 12, 247. co wypadnie z karbów, z klubów; n)ûê au3 bent ©letfe fällt, auś bem ©leife fommt.

WYK0P1Ć wyjatrzyć , ob. Kopić.

WYKOŚCIĆ cz. ‘dok.,

bnego lasy wyrastają chróstu. Zab. 12, 2. Sak. Garncarzowi naczynie prawie jak z ręku wyrosło ; poderżnąwszy go sznurem, zdjął z kręgu i postawił. Torz. Śkf. 66. cö tinted tfmt gletdjfant auê ben ipänben fienmr. Wyrasta ziele, głąbieje, kołowacieje. Cn. Th. 1528. baśi Słrant toddjfł ailé, fd;icßt au3. Wyrastanie ziół, caulis emissio. Cn. Th. 1529. W⁷yrasta zboże; Vind. shitu szirni, bad ©etretbe mädjft atid. Wyrosły, in iierbam crescens. Cn. Th. 1550. Wyrastanie ciała, carnis excrescentia. Cn. Th. 1529. carnis supervacuae accreslio. ib. wyrost, ein 21uÖ» itmdjd am Körper. — Wyrastać, wzrastać , podnosić się pr. et fig tr. ; in bte £ć>l;e madjfeit, aufmacbfcn, fteigen, tn bie $öfie gefeit. Niejeden z podłego stanu w jednym momencie wyrasta , ni grzyb na wiosnę. Klok. Turk. 58. W milczeniu zwożą trupy, stos wielki wyrasta, Który gdy ogniem spłonął, wrócili do miasta. Dmoch. [I. 189. — $. Wyrasta z szaty. Cn. Th. 1528. przerastać suknią, einem bleibe entwarfen, ein ßletb andnmdjfen. — Wyrastać z fat dziecinnych, dorastać lat, excedere e pueris, cx ephebis. Cn. Th. 1329. stać się wyrostkiem , ben Stinbeijaljren entmadp fen. Począł wyrastać z dziecięcia. P: hchan. Orl. 1, 186. Skoro z dzieciństwa wyrastał i rozum brał , prosił się u rodziców na puszczą na żywot pustelniczy. iSk. Żyw. 2, 154. Już my z żoną wyrośli z guwernerów. Mon. 68, 246 ; jam exessil mihi aetas ex magisteria tuo. Plaut. Wyrosłem już z rózgi; manuin ferulae subduxi. Cn. Tli. 1529. ii) bin ber 9întl)e fdjon entmadjfeu. WYKOSI, u,

m. ; Boh. weyrost ; wyrastanie . wyrośniecie , wzrastanie , wzrost; bad 2ludn>ad)fen , 21itfnmd)fen, 9ltiffdjtcj5en, ber 2lltflimd)d, (Boh. dęli az do wyrostu żiwiti w\cho»ać, odchować). Idą Dońskie w bujny wyrost lasy, W nich wieszcze Jowisz wydaje wyroki Mon. 71, 467. fluffing, 2lnffd)llfS. — Fig. Im w wyższy wyrost dostojność się dźwiga, Tym ludzkie oko prędzej ją dościga. Mon. 71, 159. — Wyrost na piwie, piana wyrobiona na młodem piwie, ber anfgegoltrtte ©djaunt auf jungem Ster. Bndtk. — §. Wyrost, WYROSTEK, stku , w., to co z czego wy— rasta, ein 2lndfd)öffltng, Sludfprojfling, ©djoifltng. Wyrostek drzew, ziół, odrostek, rostek. Cn. Vi. 1550; głą-bik lub rószczka wypuszczona z drzewa, z ziela. \\t d, (cf. tryb, cf. wilk); Boh. weyruslek , wcystfelek ( cf. wystrzał), śaus (cf. sos, sosik): Slcv, prutek ( cf. piętek), mład , mładistwa, (cf. młodzież, młodociany); Mnd. israst, odrast , odrastek , israsije , poganjek, gorsziauk, popek; Boss. BunaaBOKB, (cf. wypławić : Eccl Bbipo-CTOHB , H3paineme, inępacith, H3pocrb; WYKOSLINA , y, i., n. p. Same wyrostki z korzenia nie są dostateczne uczynić las tak gęstym, jakim być powinien. Mon. 74, 706. Sosnina i jedlina mogłyby się urnarłemi drzewami nazywać; ponieważ zieh pniaków nowe nie wychodzą wyrostki. Mon. 74, 697. Trzmiel jest znakomite drzewo, osobliwie grubemi wyroślinarni , w postać powrozów wychodzącemi od głównych korzeni Juk. Art. 3,

157. — Wyrost, wyrostek , wyroślina na ciele, naro-ślina, ein 2Iudnmd)d am Sîorper żrzenicy wyrost jakn tłumić. Sienn. Roj. Narośliny lub wjrosłki w pochwie rna-cicznćj wyrastające, wykorzenić można. Perz. Cyr. 2,

584 WYROSTEK - WYRÓWNAĆ.

WYRÓWNACZ - W Y R O Z U M ! A L N Y.

pcłniali, wypełniali). — Wyrównywam grunt śrzódwa-ga. Cn. Th. 1330. libriren, ntoedirm, eben meffett. Wyrównanie abo pomierzenie gruntu śrzódwagą, do prowadzenia wody ztąd do <,onąd, abo stawiania budowania prosto, libratio. Cn. 7 h. 1530, Eccl. H3paBHeiiie, pa-BHOMlipHOCTb, — Wyrównać, wygładzić, wymarszczyć , auöjjläiteil. Ściany takie powinny być wapnem wyrównane i w\tynkowane. Śiuitk. Lind. 23. Blizny i szramy z jakichkolwiek ran ciętych, tłuczonych , sok ten szlachci i wyrównywa. Syr. 186. Czofo wesołe ma być i wyrównane. E'-az. Ob. a. niepomarszczone, gładkie, wypogodzone. — *$. Wyrównać defekta , niedostatek, \vy-płnić, uzupełnić, wykompletować, wypełnić liczbę; vi)Ujdl)!ig malten, ergänzen, aitSfüflett. Kom 270 kupiono na wyrównanie konnych pułków. Wary. Wal. 230. Odprawiwszy brak i popis, trzy zastępy wyrównał. Warg. Cez. 128. — § -) Wyrównać komu, dojść go, równym być mu, dopisać go. nie^ustapić mu, nie dać mu na przód . einem giełd) femuten. Wyrównać przodkom swym, dojść przodków swych. Cn Th. 1331, ( ob. nio wydać przodków). Pawiowi nigdy nie wyrówna pierzem sowa północna, albo prosta kura. Wad. Dnn. 6. Piękna jest! żadna jej tu z inszych nie wyrówna. Teat. 53. rf, 12. ‘WYRÓWNAĆ/,, ‘WYRÓWNYWAĆ/ , m, który co wyrównywa, ber ©leidjmacfyer, Gleiter ; So-

rab. I. wurunamk.

257. Olejek ten wyrośliny i guzy na ‘stawiech i członkach rozpędza. Sy. 122, ( cf. martwa kość ). Olejek ten gruczołom i wyroślinom na członkach pomocny. ib. 1077. Miewają konie wyrośliny na nogach. /,e/c.

Końsk. 67. — g. Wyrostek, WYROSŁEK. ' łka , m. T młodzieniaszek, *młodzienik , młokos, wyrostek. Cn. Th.

1350. et 418, cf. śpiczak, cf. gołowas ; ein junger SJîeitfd), ein Singling, ein 9lu3|d)ö[fltng, etma oon 12 brê 16 3al>ren ;

Boh. weyrostek , ginoch, (cf. junak); Dil. vzrostal ; Eacl. nonB03pacTHbiH , cepeAOßtnb ; ( Boss. BbipocTOtrb wygarbowana skóra wołowa). Adolescens , pubes, wyrostek.

Chmiel. 1, 178. Wyrostek dwunastoletni. Tent. 18. b,

50. Syn jego wyrostek już dosyć nie m iły, 0 lat piętnastu, jeśli się nie mylę Juk. Baj. 85 Chodził biskup z wyrostkiem, laną świecę przed nim niosącym, na ju-trzenne pacierze. Erom.t 521; (cum puero, cf. pachnie).

Krzyżacy pobiwszy na Żmudzi starych łudzi i małe dziatki, wyrostków, i tych co się do robot godzdi, związanych do Prus wywiedli. Stryjk. 412. Uchwycili uciekającego wyrostkowie żydowscy. _Źnrn. Post. 5, 762, ( cf. pachołek). Lada chłopiec, lada wyrostek, miał *z to serca, że one bohatyry wielkie, tłuste, brodate jmczary, jako niedźwiedzie ' jakie zagapiał. liirk. Clicdk. 8. Przez one ciżbę, przez miecze pozrzueane, drzewa połamane, strzelbę ustawiczną , biegł wyrostek , nowy żołnierz przez stare i bywałe żołnierze, depcąc ich ciała koniem swoim. Com. Sen 211. tiro, ein junger ©oltmt, -Recrut. — ‘WYRO/AR, ob Wiro za b.

g. Zwierz jest wyrostek aż do pory swego wzrostu. Kluk. WYRÓŻNIĆ cz. dok, Wyróżniać nird>k., rozróżnić, tum Alt« Zw. i, 124. jebeö junge $l)icrf fi) lange    im S.idjjeti ijl.    bereu nnterfdjećDeii. Wnet mu się pierwszy jego syn Eliel

— *g. Osiel jeden, przywilejem jak.msiś przerodzenia,    marzv, Wyróżnił go, choć we śnie, i z ruchu i z twa-

rzv. Przi/h. Ab 156. rozpoznał

•WYRO/.U.MIALNOŚĆ . WYROZUMIAŁOŚĆ, *WYR0ZU-M.NOŚĆ . ś i, i., zrozmni >łość , snadność być zrozumia-nyoi ., » yrozumianym, jasność, wyraźność; bic Scrfhlltb* lid)feit, 3)eutlid)feit ; Vind. ozlntnost (ob. Oczywistość), sasloplivo't ; Boss. noHHTnocTb, (cf. jiojętność). Wyro-zumialoość , wyrozumienie , gdy nos łacno kto rozumie. Cn. Th. 1551. Przeciwność, niewyrozumiałość, i niedokładność w,prawach. Baz. Nar. 2, 91, cf. ciemność, dwiivw kfadność. obojętność. — g. Subjective: Wyrozumiałość, wy rozumiewanie komu, rozumienie komu, rozważanie. rozwaga, uwaga, rozgarniecie; OClftĆinbige (§itt* fidjt, iïîftcfjïdjt, ^erftdnbigfeit, èinftdjt, 33ifltgfi’tt, menu man ftcb beeilten (äfft. W wątpliwych rzeczach litościwa wyrozumiałość ma «iekszą względność. Czack. LJr. 1, 283. Z tak niewinnej wyrozumiałości, gdybym równej był nierozwagi, golowa borda. Tent. 19. c, 109, cf. nieporozumienie, «DłiNrjMnbniR. ‘WYRO/UMlALNY, WYROZUMIAŁY. * WYRO/OM NY, a e, ‘Wyrozumialnie, Wyrozumiale, *Wyrozu-mnie odo. łacny nam do zrozumienia. Cn. Th 1531. zrozumiały, uerftńuMid), leidjt jn wcrftc^en;- Boss. paayM-feBaeMbiii, noHHTiihiH, (cf. pojętny) Wyrozumnie powiadam, planito-quu.i sum. Cn. Th. 1531. Nie wyrozum nie mówię, mówię zawikłmie. Cn. Th. 511. Niewyrozumny, którego trudno wyrozumieć, difficilis intellectu. ib. 541. Niejasny, niewyrozumny, obscurus. Mącz. Jasnemi, nietrudne-ini i wyrozumnemi słowy pisać. Sax. Burz. 18. Istotne

nabył osobliwszego wzrostu, że był wyrostkiem osłem nad wszystkie rówienniki osły Jeż Wyr. ; duży w wzroście. ib. 13. nadzwyczajnie wyrosły, jjod) fltifgefoboffen.

WYRO WEK, wku, m , rów mniejszy wyryty, ein îletner @ra* ben. Radzili niektórzy, aby królowie wy rowek rzeki, obróciwszy wodę na inszą stronę, wysuszyli. Kram. 717; aheum, ob. Koryto, łożysko, łoże, rzeczysko, glnRbett. Rzeka kału-żowata, szeroko się rozlewająca, k temu przemulonemi wy-^ rowkami przez leśne zapusty przepływająca, ib. 525.

"WYRÓWNAĆ-, ‘Wyrównić cz. dok, Wyrównywać czędl.,

*Wvrównawać coniin. Wyrówniać niedak. ; — § 1) wypełnianiem równym uczynić, wypełniając wygładzić ; an»* ebenen, «irôpiUeit, auśgleid)e'H, airôglattcn, ebenen, eben nnb glatt matten ; Boh. wyrównali, wyrownawati ; Vind. israu-nati, vunsraunati, israunfivati, vunsrauauvati ; Sorab. 1. wurunam ; Croat, zravnati, zravnävam , izraunati, izrau-nävarn, izraunujem, zraunavam ; Li-sn. izravni.ti, izje-dnaciti , sjednaciti ; Rag. izrüvnili, izjednâciti ; //ou. bm-

pOBHHTb, BbipaBUIIBOTb , H3pOBHaTb , IJ3paBlIHBaTb , pa3[IO-BHHTb, pa3paBHHBHTb, BblBOpCIUTb , BblBCpCTblBaTb, (cf. wierzćh); Eccl. u^fianniiTii Posłał naprzód wielki lud, ,    aby drogi wybite wyrównywali, pagórki aby rozmia-

tywali, i wszystkie ścieżki i przechody na prost działali. Jer. Zbr. 57. Przekopy choć się głębokie być zda--- - " ły, ziemia, chróst, kamień wyrównał je snadnie. P. Kchan. Jer. 283. (wypełnił równo z ziemią). Same rowy nieprzyjaciele trupem wyrównywali. Tward. W. D. 59. (za-

kondycye prawa, by było jasne, wyrozumialne , trudne i    żaj, Beamte. — Wyrozumiany, wyrozumny, zrozumiały,

nieobojętne, aby nie dało okazyi rozmaitych wykładów    snadny do wyrozumienia, twfidnblid). Słowiańskim na-

i sporów. Pilch. Sen. list. 3, 157. Jeśli jakowa rzecz    szym wyrozumianym językiem, nabożeństwo sprawowali

na jednem miejscu nie wyrozumna, na drugim znajdzie    r. 1394. leof. Zw. C 5. — Wyrozumienie, zdolność

jej wyrozumienie i dołożenie snadne. Farn. pr. Po pro-    zrozumienia czego, pojętność ; baê SSerftefjen, ^Begreifen,

stu co mówić, nie wytwornie, wyrozumnie. Cn. Ad.    bte ©tnftdjt, djrfenntntß. Zbłądziliśmy w ciemnościach

899. Krócićj a wyrozumnićj zowiemy grzechem pier- * swoich, a słońce wyrozumienia naszego nigdy nam nie worodnym , dziedziczne ono przyrodzenia naszego z kló-    świeciło. Bej. Post. Fl h h 6. Ufając wyrozumieniu wa-

by swej wystąpienie. Żarn. Post. 3, 514. (jaśniej). Za-    szemu, snadności do pojęcia. Cn. Th. 1331. Mieli wszel-

den obwiniony odpowiadać na żałobę nie powinien, któ-    kich pism wyrozumienie, Rozumów na to dał im oświe-

raby jego przyrodzonym językiem uczyniona nie była ;    cenie. Odym. Św. 2 M m 4 b. Słowo pańskie jest wy-

a jeśliby nań skarżono językiem jemu wyrozumnym , bę-    rozumieniem naszem. Biał. Post. %87. (światłem naszem).

dzie powinien takim językiem odpowiadać, któryby i    -— Objective: Wyrozumienie, to co się wyrozumiewa,

_ aktor¹ i sędzia rozumiał. Szczerb. Sax. 281. Wyrozu-    sens, znaczenie, treść; ber ©intt, bte Sebeututtg, ber

mialne rzeczy. Petr. Ek. 52. pojętne, nie nad pojęcie;    (»alt; Ross. BHpa3yMtHie. Wyrozumienie słów, mowy.

begretfitd) , möglich JU begreifen. — Wyrozumny głos,    wy-    Cn. Th. 1331. Tego listu wyrozumienie było. 1 Leop.

raźny. Cn. Tli. 1531. Niewyrozumny, inarticulatus.    Cn.    5 Reg. 21, 9. (napisany jest w ten sposób. Bibl. Gd.).

Th. 541, ( cf. nie wymawiający dobrze, cf. wyprawny).    To jest wyrozumienie widzenia tego, któreć się ukazało.

Mowa wyrozumialna. Petr. Pol. 2, 373. — Przedanie, je-    1 Leop. 4 Ezdr. 10, 40. Bibl. Gd. ib. Wyrozumienie sło-

śli ma być ważne, tedy ma być z mianowaniem    dóbr    wne, literalne, wykład słowny, abo prosty słów, sensus

onych, i wyrozumnemi słowy uczynione. Szczerb.    Sax.    lileraiis. Cn. Th. 1331. Wielkie często spory rosną,

330. Ma być czytanie wyraźne testamentu pańskiego ,    gdy prokuratorowie słowo albo wyrozumienie wątpliwe

i jego wykładanie wyrozumne. Zygr. Pap. 197. (wyją-    'ułapić mogą. Sax. Porz. 20. Otw. Ow. 122. — Wyro-

śniające, ^objaśniające). Wyrozumnieśmy z tych słów    zumienie, wyrozumialność , gdy nas łacno kto rozumie,

poznali, Ześ opętany, i masz czarta w sobie,. Cośmyć    Cn. Th. 1331. bte ^erftćtnbltcljfett, $ettlltd)fett. — Wyro-

dopiero przedtym zadawali. Odym. Św. N n 2 b. (jasno,    zumieć z kogo, z czego, zkąd , wymiarkować,, pomiar-

dokładnie , otwarcie, niezawodnie). —- §. .Subjective :    kow’ać, wybaczyć, wybadać, wymacać, wywiedzieć się;

Wyrozumiały, ^wyrozumniały, wyrozumiewający komu,    nefinteu, erfahren, erforfdtett, erfeftett. Goź tedy ztąd wy-

rozważny', słusznemi względami się powodujący; sterftftn*    rozumiewasz ? Smotr. Lam. 08. (wmosisz, wnioskujesz)?

iźli

big, ftd) bebeuten laffettb, billig, alleS ermagettb , nad)ftd)tö*    Nie gań nic pierwej, niż się wywiesz; wyrozumiej pierdoli. Wielcem rada, że z tak wyrozumiałymi ludźmi    wéj, a potym strofuj. Bibl. Gd. Syr. 11,7. (pierwej p

mam rzecz. Teat. 19. c, 148. Nie wyrozumny, nescil    wypytasz, nie łaj nikomu, ale gdy wypytasz, karz sprafwie-

misereri, aequi et boni expers. Cn. Th. 522. WYROZUMIEĆ    dliwie-. 1 Leop ). — §. Wyrozumieć komu, rozumieć komu,

med. dok. Wyrozumiewać contin. et niedok. ; Boh. wyro-zumëti, wyrozumjwati ; Ross. Bblpa3yaitTb ; rozumem wybaczyć , wypatrzeć, objąć, poznać, wymiarkować, rozumieć, zrozumiewać; gćtnjltd) oerfte^cn, begreifen, etnfe* beit, erfeben, erfeitnen, twauê abiteljtnen, bttrd)fd)aiten. Młodych ludzi w początkach dobrze wyrozumiewać należy. Teat. 3. b, 88. Pierwsza w tern sztuka , co zamyśla z kim traktować, aby się nie dał wyrozumieć, a umiał drugiego dociec. Lub. Roz. 100. Nie mniemał , ażeby który z Niemców miał wyrozumieć zdradliwe rady jego. Baz. Hst. 86. Hetman chcąc wyrozumieć nieprzyjaciela, i wiedzieć co myśli , na trzeba , abyśmy tego święta przyczyny i tajemnice wybaczyli, i wyrozumieli Żarn. Post. 247. Czuł się sam u siebie, swe urwanie a umniejszenie uważając, wyrozumiewa-jąc też nie zwyciężne być żydy, ustąpił. 1 Leop. 2 Mach. 11, 13. Włodzimierz, iż Kijowa wyrozumiał trudno mocą dostać, użył fortelu. Stryjk 123. Na moje zapytanie, wyrozumiałem , iż założyli gmach na świątnicę. Żab. 2, 182. (dowiedziałem się). Dowiedziałem się, wywiedział, wy-' rozumiał z mowy, rozmowy. Cn. Th. 1331. Racz wyrozumieć panie wołanie moje. 5 Leop. Ps. 5, 1. (wyrozumieć. 1 Leop. ; prźyjmij w uszy swe słowa moje , i wyrozumiej doległości moje. Bibl. Gd. ib.); zważaj, uwa-

mieć słuszne względy, stawić się w jego położeniu, wchodzić w jego stan ; gehörige ÜJîacbftdjt (laben , ftd) an jemanbeö ©telle benfcit, bie Umftänbe gehörig berücîftd)ttgen, bebech gen, oerjMnbig beurteilen. Nie wyrozumiewa nikomu, nie rozumie nikomu; non considérât, non expen,dit aliorum vires, /acultatem ; non aeslimat, quantum quisque possit ; aliorum debilitatern, languorem, egestatem, naturae vel monm vitia non cogitât^ non agnoscit. Cn. Th. 525. (jest nie wyrozumiały, nie wyrozumny). Szczęśliwi cudzemu nieszczęściu nie wyrozumieją. Lub. Roz. 557. Nigdy nie wyrozumie łaknącemu syty. Pot. Arg. 585. Błogosła-harc wysłał. Biel. 589. Po- wiony jest ten, który wyrozumiewa ubogiemu i potrzebnemu. FJrbst. Nauk. C. Pan każdemu, co ubogiemu bliźniemu swemu wyrozumie w potrzebach a w niedostatkach jego , wiecznie błogosławić obiecuje. Rej. Post. G g g 4. Wyrozumieć ubóstwu panowie nasi nie umieją. Kniaź. Poez. 3, 174. DIugo-li się cesarzu hetmanom zwodzić dasz, a swym i swych poddanych niebezpieczeństwom nie chcesz wyrozumieć ? Gwagn. 677. Jesteś mądry, i wyrozumiesz wszem rzeczom na świecie. 1 ńeop. 2 Reg. 14, 20. (mądry, wiedząc wszystko, co jest na świecie. Bibl. Gd.). Wyrozumiej panie krewkości naszej, a odpuść grzechy. Birk. Syn. kor. C 3 b. Mamy miłość spoiną między sobą zachować, jeden drugiemu powol-

74

WYROZUMIEĆ.

WYROZUMIEĆ.

585

Słownik Lindego wjjd. 2. Tom VI.

ność skazując, utwierdzeńszy mdiejszym wyrozumiewając,    go czternasta lub piętnasta część. Pam. 85, 4, 123. —

nie wszystkiego do nich widząc. Żarn. Post. 3, 699 b.    . §. Wyrusza się ciasto, w górę się wznosi; ber $eig geljt

Wyrozumiej gorącemu wołaniu memu. Wrobi. 8 ; Intel-    auf , gel)t tn bte §öfie, gäfirt au$. Ciasto się dobrze wy-

lige clamorem meum. Obróć panie ucho twoje ku sło-    ruszyło. Tr. Jadanie niewyruszonego chleba, przykłada

worn moim, a wyrozumiej powieściom moim. Radź. Ps.    się do rozmnożenia robaków w kiszkach. Perz. Lek. 188.

5, 4. — *§. Lapończyki swój przyrodzony język mają,    Strawy mączne i nie wyruszone ib. 421.

któremu żaden nie wyrozumie, jedno sami sobie. Gwagn. WYRWA, y, m., szyderz, oszust, smyk. Cn. Th. 1531. 433. nikt go nie zrozumie, dla nikogo nie jest zrozu- który uryw'a drugich na majątku lub sławie, ein 51bfnei* miałym , wyrozumialnvm.

*WYRT, ob. Wir. WYRUCHAĆ, ob. Wyruszyć.

WYRUDOWAC tz. dok., wykarczować, z Niem. auêrobett,

fer frember ®bre, frembett ßigentlmmö, ein ©potter, 55er* läumber, ein ©d)nipfer, ©cfyntpfer, Käufer. Jeden wyrwa, mimô idąc, trącił Sokrata nogą. Budn. Apopht. 4. Przy nuSreuteit. Nowo wyrudowane grunta. Weg. Marm. 3,    mnie też prawda, sława, i Minerwy siostry mieszkają,

197. Panowie puszczają w taką arendę zarosłe krzaka-    na które zły wyrwa srogo wojuje. Stryjk. Gon. T 5.

mi pola, które albo do szczętu z korzeni mają być wyrudowane, albo też tylko na jeden zasiew wycięte.4 Pam. 83, 2, 69.

WYRUGOWAĆ cz. dok., wyparować, rugując oddalić, wymierzyć kogo zkąd ; einen »erbringen, nertreiben. Wyrugować kogo zkąd, wyrzucać. Cn. Th. 1531 , cf. wyfo-rytować.

WYRUMOWAĆ cz. dok.\ Boh. wyrumowati, rum wywedsti ; wyprzątnąć,] sprzątnąć co zkąd, (ob. Rumować) ; Germ. megrćhttnen, Aufräumen. Wyrumować, wyprzątać , wypróżniać. Cn. Th. 1331. — Transi. Chrystus w kościele Salomona , Przedawców , i tych którzy kupowali, Z bydłem pospołu, biczem wyrumował. Odym. Św. L. wygnał , wyrzucił, wypędził.

WYRUNAG med. jedntl., nagle wyjść, wysunąć się ; fjerauö*

Szlachectwo , które nie idzie tylko z poczciwych cnot, tak jest zmieszane; leda wyrwa, bea'n , przywłaszcza ten stan. ib. D 3, cf. urwiś. WYRWAĆ, f. wyrwie, wyrwę cz. dok., Wyrywać niedok.-, Boli. wyrwati, wyrwawati, wy-chwatiti, wychwacowati, ( ob. Wychwycić ) ; Sorab. 2. hurisch ; Croat, izarvam; Y ind. ifmakniti, fmeknili ( cf. wymknąć, zemknąć), sdriti, (cf. zedrzeć); Bosn. iskin -nuti (ob. Wykinąć), izvaditi (cf. wywadzić ), izonoditi ; Ross. HCTepeóiiTb, (cf. wytrzebić); rwaniem wyciągnąć, wydobyć; Çerauêret^eit, tyeran^ietyen, auSreiften, auSjtejjeit. Zioła zdarzone część z korzeniem zdrowym wyrywa, część sierpikiem skrawa. Zebr. Ow. 167. Kazał pachołku mocnemu, aby onemu koniowi mdłemu ogon utar-gnął ; staremu człowiekowi a mdłemu, aby drugiemu koniowi mocnemu ‘takież .uczynił ; młody pachołek nie piajeit, peraitêfaRen, fjeratrôftürjen..— Zaimk. Wyrunąć się.    mógł tego dowieść, aby on ‘ocźas utargnął razem; sta-

Cały Kijów wyrunąwszy się, drogę Bolesławowi na siedm    ry po jednemu włosu targając, wszystek wyrwał, że nic

mii zajeżdża. Krom. 401. wysypawszy się ; ( Vind. vun-    nie "ostało, Eraz. Jez. Gib. Gdy ząb przeciwprzyro-

poriniti extrudere-, Croat, zrinuti,, zrinùjem deturbo, exturbo).    dzonyrn sposobem wyrasta, i język lub wargi obraża,

WYRUSZYĆ cz. dok., Wyruszać, Wyruchać niedok., Wy-    wyrwać go. Perz. Cyr. 2, 191. Widziałem jakeś Wac

ruchywać czestl., ruszaniem wydobyć, wydostać, wy-    Pan jednemu chłopu kleszczami ząb wyrywał, coś mu

dźwignąć, wyrwać, zlózować ; bitrtp üffiadeht unfe 9îül)reu    podobno za Jeden chory trzy zdrowe razem i z dziąsła-

fierairêfriegett, öuönefmten-, mrôretften, loëreiften, loêbefont*    mi wyrwał. Teat. 52. c, 18. — Fig. et tr. Siedząc u

men; Sorab. 1. wuhnuyu , (cf. wygiąć); (Eccl. H3pyiuaio    stołu , rozmaite rozmowy z sobą mieli, każdy to i owo

exseco, excido). Wyruchać *stendar, słup, ząb z dzią-    wyrywając. Budn. Apopht. T 2. wyrywczo, na wyrywczą,

ułomkowo ; btejs uttb jeneS anjapfenb, auftffdjenb , auf$ îa* pet brtngenb. — §. Wyrwać, gwałtem wziąć, porwać, wydrzeć ; tvegreißen, entreißen, auêretflen, mit ©ercalt ober Stnftrengung neunten, megnelmten. Zkądeś wyrwał téj sukmany? Teat. 23. b, 44. Kochała mię, wyrwali mi ją. Teat. 18, 92. — Fig. Jest to przyrodzone prawo, któregośmy się nie uczyli, nie przyjęli, nie wyczytali, aleśmy je z natury samej wyrwali, wyczerpnęli, wycisnęli. Siem. Cyc. 422. — §. Wyrywać kogo z czego, raptownie uwolnić, wyzwolić, wyjąć z złego razu; ent* reiften, loftmadjen, fcfynett befreien. Dziękuję ci, żeś mię wyrwał z rąk bezbożnych. Boh. Kom. 2, 237. Bóg mnie ze wszystkich wyrwał niebezpieczeństw. Teat. 8, 23. — Zaimk. Wyrywam się z rąk. Cn. Th. 1331. fid) loêreiftctt. Złapałem złodziejów, i nie mogę się od nich wyrwać. Teat. 32. b, 72, ( cf. złapałem Tatarzyna , a on mnie nie puszcza). — Fig. Widzę , że kryjesz przede mną , To , co szlachetnym ogniem twe łono rozgrzewa, A co się gwałtem prawie z ust twoich wyrywa. Chód. Gesn. 239.

seł. Tr. Słoń ma zwyczaj zębami wyruszać z korzeniem drzewa i krzaki. Nl Pam. 15, 292. Stary ociec onćj, sławny niegdyś w boju , Przychodzi, drzwd wyrusza u jego pokoju. Dmoch. U. 243. (wychyla, odchyla, odmyka, wysuwa, odsuwa). Wyruszyć kość z miejsca swego, wybić, wywinąć; elit ©Ueb au$ bem ©ęlenfe renfen, tterreitfeit, (Urêrenfen. Przyzywa lekarza, aby złamaną kość spoił, a wyruszoną na miejsce odstawił. Pilch. Sen. list. 3,

346. Dla wyruszonych ze stawów kości stąpić nie mogła. Nar. Tac. 2, 563. — Wyruszyć kogo zkąd, wypędzić, wypłoszyć, wygnać; Vind. gorspoditi , "gorisgnati, gorspojati, roegtreiben , roegjagen, auśftreiben, perau^tret&en.

Dmoch. II.

586

WYRT - WYRUSZYĆ.

W Y R W A - W Y R W A Ć.

Kato z senatu wyruszył onego, który w obecności córki , pocałował żonę. Zab. 11, 317. — Intransit : Wyruszyć zkąd, wybrać się zkąd ; anfbrecijett , ftcft aufm«d)en, roegtnacften. Póki Achiles ręką pracował zwycięzką, Nie śmiały Trojańczyki z bram wyruszyć nogą.

141. id. zaimk., n. p. Król Pruski jak się tylko wyruszy z wojskiem w jaki kraj nieprzyjacielski, ucieka od nie-.

WYRYCHTOWAĆ - WYRZĄDZIĆ. 587

WYRWANT - WYRYĆ.

dobywa się, wyciska się, wypiera się; e8 brängt fi# mtt    Wydroiył a wyryî cherûbiny po ścianach. 1 Leop. 2

©eroalt fjerauS, eś! tütU Çeratrê. — Transi. Z obozu na prze-    Parał. 3, 7. — Fig. Cokolwiek im powiedział, w sercu

jażdżkę trochę się był wyrwał. Warg. Radź. 171. oder-    jak wyryto. Jabt. Tel. 153. głęboko wyrażone, niewy-

wał się, oddalił się, wypadł, wyruszył; er Jjatte ft# lofc    gluzowane, tief eiltgeprägt. — §. Wyryć co z kamienia,

geriffelt, abgemüfftgt, roar aufgebro#ett, l;atte ft# aufgema#t ; z drzewa. Cn. Th. 1331v cf. ryję, rzezę obrazy, perły, ju einem Spazierritt. Wyrywam się z domu, wypadam    dłubię, .szniceruję; ib. 964. IjerauSgraben, fertig f#niZeltt

z domu , wybiegam prędko. Cn. Th. 1531. et 1323. i#    att$ etroaê. — Wyrycie actio , ba£ 2hi3graben, (Eingraben,

ftnrje auS bent £>aufe graues, falle fjerauS, eile fieratrô, eile    2luêf#nt|$en ; opus, rzeźba, to co wyryto na czem lub z

roeg. Wyrwał się zając z krza, koń się z tego ‘Jęknął. czego , ba3 ©cfmijjroerf.

Rej. Wiz. 126. porwał się, wyskoczył, wybiegł; er fprang WYRYCHTOWAĆ cz. dok., wystawić rychtując , wykiero-|erau3 , ftürjte fier»or. *Alić nad liczną patrzających zgra-    wać, wysunąć, narychtować zewnątrz; ^inauê ri#ten, bie

ją Uniesion Blanchard, oczom się wyrywa. Kniaź. Poez.    $i#tung na# att^ett geben, Çtnaitêîe^ren. Nawa złocista

2, 108. szybko się wymyka, wysuwa; er entreißt fi# bent    w morze wyrychtuje sztabę. Bardz. Trag. 260. K niemu

3luge, oerf#roinbet f#neH. — §. Wyrwać się na kogo, por-    łuk twardy wyrychtował, obvertit. Zebr. Ow. 313. Na

wać się zkąd na kogo , wypaść na niego , über einen    doliny się rzadko wyrychtuje ognisty piorun. Bardz. Trag.

berftnrjen. Amurat się natychmiast na nas wyrwie, sami    173. — ’§. Przemyław naprzód dał królewską pieczęć

my się obaczmy ; bo gdy nas we spółek zobaczy, przed-    wyrychtować , Którą listy główniejsze kazał pieczętować,

sięwzięcia swego żałować będzie. Baz. Sk. 69. — §.    Papr. Gn. 1077. wyrządzić, wystawić, wygotować, po-

Wyrywać się z czym , wymykać się z czym ; efjulire    dług Niem. erri#ten.

aliquid, inconsiderate, incónsulte -eloqui. Cn. Th. 1331. et WYRYCIE, ob. Wyryć. ‘WYRYC1EL, a, w., który co na 1321. (roontit fyerau3pla£en, fi# »erlanten laffen, ft# »er*    czem, lub z czego wyrył, ber SUrëgraber ; Boh. wyry-

f#nappen , cf. wypsnęło się , wyleciało). Jeszcze się kto wac, cf. wyrywacz.

wyrwie, i rzecze.... Gorn. Sen. 129. Znowu się Waść WYRYCZEĆ cz. dok., Wyrykać niedok., Wyryknąć jedntl., wyrwałeś. Teat. 43. c, 13. Wyb. Zawsze się wyrwiesz    ryk wydać, ryczeć przestać ; auébnUlen , berattÖbritHen ;

jak Filip z Konopi, _i powiesz quid pro quo. ib. 24. b,    Sorab. 1. w'uruju, wurujem, wybućugi, hłasnó ricżjm.—

54. Ni ztąd ni zowąd, wyrwał się jak Filip z Konopi.    Transi. Przestrzegam cię, mów co k rzeczy; bo jako

Teat 33. d, 37, (ob. Filip). Mon. 73, 51. Wyrwie sie    poczniesz drwić, wyrykam cię jako nieuka. Twórz. Wiecz.

który z nich jmć p. Fdip jak z konopi, na jmć p. Ja- 59. wykrzyczę cie , auêfcbrcteit, »erf#reien. kóba. Mon. 71, 482 — WYRWANT, a, m., ba$ 3«#’ WYRYGLOWAĆ* ob. Ryglować. WYRYJĘ, ob. Wyryć.' banb an ben Näbern. Żelazo to, którem się fugi okolka WYRY⁷NAĆ, ob. Wyrnąć, Wyrgnąć. W\RY⁷SOWAĆ ; u koła okrywają , mianują wyrwantem albo cybantem , Boh. wyznamenati , ob. Rysować.

które na spodzie żelaznemi goździami mocno ściągają. WYRYWAĆ, ob. Wyrwać. WYRYWACZ, a, m., który wy-Archel. 3, 62. Cybanty, wyrwanty, prędzej, prędzej,    rywa, ber £erattêretfler , 3lttÖrctf5er ; (Boh. wyrywać wyry-

koło się zepsuło ! Teat.’ 8, 62. Woźnica ma mieć ufna-    ciel). WYRYWCZY, a, e, — o adv., wyrywający, wy-

le, ‘wyrwonty i t. d. Haur. Sk 178. WYRWICZ , a ,    rywany, ułomkowy ; #cranêgertffeit, abgeriffen, in 2)ru#«

*WY’RWICZOPEK, pka, m., Bndtk., korkociąg, wyry-    ftftcfen, 33rn# * . Bitwy Litwy z Rusinami były jakieś tyl-

wacz , grajcarek, trybuszon ; Ross. npoóouiHHKTi, uito-    ko wyrywcze.z lasów, i czasowe rozboje, Nar. Hst. 4,

nopi, ber ^ropfenjteber, ^orf3fcl;er. — §. Wyrwicz, imię    519. (urywcze , momentalne« napaści, wypaści, cf. wy-

sławnego literata Polskiego S. J., rówiennika x. Naru- " rywki ). Takowym to trybem te,, i tym podobne, wy-szewicza , który to ostatni przytykając do imienia pier-    rywczo, zawsze jednak i upatrzonym zyskiem rozsądzane

wszego, grajcarek nazwał wyrwiczem. WYTtWISKO, a,    sprawy. Mon. 76, 143. WY’RYWKA, i, z., wyrywanie,

n., miejsce powyrywane , lub to co jest wyrwanym; ba§    wyrwanie, i to co wyrywają lub wyrwano; ba§ iperauö*

Sluögertffene, ber SluërtR, ber 33ru# , ein 33ru#ftü(f. Wą-    reifen , Sln^ret^en, baś ^erauetgerijkne. Wyrywkami, wywoź poszczerbany wyrwiskami. Ossol. Str. 9.    rywczo, i tu i owdzie wyrywając, wyciągając, wyzywając;

‘WYRYBIĆ , n ob. wyłowić ryby; Vińd. isribiti , vunsribiti;    fiter uwb ba fierau^gertjfen , ^eranêgcspgeti, anfgernfen.

Dal. isribati.    WYRZĄDZIĆ cz. dok', Wyrządzać niedok. ; Boh. wyrjditi,

WYRYĆ, f. wyryje, cz. dok.; Boh. wyryti, wyrył, wyrygi,    wyrizowati eßicere, eocequi ; Sorab. i. wmredżam excerno;

wyrywati ; Slov. wyrÿwati, wyrywam; Vind. isriti , vun-    Raff- izrêditi ; Ross. M3pa4HTb, H3paa<aTb; przyrządzić

sriti ; Ross. BbipbiTb, BbipuBaTb ; Ecćl. H^puTH, H3pUBaTH,    zupełnie, wygotować należycie, wyporządzić, wyprawić;

H^pimTii; wyryć co z ziemi. Cn. Th.    1331.    berauägtaben,    ganj fertig ma#en,    anêma#en, anëri#ten,    troflfomnten »er»

auêgraben, auêroü^le.n, ryjąc wydobyć, n. p.    Świnia bul-    fertigen, auStertigen; ( Ross. BbipnAUTbcn    wystroić się,

wy z ziemi wyryła. Tr. ; sus eruit rostro semina. Cn. Th.    üTpaAHTb , oipa>KaTb detaszować, wyznaczyć, H3pfl4CTBO

1331. — Wyryć co na kamieniu, rylcem wyrysować,    wyborność, H3pHAHCX0HeK'B dosyć ładny, porządny). Na-

wyrznąć ; au^graben auf einem Stein , eingraben, (cf. wryć).    ostatek śmierć jej opłaeze , pogrzeb kosztowny wyprawi

Imię ‘Epireńskie będzie na kamieniu    wyryte    i wyciosane,    i wyrządzi. (Aicz    Wych. P 1. Bóg miłosierdzie swoje

a na zawżdy będzie trwało. Baz. Sk.    492.    Kielich sre-    wszystkim jednako    wyrządzał. Bi at. Post.    219. udzielał,

brny z herbami mojemi wyrytemi. Warg. Radź. 89. -erteilen. Szczęśliwy kraj , gdzie tak prędko sprawiedli-

588

WYRZĄD - WYRZEC.

WYRZEC.

-O .

n. p. Skrzywdził ich wyrządem

wość wyrządzają jak u nas. Teat. 7. b, 47. — §. Wyrządzić cześć i t. d. komu » czcić go, dawać dowody uszanowania; einem (Sbre antlmn, Śeroeife mm 93erel)nmg geben, . Cśbre ermeifen; Ross. cocjtymirrb, (cf. usłużyć). Jeśli potykam konsula, nic nie opuszczę, co do ’“uczciwości wyrządzenia przynależy, zsiędę z konia, zdejmę czapkę , zstąpię z drogi. Warg. Wal. 268. Nie słuchaj ty heretyka, wyrządź cześć bogu, jego matce i świętym jego. Bazi Hst. 30. U Ateńczyków’, jeśliby był ‘uczciwości przystojnej starszemu młodszy nie wyrządził, tedy go za to na gardle karano. Star. Ref. 154.— Similiter: Ruskie Lsiążęta o'd Tatarów zwojowane, trybut z hołdem im i posłuszeństwo wyrządzali. Stryjk. 224. (oddawali, składali). — ln malam partem: Wyrządzam komu złość, psotę, niecnotę, sztukę. Cn. Th. ; dolose et ne-quiter se yerere advenus aliquem, cf. lżyć, szkodzić; einem Uneiire, ©cfytmpf ant(mn, einem Böfe Streike fpielen, (cf. figla wypłatać, figle 'stroić), zbroić; S3üfe§ üeri’tbett. Bał się Stefan, aby na lesie Wołosza, jako są zdrajcę wielcy, ludziom Olbrachta złości jakiej nie wyrządzili, jBiel. Kr. 436. Na przekorę panu wszystkie te sztuki wyrządza. Teat. 26. b, 50. Figle wyrządzać, macie sobie za rozkosz. Teat. 25. c, 28. Zrobisz mi figla jednego, ja ci dziesięć innych wyrządzę, ib. 4. c, 162. Ty to niecnoto, taką wyrządziłeś mi psotę. ib. 24. c, 120. Oj takiego wyrządzę mu psikusa, niech pamięta, co umiem. ib. 4. c, 32. Gdy okrutną niemiłość przeciw sobie Heroda obaczyli, iż im nietylko insze ‘lekkości wyrządzał, ale jeszcze na gardło stał, myślili mu też źle. Ghcz. Wych. Gib. (pokrzywdzenia, gwałty uczynił). Nie-wstrzymawały syn jego wyrządzał niecześć cudzym żonom. Petr. Et. 32. (zelżył, gwałeił, ‘bezeczcił je) Wyrządzenie, WYRZAD, u , m. nikczemnej wzgardy. Pnyb. Milt. 207. -— Tatarów hordy, Po kraju rozbiegłszy się, wyrządzają mordy. Teat. 45. d, 83. Wyb. czynią, działają, wykonywają, [te oerubett 9Jîorbtl)aten. — §. Wyrządzić kogo dokąd, wyprawić, porządnie z opatrzeniem wysłać; motyw ejpebkett, metp

k [cfjtcfen. Matka do cudzych ziem porządnie synów wyrządziła. Kolak. Cat B 1. Legata wyrządził, żeby nieprzy-jacielom drogę zaszedł. Wag. Cez. 118. wykomendero-wał. — Wyrządzić się, wyprawić się , wybrać się ; ftd) motytlt auftttactyeit, motytlt anfbredjen. Konnym kazał się ruszać; trochę później wyrządzili się i zjechali. Warg. Cez.

84. — *§. Aliter: My ze złemi ludźmi biesiady stroić, uczty na nie sprawować, i ich chłopom i szkapom się wyrządzać mamy? Star. Ref. 69. dogodzić im z naszą niewygoda , strata, szkoda.

* WYR Z A WSZY, wyjrzawszy, ob. Wyjrzeć. /WYRZAZAĆ) Wyrzezać, Wyrzynać, ob. Wyrżnąć. WYRZE, WYRZAC, ob. Rżać.

WYRZEC t wyrzekł, f. wy rzecze , wyrzekę cz. dok., Wy-rzeknąć jedntl., Wyrzekać niedok. ; Boh. wyrknauti , wy-rjkati; Sorab 1. wuriecżacż , wureknu, wuretżu ; Carn. srękam ; Vind. isrezhi, srezi, srezhi, vunsrezhi, vunre-zhi, vunriekati; Croat, izrechi, izreczam ; Bosn. izrecchi, izrieti, izustiti; Rag. izrjćti, izreccem , izrijzati, izrecchi,

igovoritti, izùstuti ; Eccl. H3ptKaio, H3pimaio, npOH3m-rOMTH, (H^peuiH, H3piKaTH przyrzec);— §. 1) wyrzec, przerzec co, wymówić, wyrazić mową ; auêfprecljen , auê* fagett, rebenb ttorbrtttgen. Skorom to wymówił, wyrzekł....

Cn. Th. 1319. Niechaj tego dowodzi, co śmiała wyrzec. Teat. 5 , 59. Usłyszano niektóre słowa , które do Wac Panny wyrzekł, ib. 5, 120. (które przemówił, które jej powiedział). Trzeba dać z jednego Ścisłą rachubę słówka próżno ‘wyrzekłego. Kulig. Her. 147. (wyrzeczonego, powiedzianego, przemówionego , wymówionego).—Wyrzec, wyrokować, wyroczyć, wyrok dawać; (ein Urteil) (tuëfpredjen ; Sorab. 1. wotretżu decerno. Ztąd rzeczony ’ jest sędzią, iż sądzi, i dekreta prawne wyrzeka. Szczerb. Sax. 407. Potym wyrzekali a skazali pospolitym przykazaniem i wyrokiem wszemu narodowi żydowskiemu ....

1    Leop. 2 Mach. 10, 8. — Wyrzeczenie, wymówienie, actio, bas 2luêfpred)ett ; opus to co się wyrzeka , wyrzekło , mowa, to co się mówi, effatum. Cn. Th. 1551. (bcrô 2MgefprO($ette, ber üluêfprud), cf. wyrok, wyrocznia). — Wyrzec co, wypowiedzieć, wysłowić, wyrazić ‘rzeczą t. j. mową, ‘wyprawić, dostatecznie mową opisać; au3* fpredjen, atrêbrücfen, betreiben, in SBorten barfteHen. Trudno to wypisać, trudno wyrzec słowy. Pot. Syl. 228. Wyrzeczony, 'wyrzeczny, do wyrzeczenia, wypowiedziany, wypowdedny, wyprawny, wysłowny, wymowny, mogący być w'yrzeczonym, wymówionym ; nuêfpred)lid), auêfpted)bar; Boh. weyrećny, Subst. weyrećnost; Sorab. 1. wuretżnć, wufeknité, retżniwę enunciabilis, effabilis , Subst. rëtzni-wofcż (wurekwató enunciativuś)\ Ross. H3peneHHUH ; opposit. ‘Niewyrzeczny, niewypowiedziany, niewymowny, niewypra-wny , niewysłowny; Vind. neisrezhliu , nesrezhliu, nere- -zhliu, neisgovorliu , nepovedliu, nevunstifliu, (cf. wycisnąć); Rag. neizrecceni, neizreccen, nepokaxiv, (cf pokazać) ; Slav, neizrecsen ; Ross. HeHsp’feqeimbiH ; Eccl. He-H3peqeHHbiß. — §. Wyrzekać, głośno narzekać, biadać, utyskiwać, lamentować; laut flagett, Klagen aitöftoßen, [tel) Beilagen, tnetyflagen. Postrzegłszy stratę matka w tejże chwili, O jak żałośnie wyrzeka i kwili. Suszyć. Pieśń.

2    E 4 b. Za jego panowania żaden nieszczęśliwy nie wyrzekał na przemoc. Staś. Num. 2, 252. Zona tu w frasunek, i jaki żal niewieści może być zmyślony, łamie ręce, wyrzeka, pełna obłudy. Tward. Wi. 11. Trojany i Trojanka będą wyrzekały. Dmoch. II. 2, 263. Lada przyczyną tak wyrzeka i wyklina. Mon. 65, 556. Pod jakim ja to wlewkiem rodził się planety, strapiony osieł, coż to za człek, ten mój pan, wyrzekał, niestety, Niewdzięcznik bogdaj przepadł na piekielnym progu. Zab.

15, 176. Nagi Demofoncie, po tobie wyrzeka Filida twoja, że cię czeka. Chrośc. Ow. 12. Nie gubmy czasu na próżnych żalach i wyrzekaniach, pomyślmy raczej o sobie. Teat. 1. b, 76. na lamentach. — §. 2) Wyrzekać się czego, zrzekać się, wyrzec rozbrat, wypowiedzieć komu społeczeństwo; einem entfagen, (ftd) etiuaS ocrrebett), ftcB loê* lagen, loäfpredjett; Boh. zaficy se, zafekl se, zareknu, zarjkati se, (cf. zarzec); (Sorab. 1. wufetzuyu szo di-sceplo, wurëtzwa? disceptator, f. wuretżwarka) ; Ross. 3a-peqbca, 3apeKan>CH. Wyrzekasz się szatana, i wszystkich

WYRZEDZ IG - WYRZEZANIEC.

WYRŻNĄĆ.

589

wyrzezan. Sienn. 463. ein auśs ber Mutterliebe $erau$ge* fdjntftner. — §. Wyrzezaniec, rzezaniec. Dudz. 71. trzebieniec, kastrat, etU 5Serf(f)nifteuer. Niemęzkie wyrzezków grono Hor. 1, 171. Nar. WYRŻNĄĆ, f. wyrżnie, wyrżnę cz.jedntl., Wyrzynać , ‘Wyrzezać,‘WyTzazać niedok., 'wyrzezuje pr. contin. ; Boh. wyrezati, wyreżowati; Slov. wyfezugi; Sorab. 1. wureżu, wurézam, wurizu , wuriżam, wurizam ; Vind. isrezati, vunresati , vunsrezati, isresu-vati, vunsresuvati, isrésati, isreshem; Croat, izrèzati,

uczynków jego, i wszystkiej pychy jego? Kucz. Kat. 2,

366. Wyrzec się świata. Teat. 5 , 28. Ktoby chciał za mną iść, niechaj się sam siebie wyrzecze. Sekl. Marc.

8 ; niechaj się sam siebie zaprze, ib. er imt£S ftd) felbft Per*

Iflugnen. Wyrzekam się cząstki w raju, jeśli to nie prawda. Baz. Hst. 62. (niechcę być zbawionym , cf. jak mi zbawienie mile, cf. tak mi panie boże dopomóż). Takie małżeństwo, gdy się go miłość wyrzekła, Jest najwięk-szem nieszczęściem, jest obrazem piekła. Zab. 13, 226.

(gdy go miłość porzuciła, z niem się rozbratała). Wy-    izrezavam , zrezati, zrezâvam , zrezujem ; Rag. izrèzati ;

Bosn. izrizati, obrizati, (cf. oberznąć); Ross. BbiphaaTt, BUpt3HBaTb; Eccl. h^haiath [sculpere 2]; — §. 1) wy-rzynać co zkąd lub z czego, rznięciem wydobywać; tyet* auêfcbîtetben, auêf^netbeu. Gdy okrutne kłócia miała radzono, się lekarzów, którzy odpowiedzieli, że jedyna na-

rzekam się syna, ojca, zięcia, dziedzictwa. Cn. Th. 1531; abdicant vivi patres filios, i. e. privant omni jure • filii ; exhaeredant post mortem, i. e. submovent ab heareditate; abdicalus , idem est exhaereditatus, non contra. Cn. Th.

1331. et 1332, (cf. wydziedziczyć). Gdyby kto wyrzekł się syna, iż przystał do    króla, wielkąby krzywdę uczynił    dzieją jest, w wyrzezaniu kamienia. Birk. Dom. 110.

królowi. Birk, o Exorb.    26. Taką masz litość nad tym,    Narzędzia do wyrzynania kamienia z'macharzyny. Czerw.

który się cię wyrzekał,    i nie chciał znać za brata. Boh.    Narz. 28. Pop na ‘żertowniku, wyrzezawszy z pośrodku

Kom. 3, 505. 'Aza ż niemasz na świecie tak ciężkich,    'proskury hostyą, kładzie na patynie. Sak. Persp. 16.

tak złych i 'niezbożnych ojców, iż wyrzec się ich sy-    Juliusz Cezar był z matki wyrzezan. Sienn. 465. wy-

nom, i ludzkie i boskie prawa dozwalają? (dom. Sen.    rznięty, ob. Wyrzezaniec, ob. Wyprotek.— §. Wyrzezać

405. Wyrzekły, wyrzeczony syn, abdicatus. Cn. Th. 1332.    kogo, czynić go wyrzezańeem, rzezańcem, trzebieńcem,

Wyrzeczenie się czego, n. p. syna, abdicatio filii. Cn.    wytrzebić go ; einen üerfchnetbert, caftrireu. Publiusz Poncego

Th. 1331. bte (Èntfapng, Soèfagwtg yon ettPaś; Ross. 3a-    wyrzezał albo otrzebił. Warg. Wal. 189. W niebie przyj-

peKame, ąapOKb.    mą koronę ci trzebieńcy abo rzezańcy, którzy sami się

WYRZEDZIĆ cz. dok., wycinaniem, wyciosaniem, wyczy-    rzezali dla królestwa niebieskiego, nie ciało, lecz pożą-

szczeniem rządkiem uczynić, zupełnie przerzedzić; burd)    dliwości 'wyrzezając. Galat. Alf. 528. — §. Wyrżnąć lu-

21uêfd)neiben, Peinigen, ©dtibertt perbüttnen, burnt machen,    dzi, wyciąć, wyśeinać, cięciem zabić, pozabijać, wygła-

felteit madjien; Sorab. 1. wuredżu wyczyszczam. WYRZE-    dzić; tu bte Pfanne (tauen, mebermarfjnt, mebermejjeln, ttnt*

DZ1EG, WYRZEDNIEG    nijak, dok., stać się rzadszym,    bringen. Wyrżnąć w pień obywatelów. Nag. Cyc. 52.

przerzedzonym; butiner,    rarer Werben.    Wilk głodnym zębem oborę wyrzeże. Zab. 14, 264. —

WYRZEGOTAĆ, WYRZEKOTAĆ cz. dok., rzekot wydać, Transi. Wyrżnąć kogo, orznąć, okładać, wygarbować; auëfrâd)$en, (terauêîrd^jen fig. tr.    Orzeł bał się przyjąć    einen burdwalfen, abprügeln. Wyrżnąć komu rózgą zadek,

sroki w swą drużynę, aby tego    co się w    domu stanie,    kijem plecy. Bndtk. — $. Wyrżnąć co,    oderznąć ; ab*

na domie siedząc me wyrzegotała. Ezop. 106, cf. wypa-    fdjnetben, aitśfdptetben. Włos żywotni Niżowi córka wypłać, wygadać, wyklekotać , wypleść, wynosić z domu,    rzezuje. Otw. Ow. 301. — §. 2) Wyrżnąć w czym, na

roznosić.'    .    czym, z czego, werznąć w-czym, rznięciem wyrobić,

WYRZEKAĆ, WYRZEKNĘ, ob. Wyrzec. WYRZEMPOLÎG,    wydrożyć, wydłubać, wyryć, wyciosać; Eccl. ii^k.aiatii.

ob. Rzempolić.    Perdyx rybie pośrzednie skrzele obejźrzawszy, Na wzór

‘WYRZETELNlć cz. dok., rzetelność wykazać, sprawdzić,    onyćh w żelezie twardym wyrzezawszy Zęby wieczne,

udowodnić, usprawiedliwić; realiftren, bie 2Birflid)fett bar*    najpierwej piłę wymistrzował. Zebr. Ow. 196; (incidit).

t()Utt, ertueifen, betneifeit. Rachunki zdać i wyrzetelnić.    Macica śrzubna, jest to dziura wyrżnięta w gwinty, w

Gal. Cyw. 3, 142. Długi jeszcze nie wyrzetelnione,    których śrzuba chodzi, obracając się. Jak. Art. 3, 301.

haud liguida. ib. 5, 259. Które    rachunki    z zarządzenia    Wyrzynają na marmurze imię jego. Teat.    35, 70. Tru-

za wyrzetelnione i ukończone są    uważane,    ib. 3, 152.    mna pokryta zewsząd białym marmurem,    historye nie-

Wyrzetelnienie opiekuna w zakwitowaniu ostrzeżone być które cudownie wyrzezane reprezentuje. Birk. Dom. 123.

ma. ib. 1 , 110.

WYRZEZAĆ, ob. Wyrżnąć. WYRZEZACZ, ob. Wyrzynacz.

WYRZEZEK , zku , m.,— §. 1) co- wyrżnięto , kawał wyrżnięty ; cttüoê Sluègefdjnttteneê, $erairëgefcbnt$te3, eftt 21b* wyrżnięcie , Sorab. 1. wurezano ; Eccl. H3BaaHte : wyrżnięcie, fdjnifel; {Vind. isres , vunsres, isresba, vunsresba; Ross.

BMpl>3Ka ( rzeźba). — §. 2) Wyrzezek, zka , m., W\r-RZEZANIEC , ńca, m , którego wyrżnięto , ein $)erauêge* fc^nttłner, Sluëgefcbntftner. Matce w rodzeniu umarłej, bok prostą raną rozpróć i otworzyć, kędy by dziecię wyjąć; a którzy się tym obyczajem rodzą, wyprotkami abo wy-rzezańcami zowią; tak Kajus Juliusz Ćezar^był z matki

Prawa u Rzymian wyrzynano na tablicach miedzianych. Stern. Cyc. 548. (wyryto, cf. wydrukować, wycisnąć, ef. wypieezętować). Wyrżnięty Eccl. H3BaaHHMH. Wyrznienie,

to co wyrżnięto, rzeźba; baâ 21u3gefcbnittene, Sluögegrabene, (Stngegrabene. —'Wyrzazał Mojżesz dwie tablice kamienne. Budn. Exod. 34, 4. (wyciosał. Bibl. Gd. ; fertig fd)nt£etï, auêbauen, auêf4mt|enh — §. 3) Wyrżnąć, mocą wyzwolić, uwolnić; Ijerauê fet/ueibeu, mit ©entait loêma^en, loêf^neibett, loêbaueu. Radzi pismo, kogo z małżeńskich śmierć związków ‘wyrzęże (wyrżnie), Zęby swobodnie żyły niewiasty

i męże. Pot. Pocz. 637.— Recipr. Wyrzynaćsię, przerzy- rayTH, M3BepraTH, H3Bepraio,    , H3KH4aio. Grzyby

nać się, przebić się gwałtem, otworzyć sobie przejście;    najlepiej, gdy najwyborniej będą przyprawione, za płot

ftd) bltrd)I)auen, ftd) ben 2Beg Öffnen, burd)bringeit. Wyrżnął    wyrzucić. Urzed. 149. Próżno żałujesz klejnotu, wyrzu-

się tabor z łasa bez szkód żadnych. Jabł. Buk. S b. (wy-    ciwszy go. Pot Arg. 605. Pokój jak nie ten , wyrzucili

gramolił się, wyskrobał się, wyplótł się). Tam Dunaj    wszystko, co jejmość kazała przybrać. Teat. 19, 23. —

siedmią gąb wyrzyna się w morze. Chrośc. Ow. 186.    Transi. Ukazującemu w nagrodę trzeba coś z kieszeni

(wyrzuca się, wylewa się, wypada). — Simil, Zęby się    wyrzucić. Mon. 73, 766. coś niby z niechcenia dać t

argentum domo, wyrzucać, vel potius wynosić, wywłoczyć. Cn. Th. 1332. (oerfdjleubent, cf. rozrzutny). — Wyrzucić co komu, rzucić przed kogo ; einem oorwerfen, tmr tfm fitnmerfen. Lizymach, co go Alexander W. lwowi okrutnemu kazał wyrzucić, lwa srogiego ‘udawił. Rej. Zw. 166. — Wyrzucić kogo, wypchnąć. Cn. Th. 1532. einen Ijeranśwerfen, ljerauśftofktt. Wyrzucić kogo, wyrugować, wyforytować. ib. wyparować, wyprzeć, wygnać, wypędzić; fierauêmer» fen, ijierauäbrängett, treiben ,-jagen. Wyrzuconym być, jest to zostać wygnanym z tego miejsca", które poniewolnie opuszczamy. Piłek. Sen. list. 419. Wyrzucać kogo z rady, z cechu. _Ćn. TJi. 1332. Gdyby który rzemieślnik co przeciwko postanowieniu miejskiemu wystąpił, tedy ma być z cechu wyrzucon. Szczerb. Sax. 382. Niewięcej jest kłopotu, o to biedne siedlisko cudze, aby jeden drugiego z miejsca wyprzeć i wyrzucić mógł. Podw. Wróż. 38. Iż pana boga czcili, wyrzucali i od majętności wywoływali ich. 1 Leop. 3 Mach. 3. Wielu na wygnanie wyrzucił i do klasztoru postrzygł. Sk. Dz. 757. — Wyrzucał Jezus czarta, a on był niemy; a gdy wyrzucił czarta, przemówił niemy, Sk. Kaz. 123. W. Luc. 11. 14. (wyganiał dyabła , a gdy wyszedł on dyabeł.... Bibl. Gd). — Wyrzucić zamachnąwszy, wyciskać, wy-miotać, beranêfd)lenbern. Naród Westynów żadnej broni nie używa ; on tylko z procy wyrzuca. Slas. Num, 2 , 221, (cf. wystrzelać, cf. pocisk). Skończył, i dzidę silnym wyrzucił ramieniem. Dmoch. U. 2,228. — Similiter: Figura niezgrabna bez ułożenia, rękawy wszystko na ramiona wyrzuca, i szablą zawadza. Teat. 15. e, 11.— §. Wyrzucić z siebie, atl3 ftd) bnmuSttWf⁶¹¹* Uciekając dziecię nie tak porodziła, jak wyrzuciła. Sz. Dz. 841. (poroniła). Wyrzucić z żołądka, zrzucić-, wyrzygnąć ; ftd) erbredjeit, h-cd)ctt, ütm ftd) geben bte 6petfeit, megbredjen, fpeien. Żadnej jego potrawy jeść nie mogła , ale wszystko zjadłszy wyrzucała. Sk. Żyw. 85. Cokolwiek w się wieją, to przez womit z żółcią zmieszany, kwaśno przekąsy-wając, wyrzucają. Pilch. Sen. list. 3, 194. Womit nie innego nie jest, jedno wyrzucanie przez usta tego, coby jeno w żołądku było. Cziach. Prz. W 5 , Boh. wywra-tek. Pokarm przyjęty od chorego żołądka bywa wyrzucony. Biał. Post. 292. Plugawsza rzecz tych , którzy wyrzucają przeciw bliźniemu swemu ‘obmowy, niżeliby to wyrzucił, co jadł albo pił. Eraz. Jez. Y 4. — Wyrzucam co mam na sercu, wymawiam, Cn. Th. 1332. (fein $erj auéf£Ï)uttert, cf. wylewać). Gzego sam wymówić nie mógł, to przez usta towarzysza swego Focyusza wyrzucił. Sk. Dz. 829. Jezus mówi : otworzę w podobieństwach usta moje, wyrzucę zakryte rzeczy od założenia świata. Sekl. Math, 13. (‘wyżynę albo wyrzygnę. ib. wy-

590

WYRZUCIĆ.

WYRZUCIĆ.

wyrzynają. Chmiel. 1 , 181. klują się, bte Bflfwe bredjen - einem etwa# au3 ber £afd)e «uêmerfen, fnn werfen. Egurgitare burd), fctynetben ftd) -burd). Siódmego od narodzenia miesiąca , zęby się wyrzynają z bólem częstokroć śmierć przynoszącym. Boh. Dyab. 2, 211. Nim sześć miesięcy upłynie jagnięciu, wszystkie się mu zęby wyrżną. Wolszt.

106. — §. Transłat. Wyrżnąć słowa, wymówić wyraźnie, wybić dosadnie, dobitnie wymówić, wyprawić; ein SKort red)t genau auêfprec^en, auêbrücfen. Jest w Greckim i w Łacińskim języku coś. okrągłego , iż język bez trudności wyrzyna każde słowo. Corn. Dw. 50. Nie mógł wyrżnąć a wymówić schiboleth. 1 Leop. Judic. 12. (rzekł sybolet, a inaczej nie mógł wymówić. Bibl. Gd.). —

Aliter. Wyrżnąć, jak najtrafniej wyrazić, oddać, wystawić , wyprawić, wyobrazić ; gênait auêbrücfett, trcffenb bar* ftetten. Jak wyrżnął, jak przymusnął, ‘grzecznie, ‘grzeczy.

Cn. Th. 251. et 216; wcale tu służy. Włod. (bardzo trafnie, cf. jak wymalował), Ad unguem fractus, tak prawie jak ma być wymalowany, by go wyrżnął. Mącz. De-scribere aliquid, popisać, wymalować, wyłożyć, słowy wyrżnąć co takowego. Mącz. Wystrychnąć kogo jaki jest, słowy wyrżnąć, ib. Ad normarn respondere, prawie jako ma być odpowiedzieć, by wyrżnął, słusznie odpowiedzieć. ib. Wielkich to są przykłady panów; ty choć mniejszym Wzorem, jednak chciej ichze jak najlepiej wyrżnąć. Opal. Sat. 55. W tym piśmie się wyrżnie jasno, Jak było przy Kaczale zaw’sze chudo , ciasno. Teat.

43. c, 49. Wyb. Czyj język tak mownÿ, żeby sprawy tej cudownej dzieło wyrżnął, jak trzeba? Kchow. Roz.

52. Trudna rzecz jest jeden język drugim językiem dostatecznie wyrżnąć; przeto z wielką-się pilnością folgowało temu, aby i prawdziwie i snadnie text Polski on text Łaciński wyrzynał. i-Leop. pr. (dobitnie oddawał).

— §. Wyrżnąć 'mowę, kompliment, pieśń, śpiew, notę gładko wyciąć, smarownie powiedzieć , wyśpiewać; glatt unb mit gertigfeit uortragen, Ijerfagen, fyerftngen. — §. Wyrzezał się nóż ; exesus est cutter crebro vel assiduo scissii.

Cn. Th. 1532: wychełtał się, wyrobił się, zużył, wyszczerbił się Włod. ftd) bitrdj ©cfynetben abitu^eit, ftnmpf fdjnetben, fdjartig fdjneiben.

WYRZUCIĆ cz, dok., Wyrzucać niedok., wymiatać, wyciskać, ‘wykidać, rzucając wyrugować, wyprzątnąć, wypróżnić ; fK’rairëroerfett, fmtauśwerfen, auéïroerfen, wegmer* fen; Boh. wywrcy, wywrhl, wywrhnauti, wywrhowati, wymitati, wyhoditi (cf. wygodzić), wyhazati, wyhazo-wati, wyhazeti , wyhazugi ; Slov. wywrhugi (cf. wierzch), wyhazugi; Vind. vunsvrezhi, isriniti Croat, zverchi , zversûjem, izhititi (cf. wychwycić), izhichujern , izhitavam, * zhitàvam : Bosn. izvarcchi, izvrrichi , izmechjati ; Ross.

BUÓpOCHTL, BblÓpOCaTb , BLIÓpaCbIBaTb, BbIKHHyTb , BU-KHAUBaTb , BbinpoKHHyTb , BblfipOKHAMBaTb ; Eccl. H3Bep-

W Y R Z U T N Y - W Y R Z Y G N Ą Ć. 591

WYRZUT - WYRZUTEK.

powiem skryte rzeczy od założenia świata. Bibl. Gd.).— g. Wyrzucać co komu na oczy, plus est quam wymawiać. Gn. Th. 1332. wyrzuty, zarzuty komu czynić, cf. zarzucić; dnem ettt)d3 tterroerfen, twnttfen, mn^alten, i^m ^ornutrfe mncîten; Boh. wyteykati, (cf. wytykać); Sorab. 1. wumiluyu, porokuyu, wutjkam; Vind. enemu v'ozhi vtekniti, vtikuvati, fvariti, pofvariti, (cf. swarzyć); Croat. jzponeszti, jzponassam , kórim , (cf. korzyć); Dal. pri— korivam , opogovaram ; Rag. prikoritti, okoritti, opogo-‘ voritti komu, ubezociti tkoga ; Bosn. prikoriti ; Ross. KOpHTB , KOptO, BbmirfeSAHTb , BBI3B'li3/KHßaTB, ntüHTB (cf. pieniąc), flantTB, HarrfeBaiB (cf. napiać , naspiewać),

rzutek, pomiotek, martwe dziecię. Cn. Th. 769. nie donoszony płód , niedoniosek , poroniątko; eine mtjeittge ©etmrt, dite fte&Igeburt.— Aliter: Wymiotek, podrzutek, nalezionek, porzucone dziecię żywe. Cn. Th. 782. ein meg« gefeit fîtitb, ein ginbelftnb, gtnbimg. — §. Wyrzut, krosty wyrzucone, obsypanie krostami, osypka, ber $llt$fd)lag, bte Slattern.-Gorączki z wyrzutami, t. j. z plamami krostami. Krup. 5, 328 febres exantjfematicae. — Wyrzut, który komu czynimy, zarzut, wymowa w oczy ; eilt Sor« murf, ben man jemanben mad;t, ba3 Sorrucfen, Ser^alten, Sermctfen ; Boh. weytka (ob. Wytykać), weystreka , wey-ćitka ; Sorab. 1. wurètzeno , (cf. wyrzec); Vind. fvaritje , nonpeKHyTB, nonpenaTB , ynpeKHyTB , ynpenaTB, myHaiB,    fvarifhtvu, (cf. swar); Ross. BBiroBOpT,, T03aHie, ynpem,

cnyHHTB, nocnyHATB; Eccl. xyxHato (cf. chuchnąć), rant-    nonpeK'b (cf. poprzek), meineKł, (cf. szezutek, sznupek).

4aio. Jan ś. wyrzuca światu na oczy, że przez Chrystusa    Wskroś Ulisesa takie wymówki przebodly, Do mnież,

od zginienia wyswobodzony, przecie go nie poznał.    rzekł, królu, wyrzut obracasz tak podły! Dmoch. II. 101.

Salin. 2, 452. Zwyczajnym swym stylem JP. Cześnik    WYRZUTNY, a, e — ie adv., WYRZUCALNY, ejectilius. Cn.

mi zdradę miłości wyrzuca. Teat. 48. b,' 26.— Wy-    Th. 1332 co się odrzuca, albo łatwy do odrzucenia. Włod.

rzucić w górę, wzrzucić; in bie §öf}e werfen, aufwerfen.    2ïuêwurf8«, fyerairêwerfeitb, atrêwerfltd), auêmerfbar; Slav, wy-

Blokauz jeden wyrzucił z ziemi, a chróstem go i różno    hoditedlny, co se muzę wyhoditi ; Ross. ii3BepraTe,iBHBiH.—

'wiszami leśnemi tak nasrożył, że się lasem Turkom zdał    Wyrzutny, WYRZUTOWY, wyrzucający komu, zarzutny,

przyrodzonym. -Tward. Wl 140. Podkopy czyli miny    wymawiający; Sontutt’fê «, .»orwerfeitb, iwrriicfeitb; (Ross.*

podsadzonemi prochami mają być w powietrze wyrzu-    ynpetHBift, nonpeKaieiBHBiH , nonpeuHBiii, cf. poprzeczny),

cone. Jak. Art. 3, 308. wysadzone, in bte Suft [preitgcn.    — $. Od wyrzutu choroby, 'od krosty, osypki ; 3luŚ*

Byk w górę wyrzuca rogami, a ziemię nogami Kopiąc    fd)lag3«, Slattern«. Ospa i inne choroby wyrzutowe. N.

piasek rozmiata. Pilch. Sen. gn. lfl. wybija w górę, i    Pam. 20, 206. ‘WYRZUCACZ, WYRZUCICIEL, WY-

wymiatuje. — §. Wyrzuca się    krosta. Cn.- Th.    1332.    RZUTNIK,    m., który wyrzuca, komu wyrzuty czyni, wy-

wykociła się, eine flatter feiert    fieruitê, fdjlagt auê.    WY-    mawiacz;    ber iperanśwerfer, ?lnśmerfer, ber Sormerfer,

RZUT, u, w.,- ‘WYRZUTA , y, i., wyrzucenie, wymio-    Sorrücfer; Croat, jzponoszilel , jzponassavëcz, koritel,

tanie, wyciskanie; ba$ $erau3werfen, Slltêrucrfeit, bercer«    f. jzponoszitelicz3 ; Dal. prikoritel, f. prikoritelicza ; Rag.

attêmurf, Sluâmurf. Niech patrzą na tchu z mych ust wy-    ukoritegl, prikoritegl, f. ukoritegliza, prikoritegliza. WY-

rzutę, Na serdeczna skruchę,    i duszną pokutę.    Kulig.    RZUTNIA,    i, £., Gramm, wyrzutnia jest wyrzucenie głoski,

Her. 281. Iż gwałtowna nawałność okręt umiotała, wy-    z jakiego wyrazu, albo wyrzucenie wyrazu jakiego z mo-

rzut uczynili, a nazajutrz sprzęt okrętowy wyrzucili. W.    wy. Kpcz. Gr. 2, p. 23. ellipsis, cf. domyślnia.    .

Acl. 27, 18. (naprzód towary wyrzucili, a trzeciego dnia WYRZYGNAĆ cz. jedntl., Wyrzygać niodok.-, Bosn. izrigh-okrętowe naczynia wyrzuciliśmy. Bibl. Gd.). — Wyrzut,    nuti, uzrighnuti ; Rag. izrighnuti, odrighnuti, izrigati ;

WYRZUTEK, tka, w., to co się wyrzuca, wyrzutki, od--    Croat, zrigâvam , izrigavam, izrigavati ; Ross. H3pBirHyTb,

rzutki, odrzezki, śmieci, pomiotło, wymiotło, wymię-    H3pbiraTB ; Eccl. BBipBirax), H3pbiraio; Graec. sqevjco , êgsv-

taczka, everriculum. Cn. Th. 769. ber SïlrôtBltrf, łt)(l8 roeggeroorfeit nńrb; Boh. powrhel ; Sorab. 1. parob ; Carn. svershk, savershk, smetlâka, sbirk, berkarye ; Vind. ismet, vunsmet, isverg, vunsverg, isvershtvu, vunsvershtvu, vun-vershnost ; Ross. H3Beprame, H3BeprB, ii3Mer&, oóopt, oóo-pBIUIB, 4pH3I”E, (cf. drzazga) , 4paHB , OTÔpOCOK'B , BUBaiKa (cf. wywalić), BBIKH4KH, (cf. wykinąć) ; Eccl. bbikh40K'B,

H3Beprł. Świniom się dają wyrzutki z ogrodów marchwi, buraków, liście kapuściane, i t. d. Kluk. Rośl. 3, 277.

A my onych wyrokiem górnomyślnej buty Skazani między podłe natury wyrzuty. Zab. 8, 351. Koss. — De homine: Wyrzut, wyrzutek, tka, w., człowiek odrzuco-. ny, pogardzony, w pomietle ; ein öermorfiter 3)?enfd), stuê* i wyrzyga. Olw. Ow. 542. imirf. Precz mi z oczu w tej minucie Nikczemny ziemi wyrzucie. Jak. Baj. 59. Taką krzywdę poniosłem przez dumę Atryda, Jakbym był najpodlejszy na ziemi wyrzutek. Dmoch. II. 246. Będziesz się włóczył od kraju do kraju, zostaniesz wszystkich narodów wyrzutkiem.

Staś. Num. 2, 31.— Aliter: Wyrzutek, wymiotek, po-

yvvficctj, eruco-, rzygając wyrzucić, wypluć, wybluć, zrzucić, zwrócić, oddać; non ftd) fpcteit, au3bred)en, weg« •bred)cn, au^fpeten pr. et fig. tr. Przebiła dzida szyję, krwi potok wyrzygnął. Dmoch. R. 1, 133. Odzyskał dech bo-hatyr, na nogi się dźwignął, Otworzył oczy, z piersi krew ozarną wyrzygnął. ib. 2, 56, (cf. wykrztusić). Na świtaniu wespół ze krwią, która już ciec ustawała, duszę przeklętą wyrzygnął. Birk. Exorb. G 3 b. Po pierś na wiatr się ‘wychynąwszy, nozdrzmi i gębą srogą, wód wyrzygnął siła. Zebr. Ow. 390. Jonasz był w brzuchu wieloryba trzy dni; trzeciej nocy wyrzygnął'go na brzeg żywego. Gil. Kat. 232. Gharybdys porwane okręty porywa

Co kędy pochwyci, to wy-rzygnie zarazem. Tward. W. D. 2, 262. Pot. Syl. 188. Strzeżcie praw moich , by was nie wyrzygneła z siebie ziemia. 1 Leop. Luc. 20, 22. (aby was nie wyrzuciła ziemia. Bibl. Gd). Effundere virus, jad a gniew swój na kogo wyrzygnąć. Macz. (wylewać gniew, wyrzucić co masz na sercu, wywrzeć, wynurzyć). Boję się powta-

592

WYRZYGACZ- WYSAD.

WYSADNY - WYSADZIĆ.

, wy-

rzać bluźnierstw , choć to z cudzej gęby wyrzygnionych. Mon. 73, 574. Wyrzygnąłbyś złośliwy potwarco, byś tam ku 'nieczei mej i jedną kreską co był naczytał. Smotr. Ex. 8. (wyjeżdżałbyś z tym na plac). Jezus mówi : otworzę w podobieństwach usta moje, *wyrzygnę zakryte rzeczy od założenia świata. Sekl. Math. 13. (‘wyżynę albo wyrzucę, ib., wypowiem. Bibl. Gd. wyjawię). — Co przez tak długie lata przodkom naszym dźwigać Nie ciężko było razem mamy to wyrzygać ? Pot. Arg. 169. wyrzucić, odrzucić z obmierzieniem. WYRZYGACZ, a, m., który co wyrzyga, wyrzuca; ber SBegfpeter, 3ltt3s Werfer; Rag. uzrigalaz, f. uzrigaliza ; Croat zrigàvavecz , izrigavecz , f. izrigavicza.

WYRŻYNAĆ , ob. Wyrżnąć. WYRZYNACZ , *WYRZEZACZ, a, m., wyrzynający co, ber Sluäfcfynetbev, Stuêfdjntjjler ; Vind. isresavez , sresuvauz, isrezuvauz , dlietavez , dlietnik (cf. dłóto), (isresalu , isbodalze , dlietu » dłóto , rylec); Croat, zrezavavecz. WYRZYNALNY, a, e, — ie adv., wyrzynaniu służący, excisorius, Cn. Th. 1332. SUifdjnet* be *. Wyrzynalny, do wyrzynania, mogący być wyrżniętym, auêfcfynetbebar. WYRZŸNK1, ów plur., ob. Obrzynki, okrężne, wieńczymy ; ba3 Slerntefeft, ©cDnitterfcft. [źle, ma być wyżynki , obżynki od żęcia nie od rznięcia 2j.

*WYSAĆ, ob. Wyssać. ’’WYSĄCZ , ob. Wysysacz.

WYSĄCZYĆ cz. dok., Wysączać niedok., sącząc wyciągnąć ciecze , czynić żeby co wysiąkło, anêftcfew laffen. Wysączam , osaczam. Cn. Th. 1332. et, 637. Wysącz dobrze śklankę , chustę. 7V., (cf. wykręcić , wymiąć). Wysączyć się, w'ysiąknąć, wsiąknąć, beraitSftcfertt. Aby się wysączyło , aby rosół puściło , aby wyszedł sok. Cn. Th. 637. — Fig. tr. Wysączyć kielich, wychylić, wydusić , spełnić ; btë auf ben lefjen tropfen anderen , aurirtn* fen , mrôjedjen. Trzy albo dziewięć pełnym duszkiem do dna Wysączyć, rzecz to wczesna i nieszkodna. Hor. 2, 130. Min., cf. wysarknąć.

'WYSĄCZYĆ, ob. Wysadzić, cf. osaczyć. "’WYSAD, u, m., WYSADA, y, i , WYSADKA. i, z., dem., wysadzenie, i to co wysadzono; baö 3lu8fe$en , £erau3fc|eit, Söegfejjen ; (Boss. BHca^Ka , przesadzenie roślin, BUca40K'b odnoga roślinna przesadzona). — Wysada , front gmachu , przednia wierzchnia strona, bie SSorberfettc, bte fronte etneö ©ebdubeS U. f. tt>. Czoło tylko widziałem-, i sarnę wysadę zwierzchnią. Pilch. Sen. list. 424, ( cf. wystawa). — Fig. tr. Wysada, sadzenie się na co próżne, przesada, afekta-cya ; ttebertretbung au$ (Stfelfett, eitle 3^r. Ten grzeszy w stylu , który o słabej rzeczy pisząc, krasomowskich używa wysad. Mon. 68, 216. W tak krótkim czasie obrad publicznych, zaniechajmyż wysady długiego mówienia. Dyar. Gród. 544. ( sadzić się na długą wymowę). Skoro zagrzmi twa pomsta nad niemi , I pan i państwo znikną w ‘ocemgnieniu , A ich władania, ich wysady panie, Śmiech tylko ludzki w mieście twym zostanie. J. Kchan. Ps. 106. ozdoby, przepych. — *§. Polit. Wszystkie prawa, statuta, daniny, wolności, swobody, wysady, zwyczaje potwierdzić umyśliliśmy. Herb. Stats 7. ib. 22, Boh. weysada przywilej. — §. Wysadki, ogrodowi-ny, które się zachowują przez zimę , aby na wiosnę p.o-

sadzone wydały nasienie, n. p. marchew', burak, kalarepa. X. Kam. ©ejjpflanaen , ©amenpflanjen. WYSADNY, a, e , — ie adv. , wysadzony, wysunięty; ^erauêgefe^t, Çerairôgerûlït ; (Boh. weysadnÿ uprzywilejowany; Ross. bh-ca^HUH do przesadzenia w ziemi). Rumak pana szybko niesie na polu przestroném , I kurz omiata z drzewa wysadnym ogonem. Dmoch. 11. 2, 303.    ( długim zama

szystym ogonem). — §. Wysadny, przesadny, zbyt afektowany ; übertrieben, gejtert, affect irt. Woli w ustroniu swe wygrywać trele , Kędy się rozkosz nie wysadna ściele. Zab. 16, 181. Kniaź, naturalna, prosta, szczera. WYSADZIĆ cz. dok., Wysadzać niedoli. ; Boh. wysaditi sazovati, wysazeti ; Slov. wysâzÿm ; Sorab. 1. wuszadźu ; Ross. H3caAHTB, Bbica^HTL, BucaJKHBaib ; Eccl. H3ca5K4aio;

§. 1) z czego wyjąwszy posadzić , postawić , wystawić , wyłożyć zkąd ; perauêfe^sen, mrëfcjjert, roegfe|en> W owym porcie wysadziwszy na ziemię wszystko wojsko, przez ‘Epireńską ziemię jechał. Baz. Sk. 519. (wylądowawszy, z okrętów zsadziwszy; au8 Sattb fe^en,    ). Jam

rozumiał, że mię przed moję kamienicę wysadzi, aż on ze mną do Łazienek chce jechać. Mon. 71,352. z pojazdu mię zsadzi, wypuści, dozwoli wysiąść ; er łt)trb ttlt(f) curô bent fSBagen abfefjen, auêffetgen ïaffen. — Transi. Wysadziwszy wodę z łożysvka i brzegów , w pół rowu wieżę zbudowali. Sk. Dz. 374. wyprowadziwszy, wywiódłszy, wyciągnąwszy, odprowadziwszy; bflś 2Baffer tymitôkitm, flbletten. — §. 2) Wysadzić gwałtem, zsadzić siłą , wyrzucić, zrzucić, zbić, wybić; berau3fe|en, Ijcrab fefjen, rauêtverfen, herunter trerfeu. Włodzimierz xiçcia tego z konia kopią wysadził. Fund. 39. Kopią z siodła wysadzony. P. Kchan. Orl. 1, 137. Jabym tego grubianina pięścią z krzesła wysadził. Boh. Kom.t, 242. — §.Wysadzić, wyrugowsć, wyprzeć, eilten üerbriirigen. Miarkuję ja po mowie Wac Pana, iż chcesz wysadzić mię z domu tego. Teat. 3. b, 63. To stworzenie niebezpieczne trzeba ztąd wysadzić. Teat. 37, 147. Przysięgam, że wszystkich amantów wysadzę , i sam jej sercem władać będę. ib.

5. b, 3. (odsacfzę °d niej, cf. jak kota od mleka). Jawnym gwałtem brata chciał wysadzić z państwa. Birk. Dom. 146. Z magistratu ratusznego mieszczany uczciwe wysadzacie, z cechów rzemieślniki rugujecie. Smotr. El.

49. — $. Wysadzić miny, wysadzić minami, wyrzucić na powietrze; Boss. no4opBaib , iio^pbiBaib, tn bte Suft fprengett. Jest to mój wielki nieprzyjaciel ; ależ już i na niego miny podsadziłem, i wkrótce go wysadzę. Boh. Kom. 1, 314. Wielu te od nas założone , i czy z bliz- * ka, czy z daleka prowadzone miny,, z fortun i z życia wysadzają obywatelów. Mon. 68 , 320. ( pozbawiają ich fortun i życia , wydzierają im fortunę i życie). Żebyś mi się miał wdzierać w jej serce, broń boże! bo-bym cię minami od niej wysadził. Teat. 22. b, 54. Gol., (ob. Odsądzić). — Wysadzić drzwi, wystawić drzwi, emovere postes cardine. Cn. Th. 1352. et 1336. bte re fprengeu, (ob. Wyłamać, wybić).— §. Wysadzić komu oko, wybić, wyłupić, wykłóć, wyjąć, einem b(t3 Singe auë bem $opfe (teranśfd&lagen. Mądry, gdy mu przypadek oko wysadzi, na pozostałym rad przestaje. Pilch.

WYSADZIĆ.

JWYSĄDZIĆ- WYSCHNĄĆ.

593

Sen. list. 55. — §. Wysadzić sąd, sędziów, komisyą , komisarzów* wyznaczyć do rfdbywania posiedzeń sądowych ; ein Geriet, eine Gommifftim nieberfefcen. Sędzię wysadzi! , którzyby miast sprawę uznawali. Warg. Cez. 92. Rycerze panny Maryi , coby poganom ziemi odjęli, aby tym odjątkiem za wynalazkiem ludzi wysadzonych, z Konradem dzielili się. Krom. 227. — §. Wysadzić co czym*, przesadzić wciąż, womit Befeuert. Gościniec wysadzony z obu stron drzewami. Mon. 71 , 114. Kazał pięknie wierzbami wysadzić groblę. Teat. 18. b, 50. — §. Wysadzić naprzód , wysunąć, wymknąć, czynić że co na wierzch wychodzi, sterczy ; fyçrauéfdjieben, benwrrütfen > »orragctt laffen. Miał na palcu pierścień z wysadzonym kamieniem , na klórym wyryta była Tyberyuszowa. oso-

dą, przesadnie, wysadnie , ntinnrätfng fid) feröorttyun. Nad starych rozum z swym się nié wysadzaj. Kolak. Wiek. G

1. (nie wyjeżdżaj przed swatami, nie wylatuj, nie wyrywaj się). Próżno się z wiekiem złotym chlubny Grek wysadza. Zab. 12,229. szczyci się chełpliwie, chełpi się, pyszni sie ; womit groß tljun, prcdjlciî. — Powiadają , że nie bardzo się wysadzasz z pochwałami ku panu twojemu. Teat. 2. b, 78. nie bardzo się sadzisz, nie silisz się ; bit gtbft bir bornit nidjt mel 9Mbe, ftrengft bid) nidjt fel)r on, tlmft bid) ntd)t fefir (jeroor. — §. Wysadzić kogo na jaką godność , i t. d., wynieść, go, einen JU einer 2Bnrbe U. f. W. ergeben. Fortuna gdy pyszno rzeczy wy-nicuje, I do zaburzonego morza przystosuje , Sroga o ziemię rzuca królewskie korony, A podłych zwyciężeń-ba. Corn. Sen. 291, (cf. wypukły, wydatny, wystawmy). ców wysadza na trony. Bardz. Boet. 29. Bóg wysadza

— Becipr. Dom był wewnątrz cedrem oprawiony, mając rzezania wysadzające się. W. 3 Reg. 6, 18. (rzezanie na kształt jabłek leśnych i kwiecia rozkwitłego. Bibl. Gd.). Na bani napisz wierszyk, ledwie znać z przodku, za czasem wystąpią one litery, i wysadzą się tak czytelno , jako czytelniej drukarz ich wybić nie może. Birk. Kaz. Ob. K 5. Malarz cieniem, farbami jasnemi, rzeczy wysadza. Tr. (wyprawia , wyraża , wyobraża , wyda-tnemi czyni), Rzuca ku niemu wzrok pełen dzikości , wysadza mu

(wydobywa się, przebija się, wyraża się). — §. Aliter: Wysadzić się, wysunąć się na przód, wyjeżdżać na czele , spieszyć na⁻ przód, ruszać , wyruszyć się przed in-nyrni, wyścigając , zapędzając się; twritefen, ljen>orriicfett,

tych na wielkie miejsca , którzy byli gardzeni u świata. Karnk. Kat. 557. (er fe£et bie Gewaltigen oom @tnljl, unb rid)tet bie ©lenben auf. Sut!).). 'Jejmość wysadziła go na taki urząd, który mu do roku czyni 10,000 talarów. Teat. 58, 261. Mikołaj V po śmierci Eugeniusza zgo-dliwem zdaniem kardynałów wysadzony był. Krom. 574; (suffectus erat, obrany był papieżem). — Tu w'oczy wpada nierówność, która z pod miary . i strychu znacznie w górę wysadza. Pilch. Sen. list: 267. wybija, wzbija , się złość na czele. Staś. Num. i, 218. wynosi, w górę idzie.— Ironie. Chcą mię tedy na głupca wysadzić. Teat. 54, 68. wystrychnąć , wyforytować, wykierować, wyprornowować.— §. Wysadzić, posadzić w ziemię wszystko, co było do sadzenia. X. Kam. alleé aué* pflanzen, anêfe|cn.    • '

twreilen. Daleko od swych Argant się wysadził, Chcąc się WYSADZIĆ cz. dok., dostatecznie do końca sąd odbyć, od-sam potkać naprzód przed wszystkimi. P. Kchąn. Jer. 64.    sadzić; bié ju Glfbe auéfd)ltd)ten , Geriet obwalten, abnr*

Cezar tarczę od żołnierza wziął, i w pierwszym zastępie    tljetlen; Boh. wysauditi wygrać sprawę,

na czoło się wysadził. Warg. Cez. 50. Jak zrządził sam WYSANIE, 'WYSANY, ob. Wyssać, wyssanie, wyssany, zapał, sporszym krokiem za nią się wysadził. Zebr. Ow. WYSAPAĆ cz. dok., sapiąc wytchnąć, auëfcbütebett, aué*

18. (ścignął). Gdy    w bitwie    Brutusowi już konia    nie    fć)nartfen. —- Zaimk. Wysapać się, ftd) nerfdjnteben.^Zaraz

dostawało , a ludzie    Antoniusza    już go byli pilni , w'ysa-    Mości Dobrodzieju , niech się trochę wysapię. Teat. 5,

dził się przedeń Licyniusz na takimże koniu i w takiej-    a, 4. (niech tchu nabiorę). — §. Jużeś się wysapał, po-

że zbroi, i tak go długo uwodził, aż się chcąc dał na    słuchajże mnie cierpliwie. Teat. 22.6, 105. jużeś ochło-

urząd pojmać, aby jedno Brutus na suszy został. Rej.    nął, udobruchał się', bu fjaft bid) fd)0it abgefübît.

Zw. 95. -— $. Wysadzić, nadstawić, wystawić, narazić; WYSARKNĄG cz. jedntl., Wys<arkać niédok , sarkając wys-ber Gefabr aitèfe^en,    bloé ftellen,    frété geben. Rycerze    nie    sać, wyeblipnąć , wyciągnąć ciecze, auëfd)lürfen ; Boh.

litują gardł swych,    wysadzając    ciała swe na działa,    na.    wysrknauti ; Sorab. 1. wuszrebnu ; Rag. isarkatti; Vind.

spiże, na szturmy. Rej. Post. a 4. Ani się na    działa,    ani    vunferkati , vunpoferkati ; Ross. BfcixjeöiryTb, BbixÆeôaTb.

żadne postrachy nie wysadzali. Rej. Zw. 23.    Ubogi    ka-    Wysarknąć; wypić, W'ycmoktać. Wlod. ; jaje miękko go-

żdemu na sztych jest wysadzony. Teat. 8, 45. Drugi na    to wane z szelestem wypić. Dndz. 71. Sorhere, jaje ra-

szańc szczęścia i wszystko wysadza, jeno to jego, co    zem wyłknąć, wysarknąć. Mac,z.'— §. Wysarkać, wołana grzbiecie i na szyi zostanie. Rej. Zw. 158 b. —    jać ; auêfd)tm|ifen, atiêfcficlten. Bndtk.

§. Z naganą: Wysadzić się, wynieść się, wyniosłym WYSCRŁOŚć , ści, i., przymiot tego, co wyschło, lub ■ być, przenieść drugich , wzbić się nad drugich; ftd) er* który wysechł, cf. suszą, suchość, suchoty; btC £roc* fyeben, über anbere megfeßen Ci biskupi tak się wysoko    fenliett, 3(uégetradenl)ett, luégejefirtbett ; Boh. wyschlost.

w pychę wynieśli i wysadzili, że też sobie moc niebie-    Ciało jego ukazano ludziom; po którego wyschłości mógł

skiego i ziemskiego panowania przywłaszczyli. Wiśn. 260.    poznać każdy, iż głodem umarł. Sk. Dz. 885. WY-

Ktoż co innego czyni, myśli, mówi, radzi,    Tylko    że    SCHNĄĆ nijak, jedntl., Wysychać niedok. ; Boh. wyschnau-

nad równego sobie się wysadzi ? Pot. Pocz. 580. (    kto    ti, wyschnu , wysychśm, wysmachnauti (cf. wysrnagły),

się rad popisywać z przesady, przesadnie).    Częstokroć    wyprahnauti, wyprahlÿ , {ob. ’Wypra-gły) ; Slot. wischnut,

się ten zdradza, Stara mówi przypowieść, kto się rad    wyschnauti ; Sorab. 1. wufknu, wuszuhnu; Vind. vunse-

wysadza Pot. Zac. 26. kto się rad popisywać, przesa-    fehniti, vunfehniti, pofehniti ; Ross. H3COXHyrb , H3CH-

75

Słownik Lindego wyd. 2. Tom VI.

xaTfc, BHCOXHyTL, Bucuxaït; Eccl. imcbixaro ; być wy-    nemi wyścigi sprawy, nigdy    ci nie radzę. Zab. 15, 409.

suszonym, zupełnie poschnać , schnąć wewnętrznie ; ait3*    Zabi. — §. Wyściganie się    na koniach; Eccl. ypnera-

trotftteu/ ganj troÆen werben.    Drzewo choćby najlepszego    nie, ótranie na kohhx-e bb 3anycKH, ba$ SSettrennen.

gatunku, potrzebuje znacznego czasu do należytego wy-    Londyn .wyścigami koni sławny. Mon. 74, 490. Najzna-

schnięcia. Jak. Art. 3, 175.    Niektórym jeszcze mleko    czniejszy plac do wyścigów konnych jest w Konstanty-

macierzyńskie w *uściech nie    wyschło, a panami ich po-    nopolu ; służy on Turkom do wyścigania się końmi. Fam.

czynili. Smotr.    Lam. 25, (cf. młokos).    Ziele to rośnie    84, 771. Wyścigów plac, wyścigania plac, zawód, go-

na miejscach    wyschłych i .wypragłych.    Syr. 852. Wy-    nitwa,    zawodniczy plac, bte fRennOa^U ; Eccl. ókmejieirb,

schły Sorab. 1. wufknenć. Skoro się dotknęła szaty pań-    no3opiime r4t ótraiorca,    óopiOTCfl, npepiiCTame. —

skićj, wyschnęło i ustało źrzódło onćj krwi jej. \V. Post.    Wyścigiem, na wyścig, na    wyścigi, w zawód* wyści-

Mn. 582. Prędko łez gorzkich źrzódła wysychają. Past. gając się, uganiając się, emulując z sobą; ntn bie 2Bet* Fid. 520.    ustają    płynąć, oertrocfnen, auétrocfnen, su fließen    te, mettrennenb, metteifernb pr. et    ßg. tr.    ; Ross. bb ronu,

mtftyören.    Skarby rne dla ciebie nie wyschną w potrze-    bb 3anyc'Kii; {Croat, tekmènye;    Sorab.    1. porunofeżeno

bie. Teat. 25. d, 22. (nie ustaną, nie wyczerpną się, będą    aemulatio). Z nim gruby Edomczyk w lot bieżał, a    oba

zawsze gotowe, płynące dla ciebie)—De homilie: Wyschnąć,    strachem zjęci , z bystrego Dunaju wodami na wyścig

spaść z ciała,    wychudnieć, chudnieć, chudnąć; troefnett,    lecieli.    Psalmod. 72. Z drugim pójść na wyścigi. Pot. Arg.

mager werben,    bürre-werben, oertrocfnen,    auêtrotfncn, ftd)    167.    Bieży na wyścig, przedząc i obóz i króla. Przyb.

abjetyrett ;    Ross.    uaxnyTL, iicnaxuyTb. Mogę się łatwo    Milt. 28, (ob. Wysadzić się). Róbmy na wyścigi, kto prę-

wymknąć    przez    najmniejszą dziurkę, Bom tak wysechł, ' dzćj skończy. Teat. 52, 5. Ej    żywo,    wyścigiem! ib.

że tylko kości mam a skórkę. Toi. Saut. 71. Dobry słu- 43. c, 166. Wyb. WYŚCIGNĄĆ cz. jedntl., Wyścigać ga , wysechł z gryzoty, nie dojadł, nie dospał, ubie-    niedok. ; Eccl. BbiCTimato ; — wyścigać kogo, ścigać za    nim

gając się za całością fortuny i honoru pańskiego. Zab.    by go doścignąć; einem nactyjagett, Hin itylt eitljtltyolen,    tltn

13, 196. Wysechł, i oczy    mu daleko w łeb zapadły.    itym Jtmor ju fotnmen. Wyścigam kogo, wybiegam. Cn.

Th. 1533. wyścignąć kogo, doścignąwszy uprzedzić: et* nen ehttyoleu uub ttyrn norfomnten, ttyrn tmrjagett, tûit iiberja» gen, ttym oorrennen, ooretlen ; Ecd. ypncTaTH, nepecnmb, oótmaib noro, Bbinepe^UTb. Każdy z nią się biegiem spierał, ktoby ją wyścignął. Olw. Oiu. 417. Irys co wiatry lekkim wyściga obrotem, Pospiesza z Idy bystrym do Olimpu lotem. Dmoch. II. 1, 211. Ta co później poczęła, nie tylko pierwej bieżącą dogoniła, ale ją też wyścigła, tak iż późniejsi stali się przedniejszymi. Sk. Żyw. 2, 70. ( prześcigła ). Na koniec słodkie zanócim pienie, Które powtórzą okolne skały; Nimfy, Satyry, na wyścignienie Zbiegać się będą, by nas słuchały. Chód. Gesn. 8. na wyścigi, wyścigiem. — Fig. Wyścignąć* uprzedzić, przejść kogo w czym, celować, ein» - lien morin nbertreffeu. Przedtym żadnego trybu wojennego nie znający, w krótkim czasie wszystkich w tej sztu-wymknąć, wyszczynić, wychylić, tyeraitSftreĆfeu; ( Vind.    ce wyścignął. Pilch. Sali. 288. — Wyścignąć rozumem ,

istegniti, istegnem). Wyścibić język ; Rok. wyplazowati,    doścignąć, dojść; mit bettt 3>crftailbc errctdtycn, ergriillben,

(cf. wypłazować). Ta uzdzieniczka nie da koniowi ani    faffeit , begreifen. Twej lak dziwnej sprawy boże, Wy-

gęby rozdziewiać, ani języka wyścibiać. Hipp. 52. Wdzia-    śeignąć rozum nie może. Ryb. Ps. 277, Slov. wystiżite-

łeś suknią, nie możesz z niej wyścibić reki. Bardz. Trag.    delni eomprebensibilis , * wy ścisły, dościgły, fafflic^ , be*

greiflieb, erreichbar bent 5Serftanbe; Slov. newystihlost, ne-WYŚC1E, ob. Wy, cum affixo secundae personae pluralis, / smirnost immensitas, ‘niewyścigłość, niedościgłość, bie e. gr. Wyście to widzieli * wy to widzieliście, fJestto 3    Uiterreichbarfeit. — §. Zaimk. Wyścigać się z kim, wy-

osób. czas.,teraz, być, cerk. reere 2], ‘WYSĆ1E, WYJŚCIE,    biegać się z nim, wyganiać się z nim , jiść na wyścigi,

ob. Wyjść, cf. wychód. *WYSCIECZKA, ob. Wycieczka.    iść w zawód z nim, emulować pr. et ßg. tr. ; mit eitlem

WYŚCIELAĆ, ob. Wysłać. WYŚC1ELKA, i, z. ; (Ross.    um bie SBette rennen, metteifern; Sorab. 1. porunofeżam

BbiCTHJiKa,' 1) wyściełanie, wysłanie, 2) w karcie pięć    szo, raunuyu, (cf. równać, porównać); Rag. natjezatise,

kart jednej maści). Wyścicłka bywa w śrzodku podeszwy    tjeccemse, (cf. ciec); Croat, tekmimsze; Ross. copeBHO-

u trzewika damskiego. Magier. Mskr. bte Sluêflltieriing ber 6otyłe am graueitfctyntye.

WYŚCIG, u, tn, wyściganie, wyścignienie, ścignienie kogo, czego, gonienie za nim; baö 5Ractyjfagen, Dîactyfefcen,

Słactyetlen, $afctyen pr. et ßg. tr. Cudze przetrząsać czuj-

594

WYŚCIBIĆ- WYŚCIG.

WYŚCIGNĄĆ - WYŚCIGACZ.

Jabi. Tel. 88. Wysechł ci on jak szczepa. Zab. 8, 97.

Treb. Cn. Ad. 1096. Przez półtora roku żadnej stra-wności w żołądku nie miała , zkąd wyżólkła była , i wyschła, jako szczepa, tak że jej już prawie cień był.

Sienn. 529. Którzy pełni są cholery, i tak wyschli są, że jedno skóra a kości, nie radżę, aby się mieli kąpać.

Syxł. Szki. 253. Wysechł, same go kości i skóra, i ledwie co żyje. Teat. 29. c, 8, Ross. <iaxjiuii, M03nibiH ,

M03rjiJiKij, MOmn. Lekarze każą ludziom suchoty cierpiącym, albo wyschłego ciała, miewać mieszkanie w chlewie, przy gnoju; bowiem wilgoć jego przechodzi pory wyschłe , i odmiękcza je , wiele przyczyniając ciału mate-ryi. Cresc. 76. Przez suchoty rozumiemy całego ciała wyschnienie, lub z ciała opadnienie. Krup. 5, 568. bte 5Ibjetyrtutg.

WYŚCIBIĆ cz. dok., Wyścibiać niedok., ścibiąc wysunąć ,

282.

BaTb , copeBBOBame, ( cf. rzewny ). Plac do wyścigania sję końmi. Pam. 84, 771, {ob. do wyścigów, zawodniczy plac, zawód, gonitwa). — §. Wyścigać, wyściegać, ściegami w-yszywać ; au^ffeppen, aitênâtycn. Rndik, WYŚCIGACZ, a, m., biegacz na placu. Cn. Th. 1353, bie-

siąknąć, *wykanąć, sącząc się wyciec, £eratt$ftefent ; Ross. comiTbCH , BWComiTbca , ( cf. sok) ; ( Eccl. ircc/nmyru , 0CKy4tîb niszczeć).

WYSIEC, f. wysiecze , wysiekę cz. dok, ‘‘‘Wysięknąć, f. ‘wysieknie jedntl., Wysiekać niedok,, Wysiekiwać częstl. ; Boh. wysekati ; Sorab. 1. wuszćkam; Sorab. 2. huszćź ; Vind. isfekati, vunfekati, vunsefekati, vunfiekati; Croat.

gający z kim w zawód. Włod. ubiegający się z nim pr. et fig. tr.\ ber Sßrttrenner, 3Bettetferer ; Sorab. 1. porunik;

Croat, tekmëcz ; Eccl. pucrare^b, CKopoieqa, roiihi|h (cf. goniec), noAOÔmuiôca, (cf. Spodobać się).

WYSCINAć cz. dok., ścinając wygładzić, wyrżnąć, wyciąć, wybić, wymordować, wytracić, mit bem 6#roerte auërotten.

Bałwochwalcy radzą królom, że inaczej plagi bożej oddalić    nie mogą, aż wiernych wyścinają i wymordują.    izszechi, izszćkam ; Rag. izsjecchi ; Bosn. issjecchi, ispri-

BLI-

Żarn.    Post. 244    b. Cyrus, rozgniewany, że kapłani Baala    sięati ; Slav,    izsichi ; Ross. usct^b ,    H3CtKaTb,

sami zjadali ofiary przynoszone, kazał one‘fałeczniki wy-    cfcub, BbtctnaTb ; siekąc wyciąć, siekierą wybić, wyrą-

ścinać. Rej. Zw. 202 b. Wyścina je mieczem, ani się    bać; (jeran^auett mit ber 2lrt, mit bem Seile, ûuêÿfliiett,

zmiłuje. 1 Leop. Jer. 21, 7. (pobije je ostrzem miecza.    meg^atten. Rotmistrz wysiekał bramę. Warg. Cez. 183.

Bibl. Gd). Żołnierze Skanderbega , wyścinawszy swemi    Skarby, zboża i grunty wywrócił na *nice , Pobrał mia-

własnemi rękami    Turków, miasto ^odebrali. Baz. Sk. 57.    sta i Z3mki ,    'zwysiekał winnice. Biel,    S. M. Bjjj b.

Jedni    zabrani w    niewolą, drudzy byli wyścinani. Odym.    (powysiekał,    powycinał). Wysiekanie,    Boss. Bucimta ,

Św.. N 2 b.    BbictKaHie. — Wysiec ludzi, wyciąć w pień, wyściriać,

WYSÉP, WYSEPKA, ob. Wysyp, Wysypka. ‘WYSEP, *WY- wyrzynać; nieberfćibeltt, tttebermefceln, nieberfmuett. Ludzie SEPEK, WYSEPKA, ob. VVyspa.    WYSEPNIK , WY-    wszystkie wysiekli i na    miecz puścili. P. Kchan. Orl. 1,

SEPNY, ob. Wyspiarz. WYSEPNY,    a, e, od wyspy, do    515, ( Vind. vunfekati    mefu*bić rzeź, szlachtować). —

wyspy należący. Wiod. Cn. Th. 1333.    * , cf. wy- §. Wysiec kogo rózgą, osiec, obić rózgą. Włod, wyspiarski. WYSEPIASTY , ob. Wyspiasty.    chłostać, wystpagać , ’wymerskać , wybiczować , wybić ;

*WYSZYMOWAĆ, WYSZYMiKOWÄG, ob. Szymować, Szy-    Ross. BHcrentyTb, eitteit <iu§peitf#en mit ïïîutften, etc.

rnikować. ‘WYSFOR, WYŚFOROWAĆ, ob. Wysworować.    Związane wysiekł rózgami i powrozami. Sk. Dz. 553.

WYSIAĆ, f. wysieje cz. dok., Wysiewać nledok., siejąc wy-    Czeladnika swego rózgami wysiec. Budn. Apopht. 60. —

rzucić, w ziemię siejąc wrzucić; (Ut$fćtett propr. et jig.    §. Zäimk.    Wysiekać się; n. p. Wysiekają się wysieka-

tr., fluśftreuen , (rozsiać); Sorab. i. wuszehwam, wuszé-    cze, rem    duelli agere. Cn. Th. 1353'; bić się w miecze

huyu; Vind. vunfjati, vunfievati ; Ross. mckfUb , yctan>,    z drugimi. Włod. fi# mit eittrtnber l)cntm Ratten, auf ben

yebBćtTb. Wysiewam czego wiele, abo tyłem korcy wy-    Jpteb bltedtrett, (cf. rąbać sję). U Rzymian wyćwiczonych

siał, tot medimnos agro ingessi. Cn. Th. 1533, (cf. wy-    w sztuce    szermierskićj na publicznych widokowych pla-

siew). — §. Wysiewać sitem, przesiewać, przesiewa-    each, po    sto, po dwieście par spuszczano, ażeby się

niem wyczyścić, nirêftebctl ; Vind. vunfitati, vunsrefhetati, rąbiąc zabijali i wysiekali w oczach ludu. Nag. Cyc. pr. isrefhetati, vunsefoditi; Ross. Bbictarb , BbichBaTb. W hu-    22. Gdy    komu kto przymówi , za lekkość mają spokoj-

cie podsitki potrzebne do wysiewania gliny z grubego    nie sFe a    wedle prawa wywieść, i rozprawić; powiada-

piasku. Torz. Śkl 104. Chleb pszeniczny z śrzednej mą-    ją , że członek cnoty utracił, kto się nie wysiekł , ale

ki, nie do czysta z otrąb wypyllowanćj i wysianej, miej-    wywodził. Sekl. 21. (kto się nie wybił, nie pojedynko-

skim abo kupieckim mianujemy. Syr. 936. Z mąki jak wał). Wysiekałby się drugi na kłamliwe sztychy, Ma-, najlepiej wysianej pieką dla sułtana.    Siar. Dw. 51.    jąc prawdę po sobie;    lecz baranek cichy Ust swoich

WYSIADAĆ, WYSIADYWAĆ, ob. Wysiedzieć, ob. Wysieść.    nie otworzy. Pot. Zac.    61. — Fig. Ir. Język broń nie

*WYS1ADACZ, a, ra., który    zkąd wysiadł    lub    wysiada,    poślednia; językiem się    wysiec. Cn.    Ad.    521. Wysiekać

ber Slbfijjer, Slbjłeiger, iperauśftetger. ^WYSIADKA,    i,    i.    ;    się, wymawiać się. Cn. Th. 1333.    fi#    mit ber    Bintje

Boh. weysedka ; ławka przed, domem , eilte 6tj$banf oor    btmfyfdjlajjcit, burebarbeitett, loSmacfyett, oertfteiDigen.— Umie

bem (paufe.    się wysiec, wyśliźnie    się jak piskorz.    Cn. Ad.    1287.

*WYSIĄGNAĆ; oh. Wysięgnąć.    (wykręci się sianem ).    —r Wysiekł    się    piętami,    noga-

öu^fcfmdit^en, nuêf#itaubett, jjerau§f#naubett; Vind. isvfekni-ti , vunvfekniti, odfmerklati ; Dal. vszeknuti ; Ross. H3-CflKHyTb, H3CflKato; Eccl. H3caitaic , (cf. wysączyć). Nos wysiękować, aby nieczystości z głowy wychodziły. Sienn. 169. Wezwyczajać dzieci mamy, aby nos wysiąkały czysto, tak gdy się kładą na noc, jako gdy wstają zrana. Mon. 70, 68. Który gwałtownie wysieka nos , wyciągnie i krew'. 1 Leop. Prov. 30, 53. (kto bardzo nos wyciera , wyciska krew'. Bibl. Gd). — Transi. Głowa uwita ostrym tarnem wkoło, Gęsty strumień wysiąka na czoło. Miask. Ryt. 138. wypuszcza, wylewa. — §. Neutr. Wy-

595

W Y Ś G I N A Ć - WYSIĄKAĆ.

WYSIEC - WYSIEDZIEĆ.

WYSIĄKAĆ, WYSIEKAĆ cz. dok., Wysiąknąć, Wysięknąć mi, gonił za sobą. Cn. Ad 1286. dał drapaka, prysnął, jednll. ; ‘Wysiękować niedok., siąknąc wyrzucić, osobliwie umknął, er (Kit bflé £afeiip«itier ergriffen* flegmę czyli smark z nosa, wyczyścić, wysrnarknąć ; WYSIEDZIEĆ, wysiedział, wysiedzieli, /. wysiedzi, wysiedzą med. dok , Wysiadać niedok., (cf. wysieść, wysiadać), wysiaduje pr. conlin., Wysiadywać ezęstl. ; Boh. wysedć-ti ; Ross BbiCH/rfcTb, BMCHłKHBaTb ; — §. 1 ) wytrwać w siedzeniu , posiedzieć aż do wyjścia czasu wyznaczonego ; atrôftjjen, ft$ettb attêbaucrn, bie beftimte 3c»t im 6i^en ailôbalten, (cf. dosredzieć). Ledwiem na tym stołku wysiedzieć mogła, tak twardo wysłany. Teat. 55. b , 34. (dosiedzieć). Sześć miesięcy wysiedziawszy w więzieniu, żywo był spalon. Baz. Ust. 51. ( przesiedziawszy). Ta choroba jak powietrze szkodliwa; życzyłabym kwaranta* ne wysiedzieć, żebyś cudzych nie zarażał domów. Teat.

10, 41. Uprzędli jakieś sobie mniemanie nieforemne o wysiadaniu w wannach téj wody, iż każdy, który chce mieć poratowanie zdrowia od niej, powinien wysiedzieć w niej godzin pięćdziesiąt. Syxl. Szkl 253. — §. Wysiedzieć, wymieszkać czas ; auêfïfcett, auStUO.hneit, abtoolp lien bte beftimmte    Miasta nowo założone , któreby

kati, vunsploditi, isploditi ; Ross. BHB04HTb EtbULiHTl, HacnÆ’fcTb, H3Cii/KtiE9Tb , (cf. nasiedzieć, nasiadka), airô* brüten. Wylęgła kokosz kurczęta, wyprowadziła, wysiedziała. Włod. Przypadło, że ta sowa gniazdo wysiedziała, A raz wieczór daleko po żer poleciała. Jak. Baj. 224. Slov. Sowa né wisedi sokoła’; sowa nie wylęgnie sokoła. Slov. Sokol skrz sowu wisedenl ; sokoł przez sowę wysiedziały, wylęgły; ingratus filius. Kukułki od innego ptaka w obcych gniazdach wysiadywane wylęgają się. Zool. 264. Wysiedziany, wylęgły Ross. HacHweHHbiB. Ptaszek lęgnie się z jaja przez ciepło wysiadającego ptaka, albo przez ciepło obce. Zool. 215. Wysiadania jaj; Ross. nacn^Ka, Haciiaceme , ba^' Sluóbruten. (distng. Ross. BHCbMKa alembikowa wódka, przepalanka). Do wysiadania jaj nie zażyje się młodszej kokoszki nad dwuletnią. Kluk, Zw. 2, 102. — Fig. Dopiero co wylągłem z mej głowy wiersze ; ale co mówię wylągłem ! Sam mi je Apolo wysiedział. Mon. 74, 535, (cf. natchnąć). — §. 5) Wysiedzieć się, nasiedzieć się, aż do uprzykrzenia, zmordowania , wycieńczenia , wysilenia , wyczerpania sił ; ftch ntübe ftßeit, matt fißen. Wysiedziała się kokosz, incu-batu exhausta gallina. Cn. Th. 1333, Ross. H3ct4imacb,

ezt ery lata wysiedziały, mają płacić ten podatek. Vol.

Leg. 1, 51. Po wysiedzeniu trzynaście lat, powinni będą dawać co rok z miasta nowego podatki ;, bo już oni wolność swą dawno wysiedzieli. Weresz. Kij. 26. Kiedyby człowiek wolny przyszedł za którego pana , i siadł na woli , a wysiedziawszy wolą , abo nie wysiedziawszy do końca , chciał precz iść, tedy pierwej ma zasłużyć panu tyle, ile na woli siedział a nie robił. Siat.-Lit. 304.

Kto na woli osiadł , a wysiedziawszy lata na wolność od robocizny lub czynszu naznaczone odszedł, albo nie wysiedziawszy lat ustanowionych odszedł , powinien za wszystkie lata bez zapłaty wysiedziane zapłacić. Czack.

Pr. 1 , 197. Simil. transit. Ja tu od dwóch niedziel posesyą wysiaduję, i za wczasu się oświadczam, iż nikogo więcej nie dopuszczę. Kras. Pod. 2 , 42. wytrzymuję , w zastawią trzymam do wybrania długu ; ein ©ut

im S3eft£ fabelt, biö matt feine Sdjulbeit au3 bcn ßinfunftett bie $ettne ift oon Suiten matt, herauäge^ogeit fwt.— §- 2) Wysiedzieć przed kim, wy- WYSIĘGNĄĆ, WYSIAGNĄĆ, wysiągł, f. wysięgnie, wysiedzieć się przed kim* wytrwać spokojniej whig ftfîen    sięgnę cz. jednll.,    Wysięgnąć niedok., Wysięgiwać częsll.,

bleiben, unangefochten bleiben. Wprawdzieć moja czeladka    sięgając wysunąć;    peraitölangen, ^errtttêftreÆen, auSftrecfen;

ze wszystką oborą Do Derewacza uszła (przed Tatarami),    Bok. wysahnauti ;    Vind. vunpotegmti, vunsehajati. — g.

i tamże pod górą W zasieczy wysiedziała przed t% bu-    Neutr. Wysięga co, sterczy, wychodzi; ^erüOrmgen, {jer*

rza, ale Skoro tylko do domu powróciła w cale, Na po-    oorftebett.

WYSIEKAĆ, ob. Wysiec. WYSIEKAGKI, a, ie, od wysie-kaczów, Klopffechter», Rechter»; Ross. öonueBbiß. Kunszta wjsiekackie są tylko przewłoką i opóźnieniem śmierci. Pilch. Sen. list. 59. Wysiekacka sztuka * WYSIEKACTWO, a, m., Klopjfechtcrfunft, ftechterfunft. Uczyć wysiekactwa. Nar. Tac. 2, 240. WYSIEKACZ, a, m., który się wysieka z drugim , rębacz , cf. szermierz ; ber ftch mit einem herumhaut, ein ipaubegen, 23ramarbaê; Sorab. 1. rubawcz; Rag. zâtoenik, ( cf. zatok); Croat, korda , kordäs, (ob. Kord); Ross. óoeHB, (cf. bój, cf. wojak). O wysieka-czach Rzymskich. Nar. Tac. 2 , 240. Wysiekacze gla-diatores , szermierze, najpodlejsi byli z ludzi, i sam ostatni motłoch ; w ich igrzyskach , na których się pojedyn-

wał chorowała. Zimor. Siei. 253. Wysiedzieć się przed WYSIEJE, ob. Wysiać, kim, sed saepius additur negatio , n. p. Nie wysiedzi się nikt przed nim, nie ma pokoju ; quieto mihi esse licet vel non licet per ahquem. Cn. Th. 1333. Dziewka ładna przed żołnierzem nigdy się nie wysiedzi. Mat. z Pod. U i.

I to widzę przed twoim niedoperzowym rozsądkiem w pokoju wysiedzieć się nie mogło.    Pim. Kam.    101.    Jeśli

cesarz Czechy podbije , pewnie że    ani Polska    przed    orę

żem jego wysiedzieć się nie będzie mogła. Krom. 487.

— Wysiedzieć się, ujść, uniknąć; entgehen, baoonfommett.

Trudnoż było spokojnie w takich zbytkach siedzieć,

YV tej rozpuście bez wojny trudnoż się wysiedzieć. Bardz.

Luk. 5. Przed bluźnierstwem bóg się nie wysiedział. P.

Kchan. Orl. 1, 427. — Wysiedzieć się, utrzymać się,

wytrzymać; au^baltett, auêDaucnt,    fid) behaupten. I xiążę    kiem, po sto, drudzy i    wiecej par, okrutnie    mieczami

Roman niedługo się wysiedział    na stolicy    Kijowskiej.    siekli, największe mieli    upodobanie Rzymianie. Pilch.

Stryjk. 198. I w swym domu i państwie człek się nie    Sali. 47. Nay. Cyc. pr. 21. Klopffechter.    (Boh.    wÿseka,

wysiedzi, Gdy' za kim zajątrzony nieprzyjaciel śledzi.    prosek alea w losie    wycięta, cf. zasiek);.

Jag. Wyb. C Ab. Nie mogą się    wysiedzieć    na pusty-    WYSIËPNAC    cz.    jedntl., Wysiepać    niedok.,    wyszarpnąć,

niach, nie mając tam co jeść, o    czym żyć.    Kłok.    Turk.    wytargnąć,    wydrzeć; Ijerauörciß'en,    berauêjaufett.    Postrzał

85. — § 3) Wysiedzieć co, siedzeniem wyrobić, wy-    wysiepnął z ciepłej    rany; extrahit. Zebr.    Ow. 297. Wi-

jednać sobie, uzyskać, wydobyć sobie, wskórać; burd)    działem usiłującego    Wysiepnąć z ziemi    dęba    żołądzio-

6tj$en erlangen, erhalten, erreichen,    a.irôrichten,    etmaS er*    rodnego. Oiw. Oiv. 484,    (cf. wyruszyć). Parę    z swego

ftßen, anêftjjen. Bndlk. Wysiedzieć,    siedzeniem    zużyć, ze-    łba gadzin wysiepnęła, Wysiepnąwszy zaraźną    ręką po

drzeć. Wysiedzieć sobie spodnie, wytrzeć siedzeniem; sunęła; abnimpU. Zebr. Om. 94.

burd) 6t£en abtui^eu, burchftßett. ib. Wysiedziane krzesło, WYS1ERBNAG cz. jedntl., n. p. Zmiłuj się nade mną boże, siedzeniem wytarte. Ld — $ 4 ) Wysiedzieć jaja, pisklęta, bo mię wysierbnął człowiek. Budn. Ps. 56, 1. (‘pochla-wylądz, wyprowadzić, wywieść; Vind. svaliti, vunsklo-    nął. ib. bo mię chce pochłonąć człowiek. Bibl. Gd.)

»erfdjlingen, üprjd)Incfett pr. et fig tr. Jehowa gniewem aTfc * yMa,*Tfc. (cC majaczyć); Eccl. 6e3JKH.iOBaTH, 6e3-swym wysierbnie je, i pożre je ogień. Budn. Ps. 21, 8.    ' B* 6e3CIwie npłiB04HTb Koro, oóescjmiBaTH, H3-

(w popędliwości swojej wytraci je. Bibl. Gd.).    • 6e3*MHa TBopio. Tak mię ze wszystkich zmy-

WYSIEŚĆ, WYSIĄŚĆ, wysiadł, wysiedli, f. wysiędzie,    W^ill’cy^ ß7sf ra/pmeLu«⁸ iShÄcv"y»» tozbî-

wysiądę med. jedntl., Wysiadać medok., (ci. wysiedzieć, • • iL -,    • .    •    . J , r. .

J .‘/n    a '    .•    wiający, siły wycieńczający, wyczerpujący, wytrawiający,

wysiadać), wysiaduje pr. contin., Wysiadywać czestl.,    „ ,fV , „r    f ¹ J

J. , .    '    -i i afl ‘    entrraftertp. Wysilam sie, profunda omnes corporis vel ani-

zs.sdająe wyj« z okrętu, z nawy, pojazdu ; ^rnuäftctflm, mj    r!,‘es ' Cn. T/t. 1553. wytężam siły,

f ^’8™ «* .tm    «■* Stm ®⁰«tn- GJy olle Sräfte omOictm, onflten₈en, «fABpfen; Vild. vunstri-

juz we zdrowiu wysiedli na ziemie, napomina! ich, aby y.r c .    -,    ° D ~    1    *    ,

{ j . , i »    • .    • L •    , •    , • ■ J ditite, (cl. wytrawić się); Hoss. hctombtł , ooe3CH.i'BTŁ,

bogu dziękowali, ze ich z niebezpiecznosci morskiej wy- v •    •    j • i    i , •,»

ł •»    n cm« \n’ i» r u    • J zJ • Koniowi na zawodzie, gdy mu wolno wędzidła puszczą,

bawił. Baz. Hst. 2U5. Wysiadł na brzeg niepamiętnej    . i    , , ■ x\ Ti

a n i tt; »-n    / i • T x    ł * wi •    a iz sie wysili, tedy czasem ledwie kłusem do kresu

/i i, • a, a tm    (kiedy sie juz wyrodziły). Wysila sie zboze, drze-

c n nejs Iej so a ¹ zie e ⁰    e w- à • wo tlassescit arbor nimia germinalione, wyradza sie.

ortum, wynikło, wyrosło,    wsrezęło s,ę ; nwder rntfprm.    c„ ’ n ,533. zbołe wysi|one    ni,dv p|enne „ie byw‘a.

-    §■. WysiąM dokąd, w,,« by    Rej Zw 54 wysadne, p;zesadne r'zeizy niedobre ; omne

usieść, p I»»*™ dmouäfrjra Wysiadł n. galery;. Bndk    „jraj„ra    Wysi|„ny; Ecrł. 6e3*,/HUK, (cf. żyła);

(cf. wysiadka) ; (CreeT .melyn.emaze em.gro wysiedlić b 9il    (cf. bezkJosl). ii Fig. tr_ W tajemnicy miłości

s'?>-    \ ™s ' \sicsc, wznieś się, po me się, Chrystusowej ku nam, wysiiiła się mądrość boska. Za-

W górę isć ; ftdt er5cl.cn    tu Me Doje «e»«. auffl^en.    chJ Kaz j 2C6 fwv awi}a    Jvka‘zała cała siłe c u

cmporąclen, Jratontagen. Odzie tonie srogie były, gory    moc ,w#j _ § Wvsij,Jć c    wyLCzvć, wydusić, wy-

wystadają. Zebr. Ow. oo-, existant. Gruczoł miejsca został, mó(, ymi. isf.iui, dofditi, perfiliti, ÿemttSiningeit, W , wzrost wys,adłego pagórka ma Zebr. Ow. 384; atu    aM    jet#ttlwfe9eto. Gdy len szczęśliwie skończył,

Wysiadły, wydatny, wystawny, wyniosły; Holi.    drugi    ośl’lni? dobilkę ,aki wysilił argument. ..

wyse 7*    Mon. 71, 894. W Węgrzech wysilono okrucieństwo w

WYSIEW, u, m., WYS1EWEK, wku, m., wysianie, wy-    naruszeniu prawa wyboru w małżeństwie i obrządkach

siewanie, siej ba , i to co wysiano; t>fl§ SIuôfcten, bte 5luÖ*    żydowskich. Czack. Pr. 1, 103. (wywarto, wynurzono,

faat ; Boh. weysewek, nasewek; Vind. vunlietva, nafietva,    w’ysadzono cale okrucieństwo). — Wysilenie, * WYSIL,

fietva ; Boss. iiactBE, nociB'B. Wysiewek ,-co sie wy-    u> m , wytężenie z wyczerpaniem wszystkich sil, 3Iuf*

siało. Włod. Cn. Th. 1355. — §. Wysiewek, plur. WY-    fcietung jjnb (Erfd)öpfuitg alter ^raft ; Ross. HCTOMa, TO-

SlEWKl * obsiewiny, obsiewku, przesiewki, opelki, po-    mhoctl ; Eccl. H3M0HC4eHie. Śmiertelny chrapot brzmi w

ślad. Cn. Th. 1533 et 580; to co odeszło od przesie-    ich uszach mile, I dech konającego w ostatnim wysilę,

wania. Włod., Sorab. i. huszewki; Ross. bwcŁbkh, brt3    Przyb. Ab. 247. Za ostatnim nieszczęść wysileniem nie-

2hrôgefid)tete, Ûbevfe^r, an$gejtd)tete ©prett. Nalać na wy-    spodziana radość następuje. Teat. 42. d, 6, ob. Przesi-

siewki gliny, wrzącej wody, przeciwko cebra wysiewek    lenie sie.

Ross. BHCHHHTL, ob. Posinić, sinić;

cebr ukropu, i zmieszać żeby sie te grudki rozcierały. «lysiNir % dnk Torz. no. WYSIEWAĆ, ob. Wysiać. WYSIEWACZ , a,    “jJZ, • neulr. Wys,nieć.

m.t który wysiewa pr. et fig tr., ber 2Iu$fiter, Sliiöftrcuer ; f    X ' l    . '

Eccl, ctMaHOcbaiejb. WVS1EWNY, a, e, od wysiewu, WYSIODŁAC ez. dok., Wysiodływać czestl., wysoko os.o-do wysiewu, mogący być wysianym ; 2lu§faat*. aitöfäebflr I dłać , \joty aufffltteln. Bndtk. g. Rozsiodlać, zdiąć sio-Boh. weysewny    ¹    ’ dło z koma. X. Kam. atfuttcln.

WYSIKNAĆ cz. jedna., Wysikać medok.., wysikuje pr. eon- 'WYSRAĆ cz. dok.-, (Boli. weyskati m-are, wcyskanj clamor tin., Wysikiwać czestl., wystrzyknaĆ, siknac wypuścić;    laelus)-, Croat, vichem, vikam ; Rag. w ,lllj visctiti,

tycrailäfprijscil, (Ulćfptijctt, miçjtmlllcn, cf. wysiusiać, wy-    [Oath, wyskaty - lloss. i;h3>k;iti, ; pis ac .], rzyczeć,

szczać, mipĘen. Bndtk.    ,»<**. W««"- Cz5ste P,aka,me Przez “»• lfka"ie, wy-

ftd) chien fofibaren ©^a^ ennerben. Cnotami niebo sobie wyskarbił. Nies. 1 , 18.

WYTSKARZYĆ się zaimk. dok. , dosyć naskarżyć się, genug* ’ flagen, ftejf ganj augflagcn, in Klagen erfôppfen. Żaby

SX

WYS1EŚĆ - WYSILIĆ.

WYSIL - WYSKA R^Ź Y Ć.

WISH C cz. dok. Wysilać medok siły wyczerpnąć, wymdhć; łn#kiem nie” „ ś Walentego. Sienn. «2. uje Sraft crfłopfeit, cutfrnftcii ; Boh. wyz.t, wyzigi (cf. wy- WYSKACZE , WYŚKAKAĆ, ob. Wyskoczyć, zyć), trmaćcti, trmâcÿm ; t.roal.izsilujern ; Vmd. isme luv.iti, wySKARBIć ez. dok., skarb drogi sobie wyjednać, uzyskać, vunsmedluvati, vunsmedleti; borab. 1. wuszwabu, (cf. osłabić); Boss. H3M05K4MTb, H3MO*4HBaTb (cf. wymocować),

HCTOIUHTb , IICTOmeBaïb, HCTOMHTb, HCTOM.ÏHTb , H3HypiITb, H3HyzpaTb ( cf. wynurzyć), o6e3cmiHTb, o6e3CHłiiiBaib 06e3HUlBOTHTb, CKptOUHTŁ, CKpK)4HBaTb (cf. skrócić), Ma-

598

WYSKIPIEĆ - WYSKOCZYĆ.

WYSKOK.

ujrzała wyskakującego i tańcującego.... W. 2 Reg. 6, 46. (ze wszystkiej mocy skaczącego. Bibl. Gd.). — §. Wyskakuję od wesela, skaczę wesoło. Cn. Th. 4334. et 999. (won greubett anffprtngen, Impfen, tan$en, cf. pląsać). Jak Apolo z łez otarłszy oczy, Wesołym plęsem z radości wyskoczy. Zab. 4, 395.Pir. Ledwie dusza moja

na srogość bociana swego króla , nie mogą się wyska-rżyć. Ezop. 9.

♦WYSKIPIEĆ się, ob. Wykipieć.

WYSKLEPIĆ cz. dok., Wysklepiać niedok., sklepienie wywieść, wybudować, sklepieniem opatrzyć; Vind. islokati, vunslokati, (cf. łąk, obłąk), aitênmlben, betvölben.

WYSKOCZEK , czka , ot., mały wyskok, ein flettter 21lt8*    nie wyskoczy z radości. Tent. 41 , 148. Wyskakowanie

fprttng, 93orfpruitg. — §. Oeconom. Zboże gdy młócą,    od wesela, exsullatio. Cn. Th. 4 553. Teraz się tryumfal-

przy wianiu znajdują się wyskoczki przed przednim zbo-    nym wieńcem koronujmy, Wesoło po fujarce świętej

zem na boisku; te niezdatne są do siewu dla zbylnej    wyskakujmy. Bardz. Trag. 268. Tak Koralusiu, wysko-

bujności. Haur. Sk. 20. leichte ©etretbefömcr, bte betyffi    Czysz sobie na moim weselu. Teat. 24, 490. (wesół bę-

Sßürfellt perft fjeratrôfprtttgen. WYSKOCZMY, a, e — ie    dziesz pląsał, tańczył, hasał). Wyskakać się, zupełnie

adv., wyskakujący, podskakujący, zwinny, szybki; So~ rab. 4. wuskocżnć, fwiżnć agilis, fylipfettb, atlffprtligeub,

Depettb. Pięknego stanu panna, wyskoczna i zręczna. Hor.

Sat. 54. — Aliter: Wyskoczne z drzewa latorośli do szczętu pozrzynać trzeba. Haur. Sk. 67. wyrosłe, wypu- Z oczy szczone, wyrostki, wypustki; l)erait'3gefd)oj[cn, anfgefdmffen.

WYSKOCZNOŚć , ści, i., chęć do wyskakiwania dność, zręczność, zwinność , szybkość; 53cf)enbtgfett, @e* »    Kapralowi na te słowa wyskoczył ogień na twarz. Ossol.

lUfliibtfiett ; Sorab. 1. wuskocżnofcż , schwiżnofcż agilitas.    Str. 4. rzucił mu się ogień na twarz, wystąpił, e8 trat

WYSKOCZYĆ, f. wyskoczy, wyskoczę cz. dok., Wysko-    tpnt bß$ Setter tnô ©eftd)t. Guz mi potężny wyskoczył,

knąć , f. wyskoknie jedntl., Wyskakać, f. wyskacze dok.,    Teat. 55. b, 79. wyrzucił mi się, wystąpił, nabiegł,

‘Wyskakować, wyskakuje pr. contin., Wyskakiwać czestl. ;    nabrzmiał, e8 ift mir dm Settle (Wfgelaiifen. 'Studnica wo-

Boh. wyskoćiti, wyskakati, wyskakowati ; Vind. vunsko-    dy wyskakującej. Sekl. Joan. 4; skaczącej abo wytry-

zhiti, vunskakati, isvreti ( cf. wywrzeć), ishajati, (cf.    skującej. rb„ jjertmrfprttbeln. Próżno wystrzelił Helen, praca

wychodzić); Rag. izkoccitti ; Bosn. iskakati, jskociti ;

Ross. BŁICKOyiTTb , BMCKOKHJTfc, BbICKaKHBaTb, BbinpbirHyTb,

BbinpwniBaTb, BbinpaHyTb ; Eccl. ü3CKOMHTH , HCKanyio ;

— $.4) wyskoczyć zkąd, dokąd, skokiem wyjść; ()er*

(tuêfprtngen, an-êjprtltgen pr. et fig. tr. Wyskoczył z pojazdu, z okrętu, z okna, oknem wyskoczył'Ac?, YYy-skoczyć z łóżka, cf. zerwać się. Z wielkiego strachu jest zewnątrz figury położony. Jak. Mat. 1 , 53 , ob. tylko nie wyskoczy z skóry., Pot. Arg. 93. ledwie nie ginie, umrze, ait8 ber $aut fahren. Ledwie już nie wyskoczyła z skóry z radości. Past. Fid. 499. Ledwo z człeka dusza nie wyskoczy od wiatru i zimna. Teat. 56. c, 6. ledwie nie opuści, porzuci człowieka, e$ ntócf){e    Porfprinig, bß$ 2lnfi)üpfcn. Wyskokami do chaty rodziciel-

etnern faft bie 0ecle auśfatjreit. — Wyskoczenie kości ze    skiej bieży. Grzyb. Ab. 413. (wyskakując, skacząc). Wy-

stawu, wywichnięcie; Ross. BbiBHXHyrie , BbimnÓE H3L    skok radości, leat. 41. b, 4 44. greubenfpnutg. Z takim

cocTaBa itaKorojnóo mreiia , 2Serrenfett. Wybiciem nazy-    wasze rozkazy pełnimy wyskokiem, Jak gdyby boskim

wamy to, gdy z jakowej gwałtownej przyczyny główka    były dla ludzi wyrokiem. Szyrn. S. W. 27. z radośną

kości ze stawu swrego wyskoczy. Perz. Lek. 303. wyleci,    gotowością, z wesołym pospiechem, nut liüpfenber $rt)lp

wypadnie, wyruszy się, wywichnie się; au8 bent ©eleitfe    Itdjfett. —    Wyskok wody, zdroju    * wytrysk, wybieg;

Iterauśfpringen, (jeraitöfafint. Wybicie kości jest wyskoczenie    ba8 £>cr»orfprtngen be$ ®a[fer8, ber    Chiefie, eût ©prttbel,

czyli wypadnienie jej z swego własnego miejsca. Perz. Cyr. 0d)ltp be3 ®af[cr3. Wychodzą zdroje na wierzch , nie-1,98. Wybicie proste, wyskoczenie z swego stawu czyli z    które tylko    jednym wybiegiem albo    wyskokiem, drugie

swojej solniczki główki jakowego piszczela, ib. — Similiter:    mając dwa    wyskoki. Kluk. Kop. i,    99. — §. Transi.

Zachodni kościoł z granic nauki pisma ś. wyskoczył. Smotr.    Wyskok myśli, dowcipu, wybryzg, wytrysk myśli, kon-

Lam. 198. granice przeskoczył, przestąpił, z nich wykro-    cept, rzut; eût ©canning, ©diluting, ©pruttg be$ 3ßi^e8.

czył, wystąpił; Ift alt8 beit ©rĆtttJCIt ^eratt^gefpntltgen, Ijnl [te    Strzeżmy się jego dowcipnych żartu wyskoków dla oma-

Itberfpruitgett, Itberfcfyritten. — § 2) Wyskoczyć, co siły    mienia narodu. Mon. 68, 4 006. U dobrych pisarzów

pozwalają skoczyć, fllt8 aller üDïadjt fprtngett. Leci jak koń    niemasz owych igraszek i wyskoków dowcipu. Pir. Wym.

tylko wyskoczyć może. Teat. 52, 33. (jak tylko nastarczyć    458, (cf. wysada). — Similiter: Wyskok duszy, popę-

może). W tym też kareta, co jeno wyskoczy koń, z nią    dliwości, żądzy, uniesienia się, wybuch, ef. zapęd;

umyka. Min. Ryt. 2, 140. tn twUent ©prttnge, Dawid    ©d)tmmg, ba8 ^htretßett, gortreißen, ber 21uffprung. Żądza

skakał ze wszystkiej mocy przed panem ; a gdy. Michol    jest nieoddzielną od człowieka ; ona ten wyskok duszy

, sna-

do woli naskakać się, wytańcować się; ftefy mübe fprttt« gett, ntübe Rupfen ober langen ; Boh. wydowadeti se. — §. 5) Wyskoczyć, wskoczyć, szybko wybiedz, nagle się pokazać; Çerporfprtitgen, auffpringcn, ftd) fd)nett getgen.

mu szczere ♦skry wyskakowały, I po staremu zwykły gniew chowają. P. Kehan. Jer. 183. sypały mu się, wysypały się, gitnfeit fpriiljtett t^m au8 bert Singen.

jego marna; Jak w miejscu, gdzie gospodarz czyści od plew ziarna , Wyskakują z opałki boby albo grochy, Jak je rolnik podrzuca, i wiatr niesie płochy, Tak grot od Menelaja kirysa odskoczył. Dmoch. II. 2, 25. odskakują, odbijają się ; abfprtngctt, abprallen , IjerauSiprtngen. — Ge-ometr. Kąt wyskakujący, procurrens, którego wierzchołek

kat wypukły. Lesk. 55. eût bmwfpnngenber Sßütfel. WYSKOK; u,

wanie; Boss. Bbiciuma, BticKOMCHie, ba3 £)erau5fprmgeu, Slttefpringen, 3(uf|pniigett, ber 2Iuêfpntng, Sluffpriutg, .Çer»

w., wyskoknienie, wyskoczenie, wyskaki-

WYSKOKOWY - WYSKRONĄĆ.

WYSKRZYBAĆ - WYSŁAĆ. 599

jego daje, który ją porywa z pośrzód ciała i swym zapędem ku niebu unosi. Mon. 71, 877. Człowiek nigdy by się gniewem nie unosił, gdyby u siebie nie był przeświadczony, że ten popędliwości wyskok nie jest słusznym. Mon. 71 , 817. Twardouste żądz naszych wy-

[wyraz ten tu nie należy, Etyrn. skronie 2]. WYSKBZY-BAĆ cz. dok., skrzybaniem wydobyć, wyczyścić; au8* ftfcrapen, Çerauêfdjrapen, it>cgfd)rapen. Pastuch obory ma wymieść i wyskrzybać gnoje, aby od tego plugastwa bydło nie nudniało i nie schneło. tiaur. Ek. 178.

skoki. Kanc. Gd. 300. — I ci mają być w takowym WYSKUBAĆ, f. wyskubie, wyskubę cz. dok,, Wyskubnąć , wyskoku policzeni. Modrz. Baz. 296. w takowym wy-    f. wyskubnie-5 wyskubnę jedntl. , wyskubuje pr. contin.,

kroczeniu, występku ; itberfdjrcitung, Sergeant, Übertretung.    Wyskubywać czejtl., skubiąc wyrwać, Oerairôrupfeit, allé*

— §. Aliter: Wyskok w budowaniu, wystawa, wypust,    rupfen, auśjttpfen; Slov. wyskłaubugi ; Sorab. 1. wusskol-

wypustek , wypuszczenie, wydatność, wysada, wystąpię-    bacż ; Vind. ispipati, vunspipati, . (vun.skubiti, vunstru-

nie , ber Sttrfprung an einem ©ebćittbe. Mur z wyskokiem    gati » wyskrobać); Hag. izkubsti, skubsti ; Bosn. iskup-

albo z wypuszczeniem. Tr. Bndtk.— Wyskok, cieczą sti, izguliti (cf. wygolić), iskorjepiti, izcenkati, (cf. z pod prasy wyskakująca, wycisk ber SSorfprung au3 ber cętka); Ross. BU4eprnBaTb (ob. Wytargnąć), BMpircaTB SBeinpreffe, bcpnt keltern, ber feratrêfpringenbe, IjerauMau* fenbe ©aft. Pierwszy wyskok z prasy daje wino słabe, ale przyjemne. Kluk. Rosi. 3 , 345. — Wyskok, pierwszy ciek wódki. X. Kam., Ross. npHro-iOBOicB, no^ro-æobokt) , przedskok. Bndtk. ber SSorfpnmg be§ Sranbroeitrô.

Wyskok, spiritus. Perz. Cyr. 2, 303. ber ©ptrituS, ©eift ;

Boh. sÿlicé ; Vind. dufhik , shganik , shganstvu ; Ross.    się wybierać, wyprawiać , wystroić; ftd) langweilig , ćittg*

cniipTB , 3e.iBa, (cf. ziele). Rozcieki solne przez dysty-    ftltcf) tänbelnb fertig machen, anfleibeit, ailpitjjett. Niewiasty

Iowanie wychodzące, nazywają się wyskokami, spiritus.    niżii się wyskubią, niźli się wymuszczą, wyjdzie rok.

Kruml Chym. 222, (cf. wyziew). Wlejmy w śklankę wy-    W. Post. W. 2, 154; dum moliuntur, dum comuntur,

skoku z wina lub z wódki. Rog. Dos. 1, 41. Söehtgeift,    annus est. Terent. Nim sję stary odważy, namyśli, wysku-

Sranbineingeift WYSKOKOWY, a, e, od wyskoku, spi-    bie, Tym prędsze niewinnego daje miejsce zgubie,

rytusowy ; SptrituS*, ©eift*. Tynkturami nazywamy tak    Pot. Arg. 267.

wodę, jako i rozcieki wyskokowe zafarbowane. Kruml, WYSKWARZYĆ cz. dok., Wyskwarzać niedok., skwarzeniem

wydobyć, wydostać, wyprażyć; auöprägellt, auêfreifcfjeiî, IjeraitSfrctfdjett. O topieniu rudy żelaznej przy węglach WYSKROBAĆ, f. wyskrobie, wyskrobię cz dok., Wyskro- ziemnych wyskwarzonych. Os. Rud 581. Czego ,się nowa skorupa nawarzy, Tego już żaden nigdy nie wy-skwarzy, Można nieco tłustości odebrać, Lecz przecie ona będzie prześmierdować. Bies. roi. B 3. Smażone mięso się wyskwarzy tak, że tam nie zostanie żadna wilgotność. Sak. sProbl. 163.

Chym. 161.

WYSKOMLIĆ, ob. Skomlić.

(wyrwać), Bbimimaib, (cf. wy szczypać). Wyskub! ptakowi pierze. Tr. Przytyka stalowe do twarzy kleszczyki, aby z miękkuchnych jagód wzrastający mech wyskubała. Mon. 70, 384. — Fig. tr. Zyd wyskubuje nieznacznie pana lub chłopa, jak gęś wypierzoną, rwąc po piórku. Comp. Med. 395. — §. Wyskubać się, wyguzdrać się, żmudnie

bnąć jedntl., wyskrobuje pr. contin., Wyskrobywać czestl., skrobaniem wydobyć, wyryć, wyczyścić, wygładzić, wy-gluzować ;'JjerauMrafen, <tu8fra$en, airôfdjaben; Boh. wy-śkrabati, wyśkrabowati, wyśkrabugi ; Sorab. 1. wużkrabu ;

Vind. vunskubiti (ob. Wyskubać), vunstrugati, (ob. Wystrugać); Ross. BbiCKpecTL , BbiCKpeóaTŁ , BbicKOÓJiiTb , WY⁷SKW1ERCZEC cz. dok., Wyskwierczać, Wyskwierać nie-BbiCKaójniBarb. Wyskrob mech z drzewa. Tr. Tok w pi-    dok., skwiercząc wyjednać, wyrobić, wymęczyć; Ijerauśb

śmie rymotworca ma właściwy sobie, U niego kutym    wimmern, anêwimmern, abwimmenu burd) ©ewitnmer ab*

rydlem Kioto nie wyskrobie Łask świadczonych pamięci;    bringen. Tak długo na panów nalegają, aż od nich wszys-

kiedy mówca skromniej Tłumacząc się, wyraża, że .ich    tko co chcą wyskwterczą. Tr. Tel. 450.

nie zapomni. Dmoch. Szt. R. 15, not. «wyraz wyjęty z *WYSLABIZOWAĆ, ob. Wysylabizować.

Argienidy». Niewyskrobany, nie do wyskrobania; ttnauó* 1. WYSŁAĆ, /. Vvyśle , wyślę cz. dok., Wysyłać niedok., Iofd/bar, unt)crtt(gltd). Żebym twoje nauki Pisał w niewy-    Boh. wyslati, wysli, wysyłam; Sorab. 2. huposzlasch;

skrobane chociaż w grobie druki. Pot, Zac. 103. (n gdy nie wyglózowane). — g. Recipr. Wyskrobać się , wygramolić się, wyguzdrać się, fid) mit ÜJîtiÇc ^eraiiêart'citen.

Wyskrobała się, wypławiła się z ciężkich miejsc, emer-sit e vadis oratio, wykołatała się. Mącz. Wybrnąć, wy-kołatać się, wypławić, wyskrobać, wynurzać, wyprawić, wypleść się, emergere. ib. WYSKROBEK, bku, w.; Boh. weyśkrabek; Boss. nocKpeóoKB, no4CK*peóoK'b, nocKpe-óimib, nocKpeóbmieHB ; co z czego wyskrobano, wyskrobanego co, wyskrobki, oskrobki; ettua§ ^araiojgcfdjalitcê,

5U)gefd)abteê, ein Slbfdjabfcl. Wyskrobki," ob. Oskrobiny.

"WYSKRONĄĆ cz. jedntl., n. p. Urażon ciężko was wszystkich złościami, wyskronię już z przyjazną twarzą.

Rym. 298. może : wyskrobnę, t. j. wygładzę, wytracę.

Geb.

Vind. vunpoflati, vunpofhilati, prezpofhlali, odpoflati; sąpoflati, sapofhilati, segnati , (cf. zegnać); Ross. Bbi-caaTL, BbiCbLiaTb ; Eecl. H3CbLïaïo ; posłać zkąd precz, wyprawić; I)erauêfd)icfc!t, attSfdjtdeit,■ tuegfd)iden, abfdjitfen/ abfeitbeit pr. et jig. tr. Wysyłać kogo co moment; Ross. vu Ig. nonupHyTb, nonbipuBaTb. Nieszczęśliwa ta godzina, której go z Polski wysłałem. Tent. 35. c, 14. wyprawiłem ; Ross. npenpoB04HTb, npenpoB05K4UTb. Wysłała ich na powietrze w ptaki przemieniwszy. Otw. Ow. 525. Wysłać kogo mimowolnie, wygnać; einen üertret&Ctt, t>er* tretfen beś> 8anbe$ ; Eccl. nccejmro, sacu.iaio, (cf. zasłać). Wyrzuceni nazywają się wygnańcy, kiedy ich za granicę wysyłają. Pociej. 83. — Wysłanie , ablegatio. Cn. Th. 1334. bie Slbfenbung, cf. wysyłka.

«O

WYSŁAĆ - WYSŁAWIĆ.

WYSŁAWIACZ-WYŚLIMACZYĆ.

*    2. WYSŁAĆ, f. wyścielę, wyścielę cz.dok., Wyścielać nie-

dok., ścieląc wypchać, flirêpolftertt ; Ross. BHCTJiaTb , Bbi-CTHMTt. Wysiał wezgłowie , krzesło , 'włosiem. Tr. Le-

wysłowny, niewypowiedziany, niewymowny, niewypra-wny. — £. Jakoby się w tym chlubił, jakieby słowa w dziękowaniu twym wysławował! Rej />ost. B b 2 ja-dwiern na tym stołku wysiedzieć mogła, tak twardę jest    kieby wyrażał, jakichby używał, rocldje 2Borte er ttHtrbe

wysłany. Teat. 55. b, 34. Wyścielanie, wysłanie, ba$    Jjöreu laffeit. WYSŁAWIACZ, a, m., WYSŁAWCA, y,

Slu^pelftem; Ross. BbiCTiiiha, ob. Wyśeiełka. — \. Fig.    m., wysławiacz, co wysławia drugiego. Włod. Cn. Th.

tr. Wyścielać drogę gałęziami, brukiem, trupami * wy-    1534. Rraedicator, wysławiacz, wychwalacz. Mocz. uwiel-

pełnić , wytorować, wyrównać, wyprawić; eine Strajk    biacz , uwi'elbiciel, cf. wywyższycie!, wynosrciel.

gleich uott füllen, ebnen/Bahnen, brücfen. .    WYŚLĘCZYĆ cz. dok., Wyślęczać niedok., ślęczeniem wy-

WYSLADOWAC, ob. Wyśledzić. W^SLAKOWAC, ob. Wy- robić, wyjednać, wynaleźć, wskórać; fierauêbucfen, mit szlakować. WYSLAMOWAC, ob. vVyszIamowaé.    ©>ucfen uu'b Streit ferauêbrtugen, eutbccfen, erlangen.— Wy-

WYSŁANIE, WYSŁANY, ob. Wysłać, Wysyłać, ob. Wy- ślęczyć sie, ślęczeniem wymęczyć się; ftd) miibe unb słać, Wyścielać. WYSŁANIEC, ńca, m. , którego wysy- ntattWen‘ burd) ©liefen erf^Cpfen. Rndtk.

dować niedokśledząc wynaleźć, odkryć, wyszlakować, wytropić; Boh. wysijditi; Slov. wyhledâwâm , (cf. wyglądać, cf. wypatrzyć); Sorab. 1. wuszlćdżam ; Vind. vun-seflediti, obflediti, sbarati, isprafhati , (ob. Wyprosić, wypytać) ; Ross. ii3C.rb40BaTi>, n3C,Tt4WBaTb , npmryHTb ; berauêjpüreu, auêtpüren, burd) 9ład)fpitren entbeefeu pr. et fig. tr. Wybadali skarby Ezawa , i wyśladowali tajemne rzeczy jego. 1 Leop. Abd. 1, 6. (wyśpiegowane są skarby jego , i wynalezione są skryte rzeczy jego. Dibl. Gd). Bóg od wieczności drogę błyskawicy widział, i wypowiedział, i nagotował, i wyśladował." 1 Leop. Job. 28, 26. (doszedł jej. Bibl. Gd). Konsul wszystkie ich. przygotowania wyśladowawszy, rozstawił warty w-edle potrze-^ by i czasu. Pilch. Sali. 86. Chce on 'tajnią serca mojego wyśledzić. Teat. 45, 50, (cf. wymacać). Staram się, jakobym mógł pojąć ścieżkę najwyższego, i wyślado-wać cząstkę sądów jego. 1 Leop. 4 Ezdr. 5, 54. (dojść. 3 Leop.-, staram się doścignąć ścieżki jego, a wybadać się z części-sądu jego. Bibl. Gd ). — Wyśledzić się czego, n. p. Ten który był pierwszym do mądrości, doskonale jej nie poznał, mglejszy nie wysiaduje się jéj. 1 Leop. Syr. 24, 58. (nie doścignie jej. 5 Leop. id. Bibl. Gd). — Wyśledzający ; Sorub 1. wuszledniezki, wutżuchate sagax. Wyśledzenie Ross. 1130.1^4000160, 113— c^l>4biBaiiie.— Niewyśledzony, *niewyśledny, nie do wyśledzenia , niewyścigły, niedościgły; Eccl. neH3CJi'fe4HMbm , investigabilis, UUflUêfpurbar. Nogi téj niewiasty drogą żywota nie chodzą, ale są błędne, a nie wyśledzone kroki jej a pochody jej. Eraz. Jęz. B b 7. — g. Szuka jeszcze chciwy kupiec, coby mógł sobie przyswoić, wyśledza nieznane morza, i świata szranki przełamuje. Pilch Sen.

WY-

łają albo wysłano; {Boh. wyslanec ; Vind. odpoflamk, WYŚLEDZIĆ, 'WYSZLEDZIĆ cz. dok., Wyśledzać, ‘Wyśla-' odpolbiljanik , (cf. posłaniec) ; Feel. ncceJiŁHHKS wygna-    J    J

nieć), ein 21bgefd)t(ftcr, Slbgefanbter, 21bgeorbneter. Wysłani z senatu czyli magistratu miasta Magdeburga, przyjeżdżali z taką prawie władzą , jaką Karol Wielki i jego następcy wysłańcom , zwanym missi dominici, nadawali.

Czaek. Pr. 1 , 284. Wysłańcy królewscy missi dominici jeździli na sprawy graniczne, ib. 5, 203. — *§. Wysłaniec , emisaryusz.

WYŚŁAPAĆ, ob. Wyszłapać.

WYSŁAWIĆ cz. dok., Wysławiać niedok., Wysławować,

'wysławuje pr. contin., sławiąc uwielbiać, wynosić, wychwalić; pretfett, lobpreifen, ergeben, rühmen. Jan ś. opowiedział żydom, że Jezus jest w pośrzodku ich, i wiel-kiemi go chwałami wysławiał. Biał. Post. 49. Niebianie jednostajnie wielką chwałę i opiewaniem wysławiają pana boga. Kucz. Kat. 5 , 304. Święte imię kto w kącie wysławia, tedy też w kącie zostawa. Rej. Post. B b b 5,

(cf. pod korcem). Wysławiam, sławie, wsławiam, roz-n sławiam , sławnym czynię. Cn. Th. 1534. et 1015.

Abyśmy umieli wyznawać i wysławować dobrodziejstwa pana swego. Rej. Post. O o 6. Ameza godność Skan-derbega i u samego Mahometa wysławował. Baz. Sk.

558. Skandcrbega xiążęta bardzo wielce wysławili, prawo swe nań włożywszy, lud swój mu polecili, ib. 71.

—    Marne rzeczy słowy ważnemi wysławiać mógł. Fur.

4. wywyższać, rrljfben, groß madjcit, alä groß yor*

eflett, ficrauśftretdjeu. Nie wysławia sie z tego. Tr. ie chełpi się,, er prafjlt mcfit, tyiit utdjt groß bamtt.

—    Żołnierz dobry cieszy się szramą, której na wojnie dostał, i tym rycerstwo swoje wysławia i zaleca. Dambr.

przerzyna morza.

255. szczyci , zaszczyca , C^rCHDoU beurfutibcn. — Jezusa Chrystusa bóg wysławił *ubłagalnikiem przez wiarę ,.    ,    .    . .

we krwi jego. Smotr. Lam. 166. ogłosił ze sława, chwa- ćr iznvirtri’ zw,et za * Jł0r*e »    .,

lebnie .<i iadmf ; ■ efron-rfl »erffmfcen, Mm,t‘ nuufcn, S‘-LDZIC‘ŁL 1 3 ’ •m" tlory c0 "^ledza ' b(t 31u*"’"rtr-aitpreifcn. — I tłuszcze o nim wysławiają, iż już śmierć WYSLEPIC cz. dok, Wyślepiać niedok., wyślepiać oczy aż marna przed nim żadnej mocy nie ma. Rej. Post. Pp 1.    zaślepienia, bie Slugcit ftuiupf fcbcit. Wyślepiać co,

—    §. Wysławić', dosyć jak trzeba sławić: genug röbmctt,    z wysileniem oczu    przezierać; ttîtt    31nftreuguug    ber Slugeit

aiisrübmeu. Nie mam takiego dowcipu wysławować męża    burd)feljett, lefeit U.    f. U). Czytałem    xiążkę sowizdrzałem

tak zacnego. Prot. Jnl a 2. Wysławić się dosyć nie ' nazwaną, którą z    wielkim smakiem    pospólstwo    wyślepia,

mogę z jego łaskawości. Tr. tefj farm mtcb tttdtt fatt rühmen,    * w n'ej znalazłem    zbiór nieprzystojności. Mon.    74, 656.

utefit jur ©euftge rûbmen. R. 1555 umarł hetman xiążę “ Wyśle pić kogo, ob. Oślepić.

Konstanty Ostrogski, mąż świętej pamięci i trudno wysła- WYSL1FOWAĆ, oh. Wyszlifować

wionej dzielności. Stryjk. 745, cf. niewysłowiony, nie- WYSL1MACZ\TĆ cz. dok., w ślimaka wykręcić , fc^nctficflt fier»

WYŚLINIĆ - WYSŁOWIĆ.

WYSŁOWNY.

601

nas

auêbtetyeit. Fryzurę kształtownie wyślimaczyć. Mon. 69, 117.

WYŚLINIĆ cz. dok., Wyśliniać niedok., ślinę wyrzucić, wypluć ; ©petrel curêtmfen, auêfpmfen, auêfpeteit pr. et fig. tr. Szczęśliwszy stokroć nad nas rzecznik wyszczekany, Co broniąc jednej strony, obelżywe piany Na przeciwną wyślinia; bo za swoje jady Troistym zamkiem ciężkie waruje pokłady. Zab. 12, 167. Zabi, cf. wywrzeć.

WYŚLIZNĄĆ się zaimk. jedntl., Wyślizać się niedok. ; Boh. wyklauznauti, uklauznauti ; Vind. ismufniti, vunsmufniti (cf. wymusnąć), isderkniti, vunsderkniti, vunsderzhati, smu-fniti, prezhslesti, prezhsvitife, vmegnitife, odfhterkniti ; Bosn. iskliznuti, ispuznuti , ( cf. wypełznąć ) ; Ross. bh-CKOJB3HyTB , BHCKa.ib3iiBaTb, BbimmirbCH , ( cf. pięta ) ; ślizkością swoją, szybkością, zręcznością się wymknąć, wykręcić się; entf#lüpfen, entnńf#cn, entfahren pr. et fig. tr. Zapaśnicy oliwą smarowali ciało , aby łatwiej jeden drugiemu z rąk się wyśliznął. Hor. 1, 44. not. Wyśli-znie się jak piskorz. Gn. Ad. 1287. Z rąk ^ię wyśliznie jako węgorz. Jabl. Ez. 11, (cf. wykręci się sianem). Sarna łowcowi z rąk się wyślizła. ib. 26. (uszła mu). To nawet co już trzymamy, z rąk się wyśliza. Pilch. Sen. list. 3, 298, (cf. grzanka od gęby odpadnie). Łacno wpaść w sidła , ale się z nich wyśliznąć rzecz wielka. Boh. Kom. 1, 52. (wypleść się, wyplątać się, wyleźć z nich). Z tych sideł się jego nie wyślizną kroki, Choć będzie rozum pracował stooki. Chrośc. Job. 65. Gdybym ją choć raz jeszcze mógł złapać , upewniam , że mi się nie potrafi z rąk moich wyśliznąć. Teat. 56. c , 119. W twojej jest mocy wyśliznąć się z tego wszystkiego. Teat. 50. c, 86. wybrnąć, wyskrobać się, wypławić się, wywikłać się; fi# Jjerauênrtnben, berauêbrepen, lo$ma#en. Ezop się konceptem wyślizał, Kiedy się korbacz na jego grzbiet zbliżał. Jabl. Ez. B 3. — Wyśliznąć się od czego, wyśliznąć się z czego, zręcznie się wyzwolić, uwolnić, wydrwić;‘ft# fünfttt# lo$ma#en, fret) maßen. Od śmierci, i pierzchliwy tchórz się .nie wyśliznie. Hor. 1 , 12. Nar. Chcieli się wyśliznąć z wypłacenia części Rzpltćj. Ustrz. Kruc. 5, 79, (ob. Wyłamać się). Ta nasza mowa nie ku temu się ściąga, żeby ludzie wyślizać się z powinności mieli, ale żeby co najbardziej byli wdzięcznymi. Corn. Sen. 132. — §. Wyśliznęło się słowo , wypsnęło się, wyleciało, wypadło; ettt 2Bort ift eh item entf#lüpt, eiitn>tf#t, entfahren. Wyśliznęły się impe-ratorowćj te słowa. Kur. Pet. 218. — g. Wyślizgać się zaimk. dok., Wyślizgnąć się jedntl., ślizając się wysilić , naślizgać się do zmordowania, jt# mube gleiten über gilt* f#ett. — §. Wyślizgać co , wyślizać co cz. dok., ślizkim uczynić , gattj glatt ma#ett, f#lupfrig ma#ett.

WYŚLOCHAĆ, ob. Wyszlochać.

WYSŁODNAĆ nijak., jedntl., nabyć słodyczy, utracić gorycz, kwas; füfl roerben, bte Sitterfett ober ©dure oerlteren. Skórki cytrynowe wmocz w ostry ług, daj im moknąć przez dziewięć dni, a odmień ług dnia piątego, a wiej miasto niego wody, *aże z gorzkości wysłodna. Sienn. 536.

WYSŁOWIĆ cz. dok., Wysłowiać niedok., ( cf. wysławić,

Słownik Lindegolwyd. 2 Tom TI.

wysławiać), słownie wyrazić, wyrzec, wypowiedzieć, wyprawić, wymówić; Boh. wyslowiti ; Bosn. izustiti, iz-govoriti , izgovarati, istumaciti, (cf. wytłumaczyć); Rag. izùstiti, izgovoritti’, atrêfagen, auêfpre#en\ auêbrütfen. Usta moje nie będą mawiać nieprawości, ani język mój będzie wysłowią! kłamstwa. 1 Leop. Job. 27, 4. (nie będzie powiadał zdrady. Bibl. Gd.). Mówił do niej słowa, któreśmy wyżej wysłowili. 1 Leop. 2 Parał. 34, 22. Słuchajcie, a ja wysłowię wam, jako wielkie dobroci bóg duszy mojej uczynił? Wróbl. 149, (cf. wysławić, cf. wystawić). Zacharyasz króciuchno wysłowił drogę pańską i życie w świątobliwości i sprawiedliwości. Bial. Post. 55. (wskazał). — §. Wysłowić, słowami dostatecznie czyli dokładnie wyrazić, zupełnie wypowiedzieć, odpowiedzieć , opisać, wypisać należycie; oollfommett erf#Öp* fettb auêfpre#en, auSbrücfen, bef#retben. Kto wysłowi męstwo Jehowy, kto wypowie wszystkę sławę jego? Budn. Ps. 106 , 2. Bibl. Gd. Lecz co się zabawiam tym, co trudno dostatecznie wysłowić i wypisać? Gwagn. ded. Cnoty wysłowić trudno. Zbił. Lam. B 1. Kto to teraz dostatecznie usty wysłowić może i wypowiedzieć? Wiśn. 222. Moc wielkości jego kto wysłowi? 1 Leop. Syr. 18, 3. ( ktoby mógł wypowiedzieć sprawy jego, a któż doścignął wielmożnych spraw jego ? Bibl. Gd. ). Któż to wesele niebieskie wysłowi? Dambr. 542, (cf. Prawdziwego słowa nie mamy, którembyśmy wyrazić mogli świętych w chwale niebieskiej błogosławieństwo ; pismo nazywa je królestwem bożem, niebieskiem, Chrystuso-wem, domem ojca, rajem nowym, jednak dostatecznie wszystkiej doskonałości szczęśliwości świętych wymówić żadnem słowem nie możemy. Karnk. Kat. 95). Kto obu was serdeczny żal wysłowić może ? Groch. W. 533. Litości twojej nie wysłowieni Żadną wymową, anić od danv Może bvć równy tryb wdzięczności. Odym. Św. 2 LI b. — Wysłowiony, WYSŁOWNY, do wysłowienia , wyprawny, wymowny, wyraźny, wyrazisty, do wyrażenia, do wymówienia, wypowiedziany, do wypowiedzenia, do wypisania ; ô«êfpt:e#lt# , mtêbrüÆUar ; Boh. weyslownÿ, wyprawitedlnÿ ; Sorab. 1. wufeknité, (wyrzeczny). Wysłowiony, co wyrazić słowami i opowiedzieć można. Wlod. — Oppos. Niewysłowiony, niewysłowny; niewysłownie adv, Boh. newÿslownÿ, newyslowitedlnÿ ; Slov. newyprowitedl-nÿ ; Vind. nasrezhliu , nevunstifliu, (cf. wycisnąć); Slav. neizrecsen ; Ross. HeHsptyeHHUH, Hen3rjaro;iaHHbiH, HeH3-

raaroMMbiił, iutatrôfpre#lt#, unbef#retblt#, mtauêbrütflt#. Którego trudno wymówić , niewysłowiony, wieleby o tyra mówić, wielki. Cn. Th. 541. (nad wyraz). Idzie z nieba król niewysławiony, mocny walecznik za nami. Ryb. Ps. 41. Dziecię nieocenione, Ani też wysłowione, W boskiej wszechmocności. Pieśń. Kat. 50. Któż zaś wymówi ból niewysłowiony, Któryś ty królu świata , prawy boże , cierpiał , do krzyża będąc przykowany. Odym. Św. 2 H h 4. Ty sam patrz na niewysłowiony żal, ucisk i utrapienie moje. Smotr. Lam. 20. Niewysłowione okrucieństwo. Krom. 447. Niemal całą noc trwał z niewy-słowioną słodkością i uciechą duszy swojćj. Wys. Aloj.

385. To jest niewysłowioną miłością. Farn. 67. Nie-

76

602

WYSŁÓW - WYSŁUCHAĆ.

WYSŁYSZEC - WYSŁUŻYĆ.

•wysławiony wstyd. Zbił. Lam. D 2. Wstydliwości prze-    przeto ze źle prosimy. W. Post. W. 2, 293. Grzesznych

v paść , przebiezawszy niesłychanym i niewysłownym zby-    bóg nie słucha, ale jeśli kto bożym chwalcą jest, tego

tniem wszeteczeństwern swoim wszystkie wstydu i czy-    wysłuchywa. 1 Leop. Joan. 9, 31. (wysłuchawa. Bibl. Gd.),

stości inszych tajemnice , sama naostatek żadnej części    Bóg dobrych , nie złych wysłuchywa. Cn. Ad. 27 , (cf.

sprośnego ścierwu swego nie przepuści. Janusz. Oksz. C    psi głos nie idzie do niebios). Pysznego bóg nie wy-

3.    Pała w nich wsławienia się niewysłowna żądza. Przyb.    słuchawa. Iiarnk. Kat. 592. Nie wysłuchywa którego z

nich, co go wzywają. Smotr. Lam. 200. Wysłuchawa! je w ich wołaniu. Ryb. Ps. 225. — *§. 4) Wysłuchać , WYSŁYSZEĆ, do końca ze wszystkiem usłyszeć» wywiedzieć się; öollftnnbtg au^orcit, öernefjmen, erfahren ; Slov. wyslyśjm. Ani ucho wysłuchało, ani myśl może pojmować , co bóg raczył swym zgotować. Groch. T. a Kemp. 6. (uchem pojąć, słuchem przejść). Gdy wysłyszeli fa-ryzeuszowie przypowieści jego, pobaczyli, iż to o nich mówił. 1 Leop. Math. 21, 45. ( usłyszawszy podobieństwa jego. Bibl. Gd). Gdy mię wypytali a wysłyszeli, chcieli mię wypuścić. 1 Leop. Act. 28, 18. (wysłuchawszy mię. Bibl. Gd.). Dwie rzeczy od Heroda wysłyszeli ci święci królowie. Dial Post. 166. Skoro poważne poselstwo od archanioła wysłyszała n. panna , zaraz uniżyła się za naj-podlejszą sługę woli bożej. Bzów. Roz. 43. WYSŁU-CHACZ, a, m., co wysłuchuję drugiego. Wiod. ; exauditor. Cn. Th. 1534. ber SUt^orer, SŚerbbrer, (Sr&órcr, 2lirô* tyordjer; Boh. wyslychać.

Luz. 135. Niewysłownie dobry. Przyb. Ab. 49. Niewy-słownie jest teraz dola jego błoga, Przyb. Ab. 176. —

Wysłowienie, “WYSŁÓW, u, m., n. p. Z jego twarzy czerpały zdroje szczęśliwości nad wysłów. Przyb. Milt.

75. t. j. niewysłowione, niewysłowne; Boh. weyslownost ;

( Slov. wislowutnost emphasis ). — §. Rhetoric. Wysłowienie, elocutio. Gol. Wym. Pir. Wym. WYSŁOWI-CIEL, a, m., który co wysłowią , ber 2luśfpred)er, 2lu$* brader tu Sorten, Sefdjretber; Rag. izgovormk, izgovo-ritegl ; Bosn. izgovoritegl. — W rodź. ieńsk. WYSŁO-WIC1ELKA , i.

WYSŁUCHAĆ , f. wysłucha cz. dok., Wysłuchawać niedok.,

Wysłuchiwać czestl. \ Boh. wyslechnauti, wyslychati, wy-slyśeti ; Vind. vunflifhati, isflifhati; Sorab. 1. wuszly-schacż , woszlyschacż, wuszwuschu ; Hoss. BLicaywaTb,

Bbic.ryuiHBaTb;—§. 1) wysłuchać kogo, słuchać wszystkiego co mówi. Cn. Th. 1334. słuchać z uwagą do końca , gaitj andren, btë ju tënbe auê&iiren, atleö andren.

komu spécyalne jedzenie, ÜBi’fdjetbeffert) ; Ross. bmc.ï yra ; co kto wysłużył, zasłużył, wysłużone, zasłużone; ber $ten|łlo&n , ber    Śerbfenjł. Sługa wysłużyć so

bie wysługę powinien, ale wysługa sług jest żywność, wysłużenie jest praca, przez którą do żywności mają przychodzić. Pclr. Ek. 109. Wedle roboty ma być każdego wysługa. Pot. Pocz. 459. (jaka praca, taka płaca), toż dekret rozsądnie wydaj. Cn. Ad. 1019. — §. Wy- Kto się wydziela od posługi, aby też żadnej wysługi nie słuchać kogo śledząc , indagując , exarninujae , einen »er»

Ijören. Bez wsze^o wysłuchania i sprawiedliwego “wybaczenia , na to się usadzili, aby ich wytracić. 1 Leop. 3 Mach. 7, 4. (bez wszelkiego “rozsądku i wypytania się.

Bibl. Gd., bez indagaeyi , o(me gerid)tlid)e3 33erj/ör). Pan opiekun raz w rok przyjeżdżał, rachunków wysłuchawszy podstarościego , z pieniędzmi wracał. Kras. Pod. 2,

20. (kazawszy mu złożyć rachunki, dać liczbę, kłaść liczbę). — $. Wysłuchać rrtszy , słuchać do końca; Ross.

BbicjyuiaTb o6b4Hto, ber SŃeffe beiwdljnen. Jagieło tak nabożnie słuchawał mszy, że chociaż już nieprzyjaciele najeżdżali, nie chciał się ruszyć, aż pierwej wysłuchał

Wysłuchaj a wyczytaj przyczyny, jakowe są, co nas do WYSŁUGA, i, z.; (Boh. weysluha, weyslużka przysłane odszczepieństwa prawie wycisnęły i przywiodły. Gil. Kat.

4.    Oni wysłuchawszy króla , odjechali. 3 Leop. Math. 2,

9. (odsłuchawszy. 1 Leop). Kto pierwej odpowiada, ni-źli rzeczy wysłucha, odnosi wstyd. Radź. Prov. 18, 13.

(kto odpowiada, pierwej niż wysłucha, głupstwo to jego i zelżywość. Bibl. Gd). Wysłuchaj pierwej, toż odpowiadaj. Cn. Ad. 1287. Pierwej obu stron wysłuchaj ,

Boss. Bbic.ijauiTb, BbicjyjKHBaTb ; — §. 1) służąc zarobić, zasłużyć , wyrobić , wyjednać sobie ; burd) belt $ienfł er* werben, erbienen, yerbicneit, burd) ®ienfte erhalten, erlangen. Służy drugi czas nie mały, przecie nic nie wysłuży, Podw. Wroi. 62. Sługa wysłużyć sobie wysługę powinien; wysługą sług jest żywność; wysłużenie jest praca, przez którą do żywności ma przychodzić. Petr. Ek. 109. Wysłużone, wysługa. Cn. Th. 1234. Tytuł margrabi wysłużył u Honoryusza. P. Kchan. Orl. 1, 65. (w nagrodę zasług wziął). Kiedy który szlachcic na panach *imienie leżące wysłużył, będąc w dzierżeniu tego

miał. Bzów. Roz. 109. Jakie takie posługi, chcą swej wysługi. Dwór. E 5. ( darmo nic, brząknąć tu trzeba). Najlepiej się dzieje z królem tam, gdzie wysługi tuż idą za zasługami. Pot. Syl. 118, (cf. nagroda, nadgroda). — Transi Wysługa grzechu jest śmierć. 1 Leop. Rom. G, 23. (zapłata za grzech jest śmierć. Bibl. Gd. ; zapłata za grzech skutkiem grzechu). — $. Wysługa , usługa komu świadczona, cf. przysługa; eût ernnefener ©ienjł, Ctite ©cfrtlligfctt. Nigdy się trudy i wysługi nasze nie nadgrodzą. Teat. 4. b, 151. Do wszelkiej gotów jest Wac Pana wysługi. Tr., cf. odsługa, odsługowariie. WYSŁUŻYĆ cz. dok., ‘Wysługować , wysługuje pr. conlin.\ wszystkiej mszy do końca. Twór. Okuł. E 4. bte SDît’ffe g(in$ Wysługiwać czestl. ; Boh. wys la uzi ti ; Sorab. 1. wyszlużicż ; Autoren. — §. 2) Wysłuchać chytrze abo tajemnie, kogo mówiącego. Cn. Th. 1551. podsłuchać; Vind. vunpo-flufhati , dobogati , aitol/ord)en. Żeby kto nie wysłuchał, opatrz dobrze wszędzie. Bardz. Trag. 459. Aby jaki nieprzyjaciel nie wysłuchał rady naszej. Cn. Th. 1554.

Drzwi i ściany częstokroć nas wysłuchają. Teat. 12, 8. zdradzają, wydają. — §.3) Wysłuchać kogo proszącego , usłuchać prośby, modlitwy , zezwolić na nią , etltett erhören. Gdym ja lak wołał, bóg mnie nie wysfuchawał, ale jeszcze we dwójnasób mojej nędzy przysparzał. Baz.

Hst. 156. Często bóg próśb naszych nie wysłuchawa,

WYSŁUŻNY - W Y S M A G N Ą Ć.

WYSMALAĆ - WYŚMIAĆ.

603

‘imienia, a potymby chciał precz, tedy mu wolno będzie    mrśtiti; (wysmahnauti exarescere, wysuszyć, wysmażyć,

odejść ze wszystkiem nabyciem swojem i nakładem. Stał.    . wysmahly torridus ). Wysmagać kogo , siec biczem.

Lit. 89. Dla w asem zbierał i wysługo wał, na was ro-    Cn. Th. 1534. Wysmagany, smaganiec. Cn. Th. 1334.

biłem, dzieciście moje, waraem skarbił. Sk. Kuz. 551.    et 1028, cf. ‘wyświecić kogo. Wysmagać po rynku, po

Mając w sercu poczciwe czucie, w ręku pałasz, Wy-    mieście, po ulicach. Cn. Th. 1337. Öffentlich auśftdupett,

służysz prawą chwałę , wielkie rzeczy zdziałasz. Przyb.    ben ©tfllipbefeu geben.

Luz. 305. Rajskiego dziedzictwa nikt nam wysłużyć nie WYSMALAĆ , ob. Wysmolić. WYSMALCOWAC , ob. Wy-mógł, jedno syn boży. Sk. Zyw. 190. (wyrobić, wyje- szmalcować, wvszmelcowaé.

•fały    tJm ™KNA‘Ć **    nkM- ,B°h- n ,

sobie wyjedna, munduru nosić nie bedzie mógł/ Kaw. smrknauti wysmrkat.; Swą». 1. wussmarkarn ; Dal.

Sar. 57    (wytrwaniem pewne lata służby sasłuiy 6). -    vfzeknul1' <“*•    Wys.aknać) ; flow. BbicMapttaTŁ,    nuc«ap-

Smiliter:    Wysłużyć lata . wystać lata, służyć do końca    smark    •ïrlucMS* *ïtr“<S > <luért’^¹'-

wyznaczonego czasu : tutlbttncn, bit 3o(ite ou»ÿ<itt«i. Wy- WYSMAROWAĆ cz. dak., Wysmarowywać czesll., wysma-służyć lata u rzemieślnika , wvterminowaé ; auMcnteit, bet)    rowuje pr. contin., ze wszystkiem posmarować,

beu $rtnbtuerfern. — Zaimk. Wysługuje sie. inter tirones    waniem wygładzić, wypełnić ; $erau8ft$mfmtt, atiâfd;mieren,

mi Ulme, aulne, opificii etc. versor. Cn.'Tli. 1554* cf.    „ 0MJ befdwtteren. Mieszanina ta saletrzana wykłada się na

terminuję, jestem w terminie, Me ©tcnftjabre aiitreten, irt    j:,kie naczynie sadłem wysmarowane. Jak. Art. 2, 82.

bflt SienftjalireH ftefjen, tut ©teufte jle|>en. Wysługuję się,    Rzekłbyś że wiedma, na łyse góry wzlecjeć mająca,

do końca służę, permerere, explere Stipendium, ib. btß    czarowniczą się maścią 'wysmarowała. Mon. 70, o84. —

©ietifljafjre auśfte&en , »oUcnben , ûbcrftcben. Zakazał, żeby    Fi3- J?z)’k sol)ie dzikiemi, niewłaściwemi rzeczom, a do

żaden żołnierz, pókiby sie nie wysłużył, w mniski stan    dziś dnia rn'ędzy cyrulikami uzywanemi wysmarował słonie szedł. Sk. Dz. 594.    — Wysłużony, WYSŁUŻNY,    wam'. i za wielkiego doktora uchodzi. Perz. Cyr. 2,

który do    końca wysłużył; ein Shtäflebicnter. ber feilte 3eit    rf- lizna.ł    ła,,'ny- — §• Wysmarować co,    smarując

auéigcMeiii    bat; Boh. wyslauż ly -,.Slov. wyslaużeny. Wy-    v-ypntrzebow-ać    : augftbmtercn, perfdmtiereu, f^mterenb »er»

sliizonv sługa, żołnierz, wolny od służby, emeritus. Ćn,    brauchen. Wysmarować olej, maść. Cn. Th. 1328. Wy-

Tli. 1334. Wysłużone w edukacyi osoby mają łaskawe    smaruje za grosz abo za dwa, a weźmie czasem kilka

pensye. Dijar. Gród. 140, (ob. Emeryt, emerytura). Ten    złotych od smarowidła. Sak. Sob. A 4 b.

pospolicie jest obyczaj bogów, mieścić wysłużnycli na WYSMAŻYĆ cz. dok., smażeniem wyciągnąć, wysuszyć; zwierzyńcu w niebie Zub. 14, 171, ( cf. zasłużony). —

Wysłużenie, wysłużone, wysługa, to co się wysłuzjło, ber ©tenftlofm. z rąk królewskich cnota patrzy wydłużenia swego. Pot. Arg 106. nagrody, wynagrodzenia zasług. — §.2) Wysłużyć się, służąc wycieńczyć się, zrobić się ; fid) im ©teufte abmatten, entfräfteu, aufreibett.

Zapłaciłem karetę, choć wysłużoną, tak juk gdyby była najnowsza , w nadziei, że sindbrze wzrąb odnowić potrafią , a lakiernicy utaić lat kilka jej wieku. Pum. Warsz.

5, 552. Czort, choć używaną bardzo, wyszarzaną ; ab* geulkt, abgebraucht. — g. 3) Wysługiwać się komu, czynić mu wysługi, u*ługi, posługi ; einem ©ienfte leifteu ,

©ienfte erjeigett, crroeifeii, ftd) unt i()u oerbient machen Sługa panu się wysługuje, więc mu za to nagroda powin-

Censorowie szacowali, jeśh kmieć na pagórkach opoczystych. Olw. Ow. 418. dościgają,. do-albo rzemieślnik wysługowali się. liiel. Ś>v. 21. (zasłu- źrzewają , dowarzjiją się, bie Trauben tocrbett reif. — Fig.

tr. Wysmażyć co, koncept, myśl, wyraz*, wysadzić, wytężyć ; recht beraitêpujjen, übertretbett, auMünftelrt, au3* brecbfeln. Chciałbym skończyć przez jaką* rzecz piękną , wysmażoną , któraby w sobie miała ogień i minę głębokiej myśli. leal. 20, 9. Na to tak śliczne i wysmażone kazanie, nic mu więcej nie powiem, ib. 27, 26, (cf. alembikować , przedestylować). Wysmażone wyrazy, dziewka. Teat. 50. b,    150. niech    pójdzie    do służby,    nie twojej to rady,    Nie chcesz nadętych myśli, ani słów

niech służy.    przesady. Jak. Daj 123 —Daj go katu, jakże się wy-

WYSMAGNAC cz. jedntl.,    Wysmagać    niedok.,    Wysmagiwać    smażył ! Teat. 8. c,    66. jak sie wysadził, toie er jîd) (|e*

czesll., wyebłostnć , wysiec rózgami, 'wymerskać ; einen rait^geftrichcn tyat.

auśłpeitfdjen, befonberS mit Służeń, ôirôftâupen; Boh. wy- WYŚMIAĆ, f. wyśmieje cz. dok., Wyśmiewać niedok., wy-

wy-

smaro-

Doh wysmaziti ; Vind. vunfvariti, spufhati, vunszvirati , fltiêfd;morctt, atrôprdijeln. Wysmażyć, t. j. wyciągnąć siłę i esencyą z ziół, cz\li sok z owoców* wycisnąć, na czysto przecedzić. }Viel. Iiurh. 451. Wysmażyć powidła, ob Powidło. Do wysmażenia potraw, potrzeba wilgotności przydać. Sak. Probl. 159. Kości moje, jako rzecz wysmażona , uschły. Sk. Zyw. 2, 291 b. (wysuszona). —• Ińg. et tr. Kat r.a złoczyńcy wyznanie wysmaży. Pot. Syl. 69. smażeniem, czyli paleniem, katowaniem wymęczy, baö ©iftaitMtijj burd? 35rem;en fyerauSjrodngen. — Pierwej musi do czyśea , a z cz\śea potym dopiero wysmażywszy się do nieba. Żarn. Post. 211. w ogniu czy-scowym wyczyściwszy sie, Mtrdj3 gegfeiter geläutert. — Aliter: Wysmażają się grona winne smakowite Wysoko

na.

Mon. 70. 617.

gowali na wynagrodzenie ). W każdej się okazyi Wac Panu wysłużę. Tr. Wysłużyć się Wac Panu jestem powinien , tylko że niektóre teraz mię zatrudniają sprawy. ib., (cf. odsłużyć). — g 4) Wysługiwać się, służbą się żywić, służąc utrzymywać się, "gnarować się, służyć, być służącym; ftd; mit ®ieueu ernähren, ©teufte tbuu, Die» lien. Wydziedziczę ją; niech się wysługuje jak prosta

śmiać kogo, zaitnk. Wyśmiewać się, wyśmiać się z ko- rze dla intraty. Nar. Dz. 5, 123. — £. Wyśmierdzieć, go, z pośmiechem go podejmować, z śmiechem odpra- już przestać śmierdzieć; (Uiêflinfett, auffyöreit Jti fitnfen. wić, •einen (UtMflćljeit ; Boh. wysmati se, wysmegi.se, WYŚMIENITOŚĆ , ści, z., wyborność, celność, wytwor-wysmjwati se ; Sorab. 1. wuszmewam, wuszméschu , ność, znakomitość, znakomita doskonałość; bte Śrefltcl)* wufmeju , wufmejem , woszmëschu ; Garn. posmehujem    feit, SSortefUcfjfett ; Boss. OTurfeHHOCTE, (cf. odmienność);

se , ob. Pośmiewać się ; Vind. vunfmijati , pofmiehati,    Eccl. 6jiarou3amecTBO. Ogrodnicy Tureccy nie mają wca-

pofmehovati, pofmehuvatife , vunfmehuvati, vunlme-    le biegłości w tych wyśmienitościach , któremi się ogro-

jatife, safhmehuvati, safmihovati , ofmehuvati , (ob.    dy nasze zdobią. Kłok. Turk. 226. W trzeciej sali *krze-

Ośmiać ) , fe is kogo sefmehuvati ; Ross. nOÆCM'fcaTb,    miężne te wyśmienitości    Wdzięk nowy wydawały dla tych

no^CMtiiBaTŁ, ocarfeaiB , ocMixaio, ocMtuBaio, npocurk-    lubych gości, Witania    sześciochórne potym nastąpiły.

e, -to^et -cie adv.,

HTb, HacMtaTtca, iiacM’fexaTbca (cf. naśmiać się), CKaio-    Chodk. Kost. 59. WYŚMIENITY, a

3yÓMTb, 3y6ocna^HTŁ, (ob. zęby wyszczerzać); Eccl.    przewyborny, wytworny, na wytwór, celny, znakomity, łep-

npocM'bxcTBOBaTii, npocMbxaioca. Gdym całemu dworo-    ski, główny, ^czysty, oortreftć^ ; Carn. shtaif, (cf. sztywny);

w i oczy chciał otworzyć, najpierwszy mnie uczeń wyśmiał.    Ross otmIjHhhm, (cf. odmienny, różniący się); Eccl. 6m-

Mon. 65, 91. Wyśmiewając innych, spodziewaj się być    roii3amnuM. Właśnie w tej sukni masz minę wyśmienitą,

wyśmianym na wzajem. Teat. 27, 23. Wyśmiany, wy-    Teat. 36, 37, (cf. suta mina). Wyśmienicie, wybornie,

szydzony, wyksykany ; Eccl. niomaÆonoeME, o komę be    arcydobrze, Ross. OTarłamo ; Eccl. ô^aroæe. Prawdziwie

coôpani/iXE HapoÆiiHXE carkroTca hjih noiiocmeabHO ro-    Wac Pan wyśmienicie wyglądasz. Teat. 23. b, 67. Je-

Bopam Jeżeli się ze mnie kto śmieje, tu też i ja za    stem zdrów wyśmienicie, i apetyt mam główny. Boh.

to innych wyśmiewam. Teat. 6, 20. Jeżeli będziesz prze-    Kom. 4, 372. Go kumie    o tym myślicie, Wszystko tam

bywać na wielkim świecie , żebyś porzuciła ten ton'do-    jest wyśmienicie, Wino    i obiad smaczny. Teat. 52, c,

gmatyczny, z którego byłabyś zapewne wyśmiana. Teat.    44. — Wyśmienity do czego, trefli^ JU etwa§. Znam

38,178. Przyszedł nakonięc jeden z dobrze patrzających,    ja to, żeś Wac Pan wyśmienity do żartów. Teat. 5. c,

Żałował i wyśmianych i wyśmiewających. Kras. Baj. 113.    40, cf. Eccl 6jaroii3amecTByio.

Stryj kochający, synowca w omyłce żałuje, ale go nie WYŚMIERDZIEĆ, ob. Wyśmiardnąć. WYŚMIEWAĆ, WY-wyśmiewa. Teat. 49. b, 64. Ty zamiast litości , z pier- ŚMIEWACZ , WYŚMIEWGA, ob. Wyśmiać, wszych podobno jeden wyśmiewasz się z mojej szczero- WYSMOKTAĆ, f. wysmokcze cz. dok., wysmoktuje pr. conlin. ; ści. ib. 54. d, 22. (drwisz, przedrwiwasz). — Wyśmiać    Wysmoktywać czestl, smokeząc wyciągnąć, Ijerauêfdjlurfett,

co, podać w pośmiewisko, śmiesznym wystawić, napo-    (Ul3fd)lttrfett. Na te wysiewki nalać wody gorącej, aby

śmiech wystawić; Idcljerltd) lltadjett, bellt ©elM)tCi’ $ret§ ge*    resztę wysmoktała. Torz. Śkl 17. Cementor,⁴ gdy się

belt. Wyśmiał w pieśniach satyrycznych , co warte by-    do jakiej wilgoci dorwie , z chciwością do siebie ciało wyśmiania. Przyb, Luz. 349. Wyśmiewanie, Wyśmia-    gnie i wysmoktuje. ib. 67, cf. wyłknąć, wyssać,

nie, WYŚMIECH , u, m , b(t$ 21uM(td)eit ; Boh. wey- WYSMOLIĆ cz. dok., Wysmalać niedok., smołą wysmaro-smeśek , ausmćśky , weysmćśky ; Ross. ocMfenBaitie , rować, auSt&cerctt, aitSpic^eit ; Boh. wysmoliti, wysmolowa-ocMbaHie, CKa.i03y6cTB0, 3yóocKa.ibCTBO ; Eccl. npecMta- ti ; Ross. BLiCMOüirrb, BbiCMa.oiBaTb.— §. Mocno posmo-Hie, no4CMtxE, HacMtuiKa, pyraTexbCTBO (cf. urąganie), lić , pobrukać, zwalać; ftarf befdjtlttemt , bef^lliu^en. hoiiouiciiiiic Rzucają klątew wyśmiechu na dawnogrze- WYSMRODZIĆ cz. dok., Wysmradzać niedok., smród wy-szną sektę. Barn. Warsz. 4, 50. Czart.. Podłość cię ta    dawać, smrodem napełnić; yofl fidltfent, cf. wyśmier-

przed całym światem na wyśmiech stawia. Teat. 31. b,    dnąć, wyśmierdzieć. — §. Wysmrodzić się, ulżyć wiel-

131. Te fraszki mogą nabawić kłopotem, Kogo ugodzi    kiej przyrodzonej potrzebie, ob. Wysrać się, ftd) feiner

wyśmiech swoim grotem. ..... N. Pam. 10, 105. WY-    Sîotljburft Clttlebtgeit.

ŚMIEWACZ, a, m., WYŚMIEWCA , y, m., wyśmiewają- WYSMUKNAĆ cz. jedntl. , Wysmukać, *Wysmykać niedok., cy drugich , wyśmiewający się z drugich , szydzący z dru- wysmukuje pr. contin., Wysmukiwać czejtl., smuknie-gich , szyderca; ber üluMacljer, 33erladjer ; Sorab. 1. wu-    niem wydobyć, wygarnąć;    (jerauSfłretfett,    fierauêftretcljeit,

szmewaf, wuszmëschnik, (woszmèchar szyderz, wu-    mit beit Ringern fierauäbritcfeit, ^erau^te^u ;    (Croat, izsme-

szmëcharski szyderski) ; Boh. ausmćśny urągający się;    knuti, izsmikavam; Vind.    vunfmiegati,    isfhmikati ex-

Vind. pofmehovauz ; Eccl. npecMliiiiHHHE ; Ross. CKai03yÖE,    primere ; Boh. wysmeknuti stringere gladium , wysme-

3y6ocKa.iE. Censorowie, czyli wyraźniej mówiąc, wy-    knaut se elabi, ob. Wymknąć, zemknąć). Samaż i jało-

śmiewacze cnoty. Teat. 11. c, 32. Stateczność mężna    wicom wysmyka wymiona,    I flaszę przyniósłszy wina

poprawia częstokroć naigrawającego się, i czyni wyśmie-    Strudzonego ogrzeje męża u komina. Tward. Mise. 109.

wacza naśladowcą. Kras. Pod. 2. W rodź. ieńsk. WY-    Nereidy nie siadają Pod kądzielą , ni długich nici wy-

SM1EWACZKA i; Boss. CKaaoayÓKa , 3yóocKa;raa.    smykają. Zebr. Ow. 355; \vellera motis\ulla trahunt

WAŚMIARDNĄC nijak, jedntl., Wyśmierdzieć dok., ze wszys-    digitis). Zyto z pszenicy wysmukane, na nasienie nie

tkicm prześmiardnąć, smrodem przejść, gattj fttnftg wet*    służy, dla bujności tego ziarna. Haur. Sk. 9. (wybrane,

belt, pr. et impr. Bezrozumnico, laty wyśmierdziała! Zebr.    wydostane). — Wysmuknąć ręce, revocare, reducere

Oto. 128; longa venis confeda senectus. Głupi, który    manicas versus brachia vel humeros. Cn. Th. 1334. bte

po szkodzie żałuje utraty, Który wyśmiardłe babsko bie-    2Inite (Utfftmfen , bte tael flUfftreifen ; wyciągnąć ręce, bte

komu, wyjawić się co sen oznaczał; ma^r ttterben, in ßrfüßung geben, oon Träntnen. Człek swych myśli nie jest panem, Częściej nam się rzecz wspaczy, niżli wyśni. Pot. Syl. 298. — Transi. Straż nie to , co było, Mówiła przenajęta, lecz co się xięży wyśniło. Kanc. Gd. 106. wymarzyło, uroiło; t»a$ i^nen geträumt batte, twrê fte er«

Strute ^erôorflreiïett, anëftrecfen. Pasterka wysmuknęła ręce do dojenia. Tward. Daf. 58. Wysmuknąwszy ręce, rzuć się każdy do pracy wezwania i powołania swego. Dambr.

90. Pan wysinuknąl swoje święte ramię przed oczyma wszech narodów. Radź. Jes. 52, 10. Bibl. Gd. (wyciągnął).

Węzoślapowie zuchwali, Gdy rąk setnie na niebo jęte wy-smukali. Zebr. Ow. 7 ; ( manus coelo injicere parabant ). träumt fatten.

Mleczne ku niebu wysmuknąwszy szyje K niemu coś /'WYŚNIECIĆ cz. dok, wyrzucić, zgubić, opuścić, wyronićj; mówić zdają się lilie. Zab. 9, 14. — Już siwy Kalchas    faßen laffeu, fahren taffen,    roegmerfeu, »erlteren. Co    ptak,

z nożem się wysmuknie. Pot. Syl. 120. wysuwa się,    pierząc się corok z ogona wyśnieci, To się znakiem ho-

zbliża się, gotuje się; rücft beruor, ntad)t ftd) parat. —    noru w herbach ludzkich    świeci. Pot. Pocz. 436.    Wy-

§. Wysmukać, wymuskać , wygłaskać, wygładzić; glatt    śniecone pióra. ib. 702 ,    cf. wypierzyć,

dok., snując wyciągnąć, wypleść , wywikłać ; ^erauêfâbcïît, ftabemnetfe beraitäjteben. Niewysnowany, nie do wysnowania, *niewywikły, unaufloéltd). Ślizki a zwity wąż w rozmaite się kręgi zwija i rozwija, spląta się w one trudne i nie-wysnowane węzły Gordyaszowe i kręci się w prządziona rozmaite. Weresz. Reg. 115. — Zaimk. Wysnuwać się, wyprzedać się, wyplatać się, ftd) ^erauëfdbeïll, ^erauêfptn* neu, berauêrDtrren, b^atrênncfeln pr. et fig. tr. Ja jedwa-bniczek biedny kunsztem swym ginę ; sam grób sobie robię, z zwątku Wysnuwam się żywota, śmierć przędę do szczątku. Min. Ryt. 3 , 188. Świadkowie jednak się z kłamstwa nie mogli wysnować, Bowiem niezgodne obu były mowy. Odym. Sw. 2, D d 3 b. (wywikłać, wykręcić, wypleść się, wywieść się). Peryklimenes u Neptuna sobie Wyprawił był, stawić się w jakiej chciał osobie, 1 z niej się wysnować. Zebr. Ow. 311 ; rursusque reponere ; znowu wyjść z tej postaci, porzucić ją.

ftreidjen, glatt firetćfyeln / glätten. Perpolio , wycieram, wy- WYŚNIEDZIĆ, WYŚNIEDZIEĆ , ob. Śmedzić, Śniedzieć, chędożam , wystrycham , wysmukuję. Macz. Mangonicus , WYSNUĆ, /. wysnuje cz. dok., Wysnować , Wysnuwać nie-*smukierski, co do wystrychnienia i wysmuknienia należy. Macz. ‘Wyszmukuję, przyprawiam stare rzeczy, aby były skupniejsze, manyonizo. Volck. 525. Wygoliwszy a wysmuknąwszy sobie czuprynę, już zapomni wszystkiego innego. Gorn. Dw. 115. Niech się najbardziej wymusknie sowa, przecie nie dojdzie sokoła. Fredr. Ad. 66. niech się wygładzi, wystroi, wysadzi; ftd) l;erau3fłretd)cu, tyl* auSjdmtegeltt, l)erau3puj$eu. Wysmukły, wymuskany, wy-głaszczony, wygładzony; fyerau3gefdpriegelt, glatt geftrtd)en.

Dostanę męża według swego gustu, nie takiego dryblasa, ale z wsmukłemi wąsikami, z czerkieską czupryną. Mon.

70, 14. Wysmukły, wymuskany, wygładzony. Cn. Th.

Wysokość. Z WYSOCZA, ob. z Wysoka, ob. Wysoko.

1334. et 1321. et 183. Hipodamus zdał się niektórym przywysmuklejszym , kochał się w włosach rozpuszczonych, utrafionych. Petr. Pol. 115. Do posługi stołowej zniewieściali Rzymianie używali wysmukłych i wymuskanych gładyszów z zwisłemi włosami, ubranych na kształt niewiast. Pilch. Sen. lisi. 4, 149. Subst. Wysmukły, WYSOCE, ob. Wysoko. *WYSOCZA, WYSOCZYZNA , ob. gładysz , galant. — §. Wysmukły, smagły , nie gruby ; fdßaitf, fdjmädttig ; Boh. konopatÿ (cf. konop') , lepy (cf. *WYSOCZKI , ob. Wysoki.

łepski), tóhly (cf. *ciachłv, ciągnąć), stihly (cf. ścignąć), WYSOCZYC cz. dok., sok wyciągnąć, wycisnąć; ben ©aft ćiply, (cf. szczupły); Vind. linek (cienki), fhibkast (cf.    Ijerail^telJen, Iterauêbrüdeu pr. et fig. tr. Prowincye no-

gibki, cf. szybki), fhibek, fuhoten (cf. suchy), droben    wego świata wysoczyli Jezuici. Stnotr. Lam. 191. wynędzili.

(cf. drobny); Rag tenkùvit ; Sorab. 1. eenki, fnadné WYSOKI, a, ie, "Wysoczki , Wysokuteńki, Wysokute-(cf. snadny), cżenkoyite , schwiżne , czenkużki, fubtilnć    neczki intensiv. ; Wyższy, 'Wyśszy, ‘Wyszny, a, e,

(cf. subtelny), wahodnć, (cf. łagodny); Ross. rHÓiUH,    Comparative, Najwyższy, *Nawyższy, ‘Nawyższeńszy Su-

TOHKÜi, xy40maBbiH, cyxomaBbiH. Raźne i wysmukłe    perlât. ; Boh. wysokÿ, wyżśj ; Slov. wisoki , wysokÿ,

chłopy lektykę noszące. Pilch. Sen. list. 4, 51. (wzrosłe,    wiżśi ; Sorab. 1. woszoki, huszoki, woschi, huschi;

urodziwe, duże). Ludzie *wycmukli. Perz. Lek. 198. Wy-    Sorab. 2. huszoki, huschi; Cam. visok , vishe ; Vind.

smukły jak lipina, Ross. tohkm Kata Tpocib ; wysmukła    vifsok, vilok, vilhi; Croat, viszok, visheishi, visheji ; Dal.

twarz y3Koe, AMHHoe amto. W moim guście nóżka mała,    vissok , viszok; Rag. visôk; Bosn. visochi, visci ; Slav.

śliczna, wysmukła, kończasta. Teat. 36, c, 32. (subtel-    visok; Ross. BbicOKbiH, Bbiiniil ; wysoki, pewną wyso-

na,

605

WYŚNIADAĆ-WYŚNIĆ.

W Y Ś N|I E C I Ć - WYSOKI.

niegruba, cf. sucha noga). WYSMUKLOŚĆ , sei, i.,    kość mający; ftod), ettte gettuffe $üj)e ^abEltb. Słoń jest

przymiot tego, co jest wysmukłym; bte ©latt^ett, ©d)lanL    zwierz wysoki na dziewięć łokci, a szeroki na pięć.

fieit, ©d)mäd)ttgfett; Boh. konopatost, lepost, ćiplost;    Boter. 235, (cf. urosły, wzrosły). Człowiek wysoki po-

Sorab. 1. czenkofcż, fnadnofez; Vind. tinkust, fhibkust,    spolicie na trzy łokcie. Zool. 285. Ziele podróżnik Tu-

tinkuta, fuhotnost, fliibkota, fbibeznnost, drobhina ; Rag.    recki prątków pod czas na stopę i na łokieć *wysocz-

tankövitos, tancîna.    kich. Syr. 1165. — §. Wysoki, wyniosły wzgórę, nie

WYŚN1ADAĆ, ob. Śniadać.    nizki, wysokości znacznej ; l)od), md)t tttebng. Nieco wy-

WYŚNIĆ cz. dok., sen sprawdzić, wyjawić; baê ïraumgeft^t    soki Ross. BUCOKOBaTUti, BbicOKOHeKS. Wysoki, wysoko

eifuUen, ben Żraum öernttrüt^en, mabrma^en. Faraonowi    leżący, stojący. Cn. Th. 1335. fyod) ber Sage nad), Ijod)

woły tłuste i chude wyśniły siedm lat żyźnych i siedm    gelegen. W Hiszpanii dla ścisłego położenia muszą budo-

lat głodnych. Chmiel. 1, 185. — Zaimk. Wyśnić się    wać domy swe wysokie, i tak nie mogąc się rozszerzyć

Dyke. Geogr. 3, 202. Wysokie Litewskie w wojew. Brzeskiem. Dykc. Geogr. 5, 202. SRamen »ergebener flet* iten etâbte in Çolen, (cf. Góra). WYSOKO, ‘WYSOCE adv., Wyżej, (podług Januszowskiego ‘wys'szej. Now. Char.). ‘Wyższej, Comparut. Najwyżej, ‘“Nawyżej Super-lat. ; Boh. wysoko, wysoce, weyś, wÿs ; Slov. wise; Sorab. i. wuszoko , huschej, (wosche * nad); Sorab. 2. huschej ; Carn. vishe, sgôr, sgorej , (cf. z góry); Vind. vifoku, góri, sgorei, osgorei, tam gori, nasgor, po verhi (cf. po wierzchu), navifhe; Croat, visse, visite, (więcej, nad), zgora, od zgora ; Bosn. visce; Slav, vishje, (veche więcej); Boss. Bbicout; wysoko, oppos. nizko, propr. et ßg. Ir. ; (jod), erkalten. Nie lataj wysoko z rozumem swoim. Rej. Post. C c c 3. (nie wybujaj ). Żeby on jeno tak wysoko mówić przestał. Teat. 50, 11. (tak górno, cf. głęboko). Wysoko patrzy. Bies. roz. B 2. (nos wyżej gęby, zadziera nos, chciwy wielkich, wysokich rzeczy). Gładkie patrzą wysoko. Budn. Apoplh. 51. (w wielkich pretensyach). Dziewczęta tego wieku wstydzą się brać mężów równych sobie, wszystkie patrzą wyżej nad głowę. Teat. 51, 21. Siedzenie wyżej kogo; Eccl. BbiuiedMtHie, ber35orft|; Gali. préséance. Bóg wysoko, a przyjaciel daleko. Rys, Ad. o. nieblizki, nieprędki ratunek. — g. Z wysoka, z wysocza, z góry, tum oben. Z jak wysoka spadliśmy, co za głąb'oto ta! Przyb. Milt. 10. z jakiej wysokości, jak głęboko; »Ott lüeldjer £>ö(/e, litte tief ftnb nur gefallen. Im kto wyżej spadnie, tym się bardziej stłucze. Kosz. Lor. 25. (im niżej, im głębiej, im z większej wysokości, im z wyższego szczytu). Wszelki datek dobry i dar doskonały z wysoka jest, stępując od ojca światłości. Salin. 80. Wszelki dar dobry z wysocza jest. W. Jae. 1,17. (z góry jest. Bib!. Gd.; z nieba). Spuścił z wysocza i pochwycił mię, wyrwał mię z wód mnogich. Budn. 2 Sam. 22, 17. (posławszy z wysokości przyjął mię. Bibl. Gd.). Znać zaraz źrzebca, że jest z dzielnych koni stada, Z wysoka stąpa, raźno gibkie nóżki składa. Pilch. Sen. list 5, 220, Eccl. CBUiue. — §. Wyżej wspomniony, wprzód, w poprzedzającym wspo-mniony ; oben cnudltnt, metier oben eminent. ‘Wyższej pomiecione rady koronne. Vol. Leg. 2, 005. I trochę‘wyższej tak mówi. W. /’ust, Mn. 245. Jak drzewa mają być szczepione, już o tern ’Nvyszej dosyć wypisano. Cresc. 575. inciter oben, im ^itrkrgcktiben. Nie wadzi jeszcze słowa ‘wyszszej opisane ewangelii wspomnieć. Biał Post. 175. — § Wyżej, więcej, bardziej; (jöber, niefir. ftihfer. Za pomocą boga wszechmogącego , porazili ‘wyszej dziewięć tysięcy ludzi. 1 Leop. 2 Much. 8, 21. (przez dziewięć tysięcy. Bibl. Gd.). Zbili ‘wyszszej trzech set mężów. 1 Leop. 5 Much. 7. — Ociec co miłuję syna ‘wyszszej mnie, ten mnie nie godzien. 1 Leop, Math. 10, 57. (kto miłuje syna nad mię. Bibl. Gd.). Lubią tu Polaków, może wyżej nad wszystkie inne narody. Gaz. Nar. 1, 290 b. — Wysoce uczony, wysoko uczony, głęboko uczony; fiod) 0ela(»rt, ti f gelehrt.— Titulus : Wysoce

606

WYSOKI.

WYSOKO.

na ziemi, posiadają ile mogą powietrze. Boter. 53. Wieża wysoczka. 1 Leop. Jud. 9, 51. (wysokuteńkn). 1 wieża im wyższa , tym rychlej upadnie. Bej. Zw. 15 b. (Janu-szowski chce, żeby pisać wyśszy przez ś, nie przez z, bo mówimy wysoki, nie wyzoki, Now. Char.). Na wysokie góry, domy, Rade często biją gromy. Cn. Ad.

1287. Borys zmurowal w zamku wysznym cerkiew' świętej Sofii. Stryjk. 253. Stoki wyszne i stoki niżne. Budn.

Joz. 15, 19. (źrzódła wyższe i źrzódła dolne. Bibl. Gd.).

Fortuna skora Dymitrowa jako na zepchnieniu była z piętra wysokiego. Tward. WY. 17. (z górnego , z wzniosłego stopnia). — Translate varie: Wysoki, górny, wyniosły, celny, wzniosły, przedni, przełożony; fjoefy, erljakn. Wiemy , iż co jest przed ludźmi wysokiego , to jest przed bogiem obrzydliwością, a‘wżdy się jednak na wysokie stolice ‘kaszemy, a do wyniosłości a dostojności tego świata jeden drugiego ubiegamy. Ztirn. Post. 22.

Na wyższe miejsce, t. j. na setnictwo miał nastąpić. Sk.

Dz. 141. Nad wysokiego jest wyższy drugi, i nad te jeszcze są drudzy zwierzchniejsi. W. Eccl. 5 , 7. Slov.

Naposledi w posmech zawadi, kdo sa z wiśimi nćsnadi, desinit in insaniam, qui cum superiori contendit; na zły koniec przychodzi, kto się z wyższymi nie zgodzi). Dobroć sama z siebie cnotą jest wysoką. Siem. Cyc. 288. eine erhabene ütugenb. ś. Grzegorz dla swojej łaskawości i cnót, wTysoką miał u ludzi wszystkich przyjaźń. Sk Żyw.

292 b. uprzejmą, serdeczną, innige g-rennbfdjaft. Z onego świstaka, wysoki jak widzę, zrobił się teolog. Teat. 21.

185. (głęboki, cf. bezdenny). Domy wprawdzie nizkie,

Ale myśli wysokie, i samego blizkie Niosą nie&a. Tward.

WY. 2IG. górne, wyniosłe, wzniosłe, erhabene ©ebanfen, cf. niebotyczny. Nad ‘nawyższe nauki uczyłem się filozofii, abym poznał tajemnice przyrodzenia. Sienn. 490. Nie z języków wysokich, nauki pełnych, jakie są Grecki i Łaciński, ale z bogomyślności nabierał wiele. Bvk. Gl. lion. 19. — Grammat. Stopień wyższy, gradus Compa-ralivus ; Slov. zrownawagićni stupeń; Sorab. 1. poru-nofcżalć, (cf. porównać); Boss. cpaBUHTCJbiibM. Stopień najjwyższy, Superlatims, Slov. nadwiśowatliwec. — Najwyższe dobro Boss. Bbiconaiiiiiec, BepxOBHoeô.iaro. Szczęście jego doszło do najwyższego stopnia. Ld. Za najwyższym rozkazem Boss. no Bbicoqaiîniemy noBeatniio. Najwyższa istota, najwyższa istność, najwyższy, bóg; Eccl. camo-GjiarAocTL, caM05Kii3Hb, caMOCBiTb, caMOcymeciBO ; Boss.

BHinniif, bad ÿôcbfte Söefen, ber £>ud)fte, ber 9Ilierfyöd)fte. Zagrzmiał na niebie pan, a najwyższy wydał głos swój.

Bibl. Gd. Ps. 18, 14. Błogosławionyś i ‘przenachwale-bniejszy i ‘przenawysszeńszy na wieki. W. Ban. 5, 54.

(nader wywyższony na wieki. Bibl. Gd). Chwalebny i *naprzewysszeńszy. W. Dan. 3, 55. (przenasławniejszy.

Bibl. Gd.). — §. Wysoki kolor, jasny, eine (tobe $ar(>e.

Tr. Wysoki ton w muzyce, t. j. cienki, w notach na wyższej linii położony. Magier. Mskr. eirt Ijofyer ÏOlt. —

§. Wysokie, imię różnych miast w Polszeze, n. p. Wysokie, miasteczko, dziedzictwo Jabłonowskich, pod do-    uczonemu, wysoce urodzonemu, cf. wielce.— §. Wy-

iywociem z Sapiehów xiężnej Jabłonowskiej wojewodziny    soko-, in composais nonnullis apud nos, in pluribus

Bracławskiej. Kras. List. 27. Wysokie w Lubelskim. per alias dialeclos usurpatum, ut insequenlia docent:

BM-

rzona.

BUcoKor.iaroaaTb

Jjodmaftg. Tr, cf. orlego nosa. *WYS0K0MIERCA, y. m. ;

Curn. vishokomirz, altimetra, ber    'WYŚ0K0-

M1ERSTW0, ». ; Cam. vishkomirstvu , vishkornirnost ; altimetria, bie £>ö!)eiiteffitng. WYSOKOMYŚLNOŚĆ , ści , i. ; Boh. wysokomyslnost ; Slov. wysokomysłnost, wyso-komyslnost; Vind. isvifhnost, povfignost, previfbnost; WYSONOWAG cz. dok., [według niem. 2] na słońcu wygrzać , /ïoss. BbicOKOMUCJie, gbicOKOMipie, BUCOKOMtpHOCTb; Ecd. wywietrzyć, oitêl’ottltcn. Wódkę tę w śklenicach dobrze na-BUCOKOiiyApie, BbicoKOMbicaie , BMcoKoyaiio wyniosłość krytych z wierzchu, na słońcu ‘jarkiem wysonować. Syr. 278. myśli. — Adject. WYSOKOMYŚLNY, a, e — ie adv. ;

(ßoA. wysokomyslnÿ ; Vind. vifok, povfignjeni ; Hoss. bu-BOKOBbiMHuił, BbicoKOMUCJeiiHbiii, BbicoKOnfepiiuw, (cf. wy- WYSPA, y, ‘WYSEP, spu , m., ( cf. wysep ), WY-soko mierzyć) ; £cc/. BbicoKOMyjptJÜ, BbicoKoyMiibi«. Inbo- SEPKA, i, £., ‘WYSEPEK, epku, /»., zdrbn., [Etym. sy-nam et malam partem: Giedymin człowiek wysokomyślny, poważny. Krom. 404, (cf. wspaniałomyślny). Ludzie łakome, wysokomyślne, pyszne. Hebst. Odp. A a 8. (górne, dumne, harde, zuchwałe). Mają mnie za hardego, wysokomyślnego. Gzach. Tr. J 2. Wysokomyślnym być,

Ross. BbicOKOiitpiiiBiaTb , BbicoKOirkpcTBOBaib wysoko mierzyć ; Ecd. BbicoKOMy^pcTByio, bucokomuiuik). WYSOKO-P1ECNY, a, e, z piecem hutarskim wyskokim, §od)Ofeil*.

Musi się taki komin znajdować i w Krakowskim , ' gdzie tyle jest fabryk wysokopiennych, które się bez tego obejść nie mogą. Torz. Śkt. 9Ö. WYSOKOŚĆ, ści, z., przymiot tego co jest wysokim, cf. wyniosłość, wyda-tność w gpre: (oppos. nizkość, cf. głębokość); “WY-SOCZA, “WYSOCZYZNA, ‘WYŻ , WYŻA, (Cn. Th.

1343), WVYSZA, ‘WYŻSZA, (ob. Wyżna, wyżyna), y, z.; Boh. wysokost, wysost, (cf. Comparât. Wyższość); wyśka, weyśka ; Slov. wysokost; Sorab. 1. buszokofcz,

(huszoknofcż magislratus, zwierzchność) ; Sorab. 2. hu-schina; Corn, visokust; Vind. vifokust, vifha, vifsha. vifhina, vilha , rebcr ; Croat, vissin a ; Dal visina ; Bag, visokost, visina; Bosn. visina; Boss. BbicOKOdb ; Eccl.

BbicoKaa ; wysokość, rozmiar w górę; bie ^)Ł)l)e, cf. wyniosłość, wydatność w górę. Dom tem miał GO łokci wzdłuż, 20 wszerz, a 30 łokci na ‘wyszą 1 Leop. 3 Reg. 6, 2. fna wzwyż. Bibl. Gd., ob. Nadwzwyżj. ‘Wyższa domu miała być na GO ’“łokiet, a szerokość też na 60. Radź. Ezdr. 6, 3. (wysokość domu. Bibl. Gd.). WYSPAĆ med. dok., Wysypaić niedok., śpiąc wytrwać,

WYSOKOCZOŁY, a, e; Vind. vifokozholast, Çoc^Rtrntg ; (cf. czolak). WYSOKODASZY, a, e; Eccl. BbicoKOKpo-BHbiß, Graec. vipogorpog, l)od)bacl)tg. ‘WYSOKODOSTOJNY, a, e; Hoss. bucoko^octohhuh; wielce zasłużony, (jod)» oerbient, $odj»ere&rt. *WYSOKODZIERŻAWNY, a, e; Hoss. BbicoKO/iepæaBHUti, wielce potężny, |iod)inäd)ttg. WYSO-KOGŁOSY, a, e; Eccl. BbicoKorjacHbiii; Ijotflfłtmmtg. WY-SOKOGŁOWY, a, e; Ecd. BUcÔKor.iaBhiîi ; ^o^fdpftg, lo^duptig. *WYSOKOLETNY, WYSOKOLOTNY, a, e, wysokolotny, altivolans. Cn. Tli. 1355. fjocfyfïtcgettb. Wy-sokoletna hardość, w niebie część straciwszy, w piekielne nizkos'ci przypadła. Smotr. Lam. 50. One wyso-koletne glosy. ib. 178, cf. górny, wyniosły, wzniosły, wybujnjący. *WYS0K0M0 WNOŚĆ, ści, z.; Ross. coKonarojanie , BHCOitoptqie ; górność mowy, Jpodjltebtg» fett. Adj. WYSOKOMOWłNY; Ross. BbicoKorjaro.nißbiM, bh-coKopt‘inBMii*wysokorzeczny, ftochreberifd), fyocfytrabenb, verb.

chełpić się. WYŚOKONOSY, a,

Math. Wysokos'ć figury jest linia krzyżowa od wierzchu figury do bazy spuszczona. Solsk. Geom. 19. Prostopadła między dwoma bokami przeciwnemi w równoległoboku wywiedziona , nazywa się wysokością tego równoległoboku. Jak. Math. 1 , 84. Podstawą trójkąka jest bok, na którym stoi ; wysokością zaś jego nazywa się prostopadła. ,Łesk. 17. — §. Wysokość morza, głębokość wzniesienia morza od pewnego punktu uważana i mie-Śaiad. Geog. 230. bie SÜÎeereâl!01je. — Stanąwszy na pięknej pagórka wysoczy , Po rozległych równinach me przenoszę oczy. Chód. Gesn. 135. Czarci z tak zgu-bliwej spadli wysoczyzny. Przyb. Mili. 15. (strąceni z nieba).— §. Trans!. Pan bóg wysokość języka tak umie-rzył, iż językiem tym mówił k nam, któryśmy rozumieć mogli. Eraz. Jez. K k b. górność, wyniosłość; bie $t)l/e, $o$eit, (Srfcabenljett. ‘WYSOKOWIEP.ŹCHNY, ‘WYSOKO-SZCZYTNY, a, e; Ross. BUcoKOBepxiii, I/odjtmpfdig.

Pochodź, nadwyi , obwyż , powyżej , powzwgż, powyższy ć, ‘poiuyższoność, 'powyższenność, powyższy ciel, podwyższyć, podwyż, przywyż , ‘przywyższem, przewyższyć, przewyika, przewyższość, nieprzewyższy, przewysoki.

WYSOLIĆ cz. dok., sola wysypać , dobrze posolić, auâfaljeiî ; Boh. wysohti ; Hoss. BtJCOJïlTb.

Wódkę tę na jarem słońcu całe lato , dobrze w śkleni-cy zatkawszy, wysonować albo wviutrowac. Syr. 287.

pać) ; wyspa jest część ziemi zewsząd wodą oblana. Wyrw. Geogr. 11; insuła. Biot. Post. 69, bie 3n)cl, (cf. Germ, bie 6d)Ütt, ob Suć); Boh. ostrow , ostrowec, (ob. Ostrów); Slov. ostrow, sigot; Hang. sziget ; Sorab. 1. insula; Garn. oitok , ottozhèze (ob. Otok), (ispa 1. profu-sorium, ob. Wysyp, 2. cubile, tecta, ob. Izba); Vind. otok, prod ( ob. Prąd), insula; Croat, otok, (otok, od-tok effluvium, odciek); Bosn. otok, ostrovo-; Rag. otok, otocich; Slov, otok; Ecd. otoki»; Ross. ocipoBi. Ten wielki wysep, który dziś Anglią zowią, przedtym zwany był Brytanią. Sk. Zgw. 1 , 361. Starosta wyspü Cypru. Sk. Zgw. 63. et 183. Turcy r. 1465 Lozbę wysep pod władzę swoja przywiedli. Krom. 652. Ueisnął Rode ciężką wojną Mahomet', a stolicy onego wyspu dobywał. Krom. 741. Wysep Krętejs,ki. Gumgn. 1. Na wodzie wysepek mały. P. Kchan. Ort. 1, 151. Na morzu się rozbił, i na drzewie do wysepku jakiegoś wypłynął. Sk. Bz. 461. Przypłynął do jednej wyspy. Sk. Zgw. 1 , 416. Wisła częstokroć dawne wysepki piaszczyste roznosi, a nowe wysypuje. Hub. Wst. 87, ( cf kępa, cf. hak). Morze czerwone ma wiele wysepek. Boler. 211. Rzeki te czynią tam rozmaite wysepki. Boter 83. Wyspa Francuska, Ele de France. Wyrw. Geogr. 502. — Fig. tr. Kopiec p^rzez błoto prowadzi, wali kamienie i palami wspiera, Zcby się wysep nie rozszedł błotnisty. Chrość. Fars. 253. wysyp, lama, grobla; ©d)Ütte , 3)amm, ob. Wysyp.

przespać do końca; gattj auêfcftlafCtt, burd)fd)lrtfetl. Wyspał    wywać czestl., wyśpiegowuje pr. contin.-, Boh. wycjhati

cala noc. Bndtk. Ocucił się pan , jako gdy kto snem    (wyczyhać) wyzwjdati, wyzwédéti , (cf. zwiedzić , wywie-

zmorzony, Wyspał wino wczorajsze, i wstał wytrzeźwio-    dzić się); Vind. vunsposnuvati, svedeti , sveduvati, vun-

ny. /. Kchan. Ps. 116. — Wyspał oczy, zaspał oczy.    sveduvati, vunsgledati (cf. wyglądać), isvedeti, vunsve-

Wiod. ; turgentos habet somno oculus. Cn. Th. 1335. bte    deti, isvanzhati, vunsvanzhati ; Boss. BHBl>4aTB ; śpiegu-

Stugeu oerfc^lafeit laben, tiod) »oU @d)laf laben. Coż ci to,    jąc wywiedzieć się, odkryć, aitêfptontren. Ani się spo-

ze tak nie wyspany wyglądasz? Teat. 22, 44. Wyglą-    dzieją, jak ich wyszpieguję. Teat. 52. d, 57. Wyszpie-

dasz mi cale nie wyspany, ib. 47, 1. (Boss. vulg. cikutb    gowawszy drogi nieprzyjacielskie, wojsko swoje sporzą-

4a BHcnarB » ani mu się śniło). — §. Zaimk. Wyspać    dza. Pilch. Sali. 201. Przyszli, zęby nieobronność ziemi

się, dospać , dogodzić sobie spaniem, wywczasować się,    wyszpiegowali. 1 Leop. Genes. 42, 9. (aby mdlejsze miej -

wyspokoić się, fMj ailöfc^lafen ; Boh. wyspati se, wy-    sca z ziemi obejźrzeli. 3 Leop. ; aby przepatrzali miejsca

spjm s.e;- Slov. wyspati se ; Sorab. 1. wufpu szo, wu-    nieobronne tej ziemi. Bibl. Gd.). Przyszli, aby wyśpie-

fpiu, wufpim, wusznu , (cf. wyśnić się); Sorab. 2. hu-    gowali, i wypatrzyli i zjeździli ziemię twoje. 1 Leop.

spasch ; Vind. vunsespatife ; Boss. BbicnaTbca , BUCMnaTL-    1 Parał. 19,3. Wyszpiegujcie a obaczcie pilnie wszystkie '

ca, BH4pHXHyTbCfl, (wydrzymać się). Nikt się bezpie-    ‘chronki jego. 1 Leop. 1 Reg. 23, 23. (wypatrzcież a

czniej nie wyśpi, jako ten co zdradza. Lub. Boz. 319.    obaczcie wszystkie te miejsca skryte. Bibl. Gd.). Potym

Prawdziweź to, prawdziwie, Arlydo, przysłowie, Nie    gdy ich niektórzy mnisi wyszpiegowali, pojmawszy ich

zawszebyś w królewskiej wyspać się mógł głowie. Pot.    wsadzono. Baz. Hst. 333. — '§. Wyśpieguj mię boże,

Arg. 68. Jak sobie pościelesz, tak się wyspisz. Zegl. Ad.    i doznawaj myśli moich. Bibl. Gd. Ps. 139, 23. (kosztuj

95. Jak sobie posłał, tak się w'yśpi. Teat. 21,33, Slov.    mię. Budn. ; doświadcz mię, erforfd)e mid).)

gako kdo si postila , tak spi. — Wyspać się po pijań- WYSPIESZYC cz. dole., z pospiechem wygotować, wypra-stwie, wyszumieć. Cn. Th. 1337. ftd) auêfd)lafett, ben ïïîaufc^ wić; ttt ©tle anêferttgen, [dnieli eilfertigen, fertig madjett. ÛUêfdjlafen. Idź, mój kochany, wyśpij się, wyśpij, bo Zalecono deputowanym, aby całe dzieło examinu dyka-widzę nie swoją masz głowę. Teat. 22. c, 24.    steryów wyspieszyli, i do stanów przynieśli. Gaz. Nar.

WYSPACEROWAC się; Boss. BHryMTbca , BbiryjniBaTbca,    18. Największa część tłumaczeń na nasz język, błędnie

spacerując sobie wygodzie, ftd) redjt au3[pa|tren, fatt    i co tchu jest wyspieszona. Czart. Myśl. 210. Wy-

fpa|tren.    spieszenie, WYSP1ECH, u, m., spieszna odprawa, wy-

WYSPACZAĆ cz. nie dok., Wyspaczyć dok., czynić, że się    prawda; eilfertige^ 33cne|men, fd)neHe 2ln3ferttgung, 5lbfertt«

ćo spacza, wykrzywić ; ntadfen bajü fid) etlDflê frnmm    guttg, ©ilfeitigfeit tt)0|tn. Zdziwionym postrzedz się jego

tt)irft, mrôfrümmen. Wyspaczyć trzewik, krzywo wydeptać,    wyspiech zdarza. Przyb. Ab. 213.

frumilt ge|en eilten ©d)U|. Wyspaczać prawa, ob. ‘Wy- WYŚPIEWAĆ cz. dok., wyśpiewuje pr. contin., Wyspie-szpocić , wyszpaczać, wykrzywić, wykręcić, öcrbre|ett.    wywać czejtl. ; Sorab. 1. wufpiewacż, wufpëwam ; Vind.

Prawa królu , przedłużasz, dopuszczając je prokuratorom    ispeti , vunpeti, vunspeti ; Boss. BHirbTb, BuntBaTb ;

wywracać i wyspaczać ku utracie ubogim ludziom. Biel.    śpiewając się odzywać, |eran3ftttgen , fid) fingeitb |örett

304. Kroki pletliwe ćmią dobre rzeczy; i niestatek po-    ldffett. Młodyś jeszcze, wyśpiewasz sobie. Bys. Ad. 41.

żądliwości wyspacza umysł by najlepszy. Birk. Zbar. D 3 b.    Dziewczę wesołe, zawsze w skokach , w wyspiewywaniach.

WYSPEROWAĆ , ob. Wyszperować. WYŚPI się, ob. Wy-    Teat. 34. c, 60. (w trelach). Dzieci niech czasem w ku-

spać się.    pie, czasem pojedynczo wyśpiewują. Pir. Pow. 82. (niech

‘WYŚPIAĆ , f. wyspieje nijak. dok.,' zupełnie dośpiać, do-    głośno śpiewają). Wyśpiewujcie Jehowie wyznawaniem,

ścignąć, dojźrzeć , ganj reif werben ; Boh. wyspéti, wy-    Budn. Ps. 147, 7. (śpiewajcież panu z chwałą. Bibl. Gd.).

spégi ; Boss. Bbicntîb, BbictrfeBaTb,    — Wyśpiewać notę, wydać śpiewaniem, być w stanie

WYSPIARSKI, a, ie, od wyspiarzów, 3»ttfulaiter ^ ; (Croat.    wydać śpiewaniem, ftngettb |erau3brtngen.    Ja    tej noty nie

WYSEPNIK, a

otochni). Narody nadmorskie wyspiarskie. Wyrw. Geogr. pr.    wyśpiewam. Ld. , (cf. nie wygram jej).    —    Wyśpiewać,

WYSPIARZ ,

a, m.,

m. , mieszkaniec do końca wyspiew-ać ;    3U dśnbe (Urêftligen. — Jak on

wyspy, ber Snfulnner ; Boh. ostrowćan; Carn. ottozhan ;    wyśpiewuje, wyspiewywa * wyewerkuje , treluje, fûnftlid)

Croat, medyimorecz, (‘międzymorzec ) ; Rag. otocjar,    fingen. — Wyśpiewać co, opiewać, śpiewając wielbić,

otocjanin ; Boss. ocTpOBHTflHUHt ; Eccl. ocipoBemiKt.    opisać, beftngen. Dawid Chrystusa wyspiewywa na swej

Rugianie, wyspiarze Słowiańscy, musieli być pod pano-    arfie. 3 Leop Hier. 7. (opiewa na swej arfie. 1 Leop.').

waniem Polskim. Nar. Hst. 2, 223. I ci wyspiarze, (An-    Na prostej nócąc piszczałce swe żale,    Nasze wyśpiewa

glicy) , oddzieleni od reszty świata, nabyli starożytnych    smutne czasy wcale. Bardz. Trag. 442.    To    gdy filozofia

wiadomości Rzymskich. Zab. 5, 274. Przyzwolili na to    poważnemi łagodnie i wdzięcznie wyśpiewała usty, gdy

wysepnicy. Sk. Zyw. 1, 299. — W⁷ rodź. ieńsk. WY-    coś mówić chciała, przerwał jej mowę. Bardz. Boet.

SPIARKA , bte Sttfulanertnn. WYSPIASTY , a, e — o adv.,    109. — § Wyśpiewać co, wydać tajemnice, wyspo-

wyspy mający. Cn. Th. 1535. Dudz. 71. pełen wysp,    wiadać ; anêfflgen, Üefennen, belebten. Wzięty na tortury,

90U 3nfeln, cf. archipelag.    wyśpiewał wszystkie okoliczności buntu przeciw Piotro-

WYŚP1Ę się, ob. Wyspać się. WYSPIECH, ob. Wyspieszyć.    wi uczynionego. Steb. 2, 388. Wszystko jak się co

WYŚPIEGOWAĆ, WYSZP1EG0WAĆ cz. dok., Wyśpiego-    działo, wyśpiewał. Pilch. Sali. 79. (wyznał). Zostaw

mię z nim samego, a on mi po dawnej znajomości,    Groch, W. 363.    0 złym człowieku mówią: że go Iwi-

wyspiewa wiele ciekawych rzeczy, Boh. Kom. 4 , 194.    ca wykarmiła , że wyssał jad z piersi karmicielki swo-

(odkryje mi, wyjawi). Wszystko wyśpiewa, i milczeć    jéj. Mon. 72, 277.— Transi. Drzewa i zieleniny    bio-

niebędzie. Kosz. Lor. 128. (rozgłosi, rozniesie). — §.    rą żywność z ziem , wilgotność wysysając dziurkami    swe-

Zaimk. Wyśpiewać się, wyśpiewałem się, canendo    ex-    mi. Cresc. 662. (wyciągając, wybierając, w *się wciąga-

haustus, defessus sum. Cn. Th. 1333. ftd) mübe Itltb    att    jąc , nabierając). Bujna ziemia przemokła, i w się łez

fingen, ftd) anüftngen. — Kaplun rychlej utyje, niż    o-    nabrała, Romkami nakoniec dolnemi wyssała; perbibit.

gut, 'abowiem się nie wybiega, ani wyśpiewa. Sienn. 291.    Źebr. Ow. 149. — Fig. Celniejszych monarchów obje-

Spjcz. 148. ftd) ail3fr%n , fid) mübe frühen.    chawszy dwory, Wszystkich cnot, wszystkich nauk wy-

WYŚPILOWAĆ , ob. Wyszpilować.    sysał wybory. Fot. Arg. 103. (przejmował, w się brał,

WYSPINA, y, ź, nędzna wyspa, eine elenbe 3nfel. WY-    nabrał). — Wysysanie, Wyssanie, (ob. Wyssys ). —

SPISKO, a, n., szkaradna wyspa, eine l)ćtjMtd)e 3nfel. WY-    Wyssać co zkąd , wycisnąć, wykręcić, wymęczyć; fie»

SPOWY, WYSEPNY, a, e, od wyspy, cf. wyspiarski,    rauśfaiigen , fierauśpreffm, fierauSminben. Z szczerych na-

3iifel»; Slov. ostrownÿ ; Sorab. i.insulowé; Croat, otochni.    szych w téj xiędze słów, nigdy tego, coś tu przyłożył,

WYSP0K0IC się zairnk. dok., Wyspokajać się niedok., wy-    aż pękniesz, nie wyssiesz. Obr. 59. Wysysam co z pal -

wczasować się. wyspać się; ftd) »Mig auêrubnt, fluêfdjla* • ca, zmyślam. Cn. Th. 1537. Cn. Ad. Î288. Dudz. 71. jyn. Cn. Th. 1555. Téj nocy nie wyspokoiłem się, jak    fid) ctroaś airô bem Ringer fangen. 0 Libonie 'latopiszce

było potrzeba; non quievi satis ex mea sententia.    Cn.    Litewscy pewnie sobie z palca tak zgoła bistoryi nie

Th. 1391.    "    wyssali. Stryjk. 67, (Slov. s prsta né wicićal ; ex    aliis

WYSP0S0B1Ć, ob. Usposobić, wygotować, wyporządzić ,    habet). — § Wyssać kogo, ssaniem wycieńczyć,    wy-

wyrządzić, wyprawić, nöllig fertig nnb gcfdiicft madjcit.    nędznić, wymęczyć, wysilić; einen aitêfaiigen, mit    ©au»

WYSPOWIADAĆ aż. dok., na spowiedzi zupełnie ze wszys-    gen entfvâftcn, erfdlöpfen. Gdy srodze Piekło słońce, prątkiem wyznać, wypowiedzieć, (cf. wyśpiewać); gan} flU3*    gnienie po niemałej drodze Bogini przystało, ‘Imo to

beizten ; (Ross. H3noBt4aTb przyrzec, ślubować). Wy-    niewiniątek dwojko ją wyssało. Zelr. Ow. 141; ( ubera

spowiadanie przed obhcznością jego. YYróbl. 227. eon-    elńlirant avidi ht lamia uati). — Wyssany, wysilony, wy-

fessio, ob. Spowiedź. — §. Zaimk. Wyspowiadać się;    cieńczony ; flnêgcfaugt, entfräfiet, erfdiöpft, frnftloê. Pa-

Dal. izpovidatise , fid) gflnj auM'Ctdden ,, alle feine ©efietm*    trzałem , jak wychodził drzwiami gach wyssany, Ledwie

tłiffe befennen. Ponieważ zgadłeś mój zamiar, muszę ci    tocząc bezsilny Lok i drżące nogi. Hul. Ow. 240. Jak

się szczerze wyspowiadać. Teat. 16. c, 28. Moja dusza    to Waść .wyglądasz rozmamany, wyssany, cała postać

nie jest na dóbréj drodze, pozwól mi Wac Pan wprzód    zbójcy! Teat. 1, 23, (cf. niewyspany).— Aliter': O tym,

wyspowiadać się przynajmniej, nim mię zabijesz. Teat.    który puhary wysusza, i same ustoiny wysysa, mówić

29, 97, cf. dysponować się.    można , że jest bardzo do wina skłonny. Filch. Sen. list.

WYSPBYCOWAĆ cz. dok., sprycując wydać, wystrzyknąć,    2, 27. (wychyla, wydusi, wysącza, wyciąga). — Prae~

, wypełnić sprycowaniern ; Yind. vunfhverkati, vuniblerka-    cipue quoad rem pecuniariam et opes : Wyssać kogo,

ti , (Urôfpriifcen, bmutöipritbcn.    ;*    do ostatniego wyciągnąć, zubożyć;    Ross. orpaótiTfc, eh

'WYSPYBACZ , ob. Wyszperacz.    nen gang «uêfaiigen, arm mad)cn, erfdiopfen. On Wac Pa-

WYSBAC cz. dok., sraniem wypuścić, wyfajdać, auöfdjetffen ;    na co do szeląga wyssie. Teat. 36, 40. Ostatnich spo-

Roh. wysrati, wyseru ; Sorab. 1. buszrascb —Zaimk. Wy-    sobów Turcy używają na wyssanie bołdownych nakładów

srać się, wypróżnić się, ulżyć sobie, odbyć przyrodzo-    ostatniej kropli substancji., Klok. Turk. 79. Urzędnicy,

ną wielką potrzebę ; Rag. izasrattise ; Yind. vfratife , fe    jeśli (>u wyssaniu potu , t.rj. majętności nabytych wielką

sefrati, fe vkidati trebub , zhrovu sprasniti.    pracą ubogich ludzi, na lwiej skórze    mało miewali, przy-

WYSBEBBZYĆ cz. dok., Wysrebrzać niedok, srebrem wy-    dawali k niej i lisią. Kosz. Lor. 54    b. Konrad, iż go

łożyć, ze wszystkiem posrebrzyć; oerfflbern , mit ©ilbet    nakłady wojenne nie pomału wyssały były, wnet poda-

atiêlcgen ; Ross. Bbicepeópim, pa3cepeópnTb.— Wysre-    tki nieznośne powkładał. Krom. 147. — Z majątków

brzyć tyle a tyle srebra, na wysrebrzenie wypotrzebo-    marnotrawstwem wyssani, i zadłużeni. Nar. Hst. 5, 44.

wać; eine gemtffe SOîenge ©über perbrautfien, ücrftlbern.    (wyzuci).— Ostatni grosz majątku mego wyssałeś. Teat.

WYSBOMAĆ , WYSB0M0C1G, ob. Sromocić.    2, 40. Bars, wycisnąłeś, wymęczyłeś. :— Będziesz mi

WYSSAĆ, f. wyssie, wyssę cz. dok, Wysysać niedok. ;    gracka, jeżeli co z niego wyssać potrafisz. TentK 7, 44.

Boh. wyssali, wyssagi, wyssu ; Sorab. 1. wucjcam ( cf,    wycisnąć, wymęczyć, wyłudzić, wymódz, wydrwić, wy-

cyce), wuczéczam, wuczówmam; Yind. isfefati , vunfe-    k|)ić, wyfiglować, wydrzeć, wykuglować ; cf. wydrwi-

fati , vunpofefati ; Croat, czmerkati ; Bosn. ispiati, sissa-    grosz, wydrzygrosz , wykpigrosz.

ti ; Rag. izsissati ; Ross. Bucocaib ; BHcacbiBaTb, H3CO- * WYSSZY. ‘WYSSZYĆ, ob. W^yzszy, Wysoki, ob. Wyźszyć.-caTb, H3cacuBaTb; Eccl. Bucucaio, H3Cbicaio ; ssaniem 1. WYSTAĆ,'WYSTOJEĆ, wystał, *wystojał, f. w-ystoję med. wyciągnąć, fierattêfaugen, attöfaugen. Będą jagnięta swo-    dok., wystaje pr. contin., Wystawać contin. et czestl. ;

ję cząstkę wysysały, I dworniczki swą także będą wy-    Sorab. l.wuslawam, wustaham, wustam , wustejiu , wu-

dajały. Simon Siei. 55. Wyjmuj pierś rychło do jego    stajem, wustanu , wustanem ; Sorab. 2. hustojasch;

usteczek, Z ktôréj Vvysysaé zwykł swój pokarmeczek.    Vind. vunstati , prestati; Ross. BbiCTOHTb , BueTaTb, BU-

77

WYŚPILO WA C- WYSSAĆ.

:9

WYSSZY - WYSTAĆ.

609

Siownik Lindego wyd. 2. Tom VI.

co jest najwystalszego, to naprzód wypływa. Pilch. Sen. list. 4, 20. — Fig. Wystały z zamętu gniewliwego umysł, począł 'występu żałować. Nar. Hst. 6, 520. (przyszedłszy do siebie, opłonąwszy, udobruchawszy się). — Subst. WYSTAŁOŚć, ści, i., dojźrzałość, ustatkowanie, bte SRetfe, bie ©efefctyeit; klarowność po ustojeniu się , bie Klarheit.— 2. WYSTAĆ, pr. wystaje, f. wystanie, Wystawać contin., wysterczeć, hernorftehen, Itaorragcn, au$'

cTaimaTi, ; stojąc wytrwać, anêfiehen, fhtyenb auSbauertt, burtyftehen bie ganje t>£fîiirmttc 3«t. Całą noc głodni i niemi wystać muszą. Pilch. Sen. list. 347. Nie wiem, czy przy nim wystać można , bo nawet do nas na górę zapach wina wychodzi. Teat. 33. b, 88. stojąc wytrzymać, ob man neben tym fteljenb au^alten fann, ob man bety tym ftehen bleiben fann. — Wystanie, wytrwanie Ross. bh-CTOfina. Takie tygle, które długo stoją w suszni, pospolicie kilkanaście niedziel trwają w ogniu , a to co się    ftepen, herauêftehen, ftberftęhen über etroaä tytnroeg. Miejsca

świeżo wezmą z roboty w piec, ledwo tydzień wystoją.    wód schodem wystają. Zebr. Ow 12; crescunt loca de-

Torz. Śkł. 105. wytrzymają, fte halten faitm eine SBotye    crescentibus undis, wychodzą, wynoszą się, wydają się,

aitë. — Insza wysłużyć, insza wystać. Fredr. Ad. 18.    (ob. Wydatny, wystawny). Wąsy u futra od drzwi lub

(zasługi, nie czas służby zważaj). — Wystać co , sta-    okien , końce wystało do wmurowania. Magier. Mskr. —

niem, wytrwaniem wyjednać, uzyskać; mit auèbaiternbem    Z ust wystają twarde rogi. Zebr. Ow. 563; ora cornu

Steifen erhalten, crfteljen, erlangen, erreichen. ‘Wystojeć co,    indurata rigent. — Owoc jabłkowy ku słońcu wystał.

stare usque eo, dum obtineas aliquid. Cn. Th. 1356. Cze-    Zebr. Ow. 89; (aprica arbore pendenlia poma). Wysta-

go się już boisz, Lepszego pewnie czasu nie wystoisz    nie, wystawa, wydatność, wysterczenie Sorab. 1.

Do przeproszenia. Past. Fid. 350. ( nie doczekasz się ,    hwonstahtżo. — Z matczynej posoki lotny Pegaz z dru-

nie dożyjesz). Nie wystoisz nic, quantumvis longo tern-    gim wystał bratem. Zebr. Ow. 103; matris de sanguine na-

pore steleris, frustra stabis. Cn. Th. 542. Tylko jednę    ti\ powstał, wszczął się, entfpringen, entfielen. — Wy-

rzecz dajcie na sobie wystać, wyrnódz , uprosić, exora- . stawać, powstawszy wychodzić, auffteljen Uttb I^nw* re. Mącz. , (Ross. BbiCTOHTb Jiouiajb * wytchnąć koniom).    fommen. Bjło słońce na zgonie, gdy wystawszy z wo-

— §. Zairnk. Wystać się, staniem wymęczyć się, fity    dy, pięknie się na swój pokój Nereis podała. Zebr. Ow.

fatt unb mttbe ffrtyen, staniem psuć się; burty (stellen »er*    275. Szumi 'nurta od pierzchnącej wody, I rzecz dzi-

berben, fid) üOerfte^en , abfttyen; Ross. n3CTOflTbCH. — In    wna, pacholik z niej wystawa młody, Po pas z opędzo-

bonam partem: Wystać się, staniem dojźrzewać, dojźreć,    nenii rogi trzciną prawą. Zebr. Ow. 344. Który się po-

doścignąć; reif merb.en, lange genug ficfjen btô jur SRetfe.    jawi mąż do tej rzeki, z niej niechaj wystanie Półme-

§. Wystawać z czego, wychodzić z czego, rzucić co, porzucić; fahren laffcn, ncrlaffett. Troja padła, Pryam legł, Pryamowa żona Z człowieczej nieszczęśnica postaci wy-mej jabłoni stała. Żebr. Ow. 528 ; perdidil infelix hominis post omnia formam ; utraciła postać człowieczą , wyzuła się z niej, wyzutą z niej była, fte »erlor bte menftylitye ®e> jłfllt. — Magis active: Wystaję z rzemiosła , ze szkoły, z klasztoru, z bractwa ; descisco , desero, valedico. Cn. Th. 1335. porzucam rzemiesło i t d. Wiod, cf. rozstać się z kim, rozbratać; fahren laffen, oerlaffcn, abtreten, anötreten, itftyt langer bleiben; Sorab. 1. hwon stoyu. Któryby pan poddanych o klątwę za swój uczynek przy-

Pod czas ospy każą i w lecie w piecu palić , aby się    żem , i tknąwszy wód , rozplazłym się stanie, ib. 90. —

tpm prędzej krosty wystały. Haur. Ek. 131. Niektórym chorobom wystać się dać potrzeba, tak nie lecząc zle-czysz. Fredr. Ad. 34. (cierpliwością zwyciężysz, kto cze-ka, doczeka się). Znajdzie się owoc na wystały. Nag. Wirg. 486. (dojźrzały). Z swych się wewnątrz cząstek ‘niemówiątko składa, Już dobrze wystało na światło wypada; Zebr. Ow. 164; (maturus). W wieku dojźrzałym i wystałym gniew żwawy i silny przewodzi. Pilch. Sen. gn. 218, cf. ustatkować się, ustalić się, cf. Germ, gefegt , gefegter. Wystały rozum. Pilch. Sen. list. 70. Wystalszy rozum z -męskiemi laty. Zab. 13,

i do inszego pana się przeprowadzić. Star. Ref. 140. f odstać od niego, przystać do innego, odstąpić go). Wszyscy ci, którzy wystawszy z kościoła, do was się udali.... Twór. Wiecz. 12. (odszczepiwszy się, odpadłszy, odstąpiwszy). Z urzędu wystał, a innemu ten urząd poruczono Rej. Zw. 98 b. (złożył urząd , baS Slmt nteberlegen). Nic przystojniejby to było, wystać ze szkoły, nic się nie nauczywszy. Glicz. Wych. N} 2 b. żegnać szkoły, auS ber @tyule abbaitfen, fte ncrlaffen. Ze szkół abyśmy dotąd nie wystawali , ażbyśmy mieli jaką wiado-

610

WYSTAĆ.

WYSTAŁOŚ Ć.

251. Nar., (cf. $erftanb fommt nicht t>or 3ahreit, młodość, płochość, młode piwo szumi). Lata wystalsze. Nor. Dz. prawił, tedy od tego pana wszystka wieś wystać mogła, 2, 14. Odłożył tę pracę, aby dał rzeczom czas do wystania się. Lab. Roz. 518. do dojźrzewania , lub też do wyjaśnienia się. — §. O płynach, cieczach, napojach, wystać się, ustać się, wyklarować się z ustoin ; fity flat ftehen, flar werben burtyó 8tctyen, ftty obfita. Woda ta jak się wystoi, będzie jasny kolor miała. Comp. Med.

677. (jak się wyklaruje). Wystały, klarowny; auSgeftan» ben, abgeflärt, flar. Sorbet kiedy go rozpuści wodą, będzie tak rzecz klarowna , jako wino najwystalsze. Star.

Dw. 30. Wina stare wystało. Pot. Arg. 82, (cf. wytrawne). Będzie ich częstował wystałem winem. Radź. Jes.    mość nauki. Glicz. N 2 b. Którzy sobie na rzemieśle

25, 6. (uczta z wina wystałego i czystego. Bibl. Gd. ;    tęsknią, z którego gdy wystaną, dlatego iż go trochę byli

cf. moszcz , cf. lura ). Piwo jest zdrowe , gdy wÿsta-    skusili, będą też partolić. ib. N 2 b. Wystanie, odsta-

łe i dobrze uwarzone. Haur. Nk. 162. (wykisiałe, wy-    nie, odstąpienie; n. p. Wystanie z zakonu, odstąpienie

robione). Niewystały, drożdżysty. Cn. Th. 542. Nic po    od posłuszeństwa zakonnego. Cn. Th. 608, cf. odszcze-

‘petercymencie , gdy wystałe piwo. Jei. Ek. 3. Z beczki,    pieństwo , odpadnienie; ba8 $lu$treten , HbfaKett, ber Slb*

WYSTĄPIĆ.

WYSTARAĆ -W YSTARCZEĆ.    6 H

skie na oczy już wystąpiło. Krom. 602. Ozdoby które bramę ubierały, Trochę się wydawały i występowały. P. Kchan. Orl. 1, 163. wysterczały, wystały, ffe ragten tyï' Dor. Na bani napisz wierszyk jaki, ledwie znać z przodku ; za czasem wystąpią one litery i wysadzą się tak czytelno, jako czytelniej drukarz ich wybić nie może, Birk. Kaz. Ob. K 3. (wydobęda się, fte fomnten jum 33orfd)etn). Po wszystkiem nawet ciele 4 obliczu jego, ozdoba i czystość występowała. Birk. Dom. 62. odbijała się, kud)tete benmr. Krew' Wac Panu wystąpiła na twarz, musisz mieć gorączkę. Teat. 11. b, 58. bije na twarz, ba$ Slut fteigt btr iu$ ©eftdd- Skoro się tylko Wac Panna pokażesz, ognie na pana mego występują. Teat. 35. b, 101. Na to słowo zimny pot mi wystąpił po całym ciele, nogi drżały pode mną. Staś. Num. 2, 62. Ból mu na twarz występuje. Bardz. Trag. 246. maluje mu się na twarzyj ber 6d)mer$ mahlt ftd) auf feinem ©eftd)te. — Występować z wysadą , wysadzić się; fid) berau0ftretd)en, l)Crau$)d/niegelu. Patrz jak dziś wystąpił ! Ld. — ‘g. Przyszła wiara przez łaskę podana na to , aby w skutek wystąpiła obietnica boska. Zygr. Gon. 431. aby do skutku przyszła , aby się uskuteczniła, skutek swój wzięła : baß fte jur 2Btrflid)feit merbe. — £ 5 ) Wystąpić co transitive: stąpieniem, chodzeniem rozszerzyć, wydeptać, wychodzić co; auêtreten, au&jelteu, abtragen Wystąpić trzewik, bót, obuwie. Tr., cf. wykrzywić , frumttt treten. — *§. Wystąpić suknie , wypuścić , rozpuścić. Bndlk.

foli. — **§. Nil siedmioraźną odnogą wystaje. Zebr. Ow.

115. wypada, wyrzuca się, er ergießt jtd). — *§. Wystawać, wystarczać, *wystatczać, dostatecznym być, ( cf. staje, stanie) ; au$reid)en, au$!angen , ßinlongen, julangen.

Pieniędzy nie wystawało, czymby żołnierzowi żołd wypłacić. Krom. 606 ; (pecunia deerat). Na wykupienie Samboru pieniędzy nie wystawało, ib. 663; non suffi-ciebant.

WYSTĄPIĆ, f. wystąpi , wystąpię med. dok. , Występować niedok., Występowywać częstl. ; Boh. wystaupiti , wystu-powati, predstaupiti ; Sorab. 1. wustupu , ( wustupiu , wustupini, wustupam ustąpić) ; \ind. vunstopiti ; Ross.

BŁicTymm, BUCTynaTb , n3crynHTb, H3CTynaTb. — £. 1 ) wyszedłszy z czego lub zkąd stąpić , wyjść , wysieść ;

^erouêtreten, ouêtrcten. Już kto miał ‘jachać, w nawę swoję wstąpił, A kto miał zostać, z okrętów wystąpił.

Groch. W. 455. (oddalił się, wrócił się do domu). Występuję z domu, wychodzę. Cn. Th. 1336. 011$ bem £)au» fe herairôgehen, tyeroirôtreteu. Huniad ze dwudziestą tysięcy Węgrów do Bulgaryi przeciwko Turkom wystąpił.

Krom. 578; obviam Jurcis processit ; wyruszył, wyprawił się. — £. Wystąpić z służby, wystać, ou$ bem $)icn» fte treten. Bez wypowiedzenia , czy może sługa wystąpić ?

Gal. Cyw. 1, 131. (porzucić służbę). — Similit. Wystąp' z tego omylnego mpiemania swego. Rej. Post. Ii 2. (porzuć go). — §. Wystąpić z kluby, z kresu, stanu , powinności, z rygi, kolei, wypaść z porządku, au$ bem

©Ieife u. f. m. |eron$treten. Wszystko już prawie szwan- otiëloffen, roetter modjen. kuje, Nic niemasz całego, z kluby wszystko występuje. WYSTARAĆ się zaimk. dok., starannością wyjednać, uzy-Kanc. Gd. 267. Rzeczy wszystkie na niebie i na ziemi skać, wynaleźć; Boh. wysnasnażiti se, wynasnażowati se, z kresu swego nie występują, spraw swoich nie odmie-    wyhledawati, (cf. wyglądać); Boss. Hcneiia.iOBaTb, burd)

niają. Karnk. Kat. 409. Ziemia, niebo, powietrze i wszys-    fovgfdlttge$ Śenuiljen erhalten, ausftitben, an$finbig~macben.

Wystarczać niedok., być dostatecznym, (ob. Wystawać); hinreidjen, au$reid)en, auślangen, atrôfommen, litnlćingltdj) fep ; Boh. wystaciti, postacjm, postaćowati ; Vind. do-sti biti, sadostuvati, donesti, (cf donieść); Eccl. npo-ÓHBHTiiCft , AOBjfcto , ( cf dowolny) Liban nie wystatczy ku wznieceniu ognia i zwierzęta jego nie wystatczą palonym ofiarom. Badz. Jes. 40, 16. (Liban nie wystarczyłby ku wznieceniu ognia , i zwierzęta jego nie wystarczyłyby na całopalenie. Bibl. Gd.). Wystarcza, staje, stanie, dosyć jest, Carn. skâsà. Umysł mój nie wystarcza m) do oświadczenia mojćj wdzięczności. Teat. 5,

26.    (nie wydoływa, nie zdoływa , nie jest w stanie, nie przemaga). Czło«iek na wyratowanie szczęścia swego sam sobie wystarczyć nie może. Zab. 2, 97. To com przyjął , będę, póki zdołam, utrzymywać; a jeśli nie wystarczę, wolę pod ciężarem urzędu upaść , a niżeli abym miał to, co mi powierzono, zdradzić. Siem. Cyc. 14. jeśli nie sprostam, menu id} md)t auśrctd)^, nicht auêbalte, nicht gemachfeu hin ; Eccl. 4obojlho TBopto, 40BjeTBopio, 40Bjrbto. Już też człowiekowi ani głowy, ani czasu, ani zdrowia nie wystarcza na wszystkie interesa. Teat. 52.

27.    Wystarczyć komu, wyrównać mu, dać mu radę, mieć dosyć siły ; geroachfen fe^n, gleich fommen, nachfom* men, e3 au^höltcu. Wojsko Tatarskie szło, któremu tamta

tkie żywioły, wystąpiły z swych stanów. Pieśń. Kat. 65. WYSTARCZEĆ, ‘WYSTATCZEĆ, /. wystarczy med. doh, Z powinności szlacheckiej występować. Star. Byc. 155.

Mniszka z czystości swej wystąpiła. Sk. Dz. 311. Grzech pierworodny, wrodzone przyrodzenia naszego z kluby swej wystąpienie albo skażenie. Żarn. Post. 3, 514. —

§. Wystąpić, wykroczyć, występnym być, wyboczyć z dobrej drogiustąpić od niej, zgrzeszyć; übertreten *_t)0m redeten 5öege auêtreten, fünbfgen, ftd) ber Uebertretung fd)itl» big machen ; Sorab. 1. zakonczu , ( ob. Zakon); Cam. pregrèshim se ; Vind. sagriefhitife, prelomiti; Eccl. 3a-KOHonpecTynam. I w tej powinności często rodzjce występujecie, folgując aż nazbyt dziatkom waszym. Dambr.

571. Wystąpił był ociec nasz pychą, którą bogu równać się chciał. Żarn. Post. 21 b. Nie trzeba się na ludzi gniewać, gdy w czym występują ; ale raczej ich wady naprawiać. Budn. Apopht. 62. Gdyby który rzemieślnik co przeciwko postanowieniu miejskiemu wystąpił, tedy ma być z cechu wyrzucon. Szczerb. Sax. 382. Cokolwiek kmieć wystąpi, o to wójtowi swemu odpowiadać powinien ib. 179. cokolwiek przewini, mann er ma$ cerbridjt. Występowało się co nieco w wykonywaniu.

Sk. Dz. 590. (chybiło się). — §. 2) Występuję na widok, w pośrzodek , na plac. Cn. Th. 1336. wysuwam *ię, wysadzam się; fieroortreten, herauśtreten, hwwrrittfen, berauSrnden pr. et fig. tr. W tyra wojsko nieprzyjaciel

żoną, gdzieżby był

mu

garść nie wystarczyła. Jabł. Buk. O b. Która może wystarczyć białogłowskiej złości? Bardz. Trag. 501. — Wystarczać z czego , wystarczać czym ; moittit anêfommen, auöreidjen, auälangen, langen. Dali mi na expens dwieście złotych ; a z tego trzeba było wystarczać na stół, na cukry, na fejerwerki, arra iluminacye. Teat. 26. b, 38,-— §. Wystarczyć komu czego, dostarczyć co dosyć, einem »cllaitf oerfdjafen. Bndik.

WYSTARZEĆ, WYSTARZEĆ się dok., zestarzeć się. Włod., starością wycieńczeć, zajść; ganj alt mcrbctt, tum 5Iltcr aufgerieben werben. Suknie zrzuciwszy , pokazał schudłe i wystarzałe ciało. Sk. Dz. 767. Baba wystarżała. Pot. Jow. 57, (cf. wyśmiardła). — §. Wystarzał się z rozumu. Cn. Ad. 1087. wywietrzał mu rozum, przez starość szwankuje na rozumie , er ift nor 5Ilter finbtfd) geworben. Już się jego rada ni na co nie godzi ; wystarzał się z rozumu. Falib. R 3. Nasz się Meleander z rozumu wystarzał. Pot. Arg. 690. 'Wystarzałe , wywietrzało , nieu-żytne słowa, obsoleta. Cn. Th. 1341. — §. Wystarzałe wino. Bndik. wytrawne, wystałe , alter guter Sffieitt.

WYSTAWA, y, ź, WYSTAWKA, i, i. zdrbn., wystawianie, wystawienie, i to co wystawiają lub wystawiono; bftë 2luëftetlen, ^eranSfteUen, ^eroorfteUen , bie Sluêftellung, #erau$fteHung, jperoorfteUung, $erau$bebung, baö Sluöge» [teilte, $erauêgeftel!te, tperoorgeftelïte, #erau8gebobne; Boh. weystaw; Boss. BidcraBKa. Wystawa dziel pięknych sztuk i nauk ; i wystawa produktów krajowych rękódzielnych. Ld. Zapobieżenie niepotrzebnym wydatkom, wystawą trwałego gmachu. Nar. Tac. 2,247. wystawieniem, wybudowaniem; 3lnffu(mutg, (Errichtung, ©rbaunng. Wystawa słowami, wykluł, wyłożenie, opis, wyraz, bie 2)ar* [tcllltng ttt -Karten. W najtkliwszych wyrazach, w najmłodszej wystawie, Kreśliłeś mi tęsknotę z oddalenia. Zabł. Amf. 57. Wystawy , wyobrażenia rzeczy, ideae materia-les. Perz. Cyr. 156. bie SSórftellung oon ettuaé. Gdzie idzie o zysk Rzpltćj, nie dał się niebezpieczeństwa lub trudu wystawie ustraszyć. Przyb, Milt. 50. — §. Wystawa przed domem, altanka, galery», daszek wysunięty, wy-datność jakakolwiek; ein Sßorfprung an einem ©cbänbe, ein (Erffr, eine Vorlaube, ein forbad) u. [. w. Pod wystawą gmachu z tobą będę pił. Mon. 70, 554. Kiedy z tobą pod wystawą gmachu będę pił wino Cekubskie? Hor. 2, 557. Min. — § Wystawa u sukni, wyłoga, wykładka , mianowicie futrzana , SSorfdjub aut ^eljmerfe. Bndtk. — § Inłell. moral. Wystawa , wysada , przesadna próżność, chełpliwe sadzenie się, chełpliwość, przepych, zbytek próżny ; leere itebertreibang, ©itelfctt, affectirteS SBefen, Biererep, ïanb, 9Rufmifüd)tigfett, Prahlerei;* Zbytki, utraty i niepotrzebne wystawy domowe.-> Groick. Tyt. Jestem obojętną na takie wystawy. Które nam obiecują wolniej-* sze zabawy. Tent. 46. b. 70. Galba dbał o sławę, lecz bez wystawy.~Nar. Tac 3, 59. Sumtibus quam parcissi-mis uti debet, dla wystawy nic, skromnych tylko i pp-trzebnyeb. Boh. Ossol. 2, 5. Jedna świeckie i święte w dół garnie łopata , O wystawo , o próżna pompo tego świata ! Pot. Jow. 48. Być rozum, wstyd, cześć, sława, Coby rzekła rodzeństwa

zacna ta wystawa? Zab. 5, 334. Koss. (górność, szczy-tność , wyniosłość, pańskość, dystynkcya). Najlepsza równość; wystawa zła wszędzie. Pot. Syl. 219. (similis simili gaudet). — Tam widzieć było dosyć rozmaitych strojów , ubiorów⁷, krojów, prawie wszyscy na wystawę. Biel. Kr. 4.77. na wytwór, na wysade, na przepych. WYSTAWAĆ, ob. Wystać. WYSTAWIĆ, f. wystawi, wystawię, cz. dok., Wystawiać niedok., Wystawowym, wy-stawuje pr. contin. ; Boh. wystawili, wystawowati ; S/ot/, wystawiti , wystawugi ; Sorab.'X. wonstawiam ; Sorab. 2. wustawisch, hupostawisch ; \ind. vunstaviti , vunposta-. viti, vunpostaulali ; Rons. BUCiaBUTB, BUCTaBaTb, bh-CTaBJiHTfc ; Eccl. BOCTaBMto ; wystawić co, dobywszy postawić, wyłożyć, wydobyć; ferguéfhHen, auśftcllett, rauottefjmctt Uttb    Wystawiam co , kładę na wi

doku, na doręczu. Cn. Th. 1555. Wystawiam co na przedaj. ib. 837, (ob. wyłożyć towary). Wystawienie na przedaj. ib. 1336. (przedaż publiczna). Beczkę miodu wystawię. Mat. z Pod. C 3. (poświęcę na poczęstowanie gromady). Wystawiam co ^ stawię w zakład, daję w zakład ; in bte SBctte geben, jur SBettc auSfteUen. U myśliwców mówi się zwierza z kniei ruszyć , wystawić , a nie wygnać. Chmiel. 1, 80. wyruszyć, baê SBilb (UlS t>Cttt gorfte {jerauétrejbeit, ÿerauéftaubern. Wystawić drzwi, wysadzić drzwi. Cn. Th. 1536. Me ütijüre pcranëfpretiflcn, ^cratt^eben.- W ^nasyceniu i roszkoszy chleba używają, dlatego ścisnęła ich hardość , wystawiło się od tlustości oko ich. Żarn Post. 126 b. wysadziło się, wystąpiło na wierzch, wydało się, wydatnym jest, ba3 2lltge iff CUt8 bent Stopfe benw getreten. Przyszedł do miasta już z granic żydowskich wystawionego. Rej. Post. E e e 2. wysuniętego , wymkniętego, oddalonego, mimo granic, za granicą leżącego, fdjiott außer ben ©ränjett liegenb. — §. Wystawić kogo na zły raz , narażać go , wydać go na sztych ; einen ber ©cfa^r anêfteHen, auêfefcen. Cn. Th. 1336. Wystawienie siebie i wszystkiego swego na szańc. Pilch. Sen. łask. 14. Wystawiać na nierząd kogo, prostituere. Cn. Th. 1336. Wystawiają mię, abo wystawiono mię na nierząd , prosto. Wystawienie na nierząd, prostitutio. ib. — Na słońee wystawiam, na słońcu bielę, suszę, mam, trzymam, insolo. Cn. Th. 447, ob. ‘Wysonować, foitnen, ber Sonne flitêfefcen, in jbte Sonne [teilen. Na słońce wystawianie , insolalio , in sole apricatio. Cn. Th. 417. — §. Wystawiać oczom, wystawiać na oczy, przełożyć, pokazywać ; curôfh'fleit, ôorftelïen, festen laffcn, ben Singen barftellen pr. et fig. tr. Wystawić najświętszy sakrament. Tr. berô ©atrament auSfejp. Wystawienie na oczy, sub-jectio sub aspectum rerum quae geruntur. Cn. Th. 1336-. Łamanie chleba jest niejakiem przed oczy wystawianiem tego , co się z ciałem pańskim dziać miało. Salin. 6, 99. wystawienie zmysłom, SScrftimlidjltng. Postaci misterną sztuką i robotą, Igłą i nicią wystawione złotą. Jabł. Buk. J 4. wyprawione, oddane, wyrażone; barge* fteKl, auêgebrücft. Wziąłem przed się Polskiego nowego Ezopa wystawić. Jabł. Ez. a 3. (wydać, oddać po Polsku, wyłożyć Polskim językiem). Wczoraj widziałem się z Eleonorą , i wystawiłem jćj Wac Pana jak można

najlepiej. Teat. 14, 16. (odmalowałem, opisałem, od-    afektowany; ein Btcrltng, ^rafilfiauS. Sumtibus quam par-

rysowałem). Spoczywaj kochany Alcybiadesie, niech    cissimis uli debet, dla wystawy nic, skromnych tylko i

miłość mnie tylko tobie we śnie wystawuje. Węg. Marm.    potrzebnych; i przeto zabawniczków , wystawniczków,

M, 39, (cf. przedstawić). Wystawić sobie, imaginować    strzedz się ma. Boh. Ossol. 2, 5. ( elegancików, fircy-

sobie, wyobrazić sobie ; Croat, namisslyam, (cf. namyślić) ;    ków , cf. darmostój, darmochleb, próżnostój). WYSTA-

Iioss. B03MeuTaTfc, B03MHtTb. Zęby utracić złego pamięć,    WNOSC, ści, ź.} pokazow?anie się chełpliwe, pompa,

moja rada * wystawić sobie słodką przyszłość i drwić z    Cn. Th. 756. Wlod. Affectatio wystawność, postawa, sa-

biedy. Teat. 43. b, 86, (cf. tuszyć sobie). Materya ta    dzenie się na co. Maez. wysada*, wysadność, popisywa-

nieskończonych potrzebuje układów, wystawień i dyser-    nie się, wyjeżdżanie z czym na popis; fßralderet) , fRubttt*

tacyi. Gaz. Nar. 1, 503. wyłuszczeń , (Erörterungen. —    fudjt, ©rflßtbuerep, ©djautragen. Paweł do Koryntów pisze:

Wystawić z chełpliwością, popisywać się z czym, wy-    nie przychodziłem z wystawnośeią mowy albo mądrości;

sadzić się z    czym, wyjeżdżać z czym na plac;    jur ©d)an    bom    nie chciał pokazać, abym miał co umieć ,    jeno Je-

geben, prablenb auèftellen , womit prahlen.    Sama    pobiegła,    zusa    Chrystusa. Gil. Post. 21 b. Można być mądrym bez

a swej nie zakryła Gładkości, ani jej też wystawiła.    wystawnośei , bez odrażki. Pilch Sen. list. 3, 532. Ju-

J. Kchan. Jer. 52. Nie chlub się, ani się wystawiaj te-    naćka wystawność. Fredr. Ad. 44, (cf. junakierya). WY -

mi nędznemi a marnemi mędrostkami twemi. Rej. Post.    STAWNY, a, e — ie ado., do wystawienia, mogący być

Ccc 2. Jako partacz pospolicie zwykł, w swem rze-    wystawionym; Ross. bmctubhum , (lerauêftcUbar, auéftetlbar;

mieśle się wystawi. Glicz. XVych. N 3. One Babilońskie    niewystawny, nieruchomy; Yind. neisslauliu, nevupo-

giganty, gdy chcieli wystawić imię swoje na ziemi, wnet    stauliu. Wystawmy, wystawiony, wywiedziony, wybudo-

im pan szyki pomylił. Weresz. Reg. 85. (chełpliwie    wany; anśgefiiljrt, in bie ipöbe geführt, errietet, erbaut,

unieśmiertelnić, wynieść). Mieszczanin, któryby wystawio-    Nie mam kosztownie domu wystawnego, Nie mam na

nych potraw    półmiskowych korzennych    używał,    tedy da-    przepych stropu złoconego. Pelr. Bor. 2, G 4.    Wystani ma dać    od każdego półmiska po    groszy    15 Lek.    wny,    wysoko wywiedziony, wyniosły, wydatny,    wysadny,

C 3. chełpliwie rozstawionych, wystawnych, wysadnych,    wysoki, górny; Ijod) aufgeführt, emporrageub, fyocb; Boh.

jur ©djau aufgeftcflt.— In bonom partem : To jest królewski    wysedly, (ob. Wysiadły). Piramidy w Memfis sławne,

własny urząd, cnotę szczodrobliwością wystawić, spra-    *Aże pod niebo wystawne. Rib. Sen. 6. Chronił się on

wiedliwość czynić, a nieprzyjaciół zwyciężać. Baz. Modrz.    wielkich miast, i dwmrów wystawnych, Odległych się

86. szczycić, zaszczycać, zalecać, wywyższać; ergeben,    gór trzymał, a ról niepostawnych. Otw. Ow. 465. Jako

aufrtcbtcn, Jtercn, lohnen. Mamy przykład W setniku , który    nastały odmienności czasów, wystawne zamki, kosztowne

im najwięcej sie niżył; tym więcej jest od pana Chrystusa    miasta, tak też pospołu z tym nastała sprosna pycha,

wystawion. tlrbsl. Nauk G b. — $ Wystawić co wzgórę,    Rej. Zw. 70. — Intell. moral. Wystawny, in bonom et

postawić wzgórę; aufrtdjten, tu bte $öl)e richten, aufftetleu ; „    malam partem, wyniosły, wysadny, górny, wysoki, oka-

(Boh. wzlycim, (cf tyczyć); Sorab. 1. stahwam borę;    zały; fyod), ergaben, groß, prächtig. Znaki męstwa i śmia-

\ind. gorpostavati, gorpostaulati, gorpofaditi, gornapraviti,    łości, wystawne pamiątki wielkiej dzielności. P. Kchan.

gorrpravili, gornarediti). Łódź ma swego sprawcę, który    Orl. 1, 100. (szczytne * zaszczytne, ozdobne). Cożby ten

maszt w pośrzodku wystawiwszy, i na nim żagle rozto-    wystawnegp uczynił, któryby dobrodziejstwa nie dał, ale

czywszy, do portu ją wiedzse. Żarn. Post. 72. — Wy-    pożyczył! Gorn. Sen. 147. (co znakomitego, wysta-

stawić budynek, gmach, kolumnę * wybudować, wy-    wienia, wychwalenia godnego). Gdyby wymowca jaki

prowadzić, wywieść; errieten, erbauen, aufbauen, aufrich*    syna monarchy zacnego narodzenie opisować miał,

ten; Boh wystawéti ; Vind. gorpostaviti ; gorpelati; Hoss.    jakichby wystawnych słów nie używał! Żarn. Post. 21.

B03daBHTb', B03CTaB,iHTb , C034UTB , C03H4aib, cocTpotrrb,    (wybornych, wytwornych, wybranych, dobranych), Niektó-

coeTpoiiBaib , coopy4iiTb, coopymaiL; Eecl. ^ibkjiitii ,    rych pisma mają tylko na czele poważne i wystawne ,imię ;

3H*4y. Statuę rycerską z marmuru wystawić mu rozkazał, chcąc przez to w najpóźniejsze lata przesłać imię tak wielkiego męża. Teat. 55. b, 17. — Transi. Wiedzieli dobrze, iż, w tak krótkim czasie dcputacya dzieła rządowego wystawić nie mogła Ust. Konst. 1 , 99. .wygotować , auöfertigcn, fertig machen, liefern. — Transi. Wystawić regiment, wystawić 10000 wojska; wystawić na nogi. Bndlk. zebrawszy mieć w pogotowiu, fertig [teilen, aufftellen, jufammen bringen, auf bte Seine bringen. WYSTAWICIEL, WYSTAWIACZ, a, m., WYSTAWCA, y, m., który co wystawia, ber jperauöfteller, SluêfteEer, 3luf* fleHer, ©arfteller, (Erricßter. Steb. 168. Wystawicie! budynku Eccl. Ha3tuaTe.ib. W rodź. zeńsk. WYŚTAWICIELKA, i ; Ross. co3H4aie4bHBua.

wreszcie jakbyś gryzł wióry, wszystko czcze i martwe. Pilch. Sen. list. 2 , 65. wiele obiecujące, piel perfpredmtb; błyszczące, mamiące, glćtnjenb. Wystawne cery, jak pęcherz nadęty, śpilka sprawi, że wiatr wyleci. Fredr.¹ Ad. 50." Wystawny, dumny, pyszny. Wlod. chełpliwy, próżny, popisujący się, wyjeżdżający na plac, na popis; eitel, ftolj, ruhmfucbtig, prahlerifdj. Af-fectatus scriptęr, autor który się na wysoką, okazałą a wystawną rzecz sadzi. Maez., (ob. ‘Okazalisty). Affedate, wystawnie, pysznie, okazale, ib. Wdzięk urody szukaną krasą nieprzyprawny, Powaga bez hardości, dowcip niewystawny. Nar. Dz. 1, 143. Ewangelia przeciwko wystawnym rozumom i myślom świata tego. Rej. Post. B b b 6. WYSTAWN1GZEK , czka, m.,    Wystawny, ambitiosus. Cn. Th. PSoó. Wystawnie, ambi-

człowiek Wystawny, wysadny, przesadny, chełpliwy,    tiose. ib. Wystawnie co poczynam, affecto diligentiam in

tupervacuis, ambitiosius quid ago. ib., (cf. fanfaronować,    za czym poznać mieli występy swe. Farn. 83. Ociec

ef. junaizyć się). Rzadki to przykład, mój przyjacielu,    w *niebiesiech odpuści wam występy wasze. Sekl. Marc.

Co niewystawna hojność na tym świecie! Zab. 11, 543.    11; upadki albo obłedliwości wasze. ib. Małych wyste-

Zabi, (skromna, niechełpliwa). Te i inne tytuły wysta-    pęczków nie będą karać. Birk. Dom. 73, ( cf. potknie-

wnej i chwały chciwej dogadzając wspaniałości, onym    nie się, cf. ułomność, krewkość). ‘Miasto prześladowania

przypisaliśmy. Pilch. Sen. o task. 50. Czy dziś sławni    ‘upadów albo występów bliźniego, język twój niechaj

być chcecie, temi waszemi wystawnemi strojami , na    czyni pilność a pracę, abyśmy to zleczyć mogli. Eraz.

które się sadzicie i wyciągacie ! Falib. Ii. Niewystawny,    Jez. L l 2 b, ib. P 8 b. O występ niedobrego wycho-

bez przesady ustrojony. Wtod. Cn.    Th. 542.    wania dzieci skarał bóg Helego    kapłana swego. Biał.

WYSI EKAĆ cz. dok., Wystęknąć jedntl., Wystękiwać-częsf/., . Post. 137. Krzywdy niesłychanym    tym    występkiem uczy-

stękając wydać, ^erattôflo^nen, auëftij^neit. Głośne wystę-    nionej bronić należy. Siem. Cyc. 4. (eilt uner^örleö 33et>

kiwał westchnienia, ściskał ręce.... Teat. 6, 61. —    treten, cf. zbrodnia). Na występy przez szpary patrzają.

§. Stękając wyrobić, wyjednać, wyciskać, wymódz, er»    Hor. 2, 152. J. Kchan. Co pierwej było występkiem

fliilpieit. Wiele te dusze wysiekały    a wyłudziły    na    nie-    stanu, teraz jest stopniem do honoru.    Teat. 28, 51. ein

winnych ludziach świata tego. Bej.    Post. E e 5.    ©taat0oerbred)en. WYSTĘPNIK , a, m., WYSTĘPCA, y,

WYSTĘP, u, m., WYSTĘPEK, pku, m., dem., występo-    m., człowiek występny, wykroczyciel, przestępca ber

warne, wystąpienie, i to gdzie się występuje, co wy-    Uelterlreter, SSerbredjCr; Vind prelomnik, prelomovez,

stępuje; bas .Ç)crauêtrcteix, ^enmrtreten, ber £en>ortritt,    kriunik (cf. ‘krzyw;, pregriefhnik; Eccl. nopomimcL, (cf.

$eraußtritt, Sluftritt; Buh. w'eystup , weystupek processus,    prócz); Boss. 3aKOHynpecTyiiHHKi, 3.104^8, (cf. złodziej,

grudus, podium, scena comoedtae; Slov. wystupek ex-    złoczyńca). Nie chcieli ich dzikim do pożarcia dawać be-

cessus ; Vind. vunstop; (Boss. BUcryiiKa chódj. Występ,    slyom, aby zjedzeniem tak ciężkich występników więk-

wyslępowanie z klasztora. Bndtk wychód, wyjście, porzu-    szej ku ludziom nie nabyły srogości. Siem. Cyc. 78.

cenie, ber 2lu0tritt ftitô bent Softer. Występ za granicę ,    W rodź. ieńsk. WYSTĘPNICA , WYSTĘPNICZKA ; Boss.

z kraju, uj.zd, wyjazd, oddalenie się. ib. (Entfernung, 9lb»    3Ji04tMKa , 3aKOnonpecTynnnua. WYSTĘPNOSĆ, ści, i.,

reife, ^Begreife. Występ, wjstawa wystąpiono. ib. eilt Sur»    WYSTĘPSTWO, a, n., przymiot tego co jest występnym,

> fprung, ettnnö ^pcruorfpringcnbeö. ów znakomity przestw-or wysadnym, wystawnym, wydatnym, wykraczającym ; (Sigctt* indyjskiej ziemi, naprzeciw Cejlonu wyspy na kształt    fcfyaft bejfen, nta0 fyeriurôtritt, ^eroortritt, (IHÖtritt, Übertritt,

klina, Występem się niejako w morskie wody wrzyna.    überfdjreitet osobliwie moraln. ; Vind. griefhlivost, na hu-

Przyb. Luz. 206. (wysunięciem, cf. język , cf. przylądek).    dii nagnjenost, hudobitnost; Boss. 3JtonecTie, ubertre*

— §. Osobliwie w moralnym znaczeniu: ‘Występ, wy-    tenbc, »erbrecbcrifdjc ^e^Ierpaftigfeit, ©fuibfyaftigfett. Czy

stępek, występeczek , czku, m., zdrbn., »wykroczenie,    można wystepność człowieka gruntować na wytrzymało-

przekroczenie, przestąpienie; ba0 Übertreten, Ubcrfcfyrctten,    ści nerwów, żył i stawów? Oslr. Pr. Krym. 2, 112.

bie Übertretung, baö Verbrechen; Boh. weystupek; Sorab.    (argument przeciw torturom). Jako mdłość w ciele, tak

1. zakoneżeno, nekmanstwo ; Carn. pregręha (cf prze-    wystepność jest niejaka na duszy choroba. Bardz. Boet.

grzeszyć), skruna , ( cf. krzywda ); Vind prelom ( cf.    131. WYSTFIPNY , a, e — ie adv., występujący, wysa-

przcł.imać) pregerfhka , prelomenje , pregrieflitvu , pre-    dzający , wystawny, wysadny, wydatny; (ierau0fd)rettenb,

grielia, hudoba, (cf. chudoba); Croat, pregreska ; Bosn.    an0ftl)rettenb osobliwie moraln. wykraczający, przekracza-

opacina, (cf. opak); Slov. krivica ; Boss 3.i04tanie, 3;io-    jacy, przestępny, skłonny do wykroczenia, winny prze-

AÏhctbo , ( cf. złodziejstwo, cf. zloczyństwo ). Jednako    stę.pstwa ; Boli. weystupnÿ; Sorab. 1. nekmanslliwć;

grzeszy, gdy kto z miary wykracza, jako i ten , co miary    Vind. griefhliu (cf. grzeszny), na hudu nagnjen, hudoben,

nie dochodzi; ró*ny występek jest, gdzie co zbywa,    priegriefhen, hudobiten; Boss. 3,i04l>iicTnenHhiM, 3JIO-

jako gdzie nie dostawa. Kosz. Lor. 114, (cf. niedosa-    4tHCKiîi (cf. złodziejski), 3anononpecTjnHUH, übertretend

dzić , cf. przesadzić). Występek dlatego nazywa się ,wy-    cerbrccfycrifd), fuubpaft. Człowiek występny jest ten, który

stępkiem, iż szkodzi ludziom. Węgr. Marm 3, 505.    ma przeciwny cnocie i prawu zwyczaj. Mon. 75, 327.

Cnota zawisła na zwyczaju czynić według praw, a    wy-    Aclio criminalis, występna albo ‘pokarna, dlatego    tak

stępek na zwyczaju przeciwnym. Men. 75, 327,    (ob.    rzeczona, iż karanie niesie onemu, który wystąpił,    gdy

Wyslępność). Wyslepek czyli bezrząd namiętności, cale będzie przekonań. Szczerb. Sax. 11. Sprawa występna przeciwny cnocie wydaje skutek. Mon. 76, 55. Każdy    albo pokarna. ib. 5 (kryminalna).    Herod rad temu    słu-

wyslępek wedle osoby idzie; jeśli kto z wielkich    sta-    chał, gdy pod jego bokiem Jan , co    występnie działo    się,

nów występuje , tym ci też jego występ jest szkodliwszy    objawiał. Odym. Św. M 2. Śmierć występnie zadana,

i znaczniejszy. Kosz. Lor. 21 b. Oskarżony dopiero wi-    Siem Cyc. 434. niesprawiedliwie. WYSTĘPOWAĆ, WY-

nien , gdy się występ jego i zły uczynek pokaże.    Sax.    STĘPUJE, ob. Wystąpić.

Porz. 3. Za występ ten ma być gardłem karan. Stal. Lit. WYSTERCZYĆ, ‘WYSTORCZYĆ cz dok., Wysterczać niedok., 24. Występek to jest potrzeby, nie chęci jego. Siem.    Wysterkn ać jedntl., wystawić co tak , żeby sterczało ; Boh.

Cyc. 296 (niedobrowolny) Ktoi rozumie zupełnie wszys-    wystrèiti, wystrkati , wystrkowati; Vind. gorstegniti, (ier*

tkie występy swoje? Wróbl. 41. mer f«nn tiurfen, roie oft    auäfteden, aufftctfen. Stróż ratuszny w tę stronę, gdzie

IX fehlet. £ Utfl. Jehowa obiecuje zapamiętać ich złości, ogień zobaczy, za dnia ma proporczyk wysterczyć, a w

ntadjen, anöfertigen; (Ross. BUCTpoiub, BHCTpoHeaib wybudować, wystawić bydynek ). Gody wystroił wszystkim sąsiadom okolicznym z weselem. Biel. Hst. 98. Bolesław wywiedział się o Swatosławio dobrze, wystroił się przeciw niemu, potkali się mocnie. Biel. Sw. 173. Miano

nocy kaganiec wywiesić. Sax. Art. 60. wytknąć, za- ‘ tować, wyprawić co; »öUig Juristen, OUSridjten, fertig tknąć. — §. Wysterczyć trv wytrącić, wyłączyć, wypchnąć; berauêftojSen, abfonbern, entfernen. Któremikolwiek umowami i sposoby sierot z dziedzictw wysterknąć nie godzi się. Croitk. Tyt. 55, (wyzuć, entblößen). Ary-anie chcą syna bożego wysterczyć od spraw stworzenia. Farn.

149. Pod imieniem bożym zawięzuje się ociec, syn i    na Eryka podejrzenie, iż za jego wiadomością ludzie

duch ś., z którego żadna osoba wysterezona być nie ma.    jego zbrodnią onę zdradliwą wystroili. Krom. 672. wy-

ib. 5i. — §. Nijak. Wysterczyć, wzgórę wstać, stercząc wystać, tn tie £ô(jie Ijerttorragen; /Joli. wyskytnauti se, wyskytati se, wyskytowati se, (cf. kita); \ind. pried -fhterliti, priedmoliti. Wysterezenie, wydatność, wy-sadność, wystawność, w-ystawa, wystanie; Sorab, i. hwonslahtżo.

konali, dopuścili się jej; neruben, auéüben, airêfubren. Mówca i przy pełnej umie oracyą wielką wystroić. Fetr.

Et. 1 81. wysadzić, wypalić, wyprawić, wyciąć, eilte IRfbC _ «u3 bem fael fdjiirteln. WYSTRÓJ, oju, m , wystrojenie, i to w co wystrojono ; ba£ öeranäpnßen, ber Slufpuß, 2ln* pitß; (Ross. BUCTpoHKa wybudowanie). Wystrój wierzcho-WYSFOJĘ, ob. Wystać.    wych koni. Fam. Warsz. 5, 353. Czart., (cf. rząd).

WYSTOSOWAĆ cz. dok., w stos wysoko ułożyć, fyoclj auf« WYSTRUGAĆ, (. wystruga, wystruże ez. dok., wystruguje

ftoßen, auftburmen, einen fwljen ©toß legen. Wystosowawszy niezmierną drzew gromadę, wszystkie one Czechy popalił. Krom. 527. — §. Wystosować, stosunkowo wyrobić ; perljältiiißmäßig verfertigen, pftoßen, Juristen. Per-dix w żelezie zęby wyrzezawszy, najpierwszy piłę wy-mistrzował, W taż w jednym kłąbie ramion parę wystosował. Zebr. Ow. 106; nodo vinxit.

WYSTRASZYĆ cz. dok., Wystraszać niedok ; Boh. wystra-śiti, wydèsyti, wydesym ; strasząc wygnać , wypędzić , wyrugować, wypłoszyć; l)erau$fd)re(fett, auêfdfrecfen, meg« fdjreifcn, megfc^eucfien, auffd;eud)eu. Przed psami, które tylko wystraszają, strzela się lub puści się sokoł. Kluk. Zw. 2, 541. Włodzimierz udziałał się jedynowładzcą wszystkiej Rusi, jednego brata zabiwszy, a drugiego wystraszywszy. Slryjk. 123. — §. Wystraszyć co na mętu exlorqnere. Cn. Th. 1336. wygrozić, strachem wycisnąć , wymódz ; sou einem etm«3 fierauyfdjrecfen, ed ibm abf^retfen. Bolesław pojmał Henryka , i zaniósł na zamek Lehen, aby co na nim wystraszył. Biel. 158.

WYSTRAWOWAć kogo cz. dok., strawą go utrzymać, wytrzymać na swojej strawie ; einen auêfôftigcn, biä $n einer beftimmten befoftigen. Tr.

*WYSTR0GA, i, z., przestroga, ostrzeżenie, bieSBarmtng; (Slov. wystraha cautio). Wiele się ukazało ku wystrodze, jako szkodliwa rzecz jest zły język. Fraz. Jęz. B 6 bf cf. wystrzedz się.

WYSTROIĆ cz. dok., Wystrajać niedok., VVystroiwaé częs'1., wystawnie czyli wysadnie ustroić, ozdobnie ubierać ; ber’ ttuśpujjen, attöpußen; Boh. wyślechtiti , (cf. szlachcić); Vind. islepfhati ( cf. lepszy), oblepfhati, vunslepuvati, vunsleplhati, iszhediti, pozhediti, vunszhediti, islepu-vati, gornazhediti, gorszhediti, gorslepfhati ; Ross. błi-p»4HTi>, (cf. wyrządzić). Tak się wystroiła, wyfryzowała, jak żołnierz na wachparadę. Teat. 15, 56. Staruszek młody, wyperfumowany, wymuskany, wystrojony, wy-fryzowany. ib. 22, 23, cf. strojny. — g. Wystroić struny , zupełnie nastroić, ganj auêftimmen ein ©eiteninftru« ment, (cf. rozstroić). Godzien samego Feba, Mężu pienia , Coż ci zanócę w d*ień twego imienia, Jeszczem na wdzięczne nie wystroił tony Aonskiej strony. Zab. J4 , 566. Swięlorz. — *§. Wystróić, wyrządzić , wygo-

pr. eontin., Wystrugiwać częstl., struganiem wyrzynać; ÛUëf^ni^eln ; Croat, iztrugati, iztrugâvam ; Vind. vunstrur gati, vunskubiti, (cf. wyskubać) : Ross. BbicrpyacHTb, bm-dpyraTb , H3CTporaib , (wyheblować). Wystrugać czyli odheblować deskę u stolarza, wygładzić. Magier. Mskr. glatt Ijobeltt, au^obeln. — §. Struganiem wyrzynać, wykształcić, wyrobić, n. p. Pewnie to dla niej kij ten wystrugał, co mu się wszyscy dziwili. Karp. 1 , 50. (rzeźbą przyozdobił). Fujary wystrugane. Zimor. Siei. 174. (wyrzezane). — Fig tr. W biegunkach kiszki nazbyt wystrugane i wygryzione wódka ta goi. Syr. 507. (wytarte). Zamorskie jabłko warzone, kiszki wystruguje, i wilgotność z nich wywodzi. Syr. 1513. wyciera, wyczyszcza, wychędaża.

kim , WYSTRYCHNĄĆ , f. wystrychnie cz. jednll., Wystrychać niedok., wystrycliuje pr. eontin., Wystrychywać częstl., strychulcem wystrychnąć, wygładzić, wyrównać; mit bent 6treid}!)pl$e gerabe ftreidjen. Bndtk. — Transi. Wystrychnąć, wygładzić, wygłaskać, wypolerować, wyglancować; glatt ftreieben, glatt ftreidjeln, glätten, auSpoliren. Ferpolio, wycieram , wychędażam, wystrycham, wysrnukuję. Mącz. Mangonicüs, ’smukierski , abo co ku wystrychnieniu i wysmuknieniu należy, ib. — Wystrychnąć, wystroić, wystawnie, strojnie wysadzić; Ijcrauśpttjjen, IjcranSfdjnie* geln. Odjęli postać poważną, uczciwą, a po arlekińsku wystrychnęli, nalepiwszy muszek śmiesznych. Mon 70, 124. Wystrychnął się jak lalka. Teat. 22. b, 4. On kiedy się wystrychnie w usarskim ubiorze_____ J. Kihan Dz.

58. — §. Wystrychnąć, wykreślić, wyrysować, wykon-terfetować, wymalować, wyrażać, oddaw-ać w obrazie, wystawić, wydać; abjdduten, abretßen, abma^len, auöbnic« fen, barfteHen. Fingere aliguem suis coloribus, takim kogo wystrychnąć, jakim jest. Mącz. Wystrychnąć kogo, jaki jest, słowy wyrżnąć, ad normam respondere. ib. Bałwan, obraz rozmaitemi farbami wystrychniony. Budn. Sap. 15,

4. Radź. ib. Bibl. Gd. (wypstrzony). — Transi. Faculta-iem habet in dicendo ; może się dobrze ż rzeczą rozpo-strzedz, t. j. umie rzecz wywieść, wystrychnąć. Mącz. Unclior loquendi consueludo ; foremniejszy a wystrychniej-szy sposób mówienia, ib. (ozdobniejszy, wysadniejszy, wystawniejszy). — §. Wystrychnąć kogo na co, wykie-

sie boją boga, mają być wystrzegane. Wys. Kat. 212. (unikane). Powinność jest królewska, aby sobie niczego dobrego nie domieszczającego wystrzega?. a trzeźwości zawsze używa?. Weresz. Reg. 69. — § Hodie usurpatur reciprocal Wystrzegać się czego, chronić się czego,.unikać czego; (fiok.'wystrjhati se ; Slov. wystfjbâm se), ftd) nuntor tjiittyen, in neunten, eś metben, uermeiben. Wystrzega? się żarcików rozpustnych, obchodzenia się z ludźmi wietrznego. Teat. 6 , G. Wystrzegajcie się pilnie od fałszywych proroków. W. Post. Mn. 310. — Aliter. Nie wystrzegaj się mów przed tym przyjacielem moim.

rować, wypromowować, wyforytować, ironice; etttCtt rooju ^erauiftrei^en, peran^pii^en, augftafftreit, ergeben, pro* mootren, il)n auS bem 9îegen in bie Traufe fuhren. Na kle-ryki go postrzygł, na' dudka go wystrychną?. X. Kam. ex (tat ifm junt Darren gemacht, alä einen Darren blog ge*

[teilt. Poprzyjeżdżali pocztą, żeby mnie na dudka wystrychnąć i zjeść z nogami. Teat. 53. b, 38. ✓ Tak nas to wystrychnęli nasi przyjaciele, Ze wszystkiego nas ręką obrano niewierną. Tręb S. M. 69. do tego stanu przywiedli, tak nam się przysłużyli ; fo ftaben [te ItttÖ be* bient, jugeridjtet. Pięknie mnie wystrychnęła ukochana żona.

Treb. S. M. 11. Mężowie na rogaczów wystrychnieni.    Staś. Num. 2, 101. nie obawiaj się, nie żenuj się; be*

Teat. 23. b, 91. ju ^almrepen gemalt. Pójdę inny przy-    forge ttid)tg, fep unbefangen, genire btrf; nidjt im keben.

gotować fortel, żeby można i teścia i zięcia na dudków    WYSTRZEGACZ, a , m., praecautor, napominaez, mo-

wystrychnąć. ib. 31, 51. Już też go pewno ta przyszła    nitor. Marz. ber SSarner, ber Scfmtk* bór km Söfen.

małżonka wystrychnie na bydle    rogate. Tent. 14 c, 22.    WYSTRZELAĆ, f.    wystrzela    cz. contin. , Wystrzelić, f.

rogi mu przypnie, fie totrb tym    portier auffe|en, tym jum    wystrzeli    dok , Wystrzeliwać    czeMl. ; Boh. wystreliti, wy-

^jpaljnrep madjCrt. —, Similiter:    Lis z wstydem wymkną?    strelowati    ;* Slov.    wystrelugi;    Sorab. 1. wutżelu, (cf. wy-

się z łapki bez ogona, Widząc    jak postać jego była wy-    celować] ;    \ind.    vunstreliti,    vunsestreliti, vunstrielati,

stryrhniona. Jak. Daj. 272 oszpecona, oszkaradzona,    sestreliti (cf. zastrzelić), dolstreliti; Boss. BbiCTptaHTŁ,

tttie feine ©cftalt jugeritytćt mar. — § Wystrychnąć kogo    BHCTptjuiBaib, iiacTptjiaib, OTCTpiaiiTt, OTCTptauBaTb ;—•

§. 1) strzelbę puścić, wypuścić, wypalić; (l)erau3fcbte*

ku), loêfd)iej>ett, löfen ( eine Danone j, abfd)iejkn, abbröc« fen, logrüden, abfeuern. Wystrzelam działo, muszkiet. Cn. Th. 1336. Strzała wystrzelona do celu przez powietrze lecj. Gil. Post. 256. ein abgebrüdter fßfeil. Wystrzelać z łtiku, wystrzelać z kuszy. Cn. Th 1336. belt Slogett ab* brüefen. — Fig. tr. Zona, przyjaciel, kochanka, wszystko to dla mnie równo , co myślę , muszę wystrzelić. Teat. 3, 63. wypalić, wynurzyć, wyrzucić, cf. co na sercu, to na języku ; co kogo boli, o tem mówić woli; ma3 id) benfe, baâ ntujj $e*flirô, bamit ^laije ic^ bercutS. Rekwiem ci dawszy w ziemi, Z pamięci cię wystrzelą. Brud. Ost. a 8. wypuszczą, wyrzucą, [te laffen bid) bent ©ebfid)tntjfe entfallen. — Transi. Darował mu rurę srebrną, którą dzieci wodę wystrzelają Sk. Dz. 1018. wystrzykują , Saffer aug einer (Sprite ^erauöfprt^cn, ftrafilen laffen. — § Wystrzelać co, strzelaniem wysadzić, wyłamać; ^errtttÓfćOic^en, burtf) ©cbiepen kraukPr«n3fu > auffebteßen, auffprengen. Wystrzelać

zkad , wyparować, wyrugować, wyprzeć, wysadzić, odsądzić, wykurzyć ; einen ocrlreikn »erbringen. Nie one, ale my przez nie wystrychnieni. Teat. 43. b, 93. —

A,

Wystrychnąć się od czego , wymknąć się , wyśliznąć się, wyeofnąć się, wykręcić się, wywikłać się: fid) fyetttUfc miitben, brefyeit, micfeht. — §. Wystrychnąć med , wzgórę wystrzelić, wyrosnąć, wypsnąć sie; in bie ipityc fließen auffi^teßen, aufroadjfcn. Wysoko wystrychła silna młoda palma. Sus. Num. 2, 222. f WYSTRZAŁ, u, m , wystrzalanie, i to co wystrzelano; ba$

^erairôîdjjifjJen, 3lbf<mern, bag ©gießen, ber ©djuß, ber ge* fallene ©djiiß ; {Boh. weysireick wyrostek, latorośl) ; Cum. strelaj ; Vind vunstriel, strel, striel , strela (cf. strzała), strelenje ; Slav, udarac pusheseni, (cf. uderzenie); Boss.

BŁJcpiiłJib, Buna,ib. Wystrzał, wypał. Jak. Art. 3, 321,

(cf. pocisk). iNieprzsjaciel poddał się bez wystrzału , Boss.

He C/fbjaBL uh 04»oro BUCipLia. Na wystrzał karabinowy, armatni; Boss. Ha BbicTpt.rb , Ha pa3CTOanie qpe3E KOTOpoe nyaa XBaiaïb MOWCTb, cf. doniosłość. — §.    drzwi, bramę; Vmd. gorodstrehti vrate. — § Wystrzelić co,

Chem Wystrzał ; Boss. BbinbmiKa, ‘Scrpnfung. WYSTRZA-    strzelaniem wypotrzebować; üerfcbteßeit, alleg auffcbteßeit, ftyie*

ŁOWY, a, e, od wystrzału, ©djuß s.    ^enb oer6raucl)en. Wystrzelać strzały, kule, bełty, exhaurire

Wystrzegać niedok., wystrzedz kogo, przestrzegając zachować od złego; ntamcnb be^ütkn, bemaftren nor bein Rebel, (cf wystruga, przestroga; Slov. wÿstroha cautio). Radbym był w Wrocławiu , abym się mógł widzieć z bratem , a wystrzegł go , co mu myśli Sieciech uczynić. Biel. 67. On na cię woła , on cię wystrzega. Bej. Post. X 3. przestrzega, ostrzega, upomina, er marnt bid). Głupia rzecz, tego się dopuścić, co może być wystrzeżono; quod cavere possis, stultum est committere. Macz. czego uniknąć mażna, czemu ujść, zapobiedz można, maâ Ilian »erfmtben fann. Wszelkie niebezpieczności obaczone, łacniej bywają wystrzeżone, a niżeli z nieobaczenia albę we śpiączki przychodzące. Gil. Post. 92. umknione , ftf werben ieidjter oermieben. Rzeczy zbytnie od tych którzy

616 WYSTRZAŁ - W YSTRZED Z.

WYSTRZEGA GZ - WYSTRZELAĆ.

WYSTRZEDZ, wystrzegł, f. wystrzeże, wystrzegę cz. dok,, tek. Cn. Th. 1556. — Wystrzelać, strzelaniem wycieńczyć, nadpsuć, wytrzeć, burd) ©d)iepen ahmten. Zalewają wystrzelane zapały , żeby na ich miejsce nowe odwier-cieć. Jak. Art. 1, 208. Wystrzelany zapał ma być zalany. ib. — §. Wystrzelać się z kim » strzelać się z kim aż do upadu, ftd) mit einem knimfd)ießcit- Psa oddać nie myślę, chyba że się sam pan za niego wystrzela ze mną. Mon. 73, 740. — §. 2) Verb. med. Wystrzeliła broń, puściła, ba$ ©emefyr ift loêgegangen. Nie wystrzeliło, pstrzyknęło, e3 bat Derfagt. — Fig. tr. Wystrzelić, nagle wypaść, wyskoczyć; fdjießen, ^erauöfpringen. Wystrzeli? zdrój z opoki. Cn. Th. 1536. wytrysł wynikł; kroorftra^len, kföorfprubeln. Laską Mojżesz uderzył, a z skały zdrój wystrzelił J. Kchan. Ps. 413, (cf. Z żadnego tara kamyka I kropla jedna wody

nie wystrzyka). Wystrzelić wzgórę, wzbić się, raptownie    nas jak z woru wysuly. Jabł. Buk. H b. Dnia po wy-

wysoko się wynieść, wyrosnąć; auffcfjtejkn, itt Sie $0lje    suciu czwartego około krost okazują się kręgi czerwo-

fdjtejktt, fdjneU ttufltwcljfen. Na wierzchołku wystrzela-    ne. Krup. 5, 330. po wysypaniu, po wysypce, po wylej sosny. Staś. Num. 2, 46, (ob. Wynikły, wyniosły,    stąpieniu krost, po wyjściu; nad) bem 2ïlrôfd)lage, 2iuâ»

wydatny). Była na obszernej równinie skala wzgórę zna-    bïudje ber Slattern. — Wysuć wysoko, nasypać, auf*

cznie wystrzelona. Pilch. Sali. 281.— Aliter: Wystrze-    fcfyütten.    Nie w wałach, ani w    wysutych mogiłach, Ale

lii z domu, uciekł. Cn. Th. 1336. Dudz. 71. wymknął    nadzieję    kładziem w piersiach,    w siłach. Chrośc. Fars.

się, wyleciał, wypadł; er fant au$ bem §aufe tyeratrôge*    274.

fdjoßen, tyerauägeftürjt, er ftürjte atrê bem §aufe fytnairë. — WYSUNĄĆ, f. wysunie, wysunę cz. jedntl, Wysuwać nie-Szatan z trzaskiem ‘wystrzelny (wystrzelony) z piekła    dok. , sunąc wymknąć, Śjerauifdjńe&eu, au^fdjtebeu , meg*

przeklęty, z ciałem się wnet zbraci. Chodk. Kost. 18.-—    (Rieben; Surab. 1. wuszuhnu , wonfuju, wonfunu, won-

Zydów zowiem wybieglcami, apostatami , *abowiem od    fuwam ,    wonfuham ; Sorab. 2.    huszunusch ; Ross. błi-

przymierza z bogiem zawartego wystrzelili. Birk. Gl    cynyTB ,    BUCOBtiBaTt ; Eccl. ii3cyHyTH, H3cyro. Wysu-

Kon. 11. oddalili się,- odstrycfcnęli się,' odstronili,    cf.    nąć szufladę. Bndtk. Nadstawek tak jest wprawiony w

odstrzelić się.    spiż armatny, że się wsuwać i wysuwać może. Jak.    Art.

WYSTRZĘPIĆ cz. dok., Wystrzępiać niedok. , strzępiąc wy-    5, 303, (ob. Wysuwka). Mularz z okien wysuwa belki

ciągnąć nitki, strępczystym uczynić; tterau^fafcw, OUêfa*    do rusztowania. Magier. Mskr.— §. Wysunąć się, wym-

fern, faferig Itnb fraufe madjen.    knąć się ; fyerauöfaflen. Wysunęło się co, elapsum est e

WYSTRZEDZ, wystrzjgł, f. wystrzygę cz. dok., Wystrzy-    sinu aliquid, e manibus. Cn. Th. 1336. wylecić, wypaść,

gnąć jedntl. , Wystrzygać niedok., wystrzyguje pr. contin,    wyśliznąć się, Ijenutêgletten. Wysuwa się z rąk jego, i

Wystrzygiwać czestl. ; Boh. wystrihati, wystrihnauti, wy-    przystępuje szybko do Romula. Staś. Num. 1, 213. wy-

8tfihowati ; Ross. BBiCTpnuB , BUCTpnraTB ; strzygąc wy-    myka się , wyrywa się, er entmtnbet ftd) feinen 3lrmen. —

ciąć, wyrżnąć; bwauêfcbnetben, anâfchnetben mit ber ©cfyeere.    §. Wysunąć co, wysuć, wysypać, au$fd)ütten. *Ujźrza-

Łamał pan chleb rękami, nie wystrzygał nożyczkami,    wszy państwa łożnicę młodego Rozliczne kwiecia, wie-

albo cyrkularzem wykrążał, jak wy czynicie. Gil. Kat. 346.    cznćj wiosny dary, Pełnemi zewsząd wysuną puhary.

WYSTRZYKNĄĆ cz. jedntl., Wystrzykać niedok., Wystrzy-    Ustrz. Troi. 55. Bogactwa twoje masz szczodrobliwie

kiwać czestl., strzykając wydać, wysprycować ; beraub    wydawać, lecz nie żebyś je miał na rozpustę grzechu

fpriijen, auêfprt^en; ( Boh. wystriknauti, wystrikowati ;    wysunąć. Gil. Post. 282. — §. Wysunąć się, wysypać

Vind. vunfhterkati, vunfhverkati).— Verb. med. Z żadnego    się, wyroić się, wykipieć, Imufenmeife bcrau^ftrömen. Go

tam kamyka, 1 kropla jedna wody nie wystrzyka. Chrość.    żywo z miasta się do portu wysunie. Pot. Arg. 213.

Luk. 112. nie    wytryskuje, ob.    Wystrzelić.*    Z miasta się wysnuje gmin niezmierny ludzi, chcąc    wi-

WYSTUDZIĆ cz.    dok., Wystudzać    niedok., czynić    że    co    wy-    dzieć Władysława. Tward. Wi. 168.

susząc wilgoć wyciągnąć, czynić że co wyschnie; auä« trocfnen, baö fteudjte berau^teben ; Boh. wysuśiti, wysuśo-wati ; Slov. wiśusif, wysuśiti; Sorab. 1. wuszuschu , wuszuscham ; Vind. vunpofufhiti ; Ross. BUcyimiTB , bbi-cyuiHBaTB. Pop napoił albo napuścił winem hostyą w czwartek wielki, a wysuszywa zaś z tej wilgotności aż we wtorek wielkanocny. Sak. Persp. 18. Zwykli napawać winem poświęconym hostyą dla chorych , a po-tym ono wino z onéj h osty i wysuszywać we wtorek wielkanocny, ib. Wycisk fiołkowy z pod prasy wysuszywszy, tłuką miałko , bo i on proch jest téj mocy co i sok. Sienn. 566. Wysuszanie , wysuszenie ; Ross. bbi-cyuiKa, baö 2lu3troćfneit, Sïbtrocfnen. Gza‘s wysuszania krost, (ospy), lub czwarte stajanie, zaczyna się dnia jedenastego; zaczynają zaś te krosty najpierwćj wysychać i odpadać, które naprzód zebrały. Krup. 5, 332. wyschnięcie, ob. Wyschnąć, odeschnąć. — Wysuszyć upałem, !:<upiekiem , wypiec , suszy nabawić , auöbörrcrt. Słoneczne Faeton moderując cugi, Wypalił wszystkie w koło i wysuszył smugi. Bardz. Luk. 27. Wysuszyć ciało, uczynić go wyschłym ; abjefimt, auśbonm Gniewliwego gniew ‘zawżdy wymdlić a wysuszyć musi. Rej. Zw. 142. ( wy-nędznić, wycieńczyć, wysilić;. Hultajowi z oczu źle patrzy. fy. Widziałem go ; wysuszony, może z szubienicy

stygnie, ostudzać zupełnie; auâfüfylen, abînblett, füflle WYSUSZYĆ cz. dok., Wysuszać niedok., Wysuszywać częstl., madjen ; Boh. wystuditi; Sorab. 1. wustudzicż, wustu-dzam ; Ross. bbictjmhtb, BBidymaio, BBiCTyjKHBaio.

WYSTUKNĄĆ cz. jedntl., Wystukać niedok., wystukuje pr. contin. , ‘Wysztukować Tr., (ob. Wysztukować), Wystukiwać czestl., stukaniem wybić, zbić, wysadzić, dokazać;

Ijerauśtyodjen, Ijerairëftojkn, berauîSftaitd>en. Bndtk. — ‘Wysztukować chusty w' praniu. Tr: wyszastać, Germ. au$* ftamben btc SBdfdje.    ' ,

WYSTÜRKNAC, oh. Wyszturchnać.

WYSTYGNĄĆ, ‘WYSTYDNAĆ nijak, jedntl., *Wystygać,

‘Wystydać niedok., zupełnie ostygnąć, wystudzonym być, utracić ciepłość, (cf. wyziębnąć) ; Boh. wystydnauti , wy-stjdowati; Slov. wystydâwém; Sorab. 1. wustudnu ,

Ross. BBiCTy4HTBca, BBiCTBmyTB pr. et fig. tr. ; auêfüblcn, abffiblett, ganj îüble merbcn. Wody dalekie od ognia wy-stydają. Petr. Wod. Stargane me siły nie dozwalają więcej narażać zsiwiałą mą głowę i wystygłą krew' na niebezpieczeństwa. Teat. 48, 23.

WYSTYRCZYĆ, WYSTYRKNĄĆ, ob. Wysterczyć.

WYSUĆ, f. wysuje cz. dok., Wysypać, propr. et fig., tje= ratrêfdjütten, auäfdjütten; (Vind. vunfuti, vunsefuti, vun-pofuti; Rag. izassüti , izassipgljem). Ołtarz się rozpadł, i popioł się z niego wysuł. 1 Leop. 3 Reg. 13, 5. (wysypał się. Bibl. Gd.). Ordynanse z nieba , Polaków na Słownik Lindego wyd. 2. Tom VI.

spadł. Teat. 21. c, 48. Co to za ptaszek wysuszony?

raza ; wie euer ©efiänbmjl audfagt, befagt, bejeuget. — g. Wyświadczać siebie abo kogo, świadecznie oczyszczać, wspierać, usprawiedliwiać, udowodnić; mit 3fngn{ffen rechtfertigen, beurfunben, unterfingen. Wskrzeszony Pio-trowin stanął na sądzie przed królem , i potym wyświadczywszy ś. biskupa, wraca się do czyśca. Twór. Okuł. C 2. Wiarę Abraham , wyświadcza się iż miał. Zygr. Gon. 142.' — Aliter. Wyświadczać kogo, testimonium veritalis ab aliquo petere. Cn. Th. 1337. wyzywać na świadka, stawić świadka ; pim 3ctigeit 'anrufen , atë 3«l' gett (lltfüljreil, auffiellett. Wyświadcza cygan dzieci, a wszystkie złodzieje. Papr. C b. — g. Wyświadczyć, z świadectwami wyjawić, świadecznie ogłosić ; mit 3^0* itiffen unb Seroeifcn befannt machen, atë crrotefen publictreit. Na dniu ostatnim wszystkie grzechy wszystkim wystawione, wyświadczone i obwołane będą W. Post. W. 17. — Wyświadczyć kogo z kraju, z miasta , wyświadczywszy wywołać z kraju , 'wyobcować, wyświecić, wygnać ; mit ^ublicirung ber 3eugntffe be$ SanbeS »ermeifen, »ertreibeit. Kat ma go wieść do pręgierza , i tam go miotłami bić, a potym wyświadczyć; a wyświadczając go z miasta, ma obwołać , ze się takiemi słowy na szlachcica targnął. Stał. Lit. 82. — §. 2) Wyświadczać co komu, świadczyć jaką łaskę, dobrodziejstwo, wysługę; einem eine Sßofyltljat, einen ©ienjt ermeifen. W niemałym zostaje błędzie ten, który chętniej dobrodziejstwo bierze, niżeli wyświadcza. Pilch. Sen. lit. 2, 323. Skąpy ani wygody sobie uczynić, ani drugim wyświadczyć nic niechcąc, ogałaca się z przyjaciół, a sam wynędza się. Teat. 49. c, a 2.

(wskazując na Alberta). Teat. 21. c, 37, (cf. śledź, gonta, szczepa).— §. Wysuszyć pijąc, wyciągnąć do osta-tnićj kropli, do dna, wyłknąć, wychylić, wypełnić, spełnić, wydusić; rein auSjedjen, auStrfnfen bt$ auf bett lefcten tropfen, auétleeren. Wszystko wypijali Bachusa wnukowie , Beczki, kufle wysuszali. Brud. Ost. C 3. Kufle wysuszali , pełniąc do dna przez zdrowie, ib. Postawił mu »ad karkiem dozorcę, izby spore puhary wysuszał.

Pilch. Sen. gn. 260. Drugi i dzban wysuszy, kiedy ma nie wadzi. Zab. 9, 323. Hyek. Gładko choć małe kieliszki wysuszono, by tylko masyk był stary. Mon. 68,

427. Będziemy tam mieli więcćj czasu którą butelkę , starego wina wysuszyć. Teat. 21, 95. Flaszkę wina wysuszył. Xiądz. 16. Ten co nierówne w liczbie Muzy z duszy Kocha ‘pisorym, trzykroć trzy wysuszy Kielichy.

Hor. 2, 130. Min. WYSUSZYCIEL, a., m, który wysusza,' ber 2luStroofner, 2lu3borrer. On wysuszyciel rzek Xerxes. Petr. El. 174. W rodź. zeńsk. WYSUSZYCIEL-KA, i.

WYSUTY, ob. Wysuć.

WYSUWAĆ, ob. Wysunąć. WYSUWACZ , m., który co wysuwa, ber #erau3fd)icber, 21n3fchteber. WYSUWKA, i,

i. , narzędzie do wysuwania , ein ©djieber. Wysuwka u armat, nadstawek spiżowy wsuwający się i wysuwający z fugi, zrobionćj na to w dnie armaty, służy do wycelowania tejże armaty/ Jak. Art. 3, 324, ib. 3 , 303. ib.

1, 197.. Wysuwki u mularza, belki, które wysuwa z okien do rusztowania. Magier. Makr. ©erüftcbalcfctt, bie auS ben ftenftern ^erauêgefdiobcn inerben.

WYSWARZYĆ cz. dok. ; (Sorab. 1. wuszwarież wyłajać); WYŚWIDKOWAC cz. dok., Wyswidrowywać częstl., świdrem ' swarem wyciskać, wymódz ; erjflnfeit, non einem abjanfen ,    wywiercieć, tyerauiMiobrett , fllrôbobrett. Świder    do kul z

berau0janfen, mit ©ejanfe abbriitgen. Ledwiem te pienią-    ran wyswidrowania. Czerw. 13. Szczypce do    wyjmowa-

dze na nim wyswarzył. Sk. Zyw. 313 b. Wyswarzyć co,    nia kostki wyswidrowanćj w słowie, ib. 16.

rixando, jurgando aliquid obtinere , eff icere.    Cn. Th. WYŚW1EBODZIĆ , ob. Wyswobodzić.

stać swa rzyć, ftd) mit einanber oöHtg auSjanfen. WYSWATAĆ cz. dok., swataniem ożenić lub wydać za mąż,

1337. — §. Wyswarzyć się, nasw-arzywszy się prze- WYŚWIECIĆ, WYŚWIETLIĆ cz. dok., Wyświecać, Wyświetlać niedok., — §. 1 ) świetlejszym uczynić , wyjaśnić; Boh. wyswêtliti ; Slov. wyswellugi ; Vind. isfvietili , vunfvic-ücrljetratben helfen, auêfretett ; Ross. BbicßaTaTb, BMCßaTU- titi, resviezhuvati ; Eccl. npocBtuHTH, CBiobiMb ynmiHTb,

BąTb, COCBHTaTb.

WYŚWIADCZYĆ rz. dok., Wyświadczać niedok. ; Boh. wy-swedćili. wyswedćówali, wyzknsym ; Boss H3ßh4aTb ; — §. 1) świadectwem wykazać, dowieść, wypróbować; mit 3fn* gntffcn belegen, bartpun, beioeifen, bejeugen, ermeifen. Źe woda Drużbacka najwięcej ma w sobie wapna , oko wyświadcza , gdy z niego brzegi sama sobie muruje. Pelr. Wod. 10. Bóg syna swego niebieskiemi upominki ozdobić, wyświadczyć, a prawie 'osławić raczył. Żarn. Post. 44. To proroctwo sam skutek wyświadczył. Birk. Dom. 93. (ziścił, wyjawił). Pytasz , którym kształtem wyświadczony prawdziwy bóg? Parn. 42, Boss. H3Bl>4aH-hłih — Niewinność moję wszystek mój wiek, a szczęście wojna wyświadczy. Warg. Cez. 27. dowodnie zaświadczy, udowodni; bcnrfnnben, bemeifen. Ponieważ poddany on jest Heroda, jak o tym wyznanie nasze wyświadcza , niesłusznie wydany pod mój sąd od was. Odym. Św. 2 F f. zaświadcza, świadectwo wydaje,» wy-

flCHMM-E mu MHCTUMb c4iaaTb, auöl/cllen, aufseiten, be» leuchten, auêflaren, anfflären pr. et fig. tr. Dojrzałe roztrząsanie dopiero wyświeca prawdę. Gaz. Nar. i , 102. Prawdę świętą wyświetlaj; kto prawdę zaciera, I gmatwa rzeczy ludzkie , boga się zapiera. Klon. Wor. 67. Ludzie w Europie w gruntownych pismach coraz bardziej wyświecają tę prawdę. Pam. 83, 87. Ta materya w obszernych wywodach wielu pism, jest dobrze wyświecona. Xiądz 245. Dla wyświecenia błędnego czasem w autorze zdania, dałem tam i owdzie krótkie przypiski. Pilch. Sen. list. pr. (dla sprostowania , sprawdzenia , objaśnienia). — Jak się rzecz wyświeci, może też być nauką dalszą dla nich. Teat. 19. c, 111. jak się wyjawi, wyda, menn bte (Sache anS Ctdjt fommt. Pierwéj niż się ta rzecz wyświetliła , różnie o niéj mówili. W. Post. W. 328. — Wyświecić, świetniejszym pokazać, w jaśniejszym świetle wystawić, jawno wytykać; tm helleren £id;te borftellen, mehr Siebt worauf werfen. Przodków chwa-

ła potomkom jakoby światłem jest, które równie dobre    TAĆ, świegocąc wydać, wypaplać, wygadać; Vind. vuns-

i złe ich sprawy wyświeca , a w ciemności się im taić    zheblati , auê^wa^en, auêplappetn. — ;g, Świegocąc wy-

nie ^dopuszcza. Pilch. Sali. 262, (Sorab. 1. wuszwétlam    robić, wycisnąć, wymódz, einem etlPCrô ßbfcfytnaften. Ve-

szo effulgeo). Lichnobios, chociaż znaczy robiącego albo    stes a viris pellicere di cm tur mulieres, wyświekotać, wy

przedającego świece , tu kiedy Albinowanus sknerę na- lizać. Mąci. żywa świecarzem albo lamparzem , wyrażają albo raczéj WYŚWIETLIĆ, ob. Wyświecić.

wyświecają człowieka przy świecach albo lampach w cza- WYŚWISTAć, f. wyświszcze cz. dok., wygwizdać, świstem sie nieprzyzwoitym bawiącego się. Pilch. Sen. list. 4,    wyszydzić, auöpfeifen; Sorab. l.*wuszétzu; Vind. isfhvi-

205-4. jasno wytykają, wyśmiewają. — §. Verb. med.    fhgati, vunfhvifhgàti ; Ross. BHCBHCTaTb, BbiCBHCTHBaTb,

Wyświecać przed ludźmi czem, świecić się czyli popi-    ocBHCiaTŁ, ocBHCTbiBarB. Bądź Wac Pan pewien, żeby

sywać się czym nagannym, womit oor ben Seuten JU fei*    takową komedyą wyświstano. Teat. 34. b, Bij.

Wyswobadzać, "Wyświebadzać, "Wyswabadzać niedok., swobodnym uczynić, wyzwolić, uwolnić; Boh. wyswo-boditi, wyswobozowati, wygednati , (cf. wyjednać); Slov. wyswobozugi ; Hung, megshabaditom ; Rag. sloboditti ; Ross. BUCB0Ó04HTL, BHCBo6oJK4aTŁ ; befreien, fret) tnadjen, IpS machen. Libero , wybawiam , wyświebadzam. Mącz. Świat prźez Chrystusa od zginienia jest wyswobodzony.

ner ©djanbe leucbten. Bndtk. — §. 2) Wyświecać komu, WYSWOBODZIĆ, *WYŚWIEBODZIĆ cz. dok., Wyswobodzać, świecąc mu* prowadzić go. einem too beraugieudjten. —

Wyświecić kogo z miasta, przy świecach go wypędzić, wygnać, wysmagać, wywołać, wyświadczyć; eilten rtUÖ* ftóupen nnb ber ëtabt Peripetien, (tym auS ber ®tabt leuty* ten); (Bosn. proghnatti, bitti biccima po svem gradu).

Wyświecić kogo, oprowadzić kogo z hańbą po ulicach.

Włod. Kat zbrodnia wyświecając z miasta, okrutnie go siekł rózgami. Born. Dw. 154. Takowy złodziej ma być    Salin. 2, 452. Bóg nas wyświebodził. 1 Leop. Syr. 50,

u pręgierza sieczony, i z miasta wyświecony. Vol. Leg.    26. Od grzechów przewinienia jesteśmy wyświebodze-

5, 648. Kazał go pryskować, nozdrza przez kata roze-    ni. Hrbst. Odp. P. Wyswobodziłeś mię od ryczących,

rznąć i z miasta wyświecić; uwiązawszy go za obie ręce    1 Leop. Syr. 51, 4. (wybawiłeś mię od ryku tych,

do ogona końskiego , a kat go z zadu batogiem siecze.    którzy się byli nagotowali *poźrzeć mię. Bibl. Gd.). Syn

Star. Dw. 74. "Miasto miłosierdzia łają, klną, wyświe-    boży patryarchom się pokazywał, a ich wyswabadzał.

cają , wydzwoniają z społeczności świętćj te nędzne owie-    Żarn. Post. 28. Dał pan wybawiciela ludowi Izraelskie—

czki. Rej. Post. L l l 4. (wyklinają, banizują). Żydko-    mu, i był wyswobodzon z mocy króla Syryjskiego. 1

wie dawno wyświecenia godni. Star. Ref. 99.. Akademia    Leop. 4, Reg. 13, 5. (i wyszli z ręki Syryjczyków. Bibl.

Paryska heretyctwa zaraźliwego sektę z królestwa swego    Gd.). Żydzi niechaj zostają z swym obrzezaniem ; nas

wyświeciła. Zygr. Pap. 252. Kapłany na wygnanie wy-    pan Chrystus od niego wyswobodził. Biat. Post. 145.

świecał. Sk. Dz. 275. (skazał). — Fig. tr. Onego rurała    (uwolnił). Komu się , dobrzy aniołowie ukazują, na-

stłukłszy z dworu by z miasta opałkami , ale nie bar-    przód z bojaźni i strachu go wyswobodzają. Biał. Post.

dzo jasnemi , wyświecili. Glich. Wych. H 8. bijąc wy-    76. Począł kościelne imiona od świeckich rąk wyswo-

pędzili, na kiju wynieśli. — §. Wyświecony * WYŚWIE-    badzać : o co wiele na się możnych panów niechęć

CENIEC, ńca, m., cf. wygnaniec, eilt 21u3gefiälipter, atlS    obrócił Sk. Dz. 1162. (wydobyć, zdobywać). WYSWÖ-

a, m.

ber ©tobt SBeriPtefener. Wywołaniec, wyświeceniee. Klon.    B0DZ1CIEL, “WYŚW1EB0DZIC1EL, WYSWOBODNIK,

Wor. ded., cf. szubienicznik, cf. smaganiec.    WYSWOBODZCA, WYSWOBODCA, y, m., który wy-

WYŚWIĘCIĆ cz. dok., Wyświęcać niedok. ; Sorab. 2. hu-    swobodza , uwalniacz , uwolniciel , wybawca; ber 33efret)*

szwèschisch ; g. 1) na kapłaństwo poświęcić, bte ^neftenpei^e    er, ^repmatyer', Soëntatyer; (Boh. et Slov. wyswoboditel ;

geben, eilttoetyen, ( cf. wyxięiyć). Za usilną przyczyną    Hung szabaditó ; Rag. slobodnik). Wyswobodziciel, wy-

mojego prowizora , byłem wyświęcony na tytuł jego ko-    zwalacz. Cn. Th. 1557. Liberator, wybawiciel, wyświe-

ścioła. Xiądz. 84. Mejnhard w Bremie od arcybiskupa    bodziciel. Mącz. Witali ich, jako z nieprzyjaciół ojczy-

wyświęcony, z liczniejszymi kapłanami do Inflant powró-    zny zwycięzców i wyswobodników. Petr. Pol. 60. W rodź.

cił. Nar. Hu. 4, 150. Bertold po zejściu Mejnharda ,    ieńsk. WYSWOBODZICIELKA, i, bie Sefrepertnn.

Bremie na biskupstwo ib. 154. — “6. Opposit. Wyświęcić, wyzuć z świętości, z poświęcenia, entweihen; Sorab. 1. wotswiacżuju, wotswiatcżujem profano , ( cf. od-święcić ) ; Vind. odfvetiti, odfvezhuvati, vunsefvetiti ; Croat, odszvechujem ; Ross. pa3CTpnqb cf. rozstrzydz, cf. wygolić z kapłaństwa ; (Ross. pa3CTpnra , pasnon'b wy-xiçzony ; Eccl. pa3non4eHHUH, H3Bep*CHHbiH, iHUieHHufi CBameHCTBa , pa3nona profanatus). — §. 2) W karty grając : wyświęcić n. p. kralkę, okazać ją jako święcącą się , jako kozerę*, eine Śarte flitftrumpfen, alg Trumpf auffdjla* gen. Bndlk. Kralka się wyświęciła.

WYŚWIEGOTAĆ, f. wyświegoce cz. dok., * WYŚ WIEKO-

WYŚWIECENIEC - WYŚWIEGOTAĆ.

WYŚWIETLIĆ - W YS WORO W AC. 619

otrzymał rząd nowego kościoła , wyświęcony także w WYSWOROWAĆ, WYSFOROWAĆ cz. dok., Wysworowy-

wać czestl., § 1) u myśliwców: spuszczać psy ze swo-ry ; Ross. BUCBopin t, BMCBoptiBaTb, bte iptlllbe OOn ber Poppel lajfen, logfoppeltt, abfoppeln, entfoppeln, loélaffen. Canibus vincula, capuam demere; spuścić ze smyczy, wysworować. Chmiel. 180. Psy wysworowywać. Otw. Ow. 315. Ze tamta strona w knieje i zwierze bogata, każe psy wysworować. Pot. Ary. 282. szczuć, szczuwać, polować; jagen, eine 3agb anffeUen. Wysforowanie, *WY-SFOR , u, m., spuszczenie ze swory, ogólniej: rozpuszczenie, rozpościeranie, rozpostarcie; baä ßoälctffen DOtl ber ftoppel, ba$ 5Iuêbretten, Verbreiten. Równiny zdatne do wysworu koni i bitwy jezdnej , determinowały króla

rozrzucić ; augf#Üttett , augfłreuett. Daleko to milsze jest, co kto ochotną choć mało da ręką , niżeli co kto obiema , a nie z chęcią wysypuje rękami. Gorn. Sen. 24, cf.

roztrwonić, rozrzucić; oerf#leubern, »er» geuben. Konsulowie z Włoch pouciekali, wszyscy konsularni , wszystek senat , całe Włochy wysypały się. Stem. Cyc. 354. w rozsypkę poszli, rozprószyli się, fte jerftrcuten fi#. — §. Wysypuje się lud , sypie się zkąd lud; ÿaufemtteife leraugftromen, fjeraugnuntmeln, ( cf. wyroić się, cf. kipieć , wykipieć). Wysypał się lud jako na rzecz nową sobie. Zab. 12, 268. Dudz. Dzień znaczony zawodom przychodzi , wysypuje się na dziw ludzi niezmierna wielkość. Krom. 40. Wysypuje się na dziw ludzi mnóstwo. A. Kchan. 341. Litwa z zamku się wysypali, i przyciągających Krzyżaków pobili. Stryjk. 236. — §. Wysypują się krosty, występują obsypując ; bie Slattern f#lagen aug, fahren aug, hecken bentor. Ospę na cztery trzeba podzielić czasy, t. j. na początek , na czas wysypania się krost, na czas tychże zebrania , a na czas wysychania. Krup. 5, 528. Trwa czas wysypania krost trzy dni. ib. 329. — Similł. Paziowie, którym się wąsik ledwie [wysypuje. Bardz. Luk. 180. ledwie się puszcza, występuje, dobywa się; ber ©#nurr* Bart bri#t #nen faurn ÿeroor, faum bur#, flimmert burd). — §. Wysypać dół, rów »sypaniem wyrównać, wypełr nić ; f#üttenb augfüflen, augf#utten, öofl(#ütten. Bndtk. — §. Wysypać groblę , szańce » wysoko usypać, ^0# auf* fdjütten , (ob. Wysuć). Wisła częstokroć dawne wysepki piaszczyste roznosi, a nowe wysypuje. Hub. Wst. 87. WYSYP, u. w., nasep , co wysypano, usypano, WYSYPISKO, a, n., (cf. wyspa, obs. ‘wysep), bte @#utte, bag ©#utt, bag Slufgefćhuttete ; Carn. ispa, ( cf. izba ).' Rzeki za czasem przez wyspy przy uściach znacznie przyczyniają lądu. Hub. Wst. 86. Na żyznych wysypiskach przy przeźroczystych strumieniach. Przyb. Mi.lt. 21.— W gór-nictw. Wysypy SBergljalbe, wyrzuty skaliste płonne , dobyte z wnętrza kopalni; w blizkości hut, zowią się wysypami żuzłowemi , w blizkości płóczek płóczkowemi ; dawnićj zwano je w Polszczyznie hołdami. Hier. Mskr.— Medic. Wysyp, WYSYPKA, i, i., (cf. wysepka, wyspa; Ross. Bucunaa wysypanie); wyrzucone krosty, wyrzut krost; ber 2lugf#lag, 8latternaugf#îag. Dnia dziesiątego przyłączyła się z febrą , gorączką nieco mocniejszą i kaszlem, wysypka prosowa , exanthema miliare. N. Pam. 20, 196. Nie miały te dzieci żadnego symptomatu gorączki , żadnego osłabienia, żadnego pozoru wysypki. N. Pam. 13, 69. ih. 68. Jeśli się mądremu zewnątrz przyplącze jaka niedogoda, tedy się ona tak ma, jako wcielę krwistym wysypka albo pryszczki i drobne krosty. Pilch. Sen. list. 2, 186.

spotkać się z nieprzyjacielem. Nar. Hst. 5, 429. fêbetten gef#icft spferbe unb (Saoalterte aufjuftetten. — Fig. tr. moraln.

Wysworować, wypuścić, rozpuścić, puścić cugle, lejce niehamownie ; loglaffett, ui#t fyemmett, jugeHog tt)ü#en laf» rozmarnować fen, ben 30gcl f#tejktt lafen. Niegodny złośliwy ten syn wysforuje na własną matkę paszczękę. Pot. Jow. 146.

na-

620

WYSWORNY- WY SYPAĆ.

WYSYP-WYSZA.

Tak w mowie skwapliwie język wysworował, że zdał się nie już ciągiem nieprzerwanym słowa wylewać , jako raczćj tłoczyć i gmatwać. Pilch. Sen. list. 302. Wy-sworować się na kogo , niehamownie nań rzucić się ; auf einen doggeren, loggte^en, ft# über #n bernta#en. Hardy Haman ; wysforował się na Izraelską zgubę. Pot. Pocz.

149. Żal mu było że się tak wysworował na sławę téj niewinnej dziewki. Pot. Arg. 728. Pan Wartogłowski najpierwszy wysworowawszy się, jak gdyby na pojedynek kogo wyzywał , dość w gorących wyrazach żalił się obszernie na duchowieństwo. Mon. 73, 31. — £. Aliter.

Wysworować dyszel, wóz , konia » na bok wykierować , beraugleitfen,.beraugbringen. Bndtk. Nar. Hst. 5, 479. —

§. Wysworować się , wyzwolić się , wyplatać się , wypleść się, wymknąć się; fi# logttta#en, eutttnuben, ttteg« nta#en. Dopadłszy jednego z tyłu, tak dobrze trafiłem, aż mu się z jednej głowy dwie uczyniło; dostałoby się było to samo i drugiemu, ale ten wprzódy wysworowawszy się, mocno uchodził, i uszedł. Mon. 74,

44.    wyniósłszy się, wyśliznąwszy się, er flatte fi# baaort gef#li#ett.—§. 2) Wysworować kogo, wyparować, wyrugować, wyprzeć, einen »erbringen.— Aliter: Wysworować kogo, wyforytować , wypromowować , wykierować, wystrychnąć, wynosić wyżej; einen b<#er beförbern, attan* ctrett. Myślimy, jakby się wysworować z urzędu na urząd.

Pilch. Sen. list. 3, 299. WYSWORNY, a, e, snadny do wysworowania , loglaffbar ; wysworowany , niehamowany, loggelaffen, cntjügelt, cf. niesworny.

WYSYCHAĆ, ob. Wyschnąć.

‘WYSYC1Ć cz. dok., nasycając wytuczyć, do zbytku nasycić ; ganj augfdttigen, oöütg fatt tita#ett ; Boh. wysytiti.

WYSYLAB1ZOWAĆ, ‘WY3ZLABIZOWAĆ cz. dok., sylabizując wyczytać, beraitgbu#ftabtrett. Astrolodzy, gdyby się i nieba ręką dotykali, Jednakby i tak jeszcze nic nie wy-szlabizowali, Gdyż na gwiazdach nic nie napisano. Zebr.

Ow. 169.

WYSYŁAĆ, ob. Wysłać, wyślę. WYSYŁACZ, a, w., wysyłający, ber 2lugf#ttfer, 2lbf#icfer, 2Ibfeitber. WYSYŁKA i, i., wysyłanie, wysłanie; Ross. BUCŁMKa, bag £)eratigf#icfen,

5tugf#tcfen, 2Iugfenben, Slbfenbeit, bte Slugfenbung, 2Ibfenbung.

WYSYPAĆ , f. wysypie cz. dok., wysypuje pr. -cont., Wy-sypywać częstl. ; Boh. wysypati ; Sorab. 1. wonfjpu , wu-fipu, wufjpam, wufipuju; Groat, izszipati, izszipavam; Bosn. izasipati, izasuti ; Rag. izasipati, izassipati, izassipgljem , izassûti ; Ross. BHCBinaTb ; Eccl. H3CŁinaTH, H3CHtiato ; — WYSYPIAĆ, ob. Wyspać.

§. 1) sypiąc wypuścić, upuścić; ^erauéf#üttert, augf#Üt« *WYSYS, u, m., wysysanie, wyssanie, bag 3Iugfaugen pr. ten. Wysypać o rzeczach suchych , toż co wylać o cie-    et fig.    tr.    Na wysys krwi twej własnej chowasz    zbójców

czach. Ld. Jak się letnika rozerwała poła, Wysypały się    płatnych.    Nar. Dz. 3, 234. Zab.    16,    125    Nar.    WYSY-

z szaty zabierane zioła Zebr. Ow. 117.— Transi. Strza-    SAĆ,    ob.    Wyssać. WYSYSACZ,    a,    m.,    fellator. Mącz.

iy z łuku wysypuje Wenery chłopiec płochy. Bal. Sen.    który    wysysa, ber 91ltgfauger.

45.    (wystrzeliwa, wyrzuca). — §. Wysypać, rozsypać. *WYSZA, y. ź., ob. Wysokość.

Ross. BMÓapbmiHHuaTb, BŁi6aptniiHHiiHBaTb,

WYSZACHROWAĆ cz. dok., Wyszachrowywać czestl., sza- WYSZARGAĆ, ob. Szargać, cf. wyszarzać.

chrując wyrobić, wyjednać; (>erau3fd)ad)ern, auêfdjadjew ; WYSZARPNĄĆ cz. jedntl., Wyszarpać niedok., wyszarpuje

pr.contin., Wyszarpywać czestl., z szarpaniem wyrwać, wy-drzeć; ÿerairôjaufen, fierauêjerren, berauêretjüen, auäretßett. Wyszarpną! oszczep z wnętrzności nieprzyjaciela. Staś.

‘WYSZACOWAĆ cz. dok., wynicować kogo, puścić przez

przetak, wybrać z niego wzorki; eilten burdj&edjeltt, burd)*    .    ..

Jtcku, burdpuftern, frlttftren. W oczy człowieka chwalą, Num. \, 149. Siekierę, rzekł, jednemu wyszarpnąwszy

*krom oczu namówią się o nim co chcą , i wyszacują go tak, jako się im podoba. Dambr. Kaz. 19. WYSZAFOWAć cz. dok., Wyszafowywać czestl., szafowaniem wydać , wyczerpnać , wymarnować ; alleśi atiögebett,

z ręki, Czołem rai wnet ziemi dosiędzie. Zebr. Ow. 212; (rapta securi). Góry z podwalin wyszarpuje dłonią szatan. Przyb. Milt. 199. Kula padła pod prawą rękę jego, i z ramienia i z boku sztukę ciała wyszarpnęła.

r<vr c t    ł    c    , ....    Birk. Chodk. 52. Były tak ‘darskie rece, które te karty

trWopfra, aufwnbcn. «ramiira,    »«fphttra.,    , xi wyszarpywa,”smofr. ApoL 83ę    y

Â,ffïT,‘,,OMVJ“ d,Fernando a sumęTe. Cn.    ZSZARZAĆ    "Jok\    szarzaniei£    wylrzeć>    cf. wyszaslaé;

n. 1337 Tacy szafce co hojnie szafują, prędko    ^ramttijral,    a6„^en,    nteajen,    «16™.    Mundur wy-

wyszatuia. talib. R 3. Kto czeladz wielka chowa i bu- ⁷    aj

,J.    ,    ....    . ,    ,    \ ■ n Aj szarzany. leal. 32, 52. Wyszarzane purpury. Min. Auz.

duje, len by najwięcej miał, wnet wyszatuje. Ln. Ad. * w j u .    1    u » j 1 n

-Ą at u j J •    1    . • i • i » .    •    •    • j 3. Wszędzie bogactw szukano, me były do smaku Po-

1 J Y J r .    ,    \ ,,    ,    n t an    Jesh tortuna sprzeczna wojska nasze pogromi, 1 ztad

donosząc o tym, komu tylko może. Mon. 73, b7. wypo- *    , ₀m. • v> * tan \xi . J ,⁴

.    . ■    -    •    , J    nas wyszasta ! Chrosc. tars. 167. — Wyszastać, szasta-

rze uje, zapisuje , za azgra, zepsuje.    jąc wyczyścić,    wypłókać;    fdjiuenfenb    auSfpÜljlen, au3fd)tt)en*

WASZALBIEROW AC co na kim cz. dok., wydrwić,    wy-    fęrt. Wyszastać    kieliszki z    wody, aby    prędzej oschły. Tr.

łudzić, abüeptreit. Ern. 33; wymachlować co.^ Cn. Th.    Wyszastać bieliznę, chusty w wodzie, chustę z błota.

1337; per fraudem aliquid surripere alicui. Cn. Th. 1319.    7V., (ob. Wystukać , ‘wysztukować ; Boh. wyśaustati exter-

(abfdjtütUDeln, burd/ ©d)elnterep abjagen, cf. wykuglować,    géré). Po złowieniu, aby ryby dobrze w czystej wo-

wyfiglować, wykpić). Przewodzić nad kim, wyszalbie-    dzie wypłókano i wyszastano z błota, z mułu. Haur. Sk.

rować. Klecz. Zdań. 67. szalbierstwami dokazywać, ©djdttP    147. — g. Zaimk. Wyszastać się, poszastać do zbytku,

ftrdcfye treiben. WYSZALEĆ med. dok., do ostatka posza-    az nadto poszastać, cf. wyszumieć, wyszaleć, redjt auâ*

lawszy przestać, wyszumieć; Boh. wysrśeti, wyzuriti ,    toden. Ze kąty się promowujemy; przyjdzie do tego, ze

wysâpati se (cf. wysapać się), wytreśteti ( cf. wytrze-    jak się wyszastamy , będziemy łapę lizać. Teat. 22, 9.

szczeć), wyblazniti, wybaugeti, wybugniti (cf. wybujać),    szastaniem wycieńczyć sie, wyczerpnać się, fid) btlïdjf

wymrhati, (cf. mercha) ; Vind. sefirati . vunsefirati,    isje-    tolle ggfetyf^aft    erfdjbpfen. ^Służąc w    tym wojsku dyabel-

satife , isdivjatife (cf. wydziwiać), ishrati, isdivjoferdi-    nieśmy sie wyszastali. ib.    27, 6, cf.    wyszarpać,

szczaniem, fid) auêptffeit, wysiusiać się; Boh. wyśtet se, 4ypaqecTB0 , nepecTan. cep4HTtca , ycMHpaTbca , yra- wyśtim se.

XHyTb,(cf. uśmierzyć się, ucichnąć); OUWcn , augröfen, WYSZCZEB10TAĆ, f. wyszczebioce cz. dok., szczebiotając augfd)tt)(trmen. z młodu wyszaleć trzeba. Birk. Dom. 4.    wydać, wyświegotać, wypaplać; augjlDttfdjcni, flUêplap*

(mech się młode piwko wyszumi, wyrobi, wypieni).    pcrtt. Usteczka jej każda myśl wyszczebiotały. Przyb. Ab. 82.

Jest ‘owo przypowieść, kto z młodu nie wyszaleje , musi WYSZCZEGÓLNIĆ cz. dok., Wyszczególniać niedok. na starość. Corn. Dw. 96. (griêpuê mepnt : roer ttt ber Sugenb, ûuêgettarrt, fep flttg bep Jahren. 80 g au. WY-SZALlć cs. dok., szaleństwami wyjednać, wyrobić, wymusić, wydusić. wymódz, wygrozić, nttt SRafeit Utlb itobett (tbbrtngen. Krzyżacy na Leszku xiążęciu Kujawskim powiat Michałowski prawie wyszalili. Biel. 175. Wiodą go na swywolny żywot, aby rychlćj na nim wyłudzili a wyszydzili albo wyszalili. Weresz. Reg. 106.

WYSZAMEROWAĆ, ob. Szamerować.

life, isgnievatife, vunvsganjatife, vunsbukati, oddiujati ; WYSZCZAĆ się zaimk. dok., ulżyć sobie z wody pu-Bosn. izmahmtati ; Ross. nepecTaTb Gicimca , ocTaBHTb

, szczegółami wjłozyć, wyłuszczyć przez szczegóły; betatUtrett, peretnjeln, einzeln barfteHen. Wyszczególnić, nowy wyraz, znaczy rzecz powszechną w szczególności wyłożyć. Kpcz. Gr. 1, p. 6. Jeżeli wyraz jest ogólny, lub powszechny, wyszczególnijmy go, t. j. poznajmy, które szczególne zamyka w sobie. ib. 3, p, 13. Wyszczególniający Slov. wikladagicni, twarnitliwl. Wyszczególnianie Ross n04po-óhocttł, H3nbiTH0CTb, CK83Ka. Wyszczególniony Ross. 06-CTOHTeabHblH.

WYSZAMOTAC ’, f. wyszamoce cz. dok., szamotaniem wy- WYSZCZEKAĆ cz. dok., Wyszczekiwać czejtl., szczekaniem cieńczyć, zmordować lub też wydrzeć; burd) iperaug*    wydać, szczekając wypędzić, wygrozić; (jerauêküen, flU$«

raufen, ^erumreiPen erf^öpfen, fierumranfeub auöretPen. —    bellen; Sorab. 1. wużcżowkam. Pies wyszczekał dziada.

Fig. tr. Wyszamotał mię , er tyflt auêgertd^tet. Ern. Tr. — Fig. Zausznik go z domu wyszczekał. Tr. Wy-

83. wynicował.    szczekać co na kim , szczekaniem wyrobić pr. et fig. ;

O&fceflcn, mit Seilen afcjagen. Nie wyszczekasz tego na nim.    strzelił nań oszczepem. Ezop. 114. Pójdź rnówię precz

Tr. Wyszczekać się, naszczekawszy ustać, szczekaniem    z mego domu, bo cię każę psami wyszczwać. Boh. Kom.

zmordować się, jtd) ntftbe bellen. I pies umilknie , kiedy    1 , 439. Szczuli jak na wilka, aź go też wyszczwali.

się wyszczeka. Bej. Wiz. 78. — Wyszczekany, wyszcze-    Teat. 43. c, 4. Wyb., (cf. wygryźć kogo zkąd). Wy-

kana gęba, cf. wyparzona, niewyparzona; Delfernb, Ctlt    pchnij, wyrzuć, wyszczwaj psami, Wróci oknem, gdy

Reiferer, du ctbtjebrofdjneS Stal, cibgegerbteê SOtoulleber.    nie drzwiami. Jak. Baj. 75.

Szczęśliwszy stokroć nad nas rzecznik wyszczekany, Co WYSZCZUPLIĆ cz. dok., uszczuplając wycieńczyć, ganjauf* broniąc jednej strony, obelżywe piany Na przeciwną wy-    reiben, immer Heiner unb geringer machen. Przed świtem,

ślinią. Zab. 12, 167. Zabi., (cf. wyszlifowany język). Wy-    niżeli dzień wyszczupli! nocny miesiąc, jak na nowiu....

WYSZCZYKNĄĆ cz. jedntl., Wyszczykać niedok. , wyszczy-

m WYSZCZYPAĆ - WYSZCZUĆ.

WYSZCZUPLIĆ - WYSZGA.

szczekana dzieweczka. Teat. 30. b, 1 12. Wyszczekana po-    Morszt. 44.

kojówka. ib. 14, 158.

WYSZCZEPAć cz. dok., Wyszczepywać czqsth, wyszczepuje kuje pr. contin., wyłuskać jak groch, szczykając wyry-pr. contin., szczepaniem wyrąbać, wyciąć, wyłupać; ber« wać. X. Kam. , nu^Ülfen, au^'cfyälen, szczykając zrywać, ûlrôfpalten, awlfpalten; Bosn. isęipati. '    “    wybierać, cf. wyszczypnąć pr. et fig. tr.-, jjerauśntpfen,

WYSZCZERBIĆ, 'WYSZCZYRBIĆ cz. dok., Wyszczerbiać    ^erauêpfïücfen7 auipflücfett. Wyszczykowanie kwiatów, run-

niedok., szczerbiąc wyłaińać, szczerbin nabawić, szczer-    catio. Mącz. Wybieram, wyszczykuję, excerpo. Mącz.

batym uczynić; fdjartig flttêbre^en, »oU ©Marten tnadjen.    Proso wyszczykane. Haur. Ek. 82. Glabro , wyszczykam.

Dawno już śmierci, wierz mi, kosy wyszczerbiono, Żądło,    skubię, gładzę. Mącz. — Similiter. (Przyrodzenie) W miąź-

którem kąsała , mocno przyłomiono. Rej. Wiz. 106.    szej matki wnętrznościach zawartych zbroniało Ciałek dla—

Ziele to ma liście wyszczerbione, a na końcach szczer-    wić, i na świat z domku je wyszczkało. Zebr. Ow.;

bin, i wykrawania swego ości. Syr. 1189.    382. emisit, wysadziło, wypuściło, wydało.

WYSZCZERKAĆ cz. dok., Wyszczerkiwać czestl., szczerkając WYSZCZYNIĆ cz. dok., Wyszczyniać niedok', wysunąć, wytryskać, wyciurczeć; bcraitêriefcltt, fyerauéjprubeln. —    wymknąć, wychylić z pod czego; IjarcuiŚiftrcden, Jjerttor*

Transi. Patrz jak jej niestateczne źrzenice biegają, Róże    jłrecfett, (Utêflrecfen. Linguam in tussiendo proferre, ka-

z ust i purpury żywe wyszczerkają. Tward. Pasq. 12.    szląc język wyszczyniać. Mącz. (wyścibić). Exinfulare.

wypryskują, wydobywają się gwałtem.    wyszczynić. ib. Trzykroć z twarzą surową Neptun się

WYSZCZERZYĆ cz. dok., Wyszczerzać niedok., wyszczynić,    zawodził ręce z wody wyszczynić. Zebr. Ow. 35; (ex-

wymknąć, wysunąć, wydobyć; perauêfireÆctt, $erau8tt(feit,    resere). -Łby z wód wyszczyniają. ib. 148;    (proférant).

berttorbolen. Owies w dojrzałości da się poznać, kiedy się    Pan wziąwszy osła za uszy wyszczynione z onej swej

z swego pokaże i wyszczerzy zawarcia. Haur. Sk. 16.    skory, rzekł, nie omylisz mnie. Ezop. 56. (sterczące),

wydobywa się, tpctm er (jeröorfommt, junt SSorldtetn fomrnt, WYSZCZYPNĄĆ, f. wyszczypnie cz. jedntl., Wyszczypaó burpridjt. — Wyszczerzyć oczy, wywalić, wytrzeszczyć ;    f. wyszczypie, pr. wyszczypuje contin., szczypiąc wyrwać,

Ross. npor.ia3liTb, bie Slugen aufretjktt, mett auffperrett.    IjerauSlnetpen, anSfnetpen, abfnetpen, (cf. wyszczyknąć);

Wyszczerzaj tu i wytrzeszczaj oczy swe, jako chcesz.    Sorab. 1. wuzcżipnu; Vind. ismekniti, vunsmekniti, ispi-

Orzech. Qu. 43.— Wyszczerzyć język, wyszczynić, wy-    pati , vunpipati , vunspipati ; Bosn. isctipati; Ross. bh-

wiesić język, bie 3^02 auöftrecfeh. Bndlk. — Osobliwie    mnnaTb , BHimniHBaTb, HCiipinaTb, comiinaib, comnnu-

zaś: Wyszczerzyć zęby, oszczerzyć zęby, oszczerzać się;    BaTt. Dobrotliwy panie, Żeby się pisma prorockie ziściły,

bie Bftyne fletfdjen, btc B^tte Blecf en ; Ófterr. jaljnen, et*    S eś dał policzki na wyszczypowanie, I ciało katom,

nett onja^tten ; Boh. wyśtejriti zuby, wyśtjrjm zuby, śtifjm,    k rzy cie dręczyli. Odym. Św. 2 , D d 4 b. (policzko-

zubiti se, śklebiti se; Slov. wiśterif zubi ; Sorab. 1. zubé    wanie). Wyszczypnienie, "WYSZCZYP, u, m. , n. p.

każ posz wozcźeram; Vind. reshati, sobe kasati ; Croat.    Ach piekło, piekło całe w moim wnętrzu gore, Wszys-

izczeriti- zube ; Rag. zjeriti zùbe, izjeriti û smjêhu , va-    tkich męczarń wyszczypy na me czucie biorę. Przyb. Ab.

diti zübe; Boss. caaMTb, ocnajHTb, CKaa03yÓMTb, 3y-    243. (udręczenie). Uszli tam wyszczypów mrozu i skwa-

óocKajłiTb. Do uszu rozdarli gęby, Wyszczerzywszy na    rów upału. Przyb. Milt. 328. — Transi. Wyszczy-

mnie zęby. Jabi. Ez. B 2. Wyszczerzenie zębów, Ross.    pnąć, wybrać, przebrać w czym ; tyercutêflid)en , Çerauêma|j«

CKaao3y6cTBO, 3yó0CKajibCTB0. Wyszczerzony, **WY-    len. Te munsztuki z nieprzebranej liczby wszelakich

SZCZERNY, a, e, n. p. Zgrzytnęły zęby wyszczerzone.    munsztuków są wyszczypnidne. Hipp. 100.

Sionk. Pers. 26. Z przerażającym rykiem i wyszczernym WYSZEDŁ, WYSZEDŁSZY, ob. Wyjść, kielcem Lew rozjuszony wyskoczy i goni za strzelcem. WYSZEPTAĆ, f. wyszepce cz. dok., Wyszeptywać czestl., Przyb. Ab. 141.    WYSZCŻERŻAGZ, a, m., wyszczerzający    Sorab. 1. wuscheptnu; szeptem wydać,    wyświergotać,

zęby, (cf. oszczerca), ber B^nefletf^er; Rag. zjerozubaz;    wypaplać; IjerauśSpftern, flllöjlüftern. —    §.    Wyszeptać

Ross. CKa^osyót, 3y6ocKaab, f. cnajoayÓKa, 3yóocKaaKa. się, naszeptawśzy się przestać, szeptaniem zmordować

WYSZCZKAG cz.    dok., ob. Wyszczyknąć.    się; ft(^ ganj auêpjlem, ft^t tnttbe pftern.    —    §. Oecon.

WYSZCZUĆ cz.    dok., Wyszczwać niedok., Wyszczuwać    Raki ułowione, gdy przez niejaki czas    bez    wody zo-

contin., szczując wystraszyć, wygnać; Slov. wystwâwâm;    stają, wyszepcą się, jak mówią, albo chudnieją. Kluk.

Vind. ifhuskati, vunfhuskati, Ijerauöljejjen, au%$en , weg*    Zw, 4, 340. mdleją, fte rcerben'mfltt.

fielen. Wyszczuwszy psy niedźwiedzia z jamy, łowiec ‘WYSZGA, n. p. Choćbyś słodziej i wdzięcznioj prawiła,

niż każe Słodki i smaczny Wyszga ; zęby twe i zmarski WYSZMALCOWAĆ, WYŚMALCOWAĆ, WYSZMELCOWAĆ Lata twoje rachują. Opal. Sat. 41. czy nie imię jakiego    cz. dok., wytopić, wysmażyć, wypławić przez ogień;

wziętego wówczas kaznodziei?    Vind. vunfvariti (cf. wywarzyć), spufhati, vunszvirati ;

‘WYSŻKA, * WYŻKA , ob. Wyżyna, wysokość.    Germ, ^erauêf^melgert, auèfdjmeljen. Z węgierek najlepsze

WYSZKALOWAć cz.' dok. ; Vind. safmehovati,    fmirjati,    się wysmaży i wyszmelcuje powidło. Haur. Sk. 76. Kie-

f vunfmirjati, fhmarczati, ob. Szkalować.    dy mączka prochowa, saletra, siarka, węgle, terpentyna

WYSZŁA, ob. Wyjść. *WYSZLABIZOWAĆ, ob.    Wysyła-    i t. d. razem należycie wyszmelcują się nad ogniem,

bizować.    mieszanina ta, jak zastygnie, będzie tak twarda, że ją

WYSZLAKOWAć, WYSLAKOWAĆ cz. dok., 1) szlakowa-    na kawałki rąbać trzeba, i dla tego nazywa się szmelc

niem wynaleźć, odkryć ; Boh. wyślakowati ; Ross. H3-    skalisty. Jak. Art. 2, 82. Piwo Gdańskie dla wyszmal-

Cjb40BaTb, H3CJL'k40BMBaTb, upnnyaTb. Wyślakować, wy-    co wania i przysady chmielu, gorętsze nad inne. Syr.

śledzić, wynaleźć. Cn. Th. 1354. (fyerauèfpûren, auêîpü*    946. — Fig. Oczyszczające cnoty tę są, przez które

ren , cf. wytropić). Wyszlakowanie Ross. Haca^OBanie,    dusza bywa wyśmalcowana od złości, i wypalona. Petr.

H3C,rfc4biBaHie. — Negat.a) Nie wyszlakowany, którego nie    Et. 224 wyczyszczona. — § Wyszmalcować, szmalcem

wyszlakowano , unauêgefpürt. — b) Niewyszlakowany,'nie-    dobrze zaprawić ; anêfd;maljen, mit @d)tttalj gemigltd) att*

wyszlakowny, nie do wyszlakowania, nie do wyśledzenia,    madjcn.

nie mogący być wyszlakowanym, unaneifpiirbar. Pierwiast- WYSZMATNĄĆ cz. jedntl., Wyszmatać dok., Wyszmatywać kowa narodów rozmaitych pora, Mgłą niewyszlakowanej    częstl. , szmatem kogo wybić, wychłostać; einen mit et*

okryta ciemności. Kras. W. 56. — 2) Wyszlakować su-    nem Sumpen ober Jpaber fyauen » ifyn auêpeitfdjen. Bndtjt.

knie, szlakiem obszyć; Kleiber mit einem <Sd)l(t(je, (Sin*    — Transi. Wyszmatać słowami, wyłajać, eilten auêfü*

filage, Sefajje benähen., J3nrf//c.    sen. Tr.

WYSZLAMOWAĆ, WYŚLAMOWAĆ cz. dok., Wyszlamo- ‘WYSZMUKUJĘ, ob. Wysmuknąć.

z sznuro

wania, z sznurów, lub sznurków wyzwolić, cf. rozsznu-rować ; fjerauêfdjnnren, auêfdmüren, auffdjnüren. ßndtk. — §. Aliter: Drzewo krzywe, gdy je porządnie wysznurkuje a wyprostuje, wnet nadobne będzie. Rej. Zw. 133. sznurkami do góry wyciągnie , mit 6d)nuren (leranf bitiben, Ijeraufjteben, atrêreden.

wywać czest., z szlamu wyczyścić; Vind. isglenzati, WYSZNICEROWAĆ cz. dok., po sznicersku wyrżnąć, wy-vunsglenzati, fjeraugfdjldmmett, att$[d?ldmmen. Stawy, sa- dłubać; Ijerauêjcfynifcein; au$fd)ni£eln.ßndtk. dzawki wyślamować. Haur. Sk. 51. — Fig. Ir. Wypró- WYSZNUROWACr WYSZNURKOWAC cz. dok. żnić, wyczyścić, auóleeren. Drga wóz do góry skacząc, jak wyślamowany. Zebr. Ow. 32 ; (similis est currus inani, wyładowany, próżny). Kto z poetów nasze nauki miłuje,

Ten zaraz niechaj dziesięć pełnych wyślamuje. Lib. Hor.

78. (niech spełni, wypełni, wychyli, wyłknie , wysuszy, wydusi). Takli do grosza skarby i archiwa Wyszlamo-wawszy, i ojczyste zbiory Ważą się na lud trybut kłaść WYSZOGRÓD, a, rn., Visogradia, miasto w Mazowszu, zelżywy. Chrośc. Fars. 589. (wyplondrowawszy). Czy ty 1 -    stołeczne swej ziemi. Dÿkc. Geogr. 5, 203, eine ©łabt

ko nie zwabili Wac Pana do gry, i czy nie wyszlamo-    in SSMflfoöien, ($od)burg); Eccl. Buiuerpa4ï forteca. WY-

wali ci kieszonki? Teat. 39, 227, (cf. wyszyplió, wy-    SZOGRODZKI, a, ie, od Wyszogroda, n. p. Ziemia Wyskubać). Sułtan ten znalazł nowy sposób wyślamowania    szogrodzka nie ma żadnego powiatu. Dykc. Geogr. 3,

kalety wezyrowej. Klok. Turk. 61.

WYSZŁAPAĆ, WYŚŁAPAĆ cz. dok., Wyszłapić niedok.,

203. Pan Wyszogrodzki * kasztelan Wyszogrodzki, lub poseł Wyszogrodzki, ob. Pan. — *§. Subst. Wyszogrodzki szłapiąc wydeptać, anêtretten; Boh. wyślapati. 'Czczonka    albo horodniozy, gdzie takie urzędy są, będą mieć so-

'miasto słowa, lKtórą nogą na prochu wyśłapała kro-    bie od starostów więźnie poruczone, a gdzie wyszo-

wa, Przewierzgnionego ciała godło dała smutne. Zebr.    grodzkich albo horodniezych niemasz, tam podstarości.

Ow. 22; in pulvere ducit. — §. Wyszłapać konia, prze-    Stat. Lit. 151, cf. burgrabia , ber Surgooigt. WYSZO-

łożyć mu fibergetretene Sein jurncf ridden.

WYSZLI, ob. Wyjść. WYSZLICHTOWAĆ , ob. Szlichtować, szl ichta

WYSZLIFOWAĆ , WY0LIFOWAĆ cz. dok.,

noge, którą zaszłapał. X. Kam. bent *)3ferbe ba8    GRODZANIN, a , m., obywatel z Wyszogroda. W rodź.

zeńsk. WYSZOGRÖDZANKA, i.—*WYSZÓKRAJCA, v,[m., n. p. Lex Julia u Rzymian z ziemi wywołaniem Karała wyszokrajee i czci odsądzaniem. Klon. Wor. 17 ; reos

szlifując wy- peculntus.

gładzić, wyostrzyć ; «Uêfc&leifen, ljerauêfd)leifcn, glatt fd;let* WYSZOROWAĆ cz. dok., szorując wytrzeć, wyczyścić, fen ; Vind. isbruftti, .vunsbruliti, (ob. 'Brus) ; Ross. bu- flll$fd)euern. Naczynie to ma być wyszorowane i wodą rpaHHBaio , (cf. grań). — Ftg. tr. Ty nie płytko Rzeczy wymyte. Budn. Levit. 7 , 28. x— Fig. Wyszorował mu bierzesz, nie z prosta, nie mszysto,' nie brzydko, Do kociełki. Bys. Ad. 71. wytarł mu kapitułę, zmył mu sporu masz wyszlifowany Język, prawo na prawo sadzisz. głowę, er fat ifint ben $opf gemafdlCH.

Zab. 12, 127, cf. wyparzona gęba, cf. wyszczekany. 'WYSZPACAG, ‘WYSZPACZAĆ, ob. Wyszpocić. 'WY-WYSZŁO, ob. Wyjść.    ‘    SZPACZKOWAG, ob. Szpaćzkować.

fdiludtsen, ju fcblucb^en unb su meinen auf^ören. WYSZŁY, ob. Wyjść.

WYSZLOCHAĆ med. dok., naszlochawszy się przestać, allé* WYSZPECIĆ cz. dok., zupełnie oszpecić, oszkaradzić, gar

bäffltd) mad;en, (cf. wyszpocić). Wyszpecić się, ^wyszpe-tnieć, szpetnie się wyrodzić, ftaffli^l auöarten. Ukazawszy,

624 WYSZPERLAĆ - WYSZPOGIĆ.

WYSZPOCICIEL - WYSZTURCHNĄĆ:

pletliwe ćmią dobrze rzeczy , i niestatek pożądliwości wyspacza zmysł by najlepszy. Birk. Zbar. D 3 b. Słowa postanowienia sakramentu, jako wyszpocil i zopaczyl inaczej ! Birk. Exorb. D 2 b. W wyszpoconych 'przykła-dziech pisma ś. u nich nic nie znajdziesz, jeno nowo-royślne rozumienia tegoż pisma św. Biał. Post. 9. Wy-szpociły się już prawa i obyczaje. Petr. Pol. 2, 48. Jeden z drugim u was zgodzić się nie może , wszystkich rzeczy porządek na opak powyszpaczawszy. Krom. 514. Toć była potrzebniejsza wszystko w *rezę wprawić, Gdzie

w jakim porządku kraj był przedtym, ukazali, w jakim go teraz zastali , i jako się od onego pierwszego daleko wyszpecił. Biel. 582.

‘WYSZPERLAG, WYSZPERAĆ, WYSZPYRAĆ cz. dok.,

Wyszperować, Wyszpyrować niedok., grzebiąc wyszukać, wygmerać, wynaleźć; tjerauêfcljarren, ^crauêtüü^Ien, Çerairô* fudjett, {jerairêpttben; (Boh. wyśetfiti, wyśelfowati, wyśta-râm; Vind. isjiskuvati, vunsjiskuvati ). Gdy złodziej na ustroniu worek ten wyszperle , Znalazł kanaczek złoty, na końcu dwie ‘perle. Pot. Arg. 724, (cf. wytrząść, przetrząść). Ziemie i kraje , ‘insuły niewidziane, ludzie, oby- się nam pospolite prawo wyszpociło, Aby się to porzą-czaje Amerykus wyszperał. Leszcz. Class 19. (odkrył).

Będą-li mogły być rozmierzone niebiosa na wyż, i *wy-sperowane grunta ziemi na dół? 1 Leop. Jer. 31 , 37.

(wyszperowane. 2 Leop.\ doścignione grunty ziemi na dole. Bibl. Gd.). Podobało się im każde nabożeństwo zrozumieć i wyszperać. Pim. Kam. 348. (zgruntować, zgłębić). Co ciekawi Włosi przez wiele set lat w Tur-czech wyszperlali i opisali, to tu znajdziesz. Star. Dw. ded.

Stanisław Orzechowski człowiek nie naganiony i pisarz prawdę wyszpyrujący. Bloz. Krom. 481. Elicere arcana, wyszperować czyje tajemnice. Macz. wymacać. Wyszperować, wywiedzieć się, wyłudzić co na kim, expiscari. ib.

Wyszperać nowinki; (Ross. pa3HioxaTb, cf. niuchać). WY-SZPEROWNIK, WYSZPERACZ, WYSZPYRACZ , a , m., szperaniem odkrywający, ob. Szperlacz; eût $erau3grübler,

#erau3fudjer. Scrutator , wybadacz albo wybadownik szperownik , wywiadownik. Mącz. Herberstein , człowiek wiele spraw i krain w odprawowaniu poselstw, wiadomy Smotr. Apol. 94.

WYSZPYRAĆ, ob. Wyszperać.

WYSZROTOWAĆ cz. dek. , w szroty wyrżnąć; Vind. vun-wykałać, svotiti , vunskoliti; Germ. au3fd>röten.

przekałać zewsząd; gan$ auêfptcfett , öoll fptcfen. Z tak WYSZRUBOWAG cz dok., Wyszrubowywać czestl., szrubu-dzielną bronią, co paskudo tobie! Mej taki przynależy jąc wyjąć, ^erauêfc^rauben, auêfcfyrauben; Boss, bhbhh-strój słusznej osobie, Com świeżo poi ‘zgolemo ścier- THTb, BbiBtiuunBaTb, H3BHHTHTb, H3BHH*niBaTb, cbhhthtb , wem jadowitym Pytona gniotącego wyszpilował godnie. CBHHUHBaTb.

Zebr. Ow. 15; stravimus innumeris sagitis.    ^ ‘WYSZSZY. Cn. Th. 1337,

WYSZPOCIĆ cz. dok., Wyszpacać, ‘Wyspaczać niedok.,    SZSZAĆ, ob. Wyższyć,    (distng. wyszyć).

szpetnie wykrzywić, wykrzywiając oszpecić, wyszpecić    WYSZTAFIROWAĆ cz. dok, wystroić ozdobnie,    Germ,    ber*

(cf. wyspaczać), wykręcić; Ijdffltd) »erfrümtnen, öerbretjen,

Çerairôfrômmen, (lerauêbrefyen ; Croat, iszpachiti, iszpachu-jem pervertere , jzpachiti, jzpachńjem , zpachujem ; Dal. izopachujem depravare, (ob. Opak, wspak); Corn, spo-tati ; Sorab. 1. wużpotuyu wyszydzić, (cf. Germ, fpotten);

(Croat, zeszpotati, zeszpotavam subtano, explodo). Ziele ‘WYSZTAŁTOWAĆ, ok. WvlmtaJlowaé. YVYSZTEPLOWAÖ, “ "°«"m « kolanach wyszpoconym użyteczne. Syr.    Ste lowaii, WYSZTUKNAĆ, 'Wysztukowaé, ob. Wy-

1253. Są ciała garbate i z prostosci swojej przyrodzo- ,    ł J    J

nej wyszpocone. Petr■ Pol. 2, 328. Wyszpocić gębę,    s u n3 •

wykrzywić. Dudz. 71. — Fig. tr. Gdy swym kołem    W\SZTUKOWAC cz. dok.,    Wysztukowywać    czestl.,    sztu

kując wylatać, Germ. fyerauêftütfeln, mtöftüdeln, airêflidien.

i pilny wyszpyracz. Krom. 768. WYSZPIEGOWAĆ, ob. Wyśpiegować. WYSZPILOWAĆ, WYŚPILOWAĆ cz. dok.,

wy-

dnie było naprawiło. Bej. Zw. 248 b. — Aliter. Zony nie ma rzezaniec, bo już naturę wyszpocił. Pot. Syl. Ml. (wyzuł, utracił, zmienił). Amor się w jaką chce postać wnet wyszpoci. Morszt. 9. Chrośc. Luk 322. przemienia się , przewierzga , przeobraża , DeriMiibeltt. — §. 'Wyszpaczać verb. med. n. p. Koleje proste czyńcie nogom waszym , aby chromota nie wyszpaczała, lecz by raczej była uzdrowiona. Budn Hebr. 12 , 13. (iżby to,- co jest chromego, z drogi nie ustąpiło. Bibl. Gd). — *§• Wyszpocić , wyszydzić ; Germ, berfpotten , auêfpob ten. Wytknął Arystofanesa, który napisał komedyą Chmury, aby Sokratesa wyszpocił, i maxvmy jego w pośmiech obrócił. Mon. 68*. 212. WYSZPOCICIEL, a , m., wy-wróciciel, który co wywraca, wyszpacza, wykrzywia, ber $erbre(ier; (Croat, jzpachitel; Dal. izopachitel, f. izo-pachitelicza deprnvator). Przestępcę słów pańskich, a wyszpociciele nauki Chrysta pana i ojców świętych.

wyższy, ob. Wysoki.

*WY-

«uésftafftren , mtêftafjftreit pr. et fig tr. Co zwierz 'wszytek inny twarz składa ku ziemi, Człeka wysztafirował stwórca z usty wyniosłemi. Zebr. Ow. 3 Wiele nas takich, którzy się wysztafirujem w mądrość, a my ladaco. Birk. Kaz. Ob. K 3 b.

obraca Fortuna igrę wyszpaca. Dar. Lot. 6. *Alić-złośliwa Parka to wyszpoci A spodziewany tryumf w żal obróci. WYSZTURCHNĄĆ, Wysturknąć cz. jedntl., Wysturkać nie-Kchow. 361. (na opak wywraca). Bóg sam tego co mi-    dok , wysturkuje pr. contin., Wysturkiwać czestl.-, Boh.

nie, nie wraca, W zad za wolą swą dalej wyszpaca.    wystrćiti (cf. wysterczyć), wystrkati, wystrkowati; So-

Petr. Hor. J 2 b. (?) Wyszpocona nauka. Krom. 443;    rab. i. wustorkam, wustorkacż, wusturtżu ; Boss. bh-

(prava dogmata). Nieme pismo, jako się podoba, wy-    TOJUwyTb, BbiTOMaTb, BbrmKHBaTb, BbinwpHyTb ; stur-

szpocić mogą, wyskrobać, wymazać. Sk. Kaz. 228 b.    kając wypchnąć, wybość, wybić, Ijerau3fto$en mit et*

Naśmiewcy pismo ś. wyszpoczają. Kamk. Kat. 362. Kroki    6pt$tgett, rtuöftoßen, fyeraubfcfylagen, auêfdjlagen ; wy-

szturknąć, mocno poszturknąć ; jfarf ÿenunjîojJett, fltit (£1* lenbogen, SRippenftößen, it. f. n>.

stem zacząć pić na nowo. Teat. 7. d, 12. Czart. Gdy gniew minie, a wino sie tez wyszuma, tedy ‘zasię człowiek k sobie a ku pierwszemu umysłowi przychodzi. Eraz. Jez. Elb. Gdy dymy nie wyszumią się żadną robotą,

WYSZTURMOWAĆ cz. dok., szturmem wyprzeć, wyparować, wyrugować; Germ, fyercmêftürmen, roegftnrmen, mit ©tur*

flint »erbringen. Deturbare ex stationibus \ wystraszyć,    przychodzą niemocy mózgowe. Sak. Pr obi. 185. Wy-

wvgnać, wyszturmować nieprzyjaciół z ich stanowisk.    szumienie , wyszumienie się, *WTSZUM, u, m., WY-

Mą,z.    SZUMIAŁOŚC, ści, i., §. Ij wytrzeźwienie, roztrze-

WYSZTYCHOWAĆ cz. dok., sztychując wyrysować, wy-    źwienie; baê ^erbunften bcê SRaufdjeS, baë SRücbternroerben,

rznąć, wyrazić; fit Supfer ober ®rg fielen, ûbbruÆen ; Ross.    *>{e Äternbeit. Strach pomógł do wyszumu , gdy na pi-

BbilieKauHTL, Zęby chwała Jego tryumfu ku wiecznej pa-    janych napadł nieprzyjaciel. Pot. Arg. 644. Kapusta cżer-

mieci potrwała, Kazał dłótem na srebrnej wysztychować    wona pijaństwo rozpędza , i do wyszumiałości pomaga,

blasze Chlubny herb. Przyb. Luz. 84.    SVr- ~ §• ²) Wyszumować co cz. dok., odszumować

WYSZUKAĆ cz. dok., wyszukujepr.cn lin., Wyszukiwać!    «r<nie, (cf wyplenić ), z'szumowin wyczyścić ; mi-

czesi/., wynajdować, szukając dochodzić, ob. Wyszperać; fdioiuncti, (1 fd) unten, beraugfucfyen, anêfutfyen, ^eroorfttc^eit, oorfueben; Boh. wy- WYSZWARCOWAC cz. dok., szwarcem pofarbować, Germ. hledati, wyhljdati, wyhledowati, (cf. wyglądać); Vind. is- flu«M>n>ârien, mit ©d)tr«r3e bernnśftretcben, tncbtig befetyrcarjen. vprofhati (cf. wyprosić), isjiskuvati , vunsjiskuvati , (cf.    Rozumie, że jest dobry dworak, kiedy wąsiki na papi-

wyiskać) ; Croat, izizkavati ; Bosn. iziskovati, ispitati, (cf.    zakręci, wyezesze , wyszwarcuje , twarz wymydli,

wypytać); Rag iziskîvati, protrësali, (cf. przetrząść); Ross. wypucuje. Mon. 71 , 124.

BUiiCHaTb, BhtcKHBaTb, u3UCHarb, iisucKHBaTb. Pręcik grub- WYSZYROWAĆ cz. dok., szybując wysunąć, Germ. beraub szy do wyszukiwania głębokości rany pchniętej. Czerw. 12.    fd)tcben. — Zaimk. Wyszybować się, wysunąć się, wysadzić

Wyszukiwanie, wyszukanie, Rag. iziskivanje; Ross. buhcki.    się, wylecieć, w-ynieść się, wznieść się, wzbić się ; fjCt»

— Wyszukany, wyrafinowany, gwintowany, przesadny, wy-    au8fd)roingen, ^eroorrücfen , ijcranêfliejkn, fid; ^croor febrcingen.

wyborny). Jest to polityka, i najwyszukańsza polityka. Teat. 22, 24. najsubtelniejsza. ‘WYSZUKAWACZ. a, m., wyszukujący, ber ipernnêfudje:, 2Iu$fu$er, ^emtrfucöer; Rag. iz-iskivalaz, protrêi’alacz ; Bosn. iziskalaę, f. iziskalacięa.

stawny ; gcfudjt, gefcbraubt, übertrieben ; (Croat, iziskàn « prze-    Ryś skoro znowu sił nabrał, z dołu owego chyżym się

wyszybował skokiem. Min. Ryt. 4, 50. W Włoskie się kraje Dedal wyszybował. ßardz.- Trag. 468, Wysoko się nad świat wzgórę wyszybuję. ib. 50.

WYSZYĆ cz. dok., Wyszywać niedok., (distng. wyższyć, *WYSZULEC, lea, m., raczej Wiszulec, ob. Wisz, wiszar    ‘wysuszyć, *wysszyćj; Boh. wysili ."wyśjwati ; Vind. vun-

ziele, "którym pokrywają strzechy, n. p. Krzesi ogień,    fhivati, isfhivati, fhtepati, popriemati ; Croat, nassvaram,

liściem i skórkami okłada, K czemu suche z ‘wyszulcem    (cf. naszyć); Dal. navezujem, (ob. Nawiązać); Ross. bij-

IIIHTb, BblIUHBaïb, HCIIIHTb, H30IHMK) , BUCTeraTb , BŁI-CTerHBaTb (cf. wyściegać, wyścigaći, H3CTp0MHTb ; przeszywać co figurami, ozdobami; ûttênâben, auafteppen, cf. haftować, wyhaftować, przetykać, wytykać. Białogłowskie WYSZUMIEĆ med. dok., Wyszuma 6 niedok., Wyszumiewać    roboty, prząść, szyć, wyszywać, haftować. Pelr.Ek. 102.

contin., wyszaleć, odszalać, przestać szumieć; öUÖtoben,    ^ak prababki naszych prababek wyszywały igłą drogie

}it toben ouf^örett. Wiek nasz już wyszumiał, już przy-    materye. N. Pam. 19, 55. Wyszywany, cf. haftowany,

wary młodzieńczą popędliwością zbujałe osłabił. Pilch.    wyhaftowany, przetykany, auêgenâbt. Wyszywanie; Ross.

Sen. list. 2, 158. — §. Wyszumieć z trunku * Wyszumieć    BbiiutiBKa , actio, baö Slu^näbett ] opus, to co wyszywano,

się zaimk. dok., Wyszumać się niedok., wytrzeźwić się,    ^ 3lu3genrtl)te; Vind. islhivanie, fhtepariâ , fhteparsku

do trzeźwości się wracać; ttńeber nüchtern merbetl, ben ■ delu. Od wyszywania igła; Vind. fhtepna jigla fhte-ÎRflilfd) verlieren, (cf. wyspać sie po pijaństwie). Silena w    panza , bfe* ©teppndbel. — g. Wyszyć nici, jedwab'. szy-

cichej jamie zdybali śpiącego, Jeszcze był nie wyszumiał    ciem wypotrzebować, flufn^en, oernaben, najjenb aufbrau»

z wina wczorajszego. Simon. Siei. 24. Upił się, i mu-    $ett / flcrbnitt^ett.

sieliśmy cztery godziny czekać na niego, aby się wy- WYSZYDZIĆ kogo, cz. dok , Wyszydzać, *Wyszudzić nie-szumiał. Warg. Radź. 56. Człowiek prędzej się wyszuma,    dok., szydząc wyśmiać, einen (Utêl)i)bnen, verhöhnen, »er*

gdy nic od żołądka ku głowie nie pójdzie. Sak. Probl.    fpotten; Sorab. 1. wużpoluyu, (cf. ‘wyszpocić) ; Vind. vun-

185. — §. O trunkach wyszumieć się, wyrobić się,    fpohtuvati , safhpotuvati, saframuvati (cf. srom), pofra-

wystać się; mtögctbren, flltêarbetten, ft^    öon ©e* motuvati, oponafhati, oponafhuvati, ofmehuvati, safme-

trünfen, fig. allegor. Nie trzymaj go, niech się młode    huvati, pofmehuvatife , sakiekati , pokiekati, grohotati

piwko wyszumi. Teat. 51, 54. — g. Wyszumieć, wy-    fe komu,(cf. gruebotać); Croat, zespotavîtisze, spotati,

szumieć się, wyparować z głowy, wywietrzeć z głowy; s (ob. ‘Szpocić) ; Ross. pa3pyraib (cf. urągać się), H34i-fltrô bem Sopfe verrauchen, oerbnmpfen, jîch verfliegen. Ada-    BaTbca. Ja znam świat, przebaczę wszystko, ale nigdy

mie, ponczu mało, Com łyknął wyszumiało. Kniaź. Poez.    wyszydzającemu. Teat. 49. b, 50. Wyszydzony publi-

1, 105. Chwała bogu już mi wyszumiało, i gotów je-    cznie, wyksykany, wygwizdany; Eccl. momaAonoeirb, o

z podstrzesza prowadzi Gulki, które-zdrobiwszy pod kociołek sadzi. Zebr. Ow. 509 ; (multifidas faces rdmaliaque arida teclo detulit). Mieszczanie na podatku z siebie czynią wyszulec. Brud. Ost. D 11. pabulum.

79

Słownik Lindtso wyd. 2. Tom VI.

KOM'B m> coópaHteat Hapo^bix-B cintioTca, hm noHOCH- WYTACHLOWAĆ, ob. Tachlować. WYTACZAĆ, ob. Wy-reabHO roBopaTb. Wyszydzenie Ross. napyranie, Hapyra- toczyć.

Te^bCTBO. — §. Wyszydzić co na kim, szydersko wyłu- WYTAJAC nijak, dok., tajeniem wyciec, $erau«t$flUCl!, fluf* dzić, wykpić; $fi$nifd> unb fpottifdj abbringen, abpingen. ^auenb ÇerauêfliejSen ; Ross. BtrranBaib.

WYTAŃCZYĆ cz. dok., Wytańcować niedok., Wytańcowy-wać częstl.; Ross. BunjacaTt, BbiniacuBaTb, (cf. wyplę-sać) ; tańcując dokończyć, dokazać; aitêtangen, jur ©eiifi« ge ianjen. Niepospolicie wytańcowałeś sobie. Gil. Post. 145 b. Wytańcować się, dogodzić sobie tańcując, lub zmordować się, wycieńczyć się tańcowaniem, fid) redjt fait, ober tnńbe tanken.

ob. Wytrzeć.

‘WYTARCZKA, i , z., wycieczka wojenna , (cf. wtarczka, utarczka) ; Corn, tarbina , ein fdttbltdjer Siuäfatt. Nad morzem leżące krainy temi częsterni wy tarczkami od Turków giną. Janusz Oksz. Q 4 6. Litwa ustawicznemi wy-tarczkami i najazdami, Krzyżaków w Prusiech i Inflanciech trapili. Stryjk. 529. WYTARGAĆ cz. dok., Wytargnąć jedntl., ‘Wytargawać conlin., Wytargiwać czesll., targająo wyciągnąć, wyszarpnąć, wyrwać ; Boh. wytrhnauti, w.ytrhl, wytrhati ; Slov. wytrbâwârn ; Sorab. 1. wutorhacź, wu-torbam , wontorham, wutorhnu; Vind. istergati, vun-vtergati , vuntergati, vunspipati; Croat, ztergàvam; Dal. sztargali ; Hung, iztergalńi; Rag. iztargati ; Ross. HCTOp-

Wiodą go na swywolny żywot, aby rychlej na nim wynudzili a wyszydzili albo wyszalili. Weresz. Reg. 106. Łakomieć biega jak na szrubach, myśląc jakoby gdzie co zalapić, albo wylupić, albo wyszydzić , albo wybchwić , albo wykłamać, i zawsze myśli, jakim kształtem kogo z pieniędzy wyzuć, nie dbając nic o to, jeśli to dobrem prawem, albo wilczem będzie, choć gwałtem, choć potajemnie, choć za uproszeniem, choć żartem, choć bez ^ żartuj VVeresz. Reg. dl. Król Czeski Jan ‘jachał do xię- WY1ĄPAC, ob. Wytupać. cia Henryka, i nałożywszy z nim pięknie, wyszydził na WYTARAĆ , ob. Wytarzać. WYTARCIE, nim Wrocław, a Klocko mu dał, przenająwszy niektóre rnieszczany Wrocławskie, że pana swego do tego namówili. Biel. 188. Wrocław z xiestwern Jan dziwnemi a chytremi praktykami na Henryku wyszydził. Stryjk. 559.

rnyib, iidopraTb, B03ToprHyxb, B03TopraTb, BU4epHyTb, BbMeprHBHTb , BMTOpMOCBTb , BbITepeÓHTb , BUTepeÔ.lîîBaTL (cf. wytrzebić), ncTepeÓHTb, na^epraib; Ec cl. H3Topraio, H3Tep3aio, BOCToprato, B03Topraio , (tcraitöreiPen, ^erauS* jaufeit, tyerairêraufen , auêratifen. Erunco, wypięłam, wy-targawam , wyczyszczam od zielska. Mącz., Slov. piegi, wytrbâwârn naf. Wytargać kogo za łeb, Boss. 4an> ko-aiy TacKy, noBO.iontiTb Koro 3a bojocu. Wytargane włosy. À lok. Turk. 29. Wytargane ; Eccl. BOCToprt, avulsum Ubił go, i brodę mu wytargał. Zygr Pap. 154. Owca pokrwawiona przecież wytargniona z gęby siwego wilka. Otw. Ow. 240. Z zębów naś wilkom wy targnął. Kunc. Gd 161. Niech mię pan z ręki twojej wytargnie.

1    Leop. 1 Reg. 24, 16. (niech mię wyswobodzi. Bibl. Gd.). — §. Wytargać kogo , do zbytku potargać, natar-gać, naszarpać; einen gennglid; fjcrtim jaufen, berum raufen, gerant reißen. Gdyby mi się teraz dyabeł pokazał, tak— bym go wytargał, wydrapał, wyczubił.... Teat. 28. b,

15. — § Wytargnąć wzgórę, do góry wyciągnąć; auf» reden, in bie $ö^e auöreden ; Vind gorstergati. gorvter-gati , gorodtergati, gorsdreti, gorodreti , (ob. Wzdzierać).

— *g. Intransitive: Wytargnąć dokąd, wytarczkę czynić, wyciągnąć na napaść , na wtarczkę ; łBOldtt jieljctt einen (Sinfari ju tlmn, turbin eiitfaflen, auöfaUen. Napominał ich, ■ aby z nim społu nie litowali dać się w niebezpieczeństwa; zatym społu z ochotą z miasta wytargnęli. Radź.

2    Mach. 11, 8. (zatym społem ochotnie z miasta wypadli. Bibl. Gd.). Wytargnęli na południe do Ceretu, i spalili miasto. W. 1 Beg. 50, 14. ( wtargrręli na południe. Bibl. Gd.). WYTARGACZ , a, m.f który ca wy-targiwa lub wy targnął, ber 2Iu§raufer; Eccl. B03T0praiett.

626    WYSZYNK A - WYTABOROWAĆ.

WYTACHLOWAĆ - WYTARGACZ.

‘WYSZYNKA , i , £., gatunek głowni , szabli, pałasza , ( cf. szyna); eine 2iït ©dbelfltngen. Niech ci służy pałasz, nie żal mi,go, wid/.ę że się znasz na głowniach, prawdziwa *wyszynka. Teat. 21, 155. Czart. Przepadły staroświeckie dla pychy ^wyszynki, Nie ujrzysz na rzemiennym pałasza tymblaku. Pot. Pocz. 417 Raz się Niemczyk do wojska pokazał pod Wiedniem , Aż szlachcicem, aż zaraz urzędnikiem przednim, A Polak z wyszezerba-ną na \Vojnach ‘wyszynką, Zjadłszy zęby, będzie stał za nim towarynką. Pot. Pocz. 17.

WYSZYNK, u, m, wyszynkowanie trunków, szynk; Germ. ber 2luëfd)anf, $erfdjanf, ba3 2lu8fd;eiifen ber ©ctranfe. Gdyby piwowar nie sam szynkował, ale komu inszemu piwo przedał na wyszynk.... Vol. Leg. 5, 55. Karczmę często rewidować, aby karczmarka cudzego piwa nie brała na wyszynk. Haur. Ek. 105. WYSZYNKOWAC cz. dok., Wyszynkowy wać czę<tl., szynkując trunki powy-przedawać; Germ. anSfdjćiufen eilt ©eträuf, oerfdtftnfen burcb bctt ©cfyanf ; (Boh. wvsunkowati, wysenkugi ; Vind. vuntabernati , vunstabernati). Karby achtelów mieć wy-szynkowanych dwa, jeden przy urzęcfniku dla kwoty, drugi przy karczmarzu dla weryfikacji. Haur. Ek. 105.

— Fig. Ir. Jednakowoż tak na pole ważyć. Jako i głodem ludzi wyszynkować. Chrośc. Fars. 266. wynędznić, wycieńczyć.

WYSZYPLEĆ cz. dok., Wyszyplać niedok., wyskubać worek, wydrwić powoli ; auSrnpfen, airêjupfen, einem ben 23eittel rein auêfegen. Cygani umieją wyszyplać mieszki. Klon.

Wor. 7.

WYSZYWAĆ , ob. Wyszyć. WYSZYWACZ , a , m., który wyszywa. \VM. Cn. 7h. 1537. ber Sluênctyrr, Sluśficpper, cf. haftarz ; Boh. wyśiwać ; Vind. isfhivauz, fhtepar, lhte-~ pavez; Ross. iiiBeiyB, uiBajb, (cf. ‘szwieć, szewc). W rodź. zeńsk. WYSZYWACZKA, i, Wlod., bie SlutSnćtfie* rinn, Slnöftepperinn ; Vind. ifhivarza, fhteparza; Ross. nißeft, cf. szwaczka.

WYTABOROWAĆ cz. dok, wysoko utaborawać , lub z taborem się wysunąć; -eine f/obe SBagenburg auffć^lagen, mit ber SBagcnburg tyeranrnden, »orrutfen. Bndtk.

folgować dla nabrania oddechu, siły; (Oejłerr. ftdj tjerfdmaitben, oerfdjnaitben, nerfdmieben), rnben urn frtfdfen Sitnem ju feböpfen, ein wenig raften; Vind. vunsdehnitife, vunsdihuvatife , odpuhati, odihuvatife, odfapsti, odfapa-ti ; Croat, odehnutisze ; Ross. c40XHyTb, pa.340xnyTb, C40xny rbca, C4UxaeTca ; Eccl.¹ npenoniiTH, npenomma-Tii. Ten skacze, ten tańcuje, ten ‘wytycha w cieniu. P. Kchan. Orl. 1, 164. Zwierzęta w ‘lesiech sen odpra-wowały, Ptastwa po gniazdach sobie ‘wytychały. P. Kchan. Jer. 54.

WYTARGOWAĆ cz. dok., Wytargowywjać czestl., targowaniem się urwać, wytrącić, odtargować ; abfyanbeln, ab* btngen, erfyattbeltt. Wytargowanie, co wytargowano ; Ross. BUTopacKa, baé Slbgebungeue. — Fig. tr. Wytargować co na kim, z trudnością otrzymać, wyrobić, wymusić; mit ©djitnerigfdteu erhalten, erlangen, ergingen. Katulus i Piso ani przyjaoielstwem , ani prośbą, ani pieniędzmi, wy-klektać i wytargować tego na Cyceronie nie mogli. Pilch. Sali. 83. Broni! zamku tak mężnie, że na wojska wielkie nic nie dawał, aż głód sam «i kondycye słusznie podane , zamek on na nim wytargowały, że go nieprzyjacielowi oddal. Birk. Krz. Kaw. 55. Pokój niczem się wytargować zacniejszy nie może , jako ogniami , bębny i tumulty marsowemi. Tward. WY. 151. Birk. Zbur. Z) 2 b.

WYTAKKAĆ , WYTARKOTAĆ, ob. Tarkać, Tarkotać.

WYTARTY, ob. Wytrzeć.

WYTARZAĆ, WYTARAĆ cz. dok., tarzaniem wywalić, waląc wytrzeć; beraii&tmlsen, burd? .'perummäljen abrdbett. Z sprośnej posoki W bród wytarzane konie ich po boki. Tivard. Mise. 61. Siwosz wytarza! się, otrząsnął, po-tym sobie bryknął, wierzgnął, potym zaczął za dwóch kosić. Zab. 13, 274-. Treb. wywalił się do woli, er tüäljte ftcfj genuglidj Ijerum.

WYTASOWAĆ cz. dok., Wytasowywać czestl., wysoko na-tasować, {jod; auftfiürmen. Bndtk.

WYTCHNĄĆ , ‘WYDECHNĄĆ «. jedntl. Wydychać, *Wy-tychać niedok.; Boh. wydehnauti, wydychati ; Slov. wydy-chugi; Surab. 1. wydychati, wudechnu, décham hwon; Vind. vunsdihati, vunsdohniti , vunsefapati, ( cf. wysa-pać) ; Bosn. izdahnuti, izdihnuli ; Rag. izdahnutti , izdis— sati, (ob. Wydyszyć); Eccl. H34Xhvtii, H34MxaK>, 11340-XHyTb , yitiepeTb , ( cf. ‘zdechnąć , umrzeć ) ; — §. i ) dech z siebie wydać, wypuścić, oddychać nazad ; ait3* atbmcn, ait^audjeit, ben    toon ftdj mieber jurucf ge*

ten; Grace. êpavéa) biorę wsie dech, èanvéo) wydycham, oddycham ulrumque sonat. Cn. Th. 596. Służą płuca do respiracyi czyli oddechu, i tak pod czas oddychania (inspiratio) przez powietrze się rozciągają ; pod czas wydychania (exspiratio) zaś znowu się ściągają i zapadają. Wejch. Anat. 112. Najgorsze powietrze to jest, które serce w ciele ściska, tak iż wydychania wiatru nie dopuszcza. Cresc. 651, (Slov. wydychanj, para exhalatio, ob. Para, wyziew). — Tr. fig. Zwilżone pola wydychały -wonie. Przyb. Ab. 50. wyziewały, fte hafteten 2öol)lgentd;e 0U3: (Ross. Bbi40XHyTbCfl, BbUbixaîbCfl wywietrzeć, zwietrzeć). — §. Wydychać ducha, duszę * wypuścić ducha, wyziewać ducha; bie ®eele aiiêatlinien , feinen ©eift aufgc* ben, (aitêl;audjen). Dokąd jej możno patrzyć, w mię patrzy, i swoje Biedną duszę wydycha w mię i w usta. moje. Zebr. Ow. 187 ; (exhalat). Amurat z wielkiego utrapienia ducha ostatniego wydychał. Baz. Sk. 577. Umierając pan, ojcu ducha swego wytchnąwszy, poru-czył. Żarn. Post. 175 b. Na poły żywym językiem swym klęła, *Aże ostatek ‘dusze wśrzód ogniów wytchnęła, piw. Ow. 183. — §. 2) Wytchnąć, wytchnąć sobie, spoczywając nieco odetchnąć, déchu świeżego nabrać, po

Bili się tak mężnie, aż się wszyscy spracowali; zawołał jeden na odpoczywanie, wszyscy przyzwolili, a gdy sobie czoła ‘spocierali a wytchnęli, dawszy sobie znaki, uderzyli w ‘się nie folgując sobie. Biel. Św. 252 b. Nie wydychając wołałem. Ryb. Ps. 36. (nieustannie). Izrael z dawnego już wydycha boju. Ryb. Ps. 263. Z swojegoś męstwa sobie w pokoju wytchnęła , 1 sławęś na wszystek świat głośnobrzmiącą wzięła. Groch. W. 542. Dotąd sobie Bolesław po wojnie Węgierskiej wydychał, dokąd się dostatecznie we wszystko przeciwko Rusi nie zabrał. Krom. 99. Po dużym razie wytoczonym w Wo-ło«zecb , sobie ‘wytychamy. Tward. Wt. 178. Już to lat dwanaście Polska mało ‘wytycha. Palib. C 1. Tego nierządu nędznej ojezyzny naszej nigdy nie dokonamy, bo jeszcze pióro moje, pierwsze nierządy jej opisując; nie wytchło, ‘aliści już.... Falib. Bjj — $ Wytchnąć komu , dać komu wytchnąć , odetchnąć, dać mu przyjść do oddechu, dp nabrania siły, pofolgować mu ; ctttctt Sltbent frbopfett laffett, ftd) erl;obleu, (üerfdettfbett) laffett, tfytt wicher $tt Sltpem fommen laffett, ilm airëraften laffett. Czasu orania oracz ma dać wytchnąć nieco i odpocząć wołom, gdy przyjdą ku uwrotowi. Cresc. 105. Wytchnąć koniom; Ross BbiCTOHTb 4oma4H ", (cf wystać). _ Wszystkich pan woła ku sobie, obciążonych grzechem, i chce im wytchnąć i odpocząć, by tylko znali brzemię niedogodności swojej .1SekL 52 Bolesław żołnierzowi przez zimę wytchnąwszy, lata zaraz przyszłego wojnę przeciw Wołodo-rowi podniósł. Krom. 150 ; i bierne ilia quieti militum datn\. — Wytchnienie, odpocznienie, przestanek; (ba$ SSerfdinteben), ba3 Sluêraften, îlitëruben; E<-cl. 0T4bix’b, ot-4biutKa (cf odech), 0T40XH0Benie, jieatKa (cf leżeć), 0T4y-iuie, npox.iatb^QHie, nppx.ia4b (cf. przechodzić), npe.itro-BüHie, oi^oxnOBeHie Ha Kparnoe BpeMa. Bóg dzień ku pracy, noc ku wytchnieniu i odpocznieniu człowieczemu zrządzić raczył Módl. Gd. 125. Teraz już po nich , nie dając wytchnienia Bezeonym zdrajcom i odpocznienia. Paszk. Bell. a 3 b. Nie mam odpoczynku, nie mam i wytchnienia Od jego potwarzy, od jego trapienia. J. Kchan. Ps. 80. ‘Widćhnienie. Oczk. Przym. 6. — ‘p. 3) Wytchnąć nijak., wywietrzyć, wystygnąć; aitśbutifteit, an3* bampfen, öerbfinften, »erbampfert, ocrraitdjeit, erlöf^cn'; (Ross. BbMOXJibiH wywietrzały, Bbi40XH0Beuie wywietrzenie) pr. el fig. tr. ’"■‘Miasto jakiej ztąd lubości Bardzoby mi na potym wytchło tej miłości. Tward Pasq. 92. wymierzłoby, uprzykrzyłoby się, jum ©fel nterbett. Wytchło mi macochy. Pot. Syl. 299. Carniftcinam nazwał królestwo Batory, Tak mu wytchło tytułów i tronu Polskiego. Opal. Sai 80.

628

WYTCHÓRZYĆ - WYTKNĄĆ.

WYTCHÓRZYĆ cz. dok., jako tchórza wypędzić, smrodem tehórzym wypędzić, napełnić. Bndlk. mit Sh^geftanf üer» treiben ober mtfüHcn, alê einen [eigen #afen »erfcfyeudjen.

WYTÉCZ, WYTÉCZN1K, ob. Wytycz, Wytycznik.

WYTEMPEROWAĆ pióro, ob. Temperować, zatemperować.

WYTĘPIĆ cz. dok., Wytępiać niedok., stępić zupełnie, tępym uczynić, gattj ftumpf mad)en ; Sorab. 1. wutupam obtundo ; Boss. BbnynHTb, iicrynHTŁ. — § Transi. Wytępić , wygładzić, wykorzenić, wyniszczyć, wytrzebić; flUŚrotten, auêtilijen; Soràb. 1. wutupam depopulor; Vind. satreti (cf. zatrzeć), pokonzhati , iskonzhati, (ćf. pokończyć, wykonać); Boss. noTpeÓHTb, noipeóJiHTfc , (cf. wytrzebić); Subst. Wytępienie; Sorab. 1. wutupeno; Boss. BtKKHBanie (cf. wyżyć), ncqe3HOBenie. Wytępić złodziejów, Ross. ncTpeÓHTb BOpoBB ; wytępić herezje, ncTpe-611Tb epecb WYTĘPICIEL , a , m, wygładziciel, ber Sluórotter, SSertilger ; Sorab. 1. wutupenik; Xind. satira-vez, potirsvez, pokonzhar, pokonzhauz ; Boss. noTpeóii-fejb. Wytepiciel nauk i uczonych. N. Pam. 18, 521. W rodź. iensk. WŸTEPIGIELKA , i ; Sorab. 1. wutu-perka, Slirêrottcrtun, SScrtilgerinu. Filozofia stała się wy-tępicielką- występków. Mon. 70, 123.

WYTEBLIKAG cz. dok., poterlikać do końca, wytrylować, au étrillent, Ijerauétriflern. Bndtk.

WYTEBM1N0WAĆ cz. dok., na terminie u rzemieślnika, kupca wysłużyć; bet; einem £mnbroerfer ober Kaufmann ouêlernen, bie Śebrjabre auśfteljen, ' cf. wystać lata. — §. Transitive: Wyterminować chłopca, ucznia, czeladnika, wyzwolić go, wypuścić go z terminu, einen angelernten 33lir[d;en [ret; [predien. — §. Aliter. Łakomcy kiedy oba-czą jaką młodą dziecinę , to mu ‘czaczko ukaże, konika, sukienkę , szabelkę ; to do zapisu z nim co wskok , aż go lada czym z majętnostek wyterminuje. Falib. F 3. wyruguje, wyrumuje , wykwituje, oerbrdligen.

WYTĘŻYĆ cz. dok., Wytężać niedok., silnie natężyć, IjinflUih [teilen, auôftrecfen pr. et ßg. Ir. Gdy ujrzę już na niego zamach wytężony, Mogę-ż nie zadrżyć , umysł nie wydać strwożony? Min. Byt. 1, 75.

WYTKNĄĆ cz. jedit!., Wytykać niedok., *Wytykawać con-tin.’ ( Bob. wyteykati objicere, exprobrare, wytknauti ; Slov. wytkynćm luxare, wywichnąć; Sorab. 1. wonłjkam pałam suto, wutjkam wyrzucam, zarzucam; Vind. viina-tekniti, istegniti , istegoem wyścibić, wysterczyć co; Bos«. HCTbiKaTb przedziurawić); — §    1) wytknąć, wy

tykam co; exsero, proféra perlicom, diyitum foramine. Cn. Tb. 1340. przełknąwszy wysunąć, wysterczyć co; burd; unb burd;bté IkmuS fted;m, Ijerairôftecfen, auéftecfe.t. Pale wskroś przez człowieka bito, i aż przez rozdziewne usta wytkniono. Pilch. Sen. list. 101.—§. Wytknąć, wysunąć, wymknąć, wysterczyć, wystawić, wysadzić; fyeroorritcfeit, beroorragen laffett, Ijeranénufert, [;erDorfle(Jen. Leci na ostre miecze i wyiknione piki Pot. Arg. 293. oorgelmjtenc fen. Głowę Z wód Elejskich Alfejka wytknęła. Zebr. Ow. 120; (extulit, wyścibiła). Była z Nimf najsławniejsza Sykulskich Cyana, Która w pośrzód jeziora po pas się

WYTKNĄĆ.

wytknęła. ib. 118; gurgite quae medio summa tenus ex-stitit alvo, (ob. Wystać). Szybą z dołu *skry wytyk» Dno otchłani ogniste. Brud. Ost. D 7. wysypuje , fprityt ftunfeu I;en)or. — Wytknąć kogo, wydać, wystawić na sztych, na rzeź. Cn. Ad. 1288. narażać kogo, wysadzić go na zły raz ; einen ber ©efal)r bloä [teilen, ber ©efatyr auêfe^en. —¹ §■ Wytknąć jakie miejsce , tykami wyznaczyć, ograniczyć, określić; einen Ôrt abftctfen, airôftetfett, mit ©tecfpfä&len au§jetd;nen. Wyznaczenie i wytknięcie obozu lub pozycji wojska, jest jedną z najważniejszych części wojennej sztuki. Lesk. 2, 257. Inżenierowie wytykanie odprawująey. ib. 273. Ulice szerokie , prosto wytknięte, dobrze wybrukowane. N. Pam. 11, 166. — Similiter: Łatwo tam będzie znaleźć biegłego sternika, Co ku wschodowi drogi na morzu wytyka. Przyb. Luz.

16. (wyznaczy, oznaczy, wskaże). Wytykać, wyznaczyć pokazywaniem, wskazaniem, wskazać, wykazać, wybrać; fyerflUÜ* ftec&en, berairê&ebcu, ^erauêœd^len, mrêrcétylen, nudelten. Tak myśliwiec zająca chcąc charty przychciwić, wytyka. Pot. Zac. 123. (wypłasza, wypędza im na oczy szczująe na niego). Lubomirski z każdej wytknie dziesiątego żołnierza kompanii , przybrawszy rotę Władysława, uderzy na pogany. Twurd. WY. 159. wybiera, wyznacza, er [lebt beit jetyn* ten SDîaïUt atrô. — Szczególniej: Wytykać; Boh. wytey-kati desatky; dziesięcinę wybrać, ttlrêjeljnbcn, ben ten ergeben, bcfonberê ben ©arbenjelmten ober fôeritje(inten, (ob. Wytycz, wytycznik, wylykownik, wytyczny). Wy-tykawarn , dziesięlkuję, dziesiątą część od której rzeczy odejmuję , decitno. Mącz. Wytykanie , dziesiątkowanie , decimalio. ib. Biskup Wrocławski postąpić musiał za swoje uwolnienie Bolesławowi dwa tysiące grzywien ; a od tych czasów dziesięcinę pieniężną miał brać od niego , którą pierwej wytykano po wszystkiem biskupstwie. Biel. 149. (w naturze, w snopie, cf. meszne). Gdyby „wytycznik trudność czynił wytykania, wolno jest każdemu zwieźć zboże swoje, zostawiwszy dziesięcinę :na polu. Ostr. Pr. Cyw. 1, 297. Król droby wasze wytykać bę

dzie. Budn. 1 Sam. 8, 17. t. dziesięcinę brać z drobnego bydła. ib. ( z bydła waszego dziesięcinę będzie brał. Bibt. Gd). — §. Wytykać, na oczy wysunąć, wystawić , jawnie okazywać, wykazywać; Sorab. 1. wontj-kam pałam sisto , unter bte 9Iugen [teilen, [iditbarlid;, beub lid;, Ijanbgretfltd) jetgen , bartom, enretfen ; pluńes in ma-lam, quam in bonant partem. Cudzoziemskie herby dwóch z zakonu naszego , drukiem światu na oko wytknęli. Nies, (okazali, wsławili, wystawili z sławą). Wytyka ci przed oczy, co nie widzisz jaśnie. Teat. 46, 42. (widocznie okazuje, wykłada jak na dłoni, podsuwa pod oczy). Jego twarz mężna wytykała człeka najnieszczęśliwszych przymiotów. Zab. 13, 168. wydawała, wyrażała, oznaczała, znamionowała, cechow-ała ; jetgen, anjcigen, bar* t(iun, d)aracteri[tren, be$etd;nen. Monstrum był jego syn, pod koroną hardą. Jeszcze go cnoty ojca bardziej wytykały. Jnbl. Tel. 23. bardziej wyświeciły, tak że zbrodnie jego tym bardziej się odbijały, w oczy wpadały, bte Śugcnbeit be$ 9$ater8 [teilten t&n in ein nod) grellere* £id;t. Wytykam kogo , wydaję na sztych ; prodo a/iciz-

WYTKNĄĆ.

WYTLEĆ-WYTŁOCZYĆ.

629

prawość się w takim nie znajduje. Odym. Św. L l 2 b. Ewangelista Jan błogosławiony Wyznał to pióra złotego wyrokiem Świadek, w nijakim 'fałsie nie wytknio-ny. ib. 2, K k 2. ( nieposzlakowany ). Czart ustępować musiał, wytkniony będąc w zdradzie swojej, ib. I, 4. (przekonany, zdybany). Włodarzowi w szafarstwo dal wszystkich włości intraty, a ten.wytkniony był w swej niewierności, ib. 263. — § Wytknąć aliquando contrarium sonat primae significations exerendi, proferendi, i. e. eximere, extrahere aliqüid, e. gr. Wytknąć czop t. j. wyjąć co było zatknięte ; Ross. BhiiKHyTb . BHTfciKarB faire sortir ce qui est siche. — Similiter: Wytknąć członek ze stawu, wywichnąć, wywinąć sobie, wybić, wytrącić; Ross. BbiBHXHyTb, BbiMiióiiTb y.ieiib KaKOil rkia H3-& cbo-ero Mtcia , H3Ł cociaBa. — Susbt. verb. Wytknięcie, wypadnięcie nogi ze stawu , (cf. wytycz , wytyk choroba bydlęca). — §. 2) Wylkać ad. perf., tkaniem . tkactwem wyrobić, urobić; Ross. BWTKaTb, nocpe^CTBOWb TKaHba, ii3r0T0Bnîb TKaHb KaKyto, fyerairêroeben, airôtvebett pr. ct fig. Ir. Na złotejn haftowanych oponach jedwabnych Były pięknie wytkane wojny Greków dawnych. Zbił. Dr. 93. wyobrażone, wykonterfetowane tkaniem; elngetueM, au3* geweOt, burd) SBeben ober SBtrfen bargeffetfr. Król posłał ’’chamowi namiot, na którym żywot Chrystusa był wyhaftowany, aby ’’cham widział wytkany żywot Chrystusa. Galat. Alf. pr. — Wytykać wszystkę przędzę, tkaniem wypotrzebować ; aûeâ aufroe&cn, aufbraudjeu tnt 20e* kit über Sßirfeit. — §. Wytkać, wytykać co czym, wypchać ; mtöfiopfeit, Oerauâftopfe».' Bndtk , Ross. HaÓHTt,

jus ineptias , oslendo aliquem dolo mało uli. Cn. Th.

1540. Wytknąć kogo, pokazać ludziom, sztuki odkryć.

Cn. Ad. 1288. wyrysować, wymalować, odmalować, wyobrażać; einen bejetdjiten, barftelleit, tote er rotrfltd) tfł, i^it fdjtlbent, almtaJ)len, tu feiner Slope (eben laffen. Nie mianował go ; ale dosyć wyraźnie lubo pod pokrywką wytknął. Ktok. Turk. 225. Kaznodzieje często niepotrzebną żarliwością się unoszą, aż do narażenia się niektórym w szczególności osobom, i wytykania onych ledwie co nie po imieniu. Mon. 75, 387. Nie będę-ć ich mianował, lecz sobie odważę, Iż ich wytknę przed światem, i palcem pokażę. Klon. Wor. pr, Palcami kogo wytykać, mit ben Ringern auf femauben »eifeit, beuten; Sorab.

1. z porstom dopokazuyu; Ross. niubuaMit jma3biBaTb Ha Koro, cjrfeaaTbca Ha.i'B icfcnrB. Powstanę i powstawać będę na łakomce. pijaki, złoczyńcę, ale palcem wytykać nikogo ani chcę, ani mam potrzeby. Mon. 65, 598.

(odsobnić, wymienić). Okrutnych panów po całem mieście palcami wytakają i nimi się brzydzą. Pilch. Sen. task.

63, (cf. wyszydzić, wyksykać). Palcamiby mię wytykali. Teat.

18. c, 15r—Wytykać błędy, występki , zbrodnie* okazać, wykazać z naganą ; $el>ler, ‘Bergefyungeu, ^erbrec&en (aufftedjett), anfftelïen, barfteEeu, rügen (cf. 'rugować), mit £abel fdjilDertt, aufDecfett, barilutu. Satyra w ścisłej z cnotą zostając przyjaźni, Błędy ludzkie wytyka , lecz ludzi nie drażni. Dmoch.

Szt. R. 33, (cf. Satyra w szczególności nikomu nie łaje , Czołem bije osobom , gani obyczaje. Nar., cf. Satyra prawdę mówi, względów się wyrzeka, Wielbi urząd, czci króla , lecz sądzi człowieka. Kras). Przeto i sena-t rzecz, nie osobę wytknął; rem non hom>nem notavit. „ HaóitBaTb, uanoiuHTb utiini nycrOTj KaKyto.

Siem. Cyc. 456. Wyśmiewa Cycero    wszędzie dowody    WYTLEĆ, wytlał, /. wytleje rned. dok., tlejąc się wytra-

Erucego, wytyka jego w oskarżeniu    niedbalstwo, po-    wić, tleć przestać ; aitŚglimmett, JU glimmen rtufltören. Wę-

mnaża wielkość zbrodni ojcobójstwa.    ib. 3. Każdy się    gle wydały. Tr. — Fig. Aby żadne sprawy sądowe nie

obawiał rnówić za Boscytiszem, ' aby Wytykając podejście    wydały. Tr. nie spełzły, nie poszły w niepamięć , w za-

Chryzogona, nie uraził Syli. Siem. Cyc. 5; Wytyka ich    niedbanie. WYTLEC c.z. dok., wygasić, aii^läfd) ett. Tr.

zbrodnie, wyśmiewa świadectwo Kapitona. Siem. Cyc.    llaniem wypalić, nit^glimmCU Iflfen, auśfdltnelett. Wy tlić

Boh. wytlaćiti, wytlnćowati ; Vind. vunstlazhiti ; Ross. BHTOJOMHTb ; Eccl. iicuaynTH ; tłocząc wygnieść , wycisnąć ; l)crflu3preffeil, l?eraii3mtcl!en, auśprcffcn. Wytłaczam krew', oliwę. Cn. Th. 1558. Wybijam olej, oliwę wytłaczam. Cn. Th. 1503. Wytłaczanie oleju mazistego z jąder świeżych. Krumt. Chym. 155. — Prov. Slov. Tażko s kamena oleg witlaćit; ciężko z kamienia oićj wytłoczyć; (z twardym człowiekiem trudna sprawa, cf. skamieniały, nieużyty, cf. kamień). tŻal łzy wytłoczył z oczu wszystkim. Tward. \Vt. 97. Zd ledwie nie wytłoczy duszy z jej serca. Odym. Św. 2, H h 4. Palade, gdy z mózgu Jowisz wytłacza . W Libickim kraju najpierwéj widziana. Chrośc. Luc. 291. — § Wytłoczyć, tłocząc wyrazić na czym, wycisnąć, odbić; worauf abbrücfm , einen 9K)bru(f ntadjett. Listy pieczętują na miękkim wosku, iż rychlej wytłoczy pieczęć albo herb. Glicz. Wy<-h. K 3. Wytłoczenia kamienne, 311'Drûcfe, są to ślady jakiej innej rzeczy na kamieniu zostawione; najpospolitsze są wytłoczenia roślin, ryb i konchyliów. Kluk. Kop. 2, 114. — *Wytło-

3. Mówmy z sobą zgodnie, Być się myślim niewinni, węgle w mielerzu. wytknijcie nam zbrodnie. Teat. 45. d, 81. Wyb. Nie WYTŁOCZYĆ cz. dok., Wytłaczać niedok. ; do ciebie należy poprawiać niecnoty, i występki wytykać,

Teat. 46. ł>, 48 (cf. jaki mi bocian, świat czyścić). Nałogi nasze Wac Pan nieustannie w swoich nam wytykasz pismach. Moni 68, 15i. (wyrzucasz, zarzucasz; pomtcfett, öorroerfen, yorpalten ; Roh. wyteykajti objicere , exprabra-re; Sorab. 1. wutjkam ; Vind. enema v’ozhi vlekniti, vtikiivali ; Rosn. ftikati ù oeci , datti ń obraz objerlare).

Oto będę wytykać, że siedziałeś w kozie. Teat. 46. b,

85. (będę ci zarzucał, zadawał). Wytyka Arystofenesa, który rnaxymy Sokratesa w pośmiech obrócił. Mon. 68,

212. gani, duett tabeln. — Wytknąć kogo w czem, nagannym go znaleźć , wykazać go występnym , eilten »0* rin ftrâfHd) fttiben. Orland się nigdy w nieludzkości Wytknąć nie dał, i ‘zawzdy bywał wielkiej układności. P.

Ten nie może

Kchan. Orl. 1 , 253. Kto cię w czym kiedy wytknął, albo znalazł w błędzie, Na tak częstokroć tobie zleconym urzędzie? Groch. W. 409. w ‘fałsie być wytkniony, Kto chce, żeby dank chwały był oddany Temu , którego poselstwo sprawuje , 1 nie-

czyć, wydrukować, wybić w druku; abbmcfett, bwcfett,    cf. wywieść się, usprawiedliwić się. “WYTŁUMACZYCIEL,

objiehen, abjieheu tn ber Srutferpreffe. Jan Łaski pierwszy    a, m., wyjaśniacz, ber Slufflćirer, Ausbeuter; Rag. toma-

nasze prawa rozstrzelone na kartach zgromadził społu,    cnik, tomącitegl ; Bosn. istomacilaç, izgovorilaç, izgo-

i wytłoczyć dał. Biel. Św. 290.— g. Wytłoczyć co czym, voritegl; Ross. HCTOJKOBaieab.

nie potłumić ; burch Sümpfen aMölöftyen, ganj unterbrûtfen, auörotten.

cz. dok., tłuszcząc wytuezyć, ganj fett machen.

wypchać; womit auöftopfen, »oll ftopfeu. W\IŁOCZ\NY WYTŁUMIĆ cz. dok., tłumiąc wygasić, wyniszczyć, zupeł-plur., pozostałe pó wytłoczeniu łuszczki jagód; Boh. winne kwasnice , kały wjna , zâbog ; Cum. tropina, pa-tèrska ; Vind. troski, tropynje ; Croat, trop, tropine, WYTŁUŚCIĆ drop; Bosn. dróp, dropina od grozdja, komina; Bag. drop, dropina (cf. drób'), brecoje , (cf. braha) ; Ross. WYTNĘ „ wytnie , ob. Wyciąć. WYTNIA , ii, w górni-H3ÓOHHa , (cf. wybić). Wino poślednie albo z wytłoczyn    ctwje jakikolwiek bądź gatunek otworów podziemnych,

polanych .wodą, lura. Cn. Th. 1264. Wino najpodlejsze,    Mier- Mskr- ^ergbaue, ein fSer^nu, eine Strafe.

Iura , vinum secundarium , którego używają ubożsi, mo- WYTOCZYĆ cz. dok., Wytaczać ńiedok. ; (Boh. wytociti czcząc wytłoczyny jagód winnych, i wyciskając potym w    torquere, distorquere , perverlere , cribro excernere, e do-

prasach. N. Pam 5, 139. SreftermetU ; Boh. poslednj,    lio promere ; Eccl. H3TOmaio wypróżniam, wydrążam); —

zadnj wjno , patësky , (cf. pacześj; Cam. patoka; Vind.    §. 1) wytoczyć, tocząc wywalić ; j/crairêttKlljen, bcratlśfoUent;

palki, potoki, potoke , pateska, (ob. Patoka); Sorab. 1.    Ross. cbiKaTaTŁ , BbiKaTbmaTb, BbnauuiTb, BbnacKneaTb.

patoki. — Wytłoczyny , z wina, oliwek wytłoczonych,    Wytoczył beczki i kadzie z piwnicy. Ld., Ross. BbiKOTftjTB.

gąszcz. WYod, WYTŁÓCZYNNY, WYTŁOCZYNOWY, a,    Wytaczam kamienie , évolua saxa. Cn. Th. 1338. Wyto-

e, wytłoczynom służący. Cn. Th. 1338 Włodl Srefter *.    czyć działa. Tr. (wyprowadzić, wywlec, wyciągnąć). —

Wylłoczynowe-wino, z wytłoczyn, ib. (Croat, tropinyak    fig. et tr. varie: Gdy mu kazano język wywiesić, on

parus ex vinaceis coclus, wylłoczynowy cldeb). WYTŁO-    go wnet wytoczył. 1 Leop. 2 Math. 7, 10. (gdy mu

CZYSTY, a, e, qui exprirni potest. Cn. Th. 1358. *wy-    kazano język podać, zaraz go podał, Bibl. Gd.) ; wy wątło czn y , ‘wytłoczony, auöpreffbar.    ,    lif go z ust, mit aller 9)?atyt herausftetfen. Temu łeb

WYTŁUC, f. wytłucze, wytłukę cz. dok., Wytłukać niedoli.,    ścięty, ten wytoczył kiszki. Jabł. Buk R 4 b. wysypał,

. . Wytłukiwać częstl.; Boh. wytlauct, wytlaucy, wytlaukl,    wysuł, er; ftyiittefe fte mit ©enmlt auö. Pająk muchy łowi, wnę-

wytluku, wytlaukati ; Bosn. istucchi ; Ross. HCTOJHdb,    trzności swoje własne z siebie wytaczając, A z nich subtelne

BbirojKiiyib, BbiTOjüKaib, Bbrra.iKHBaTb ; tłukąc wybić, per*    siatki u staw’nie działając. Prot. Kont. B 5. wydobywając,

anśfiopfen, heriutëftylagen, auśpotycn, attśfdjlagen. Wytłuc    ^croor Ijoleitb mit 3l:tftrengung. Upatrzywszy skrzydło pr_a-

kogo , wybić go mocno, einen tütytig ait^malfen. — §.    we, natrą na nie i wszystek impet swój wytoczą. Tward.

Wytłuc się .zkad z biedą się wygramolić, wydobyć;    Wł. 79. wywrą, fte laffen tyre ganje SDiacbt au3 , [türmen

ftty mit genauer 9îoty ^erauéarhetteu, perauêftümpern. Dru- barattf , rieten ben ftürmiftyen 'Stnfall babin. Po dużym giego trąbka w las tak głęboko zawiedzie, że ledwo w    razie wytoczonym w Wołoszech sobie‘wytychamy. Tward.

nocy się z niego wytłucze. Rej. Zw. 100 b.    Wł 178. wywartym, wypuszczonym, gwałtownie wydanym,

WYTŁUMACZYĆ, WYTŁÓMACZYĆ cz. dok., tłumacząc    ein gewaltig angeführter ©tretty. — §. Wytoczyć wojsko,

wyjaśnić, tłumaczeniem /wyłożyć , zupełnie przełożyć;    wywieść wojsko, gromadnie wyprowadzić; jablreity

Vind. isknsati (cf wykazać), resbistriti, reslagati, reskia-    aitêfityren, herairêftrômen laffen, ^eîrauêmimnieîn laffen, mint'

dati ; Croat, iztolnachiti, iztolnachujem ; Dal. iztoma-    melltb »erführen, herauöführeu. Lud stał zszykowany , po-

chiti ; Bosn. istomaciti, istumaciti, izrjeciti (cf. wyrzeć),    tym Symeon wytoczył wojsko swoje. 1 Leop. 1 Mach.

izgovarati, izgovoriti , izusitti ; Rag. istomâciti , istoma-    10, 81. (wyciągnął z wojskiem swem. Bibl. Gd ). Z woj-

cîvati ; Boss. HCTÓjtKOBaTb, HCTO.iKOBbiBaTb, npoTOJKOBaTL,    skiem się swojern przeciwko nieprzyjacielowi wytoczył.

pacrOjiKonaTb, pacroaftOBbmaïb, ^erauëboltnctfc^en, auöbol*    Sk. Dz. 342. (gromadnie wypadał, wyruszył). Polacy

mcffcben, (teraiiöerflaren , aüöerfichreit, Ausbeuten, auêhellcn ,    wytoczywszy się z lasu, potkali się z Wołochy. Biel.

mtêfldren, Jit ©ttbe erflarcn, ober Überleben. Oedip w Te-    Ar. 436. licznie wypadłszy, wysypawszy się, wysunąwszy

bach i Gadzie Sfinxa wytłómaczył, I jak. się monstrum    się, wydobywszy się; ^ei'auöftrOinen,    Wyto zabiło, obaczył. Jabł. Tel. 223. rozwiązał zagadki    toczyli się ze wszystkich zameczków okolicznych. 1 Leop.

Sfinxa, er lüfte bte jftatbfel auf. Będę jeszcze miał czas    1 Mach. 7, 46. (wypadli z wszystkich miasteczek w

do wytłumaczenia tych çnû'ch zamysłów. Staś. Num. 1 ,    około. Bibl. Gd.). Apolonius ciągnął, jakoby miał iść ku

58. d© wwłuszczenia lub usprawiedliwienia, erörtern, au§*    Azotowi, a potem wnet się wytoczył na pole. 1 Leop. 1

emanber fejjeit, redjtfertfgen. Wytłumaczenie; Vind. resbi-    Mach. 18,    78. (wszakże    wnet wyciągnął w pole. Bibl.

•strenje, reslaga, resklada, (cf. rozkład,    rozłożenie, roz-    Gd.). Gdy    się wytoczą z    miasta,    pojmamy ich żywo.

biór); Ross. CKa3aHie, CKa3biBaHie , (cf. skazać). — Zaimk.    { Leop. 4 Beg. 7, 12. (gdy ‘wynidą z miasta. Bibl. Gd.

Wytłumaczyć sie , ftd) gehörig crflćhm Często od uczniów    gdy się sypać będą z miasta). Oni trędowaci wytoczyli się,

słyszymy: umiem ja to; ale się wytłumaczyć nie mogę.    a zabieżeli md drogę. Rej. Post. N n 3/ — §. Transi.

Geom. 1, 52. ich fantt e3 nicht oon mir    geben. Jeden w    Wytoczyć mowę, skargę,    wyłożyć,    prowadzić; öortragen,

drugiego dyskurs wpada, żadnemu się    żaden wylłuma-    »erbringen.    Miej na pamięci, abyś    był sprawiedliwym, i

czyć nie da, nikt nikogo nie rozumie. Mon. 65, 111 , dobrze wytaczał swe zażalenia. Weg. Marm. 3, 526. —

WYTOCZYĆ.

WYTOK » W Y TRĄBIĆ.

631

Od sukni do języka Polskiego wytoczyła się mowa. Mon.

68 , 56. tocząc się obróciła , wykierowała się ; bté tDOJU ablettfcn, btnlenfeu, 5. 23. bcrê ©efpräd). Listy do niego słał pierwej, niżby się do ludzi wytoczyć miały. Sk. Dz.

354. wyjść do wiadomości publicznej, na świat, na jaw';

(tcraitêfommen, btè fommen, gelangen, befanut merbett, WYTONĄĆ mod. jedntl., wypłynąć z toni, wyjść z zato-§ur ^enntniß fmnnten. Wytoczyło się do urzędu , exressit res ad judices. Cn. Th. 1558. bte @adje ift bt3 twrä ©e» rid)t gefommen, anhängig geworben. Sędziowie przed któ-remi sprawa wytoczyła się.... Gaz. Nar. 1 , 264, prowadziła się, broniła się; bte SRidjter, t>or benen bte ©rtd)e geführt roitrbe, anhängig gemalt worben war. Wytacza się dalej sprawa, jeszcze nie koniec, idzie w długą; bte 6acbe geftt weiter, ift nod) ntdjt |u ©nbe, jtc^t ftd) tu bte Sänge. — Fig. Od słowa do słowa, przychodzi do tego, że się sprawa wytoczyła na dziedziniec. Mon. 68 , 404. wypadli z sobą na dziedziniec , wadząc się , bijąc się , tłukąc się, za włosy rwąc, pojedynkując.— \. 2) Wytoczyć na tokarni, wyrobić po tokarsku ; Boh. wykrau-żiti , wykraużowati, ( cf. wykrążyć, cf. wydrożyć ) ; ßcr« auâbrecjjfellf, auäbredjfeln. Kazać tokarzowi wytoczyć stępel z brzegiem u góry z drzewa mocnego. Torz. Skl. 107.

— Fig. Niepodobien do siebie, jak ślicznych manier, jak przystojnego nabył ułożenia . i gdyby jeszcze kilka miesięcy, byłby się pod moją ręką doskonale wytoczył i wytarł. Teat. 7. c, 69. (wygładził, wykrzesał, wyszli-fował, wypolerował, wyćwiczył). — Wytoczenie tokarskie, Boss. BUTOnna; (Ecd. hch3TOmhmłih ; Graec. dxe-vmtoç non exinanitus , *niewytoczny, ‘niewytoczysty, nie-wydrożony). — §    3) Wytoczyć, odtoczyć , u kowala

siekierę nową, u ślufierza nóż. X. Kam., Boss. bmtouhtb,

BHTanHBarh, n3TonHTb, iicramiBan,, fyeratiêfdiletfen, aitê* fdjlcifen, abfcbleifen. — $. 4) Robaki co wytaczają, wy-gryzują, wyjadają, wydrożają ; bie ffiurmer freffen ettnaö anê, ^len eć> auś ; Boss. BbiîomiTb , bmi amiBaTb. Serce ich wytaczają ‘czcrwiowie, którzy w ziemi są, gdy je same gryzą ziemi, liibl.

czyć się, wypłynąć, wyciec. “WYTOK, u , m., Wytoczenie, n. p Do ich na nizkie granice wytoku, Z lekkiego przybrał zasłonę obłoku. Chrośc. Job. 141. spuszczanie się , baê #erauêlaffen, §erunterlaffen, £>erablaffen; (Bosn. isloęnik « wszczątek; Boh. wytok effluvium).

M.

pienia, wybrnąć; au3 ber SBajferêgefaljr f>erau3fd)tt)tntmen, ifir entgegen, betu Unterftnfen entfommen pr. et fig. tr.; {Boh. weytoń wypławka drzew, bie ^oljfcfintemme, wey-tonnÿ drjwj, co na wodo tone a k brehu weytone wy-pławne drzewa). WYTOPIĆ cz. dok., Wytapiać niedok.; Boh. wylopiti ; Slov. wytopugi emergo ; — §. 1) wodą zalawszy wygubić; roegfdjmcmnten, uberfcfjmemmeit, mit Uberfcbmemmmtg airêrotten, mit Gaffer nerttlgen, erfäufen, er* trältfen. Kaźń inszą bierze przed się, wytopić wodami Ród ludzki, i z wszech niebios zawalić go dżdżami. Źebr. Ow. 9. Gdzie miasto leży w równi nad jakim potokiem , Niżej zastawić potok, wy-topi je skokiem. Biel. S. N. 33 — Fig. Drugi będzie tak niedbały, że zaśpi a zapije wszystkie czasy swoje , a nietylko pamięć , ale i rozum czasem wytopi z, siebie. Rej. Zw. 100. — § 2) Ogniem wytopić , wypławić , wyszmelcować ; |teratt§fcßntel* jen, auêfdjtneljen; {Boh. wytopili probe calefacere, wypalić tęgo pie«, izbę); Boss. BŁrroitHTb, BbuiarmiBaTb, HCTomiTb (’wypalić piec, izbę), BbituaBHTb, BbuiJtaBJH-BaTb, BbnaaTb, BUTaiiBan». Wytopienie tłuszczu zwierzęcego, eliquatio. Kruml. Chflm. 133, Boss. BbimiaBKa, BuroaBieme, BbimraBJbiBaHie. Wytapianie do zędry, scori-ficatio. Kruml Chym. 551. baö Slnftebett; {Ross. butobiks skrzeczki). WYl OPNIEĆ nijak. dok., po stopieniu wypłynąć , wyciec; gefdjmoljen ^eranöflteßen, Ijeraitôfchmiljetî pr. et fig. tr. Kadzidła z drzewa wytopniałe. Zebr. Ow. 253 , stidala ligno thura ; cf. wypocić się , wypotnieć.

WYTOROWAĆ cz. doh., aż do wyznaczonego kresu drogę utorować , btë mofjtlt auêbttljneît pr. et fig. trans. Aż do brzegów Indu drogę wytoruje. Przyb. Luz. 49.

Leop. Bar. 6, 19. (serce ich liżą węże z ri    ,    ,

■y _ g 5 O płynach, cieczach / wy- ‘WYTOWARZYC cz. dok., wyprawić w drogę, wysłać na

wyprawę, wyrządzić kogo, wyexpedyować, (cf. towar, cf. towarzysz); einen roofjtn megeppebtreit, abfenben, abfer» * ttgen pr: et fig. tr. Chłopca do wsi nazad wytowarzy Pot. Syl. 264. Z Morawii, kiedy tych dwóch braci do Polski szczęście wytowarzy,.-.. Pot. Bocz. 456. Tym czasem się orda .wytowarzy przez potajemne ku Wołyniu łozy. Jabl: Buk. N 3 b. To nam na 'pismiech zostawili starzy, Póki się pycha, matka wszystkich zbytków,

Z nieba n3 nizki świat nie wytowarzy , Nie szukali tak swych ludzie pożytków. F’ot. Syl. 29. Człek nieprzyjazny z państwa eo wytowarzy!. Chrośc Ow. 569. Pompejusz królów pychę nieraz z dziedzicznych granic wytowarzy!. Chrośc. Luk. 269. wyparował, wyrugował, wyparł.

toczyć, wypuścić, dać wypłynąć, wylać, rozlać; abs Söpfen, f;erait3flteßen laffctt, prrgießen ; Bag. iztocitti, uto-

cilti ; LioSS. HCTUUHTb , nCTOUaTb , BbllffeAHTb, BbmtWHBaTb,

(cf. wycedzić). Narzędzia do wytaczania wody puchhnnej z brzucha. Czertu Nar z. 25. Gdy puchlina z brzucha żadnym lekarstwom ustępować nie chce , udać się potrzeba do wytoczenia czyli wypompowania z mego wody. Perz.

Cyr. 2, 219. Narzędzia do wytoczenia zebranej ropy z piersi. Czerw. 22. Wytaczam krew' z bydlęcia zabitego, wypuszczam ; eff undo, eff! uere facio sariguiriem. Cn. Th.

1358. Płyńcie hojn\m potokiem, płyńcie oczy moje,

Wytaczajcie obfile łez rzęsistych zdroje. Zab. 1, 180.

Nar. Tyś mi wytoczyła łzy najpierwsza. Bordż. Trag.

497. (wytoczyła, wycisnęła, Tl^ncn airôpreffi’it). Piękna WYTBABIĆ cz. dok, Wytrębować, ‘Wytrąbować conlin. ;

Boh. wytraubiti ; Mnd. vunstrobiti, istrobentati, vuntro-bentati ; Croat, iztrumbetavam ; Sorab. i. wutrubiu , wu-

rzecz jest, kto krew’ swą wytoczy za ojczyznę. Petr.

Hor. 2,0 3. Krew' się wylewa tych, dla których winna

rzecz była krew' swą wytoczyć. Gorn. Sen. 564. Wespół trubim ; trąbiąc ogłosić, otrąbić, oznajmić, (UtObfoffitt, ze krwią żywot wytoczyła. Otw. Ow. 86, (cf. wytchnąć, auśtrompeten, mit trompetcnfcball befannt machen. Dał wy-wyziewnąć); Bag. iztoccitise, izUakamse effluo '• wyto- trąbić w targi po miastach, iż ktoby córki podjął się

obrony, da mu ją w małżeństwo z posagiem. P. Kchan.    Wytraceni są od wytraciciela. W. Jud. 8, 25. Bóg

Orl. 1, 102. Dnia tego wytrąbiony pokój. Pam. 83, 2,    kazał się wstrzymać aniołowi wytracicielowi. Leszcz. LR T.

83. Dzień wytrąbić kazali, którego wszyscy ściągnąć się 520. SBnrgettgel.

mieli. Warg. Cez. 5. Kiedy wzajem się zagrzewać nie WYTRĄCIĆ, 'WYTRĘCIĆ cz. dok., Wytrącać niedok., trące-przestali, dość ich humorowi Czyni hetman, że rano    niem wybić, wypchnąć; Jjerau3ftO$en, ailëftojkrt, gratté»

przyszłemu bojowi Znak trębacze wytrąbią. Tward. \Xl.    jd)lageń mit 0tojkn, anSfcfylagett ; Bosn. istirali, izaghnati,

78. Jawnym fałszem , co powiadają na on wytrąbił wojnę Helwecką. Zggr. Pap. 263. wzniecił, wzburzył, wszczął; Jîrieg aitblafctt, anfadjett. —§. Wytrę-bować, na trąbie wydać, wyrażać, wyśpiewywać; Ijer*

ouSblafttt, ^erau3trompeten, trompetenb auźbritden, tmrtragen, Çcrau3bvtitgcn ein @tud, eine SÄote. Nie wytrąbi tej nóty. — §. Wytrąbić, uderzyć tchem w trąbę, wytrąbić z radości, z ochoty, in bte trompeten ftoReit pr. et fig. — Prov. Non tentabis, nie wytrąbisz. Rys. Ad. 50; (qui nun-quam incipit, nunquam percipit; audaces fortuna juvat ,

Zwingliusza , iż    Ross. BbimiKHyTb , BUTOJiKaTb , BUTa.iKHBarb Potłucz ich

wszeteczne gęby, I ‘zwytrącaj srogie zęby. Ryb.Ps. 109. Klin klinem wytrącić, jeśli wczoraj dobrze pili, to dziś jeszcze lepiej. Dainbr. Kaz. 12. Klin klinem wytrącić usiłując, oba kliny uwiązili. Żarn. Post. 3, 718 b. — Tak się uderzył w nogę, że palec z stawu wytrącił. Warg. Wal. 13. wybił, wyruszył, wywichnął, wytknął; anSrenfen, ocrrettfen. — Idźźe mi ztąd, bo cię oknem każę wytrącić,- 7cat: 55. b ,‘19. wypchnąć, wyrzucić; junt Renfler tyeranäftojkn, fierairêroerfen. — Skanderbeg kto się nie bije, nie pobije, nie zwycięży). W trąby    państwo swoje ojczyste, wytrąciwszy z niego wszystkie

wojenne wytrąbują. Lib. Sen. 15. (hasło wojny dają).    nieprzyjacioły, dostał. Raz. Sk. 53. wybiwszy, wygna-

wszy, wyparowawszy, wyparłszy, wytłukłszy; |jerau3* fd)Iagett, I)erau3jageit, fortjagen. Wytrącenie, o'b. ‘Wytręt. — Sroższa ta obietnica pana , iż nas Ona śmiercią wieczną *wytręcić musi od siebie Rej. Post. P p 6. wyłączyć , tum fid; fepbriren, aOfonbern. — § Wytracam sobie lub komu w mycie, w płacy. Cn. Th. 1358. potrącić, abjteljen, einen 2l!>jng maeften non ber 34Iîlll9/ ber 6umnte; Ross. BbinecTb , BWiHTaTb,' (cf. wyczytać, cf. poczytać). Wytrącanie, wytrącenie, defalka, potrącenie; Ross. BbinecTb, ber 5U»jug oon ber iM;nnng, (cf. 3ll'fd)lag).

Zdarzcie mi w głośne wytrąbić bukcyny, Niech wszystek słyszy świat Sarmackie czyny. Cheich. Poprz. A 2. — §.

Wytrąbić psy z łasa. Tr. trąbiąc z łasa wywabić do domu, bte £wnbe cm3 bent SBalbe tycranSblafen, jur §etm* fef;r jufammett blafen.— §. Wytrąbić kogo zkąd, otrębu-jąc wywołać, wygnać, ‘wyobcować; CtltCtt bet) ^trompeten* fd)ult in bte 2ld)t tfyuit, ertliren pr. et fig tr., (cf. wyświecić , wyklnąć). Zaciągają żołnierza, wojska popisują,

Budują i okręty, z morza wytrębują I z ziemi Juliusza.

Rardz. Luk. 9. Z Rzymu mię wytrębują zwycięzcę Reńskiego. Dardz. Luk. 25. Nieszczęśliwy ja człowiek, WYTRACZAG, ob. Wytroezyć.

banit wytrąbiony, Przeklęty niefortunat i grzesznik wzgar- WYTRAKTOWAĆ cz. dok. , traktując uzyskać, wyrobić, mit dzony, Kulig. Her. 58. Wytrąbiono z obozów niebieskich ttnterljanblungen gewinnen. Słaby z mocniejszym rzadko jeszcze u Jana ś. wszystkich złych. Birk. Chmiel, a 2. wytraktuje co. Lub. Roz. 117.

Towarzysz taki z wojska wytrąbiony być ma. Vol. Leg. ‘WYTRAPIAĆ, ob. Wytropić.

3, 791. Wytrąbili mię z swego zgromadzenia. Mon. WYTRAP1G cz. dok., Wytrapiać niedok., trapiąc wynędznić, 71, 59. Nudny Zoil i blazgoń Mewi wytrąbion z Cyte- wycieńezeć, wyniszczeć; mit Summer (tufretben, «ufjeljrett. renu. Zab. 11, 126. O cnoty wizerunku, którą przeszłe    Wspomnij na Jakóba , jaka go po Benjaminie załośna

lata z wszystkich ziem wytrąbiły. Bardz. Luk. 23. Wy-    żałoba wytrapiła. Chodk. Kost. 31.— $. Wytrapić co na

trąbiona nauka, wyklęta, wygwizdana, odrzucona, po-    kim, trapiąc go wymęczyć, einem etwa3 abbringen. WY-

gardzona.    *    # TRAPIENIEC, ńca, m., utrapieniec, z drugiego co wy-

WYTRAGIG cz. dok., Wytracać niedek., tracąc doszczętnie trapiający; ber 2lit3qnćtler, Slbquâler, Slbbriitger. W rodź. wygubić, wyniszczyć, wygładzić, wykorzenić; Yind. zi- ieńsk. WYTRAP1ENIGA , y. Bndtk.

szczyć, wydeptać, wyszłapać, mianowicie o koniach; ganj au3treten, niebertretten, mie j. 23. bte ^ferbe ba3 ©e* treibe.

sto sbrifati, satreti (cf. zatrzeć, zatracić), pokonzhati, WYTRATOWAĆ, WYTRETOWAĆ cz dok., tratując wyni-iskonzhati, (cf. skończyć); mi3rotten , aufreiben. Saul wytracił czarnoxiężniki. 3 Leop. 1 Reg. 28, 5. (wyplenił, a wyzabijał ich. 1 Leop. ; wygnał ich z ziemi. Dibl. Gd).

Na to co się usadzili, aby nas wytracili, okrucieństwem WY’TRAWIG cz. dok., Wytrawiać niedok. ; — '§. wyjeść, sroższym niż Tatarskim uniesieni. 4 Leop. 3 Math. 7.    wypaść, spaść trawę; Boh. wytrawili; Ross. CTpaBHTb,

W jedne *dob' ucichał ogień, by nie wygorzały zwie-    CTpaBJiHBQTb, BŁiTpaBHib, BbiTpaB^aTb, BUTpaB.iHBaTb spaść,

rzęta, a o drugiej dobie zewsząd się rozgorywał, aby    wypaść, wywecować, wyecować , BbiTpcBKa wypasienie,

złośliwej ziemi naród wytracił. 1 Leop. Sap. 16, 18. et    spasienie, ispaś ; abfjütfjen, obmetben, abfuttcrn, ailfjeljrett,

19. (aby złośliwej ziemi urodzaj w niwecz obrócił. Dibl.    aujfrejfen. Skanderbeg, gdziekolwiek jakie zboże znalazł,

Gd.) Wydał nas pan w ręce nieprzyjaciela i wytracił. 1    tam puściwszy żołnierze, końmi wytrawił. Raz. Sk. 287.

Leop. Deut. 1. Puszczano na okoł postrachy, że Roman    —Wytrawić, wybecować, wyjeść, wygryźć; IjeranGfreffen,

wszystkich Lachów miał wytracić , a wiarę z ich kraju wy-    Ijeraitäbeißen, IjeraitSfifcen, Jjerairêje&ren; Ross. CTpaBHTb,

korzenić. Nar. Hsl. 4, 159. WYTRACICIEL, a, m., wy-    CTpaBJiHBaTb, (cf. strawić); Red. iicipouiafo, Tporny (cf.

gubiciel, wygładziciel, wyniszczyciel, wykorzeniciel ; Vind.    trochaj, ii3Hypfl(0 , (cf wynurzyć). Lekarstwa wytrawia-

satiravez, potiravez, pokonzhar, pokonzhauz, ber SluÔrottCI.    jące corrosiva, ^mittel, które każdą część ciała trawią,

WYTRĄWICIEL - WYTROPIĆ.

W Y T R O P N Y - W Y T R W A N A. 633

umarzają i niszczą. Perz. Cyr. 2, 141. Z wrzodów wy-    wytrapiać), wyszlakować, wyśledzić; auêfjmreu, bte ©f)Ur

trawiać przeciwprzyrodzone plugastwo lub narosły. Perz.    auffud)en, OltffîtbClt, Ijerauêftnbett, peraitèfpürert pr. et fig.

Cyr. 1, 131. Wanna humory w żyłach niszczy i ‘wy-    tr. U myśliwców mówi się: wytropić zwierza, nie ślad

trawuje. Pelr. Wod. 36. — §. Wytrawić kogo, zjeść go,    upatrzyć. Chmiel. 1 , 80. Król Pruski do wytropienia

wycieńczyć, wyssać, wyniszczyć na majątku, sile, wy-    skrytości gabinetowych używa wielu ludzi. Pam. 85, 1,

silić, wysłabić , wynędznić; einen aufjejirett, arm offen,    389. Wytrapiaï najzawilszych ścieżek dziwne toki, Po

arm machen, auêfaugen , erfcfyöpfen. Pan kiedy przyjedzie,    których polityka ciche stawia kroki. Zab. 12, 225. —

szkapami, pachołki wytrawi ubogiego szlachcica. Pelr.    WYTROPNY, a, e, do wytropienia, mogący być wy-

Pol. 2, 82. Żołnierze wytrawiwszy ubogich chłopów,    tropionym, au?fpttrbar. Po kniejach niewytropnych gnać

jeszcze z sukien obdzierają. Kłok. Turk. 204. Prawie-ć    sierczyste dziki. Nar. Dz. 2, 84. Nosząc do chluby serce

mię już wytrawili na ziemi. Radź. Ps. 119, 87. (bez    pochopne, Szukałem z nauk imienia, Puściłem w knieje

mała mię już w niwecz nie obrócili. Bibl. Gd). Nawie-    myśli niewytropne Skrytego przyrodzenia. Zab. 13, 222.

dzę ów naród w mieczu, w głodzie , w morze, aż je    Nar. Miał on wszelkie przesmyki serc giętkich wytro-

wytrawię przez ręce nieprzyjaciół. 1 Leap. Jer. 27, 8 ,    pne. Zab. 12, 219. wytropione, znane, wiadome sobie,

(dokądbym ich do końca nie wytracił ręką ich. Bibl. Gd.).    odkryte.

Porażę lud ten morem i wytrawię. 1 Leop. Nurn. 14, WYTRUĆ cz. dok., trując wygubić, trucizną wytracić, mit 11. (rozproszę ich. Bibl. Gd. ; wygubię, wykorzenię,    ©tft Dcrltlgett. Popiela II. żona, męża swego stryjów' wy-

wygładzę, wytracę, »ertilgen, au?rottcn). Wytrawić się,    truje dwadzieścia. Min. Ryt. 2, 10.

ilić się , wysłabić się , wyczerpnąć WYTRUNAĆ, ob. Trunąć.

; Vind. vunstraditife , fid? aufjel)rett, WYTRUP1ESZEĆ nijak, dok., wypróchnieć, au?fattleu, au3* erfdjöpfen, entfraften, fcbmäd)en. Wytrawili się z dostatków'.    mt>rfćf;en, morfd) unb (mlii merbett. Tam tak obszerny w pniu

Nag. Cyc. 49. Poseł Francuzki szczodry między łakomy-    samym dąb znajdował się, że xiążę w nim wytrupiesza-

mi Turkami prędko się wytrawił. Kłok. Turk. 109. — §.    łym obrócił się na koniu. Chmiel. 1 , 640.

Aliter: Wytrawić się, wystać się, wyklarować się, ustać WYTRWAĆ med. dok., trwać do pewnego kresu, bi? ju się, wyrobić się, wyszumieć ; yon ©eträufen, ftd) feiert, flar merbett, abflâren, anêarbetten, ju arbeiten aufjmren. —

Wytrawione albo wytrawne wino. Ld. alter, aućSgeftaubner, auêgejebrtcr Söein. — Fig. tr. Jest pełen mądrości wytrawiony starzec. N. Pam. 15, 574. (dojźrzały, oppos. zielona głowa). — Iżby się gniew przeważył i wytrawił, czasu potrzeba. Pilch. Sen. gn. 245. (iżby opłonął, ucichł, udobruchał się). Odpowiedź ta nasza nie daje czasu wytrawiać się potwarzy. Ust. Konst. 1, 9. dojrzewać, wko-rzenić się ; Idfft bic $erlaumbung nicht reif merbett, nid)t cinmurjeln. WYTRAWICIEL, a, m., który co wytrawia ;

Ross. ii3HypHTejb, ber 2Iu?jebrer, 9Iufjefrer. WYTRA-WNOŚĆ , ści, ź., stan tego, co jest wytrawionem , czyli wytrawnem, ustałem, dojrzałem, n p. Wytrawność rozsądku. Ld. WYTRAWNY, a, e, wytrawiony, wystały, pr. et transi., n. p. Wino wytrawne, zdanie wytrawne. Ld.

WYTRĘ, ob. Wytrzeć. WYTREBUJE , ob. Wytrabić. WYTRESOWAĆ, ob. Trelo w a ć. ‘

‘WYTRESKOTAĆ cz. dok., wyhałasować , wykrzyczeć ; ber* attöfcftretcn, ^erauêplôrren. Ćo wywrzeszczałeś przewrotny rabuło , coś wytreskotał, gdy najbardziej skłamać chcesz, tedy się panem bogiem świadczysz Smotr. FjX. 46.

‘WYTRĘT, u, m., wytrącenie, wyrzucenie; baê §erauêfto* ßcn, 9IuÖftoßett. Philoktesa się napisało dla wiersza, przez wstręt sylaby jednej miasto Philoktetesa. Otw. Ow. 505.

WYTRETOWAĆ, ob. Wytratować. ‘WYTRĘTWIĆ , wydrę-twić, ob. Dretwić, zdrętwić.

“WYTROCZYĆ cz. dok. , Wytraczać niedok , z troków czyli więzów wyzwolić, uwolnić, wyswobodzić; tum Sfffeht be* freien, entfeffeln, loênta^ett. Z Erebu ni wstydliwy mocą Dyany Zdoła Hipolit wyskoczyć, Ni Tezej dzielny, kru-* sząc kajdany Może Piryta wytroczyć. Hor. 2, 245.

WYTROPIĆ cz. dok., ‘Wytrapiać niedok., (distng. wytrapić,

Słownik Lindego wyd. 2 Tom VI.

wycieńczyć się , się . wywnętrzy

CTj

Kt>

einem bejłfttmrten Seiïpunfte airôbauern; Boh. sctrwati ; Slav. wytrwati, zatwrditi, stwriditi, zatwrzowati, (cf. zatwierdzić, stwierdzić); Sorab. 2. hutrasch ; Vind. obstati, ostati, postati ( cf. obstać, ostać, postać), stanoviten biti (cf. stały), potęrpiti, (cf. pocierpieć); Ross. błito-piiTb, BLnapiiBaTB. Zona moja już też tak bez płodu wytrwała dni swoje. Rej. Post. D d d 3. tak została do końca życia , fie blieb fp i(ir Seben lang. — Szachmat Polakom powiedział, aby Przekopskiemu nie wierzyli, bo on bez tego nie wytrwa , aby nie miał do ziemi ich wpa- s dać. Givagn. 279. nie zostanie tak bez tego , nie wytrzyma ; er bleib nid)t fo, er bali e§ fo nidjt au?. Swato-pełk prosił, aby wytrwał trochę król, obiecując mu się nie długo stawić i z trybutem. \Gwagn. 50. aby poczekał, er möchte ein rnenig marten, ©ebulb Imben, fief) gebul* ben. — §. Wytrwać, wytrwać w czym, wytrwałym być, nie przestać, nie ustać; moritt anêbanern, beharren, mrêbarrenb feon. Nie dosyć jest począć , jeślibyśmy do końca nie wytrwali. Módl. Gd. 113. Wytrwanie, WYTRWAŁOŚĆ, ści, z., bic 31u?bauer, ba? 51u?banern. Nieczynność dla niego była nieznośna, a niepodobne w żadnym przedsięwzięciu wytrwanie. Ust. Konst. 2, 219, Boh. setrwanliwost ; Ross. BMCTOHKa, ( cf. wystać), * WYTRWANA, ej, z., wytrwanie, wytrzymałość, n. p. Lecz wytrwana po chwili wygrała nad nadzieję. Bardz. Luk. 80. Na wytrwraną z kim idę; certo cum aliquo patientia. Cn. Th. 450, kto dłużej wytrwa, dłużej wytrzyma, na wytrzymaną z kim jść ; e? mit einem auf bie Siu?bauer anlegen, mer länger auêbauert, au?f»ält, mejir ©ebulb fmt. Mocnego nieprzyja-jaciela wojujesz , nie bijąc lecz na wytrwana idąc. Fredr.

Ad. 56, cf. Fabius Cunctator. Radzę, żebyś z nim poszedł na wytrwana. Pot. Arg. 477. Przy elekcyi senatorowie z szlachtą pójdą na wytrwana , żeby swego przewiedli, ib.

80

634 W Y T R W A Ł Y - W Y T B Y B O W A Ć.

WYTRYCH - WYTRYSK.

114. — Wytrwający , wytrzymujący, wytrzymały, WY-    ko mu żołądek wytrybuje. Falib. N. Winu temu dać się

TRWAŁY, a, e, Wytrwale adv., auëbanentb, £>e^arr*    wytrybować , a do roku go chować. Syr. 279. wyburzyć

ltd), auMjarrenb ; Boh. setrwanliwÿ. — §. Wytrwać ab- się , wyrobić się ; auëgdhren, auSarbeiten. solute et transitive, wytrwać co, wytrzymać, znieść, WYTRYCH, a, w.; Carn. vitrèh ; Vind. vietrih, dietrih, ścierpieć ; «Uralten, ertragen , auäfteljen. Jej oczy są    tatinski kluzh ; Ross. npuóopHHKt, (cf. przybrany) ; Germ.

dwie gwiazdy, usta korale przechodzą, zęby jak per-    ber SMetrtd) ; (9?brfäd)f. $>ierfer, ®irif ; Svec. dyrck,

ły , juz dłużej wytrwać nie mogę. Teat. 54. b, 30.    dirck). Wytrych, klucz jednozęby. Cn. Th. 1339. Wszak-

(nie zniosę skrytej mojej miłości , muszę ją wynurzyć,    że wytrychy do zamków więc kładą, Gdy chcą odem-

nie dam sobie rady). Nie mógł wytrwać szatan, iż czło-    knąć, a nie mają kluczy? Pot. Syl. 256. Ślusarz dał

wiek lepiej się sprawował, niżeli on. Sk. Żyw. 153 b.    mi swój wytrych , którym łatwo zamknąć i otworzyć monie mógł tego znieść, przewieść nad sobą, wytrzymać;    żna. Teat. 52. d, 48. Złoczyńca otwiera dom cudzy

er firnnte eë ntd/t ertragen, e$ roar thro unauëjteljltd), utter*    wytrychem. Mon. 76, 503. Udawszy się tam pod po-

trägltd). To mąż prawy, co umie wszystko i złe i dobre    zorem nawidzenia domu jego, do bram wytrychy przy-

wytrwać. Biel: 742. Cierpliwy wszystko wytrwa. Źegl.    gotował. Pilch. Sali 135. — Fig. Złotem wszystkie od-

Ad. 32. Miło mi było, z ręki boskiej dobre brać, cze-    mykamy zamki, jest to generalny wytrych. Teat. 11. b,

mu z tejże ręki i złego nie mam wytrwać ? Sk. Kaz.    32. główny klucz , $)auptfd)lüffel. Ty mocne winko, pło-

223 b. Tak umiała wszystko znosić, i krzywdy od me-    dne sekretów, Masz pewny wytrych do gabinetów. Hor.

ża zadane^wytrwać, iż nigdy z nim rosterków nie mia-    2, 142. Nar. Nie każdemu się serce człowiecze otwie-

la. Sk. Żyw. 275 b. Postanowił wszystko wytrwać.    ra, Pewny doń mają wytrych Bachus a Wenera. Nar.

Warg. Cez. 243. Maryusz tylko się z fortuną biedził,    Dz. 3, 99. (przystęp , wolne wnijście). — Transi. Z cia-

którćj wszystkie natarcia, tak ciała jako i duszy mę-    łem i z duszą pełni złości, pychy, Za piekielne się do-

żnemi siłami wytrwał. Warg. Wal. 221. Chciałem złość    staną wytrychy. Chrośc. Job. 82. rygle, zamki, zapory;

jakokolwiek wytrwać uprzejmością, A zwyciężyć niewdzię-    Sîiegel, ©d)löffer. — §. Botan. Ziele wytrych, klucz,

czność swoją statecznością. J. Kchan. Dz. 226. Mężni    otwieracz, podkownik, miesiączek, powiadają, że pęta,

bohaterze, gorszcście wytrwali ze mną czasy. Lib. Hor.    któremi konie na paszy bywają spętane,    odmyka swym

17. Cierpiałem zimno, gorąco wytrwałem, Stałem, bie-    dotknieniem , i ztąd wzięli to mniemanie    o złodziejach,

gałom, pisałem, śpiewałem. Past. Fid. 260. Nieprzy-    jakoby go mieli używać do zamków i kłódek otwierania,

jaciel najazdów Rzymskiego wojska wytrwać nie mógł.    Syr. 796; ma tę moc z żelazem antypatyczną, iż pod-

Sk. Dz. 550. (odeprzeć). Mistrz Pruski zamku dobywał;    kowy koniom oddziera, pęta otwiera żelazne i kłódki,

a gdy oblężeni jego mocy wytrwać nie mogli, poddali    Chmiel. 1, 645. Setlfraut, 90teerroicfen, hedysarum equi-

się. Stryjk. 255. — Niewytrwany, nie do wytrwania, -mm. — Wytrych ziele, ob. Koniakówka. nie do wytrzymania, zniesienia; uuüberftehlid), nuançait* WYTRYKSAĆ , wytryksać się, ob. Tryksać, tryksnąć, tryk— bar, unauSftehlid), unerträglich. O jako nie wytrwany    nać.

ogień, o jako wieczny, a nigdy nie ugaszony. Sk. Kaz. WYtRYKUS, WYTRYKUSZ, a, m., z Łac. vitricus, do-546 b. (bez końca, wieczny; uiienblid), ohne 9ïuf&ôrett,    zorca kościelnych rzeczy. Wlod.\ quaestor    templi , quae-

otytTO dśltbe). W piekle zgrzytanie ‘ząb, tam wieczne cie-    stor aerarii sacri laicus vel profanas.    Cn. Th. 1339.

mności, Tam niewytrwane męki, tam nie masz litości.    ber fôirdjeitüOtfteher, $tl’d)em>ater. Rozkazuje senat wszys-

Groch. W. 508. Smród niewytrwany. Sk. Żyw. 97 b.    tkim wytrukuszom i podawcom wszystkich parafij, aby

Mrozy i niewytrwane zimna. Groch. W. a 3. Smoleńsk    te artykuły były publikowane na kazalnicach. Baz. Hst.

niewytrwanemi wysadził pioruny. Tward. Wi. 5. — §.    52. W Trewerze było u kościoła koryto , w które lu-

Wytrwać kogo, wytrwać komu, znieść go, ścierpieć    dzie kładli dziateczki, których się wstydzili rodzice; brali

go. Cn. Th. 1339. cierpliwość z kim mieć; eilten er*    je wylrykusowie, i chodzili z niemi po    mieście, wzy-

, tragen, ifin bulbeit, ©ebutb mit ihm haben. Gniewliwego    wając Judzi do politowania i wychowania    dziecięcia. Sk.

nikt nie wytrwa. Sk. Kaz. 638. Nie mógł mu wytrwać    Żyw. 2, 20 b. Żeby popi u nas ostatki najśw. sakra-

Eustachy tej mowy, Ale do niego wielkim pędem sko-    mentu wytrykuszom albo chłopiętom do pożywania dać

czy. P. Kchan. Jer. 128. Nie w'ytrwam ci * nałaje-ć,    mieli, sprośnie kłamasz. Pirn. Kam. 95. WYTRYKUSKI,

uderzę; vix comprimor, quin.... Cn. Th. 542. id) faun    a, ie, od wytrykusa, SHrcheiumter *. Za umarłe i żywe do

mid) fount palten, faitm enthalten, ba$ ici) bir nicht.... —    wytrykuskćj skrzynki pieniądze kładli. Baz. Hst. 63.

Nie wytrwać czemu, uledz czemu, erliegen. My pod je-    Wytrykuski urząd* WYTRYKUSTWO , a , m., baê Stir*

go panowaniem okrucieństwom nie wytrwamy. Sk. Dz.    djemiateramt, ^trcpem>prfieperamt.

875. ‘WYTRWAJ, ja. m., miano psa gończego, 3ła* WYTRYNKOWAĆ, ob. Wytynkować. WYTRY0L, ob. Wime eines 3agbhunbeê, paltami. rąba, wytrwaj, szu- tryol.

kaj, nazwiska psów. Bielaw. My i i i j 6.    WYTRYSK , u, m., wytryskanie, wytryśnienie, to co wy-

WYTRWONIG , ob. Trwonić.    tryskuje , i miejsce gdzie wytryskuje, cf. zdrój; Boh.

WYTRYBOWAĆ cz. dok., trybując wyczyścić, wydestylo-    preyśtenj, (cf. pryszczeć); Ross. hctouhhk'B, (cf. stok);

wać ; h^auëbefitHireit, beftiflirenb perauêtret&en, ahflären.    baë fierauêfprifcen , £>erauêfprubeln , Iperauêfprmgen beê 9Baf*

Dajcie jeno choremu temu żentycy ciepłej, ujrzycie, ja-    ferë, ber Śpriltf, ber ©trubel, ber Quell pr. et fig. tr.

Przyszliśmy do wanny bystre otaczającej wytryski. Nieme.

Uw. E 2. wysypie, auêftreuen, «néfdjütten. — g. Wytrząść z rękawa, au3 bent Slertuel. f^fitteln. Nie z rękawa co wytrząsnąć » z pracą co zrobić. X. Biel. — g. Wytrząsnąć, trzęsąc wypróżnić, do czysta wybrać, nic zgoła nie zostawić ; rent au8f$ütteln, au8leeren, nf$t8 übrig laf* fen. Snopki żołnierze tak wytrząsali , że drugi nie został i przy skórze chleba. Alb. na Woj. 3. Wytrząsnąłem zanadrza moje, i mówiłem: niech tak bóg wytrzą-śnie każdego, któryby zakonowi zadosyć nie uczynił, aby był wytrząśniony i wypróżnion. Radź. Nehem. 5, 13. Dudn. ib. Niech tak wytrząśnie bóg każdego męża z domu jego i pracy jego, i niech tak będzie wytrząśniony i wypróżniony. Bibl. Gd. Excutere aliguem, wytrząść kogo , wypróżnić mu mieszek. Mącz. Im kto lepiej częstuję , im lepiej komory, obory, mieszki swoje wytrząsa, tym sławniejsze panie, Sk. Kaz. 594. Wytrząść kufle , kieliszki, butelki * wychylić, wypróżnić do ostatniej kropli, wydusić; rem nuëleeren, auSjedjen btś auf ben lebten tropfen. Wytrząsa złote kubki , wina w nie nalawszy. Lib. Hor. 35. Co niegdyś wytrząsał kufle i kielichy, Co Szampańskiem, Węgierskiem pyszne stoły krasił, Wiadrem potym u studni pragnienie ugasił. Kras. Sat. 36. Jedne za drugą śklankę wytrząsnął, a duszkiem. Teat. 43. c, 76. Wyb. Nałożnice ich z kościelnych statków wino wytrząsały. Wad. Dan. 123, Błażej wytrząsa resztę z butelki. Teat. 54. b, 18. — Fig. tr. Bardzo snadno koniowi wytrząsać kopyty, Przodem i zadem ciskać, póki owsa syty. Pot. Arg. 319. brykać, kopytami wyrzucać, wyciskać, dokazywać, wierzgać, mit ben $itfen fier* Utttfdjlßgen. — Similit. Ta świeża porażka prawie z nas wytrząsała duszę. Baz. Sk. 148. prawie wytrąciła duszę z nas, wyparła, wycisnęła, fie fiat Httä faft bte Seele airêgebrmtgt. — §. 2) Wytrząsnąć, mocno lub należycie przetrząsnąć ; tüchtig fierum fcptteln, fierttm beuteln , fjmtrn* saufen pr. et fig. tr. Wytrząśnij jedno worek ; wytrzą-śnie , nad wszystkie nadzieje dwa grosza znalazł. Birk. Dom. 82. Tam bóg na sąd zasiedzie, i wytrząsać wszystko będzie. Fieśn. Kat. 172. rozbierać, roztrząsać, dochodzić, rozważać, rozsądzać; unterfucfjen, e?anttntren. Drugi raz wytrząsnął sumnienie. Birk. Dom. 95. ( wye-xamińował, wybadywał). — Wytrząść kogo, wybić kogo. Cn. Th. 1339. einen bitrcfjtüûïîctt, abprügeln. WY-TRZĄSKI plur., n. p. Wytrząski z snopków. Haur. Sk. 21. co się z czego wytrzęsło, ,\)erauêfcfjütt!ntge, 3lu0fćf;ut* tlinge, ftuigef^fittelte Siörner, $alme, u. f. m. {Boh. wey-trasky widie drewniane).

Król. 4, 165. Tam gdzie płynnych kryształów podziemnym naciskiem, Sto źródeł poigrawa szemrzącym wytryskiem. Nar. Dz. 194. Przemówiła z nagłym łez wytryskiem. Karp. 1, 114. wylewem, wyrzuceniem się łez. mit einem Sfiränenerguß, £firfinenftn>me. Gdy żyłę otworzy, krew' wytryskiem pójdzie. Per. Cyr. 2, 114. ciurkiem , ciurcząc , strugą z szmerem, ftrömtnb. WYTRYSKNĄĆ , Wytrysnąć med. jedntl, Wytryskać niedok., wy-tryskuje pr. contin., Wytryskiwać czejtl., — §. 1 ) ciurkiem wybuchnąć, wyniknąć, wypierżchnąć, wyskoczyć;

Ijerau^fprubeltt , fierauśftrafilen , fjerauSftrömen ; Boh. prame-niti se (cf. promień), preyśliti se, wypreyśtiti se , (prysnąć , wyprysnąć) ; Slov. wypriśtugi se ; Sorab. 1. zurlu, zurwu, (cf. ciurczeć, ciurknąć) ; Cam. sviram , isvirati,

(cf. wywrzećj; Vind. vret , svirati ; Croat, zvirati , zvi-ram , gmazeti ; Dal. ganzim ; Bosn. vrjetti, izvirati, toci— tise (cf. toczyć, wytoczyć się), izliçati, istiçati , ( cf. wyciec); Ross. npoHCTent, npoiiCTenaTb, BUÓpti3raTŁ ,

BUÓpii3rHBaTb, (cf. wypryskać). Uderz w opokę, aby z tćj twardej skały wytrysnęła woda. Sk. Kaz. 219 b.

Anioł rószezką dotyka ziemi, i natychmiast źrzódło wytryska obfite. Tent. 37, 19. Tam zdrój żywej wody w porach znaczonych wytryskał. Przyb. Milt. 109. *Studni-ca wody wytryskającej. Sekl. Joan. 4 ; wyskakującej, skaczącej. ib. Wśrzód podwórza wytryskiwała czystej i żywej wody fontana. Żab. 6, 212. biła, e$ fprang ober fpielie eine Sontaine. Z wierzchu fontany wytryskiwała woda. N. Fam. 6, 525. — Piersi jej się dotknął ; co gdy uczynił, zaraz mleko wytrysnęło, i suknią polało.

Sk. Dz. 569. — Trawa wytryska, wynika, wyrasta, wychodzi ; baś @ra3 fprijjt fieroor, madjft fjewor. Słońce ledwo wytryskającą tam wędziło trawę , i tylko co pokazujące się wypalało kwiaty. Zab. 13, 170. — §. Wytryskać z czego jako skutek, wyniknąć, wypłynąć, wypaść; roorauS fließen alś eine ftolge, au3 einer Urfaclie ent* fpringeu, entftefien. z pijaństwa wytryskują wszystkie inne nałogi, oszukanie, kradzieże, niewstydność. Mon. 74,

120. Z lada bagateli wiele złych konsekwencyj wytryska.

Boh. Kom., 1 , 565. — §. 2 ) Wytryskać co transitive active, wylać, wytoczyć, wypuścić, dać płynąć; fließen laffen , firomen lajfen, »ergießen. t Gdy to powiada, jeszcze drży, łzy świeże wytryska. Bardz. Luk. 69.

WYTRZĄŚĆ, wytrząsł, wytrzęśli, f. wytrzęsie, wytrząsę cz jedntl., Wytrząsać niedok. ; Boh. wytrasti, wytrasl, wytresu , wytrasäti , (wytrausyti zgubić z worka) ; Sorab.

1. wucżafcż, wyrazu, (cf. wyrazić); Vind. istresti , vun- WYTRZASNĄĆ 'cz-. jedntl., Wytrzaskać niedok., Wytrzaski-Iresti, vunstresti ; Croat, iztreszti, iztreszam; Bosn. istré—    wać czejtl., z trzaskiem wyrzucić, wybić, wymiatać; f|er*

sti; Boss. BbupacTb , BbiTpacaTb , BbrrpacbiBaTb , BbiTpn-    auSfnallen, înaUenb beraub fcblettbern. Z przerwanych obło-

XHyib, HdpacTb , HCTpflcaib ; — §. 1) Irzęsąc wyrzu-    ków ogień wytrząśniony. Oliv. Ow. 515.— Ociec wszech-

cić , wybić, wypuścić; fleraitëfcl)Ütteln, |eraÜ3beutelH , auê*    mocny piorun wypuściwszy stłukł Olimp, Peliona z pod

fcfintteln. Wytrząsnąć kurzawę. Tr., (cf. wytrzepać). Wy-    Osy wytrzasnął. Zebr. Ow. 6 ; {excussit, z trzaskiem wytrząśnij mąkę z woru. Tr. Takowy jęczmień, który nie    pędził, wypłoszył). Mądrego człowieka nadobne upo-

ma w swym kłosie mieszków, w którychby się ziarno    minanie pożyteczniejsze jest, niżeli owego, co wymogło zachować, wnet się wytrzęsie a 'wypierszy. Cresc.    trzaska wszystko jako grom i z pamięci i z obyczajów ludz-

162. (wnet wypadnie, wyleci, wykruszy się). Ta zima    kich. Bej. Zw. 77 b. (wyfuka, wygrozi).— §. Wytrzaskać

do rozmaitych chorób wiele nasienia wytrzęsie. Furm.    co na kim, z trzaskiem otrzymać, uzyskać, wyrobić, fier»

auêlarmcit. Chociaż was kazania nie zmiękczyły ; ale *wzdy słowem bożem to na was wytrzaskały, żeście musieli prawdę nie chcąc wyznać. Twór. Wiecz. 2. — ‘§.

ffern feeren, (tu3fef;ren, fegen. Kominy wycierać, od ognia ochraniać. Haur. Ek. 4. Urzędnik powinien kominy kazać z sadzy wytrzeć, ib. 17. Kilka razy na miesiąc trzeba ten kominek wycierać. N. Pam. 11, 216. — Transi, fig. Wytrzeć komu kapitułę, zmyć komu głowę, natrzeć mu uszu* dać mu łacinę, strofować go; einem b(l3 Gfapitel lefen, tyn «kapitelu, tym ben Äopf maftyen, (cf. kapituła). Jakże mu wyśmienicie wytarł kapitułę. Teat. 52. d, 80. Dobrzeście uczynili, żeście mu trochę kapitułę wytarli. ib. 18, 101. — §. 2) Wytrzeć, wygładzić, wypolerować phys. et fig. tr.; glatt reiben, abretben. Potrzeba, aby rodzice z młodu dzieci karali, od tej rdzy, t. j. złości , pustorośli, w’yeierali a wyprawiali. Glicz. Wych. F 6.

Verb. med. intransit. K nieprzyjaciołom wieprz wytrząsł przyszczwany. Zebr. Ow. 199; fertur, z trzaskiem wypada, rzuca się, fturjt tyerauS, (türmt l)erau$.

WYTRZEBIĆ cz. dok., Wytrzebiać niedok., trzebiąc wyczyścić, wykorzenić, wygładzić, wykarczować; au&robett, burty SîobClt retntgetr; Bosn. istribiti; Croat, iztrebiti , iztreblyù-. jem mundare\ Eccl. H3Tpeóimi, HCTpeÓMTii ; (Ross. bh-TepeöiiTb, BMTepe6;mßaTb, HCTepeÓHTb wytargnąć, noTpe-6htl, nOTpeóiaib pustoszyć, wytępić). Było tam na mile blizko gruntu zarosłego i zalanego bagnami ; wytrzebiłem go i osuszyłem. Gaz. Nur. 1, 20 b. —    §. Wy-    Niepodobien do siebie, jak    ślicznych manier, jak przy-

trzebić mężczyznę , trzebieńcem czyli rzezańcem go uczy-    stojnego nabył ułożenia , i    gdyby jeszcze kilka miesię-

nić , wyrzezać; Sorab. 1. wutrebam, tu mukofcź    wure-    cy był zabawił w drodze , byłby się pod moją ręką do-

zu ; Vind. ismoshiti, resati, kopiti , skopili (cf.    skop),    skonale wytoczył i wytarł.    Teat. 1. c, 69. Oj musi to

(iszhreyati, vunszhrevati » wywnętrzyć , wypatroszyć).    być bywalec, bo się dobrze między ludźmi wytarł. Teat.

WYTRZEĆ, wytarł, f. wytrze, wytrę cz. dok., Wycierać    29. c, 67, (ob. Wykrzesany, okrzesany). Było to prze-

ciwko zdaniu ludzi w postępku i zwyczaju wojennym dobrze wytartych. Krom. 456; qui magnum usum habe-bant , (cf. wprawny, praktyk, ćwik). Wyniosłość stanów wyciera się przez to ściskanie się wzajemne. Pam. 84, 688. (wygładza się, wyrównywa się , zciera się , znosi się). — Aliter: Wyciera się niebo, wypogadza się, wyjaśnia się. Cn. Th. 1299. cieńczą i rozchodzą się chmury, zabiera się na pogodę; e$ Hart ff ty auf, Ijei* tert ftty atlk Wiatr na pogodę wyciera się znowu, Słońce obłoki grube rozegnało. Chrośc. Luk. 102. — §. 3) Wytrzeć, tarciem wygubić, wyniszczyć; atrêrefüett, meg* reiben, bnrty Reiben »ermtyfen, megfmngcrt. Obrazy z ścian wycierano. Sk. Dz. 720. Jeszcze z serca mojego wytarta nie była nienawiść. Tr. Tel. 284. O wstyd mniejsza , już się ten dawno wytarł z czoła. Opal. Sat. 32. Kto będzie tak niewstydliwy i wytartego czoła! Birk. Dom. 148. (tak bezczelny). — Wytrzeć, tarciem nad-psuć , nadwerężyć; au»retben, abrefben , bnrty fRetbett ab* nnjjen. Wyciera się co, altenuutur aliquid, e. gr. vomer ab usu lenuatur. Cn. Th. 1299. Wycieranie się, wytarcie , wygłodanie , wyrobienie klucza, siekiery , szat, statków; detritus, obliteratio. Cn. Th. 1299, (Ross. błi-nipKa, bte Slbrefbnng , 3lbnnf;ung , cf. wychodzenie, wy-chełtanie). Suknia pochodzona , wytarta, popełzła. Ern. 21. Cn. Th. 1338.

niedok.\ Boh. wytrjti, wytru, wytjrati, wydrititi, wyśau-stati, (cf. wyszastać); Sorab. 1. wutrńwam, wutru; Cum. stergam , (cf, zetrzeć) ; Vind. istreti , vunstreti, vunsri-bali, gorstreti, gorsribati ; Rag. istarti ; Bosn. isterti, istritti, izatrritti ; Ross. BtrrepeTb, BbmipaTb , nciepeTb,

HCTHpaTb ; — §. 1) wytrzeć co z czego, tarciem wydobyć , wykruszyć, wyjąć ; fjerattSretfien, Derairê&rMefo.

Gdy szli przez zboże, targali zwolennicy jego ‘kłosie, i jedli wycierając rękami. 1 Leop. Luc. 6, 1. Bibl. Gd.

,(jwykruszając rękami. 3 Leop.). Z osmykanych główek konopnych ziarno nogami wygnietują, lub rękami wycierają. Przędz. 59. — Wytarły się ryby, wyikrzyły się, wydały ikrę ; bte $tftye (ja&en attSgelettyf, fie ffrettyett itityf metyr. Nie trzeba łowić ryb, póki jeszcze pełno ikry mają, ijescze się nie wytarły. Zaw, Gosp. — §. Wytrzeć , tarciem wyczyścić, czysto obetrzeć; refit ret&Cit, augretbett, aöretbeit. Wycierać chusty u praczek, w praniu trzeć chusty, opierając je o dno naczynia. Magier.

Dano mu rewerendę, która nietyl-szcza z siebie jako mydło mydliny, które także wycie-    ko była bardzo wytarta i zdrapana, ale też od starości

rają i wychędażają szaty. Syr. 621. Koniczka nadobnie    farbę zmieniła. Wys. Aloj. 253. W wychełtanym i wy-

cudzimy, karmimy, wycieramy, guńkami przyodziewamy,    tartym stroju Zaszargana w cudzym śmiele szasta się po

ale też koniczek musi za to skakać, kiedy mu każą.    pokoju. Mon. 73,666. Wytarto chodzę, detritum pallium

Rej. Zw. 95. (cudzić konia). Wytrzeć nos, bfc 9iafe    gęsto. Cn. Th. 1338. Wytarto (adverb.) chodzący, sza-

ftynćfnjjCrt. Wytarłszy nos, plugastwo na ziemię zarzuca-    rek , podło ubrany. Cn. Th. 1338. et 1099, (cf. oszar-

cają. Eraz. Ob. a. Suknią nos wycierają, ib. a. (obcie-    paniec, gołota , szubrawiec, odartus). Zawsze łotrowstwo

rają). A coż to ichmość przyjaciele nasi, tak sobie gąb-    orężem wsparte, Prawo po sobie mieć będzie, Cnota

ki nami wycierają! Teat. 22. b, 100. fig. wypłókują so-    łachmany wdzieje wytarte, A zbrodnia w krześle osię—

bie gęby nami* biorą nas na języki, obmawiają nas;    dzie. Zab. 13, 237. Nar. Łokcie się w cisku wycierają,

[te fpüljlett ftty mit unâ beu üRurtb aatrô , führen unS immer    Teat. 20. b, 121. Takby się był wytarł, ażby mu już

tm 2Rmtbe. — Wycierać kominy, wymietając sadze, albo    wkrótce boki widać było. ib. 7. c, 70. Poznałem literata

wiechą, albo przeciągając linę. Magier. Mskr. bctt 0tyorit*    po wytartym boku i sukni wyszarzanćj. ib. 43. b, 12.

Mskr., (cf. wyszastać, wymiąć). *Sędy wymywać, wycierać i wysuszać. Cresc. 40. Trzeba zaraz takowe śkło aż do dna z tygla w wodę wyrzucić, tygiel dobrze wy-falmować , t. j. wycierać. Torz. 153. Na słowo komenderującego: wytrzyj! dwaj pierwsi pomocnicy wycierają, armatę. Jak. Art. 1, 410. Wytrzeć trzewiki, bóty, obuwie. Ld. — Mydlnica ziele, gdy je w rękach mnie, pu

Wytrzeć suknią, znosić suknią, schodzić, wychodzić suknią    bardzo głupi. Gorn. Dw. i 16. Wszyscy na nich wy-

Ross. HCTacnaTŁ. Na terlicy takem się biedak wytarł. Teat.    trzyszczyli oczy. Stas. Num. 1, 179. Na mnie rozcią-

43. c, 58.    Wyb. Kiedy komu    wymawiamy głupstwo lub złe    gnionego oczy wytrzeszczali. Wribl. 49. Oczy wytrze-

postępki,    mówimy: znać,    żeś niewiele wziął plag w    szcza, a najdą, jedni co naśladować, drudzy czego i

szkołach , że cię niedobrze bito , żeś nieczęsto pieniek    zajrzeć. Jag. Wyb. a 2 b. Jak ona oczy wytrzyszcza na

wycierał. Mon. 73, 136. — Transi, fig. Choć rzecz wy-    moję siostrę, leat. 38, 180. Zobaczycie niebawnie , jak

tarta , Nowym grana sposobem, wiele bywa warta. Kor.    na mnie świat oczy wytrzeszczy. Boh. Kom. 2, 392. Na-

Hor. 13. (oklepana). Mają oni dosyć zdatności, do uda-    gle się rycerz porwał, blaskiem bity Od świetnej zbroi,

nia za nowe myśli wytartych, i do przywłaszczenia so-    w wytrzeszczone oczy. P. Kchan. Jer. 405.

bie cudzych dzieł. Pam. 85, 1, 1058.    WYTRZEŹWIĆ cz. dok., Wytrzeźwiać niedok.- Ross. bu-

WYTRZEPAĆ, f wytrzepie, wytrzepię, cz. dok., wytrzepu-    TpeąBHTb, BMTpe3BiHBaTb ; do trzeźwości przywrócić,

je pr. cotin. Wytrzepywać czesłl. ; §. 1) trzepiąc wybić,    znowu trzaźwym uczynić, roztrzeźwić , otrzeźwić; rciebet

wykurzyć, wyczyścić; auêpodjen, auśflopfen $. $. ben    nüchtern machen, ben fRattfd) »ertreiben, mieber 51t fid; brin*

©taub auê bett Kleibern; Vind. vunstlezhi, istliekati, vun-    gen.— Recipr. Wytrzeźwić się » WYTRZEŹWIEĆ, trzeź-

stliekati, isklotiti , vunsklotiti, (cf. wykłócić); Croat, zte-    wość odzyskać, wyspać się po pijaństwie, wyszumieć,

pati ; Ross. BLiTpenaTb, BbupemniBaTb, npirry3HTB. Brał    roztrzeźwić się; Vind. Te izpulkati, pianost sespati ; Eccl.

się pewien'do pręta, chcąc wytrzepać suknie. Kras. Baj.    iiCTpe3BHTHCa , Hdpe3BMTHca , mieber nücfytem merben, bett

110. — Fig. Weźcie go, woła, i wytrzepcie drwiny    9îan(d) uerlieren, nneber jn ftd) fommen pr. et fig. tr. Jak

Mocno i gęsto postronkiem od liny. Jabł. Ez. B 4. —    się raz upił, tak nigdy prawie nie wytrzeźwiał. Pilch.

Transi. Wytrzepać kogo, wychłostać, wybić, einen aitS*    Sen. list. 2, 362. I długoż tak masz być pijana, wy-

prügeltt ; Vind. tepsti, holistati, ofhagati, oklati, (cf.    trzeźwże się z wina twego! Radź. 1 Sam. 1, 14. (wy-

okładać).    Jak porwę kija, to ci należycie skórę wytrze-    trzeźwij się z wina twego. Bibl. Gd.). Ocucił się pan,

pie. Teat.    7, 66. Jak ociec    przyjechał, wypędził wszys-    jako gdy kto snem zmorzony Wyspał w-ino wczorajsze,

tkich , i jeszcze im skórę należycie wytrzepał. ib. 22. c, i wstał wytrzeźwiony. J. Kchan. Ps. 116.

65. Za moje uciski , Niechaj niewyparzone wytrzepię ci ‘WYTRZUNĄĆ med. jedntl., wyskoknąć , wypierzchnąć , pyski. Teat. 43. c, 152. Wyb. — Fig. tr. allegor. Było    ranêfpriltgen. Z łoża jak wściekła Wytrzunąwszy, a w ło-

tu wielu takich, co mieli i cugi, A przecie ich ^świętym    że twarz wraziwszy, rzekła.... Zebr. Ow. 255; exiluit ,

Tak dobrze sprawiedliwość wytrzepała. prętem, Źe drugi    ob. Trzunąó , cf. runąć.

^do szeląga od grzesznej mamony Wolen zostawszy, z WYTRZYMAĆ med. dok, wytrzymuje pr. contin., Wytrzymy-niczym powrócił do domu. Zab. 16, 126. Nar. (wycień-    wać czestl., potrzymać do wyznaczonej pory, trzymać do

ćzyła). — §. 2 ) Wytrzepać, wytrzepiotać , wypaplać,    końca jak potrzeba, trzymając wytrwać; au^fllten, t/al*

wyszczebiotać, auêplappern.    tenb «Abattent, btô sur beftiminten 3^tt galten. Ażeby nie

WYTRZASĘ, wytrzęsie , ob. Wytrząść. WYTRZĘS1KUFEL,    spudłować, nabiwszy strzelbę, wziąć na cel dobrze,

fla, m., łupikufel, moczymorda , moczywąs , kufel, pija-    wytrzymać dobrze, i-strzelić dobrze. Boh. Kom. 5, 15.

nica ; eilt ©turjebccljer, ©aufauä, 3^brnber. Dzieło to    (spokojnie utrzymać, nie drżącą ręką). — §. Wytrzymać

przypisuję wszystkim frantom, rzygalcom , łakomskim,    majętność, wydzierżeć, trzymać w dzierżeniu do czasu;

darmotrawskim, wytrzęsikuflom, łapisztukom. Dzwon. Siat.    im 33eft& galten, tttt SeftjJ Ijaben, bté jur beftiminten %ńt

a 2.    «uralten. Wytrzymać majętność, uti, frui possessions

WYTRZESZCZ, WYTRZYSZCZ, a, m., człowiek oczu wypukłych , ostrych. Włod. homo oculis acribus , argulis , eminenlibus. Cn. Th. 1339, Graec. dzsm'Çmp, ein ©louait* ge, ©tierauge, ©perrauge. Miarkowałem to z ich miny, prawdziwi wytrzyszeze. Teat. 35. d, 18.

WYTRZESZ CZAK , WYTRZYSZCZAK , a, m, Oczy zająca , ‘pa-try, (ob. Patrzyć), na Podlasiu wytrzyszczaki ; w Krakowskim wytrzyszczak , mak w główkach dziurawych, z których dojźrzawszy sarn się na grzędy wysiewa , pa-troch. X. Kam. baś Slltge be3 i)afen, tlt ^oblatflien; trn    trwać, nie ustać, potrwać do czasu; Slav, obstajati, (cf.

^mfautfdjerc, cine 21vt îOîo^n, ©d)uttmol)n. WYTRZESZCZEĆ    obstać), an^alten, au^bauern. Lód na rzece wytrzyma do

act. et med. dok., trzeszcząc wydać , przestać trzeszczeć ;    nowego roku. Bndtk. Belka ta jeszcze wytrzyma, ib. —

IjerauSfniftent, atrêfuiftent, jn fniftern aufljtjreu. Wytrze-    Wytrzymać natarcie, stos. Cn. Th. 1339. znieść, nie

szczał już ogień. Bndtk. WYTRZESZCZYĆ, WYTRZY-    uledz ; ettM$ auźlmUen, ertragen, nidjt erliegen. Trzeba być

SZCZYĆ cz. dok., Wytrzeszczać, Wytrzyszczać niedok.,    żelaznym, żeby to wszystko wytrzymać. Teat. 11. b, 63.

oczy wytrzeszczyć, wyszczerzyć, wywalić, szeroko otwo-    Flota ta wytrzymawszy ogień przez dwie godziny, cofnę-

rzywszy wlepić ; bie Slngett n>eit auffperren, anglopen, glojjen,    ła się. Pam. 83 , 2 , 114. — Poczęła Litwa pierzchać,

ftieren; Boh. wytrestjm. Kto oczy wytrzeszczywszy pa-    gdy pola dalej nie mogli wytrzymać; Konstanty krzyknie

trza, jakoby się zapomniał, zaraz z postawy znać łeb    na Polaków o ratunek. Biel. Św. 271. nie mogli dłu-

commodatoris vel creditoris tam diu , doneo fructus per-cepti, creditae pecuniae aequentur. Cn. Th. 1339. Wytrzymanie majętności, ib. baś 2ln3balten eiltet in Sefifj ge* nominen Sigentljutnś, biś man $u bem ©einigen gefmnmen ift. — §. Wytrzymać kogo , trzymać go na słowie , nie pospieszać w zaczętej z nim rzeczy, nie kończyć z nim; einen Innfialten, t(m meilett. Lecz już kończ, niespokojną nie wytrzymuj dłużej Myśl moję , którą dyskurs zawieszony nuży. Min. Ryt. 1, 106. — §. Wytrzymać, wy-

żćj trwać w bitwie, fie fonnten baS gelb nid)t länger V«l« ten, nid)t länger auêVMten in ber gelbfcVlacVt. Cięższa rzecz wytrzymać pomyślność , niżeli szczęście. Kras. Dos. 238. znieść należycie, sprawować się w niej należycie; ba3 ®\M ift fd)$uerer ju ertragen, alê baś Unglücf. —- Cum Da-tivo: Wytrzymać komu , utrzymać się przeciwko komu , obstać , oprzeć się ; einem tweberfteVen, iVm SBiberftaub Ieiften, feinen Slitgriff anöValten, abValten, ertragen. Niemcy nie mogąc dłużej Polakom i Węgrom wytrzymać, pierzchają. Krom. 99. Nie mogąc wytrzymać impetowi jazdy naszej , nieprzyjaciel mieszać się począł. Nar. Chodk. 101-2. Zgoda chrześciańska potędze bisurmanów wytrzymać może. Psalmod. 65. Rzymianin i Anibalowi we Włoszech wytrzymywał, i do Sycylii wojska wysyłał. Faliss. FI. 73.

Włod. wystawność, wysadność, przesadność , przesada, przesadzanie; minus in bonam, quam malam partem, chęć popisywania, celowania sztuką, gustem; rnäVlcrb fAeS Mfeltt, 2ïu3fucVen, Fünfteln, Äünfteles), Btererc^, ©laitj* fud)t, ©efdjmacfófudjt, f radjtfudjt, Üîunftfudjt. Wytworność jest uczniem pychy. Żab. 5, 128, (cf. przepych). Wytworność czasem tak się daleko zapuszcza , ze mężczyzna przez gust zepsowany przywłaszcza sobie wdzięki, i układy przyjmuje niewieście. Mon. 70, 731, (cf. znie-wieściałość). Prostota i niewydworność starych Rzymian, wstrzemięźliwości ich była pewnym znakiem. Warg. Wal.

42. Był Bolesław Chrobry w ubiorach i stole bez zbytku i wytworu uczciwy i okazały. Nar. Hst. 2, 202. Niech powiedzą, na uzdach, na stołkach , co czyni złoto, co Polak od pola nazwan, już nie trzeba    na odzieniu tak wielka wydworność? Zygr. Pap. 243.

zamków, Bo każdemu piersiami wytrzymamy sami. Star.    Nie wielka w Turczech wydworność w domów budowa-

Yot. C 4 b.— c) Wytrzymany, którego wytrzymano, auêgc*    niu. Paszk. Dz. 121. Niechaj gdzie indziej szumi, Sztuka

galten ;—b) Possibil. Wytrzymany, ‘wytrzymalny, do wy-    i wytwór niech naturę tłumi.... Zab. 16, 184. Kniaź.

trzymania, mogący być wytrzymanym; rtu^altbar, er*    Przywdzialiśmy, że tak rzekę, wytworność złemu. Mon.

traglld). Tęgi to był raz i niewytrzymany, Brzmi wielki    65, 182. Prawda mówi bez wytworności. Pilch. Sen.

oszczep, rycerz się nie boi, 1 śmiele tarczą zasłoniony    list. 578. Abyście mię, choć nie tą wydwornością słów,

stoi. P. Kchan. Jer. 296. Na wytrzymaną, na wytrwa-    której rzecz potrzebuje, trochę jednak obszerniej prze-

ną*kto dłużej wytrzyma, wytrwa, zniesie; e3 aufi 2Ut3=    kładającego , pilnie słuchać raczyli. Janusz. Lig. A 4.

galten, 2Urêb«uent anfommeit laffeu , mer e8 länger aurait.    Złe kopie dobrych oryginałów zbytnią wytwornością prze-

Kiedyby przyszło na wytrzymaną, pewna rzecz, iż An-    sadzają. Mon. 65, 157. Owe ucinki ciemne do zrozu-

glia byłaby dłużej w stanie prowadzenia wojny. Pam. 83,    mienia , owa wytworność w dobieraniu słów próżnych,

2, 232. Mógłby dokazać , iż przez wytrzymaną, Z nim,    u wielu dziś są w modzie i szacunku. Mon. 67, 609.—

jakie zechce, kondycye staną. Chrośc. Fars. 391. — Wy-    §. Na wytwór, na schwał, na przepych, wybornie, wytrzymujący * WYTRZYMAŁY, a, e, — le adv., wytrwały    sądnie; au^gefud)!, OOrtrefłtd), funftltcf). O ojcze czasów

na ciosy, ûUëfûltenb, anêbauemb. Wytrzymałą śmiertelnym    w których żyjem rzędzie , Ten człowiek z twych rąk na

duszę nieba dały. Dmoch. U. 2, 323. Jednak stale Oro-    wytwór lepiony, upadł. Zab. 8, 277. Jakub, (ob., na wy-

sman wszystko znosi wytrzymałe. Teat. 44. b, 66. Wy-    tworzoną z kim idę). WYTWORNY, ‘WYDWORNY , a,

trzymywanie, WYTRZYMAŁOŚĆ, ści, i., wytrwałość,    e — ie adv., na wytwór zrobiony lub robiący, prze-

ba3 2lnM)alten_, Sïuêbauerit , bte 93e^arrltd;fctt, Sïltébaiter. —    myślny, wyborny, wyborowy, wysadny, wykwintny, wy-

§. ‘Wytrzymać, wstrzymać; JurütfftaUen, enthalten. Któ-    stawny, wyszukiwany, kunsztowny, na popis, przesadny;

rzy łechtania nie cierpią, wytrzymać się od śmiechu nie    rarius in. bonam , quam in malam partem: rccfyt au§gefncl)t,

mogą Zab. 12, 289. Dndz. jeżeli nie omyłka druku.? auśfudjenb, fttmmd), fnnftmd), funftlid), fünftelnb, mäfyle*

WYTUCZYĆ cz. dok., tuczeniem wypaść, wykarmić tuczno;    rtfcf), flffecttrt ttt ©efofjmcttf Uttb -jJracljt, Jtercrifd). Był bardzo

Vind. ispilati, vunspitati , bt(f tttäften, feift inäften. Zwy-    w astronomii uczony, w geometryi wydworny. Sk. Dz. '

drżałbym większemi dostatkami obłożony, i jako szkapa    901. (wyśmienity, przemyślny, znakomity, celny). Wy-

zbytnim wytuczona obrokiem, wierzgałbym przeciw za-    dworni mistrzowie powiadają, że ziela tego dwojakie jest

konowi. Psalmod. 11. Wołki jęczmieniem dobrze wytu-    przyrodzenie. Syr. 419. (główni). Nie we wszystkich

czyć. Syr. 969. Gdybyś się nie wiem jak wytuczył i wy-    naukach może być jednako wydworny i subtelny wywód

pasł, nigdy karmnego wołu, ani siłą, ani ciężarem nie    rzeczy; w nauce moralnej musimy postępować dowoda-

przesadzisz. Pilch. Sen. list. 112. Oni się wytoczyli z    mi pospolitemi, nie wydwornemi i subtelnie wymyślo-

wszystkich pierwszych ofiar ludu. Radź. 1 Sam. 2, 20.    nemi. Petr. Et. 6. Ewangelia nie w wydwornej mowie,

(utuczyli się. Bibl. Gd.). Dobrocią wytuczeni pańską. Sioad.    ani w gładkich słowach, ale w doskonałej cnocie zależy.

1 , 270.    W. Post. W. 21. Styl przewydworniejszy. Petr. Pol. 127.

W'ymawia się, iż ten list nie wydwornie , ale po prostu pisany. Baz. Hst. 30. Witam z strachem, niewydwornie, Z uczciwością i pokornie. Kchow. Roz. 86. To wszystko, co jest rzeczywistym , nie potrzebuje b^ć wytwornym ; to zaś wszystko, co jest wytwornym, nie jest rzeczywistym. Mon. 70, 731. Naród nasz nietylko że jest pracowitym, ale też nie jest w pożyciu wytwornym. Pam. 83, 612. Maść ta prosta daleko lepsza jest, niili na-

638

WYTRZYMAŁY - WYTWÓR.

WYTWORNY.

WYTUPAĆ, ’"WYTAPAC (Bndlk.) cz. dok., Wytupywać    Dworstwa, wydwmrne powieści, apophtegmata. Dwór. a 1.

czestl., Wytupnąć jedntl. , tupaniem wydeptać, wybić, wymusić, wygnać; mit gmfSeftampfeu Vcrairôtrcten, airêtre* ten, Verauslagen, Veranlagen. Wytupać kogo, pedibus subsellia percutiendo expellere. Cn. Th. 1317, ob. Wy-ksykać.

WYTWARZAĆ, ob. Wytworzyć. WYTWÓR, u, m., WYTWORNOŚĆ , ‘WYDWORNOŚĆ , -ści, i. , wytwarzanie się. Cn. Th. 1339. zbytnia pilność w robieniu czego.

szych ‘łaziebników wydworne owe zielone, czerwone,    facio. Cn. Th. 4 359 ; nadto co wytwornie robię. Włod.

żółte mazidła. Syr. 278. Do grzechu pomaga wydworny    sadzę się z czym, wysadzam; ftd) füttftelub tyWûOïtyttn,

strojny ubiór białogłowski. Karnk. Kat. 348. Iź wielką    fünftein, gefudjt fe^tt, affecttren. Nie wytwarzać się, nie

była rozkosznicą , stroje i twarzy przebierania nie tylko    sadzić się w mowie lub sprawach. Włod. Cn. Th. 542,

wydworne, ale i wymyślne miała, prostą    się wodą nie    (cf. po prostu). Ś.    Hieronim nie chciał się    z Łaciną w

umywała, jeno rosą zbieraną. Sk. Dz. 892.    Zbytni strój i    tłumaczeniu biblii wydwarzać. Sk. Dz. 118.    'Przystałość

wytworne ubieranie, nie różne jest od zmyślnych ko-    i tego wyciąga, aby człowiek tak z mową, jako i z spra-

medyj. Petr. Et. 8. Jako smaczny głodnemu chleb , ni-    wami najmniej się nie wydwarzał ,* jedno niedbale jakoś

gdy sto potraw wydwornych smakować tak rozkosznikom    a ‘rzekomo wszystko czynił. Gorn. Dw. 58. Pokazałby

nie będą. Sk. Kaz. 138 b. Głód stanie za kuchmistrza;    się pewnie być człekiem wielkiego rozumu, gdyby się

t. j. potrawy mniej smaczne i mniej wytwornie warzone,    w mowie swej tak bardzo nie wydwarzał. Pilch. Sen.

głodnemu żołądkowi przypadają do gustu. Pilch. Sen.    list. 4, 71, cf. kwiatkami sadzić, wyszukiwanym być,

list. 128. WYTWORNIŚ, sia, w., na wytwór robiący,    wymuszonym, wenn er ftd) in feiner (fRcbe), ©pradje md)t

wytwarzający się, wykwintniś, wysadny, wystawny; eilt fo    ittödjte. — Na wytworzoną z kim idę * przesa-

Affectirer, ein rodfjleüfdjer ©efd)macffüd)tler,    ein Binding.    dzam się. Dudz. 47.    na wytwór, wyścigając    się na wy-

W rodź. ieńsk. WYTWORNISIA, i, n.    p. Pocieszna    kwinty, einanber JU    Überfünfteln fud)en. —    Wytwarzanie

jedna wytwornisia zbliżyła się ku mnie.... Mon. 70,    się, wytwór, wytworność, minuta subtilitas. Cn. Th.

253. WYTWORZYĆ, (ob. Tworzyć, Twór), ‘WYDWO-    1339. wytwarzanie się, wydwarzanie się, wykwintność,

RZYĆ (ob. Dwór, Dworski, Dworstwo), cz. dok., Wy-    wystawność; gefud)te3 affecttrte$ Siefen, Binares), Affectation,

twarzać, *Wydwarzać niedok. ; Boh. wytwariti effingere ;    Nic obrzydliwszego nad wydwarzanie się i wysadzanie,

(Sorab. 1. wutwaricż wybudować);—§. 1) tworząc wy-    czyli chełpliwy i wydęty sposób mówienia. Pilch. Sen.

dać, wystawić, wykształtować ; fdjaffcnb barfhflett, fyeroor*    list. 4, 71. Jeśli bez wywarzania się, płynie komu gładka

bringen, I;erauêbilben jor. et fig. tr. Siemię wszelakie wy-    z natury wymowa , w ten czas niech rzecz ozdobnie wytwarza członki albo latorośle i gałązki rzeczy wyrastającej    prowadzi, ale tak iżby raczej rzecz, niżeli siebie wy-

Cresc. 107. płodzi, wydaje z siebie, wypuszcza, (cf. wy-    stawił, ib. 2, 228. Nie na wydwarzaniu słownym, moc

rodzić). Moc wytworzenia albo kształtu czynienia wsze-    i istota filozofii, ale w rzeczy, ib. 1, 121. Strzedz się

lakiego siemienia. Cresc. 106. (płodzenia z siebie, wy-    wydwarzania, mieć wdzięczność w tym wszystkiem co

płodzenia, wypuszczania). Wszelka rzecz miękka natych-    pocznie , mieć dobre baczenie. Corn. Dw. 228. Śmiech

miast w *się przyjmuje każde wytworzenie i odmianę.    pobudza wydwarzanie nad miarę, co białogłowy zowią

Cresc. 4. (wrażenie, wyrażenie). — Transi. Gwałtowmem    przekwiuty. Gorn. Dw. 152.

wykładaniem pisma ś. wykrętów przewrotnych wytwarzać WYTYCZ, (WYTÉCZ. Cn. Th. 1538), y, z., wytykanie, nie mamy. W. Post. W. 250. wyroić , wyroiwszy utwo-    mianowicie dziesięciny wytycznej, i sama dziecina wy-

rzyć, wynaleźć, wyprząść; erfntbett, erfd)affeit, Ijerttorbrtn*    tyczna; baś Ansehen beS ©arbettjefienben, be/©arbenje*

gen. W dumie zostając nad cnotami i śmiercią Sokratesa,    fyeitb, S^anbelgeftßttb , Bltgscftenb ; ( Boh. weytka, weyćitka

ten wiersz wytworzyłem. Mon. 71, 180. ( utworzyłem z    zarzut, wyrzut, ob. wytknięcie błędów). Kopa, gdy sta-

siebie). Będziesz wytwarzać bogu słodkomowne hymny.    nie w polu przy dobrej liczbie i układaniu , xiçdzu dać

Zimor. Siei. 172. (wyśpiewywać). Skowronek na wiosnę    wcześnie znać dla wytyczy i prędkiego do gumna zwozu.

wzgorę wzlatając rozliczne śpiewania wytwarza. Sienn.    Maur. Ek. 3. — Fig. tr. Buntownik pół tryumfu, pół

twoich przyjacielach dokazał wy-

WYTWORNIŚ - WYTWORZYĆ.

WYTYCZ - WYTYCZNY.

639

297. Spicz. 151, ( cf. wytrelować). Sroka człowiecze    wygranej liczy, Ż

słowa wytwarza, gdy je często słucha. Spicz. 152. (wy-    tyczy. Pot. Arg. 155. przebrakowania.— \. Wytycz, Wymawia, wyraża). Ręka malarza Najżywszemi farbami dow-    tęcz, Wytyk, y, to., choroba nożna koni, psów, bydła,

cipnie wytwarza Sprawy wszelkie. Przyb. Luz. 245. wy-    (ob. wytknąć nogę); ber ©patl), bet* ^ußfratltpf bei) ^fer*

raża, wyobraża, wystawia, oddaje, wyrysuje, wykon-    ben, BagblnmbClt, U. f. U). Wytecz,    psia choroba. Osiror.

terfetuje; barftellen, norftellen, abbtlben. — §. 2) Wytwa-    Myśl. 16. Na wytycz koniu dawać    tego lekarstwa,    póki

rzać, wydwarzać, na wytwór robić, wytworno czynić,    będzie chromał. Haur. Sk. 472. Zankel bydłu na starcie

wysadzić, przesadzić, wykunsztować ; ^ etaitê Fünfteln, über*    kłębu, na splecenie, na wytyki, i inne choroby by-

tretben, gefud)t fjerauêpuijen, fyerauêftaffh’Cît. Wchodzi z rze-    dlęce , jest ratunkiem. Syr. 249. WYTYCZNIK, (WŸ-

czą swą w dziwne labirynty; słów nowych i wydwarzo-    TÉCZNIK. Cn. Th. 1338), WYTYKACZ, WYTYKO-

nych nasadza, oracyą od Adama począwszy rozwlecze.    WNIK , a, to., wytykający dziesięcinę, ber Auöjefyenber,

Gorn. Dw. 386. ‘'■'Ochędostwm mierzione nazbyt wydwa-    ber B^wber, B^ettbganger. Wytykownik, urzędnik który

rżane, nie przystoi mężczyźnie. Kosz. Cyc. 85. — Skład    dziesięcinę wytyka, decumanus. Mącz. (dziesięcinnik). Gdyby

i postawa tych ludzi, którzy się sami tak szpecą i wy-    wytycznik trudność robił wytykania, wolno jest każdemu

twarzają, jest obrzydła i okropna na samo spojrzenie.    zwieźć zboże swoje , zostawiwszy    dziesięcinę na    polu.

Pilch. Sen. gn. 110. naturę swoje przesadzają, zmieniają,    Oslr. Pr.Cyw. 1,297. WYTYCZNY,    WYTECZNY, a,    e, od

z przyrodzenia ludzkiego wyzuwają ; ful) mnfcfyaffett, tyn    wytyczy, od wytykania dziesięciny;    ©arbettjebenb *,    $ef)r*

9?atur aitêjteljen, Die 93?eitfd)f)ett yerläitgnett. — Wytwarzam    se^enb *. Wytyczna dziesięcina. Ostr. Pr. Cyw. 1, 294,

się z czym, wytwornie czynię co, fastidiosius aliquid    (cf. meszne). Z królewskich dóbr dziesięcina wytyczna.

Skrzet. Pr. Pol. 2, 31. Wytćczna dziesięcina. Papr. Kot.

swem stoi, póki do podkopów Albo siekier nie przyjdzie wyuzdanych chłopów. Tward. Wł. 92. Na lewej stronie łotr na pana śmiało z bluznierskiemi się wyuzdał słowami. Odym. Św. 2 J i b. — Wyuzdany, wycheł-znany, rozpuszczony, jügeKoê ; Ross. Heo6ty34aHHLiH. Nie wiemy, co czynimy, gdy się koła rozbieżą, a wmlność wyuzdana w swawolą a szaleństwo pójdzie. Birk. Syn. Kor. C. Na wszystkie namiętności wyuzdany. Przestr. 89.

478 » WYTYCZNA , ej, z., WYTYCZNE, ego, wy-tycz, ber ©ar&enjefyenb. Szlachcic myślił, jak spichrze ładować u lądu, xiadz jakby o wytyczną    ziemianina pie—

niać. ZabŁ Zab. pr. Śmieje zie pleban ,    kontent z dzie

sięciny, Codzień odbiera nowiny pocieszne, Codzień rachuje wytyczne i meszne. Kras. Mon. 99. — §. Fig. Ir.

I Delia, jak kolej przypadnie wytyczna, Na noc nieśmiertelności pójdzie z swym dniem życia. Zab. 15,338.    Trzymaj ten zbłąkany wyuzdany język twój na wodzy,

wytknięta, wyznaczona, wymierzona; a&gefteoft, auêgejeb    Past. Fid. 215. WYUZDANOŚĆ, ści , z., rozpuszczenie

cfynet, üeflnnntt. WYTYKAĆ, ob. Wvtknaé.    sie, rozpusta niehamowna ; Ross. Heob^ysAamiocTb, boæb-

WYTYNKOWAĆ, ‘WYTRYNKOWAĆ cz. dok., tynkując wy- HHname , bte 3ugcfló[t0fctt, UttMnbłgfeit.

gładzić, tykiem wyrównać; üertültcfycn,    mit ïünc^ ner*    WYWABIĆ    cz.    dok.,    Wywabiać    niedok. ;    Boh. wywabiti ;

ftmdjeit, glatt itbcrtuncfyett. Ściany takowe powinny być    Slov. wywóbjm ; Sorab. 1. wuwabićź, wohnwabicż ; Croat.

wapnem wyrównane i wytynkowane. Świtk. Bud. 25. —    izvablyujem ; wabiąc wyprowadzić, wywieść, wyciągnąć,

Fig. tr. Jejmość jakoś zmalowana, jak czarownica, wy-    wynęcić pr. et fig. tr., jjeraitêlotfen. Lutra chciano kłam-

Teat. 22 , 22.

WYUCZYĆ cz. dok. , Wyuczać niedok. ; Boh. wyućiti

ućowati , wynaućjm ; Sorab. wuhutżu, wohutzuyu ; Vind. izvuzhiti, vunsvuzhiti ; Ross. imyauTL, imyyaTb, BbiymiTb, BbiymiBaTb; zupełnie nauczyć kogo, einen gaitj auëleltren, fettten Unterricht »oEenbcn. Duchu święty raczysz nas wyuczyć tego, czego pan nasz Jezus nauczał Módl., Gd. 8, (cf douczyć). Jan święty tak wiele miast wyuczył. Zygr. Pap. 269. Wyucza nas pan nad dobytki ziemskie , i nad ptaki niebieskie wyćwiczą nas. 1 Leap. Job. 35, 11. (wyucza nas nad bydlęta ziemskie, i nad ptastwo niebieskie czyni nas mędrszymi. Bibl. Gd). Trzeba było, by przypadek różny, i nieszczęsny wyuczył to, com nie chciał wierzyć. Jabl Tel. 130. (by dokładnie nauczył, przekonał, przeświadczył, cf po szkodzie mądry). Nie uczył ś. Wojciech cudze majętności trawić ; nie tak on wyuczył Bolesława , który wyzwolił majętności duchowne od ciężarów i szarpania wszelkiego. Twórz. Okuł, 7 3. — g. Zaimk. Wyuczyć się , zupełnie ze wszystkim nauczyć sie; ganj auilernen, »oEftänblg erlernen;’ Slov. wyuciti se; Sorab. 1. wuhuknu. Żaden nie może się nauki tej wyuczyć. Glicz. Wych. N 2. (zgruntować, zgłębić). Te-ć są owoce onej nauki , którejśmy się wyuczyli. Baz. Hst. 50. Wyznawać cię będę, gdy się wyuczę sądów sprawiedliwości twej. Budn. Ps. 119, 7. (gdy się nauczę praw'twoich. Bibl. Gd). — Wyuczenie Ross. Bbiywa, BbmiKoaeHie. Wyuczony, Boh. wyucenec ; Ross. BbUUKoaeiiHbnl, (cf wyter-minowany, wyzwolony).

WYUZDAĆ cz. dok., uzdę odjąć, rozuzdać, z uzdy wyzwo-

trynkowana jak mur, wystrojona jak    lalka Gdańska.    stwem    ułowić    Wywabionego    przysięgą    Karola V.    na sejm

wy-

w Wormacyi. Zygr. Pap. 314. — §. Wywabiam, wywoływana kogo dokąd , do kogo, wołam zkąd kogo. Cn. Th. 1342. Ijerauéntfett. Wywabianie, wywołania, wywoływanie. ib. Wywabić na pojedynek, Sorab. 1. wuwa-bicz, wohwabicż; Slov. wywabugi ; wyzwać, einen Ijer* (UjSforbern. Nie zawsze ten mężny bywa , kto kogo wywabia , zwłaszcza gdy nie potrzeba , pospolicie taki czasu potrzeby gęby uchyla. Ezop. 33. Wywabiał z wojska nieprzyjacielskiego , ktoby się chciał bić z nim o tę prawdę jego. Rej. Post. 0 1. Królik jeden Niemiecki wywabił Lecha na rękę, chcąc czynić z nim sam a sam, a Lech zabił go w pojedynku. Biel. 20, (ob. Ręka). — §. Wywabić co na kim, wyłudzić. Bndtk. non einem etlMS Ijermrêlodcn, ijjnt etroaê nblocfen. — §. Wywabić plamę » wyciągnąć, wybrać plamę z czego ; einen §letf auêntacfyett, auêlmngen, roegktngcn ; Ross. cornait, cronaib (cf. zegnać), BHBecTL, ( cf. wywieść). Z rzadka się pierwsza plama nałogów wywabi, Zdziczałego jastrzębia któż na berło zwabi? Zab. 14, 25. Nagi., (cf. czego się nowa skorupa napiła , tym na starość trąci). — Fig. tr. Jak zgniliznę z kości trudno wywabić, lak zazdrość z serca trudno wyprowadzić. Lach. Kaz. 1 , 281. WYWAB1ACZ, a, m., co wywabia drugich. Włod. ; wab'. Cn. Th. 1340. ber $erau§lo<fer, 2In£locfer. W rodź. zeńsk. WYWAB1ACZKA, i, bie #erau8l0ćfertnn. Wywabiaczka, eleccbra. Cn. Th. 1219. WYWABNY, a, e — ie adv., do wywabienia, pun $ermt£>locfen. Wywabna plama , którą można wywabić, wybrać, wyciągnąć ; $er<Ul$Bttnfl&ar. — *§. Jestem uwięzionym w twych sidłach niewywabnych. Chodk. host, 31. lić , cf.wychełznać ; Rag. oduzdatti ; Eccl. H3iy34aio, au$*    niewydzierzgnionych , z których się wyzwmlić nie można,

Saunten, entminten, lo^öimtcn pr. et fig. tr. Zbytek,    niewywikłanych, itnOefre^Bar.

pompa, rozpusta, wfyuzdały konie. Falib. X 2. — Wy- WYWĄCHAĆ cz. dok., węchem wyczerpnąwszy wyciągnąć; uzdać się, puścić się niehamownie ; Ross. CBOÓo^HTbca ,    Vind isvohati, vunsvobati, ïjerauêrtedicn, tyeranêfcfymtppcm pr.

(cf swobodzić); Eccl. 6e3xy34HTHCH, JügeHoê brnber lier    et fig. tr. Dziś z cudzego pieniądze worka wy wąchają cy-

ftünnen. Od rokoszu wyuzdaliśmy się na wszelką swa-    ganki farbowane. Klon. Wor. 7. zwąchawszy wysmykają.

wolę, łupiestwo. Star. Ryc. 50. Nie za rozkazem chana WYWACHLOWAĆ , ob. Wachlować.

wpadli Tatarowie, Lecz wyuzdali się przywatną swawolą. WYWADZIĆ cz. dok., wykłócić, zwadą wycisnąć, cf. wy-Tward. W. D. 223. On się nie dawno na wsze złe wy-    waśnić; ^eratiêjattfen, crjanfeit, al’Jttttfeit ; (Boh. wywaditi

uzdał, i zbrodniami swemi rozsławił. Pilch. Sali. 145.    wykupić; Bosn. izvaditi * wyrwać; Slav, izvaditi * wywi-

Dąb od wichrów żadnych niepożyty, dotąd w gruncie    kłać, wypakować). — Zaimk. Wywadzić się, nawadzi-

porowawszy od wody, mieli popiol delikatny. Torz.

wszy się ustać, wykłócić się, ftd) fatt ttttb ntube janfen; Boh. wywaditi se.

Śkt. 218.    '    ' _

■»WYWAGA, i, i., wyważanie, wyważenie, i to co wywa-    WYWAR,    u , m., wywarzenie, i to    co w*ywarzono lub

żono ; bcrê Shtötnägett, Slitöttdegett, Sluögetrogette. Dndtk. X.    z czego    wywarzono, wywarzyny ; baê    31itśftebett, Sfóftebeit,

Jabl 3; (Ross. BbietcKa gwicht, który się dokłada do baë Spitltg, j. 33. Sramttiretnfpitlig. Wywary z gorzelni ryna uzupełnienia, wagi).    '    -    sprowadzać trzeba do wolowni. Switk. Bud. 282. Odesłano

WYWAŁASZYĆ cz. dok. f wytrzebić na wałacha, wyrżnąć; woły na wywar. Torz. Śkł. 26, (Bosn. izvar * studnia). |U einem Söaflad) machen, oerfrf;neiben. Eviscerare, wywała- WYWARCHOLIC , ob. Warcholić. WYWARCIE, ob. Wyszyć. Mącz.    wrzeć. WYWARCZYG, ob. Warczyć.

WYWAŁĘSAĆ sie, ob. Wałęsać się.    WYWAROWAĆ się zaimk. dok., wystrzedz się, wartując

WYWALIĆ cz. dok., Wywalać, niedok.-, Boh. wywałiti, wy-    uniknąć, uwarować się; Boh. wywarowati se evitare ;

walowati, (2) wygnieść, wywałkować) ; Sorab. 1. wu-    rerntetben, entgegen. (Slov. wywarowânj effugium).

wahlu; Rag. izvâgljati ; Ross. BbiBaamb, BUBaMBaTb, WYWARTAĆ, ob. Wartać. WYWARTOWAĆ, ob. Wartować. BHKaTaTb , BbiKarHBaTb, (BMBaroa wyrzut) ; waląc wyrzu- — *§. Wy wartować kogo , wyspiegować, atrêfptotliren. cić , wytoczyć; Ijeratt^mdljeit, beranêMcrn. Naprzód ten    Kreuza,    człowiek wartny, wywartował    Hrehora niejakiego

sam kamień wywalić potrzeba. Teat. 55. c, 40. — §. Wy-    metropolity. Obr. 53. [wyszperał,    wyszukał jocose 2],

walić, wydobywszy potoczyć, wyrzucić ; lośfrCtjktt itnb meg» WYWARTY, ob. Wywrzeć.

wywarowati; Slov. wywarugi; Sorab. 1. wuwaricż, wuwa-ru Vind. vunsvariti, vunsvarjati , iskuhati, vunkuhati, vunskuhati, spufhati, vunszvirati ; Ross. BbiBapiiTb , Bbi-BaptiBaTb.; Eccl. tnçKafmiïi, H3Baparn ; warząc wyciągnąć, wygotować; htmtöftebcit, au^fteben, attêfodjeit. Jeden gatunek soli z wody surowicy na miałką białą sól na zbitych panwiach żelaznych wywarzają. Haur. Ek. 178. Wywarz mięso na rosół; garniec wody najpołowę, na kwartę. Tr. Wywarzam co dobrze, defervefacio. Cn. Th. 1540. Wywarzane rzeczy, dekokt. Cn. Th. 1559, Rag. marak ; Croat, varenieza, okuha, eilt $eC0Ct. WYWARZYNY plur.r co wywarzono, lub z czego wywarzono; 3lil3geftebete$, Slltśfub, 2lf»fitb , ©pttltg; Ross. BHBapita, imapa, H3BapKH. Tyle wieprzów mieć w karmniku, ile ich według odbycia browaru na słodach i wywarzynach ukarmić może bro--warnik. Haur. Ek, 111. Świnie w zimie młotem paszą, wywarzynami, otrębami. Haur. Sk. 61. W koryto młoto, wywarzyny albo pomyje leją. Haur. Ek. 152. Bydło które się zeszpeci, aby je ługiem albo wywarzynami myto. Haur. Ek. 125.

Jüäljen, limftürsen. Ów kamień wielki z góry wywalony WYWARZYĆ cz. dok., Wywarzać niedok. ; Boh. wywariti, bez rąk. Karuk. Kat. 34. Powodź podrywając gory, z jednej te tablicę wywaliła. Podw. Wróż. 51. Jeśli szczep więdnie zielony, Ćzego doczeka‘karcz wywalony? Miask.

Ryt. 68. Wiatr popędliwy nawet i wysokie wieże i twardo szczepione dęby wywala. Bzów. Roz. 95. — §. Fig. tr.

Wywalić brzuch, język, piersi, oczy, niezgrabnie wysadzić, wysunąć; l)errormal$en, nngefdjttft ober tölpelhaft per-anSrecfett, Rerüorftrcîeît. Ów co brzuch wywaliwszy, siedzi za oponami chłop jako malowany, jako tłusty karw', już nie wie o sobie, tylko czeka, jak młody gawron gębę roziewiwszy, rychło-li mu co w nie wetkną. Rej. Zw.

159 b. Dopiero gdy go koń kopytem zawadził, ocucił się junak, wywalił na niego potężne jak wół oczy. Ossol.

Str. 2, ( cf. wzrok wypałubić). Wywalone wargi. Tr. grube, wypukłe, aufgeworfene Sippen. — §. Recipr. Wywalić się, nawałnic wydobyć się; \ind. vunsdretife, ftd) fjeranśbraitgeit, RerauSarDciten. Z jaja wywalić się. Haur.

Ek. 134. Ledwo się z jaja wywali, a już 'kortezyj , zalotów, taneczków ‘namilsze panie matki uczą. Falib. L 3.

dźwignąć, wysunąć, wyciągnąć, wyrwać; hmtUÖll'dgett, mit Überträgen ÇeraiteftcDett, ^erauêtüippen, fdpebettb umgaben.

(er tft fannt aniś bent (Ete ^en>or^cfvc»d)eit, cf. młokos , cf. jeszcze mu mleko na ustach nie wyschło).— §. Wywalić WYWASNIC , ob. Waśnić, cf. wywadzić. się, gromadnie się wysypać, wytoczyć; IjerauÖftrömen, WYWAŻYĆ cz. dok., Wyważać niedok.-, (Boh. et Slov. wy-banfenmctfe hcvanîsjtttnnen. Wywalili się z portów. Zebr. Ow. ważiti, wyważugi exhaurire, exantiare ; Slov. newyważi-282; (exicrant), — Passive: Gdy juris sprawa na stole tedlnÿ inexhaustus); Vind. isvagati, vunvagati, vunsvagati; się wywali, trzeba dyabelnego obrotu. Teat. 45. c, 47. Ross. HaßtcHib, H3BiimiBaTi> ;— §. 1) przeważaniem wy-Wyb. gdy się wytacza, gdy przyjdzie na stół; wenn ber ffiedftśftreit oorfomntt, oorgeitontmcn, oorgetragen wirb. — §.

Aliter. Wywalić kogo « wygarbować, wybić tęgo ; eilten    Wyważyć ciężar, kamień; molem aliguam librando vectibus

łildjtig anögeröeit, anöprngeltt. Wybić , wywalić , opalać    in ahum elevare , ponderibus deorsum vectem prementibus

saxurn vedi incumbens emolior. Cn. Th. 1540. Pompejus w okręt wszedłszy, kazał kotwice wyważać, wołając, abyśmy się puścili a płynęli. Kosz. Lor. 157 b. wyciągnąć, wyjąć, wydobyć, btC 3lltfer lidjteit. Wiatr łamał lasy, pokładał drzewa bardzo wielkie, z korzeniami je wyważając. Boler. 5, 93. (wyrywając, wywalajac). Bóg

poddanego smolno kijem. Ern. 21. WYWAL1NY, plur. wywalone ułomy; auśgetudljtc 35rnd)ftucfe, §erauôgewâl$teê,

Iperabgenmljteś. Ćiasne między przykremi skałami i górzy-stemi wywalinami drożyska. Krom. 760. WYWAŁKOWAĆ, ob. Wałkować.

WYWAPNIĆ cz. dok., wapnem wyrzucić, wyrównać, (cf.

wytynkować); ttjit $alf au^merfcn, gleid) bemerfeit. Bndtk. z nieporządnych ciemności, WTyważył ziemię ku górze, WYWAPOROWAĆ cz. dok., wyziewy wyciągnąć, wypuścić    Zegnawszy z niej wody w morze. Groch. VV. 48. (wy-

(cf. wyparować), wywietrzyć; aitöbünfteit laffeit, abbültften.    niósł, wzniósł, wywiesił, wysoko zawiesił). Ciało ś.Woj-

81

Z popiołów dębowych ciągnęli ługi, które potem wywa- ciecha , arcybiskup staraniem swem z pieczar ciemnych, Stownik Lindego luyd. 3. Tom VI.

gdzie długę po splondrowaniu od Czechów miasta, le- ośm tysięcy wywędzonych do kraju wróciło. Przestr. 75. żało, wyważywszy, na widok wystawił. Krom. 152. Prov.    Od smutku jakby wywędzony , A dotchu ostatniego niemal

Co dziś łatwo wyrwać możesz, jutro siłą nie wyważysz.    przywiedziony. Kulig. Her. 4.— *§. 2) 'Wywędzić, wę-

Fredr. Ad. 33, (cf. łyka drzeć, kiedy się dadzą; cf. że- dą wyłowić; Ross. BBiy4HT&, ûUëangelît. lązo kuć rozpalone). — Fig. et tr. Wydźwignąć, wydo- WYWERBOWAĆ ob. Werbować.

być, wyratować, wyzwolić; ïjerauêfieben, Ijct'öorljektt, (ter* WYWETOWAĆ cz. dok., wetując wynagrodzić, ubtlig gut uorjtefeit, IjerauSfjelfett, auffielfeu, Befreien, erretten, Vind.    ntadjett, erleben, vergüten. Piotr prfez to trojakie, iż

vunpomagati, perpomagatiÿ Eccl. H3pyunTii, uspyuain,    pana miłuje, wyznanie, wyw⁷etował ono trojakie zaprze-

(cf. wyręczyć). Obiecał mu , że go rychło wyważy z tego nie. Żarn. Post. 3, 540.

podziemnego lochu. Pot. Arg. 62. Tuszy że zwłoką oną WYWĘSZYĆ cz. dok., węchem wyszlakować , (tuêfdjl'nuppertt, z więzienia wyważy konfidentów. Pot. Arg. 236. Chrośc. (tuêfpüreit.

Luk. 2, 58. Sława z grobów wyważa bohatyrów czyny. WYWĘŻSZYĆ , zwęższyć, ob. "Węższyć, wężyć.

Leszcz. Class. 9. Trudno było wyważyć z rąk Plutono- WYWIAĆ cz. dok., Wywionąć , f. wywienie, wywionę je-wych Prozerpinę. Otw. Ow. 206. Któryż to z bogów, dntl., Wywiewać niedok. ; Boh. wywati, wywal, wywégi ; którzyby wyważyli ziemię tę z ręki mojej?    1 Leop. 4    Vind. isveti, vunsveti ; Croat, izvejati, izvejavam ; Ross.

Reg. 18, 35. (którzyby wyrwali ziemię tę z    ręki mojej?    ßBmtßaTL; Eccl. ii^bertii , H3Btmo ; wywiać co zkąd ,

Bibl. Gd.). Joas wyważy? a dobył miasta z rąk Benadada. efflare, eventilare. Cn. Th. 1341. wianiem wygnać, wy-1 Leop. 4 Reg. 13, 25. (odebrał    miasta z ręki Bena-    dmuchnąć;    tyeruuśluellClt, atXÔiVCÇeît. Wywiej kurzawę,

dada, które był wziął. Bibl. Gd).    Nie odmawiał Krzy-    dym z izby.    Tr. Przechodzenie się prędkie blizko ognia,

żakom umowy Władysław, spodziew-ając się    inszym wy-    wywieje dym na pokój. N. Pam. 11,214. Cożeśeie wnie-

nalazkiem, a nie wojną, Pomorzany wydarte    od Krzyża-    śli do domu, jam to wy wionął. 1 Leop. Agg. 1, 9. (ja

ków wyważyć. Krom. 320; (recuperare). Z    klątwy nas    rozdmuchywam. Bibl. Gd). Żywot myśliwy tęskliwe wia-

litościwie raczył wyważyć. Kanc. Gd. 101. —§. 2) In-    trem wywieje humory. Tward. Daj. 7. wywietrzy, iueg<

tellig. Wyważać, rozważywszy wnosić, wnioskować, wy- lüften , (Umlüften, tuegblqfeu. — Wywiewać zboże, ponosić ; eilten 6$lujj worauf sieben, batauS [fließen, folgern,    wiewać, wiać zboże; bn3 ©efrelbe nmrfeln (cf. opałać)',

Z tych tedy wyważam racyj, że król spokojny, a w wo-    lOtUtncn, fd)U)tngen. Z grubszego ochędożywszy zboże,

jennym dziele nie biegły, jest królem niedoskonałym.    przystępuje się do wywiewania ; biorąc zboża zgarnione-

Tr. Tel. 96. Z wszystkiego wyważam , ¹ że    zdrajcę tego    go szufle, wyrzuca się w    górę    przeciwko wiatru. Kluk.

trzeba będzie posłać Adrastowi. ib. 589.    Rośl. 5, 233. Zboże aby    było    piękne,    przez sita, arfę

WY WCZASOWAĆ med. dok., spoczynkiem wygodnym czyli    albo młynek chędogo wywiać. Haur. Ek. 171. Kto młó-

wczesr>ÿm pozbyć, uuSrufyenb n&erfte|jeu, oenotuklt. (Snem    ci, niech się strzeże w przypołudnie spania, W południe

trudy wywczasować. Haur. Sk. 521.    — Wywczasować się    zbite zboże    lepsze do wywiania. Simon. Siei. 30. Kiedy

zaimk. wypocząć wygodnie, wyspać    się; üôfltg Ctuśffltfyeu,    młockowie plewy z wywiania na folwark wynoszą, to się

bequem airôfdjlafen ; ( Boh. wyćasitise wyjaśnić się, wypogo-    w nich i dobre ziarno częstokroć znajduje, jeszcze nie

dzić się). Kazał mu król pójść do domu wywczasować się,    wywiane. Haur. Sk. 19. (wianiem wypadłe, wyłączone),

póki go do obozu nie odeśle. Zal H. T. 178. A    tej nocy,    Niczmieszany pokarm będą jeść, jako on, który na    gu-

wywezasowałażeś się Wac Pani przynajmniej ? Teat. 9. c,    mnie wywiany    bywa. 1 Leop. Jes.    30, 25. (pastwę    ezy-

18. Po niedługiem zaśnieniu niedobrze jeszcze    wywcza-    sta jeść będą, która opałką    i łopatą    wywiana bywa.

sowany przebudził się. Teat. 2, 125. Bars,    nod)    ntdjt red)t    Bibl. Gd.) ; ÇerauÔgetUÜrfelt,    retu    gewürfelt.— Allegor. Po-

auêgeru^t, auêgefdjlafen.    ślę do Babilonu przewiewacze , wywieją go, a poburzą

WYWDZIĘCZYĆ cz. dok., Wywdzięczać niedok., odwdzię-    i skażą ziemię jego. 1 Leop. Jer.. 51 , 2. (przewiewać

staranie by się wywiedzieć,

czyć zupełnie, mit ®aitfkrfett aufmägett, DOlltommeue 2)aub go będą, i wypróżnią ziemię jego. Bibl. Gd.). brtrfett ermetfeit. — Zaimk. Wywdzięczyć się, wymierzyć się ‘WYWIAD, u , m , WYWIADY, WYWIADKI plur., wywia-wdzięcznością , wypłacić się, wykupić się z wdzięczności, dywanie się, dochodzenie W bmtf&ar abfmbeu.    by odkryć, wyśledzić , śledztwo ; ba3 Sluêforfdjett, 9?udp

WYWECOWAĆ cz. dok., wecując wygładzić, wyostrzyć,    forfdjen) rbie 9?acf)furfct;ung, ttuterfudjung. Ći mają moc i

wyszlifować, wytoczyć; Germ. tyerairêtvejjen, mtSwefjen ;    prawo surowym wywiadem Dochodzić, po co wszedłeś

Boh. wybrausyti ; Slov. wybrausym, (ob. Brus);    Sorab. 1.    w to miejsce    tak śmiało. Przyb.    Milt. 152. Z niego

wuwotżu ; Vind. isbrufiti , vunsbrufiti ; Ross.    ctouhtb,    trzeba czynić    przezorne wywiady.    Teat. 44. b, 58.    (in—

CTauHBSTB, cf. stoczyć, toczyć.    dagaeyą). Oczekiwania daremne smutkiem nabawią, pró-

WYWĘDROWAĆ , wyjść na wędrówkę, ob. Wędrować. żne wywdady do rozpaczy przywodzą. Weg. Marm. 284. WYWĘDZIĆ cz. dok., g. 1) wędząc wysuszyć pr. et tr., wy-    Kazałeś mi Wac Pan czynić wywiady. Teat. 1. c, 52.

suszyć, wynędzić; Ross. bbibhmtb (cf. wywiędnąć), (tut    wywiadywać się, (Erfuitbtguitgen etnjteijeu, Shutbfcljaft CtU*

9îaud;c) gattj auötrocfuen, auöbömit, abjefiren, au^efircu. Nie    fiolen. On nie zbyt dawno przez wąch i wywiady mno-

osiągłby korony, więcby człeka nędził, Głodem, mieczem;    gie Wziął w tym domu siedlisko nad zwyczaj chędogie.

miasta, wsie, ogniem wywędził. Blai. Tłum. a 4 b. Wiel-    Zab. 9,273. (przez spiegostwo, wyspiegowywanie). Posy-

ka ich część w' tym mieście wymarła; tylko się z nich    ła na wywiady, chcąc być jak najprędzej informowaną.

WYWIADAG - WYWIĄZAĆ.

fW Y W I Ą Z I Ć - W Y W 1 Ć.

643

433.

Mon. 72, 409, cf. wzwiady, fte fdjjicft auf 5îtmbfd;aft ané. Chodkiewicz dla pewniejszej wiadomości wysłał na wy-wiadki rotmistrzów. Nar. Chodk. 2, 382, (cf. dla języka). WYWIADAG się, WYWIADOWAG się, WYWIADYWAG się, ob. Wywiedzieć się. WYWIADOWNIK, a, m., który się wywiaduje, śledziciel, szlakownik; bet 31n$forfd)er, 9îad)forfd)er, 5lunbfcf)after ; Boh. wyzwédao, wyzwédar; Croat. izvedavëcz, zvedavecz; Dal. izvidar, zvidar; Ross. błib1>4H-Ba.ibiu,nKŁ, BUut^HBaTCJb, /'. BUBtAUBaTejŁHHiia. Scrutator, wybadacz abo wybadownik, wyszperownik, wywia-downik. Macz. Speculator, przepatrownik , wywiadownik, oględownik ; ib. Inquisitor, wypytacz , spieg, wywiadownik ; ib. Explorator, wywiadownik, podsłuchacz, spieg. ib.

WYWIADNAG, ob. Wy więdnąć.

WYWIANOWAĆ cz. dok., wiano wykupić. Bndtk. belt üJîafll* fd)a$ flltöfrtufeit. — Wywianować się zaim., z wiana się wykupić, ftd) nom 9M)lfd)a£e loäfaufen. Jeżeli żona pójdzie za drugiego męża, a dzieci pierwszego zechcą ją z trzeciej części imion męskich wywianować, tedy mają wszystkę sumę, jak w liście opisano będzie, zapłacić. Stat. Lit. 226.

WYWIĄZAĆ], ‘WYWIĘZAĆ , f. wywiąże cz. dok., wywię-zuje pr. contin., Wywięzywać częstl.; Sorab. I. wuwćzu ; Ross. BbIBH3aTb , BbIBB3bIBaTb , BbIB0 35KaTb , BL>IBfI3JKIIBctT.L ; związane rozwinąwszy wyjąć, ^emuSbmbClt, attfbtttbett ttttb fieranêltefimen, ftcraiténudeltt. Ów szable, zawój wywięzuje z troku, Ten się w kierejce chwali i kołczanie. Jabł. Buk.

S 2 b. — Partie, a) Wywiązany, Sorab. 1. wuwużanć ; b) do wywiązania, ‘wywjązalny, (ob. Wywięzły, niewywięzły), Ôltflôêbar. — Fig. tr. Cna w koło senatorskie siebie, nikomu niewidoma, w lot Wenus^ wmieszała, I cesarza z swojego członków wywiązała. Zebr. Ow. 400 ; eripuit membris, wyzuła , zwlekła, fte entnahm tf)tt bet’ ©lieber. — Kwiatek dopiero się z ‘pąkowia wywiązał, a już usycha. Tr. Tel. 267. rozwijał się, wydobył, wywikłał; ftd) ané ber Snoépe entnncfdn, entfalten. (Eccl. blctch nanycia' wiąże się w głowy). — Fig. Wywdęzuje się co z czego * wynosi się, wnosi się, wnioskuje się; eé tütt’b barani gefolgert, e$ ergtebt ftd) baratté , wypada, wydaje się; Eccl. BbeTC/i MTO. — Wywiązać z czego, wyplątać, wywikłać, wydobyć, wyzwolić, uwolnić; entlnnben, loébtnbett, loê* lltad)en , befreien. Tak się wywiążesz z związku tak przykrego. Past. Fid. 159. Proszą, abyś W. K. Mość ‘wżdy kiedykolwiek mógł się ‘wywięzać z tych sideł przymierza tego, któremi na zgubę Waszej K. Mości Turczyn uwikłał. Janusz. Oksi. Q 4. Szczęśliwy stróżu, coś na takie więźnie trafił, którzy cię z więzienia dyabelskiego wywiązali. Sk. Żyw. 439. Niebo cię nam zesłało , dla wywiązania nas z tego zawikłania. leat. 17, b, 21. Wywiązać fig., wyplątać, wywikłać, wyłuszczyć , wyjaśnić; aupfen, anéetnattber fcjjen, erflärett, anélegen. Słyszałem że możesz trudne a skryte rzeczy wyłożyć, a węzłowate wywięzać. 1 Leop. Dan. 5, 16. (rozwiezać. 5 Leop. ; co jest niepojętnego wykładać, a co jest trudnego rozwięzo-wać. Bibl. Gd.). Wszyscy mędrkowie nie mogą mi tego snu wywiązać a wyłożyć. 1 Leop. Dan. 5, 15. (nie mogli wykładu téj rzeczy oznajmić. Bibl. Gd). Wykładanie snów , i okazowanie tajemnic, i wywiązanie uwi

kłanych rzeczy, są w Danielu nalezione. 1 Leop. Dan. 5, 12. (objawienie gadek i rozwiązanie rzeczy trudnych. Bibl. Gd. ; bte Slnflófnng oerroidelter fd)roerer iitfgaBen ; cf. wyprawić, cf. wyprawa). Przywiedzeni byli mędrcowie, ażeby mi wywiązanie a wykład onego snu powiedzieli. 1 Leop. Dan. 4, 3. (wyłożenie mego snu. 3 Leop.). — Jurid. Wywiązać , oppos. wwiązać kogo w majętność, ailétrabtreit. Jeśliby się nieprawne skazanie pokazało , tedy ukrzywdzonemu ma być wywiązanie dano , i Ymier nie odsądzone przywrócone. Stat. Lit. 160. — §. Wywiązać się z obowiązków, z wdzięczności; fid) abjtttbett, ftd) entlebigeit, ©eitfige letfiett. Wywiązać się z obowiązków ojczyźnie. Jei. Wyr. Wdzięczność publiczna powinna ten dzień poświęcić , wywięzując się temu , który przygotował ludzi do tolerancyi. Gaz. Nar. 1 , 202. — Ale sie wywiąże.... Teat. 19, 68. oddam, odwetuje, zapłacę. WYWIĄZIĆ, ob. Wywięzić. WYWIAZNAĆ, ob. Wywięznąć. WYWIĆ , f. wywije cz. dok., Wywinąć jedntl., Wywijać niedole. ; Boh. wywinauti ; Sorab. 1. wu-wibyu ; Vind. isviti, vunsviti , vunsvijati; Croat, izviam , izchesznuti , izchesznujem , izrnaknujem, izmeknujem ; Rag. izvînuti, izviâti ; Bosn. iscesnuti ; Slav, izmotati (cf. wymotać), izvaditi, (cf. wywadzić) ; Ross. BbiBtirb, bu-BiiBUTb , II3BHTŁ, H3BHBaTb ; Eccl. H3BHBato ; zwinięte rozwinąwszy wyiąć, |>eranên)inbcît, anénunben, loétotnben, loé* tütcfeltt. Wywijam co z płatka , evolvo tegumentis aliquid. Cn. Th. 1341. Wywinął pierścień z płatka. Tr. Wy* winienie, wywinięcie Ross. BbiBHBKa. Wywinął się z płaszcza., którym trzymała , i uciekł. 1 Leop. Genes. 39,

18. (odbieżał płaszcza. 3 Leop. ; zostawił szatę swą u mnie. Bibl. Gd). Z zdradliwych sideł śmierci się wywinęła. Zbił. Lam, B 1. (wywiązała, wymknęła, wyślizła). Wywinąć się, wypleść się , wykręcić się , wywikłać się, wymotać się fig. tr. -, ftd) fjeranéromben, fieranétoideln, fier* auêbrefiett. Nie masz niebogo, nie masz inszej nitki , Z tak trudnego się labiryntu wywić. Pot. Syl. 69. Kogo się nieszczęście imię , nie łacno mu się wywinie. Cn. Ad. 352. Rys. Ad. 24. Umknąć, uciec, wywinąć się. Cn. Ad. 1203. Bożek , co darmo różne bierał kształty, wywinął się pachołkiem , z babskich się wyprawił łachmanów. Zebr. Ow. 371 ; ( in juvenem rediit ). Od kresów nieuchronnych nikt się nie wywinie , Czy kto ma serce krzywe, czyli cnotą słynie. Zab. 13, 237. Nar. (nie ustrzeże się , nie uchroni). Wątpię, żebym się z tej robotki z całym grzbietem wywinął. Teat. 1. c, 68. Nie , nie wywiniesz mi się hultaju. Teat. 17. b, 31. Ja nic nie chcę , żebym sić tylko z duszą ztąd jak tak wy-wiła. Teat. 43. c, 115. Wyb. — §. Wywinąć się zkąd, wysnować się, wijąc się wyniknąć, wydobyć się, okazać się, wyrosnąć; ftd) roorané entnndeln, entfalten, er* roadmen, entfpringen, entftefien. Dziś po tak krętej z labiryntu nici kłębek się naszćj pociechy wywija. Pot. Syl.

Zawsze się kłębek po nici wywinie. Pot. Arg. 699. Plemię się trzecie miedziane wywiło. Zebr. Ow. 5; (successit, wylęgło). Namaścić ciało tym olejkiem, skóra zgrubieje, włosy powstaną , ogon wywinie się, palce w kopyta zbiega się, uszy podniosą się, człowiek

81*

644

W Y W I C H N A G.

W Y W I G HL I G - WYWIEDZIEĆ.

się stanie osiem. Boh. Dyab. 149. Wśrzód poważnej si-    vîati, ftd) Ijratmtummcin, Çcruntfïanîtren, ^erumfprtngett, ftdj

wywija, I co raz mi na drodze zastępuje. Gaw. Siei. 383. Tak wartki , iż na końcu śpilki angleza wywijać potrafi. Teat. 28. b, 9. Wywija się w tańcu, er fdjttHUgt ftd). Tr. Tańcując mówi do niego : a Pan nie wywinie? Teat. 43. c, 66. Wyb. Milo po zabiciu Kiodyusza zwykłemi już krokami wywijać się musi , aby honor swój mógł ochronić. Siem. Cyc. 464. Musiano ważyć zdania , a z niemi się zręcznie tu i owdzie wywijać. Nar. Tac. 3, 97. Coż za okropność w zdradnym wywija się toku ! Teat. 46. d, 40. (wytacza się, toczy się, wali się, wywala się). — Nie śmiejąc za siebie nawet się obejźrzeć, w bok wywinął kominka. Ossol. Baj. 1. (wybił kominka, wymknął się). Nic jeden panicz długów narobiwszy, kominka prawnego wywinął. Teat. 22, 37. ( użył wykrętu, wykręcił się sianem). Tym trochę się zmieszał ; wywinął natychmiast kominka, i skoczył do prejudykatów. Ossol. Str. 3. (użył wybiegu , konceptu, poskoczył do głowy po rozum). — Wywija na koniu. Tr. toczy koniem , er tummelt bas $ferb, tummelt ftd) mit bem ^ferbe Berum. — Rzeka się przez żyzne wywija pola. Tr. wężykiem płynie, wije się płynąc, ftd) fdjldltgellt; (Ross. H3BHBHCTŁ1H wężykowaty). *WYWICHLIĆ, ‘WYWICH-ŁAĆ, ob. Wywikłać." WYWICHNĄĆ, Wywinąć,

Wywić.

wizny, w pól wierzchu głównego, włos się był wywił.    brcljeu mtb ruenbcn. Chłopię złe , zapalczywe , koło mnie

Zebr. Ow. 188; (inhaerebat ). Chory doznawa wielkich przykrości, póki się nie wywinie kołtun. Pam. 85, 1,

879. Big ber Söetdjfeljopf ÿenwrBrtdjt, BerauSwddjjł, au$* bridjt. Kołtun wywił mu się z brody. Pot. Jow. 187.

Baby na wywicie kołtuna dają rozmaite zielska. Comp.

Med. 391. — §. Wywijać, zwijać, zwijając wyciągnąć; abnnttben , ttOmtcfeltt pr. et fig. Wszystko jak z kłębka wywinę, i całą przyczynę złych kroków syna Wac Pana powiem. Teat. 78, 52. — §. Wywinąć, rozwinąć, zwinięte rozpuścić, wywikłać; aufmttfclu,‘mtśetnanber nncfeln.

Juz wywijano chorągwie. Tr. — §. Wywinąć członek z stawu, WYWICHNĄĆ, zwichnąć, wytknąć, wybić; Boh. wywinauti, wytknauli, wymknauti, wymrśiti; Slov. wyt-kÿnârtf; Sorab. 1. wuwihnu ; Cam. svineti, sviném ;

Vind. svyti, isvyti, is glida premiknili, svinetî, isgeniti, sviti, kust vunvrezhi , ismekniti, isvrezhi ; Croat, zvinu-ti, zvljam , izvinujem, izvinuti, izviam, navinujem ; Dal. razglabam ; Bosn., uvinuti koje uddo , navinuti uddo , izciossiti ; Ross. BUBHXuyTi,, BbiBHxaiB, BUBiiXHBaTt,

ob. pod:

CBHXHyTb, H3BHXHBaTb. Gdy kto rękę abo nogę wywinie, że mu z stawu swego wypadnie, tedy doktor, chcąc onę rękę abo nogę znowu w staw swój wprawić, naciąga jej. Sak. Kal. D 4 b. Nie gwałt czyni lekarz , gdy pacyentowi swemu wyw-inioną z stawu rękę zr niemałym    jego bólem naciąga. Smotr. Nap. 60. Wybicie    WYWIE, ob. Wywiedzieć.

nie zupełne kości czyli naderwanie lub    wywichnienie ,    WYW1ĘDNAG med. jedntl.,    zupełnie    powiędnąć ,    wyschnąć    ;

BjmiBaTBC/i; Slov. wywadnauti. Wywiędła twarz farbę straci. Hul. Ow. 131. W wywiędłych członkach zgrzybiałej starości Zimną podżega chciwość do miłości. Past. Fid. 1. Ramię twoje suchością wywiędnie ; a oko twoje ciemnością wielką zasłonione będzie. Rej. Post. X x 5.

gdy wybite jabłko wyskoczy z swej solniczki, na jej bltrdjaug lt>eïf merbett, uermelfeit ; Ross. BLiBflMTbCH , bm-brzegu stanie i utrzyma się. Perz. Cyr. 99. Skoczek nogę wywinął, i jeszcze chroma, nie można go brać pod siodło. Teat. 19. b, 67. Narzędzia do naciągania nóg lub rąk zwiehnionych. Czerw. 37. O wypleceniu albo wywinieniu. Cresc. 543. Wywichnienie nogi końskiej ;    Ross. BHna40KŁ (cf. wypadek) ,    ba3 Udwfótfyett ;    WYWIEDZENIE się, ob. Wywiedzieć    się.    WYWIEDZIE,

(Ross.    H3BHTie wykrzywienie). Kogo    się nieszczęście wywiodę , ob. Wywieść.

wać się, <!Wywiedować się, wywiaduje się conlin., Wy-wiadywać się częstl., wywiadywać się czego, staranie łożyć by się dowiedzieć gruntownie, dochodzić, wypytywać się , wymacać kogo, przetrząsać go, (tuê$uforfd)ett fudjeit , aitśSforfd)eu ; wywiedzieć się effective, dowiedzieć się zupełnie, zgruntować, zgłębić, erf0rfd)CU, aUe3 grünb* lid) erfahren, auf beu ©rttttb fommett; Boh. wyzwjdati, wyzwedeti, wyśetfiti, wyśetrowati , wyśetrugi ; Vind. is-fveduvati , pofveduvati , fveduvati, vunfveduvati , vun-sposnuvati, posveduvatife , posnanjatife , fvedeti, isfve-deti, vunfvedeti, isvanzhati, vunsvanzhati , vunsgledati , vunsposnati ; Croat, izvedeti, izvedam, zvédam , zezna-vam (cf. zeznać), jspitati, jzpitavam ; Dal. oprasam, (cf. Oprosić) ; Rag. izvidjeti ; Ross. H3ßi4aTb , H3Bt4BiBaTŁ , pasB^aTb , pa3Bi4HBaTb, nepeBt4aTbCH , nepeBl>4biBaTb. Począł sie wywiadować o sprawach waszych, i jeszcze myśli waszych badać się będzie. Dambr. 246. Dalej spowiednik na grzesznym jak najrostropnićj wybadywać się powinien , i inszych grzechów jako najprzystojnćj pytać się i wywiadywać, aby spowiedź doskonała była. Pim.

imię, ten i nos ucierając, palec wywinie. Cn. Th. 352. WYWIEDZIEĆ się zaimk. dok., ‘Wywiadać się, “'Wywiado-Rys. Ad. 24. To wszystko w swej przyrodzonej klóbie stanąć nie może , póki je nieszczęsna schisma z stawu wywija i na miejscu swera stanąć nie dopuszcza. Smotr.

Ex. 11. Aż ja wszystkie siły zwarłszy , zwichnę go w krzyżach. Jabl. Tel. 66. (przełamię go w krzyżach). —

Similiter: Tymokral go wtedy puinałem uderzył; wywinął mu się puinał, uderzył go płazem. Jabl Tel. 183. wykręcił mu się , przekręcił się ; bet* Sold) eutlMltb fid) ferner §«ttb, breite ftd) um. — g. Wywijać co, wywijać czem, zamachnąwszy wybijać; womit |erutttfud)teltt, nmtffacfem , fierumfacfcln, fierumfdjleubern. Szablą wywinął na powietrzu. Ossol. Str. 2. Już ogniste miecze rzucając postrachy, Koliste na powietrzu wywijały machy.

Przyb. Mill. 186. Ukrwawioną pochodnią matka męża mego Wywijała, będąca wzroku groźliwego. Bardz. Trag.

569. Tuż przy samym nosie, jak mi wzięli wywijać. ...

Teat. 43. c, 156. Wyb. (machać szablami, kijami). Wywijać chorągwią Ross. 3HaMeHeMTi qecïb OT4aBaTb, ca-jiOTOBaTb. — §. Wywijać, wywijać się idąc, tańcując, zwinnie obracać się, dokazywać, wyskakiwać; Rag. iz-

tavam , izdubzli, (cf. wydłubać); Hung, kefńrom ; Bosn. izrescetati, isprobadati; Ross. ii3BeprfeTb, H3BepqnBaTt, H3BepTHyTL , H3BepTHBaK) , BMBCprliTb , BblBepTHyTŁ , BH-BCpTHBaTb (wykręcić), II3Bep.IIlT£., BblCBepMTb , BblCBep-AHBaTb, BbiBepmiBaib ; Eccl. BbiBeprfeiii ; — świdrem wydrożyć, wyswidrzyć ; (erattśbofyreit, auSfeoJjrett. Wyborować dziurę w mosiędzu, żelazie, t. j. wywiercieć. Magier. Mskr., (ob. Borować, berować). Wywierć dziurę w desce. Tr. Wywiercone trociny, (ob. Wywiortki). Wy-wiertywać. Kąck. Pas. 13. Wywiercenie armatne; Ross. CBepjHiia wydroźenie przez wiercenie. ( Ross. BUBepTKa wykręt, wybieg, grajcar strzelbowy ; Eccl. BUBepTKa wiewiórka). — Recipr. Wywiercieć się, wykręcić się, wyśliznąć się, wywinąć się, wymknąć się, ujść; ftd) (jer* auêbteÿen , berauättucfeht, entfcfdüpfen, cntwtfd;en, entgegen, entfmmnen. Wszystkich noc jedna czeka , nikt się nie wywierci, Każdy musi wędrować w ciemną drogę śmierci. Mon., 69, 450. id. Hor. 1 , 127. Min. den się nie wywierci. Rys. Ad. 63. Komu bóg jeszcze nie obiecał śmierci , By dobrze skonał., z grobu się wywierci. J. Kchan. Dz. 100. Komu bóg jeszcze nie obiecał śmierci , ten i z grobu się snadniuchno wywierci. Cn. Ad. 351. I z grobu się samego wywierca , komu a wywiadywano na nim rozmaitemi ‘obyczajmi , ktoby śmierć nie była naznaczona. Pot. Arg. 654. Niewinny był , jednak nie powiedział. Eraz. Jez. L 6 b. — §.    przez sarnę śmierć szczęściu się wywierci. Bardz. Trag.

Kam. 40. Niechaj się pierwej tego dobrze 'wywiedują, a potym niechaj wierzą. W. Post. W. 5, 85. • Ezdras na to był sposobił serce swoje, aby się wywiadał zakonu pańskiego. 1 Leop. 1 Ezdr. 7,10. (aby się wywiadowal. 5 Leop., aby szukał zakonu. Bibl. Gd. ; aby się o nim wywiedział, aby go wynalazł, odkrył). Proroctwa się wywiadać ślemy Febowego. A. Kchan. 54. Jestem śpieg, odpowiedział Dyogen Filipowi, 'abowiemem tu przyszedł wywiadować się, jeśliżebyś tak sobie niemądrze poczynał, jak o tobie słuch jest. Eraz. Jez. J 3 b. Wywiadujący się, (ob. Wywiadownik). Jeśliże jest rząd dobry między poddanymi, wdawszy się z kim nieznacznie w rozmowy , wywiadują się sami. Star. Dzu. 52, Powstawają o tym 'gadania i poswarki , w których się spierając wywiadują , coby lepszego było. Glicz. Wych. G 4 b. Z pilnością się wywiedzieli albo inkwirowali, i prawdziwie osądzili. Smotr. Lam. 184. To wywiadowanie albo examen za słuszną rzecz uznał. ib. 184. (indagacyą, śledztwo ; Ross. H3ßb4anie , .ttnterfudjuitg ; cf. wywiad , wywiady, wywiadki, wzwiady). Zmiłuj się, wywiedz się należycie o tym interesie; Ross. pa3Bt4aîi xopomeuLKO O ccmt> Atji. — Omisso pronomine reciproco : Ulises, gdy się wrócił z swego długiego jeżdżenia, choć go pytano,

Śmierci ża-

Wywiedzieć się, cum eftectu : Wszakżem ci się zupełnie    391. Choć kaźń tu minie, to się z niej po śmierci

WYW1ERCI-

otworzył, jużeś    się o familii mojej wywiedział,    o do-    Człek nie wywierci. Hor. 2, 96. Kniaź.

brach, które na    mnie spadają, i t. d. Teat. 48.    d, 12.    PIĘTKOWAĆ , ob. Wiercipiętkować.

(szczegółową powziąłeś wiadomość). Gdy już według ‘WYW1ERSZYĆ, ‘WYWIERSZAC med. dok. i wyrównać aż takowego pytania, sędzia wywie się, i sprawę będzie    do wierzchu, wysokością dojść; glctdje £)i)i)e erretdjCtt,

znał.... Sax. Porz. 18. (zwiedzieć się). Nie gań nic    gleicf) fotltmcit. Wyznam na koniec, że szczupłość mych

pierwej, niż się    wywiesz , wyrozumiej pierwej , a    potym    wierszy, Ogrom twej chwały nigdy nie    ‘wywierszy. Mon.

strofuj. Bibl. Gd. Syr. 11 , 7. (pierwej niżli wypytasz,    74, 39. nie dosięgnie.

nie łaj nikomu; ale gdy wypytasz, karz sprawiedliwie. WY WIERZGNĄĆ cz. jedntl., Wywierzgać niedok., Wywierz-1 Leop.). — Omisso pronomine recipr.' Żwawy, radby    giwać czestl , wierzgając wybić, wyrzucić, (jintett iUtêfc&lfl*

wiele rzeczy wywiedział, dowiedział się ; a żaden z nim genb, mit ten Hinterfüßen f>erßu3mcrfen, ßU^fdjlßgen, l)e= mówić nie chciał, bo mu żaden nie wierzy. Eraz. Jez. rcurôfdjlngeù; wierzgając wyskoczyć, fptpfenb flttêfd)Iagen.

F 4.

Bndtk.

WYWIEDZIENIE, ob. Wywieść. WYWIEDZiNY, ob. Wywiady, wywiadki, cf. wzwiady. WYWIEDZIONY, ob. Wywieść, WYWIEJĘ , ob. Wywiać. WYWIEKOWAĆ, ob. Przewiekować , przeżyć , wyżyć. WYWIELBIĆ , ob. Uwielbić, wychwalić.

WYWIELGA, WYWILGA, i, z., WILGA, boguwola , ptak. Włod. Cn. Th. 1540, Boh. zlatohlawek, (cf. złotogłowek) ; Sorab. 1. knadż ; Cam. kobilar ; Croat, vuga, suną, grin-glin; Slav, vugga; Bosn. vuga, sgjugna, sgjutovoglka, (cf. żółtaczek); Ross. UBOJira, AyöonocKa. Wywielga , wilga, oriolus galbula , wielkości kosa, cała żółta , na zimę odlatuje. Zool. 263. ber ©olbftnf; turdus nitens, ptak tak piękny, że o pierwszeństwo mógłby iść z inne-mi, zowie sie też drozd zielonek. Kluk. Zw. 2, 286.

WYWIEM się, ob. Wywiedzieć się. WYWIEŃCZYĆ, ob. Uwieńczyć, wieńczyć. WYWIERAĆ, ob. Wywrzeć.

WYWIERCIEĆ, f. wywierci cz. dok.,, Wywiercać niedok. , Wywiertywać czestl. ; Boh. wywrtati ; Sorab. 1. wuwar-cżu ; Vind. isvertati, vunsvertati; Crat. zvertâvam, izver-

WYWIEŚĆ, wywiódł, wywiedli, f. wywiedzie, wywiodę cz. dok., Wywodzić, *Wywadzać contin. ; (distng. wywa-dzić) ; Boh. wywesti, wywedl, wywedu , wywadëti ; Slov. wywësti; Sorab. 1. wuwedu, wuwożam ; Sorab. 2. bu-wafcż; Croat, izvadivam , izprovodim ; Bosn. izvesti, iz-voditi, (izvaditi * wyciągnąć) ; Rag. izvèsti, izvoditti, và-diti, vodim ; Ross. BbiBCCTb , bmboahtl , BbiBOH«AJr, bm-BOJKy , BbIBaJKHBaiO , H3BeCTb , H3BOAHTb , npOH3BOAHTb, npoH3BecTb ; Eccl. h^bccth , ii^ko^htii, H3BO*Ay; wywieść kogo zkąd , wiodąc prowadzić, wyprowadzić; au3fü(irett, (jinairêfüljren, auśfwljren , tyenmrfüÇren , üorfüïirett. Wywodzę na plac. Cn. Th. 1342. Dzień się biały rodzi, Już słońce na świat woźniki wywodzi. Bardz. Trag.

7. Wywiedziony, wyprowadzony zkąd Ross. BbiBeAe-Heyb , nepeBeAeHenB. Wywodzę wojsko. Cn. Th. 1342. Ci mężowie i ze złój toni ludzie wielką wymową swą ‘wywadzali. Gorn. Dw. 240. (wyratowali). — Figur. Chcę, żeby z ust twoich sam to usłyszał, i żeby się wywiódł z błędu. Teat. 27. b, 66. żeby wyszedł z błędu, büß er

aus bem Srrthume geführt werbe, bap er auś feinem Srrtlju* îtte hwatrêfomme. — §. Wywieść kogo z rozumu , pozbawić go rozumu , odurzyć go , zmącić go , pobałamu-cić go, omamić go , einen uom SSerftanbe bringen. Wszak wiesz co mówił, jako cię wywodził z rozumu. Pot. Syl.

dół z gniazda wysokiego leci. Zebr. Ow. 195; (produ-cens). Wywodzą się ptacy; cum visi sunt adulti pulli avium paululum egredi nidis et circumvolare , tum exper-tas vires, libero coelo, suaeque ipsorum fiduciae permit-tunt. Cn. Th. 1342. (pisklęta zaczynają z gniazda wylatywać , skrzydła próbując w locie, bie jungen 2?ögel fan* gen an bent 9?efte ju entgegen; cf. gniaz<dosz, gałeźnik). — Transtulit eleganter auclor canlici : Świta , mierzcha, dicens; Wywiodły się stare lata , abierunt ceu pulli vo-lucrum e nidis. Cn. Th. 1342. Wywiodły się lata dawne, Zmarły czasy złote, sławne, Dziś nastały ołowiane, Nasze szczęście malowane. Pieśń. Kat. 168. uleciały, upłynęły, minęły, wytoczyły się , bte Saljre ftnb entflogen. — Simil. Wywiodły się staremu lata. Kolak. Wiek. C 1. (odżył swoje).— Wywodzi się białogłowa, położnica odwiedza kościoł pierwszy raz po połogu, bte ©ed)3mM)tte* rinn halt ihren Śłtrdjengang. Jest zwyczaj kościelny., iż się białogłowy po 'rodzaju z dziateczkami wywodzą, idąc do kościoła , aby bogu za ‘rodzaj dziękowały. Sk. Kaz. 524 b. Biała głowa brzemienna z dóbr wyrzucona być nie ma , nie tylko przed zleżeńiem, ale i po zlężeniu, póki do kościoła nie pójdzie, albo się nie wywiedzie. Szczerb. Sax. 28, ( ob. Wywodziny ). — §. Wywodzę świadki, stawiam świadki, wyświadczam się; 3eugett flUffteflen, auf* führen. Cn. Th. 1342. Wywiedzenie świadków Ross. cbo^b. Wywodzić się z czego, oczyszczać się, sprawować się z czego, usprawiedliwić się, wytłumaczyć się, uniewinnić się ; ftćf) rechtfertigen, (cf. Ross. Btraecn» plamę wywabić;, reinigen, feine Itnfdntlb barthun. Są słuszne sposoby, któremi ludzie z występków sobie zadanych wywodzić się, abo oczyszczać mają. Baz. Modrz. 243. Niewinności swej przysięgą wywodzić nie mogą. Szczerb. Sax. 18. Przysięgą się z tego wywiódł , iż nie dla tćj przyczyny pogardza opieką. Chełm. Pr. 94. Niechaj jako chce z tego się wywodzi, Winien , i godzien, aby był karany. P. Kchan. Jer. 120. Trudno się jednak z tego wywieść usiłuje. Otw. Ow. 502. Niechaj nam ci panują, co się z królów rodzą, Cnotą, męstwem, rozumem ludziom się wywodzą. Pot. Arg. 108. wykazują takimi być, dowodzą swój ród ; ftd; babnrd) alś foldje bartfwn, bewähren. Gdy komu kto przemówi, za lekkość mają spokojnie się a wedle prawa wywieść i rozprawić ; powiadają , iż członek cnoty utracił, kto się nie wysiekł, ale wywodził. Sekl. 21. wytoczyć sprawę do sądu, prawować się; feme ©ache tmr ©ericht auêmadfen, m bem ©ericht führen, an8* führen.— Wywodzić, dowodnie wykazać, dowodzić, dowodami okazać; (Slov. dowoditi deducere) , ermeifett, mit Semeifen barthurt, etmaS grünblich burdjführen; {Rag. izvo-ditti, svoditti, vâditi, zaglûviti concludere). Umiem rzecz wywodzić, i mówić o rzeczach głęboko. Bach. Ep. 60. Któż winniejszym , czyli ten , co przestaje kochać , czy

63. Mahomet umyślił Skanderbega chytremi fortelami oszukać, a zdradą swoją Turecką z rozumu wywieść.

Baz. Sk. 526. (zbłaźnić). Wywieść kogo w pole, wieść za nos, oszukać ; einen in bie Sichte führen, bet) ber 9îafe herum führen, berücfen. Za nos kogo wodzić, w pole wywodzić. Cn. Ad. 1299. Nie trzeba nas tu błaźnić i wywodzić w pole. Pol. Arg. 81. Kobiety, choć się nie uczą w szkole, Przecie wywiodą w pole. Lek. C 3 b.

Wywiódłbym ich w pole tak, żeby im nigdy do domu trafić nie było podobna. Teat. 36. b, 26. Tak ją w pole wywiedziemy, że nie będzie wiedziała, zkąd rodem.

Teat. 1. c, 56. Złe uczynki swe umieją pięknemi słowy zdobić , a tak niejednego w pole wywieść. Kosz. Lor.

55, (cf. oszwabić, ocyganić, okpić , odrwić). Nie ciebie to w pole wywieść. Teat. 33. d, 90. — Aliter : Zmyślił, że nie umie odpowiedzieć , żeby wyczerpnął zdanie przeciwnika, i wywiódł go dalej w pole. Klok. Turk.

166. żeby go wyciągnął w dalszą mowę, żeby go da-léj wywabił, wymacał ; ihn ncd) mehr au8}Uholeh, UU5JU* horchen, augjuforfdjen, ihn noch tiefer hinein su führen, (ittS ©efpräch). — §. Transi. Wjwieść co nie było, wyprowadzić z niczego , stworzyć, czynić że co wyniknie , wytworzyć ; hertmrfuhren, henmrbrtngen, erraffen, erzeugen, jettgen. Chcąc bóg z niczego wyprowadzić świat, od tego zaczął, że wywiódł materyą nieułożoną. Zal. H. T.

5. To bóstwo , które wszystko z niczego wywiodło,

Tak człeka utrzymuje, jak i muchę podłą. Zab. 13,240.

Nar. id. Nar. Dz. 2, 200. Aniołowie stworzycielami żadnej rzeczy być nie mogą, iż stworzenie jest wywiedzenie rzeczy z niczego , t. j. bez żadnej ‘przedłożonej ma-teryi. Sak. Dusz. 47. Naród żydowski bog manną karmił, dla niego z skały suchej wody wywodził. Żarn. Post.

3, 526. (dał wytrysnąć). Niechaj wywiedzie ziemia dusze "żywiące w ‘narodzie swym. 1 Leap. Genes.- 1 , 24 ,

(niech zrodzi. 3 Leop, ; niech wyda ziemia. Bibl. Gd. ; niech spłodzi). Z przyrodzenia jest każdemu żywemu stworzeniu przyzwoite, że ma chciwość ku wywiedzeniu płodu. Kosz. Cyc. 31. ku spłodzeniu, cupiditas procrean-di prolem , SUnber JU jettgett. Wywiodę ja sam plemię narodu ludzkiego Niepodobne pierwszemu , z początku dziwnego. Otw. Ow. 17. (wystawię na nowo, odnowię).

— Similiter : Dobry z dobrego skarbu serca wywodzi rzeczy dobre; a zły ze złego skarbu wywodzi złe rzeczy.

Radź. Math. 12, 35. (wynosi. Bibl. Gd. ; wydobywa, bringt h^or). — §. Wywieść, wyciągnąć jako z rodu, z początku, wyprowadzić pasmem; hatten, abletten.

Władysław z Jagiełów ród ojcowski wywodzi. Tward. Wl.    ten, który przestaje podobać się, ta rzecz nie jest, ani

A. Ślęzaków Kureusz śmie wywodzić z rajskich ogro-    będzie prędko wywiedziona. Weg. Marm. 1 , 132. (wy-

dów poetów zmyślonych. Stryjk. 69. — §. Wywieść    łuszczona dowodnie, zgłębiona, zgruntowana, wyważona),

kurczęta, wyprowadzić kurczęta wysiedziawszy je; Ross.    — §. Wywodzić co, wytoczyć, wyprowadzić, ciągle od-

BUB04HTŁ itunaarB, bte auêgehetfte Śrut »erführen. Strach    bywać, odprawiać ; nad) etnanber »eranftalten, abhalten , auf*

o dziecinę cierpi, jak ptak, kiedy dzieci Wywodząc, na    führen, öhmarten. Mając wzgląd na tak częste komisye,

W Y WIESZCZYĆ - WYWIETRZYĆ. 647

WYWIESI

Eraz. Dw. a. — §. Wywieszam się zkąd, immineo ex superiori parle. Cn. Th. 1 541 , (cl. wywisnąć) , ftd) ganj berauëlegen (auS b«n geitfłerj, fid) (leran^angen. Ludzie sie z ciekawości z okien wywieszali. Tr. Gospodynie z muru nagicnii piersiami wywieszając się , i ręce rozciągnąwszy,

które podkomorzy z niemałym swoim kosztem wywodził, a to bez skutku , ostatnią juz w tym interesie składamy.

Vol. Leg. 5, 592. — Zaczyna przed swmjemi sąsiadkami wszystkie reje wywodzić. Mon. 71, 111. wyprowadzać, wytaczać reje , beit Zeigen anfitljreit. W tej sztuce Wenus na muszli morskiej siedząc wyjachała, trzymając Parysa Rzymiany poprzysięgały. Warg. Cez. 183, ' cf. wywa-związanego łańcuchem, co wywiedli Jan i Piotr Mysz- lic się.

kowscy. Gwagn. 183. grali tę rolę, udawali, okazali; WYWIESZCZYĆ cz. dok., Wywieszezać niedok. , zupełnie fte führten btefe 9Me auf, führten fie atrê, eïegutrfcu fte.—    ze wszystkiem obwieszczać, wyjawić, wyłuszczyć; pöütg

§. Wywodzić co, rozwodzić, wytaczać, wywijać, ciągle    befannf inadjen, Anbeuten, üoQftänbfg au$«iä$len. Niech ci

wydawać; nad; etnanber (wen lajfen, j. 93. abftngen, ab'    juz tę historyą do końca wywieszczę. Pot. Arg. 423. —

triHew. Głośne słowiki z topoli swoje wywodzą trele.    g. Wy wieszczyć, ob. Wy wróżyć,' airêpropfyeàetben, rc*a^rfa*

Zab. 15, 6. Świelofz. Słowiki w koło tej wmdy wywodzą    gett, öUÖbeuten.

wycwerki. Tof. Saut. 125. — Wywodzić się z czem , WYW1ETRZALEC, lca, m., ^obalbblutne,^ siatkokrusz ko-obszernić się rozwodzić; weitläufig erörtern, weitläufig    baltowy, który długo na wilgotnem miejscu leżąc, czer-

werben. Zawikłanym z swoich myśli wywodzą się sty-    wienieje albo żółcieje. Kluk. Kop. 2, 248. WYWIE-

lem. Mon. 64, 717. — g. Math. Wywodzić linią, wy-    TRZEĆ nijak, dok., Wywietrzać, 'Wywietrać niedok., wyprowadzić, wyciągnąć; eine Stute führen, Stegen, auffe^eu.    parować, parowaniem moc utracić, zwietrzeć, niknąć ; attśb

Prostopadła między dwoma bokami przeciwnemi w ró-    wittern, üerwittem ; Boh. wywćtrati, wyeichnauti (cf. cu-

wnoległoboku wywiedziona, nazywa się wysokością te-    chnąć), wypachnauti, (cf. pachnąć); Vind. isvetreli, isve-

go równoległoboku. Jak. Mat. 1, 99.    —    §. Wy-    tretife, isduhati , vunsdifhati, vunsdehniti (cf. wydychać,

wieść mury, wieże, kominy, wyprowadzić, wybudo-    wydyszeć), iskaditife, (cf. wykadzić), vunskaditife, pre-

wać, wystawić; Vind. gorpelati, gorpostaviti , ein ©eMlt*    kaditife , ifhlapiti, vunsnevunjatife , Vunsvedretife ; Croat.

be U. f. W. flttpÇren, anfbanen, in bic ipitye hinauf führen,    zvetrujem, szfape.m; Rag. vjètriti, izvjetriti; Bosn. vitriti,

binauëfnljren. Pozbyliście klasztoru budownika swego, który    izvitriti, ludovati ; Ross. BbiBtipHBaTbca , BblAOXiiyTbCff,

on zapocząwszy murem z gruntu wywiódł. Groch. W.    Bbi^uxaTbca, UBiiapuTbca, H3napiiBaTbca, H3CTO>rrbca,

427. Które miasta wywiódł a postawił, napisane są wszys-    (cf. wystać się); Eccl. imtTptBaio phys.etfig.tr. Wino,

tkie. 1 Leop. 5 Reg. 22, 59. (które pobudował. Bibl. Gd.).    które na wierzchu *sądu, jako bliżej wiatru, mdlejsze

Wywiodłem siedm ołtarzów. 1 Leop. Num. 25. Spędzi-    bywa, albowiem ‘wywietra. Cresc. 345. Wywietrzałe wino,

wszy z pola roty, wegnał je za mury, Wnet wieże ku    waniek, zwietrzalki, Croat, zevrelicza ; Maritim. malTa ,

szturmowi wywodzi do góry. Bardz. Luk. 29. Kominy    fd;aalcr 2Betn. Wywietrzały; Eccl. HSBtTpiJbiH, BH40XÆHM,

murowane, wywiedzione znacznie nad dach, dymowi nie    ausgewittert, öerwittert, fd)aal. Wywietrzenie, zwietrzenie,

dają się rozpościerać. Kras. Pod. 1, 95. (wyprowadzone).    zwietrzałość, wywietrzałość ; baS Verwittern, SluSwitteitt,

Podkopy, miny, ‘ganki i galerye podziemne , wywiedzione    ©cljaalwerbeu, bte @$aalfeit ; Ross. BbiAOXuoBeme, bwctoä.

WYWIESIĆ, f. wywiesi, wywieszę cz. dok., Wywieszać niedok.., zewnątrz czego zawiesić co , berauSbftngcu. Flota na .znak radości, którą w ów dzień miała, Różnobarwne chorągwie zewsząd wywieszała. Przyb. Luz. 56. Nastawiwszy świeczek, a wywiesiwszy chorągiewkę, całą noc za bębnem biegają. Żarn. Post. 2, 467. Biała firanka oknem wywieszona , którą wiatr wachluje. Teat. 52. b ,

67. (wisząca za oknem). Znak wywieszony Ross. bm-BHCKct Stróż ratuszowy w tę stronę, gdzie ogień zobaczy, za dnia ma proporczyk wysterczyć, a w nocy kaganiec wywiesić. Sax. Art. 60. YV ręce, którą z łóżka wywieszał, jabłko srebrne miewał, Alexander Wielki, iż kiedy zasypiać chciał, ono jabłko z ręki na miednicę wypadało , tak że się ‘zawżdy od dźwięku onego ocucić ze snu musiał. Kosz. Lor. 23 b. (wysterczał, wysuwał, wyciągał).— Wywiesić język, wyścibić, wysterczyć; Bosn. isplaziti jezik, bte 3«nge (tuSfłretfen, fiernuäftrecfen, (ÿerauS* bnngen). Gdy mu kazano język wywiesić, on go wnet wytoczył. 1 Leop. 2 Mach. 7, 10. (gdy mu kazano język podać, zaraz go podał. Bibl. Gd.). Pies wściekły, uszy i ogon opuściwszy, język wywiesiwszy, biega. Comp.

Med. 119. — Naśmiewać się z kogo, język wywiesiwszy. fćf;aal macktt.

pod wałami fortecznemi. Jak. Art. 4, 508. (prowadzone).    — Złośnicy jako łój tłustej ofiary zniszczeją, A z dy

mem zaraz precz wywietrzeją. Ryb. Ps. 66, (ob. z wiatrem z dymem pójść). Jeszcze ci nie wywietrza to szaleństwo z głowy, które nas niespokojności nabawia? Teat. 10. b, 58. (nie wyszumiało). Już też myślę zaniechać owej pani i nie Myślę o niej, cale mi z serca wywietrzała. Opal. Sat. 9. O to cię proszę, racz moje chęci Nie w wywietrzałej chować pamięci, Nie bądź ty-ranką, pamiętaj tego Który cię* kocha , kochajże jego. Tward. Daf. 85. (chowaj go w żywej pamięci). W sławnej Polszczę męstwo wywietrzało. Rak. Pob. B i i j. (cf. spełznąć). Stary, zapamiętliwy, wywietrzał mu rozum, wywietrzała pamięć. Cn. Ad. 1100, (ob. wystarzał się z rozumu). Wywietrzałe słowa , wystarzałe , nieuży-tne, absoleta. Cn. Th. 1341. WYWIETRZYĆ cz. dok., Wywietrzać niedok., wietrząc wyczyścić, zupełnie przewietrzyć; auSluften, auSnuttern; Boh. wywćtrowati, wy-wétrugi, wywëtrjm ; Vind. vunsesrakati, iskaditi, vun-pokaditi, vunskaditi, isvedreti, vunsvedreti * wypogodzić, wyjaśnić; Croat, izvetriti, izvetrivam, hlapeti, hlapem; Ross. BblBLipUBaTb , H3BtïpHBaTb , I13BtipHTb , BMBtTpH-Baio.' — §. Wywietrzałym uczynić, auönnttern mofrtit

WYWJETSZEĆ , WYWIETSZYĆ, ob. Wywiotszeć, wy-wiotszyć.

wszy, uciekł do Kijowa. Stryjk. 186. (wymknąwszy się, wyśliznąwszy). On świat rząd weźmie, od ojca z buntów wywikłany. Nag. Wirg. 497. (uwolniony, uciszony). Matkom długo się rodzeniem pracującym, dla nie wywikłania płodu z swych odzieżek i łożyska, sok fen jest ratunkiem. Syr. 185. (dla nie wydobycia się, nie uwolnienia,, nie wyjścia). — §. Possibil. Wywikłany, którego można wywikłać, rozplecisty, extricabilis. C11. Th. 1341. aitflög« bar , auflögltd). W niewywikłanych trudnościach zbawienie bogu przyznawano. Ryb. Psi 7. Ten, który w wieczną one światłość okiem rozumu swego patrzyć chce, *miasto przejźrzenia olśnię, i w błędy niewvwiklane zajdzie. Dambr. 255.

"WYWIEW, u, m., wywiewanie , wywianie ; bag ^eraugmcljett,

Sfogmebett.—§. Wywiew, WYWIEWA, y, i., WYWIEWKA,

1,    z., zwiewa, zawiewa , gromada n. p. śniegu, piasku, na kupę wywiana; em jufammett ßewe^tcr ipanfe, 3. et« ne ©cl;neeti)e|e, ein 6d)ttceberg, ©anbberg. — §. Wywiewki, od wywianego zboża; Boh. et Slov. wywëgky quisquiliae ;

Ross. bmbJsbkh plewy, ouögetuürfelte Spreu. WYWIEWAĆ, ob. Wywiać. WYW1EWACZ , a , m. , który co wywiewa, ob: Przewiewacz, ber 2IugmeÇer, Slugmurjler. .

WYWIEŹĆ, wywiózł, wywieźli, /. wywiezie, wywiozę cz. dok., Wywozić niedok et contin. ; Boh. wywezti , wywó-

źeti ; Slov. wiwaźaf; Vind. isvositi , vunsvositi ; Croat. WYWIŁ , wywiła, wywinąć, ob. WyWić. izveszti, izvasam ; Ross. BUBe3TH, bbib03HT£>, H3B03Htl ; WYWINDOWAĆ cz. dok., windując wydobyć, wydźwignąć ; Eccl. H3Boiu,Hqaio , ( cf. zwoszczyk ) ; wozem lub nawą    Germ. Çerau§tt>tnben, mit ber Sßtttbe jjerauśtyeben, tyeraitgjte«

wyprowadzić, 31t SBflffer über sur 2I(f)fe auêfül;ren, JU 2ßa«    ben pr. et fig. tr. varie. Z dyamentu łańcuchy Cerbera

gen angfüjjtfen. Wywozić z państwa towary. Tr. Wy wo-    dopadłszy, wywindował Herkules. Zebr. Ow. 173; (ab-

zenie, ob. Wywóz. — Wywozić z transetu.    straxit, wywlókł). Orfeusz dźwiękiem lutni zabawiwszy

WYWIĘZIĆ cz. dok., z więzienia wyzwolić, wyratować pr.    Persefonę, Utraconą z grobu wywindował zonę. Tward.

et ßg. tr.-, einem ftecfen ©ebliebenen fyerau^elfen, einen be«    Mise. 149. (wydobył, wyzwoliły wyprowadził). Ćeres wy-

freten. O duszo moja kto cię z tej okropnej wywięzi ka-    windować córkę nawaźyła. Zebr. Ow. 121 ; (educere).

tuszy! Weg. Marm. 1, 212. — Transi. Wywiezie się,    Abym go z ruiny mógł wywindować. Wad; Dan. 178.

WY WIĘZNĄĆ, WYW1ĄZNĄĆ, wyjść.z więzienia , ze zlej    wyratować.

toni wyzwolić się, wydobyć się, wyplątać się, wygra- WYWINDYKOWAć cz. dok., windykując wyzwolić, uwol-molić się; ftd) logmacjien, logfommen, fret) fmnmen; Boh. nić; fret) machen, logmaćfjen, non écfmlbett, SJerbtablidjfetten, wywâznauti. Alić powtórnie w smutne zagnany pustynie, Saften.

Sam nie wie , kędy dąży, jak się ztąd wywięzi. A⁷ar. Dz,WYWINIĆ cz. dok., Wywiniać niedok., z winy uwolnić,

2,    71. (wywikła). — g. Niewywięzły, z czego niepodobna uniewinnić, usprawiedliwić; t)0lt ber Scf)ttlb Ober betu

wywięznąć, moraitg eg unmögltcb tft loéjufotnmen. Ej że-x $erbre<ftcn fret) machen, nnfdjulbtg erflären. Tacyt sam chrze-byście ujęci w niewywięzłe sieci, Nie poszli na łup Gre-    ścian z podpału Rzymu wywinia. Nar. Tac. 2, 346.

kom, wy'i wasze dzieci. Dmoch. II. 130, cf. niewy-    i. WYW1NIONY partie., uniewiniony, usprawiedliwiony,

wikłany.    mtfdptlbtg erfldrt. — (2. WYWIN10NŸ, wywinięty, wy-

WYW1EZIENIE , WYWIEZIONY, ob. Wywieźć. WYWIEZUJE, winienie, wywichnienie , ob. Wywie, wywinić).

WYWIĘZOWAĆ, WYWIĘZYWAĆ/06. Wywiązać/ ‘ WYWIODĘ, wywiódł, wywiodły, ob. Wywieść. ‘WYWIEZYSTY, a, e, n. p. Abrupta oracio, rozstrzelana WY WIONĄĆ, ob. Wywiać.

mowa, która nie wywieżysta albo nie‘więzbita jest, gdzie WYWIORTKI plur., wywiercone trogny , §erauggeboljrteg, się jedno nie dzierży drugiego. Mącz. może: niewywięzi- fierauggebolirte Spälte. Wywiortki w ludwisarni, trociny sta, niezwięzła.    spiżowe, wypadające za świdrem z kanału armatnego.

Jak. Art. 3, 524.

m.,

WYWIJAĆ, ob.' Wywić, Wywinąć WYW1JACZ , a

wiotchym sie stać ; gaitj öeraltert, titorfd) mtb mürbe mer« ben. WYWIOTSZYĆ, WYWIETSZYĆ cs. dok. , Wywiot-szać , Wywietszać niedok., ze w'szystkiem uczynić wiot-zwikłane rozwikłać, rozwić, rozpleść; Slav, izvaditi; cbym. ga«3 tttorfd) mtb mürbe machen. Bndtk.

Vind. isklonzhati, vunsklonzhati; Germ, fjeratlgmtcfeln, auS« WYWIOZĘ, ob. Wywieźć.

rotcfeln, fieraitgmtltben pr. et fig. tr.- Wywikłać się chcąc, WYWISNĄĆ med. jedntl., Wywisać niedok., zewnątrz czego bardziej się uwikłał. Cn. Ad. 1289. Wielekroć co po-    zwisnąć, obwisnąć; tum attjklt l)erabl)ängeit, ^tmtuter^ängen.

czekanie mogło wywikłać, to upór tego co ciągnął,'    Bndtk. cf. wywiesić, wywiesić się.

zerwał. Gorn. Sen. 570. Tak jak do sieci nie pójdzie WYWITY , wywinięty, ob. Wywić, wywinąć, nagnana, ’Gdy z niej uciecze lani wywikłana, Tak ów, WYWLEC, wywlókł, wywlekli, /".wywlecze, wywleką, wy-który raz w łykach ciężkich będzie, Na serce mężne już    wlokę cz. dok., Wywlekać niedok., Wywłóczyć contin.,

się nie zdobędzie. Lib. Hor. 68. Dusza moja wywichlała    Wywłaczać, (Cn. Th. 1542) czestl. ; Boh. wywlict, wy-

sie jako ptak z sieci świata tego. Sk. Kaz. 307. Jaro-    wlicy, wywlekł, wywliknauti, wywlikowati, wywlećiti,

pełk od Olhowiców pojmany, z więzienia się wywikła-    wywlaćowati, wywljkam ; Sorab. 1. wulocźicż , wuszlé-

wywijający, co wywija; ber iperctugmtnbep, Slugminber, WYWIOSNOWAĆ med. dok., przewiosnować, wiosnę wy-21ugbrefier, Srcfier, ŚBerbrejfer pr. et fig. tr. Ów stary wy- trzymać: augfrtt^tngen, ben gntfiltng bur^brtttgett. wijacz. Treb. S. M. 122. ćwik, wyjadacz, wykręt. Opę- WYWIOTSZEĆ, Wywietszeć nijak, dok., zupełnie zwietszeć, tany z Wac Pana wywijacz. Teat. 56. c, 63. Waść Pa-‘ nie wywijacz, odpowiesz mi za wszystko, ib, 50. c, 76.

WYWIKŁAĆ, ‘WYWICHŁAĆ, f. wywikle, wywiklę cz. dok,

WYWNĘTRZACZ - WYWODZINY. 64-9

WY WŁOK - WYWNĘTRZYĆ.

kam; Sorab. 2. hulâz; Vind. vunvlezhi, vunlazhiti, prezh-    nett ganj aitêjel;rren ; Ross. H3Hypim>, H3HypaTŁ fcf. nu-

vlezhi ; Croat, izulechi, izulachim; Ray. izvûclii, izvukùjem;    rzyćj, H3mojkahtb , H3M05Ka^tl , (ef. wymódz). Wywnę-

Ross. BUBJiem, BbiB^eKaTb, BLiBO.iaKHBaTL, ii3BOit)iHTb, Bbi-    trzyć się, wysilić się, wyczerpnąć się; Vind. vunstradi-

TamHTb, BbiTacKHBaTb ; Eccl. iu'K.vu|iii, HSBJieab, H3ßjeKaK),    tife , ftd) crfc^öpfen. Wywnętrza się naród z najokazalszemi

H3Muaio, Graec. êÇélxoo ; wywlec, wlekąc wyciągnąć, wy-    ofiarami. Koił List. 2, 54.— Wywnętrzyć , wypróżnić,

wywalić, wytoczyć, wytargać, dobyć ; ^erauÓfd;Icppett, fcfylep*    au&leereit. Tżahż groby prędkie nie *onym, którzy wywnę-

penb $er<W$ste$en. Nastąpiwszy nań gwałtem, wywlekli go z    trzają kubki! Rial Post. 195. spełniają, wypełniają,

klasztoru na ulicę. Birk. Dom. 66. I posłużnicę Za łeb wy-    wychylają, wyduszają.— §. Wywnę'trzyć, z siebie wydać;

włóczył pod czas na ulicę. Jabł. Ez. 211. — §. Wy-    au§ bent Ämtern fjerairôgeben, öült fid; geben. Pieczary się

włóczyć wszystko z domu, wynosić; attâ bent §(tufe    krtusząc wilgocią, na blizkie niziny Dla ulgi wywnętrzają

fdjleppen, tt)egfd;leppen, nerfdjleppen , uertÿim. Gdy się mąż    krzyształ srebrnoplynny. Zab. 9, 112. Zabi — Umy-

za małżonką chodzić do arędy nauczy, Wszystko z domu    słowo : Wywnętrzyć, wynurzyć, wylać serce, czucia, my-

wywleką, aż bieda dokuczy. Comp. Med. 396. Wszystko    śli ; ouêfd)ütten fein 3nnerfte8, feine $ers, feine ©mpftnbun«

z domu na gorzałkę wywłóczysz. Teat. 18. 6, 5. — §.    gen, ©eftntturtgen, ofenbaren. Niestety! już wywnętrzyć

Wywłóczyć język, wywalić język, wytoczyć, wywiesić,    czułos'ć moje muszę. Przyb. Ab. 18. Przez    pokorne    ukło-

bte Bunge rtuêftreden. Tr. Wywlec złoczyńcy językr Tr.    ny wywnętrzali czucie. Przyb. Milt. 345.    Odkryj    mi tę

wyjąć, wydrzeć.— §. Wywlec kogo, ze wszystkiem ze-    tajemnicę, wywnętrz ze wszystkiem skrytość serca twego,

wlec, obnażyć, wyzuć; gaitj au^jiefen, entblößen, fałd    Teat. 45. 6, 47. (wyjaw').. Wywnętrzyć dla kogo duszę,

ntadjen. Władysław Polskę wywlókł, i pozostawiał wiele    Teat. 45, 34. Tak wywnętrza się Numa ,    a młoda    i ży-

zamków na wojnę Turecką. Biel. 337. (Eccl. H3BÆanH-    wa dusza jego cała się otwiera miłości.    Staś. TSum. i,‘

TB ca rozbierać się, zewlec się, oppos. oblec, obłóczyć).    69; (il s’ explique). Z czujnością niespracowaną i wy-

—    Do wywleczenia, 'wywłóczny Eccl. H3BiaiMTe.ieH’L ex-    wnętrzoną miłością dobry pasterz trzodę piastował. Nies,

tractorius. — §. Wywłóczyć broną, wybronować; fier*    1, 165. (uprzejmą, serdeczną, rzewną). — W tej taje-

(Urôeggen, (tuêcggen; Boh. wywlaćiti; Sorab. 1. wulocżicż.    mnicy wywnetrzyła się wszechmocność boska. Zach. Kaz.

—    §. Zaimk. Wywłóczyć się , z biedą wygramolić się pr.    2, 66. wyjawiła się, wykazała się. WYWNĘTRZACZ,

et fig. tr., ftdj mit SOhtbe.unb 9?0tlj fjermtSmfldjen ; nawłó-    WYWNĘTRZYCIEL, a , m. , który wywnętrza, wyjmuje,

czywszy się przestać włóczyć się, andren fid) ferunt ju    wydobywa, wypróżnia; ber 2lu3meiber, 3lu3nel)mer, 2lu3*

ftflßen, ftcb ^erunt 31t treiben. WY WŁOK, u, m., wywie-    leerer. Nikomu większa biada, jedno wy wnętrzaczom peł-

czenie i to co wywleczono, ba§ $crau$fcl)Ieppett, ba$ ^er?    nych, i pijanicom. Biał. Post. 189, cf. wytrzesikufel, wy-

auêgefdllcppte ; Vind. izvliek, vunvliek, vunsvliek. WY-    dmidzbah.

WŁOKA, i, m. et i., szkapsko, koń wyjeżdżony, ein WYWÓD, u, m., wywodzenie, wywiedzenie; bfl$ $erau3< ftbgemcirgelteê $ferb. Zabrawszy pod siebie lepsze konie, fuhren, $in«u3fnl;ren, bie ShrôffiÇrimg, #inauêfüf>rung ; Boh. wywłoki nam zostawili. N. Pam. 20, 152.    weywod, pruwod, (kondukt); Slov. pruwod; Croat.

WYWNĘTRZYĆ, 'WYWNATRZYĆ cz. dok., Wywnetrzać    izvadek; Slov. izvodak * wypis, wyciąg, exlrakt ; Eccl.

niedok., wnętrzności wyjąć, wydobyć, wypatroszyć, wy-    wçko^ixtbo; Ross. H3Be4eHie, (h3boa"B zguba,

prawić n. p. kurczęta, ryby ; -, fluSmetben, bie (Eingemeibe    npoimBe^eiue produkt, bhboab przesadzenie chłopa,

feranêne^men, atrëmirfen; Boh. wykuchati, kuchati, ku-    wniosek, konkluzya , wvwabienie plamy, cboæb stawianie

chawâti, (cf. kucharz, cf. gotować); Sorab. 1. wutuchlu ,    świadków, sklepienie). Wyprowadzenie kogo zkąd dokąd

cżrowa hwon beru; Vind. iszhrevati, vunszhrevati, isz-    n. p. Xiegi wywodu, Exodus. Kucz. Kat. 3, 219. Sar-

matowie wojnami Hunskiemi, oraz ustawicznemi zbrojnego ludu do Rzymskich za Dunajem prowincyi wywodami , przerzadzeni. Nar. Ust. 2 , 523. Mówiłżem ci o moirn z ciemności wywodzie? Przyb. Milt. 350 (wyjściu). — §. Wywód położnicy, WYWODZINY plur., ber przyczyny Kirchgang einer ©e<JjêroM)nerimt ; Boh. auwod. Wywodzinami niem, ale    gardzić nie mają nowe małżonki, przy których prawie

raczej wywńętrzaniem nazywać się powinno ; exenteratio.    toż bywa, co przy wwodzeniu do kościoła 'sześćnie-

Perz. Cyr. 3, 3. Krzyżacy xiążęeia Pruskiego pojmawszy,    działek. Hebst. Nauk. Z 6 b. Wywmdziny żón naszych,

rozpróli mu brzuch, i    kiszkę jednę    do drzewa przywią-    Hrbst. Nauk. X 4 b. W    dzień przeznaczony do wywodu

zawszy, tak go długo    wodzili w koło, aż się wszystkie    arcyxiezny, trzymając na    ręku nowonarodzoną xiężniczkę,

jelita obwiły i wywnątrzyły. Stryjk. 250. wysnowały,    niesiona była w krześle, a u drzwi kościelnych spotkana

wywiły, wytoczyły. — Fig. tr. Wywnętrzyć, wydobyć    od kardynała i prałatów, którzy ją zaprowadzili do wiel-

aż do wewnątrz, au$    bem 3unerftcn    fierauöl/olen. Brzuch    kiego ołtarza. Gaz. Nar.    2, 62. — §. Wywodziny, prze-

Grecyi pełen sprzętu,    I syt miedzi    żołądek, Rzym wy-    nosiny. Klon. Wor. 68.    ba§ Utttjteben, Sluśjjteljett, in eine

wnętrzył aż do szczętu. Bald. Sen. 15. Grecyą kwitnącą, anbere SBofmUttg. — Wywód, wyprowadzenie czego zkąd, We złoto obfitującą, Wy wnętrzył Rzym. Lib. Sen. 7. wyciągnienie ; ba§ Gleiten, Verleiten, bie Ableitung, Wywnętrzyć kogo, wyczerpnąć, wysilić, wynędznić , eb IcilUttg. 'Latopiszcze Litewscy historyą i wywód narodu

hrievati, vunszhrievati, ( cf. trzewa); Croat, razchiniti , razchinyam , (cf. rozczynić) ; Eccl. H3BHyTpaio , norpoiuy ;

Ross. BBinOTpowHTL , noipoiuBTŁ. Wywnętrz tę rybę, a serce i żółć i wątrobę schowaj. 1 Leop. Tob. 6, 5. (rozpłataj tę rybę, a wyjąwszy serce, żółć i wątrobę schowaj. Bibl. Gd.). Gdy znacznych ludzi ciała , balsamowania rozbieranemi bywają , nie rozb

82

Słownik Lindego wyd. 2. Tom VI.

650

WYWÓD NY - WYWOŁAĆ.

WYWOŁANI EG.

rzecz

swego od Palemona poczynają. Stryjk. 66. — §. Wywód, wyprowadzenie dowodne, wspieranie dowodami, wyłuszczenie dowodami wspie'rane ; Ross. npoii3B04CTBO, ba§ ©rroetfen, toetófuhren, grünblidjeS 2luśetnanberfe|$en, bte SSeroetëführung; dowód wykazujący, ber (Erroetë, bargeftellte 23eroet$. Sędzia ma sądzić według obudwu stron wywodów. Sax. Porz. 13. Ku dowiedzeniu tego , niejakie kon-sekwencye albo wywody czynią, z których tego, co mówią, dowieść usiłują. Salin. 4, 528. Prawdzie długich wywodów nie potrzeba. J. Kchan. Dz. 71. Kacerze wiary mojej ze mnie wywody swemi filozofskiemi nie wystraszą. Sk. Kaz. 136 b. (argumentami). Już ujmuję się tego chętliwie, od czego przed tym dla judzkich wywodów odwracałem się 'brzydliwie. Wys. Zyw. 58, (cf. dla ludzkich języków). WYWODNY, a, e—ie adv., do wy-wiedzienia, mogący być wywiedzionym ; h^MêfÜhrbar, ableitbar; {Boh. wywedliwÿ do uskutecznienia, prûwodny kunduktowy ; Ross. np0H3B04HMH pochodny, pochodzący, H3Be4eHHHH wywiedziony, BbiB04Haa pismo dziedzica, pozwalające chłopiance iść za wolnego, BUB04noe płaca od tego pisma).— §. Wywodny, wywiedziony dowodnie, okazany gruntownie, dowodny, gruntowny, dokładny; grünbltd) ertmefett, benńefen, erörtert, airôettiaitber gefe|t, grünbltd), nollftanbig. Wywodny obyczaj pisania, którym nauczamy słuchacze, okazujemy a wywodzimy rzecz na-szę, genus demonstrativum. Mącz. Przedtym, niżli wielka wymowa albo wywodne pisma poczęły być, w krótkich słowach wiele rzeczy 'zawięzywało się a zamykało. Eraz. Jez. B 2 b. (rozwodzące się, obszerne). Kto przedsięwziął wywodnie uczyć, nic nie powinien opuścić. Petr. Pol. 220. Kłamstwa tego kacerza w piśmie tym wywodnie się zbijają. Sk, Dz. 834. Wywodnie w siedmiu-dziesiąt dwóch Mahometańskich sektach szperać, byłaby przykra. Kiok. Turk. 158. WYWODZĘ, Wywodzić, ob. Wywieść. WYWODZICIEL , m., który co wywodzi, wyprowadza, ber §)erauâführcr ; Boh. pruwodce; Croat. izprovodnik; Eccl. H3Bü4me;lb. Exagoga, wywodziciel, wyprowadziciel. Macz. — Actor tragicus, .sprawca, wy-wodziciel tragedyi. Macz. 2luffül)rer, 2lltéfuhrer. — VV rodz. zeńsk. WYW0DZIC1ELKA , i.

WY’WOJOWAĆ cz. dok., wojowaniem wycisnąć, wymęczyć, wymódz ; burd) 5îrteg abjtmngett, abftreitett, erfireitcn, er* frtegett ; Sorab. 1. wuwoyuyu , wużtrćtuyu ; Vind. isbo-juvati, vunsmezhuvati pr. et fig. tr. Bndtk. , cf. wygro-zić , wystraszyć.

WYWOŁAĆ , f. wywoła , wywołam cz. dok., wywołuje pr. contin., Wywoływać częstl. ; Boh. wywolati, wywolawati, prowolati, prowolawati ; Slov. wywoławóm ; Sorab. 1. wuwówam, hwon wowam ; Vind. gorsklizati, gortirjati, gorstirjati ; Ross. BHK.iHKHyn>, BbiKMKaTb, BbiK.iHKiiBaTb ; Eccl. H33biBaTH \ob. Wyzywać;, H3r;iauiaio, (cf. ogłosić); — §. wołaniem się odezwać, aufrufett, aitêrttfett. Przyszedłszy do króla , wywołał na jednego służebnego, aby króla zarznął. Glicz. Wych. G 2. Scelus aperire, wywołać na kogo jego niecnoty albo złość. Mącz. ogłosić, rozgłosić; auśSrufen, laut befannt masetu Stało się wywołanie od cesarza Augusta, aby popisano wszystkich lu-

dzi. Zyw. Jez. 21. ogłoszenie, Sefamtttttadjilltß. Sprawił wielkie a wywołane gody. Rej. Post. R r 5. głośne, sławne, feeriami. (Sorab. 1. wuwowano, wuwowanczko pogłoska, wieść). — §. Wywołać eo, wywołaniem wyrobić, uzyskać, wyjednać; mit fRufett erlangen, erhalten, erwerben, bewirten. Sprawiedliwość, której uprosić nie mogła, wywołała. Warg. Wal. 195. (wykrzyczała). Wołali nad chorym bałwochwalcy, wzywając Dyany, Jowisza, ale nic nie wywołali, a chory jako drewno leżał. Sk. Zyw. 2, 56 b. Wojnę xiążąt z Karolem V., papież wywołał wprzód z cesarzem, nie xiążęta. Zygr. Pap. 261. — §. Wywoływani kogo dokąd , do kogo , wołam zkąd kogo , ‘wywabiam. Cn. Th. 1542. einen (lerauärufen, htttauörufeit. Wywołasz wilka z łasa. Cn. Th. 1289. Rys. Ad. 70. (nie budź licha, kiedy licho spi; daj złemu pokój, nie zaczepiaj). Dwór. F. Nie potrzeba-ć sobie grając nieszczęścia przyzywać, a wilka z łasa wywoływać; samoć się nieszczęście nas pospolicie rado dzierży. Kosz. Lor. 122. Zapalczywość wilka z łasa wywoływa, gniew i poswarki pobudza, ib. 122. — Wywoływani kogo na rękę, wyzywam. Cn. Th. 1342. Wlod. na pojedynek, ob. *Wy-wabić, einen ( jnm    ; herauäfoberit, einen fo*

bern. — Wywoływać duchy, wyzywać duchy, ©eifter ci* tirert. Wywoływanie z tamtego świata dusz , albo nekro-mancyą, nie mamy za sztukę, ale za obłudę i kłamstwo. Boh. Dyab. 3, 64. Chwalą się, że mocą tej dzielności mogą wywołać i przynęcić dobrych, a przymusić i powiązać złych duchów. Boh. Dyab. 2, 231. — §. Wywołać do wyższego sądu , ruszyć wyżej, apelować ; appel* Uren, abrnfen ju einer beeren Snftanj, ftch abberufen. Postanowił Kazimierz W., ażeby na potym żadne wywołania do Magdeburga nie szły; ale aby w kraju kończyły się wszystkie sprawy. Skrzet. Pr. Pol. 2, 98. — §. Wywoływani, odwoływam sądy, roki, trybunał jarmark, edi-cere justitium. Cn. Th. 1542. odroczyć, bie 0uêpenfiott anörufen, öffentlich fuêpenbiren. Sądów wywołanie, zawieszenie prawa, justitium. Cn. Th. 974. ©ericbtöftiUftanb.— g. Wywoływać pieniądze, ogłosić że ‘nieużytne, wytrę-bować je; baê ©elb »errufen, öffentlich außer (krS erîlâren. W Toruniu wywołali ‘orty Szląskie. Cost. Gor. 59. Wywołany pieniądz ; Carn. preklizan denar. — §. Wywołać kogo z ziemi , z kraju , z miasta, (cf. wygnać , 'wyświecić, skazać na wygnanie) , banitować go ; einen öffent* Uch in bie Sicht erîlâren, beö fianbeS nermetfen. Wywołanie mniejsze, gdy kogo tak wywołają, że w każdym prawie pojman, i zatrźyman być może , ale gardła nie straci; wywołanie większe jest, gdy kogo tak wywołają, że gdziekolwiek pojman będzie, gardło traci. Szczerb. Sax. 92, {Carn. preklizanje). Wyrzucali ich od majętności , wywoływali niektórych. 1 Leop. 3 Mach. 3. Na dziesięć lat był z ojczyzny wywołany. Pilch, Sali. 56. Od wywołania wyzwolony, na biskupstwo przywrócony był. Sk. Dz. 243. WYWOŁANIEC , ńca, m., człowiek z ziemi wywołany, wygnaniec, banit; ein ttt bte Sicht ©r* Harter, ein ©eadjteter, $ernnefener; Boh. wypowèdenec; Sorab. 1. wupokazanć. Wywołaniec, 'wyświeceniec. Klon. Wor. ded. W sieni Suli głowy bandytów abo wywołań-

WYWOŁANKA-WYWRÓCIĆ.

W Y W R Ó C I C 1 E L.

ców zniesione widział. Warg. Wal. 71. Bywszy sam wywołańcem, potym wywołanie na drugich skazował. Warg. Wal. 222. — W rodź. zeńsk. WYWOŁANKA, i, bie ©eddjtete. WYWTOŁAŃCZ\r, a, e, od wywołańca , ©e« ächteten *, Siebt», SłerbannungS », *WYWOŁAWACZ, WYWOŁYWACZ, a, m., co wywołuje, ber31nfritfer, iperattê* rufer, Sltlêfürberer ; Boh! wywolawac; Croat, prezivach, (ef. przezywacz) ; Eccl. H3oacHTejb , ( cf. ogłosiciel); Boss. óiiptomE. Praeco , woźny, wywoła,wacz ustaw królewskich. Macz. Wywoływacz , podwojski, woźny. Ern. 85.

•WYW0LN1G cz. dok., *§. wyzwolić, uwolnić, frei) machen. — §. Wylecić, wolno ciepłym uczynić, łan ntadfett ; nijak. Wywolnieć, stać się wolno ciepłym, lau merben. Bndlk.

WYWOSKOWAĆ, WYWOSZCZYĆ cz. dok., woskiem powlec, potrzeć; auêmtdjfett, bemtcbfen , mit 2Bad;ê auftragen ; Boss. BWBOmiiTb , BbiBamitBaTŁ. Przez igłę przeciągnąć nitkę wywoskowana. Perz. Cyr. 2, 22.

WYWÓZ* u, w., WYWÓZKA, i, i; Boh. wywoź; Y ind. isvoshnja, vunvozhnja ; Ross. bubos'S, BHB03Ka ; Eccl. H3-B03Ï ; wywożenie , wywiezienie , wyprowadzenie wozem , nawą; bfc' 3lu8fu$r, ba8 Shrôfütyren. Wywóz rzeczy zbywających nad potrzebę, wielkim dla kraju jest zyskiem. Wyrw. Geogr. 404. Ważna rzecz, aby w lesie drogi do wywózki dobre były. Kluk. Bośl. 2, 141. — §. Fortifie. Wywóz, fosa, rów. Tr. etn ©raben tn ber ^rfegêbaufunft. WYWOŻĘ , ob. Wywieźć. WYWOZ1C1EL, a, m„ który wywozi co. Wiod. ber Jperauêfüfrer, Shtêfültrer; Eccl.m-

B03HUKÎ), H3BOmBKl (cf. ZWOSZCZyk) , BblB038TaH. WY-WOŹNY, a, e, do wywiezienia , mogący być wywiezionym; ausführbar jur SIdjfe, ju SBaffer. Wywoźny* WYWOZOWY, a, e, od wywmzu, transportowy; 5Iuêfu|v», ïranêport»; Ross. H3B03HbiÄ, (BbiB03Hbiö przy woźny, zagraniczny n. p, towar). Handlem kwitnące narody nie-tylko wywozowego poboru nie biorą; ale nawet nagrody za wywóz produktów krajowych naznaczają, Dyar. Gród. 508. Handel przewozowy, commerce passif, wywozowy actif. Pam. 83, 62.

WYWRACAĆ, ob. Wywrócić. ’WYWRACACZ , ob. Wy-wróciciel. WYWRĘ, ob. Wywrzeć.

WYWRÓCIĆ, f. wywróci, wywrócę cz. dok., ‘/wywracać obsol., Wywracać niedok. et contin. ; Boh, wywratiti, wy-wraceti, jyywraeowati, zwratiti, zwracowati ( cf. zwrócić), wyklopiti, tcf. wyklepać) ; (Slav, wywracugi egurgito zwracam, zrzucam); Sorab. 1. wubroczicż; Croat, zver-nuti, zvrâcham , izvràôham , zverchi, zversüjem , ( cf. wierzch) ; Bosn. izvrateti , svernuti, svrrinuti ; Rag. iz-vrâliti , izvracchjati ; Ross. BbiBopoTHib , BUBopammaTb , n3BopoTHTb , ii3BoponHBaTb : Eccl. H3BpainiïTH , H3Bpama-TH, H3BpaTHTH ; wywrócić co, przewrócić zupełnie, do góry nogami, spód na wierzch , ummerfen. Dwa-dni właśnie przed śmiercią solniczkę wywrócił. Mon. 65, 125. ( malum omen ). Przestrzegam : żeby się solniczka u stołu nie wywróciła, żeby w poniedziałek z domu nie wyjeżdżać, żeby zając drogi nie przeszedł. Mon. 73, 182. Wywrócić się, upaść, potoczyć, umfaßen; Yind. fe pre-kuzniti, okuł pokuznitife, okuł pasti. Pan nasz przedaw-

ców z kościoła biczem wyrumował, Bankierzom zaś, co tam handlowali, Stoły *zwywracał, i porozsypował pieniądze. Odym. Św. L. powywracał, nadfetnanber ummerfen, fterummerfen, umflogen, łttnfd^meifien. — Woźniea, lecąc w czw-ał, tylko co za wieś wyjechał, chybił mostu , i w błoto wywrócił. Kras. Pod. 2, 14. przewrócił z pojazdem, ber 5tutfd)er bat umgenmrfen, jumgefćfimtffen. — Smutni z śmierci królewskiej Pilijczykowia, z bronią wywróconą ciężkiem idą krokiem. Jabł. Tel. 291. przewróconą kolbami do góry, mit umgefefirten ©emefyr, bte Kolben nad) üben, (cf. broń za umarłym). Wywracam, na drugą stronę obracam. Cn. Tk. 1343, ttmmettbeu, menben, umfe|ren, auf bte attbre Sette; (floss, blibopothtł ua^TaHt przenicować suknią) Wywracać pełną. Cn. Th. 1543, wychylić, ein tmßc$ ®Ia$ au$fłfirjen, umflürjen, nach bem man eg auggeleert \<X\.— Wywracać co z gruntu, obalać, wyniszczyć, wygładzić, wykorzenić ; attê bem ©Mît be fterauS» reifen unb ummerfen, mit ber SBurjel angreifen, »ernteten. Über ben Raufen merfen. Drzewo z korzeniem od wiatru wywrócone, wykrot. Ryd. Mskr., (ob. Wywrót). Cygan, Wołoszyn wpada, i prędki Tatarzyn, Jak szarańcza pustosząc, z gruntu wywracając Liche wioseczki nasze, a w nich lud ścinając. Star. Vot. a o b. Niegodne pałace jego ogniem mściwym ‘zwywracałem. Olw. Ów. 46. Wywracam na nice, na reby fig. tr., zupełnie wyniszczyć, üößtg über ben Raufen merfen , gattj üernicfyten ; Boh. na lic obratiti. Skarby, zboża i grunty, wywrócił na nice Pobrał miasta i zamki, *zwysiekał winnice. Biel. & M. B i i j b. Zawrzeć świętych przyczynie chciał gęby, I zasługi ich wywrócić na ręby. Miask. Byt. 2, 104. (znieść ze wszystkiem). — Wywracać porządek, opak przewracać, wywracać; Cn. Th. 1343. ummerfen, berummerfen , »erfebren, bte £5rbtiung führen. — Wywracać, wykręcać, wykrzywiać üerbreben, üerjemn. Wywracam oczy, gębę. Cn. Th. 1343. Pies wściekły, język wywiesiwszy biega, piany z ust toczy, oczy wywraca. Comp. Med. 119. Ów krzyczy, a ten śpiewa , ów wywraca oczy, Ten chrapiąc brzydką ślinę i ‘pijane toczy. Miask. Byt. 2, 185. — §. Moraln. Wywracać , wykręcać, wykrzywiać, ‘wyszpacać, uerbrefien. Wykrętny albo przewrotny człowiek wszystko wywraca, o każdym źle rozumie, a we wszystkiem tylko rzeczy swych przestrzega. Bej. Post. T 4. Słowa Pawiowe wywracasz; i ciągniesz je złośliwie ku rzeczy swej. Baz. Hst. 271. Wspak sobie a wedle myśli swojej wywracają sprawy i nauki moje. Bej. Post. L l li. To i Socyn ‘inacz wywraca , a apostoł się temu przeciwi. Salin! 4, 363. Heretycy fałszywe nowe wykłady pod-miatają, pismo święte wywracają , i ‘szpocą. Sk. Dz. 118. Tżali bóg wywraca sąd, albo wszechmogący odmienia to, co jest sprawiedliwego? Gil. Kat. 50. — Zapalili się pożądliwością Susanny, i wywrócili rozum swój. W. Ban. 13, 8. Bibl. Gd. wywrócił im się mózg, pomieszał im sie; fte tterfüren ben ^erftanb, mürben irre, confuö. — §. Wywracać koziołki, Surseibäume machen über fdjtefen. Jakie ten skoczek koziołki wywraca? Zab. 12,92. Nagi. WYWRÓCICIEL, *WYWRACACZ, WYWROTNIE, a, m., ‘WYWROĆCA , y, w, który co wywraca, obala, prze-

652

WYWRÓT - WYWRÓŻYĆ.

WYWRZASKAĆ - WYWRZEĆ.

by czego te nic wywróżyły znaki. Ustrz. Troi. 53. Ustrz. Klaud. 51.

wraca , wykręca , wykrzywia ; Rag. izvartitegl, ber UlK* feljrer, Umirerfcr, Umbreijer, §erumfe|rer, Verbreiter. Alexander W., wywróciciel i zburzyciel monarchii Perskiej.    szczerze panu i ojczyźnie śluzy. Zab. 11, 31. Nar. Wy-

Stnjjk. 18. (obalacz). Fałszerz a wywroćca prawdy. Rej.    wróżać ztąd na przyszłość wielkie bohatyry. N. Ram. 16,

Ap. 58, (ob. *Szpociciel). Wykrętarz a wywracacz słów.

hej. Post. LII 6. Fałszerze a‘ wywracacze nieomylnej WYWRZASKAĆ, WYWRZASKAĆ , ob. Wyw rzeszczeć. prawdy pańskiej. Rej. Ap. 13. Kijówby nie stało , gdybyśmy wszystkie wywrotniki słów pisma zabijać mieli.

Rej. Ap. 18. Szatan jest nieprzyjaciel człowieczy, stary matacz , wywrotnik chytry i zdrajca. GU. Kaz. B, b 2 b, cf. przewrotnik , przewrotny. WYWRÓT, u, m., ‘WYWROTEK, tku, m,, wywrócenie, i to co wywrócono; ba3 $erumfcftreu, Umfefjrett, Itmroenben, Umwerfen, Urn* breiten, Verbrenn, baö ttimjcfeljrte, Umgemorfene, ber Urn* rourf; Ross. H3BopoTb, BbiBoporb, (2) odtrącenie); Boh. weÿwrot , drzewo z korzeniem od wiatru wywrócone , wykrot. Ryd. Mskr. Pies wraca się do wywrotku swego. Budn. Prov. 26, 11. (do zwrócenia swego. Bibl. Gd.)-, do wyrzutu, wymiotu, zrzutu swego; Boh. wÿwrat, wÿwratek. —Wywrotem, wywracając, obalając, posmy-kiem, umfturjenb. Wywrotem ulżą sobie ciężaru ; byłeś, gdy ciężar masz wywrócić , podkładał. Sols-k. Arch. 18.

— Wywrót, wykręt, wybieg ; Verbreitung, Strebung.

Wykręty i opaczne wywroty pisma ś. W. Post. W. 542.

Ludzkich wywrotów nie naśladuję , To usty mówię , co w sercu czuję. J. Kchati. Ps. 19. (chytrości ludzkich.

Karp. 5, 37).— Na wywrót, na drugą stronę, na nice, na opak, Ross. naimBoponi , BMBoporB ; Eccl. na nimb ,

Ha Him , Ha BbiBoport, auf bte nerfe&rte Seite * auf bte Hufe Seite, öerfcfmt pr. 'et fig. tr. Magistrat, gdy mjal kogo z obywatelów potępić, zwlekał z siebiß szatę, i onę na wywrót , t. j. lepszą stronę w śrzodek, a podlejszą na wierzch obracając, wdziewał, na znak żalu.

Pilch. Sen. gn. 154. Oka w pończosze przybierać, zebrać, na wywrót robić, spuścić, zgubić. Magier. Mskr.

W piwnicy rozumu szychtują , Na wywrót go wynicują.

Rej. Zw. 237. WYWROTNY, a, e, — ie et — o adv. , 2. WYWRZEĆ, wywarł, wywarty, wywarcie, f. wywrę, wywrze, Eccl. H3BpaTHi>iM ; Ross. BbiBopoTHLiu ; łatwy do wywró- wywrę cz. dok., Wywierać niedok.,    1) z zawarcia czyli

cenią, łatwo wywraaający, leicht untpintcrfeit. Bryczka    zamknięcia wypuszczać, fterau^laffett, auölaffen, loślajfen,

wywrotna , która prędko wywraca. — Active: Wywraca-    pr. et fig.    tr. varie.    Psów    z smyczy wywierają.    Zebr.

jacy, przewracający; umtnerfenb, itmfeltrenb , öcrfc^renb,    Ow. 199 -,    (vincula    adimunt    canibus). Skoro psy    zebra-

tterbreljeitb, breljerifd). — Moraln. Radzili, abyśmy się z do- wszy na smycz zawiążą, nie mają począć wywierać, aż brymi przyjaźnili, a wywrotnych chronili. Gil. Kaz. C c    dojeżdżacz    ku temu    miejscu    się ruszy, gdzie ‘psi pójść

6 b. (przewrotnych , wykrętnych, chytrych). Szatan wszel-    mają. Ostror. Myśl.    51. Trzeba się uczyć, jako    ze psy

ką chytrość swoje wywrotną - na wiernych wypuszcza,    w drogę jechać, jak je wywierać, jak im na polu trą—

aby ich mógł strącić od prawdy. Gil. Post. 178 b. —    bić. ib. 48, (cf. zwierać). Niedźwiedzie nań wywrzeć

§. Wywrotny, wywrócony, na wywrót, na opak ; üerfeftrt,    kazał. Sk. Dz. 511. Wywartym przytarłszy koniem , cho-

oerbrefń; (Ross. BUBopoTHUU przenicowany). Quidditates,    rążego obala. Krom. 464; (adacto equo , rozpuszczonym,

entitates, słowa wywrotne Łacińskie. Fredr. Ad., prze-    rozpędzonym). Wywrzyj całego piekła potęgę na ułomnego

kręcone, zepsute. WYWROTNOSĆ, ści, z., przymiot    ^ człowieka. Pociej. 588. Wiełowładny Pirusie, na co wojsko

tego, co jest wywrotnym; bte Ulritttenbbarfett, bte Ver*    zbierasz, Pytał ktoś, na co lud wywierasz? Ryb. Geśl. B 3

b. (wytaczasz, wywalasz, wyprowadzasz gromadnie). Aż złe wrogi na ciebie swoje wywrą siły, Które ci i ojczy-îKHTb, BHBopaiKHBaTb ; wróżąc uiścić, (ferauGpropltejepften,    znie upadkiem groziły. Zab. 13, 267. Szost, Dmoch. II.

Ijerauśroaljrfageu, fo iva^rfagert baß e§ jutrift, nurfltd) in    2, 123. (wywalą, wytoczą, wypuszczą nawałnie). Wy-

(SrfuUnng geljt. Jeśli weźmę piszczałki, te lamenty grają,    warł kły jadowity tygrys na idące po sobie ogary. Psal-

Jeśliby bębny, te smutne echo wydawają, Ach boję się,    mod. 90. Złość swoję wywierać na nas będzie. Teat. 6,

WYWRÓŻYĆ cz. dok., Wywrróżać niedok. ; Ross. BbiBopo-

Nic temu niebo złego nie ‘wywruży, Kto

117.

1. WYWRZEĆ , wywrzał, f. wywrę , wywrze, wywrę med. dok., Wywierać niedok;; (Boh. wywrjti, wywrel , wywru decoqui ; Sorab. 1. wurwu, hwon rwu ebullio\ Carn. isvirati, sviram ; Vind. isvreti, vreti, svirati scaturire\ gorvreti , gorkipeti, vunkipeti * wykipieć; Croat, izvi-rati, zvirati, zviram scatere\ Bosn. izvirati, vrjetti, tocitise * wytryskać ; izavritti consumi fervore ; Eccl. H3-Bipaio , H3KHtiaro wykipieć , H3BpiHie, H3Bpa wykipienie). Wywiera mięso, decoquitur, exeoquitur , forma passiva ex wywarzam. Cn€ Th. 1341. auöftcben, OUêfü* cJjen, auâgefottcn fe^n. Wywiera co warzeniem, szumowinami odchodzi, vis caloris ejicitur. Ca. Th. 1341. wywietrzeć warzeniem, wyporować; aitâfodteu, auêbünften burd) £od;en, oerbunffen tut ^odjen. Staw' ten miodek na węgle, a gdy pocznie wzwierać, włożyć cztery funty róży, a tak długo warzyć , aż on sok wywrę. Cresc. 496. Juchę wyżętą z tych ziół dopóty warzyć, aż wszystka ‘wodna-tość *onej juchy wywrze. Syr. 258. — Fig. tr. Nauczyciel , który wywiera w wierze, przywiedzie swego ucznia swą naszczepioną nauką o szkodę duszy. Glicz. Wych. L 5. (który stygnie, ostudza się w wierze). Nauczyciel, który wywiera w wierzę, tak jak sam do piekła się dostanie, tą drogą też i ucznia poprowadzi, ib. L 5 b. — Transit. Wywierać, wrejąc wydawać , wypuszczać; fierauśfteben laffen, fteranSfprubeln. Na wierzchu wieży na kształt stoga jest czapka wydana, piecyk nie-zgasłe ognie pod spodem wywiera. Tot. Saut. 114. Ze wszystkich twierdz oraz wywrą silne armaty. Tward. Wt. 159.

Gd.). Nie ten szczęśliwy, co jest wywyższony, I w pożądanej buja obfitości. Kras. Mysz. 51. Mój katechizm był narodowi Ruskiemu pożyteczny , mnie ani z osoby mej, ani z dostojeństwa mego najmniej nie wywyższał. Smotr. Ex. 8. nie wypromował, fitter beförbern, pronto* miren, aoanciren. Zapłata twoja będzie zapewne wywyż-na niego za- szeniem. Teat. 30, 90. promocyą , awansem ; Seforbertutg, Sloanfcmeitt. Wszelki, co się wynosi, zniżon będzie; a kto się uniża, wywyższony będzie. Sk. Kaz. 588. Luc. 18, 14. Wszelki wywyższający się, zniżon będzie, a zniżający się, wywyższon. Budn. Luc. 18, 14. mer ftdj felbjt erlöset, ber foli erniebrtgt merben. £ut|. Go nad insze narody mają ci pogańcy, którzy tak rogi 'wywyższają? Stryjk. Turk. G 3. (rogi podnoszą, rogami potrząsają, głowę groźnie podnoszą , wynoszą się xlumno a groźno nad innych). Ja mam umysł, który mię wywyższa nad dusze podłe. Teat. 5, 7. wyższym czyni, Gruber meg er* |eben. Umysł wywyższony nad swą śmiertelność. Past. Fid. 60 ; Slov. wywÿsenÿ ; Ross. B03BLmieiiHbiîî ; ( Slav. vzvishen * wysoce szanowny). Wywyższenie, cf. wyniosłość; Slov. wywyśenost ‘wywyższoność ; Croat, zvissè-noszt excelsitas ; Ross. B03BbiuieHHOCTŁ. — §. Chem. Praca , przez którą tęgie ciała pędzimy w górę, nazywa się wywyższaniem, sublimatio ; ciało przez wywyższanie wypędź

77. Wywieram co na kogo , wyrzucam co mam na sercu. Cn. Th. 1341. (wylewam gniew, cf. wychłonąć ; feinen auf einen aitêfcMumen ; Bosn. iziiditise, izjada-tise , cf. jad). Pan Burke ułożył sobie jad swój na re-wolucyą Francuzką wywierać. Gaz. Nar. 1, 177 b. Głucha będzie na prośby twoje, gniew swój wywrze na ciebie. Teat. 54, 55."- Nie chciej wywierać palczywości swojej. Teat. 3. c, 48. Nieprzyjaciel mój bez winy na mnie wywiera, chcąc na mnie wylać jad swój. Ryb. Ps. 43. Pochlebnicy na drugich potwarz wywrą, aby sobie sami łaskę jednali. Kosz. Lor. 42 b. Tyleż jeszcze nade mną, o najsroższy z braci, wywierać prawa będziesz? Zab. 15, 13. Kniaź, (wyroić, rozciągnąć). Usta szalonych wywierają głupstwo. 5 Leop. Prov. 15, 2. (wybluzgocą. 1 Leop.) W gaju lub słowik mutety wywiera, Lub trelnym czyżyk organkiem przybiera. Zab. 9, 17. wywodzi, wyśpiewuje. — §. Wywierać się , wytaczać się, wywalić się , nawałnie wydobywać się, mit ©eiualt |eröorbred)en. Ze stawu wszystka wywarłszy się woda, runie strasznie. Tward. Wl 94. Pismo ś. powiada , iż z północy wywrze się wszystko złe. Żarn. Post. 3, 16. Zawsze prawdziwa miłość się wywiera Bardziej, gdy się cokolwiek opiera. Leszcz. H. T. 42.--

Nie chcę się tu wywierać na to. Syxt. Szkl 178. ex-plicare, rozwodzić się, uttlftättbltdj einlajfeit. — §. 2) Wywierać kogo, excludere. Cn. Syn. 544, Sorab. 1. wu-zanknu. Wywieram kogo, nie przypuszczam , zamykam przed kim. Cn. Th. 1341. Wywarcie, nieprzypuszczenie exclusio. Cn. Th.; (oppos. zawarcie); chien (Utê|'d)!tcjüeit, öor t|nt 5itfcX;ließen, tint md)t herein laffett pr.^et fig. tr. Wywrze człeka potrzeba, a co w kącie siedział, Poda go sławie, a świat będzie o nim wiedział, Ani się tam zdarzyło w kącie Orfeowi długo ukryć. Simon. Siei. 95. Exam. 40. Wywrzyj, możesz-li, ognie z myśli swej niebogo! Zebr. 0w. 160; excute , wybij, wyganiaj.

WYWRZEDZIĆ cz. dok., wrzodami wysypać, mit ©djtraren ober ©efdjmnirctt befdjütten; WYWRZEDZIEĆ, Wywrzednieć nijak., obsypanym być wrzodami, mit ©djtMreu ober ©e* fcfmuireu Defcfntttet fei)n.

WYWRZESZCZEĆ cz. dok., Wywrzeszczać niedoli., Wywrza-sknąć jedntl, wrzeszcząc wywołać, wykrzyczeć wrzaskliwiej |erau3fi|retcit, airêfc|reteit, auffcljretett, auSplarren. Co wywrzeszczałeś , przewrotny rabuła, coś wytreskotał, to wsystko kłamstwo. Smotr. Ex. 46. — Wywrzeszczeć co na kim, wrzaskiem otrzymać ; erfordert, mt ©djretett er|alteit. — Wywrzeszczeć się zaimk., wrzeszcząc wysilić się, ftd) nnél’cfyreien. Dziecię się wywrzeszczało. Tr.

WYWYŻSZYĆ, /. wywyższy, wywyższę cz. dok., Wywyższać

górę , jeżeli jest proszkowate i rzadkie,

one w

imię ma kwiatu , flores. Krumi. Chym. 573. bie d)enttfd)e ©libltmatton, (cf. ulotnienie). Trzeci stopień gorąca ogniowego jest stopień wywyższający, gradus sublimatorius. ib.

31. — §. Wywyższyć, wysoko wystawić, uwielbiać; |oc| erleben, er|ó|eit, lobpretfen. Ś. Jan tak wywyższył stan Chrystusa, iż się położył niegodnym być, 'rozwięzać najmniejszego rzemyka u trzewika jego. Rej. Post. B 6. — Ty jesteś bóg mój, będę cię wywyższał, a będę się wyznawał imieniu twojemu. 1 Leop. Jes, 25. (jehowo, wywyższę cię, wyznawać będę imię twoje. Budn. Jes. 25, 1 ; wywyższać cię będę i wysławiać imię twoje. Bibl. Gd.). Wywyższać cię będę, boże królu mój, i będę *do-brosławił imieniu twemu wiecznie. 1 Leop. Ps. 144, 1. Błogosławcie pana , chwalcie go, i wywyższajcie na wieki. 1 Leop. Dan. 3, 66. Wujek. ib. Chwalę i wywyższam i wysławiam króla niebieskiego. Bibl. Gd. Dan. 4, 37. 'WYWYŻSZACZ , WYWYŻSŻYC1EL , a, m., który wywyższa , wynosiciel, podnosiciel, wznosiciel ; ber ©r|0* |er, (Er|eber. Jehowa sława moja, wywyższyciel głowy mojej. Budn. Ps. 3. (ty jesteś chwałą moją , wywyższającym głowę moję. Bibl. Gd). Bóg wywyższacz mój, i ucieczka moja. VV. 2 Reg. 22, 3. (bóg powyższenie moje. Bibl. Gd.). »

niedok.; Boh wywyśiti, wywysowati ; Slov. wywyśowati, WYZ, a, m., accipenser huso, gatunek jesiotra, ale więk-wywyśiti, wywyśugi ; Vind. svifhuvati, sgorspodnafhati ;    szy , kilka cetnarów ważący; poławia się w Dunaju, w

Croat, izvisziti, izvisbujem, izvissujem, uzvissujem, zvis-    Wołdze, Donie, kilka cetnarów waży. Z ikry wyza ro-

sàvàm ; Dal. uzvissujem ; Ross. B03BbiciiTb, B03BbiuiaTb ; wy-    bią kawiar; z pęcherza, skóry i trzewów gotowanych

nieść w górę, podnieść wysoko, wywieść w górę wysoko,    robią klej, karukiem ichlyocolla zwany. Zool. 193. ber

Iod) erleben, er|ö|en. Wywyższył mur. Tr. wywiódł go wyżej,    Raufen, etn $tfd); (Boh. wyżyna, (ob. Wyzina) ; Slov. wy-

|Ö|cr aujfü|rcn. — Fig. tr. varie: Pan zacnie Abrahama    za, wizina ; Hung, viza, wysahal; Cam. visèna ; Vind.

wywyższył. Radz. Genes. 24, 35. (rozmnożył, zbogacił.    visa, visovina; Croat, viza, vizovina, biza, moruna;

ib.-, ubłogosławił go bardzo, iż stał się możnym.' Bibl.    Bosn. viz, moruna; Slav, moruna; Ross. ótjyra, Kpa-

654

WYŻ - WYŻĄĆ.

WYŻĄĆ.

CHaa puóa ; Turc. usuń). Wyz czyli Świnia wodna poławia sie w Wołdze i Dunaju. Pam. 83, 316. Pewny gatunek wyzów, Iioss. mnm. Wyz od sześciu do ośmiu piędzi Ross. canKOBaa ótayra. Plusk wyza , Ross. arfc-ma.iKa.

♦WYZ, "WYŻA On. Th. 1343, ob. Wysokość.

♦WYZABIJAG cz. dok., zabijaniem wygładzić, wybić, wymordować, wytępić, wyplenić, wykorzenić, pozabijać do szczętu, wyrżnąć, wyciąć; flUêmorbnt, tttorbenb (iu3> rotten, oertilgen. Namówił Świętopełk Prusaków, aby Niemce i Polaki wszystkie, dzień jeden na to postanowiwszy, wyzabijali. Krom. 251. Nieprzyjaciele skazani wszyscy na wyzabijanie. Chrośc. Luk. 2, 10. Saul wyplenił a wyzabijał czarnoxiężniki i wróżki z ziemi. 1 > Leop. 1 Rei). 28, 3. (wytracił. 5 Leop.\ wygnał wieszczki z ziemi. Bibl. Gd.). Wyzabijała “rolosprawne cielce. Zebr. Ow. 120; ( ruricolas boves leto dedit). Wszyscy ludzie sa bracia, a jednak się wzajemnie wyzabijają. Tr. Tel. 329. Gotowi pełnić najmniejsze sułtana skinienie , choćby rozkazał całemu wojsku most na rzece z głów usłać, albo sie jeden z drugim wyzabijać dla samej jego "kro-tofili. Klok. Turk. 10"

ł. WYŻĄĆ, f. wyżnie, wyżnę cz. jednll., Wyżynać niedok., wszystko [sierpem wyrżnąć 2], kosząc wyciąć , wykosić ; Boh. wyżiti, wyżal, wyżnu , wyźinati ; Croat, izsinyam , Eccl. błukhiirh) , «uêmafjeu, «Barnten , ooKenbś tttegtna^en , ûBmaBen. Gdy będziecie zboża żąć, tedy ich do końca wyżynać nie będziecie; ale zostawicie nieco ubogim. Radź. Levit. 19, 9. ( nie będziesz do końca pola twego wyżynał. Bibl. Gd.). Kmieć ma postanowiony wymiar orania , liczbę wyżęcia , wymłócenia kop zboża. Mon. 68, 290. (Boh. aużinek kośba, cf. wyżynki, ‘wyrzynki). Naród ludzki w samym swoim kwiecie wyżęty, zakwitnie na nowo. Stas. Buff. L l. Przywiodę na cię złe, i wyżnę potomstwo twoje , i wybiję wszystkich. 1 Leop. 3 Beg. 21, 21. (odejme i wytracę. Bibl. Gd).

2. WYŻĄĆ, WYŻYNAĆ, ‘WYŻMIĄĆ, ‘WYŻDŻMAĆ, ‘WYŹ-DZĄG , [f. wyżmie 2] cz. jedntl., Wyżymać , *Wyżdżymać niedok. ; Boh. wyżdjmati ; Vind. vunshasheti , vunsesheti, vanseshemati, vunsmiegati , isshmikati ; Bosn. izasgeti , istisctili, osgéti, osgimati; Ross. Bbmai'L, BbUKHMaib, (bh-jkhmkh wyciśnione łuszczki jagodowe, ob. Wyżymki) ; Eccl, H3HCHMaio , HsnrfcTaro ; wyżąć chusty, wycisnąć, wykręcić z nich wodę , przeżąć. A". Kam. anśhttinben , auêfc^mie* gen b«3 SBaffcr auê ber Söäfc^e. Chusta ta powinna być wyżęta. Kark. Pas. 25. Chusty maczać, wyżymać. Kąck. Pas. 25. Płótno wprzód zmoczone wyżęte. Przędz. 89. Skóry ku farbowaniu wypierz , a dobrze wykręć abo wyżmij. Sienn. 588. Położył Gedeon runo wełny, po małej chwili wyżął wiadro wody z niego, a ziemia była sucha. Rej. Zw. 205 b. — Ogólniej: Wyżąć, wycisnąć, wygnieść wodę, ciecze, płyn, sok; «nöbriicfen, ettt)«3 glüffigeô. Exprima, wyciskam, wyżymam. Mącz. Chustkę umaczać w occie, a *zasię ocet wyżąć. Sienn. 483. Bogini wodna z źrzódła głowę wydźwignąwszy, I ręką zielona we warkocze wyżąwszy, Rzekła.... Olw. Ow. 208. W suche gąbki wody nabierał, a gdy już pełne wody

były, to ją z nich *zasię wyżymał i wyciskał. Kosz. Lor. 89 b. Wszystkie suchoty swoje tak bardzo zmoczy, żeby mu z pijaństwa mógł gębę wyżąć w suchy piątek , jako i w mięsopustny czwartek. Pim. Kam. 302, (cf. mo-czymorda, moczywąs). Szczęści się złośliwym, a dlatego lud obraca się tam, a wmdy im pełno wyżymają. Radź. Ps. 73, 10. (wody im się już wierzchem leją. Bibl. Gd. ; obfitują , opływają do zbytku ). — Wyżąć sok, wycisnąć, wygnieść, wytłoczyć; belt @«ft flllŚ* britefett, «uêpreffeit, nirôfeltem. Wyciśniony albo wyżęty sok z czego, relrimentum. Mącz. Sok albo wodnistość z tego ziela wyżęta, trawi "dziwę mięso. Syr. 119; sok z ruty wyżęty albo wyprasowany, ib. 1452. Z dzięgiel-nicy sok wyżąć, a wygniolki w garniec włożyć, ib. 104. Przywrotnik ziele posiekać, wyżąć albo wyprasować, wygniotki na rany przykładać, ib. 327. Weź soku wyżętego z różyczki panny Maryi , warz z cukrem , a będzie syrop pomocny suchotnym. ib. 84. Weź jeżyn jagód uźrzałych, wyżmij z nich wodę, przylej wina, pij, posila serce i żołądek, ib. 482. Juchę wyżętą z tych ziół dopóty warzyć, aż wszystka ‘wodnatość "onej juchy wywrze. Syr. 258. — Od drzewa odcięte gałęzie, a od słońca z czerstwości wyżmięte i oschłe. Kulig. Her. 267. wyzute z czerstwości, wysuszone ; rtUÖgebörrt , «UÖgejeltrt. — Fig. Ir. varie: Spik im z kości wysysa, krew z cia--ła wyżyma. Klon. Wor, pr. Prawe dzieci zwyczajnie szarpają , wyżymają pasierbięta. ib. 61. Ktoby ścisnął te stroje i szaty twoje, wyżdżąłby z nich krew' niewinnie utrapionych ludzi. W. Post. W. 2, 62. Długoż ten żołnierz plondrować ‘wżdy będzie, I z karków wolnych Polska go nie zbędzie, Czyli aż wyżdźmie krew' z ubogich skóry ? Miask. Ryt. 2, 72. Próżnujący jedzą chleb wymęczony i krwawym potem nabyty , ale nie ich rękami, ani ich potem, lecz cudzym, owszem z cudzej krwi wyżętym. Żarn. Post. 2, 529 b. Stacyami nieznośnie ueiążliwemi nas niewymownie wyżdżymasz. Krom. 625 ; (vehementer exhavris, wycieńczasz, wyczerpasz). — Oracz zadumiony nad pługiem swym wzdycha ciężko nim zapierając o niezmierne kości, Ziemio, ziemio, ach ktoby wyżdżął twe wnętrzności. Tward. Wl. 143. (wydobył). Wyżął go z arcybiskupstwa. Papr, Kol 183. (wyparł). — Rut szła po polu, zbierała , wyżdżymała ‘kłosie a jadła. Biel. Hst.

53. (wydłubała, wytarła). — Jezus mówi: otworzę w podobieństwach usta moje , ‘wyżynę zakryte rzeczy od założenia świata. Sekl. Math. 13; wyrzucę abo wyrzygnę. ib. (wyjawię, wykażę, wydobędę).— *§. Wyżąć zkąd jaki sens, jaki wywód, wykręcić, wykrętnie wywieść,'wyszpo-cić, wy wić, wywikłać, wymatać ; Bcfau^rc^nt, Ijerau^tlUttben, burd; Verbreitung (terauêbrhtgen, n. p. Oni kręcą gwałtownie słowa apostolskie, chcąc z nich wyżąć rozumienie obłedliwe swoje. Żarn. Post. 3, 62. Nie z pisma, ale z ś. Augustyna chcą wyżąć swoje dowody, jako z opoki olej. Żarn. Post. 3, 139. Jeśli w 'słowiech pańskich swoje wymyśloną naukę wyżąć możecie? do błędu przyjdziecie zawiedzieni. Znrn. Post. 3, 157. Jeśli wasze dowody, które z pisma wyżąć chcecie o tej nauce, są prawdziwe, tedyć doktorowie ‘oni przed tysiącem lat bę-

WYŻĄDLIG - W Y Z B R O I Ć.

WYZDRADZIĆ - WYŻEDZ.

655

dący, źle nauczali, ib. 3, 45. Tego u nas nie otrzymasz,    będzie wyzbrojon    z    wieka.... Kmit. Tr. B b.    wyzuty,

ani tego wyżmiesz z tej historyi, do której się odzywasz.    pozbawiony.

ib. 3, 79. Mówi tu o odszczepieńcach, naukę swoję WYZDRADZIĆ cz. dok., Wyzdradzać niedok., zdradliwie

z słów apostolskich wyżymających, ib. 3, 69 b. WYŻADLIć cz. dok., żądło wyjąć, pozbawić żądła, wysilić,

wymachlowaćwydrwić; »errdt&erifdj abjtmifett, betrügertf# ab[#nHltbeln , abbrtngen. Miasto drugich wspomagania, lu-moc odjąć; entftadjeltt, be3    berauben, entfräften, dzi mizernych pot jedzą wyzdradzany obłudnością. Sekl.

unfcfróbltd) ntadjen pr. et fig. tr. Coź pomoże pszczółce,    45. Zacheusz wyłoży? przed panem występki swe, po-

iż żądło swe jadowite w ciało swego nieprzyjaciela wpuści,    wiadając: com jedno na kimkolwiek wyfałszował a wy-

2, 468.

jedno iż wyżądliwszy się, śmierć połknąć musi. Żarn. Post.    zdradził, niechajbym czworako nagrodził. Żarn. Post.

35. Już nasz niebieski Dawid tego smoka (śmierć) wyżą-dlił; coż się tedy wyżądlonego nieprzyjaciela boisz? cze- WYZDROWIEĆ nijak. dok. ; Ross. BH34opoBl>Tb, BM34opo-mu przed tym smokiem, którego żądło wyjęto, uciekasz?    BJtHBaTŁ ; odzyskać zupełne zdrowde, wyjść zupełnie z

*przecz się tyrana wyżądlonego lękasz? ib. 185. Pan    choroby, (cf. wydobrzeć) ; ttueber getiefen, roieber gattj ge*

śmiercią swą śmierć nasze zwątlił i wyżądlił. ib. 3, 600 b.    fltttb werben. Pytajcie się proroka, jeśli wyzdrowieję z tej

Gryźcie się dziś sami w sobie, ty stary wężu szatanie i    niemocy? Budn. 2 Reg. 1,2. (jeżeli powstanę z tej cho-

ty śmierci    wieczna; ‘abowiem    zkąd grzech moc i    władzą    roby? Bibl. Gd).    Zaszczepiłem mu ospę krowią na wsi;

brał, ztąd    już przez Chrystusa    ustał; a tak będąc    przed-    gdy wyzdrowiał,    odesłano go na pensyą. N. Pam. 4,

tym łupieżcami, i złupionymi i odartymiście się i wy— 52. Nie będzie poświęconych rzeczy pożywał, dokądby żądlonymi    ‘zstali. ib. 40 b.    Sprzeciwić się panu żadną    nie wyzdrowiał.    1 Leop. Levit. 22. Po wyzdrowieniu

miarą nie    możecie ; bo ‘iście    przeciwko takiemu    mocą-    żałobnik stronę przeciwną [znowu pozwać ma. Stat. Lit.

rzowi walcząc, wysilić się i wyżądlić musicie, ib. 35.    287. — §. Wyzdrowić, Wyzdrawiać    kogo cz. dok. ; So-

WYZALIĆ cz. dok., do należytego kresu czyli stopnia po-    rab. 2 wustrowam    ;    Ross. BtLrfemtTb,    imtnarb,    yßpane-

żałować, żałując dogodzić wymiarowi czucia, straty; ge* BaTb, ob. Uzdrowić.

mtg beflagen, aitöflagen, jur ©enüge bebanern, bejammern, WYZDYCHAĆ nijak, dok., zdychając wypaść, wymrzeć, auêjammern. Wyżałowawszy żony, szedł do tych, co    odejść pomorkiem ; auêfreptren, tuegfreptren, auêfterben,

owce strzygą. 1 Leop. Genes. 58, 12. (gdy umarła żo-    Wespół z ludźmi bydło wyzdychało. Groch. W. 558.

na, pocieszywszy się, gdy minęło wiele dni, szedł....    Mieszkania, gdzie są pluskwy, bursztynem nakurzyć, od

Bibl. Gd.\ skończywszy żałobę). I rodu boskiego że jest,    którego do szczętu ten niestatek wyzdychać musi. Rawr.

nie wyżałuję, kiedy córka ma pójdzie w kraj piekielny. Ek. 113. t    t

Ustrz. Troi. 50. Tegobym był nigdy nie wyżałował. Past. WYZDZĄĆ, WYZDZĘ, WYZDZYMAG, ob. Wyżąć, Wy-Fid. 227. Nierozsądnej oszczędności wyżałować nie po- żymać.

uzyskać, żebrząc wyprosić, uprosić, cf. wymodlić ; Boh. wyżebrati; Slov. wyżebruj Sorab. 1. wuproschu, wupro-scheru ; Vind. isshebrati, isberazhati , odberazhiti, vuns-berazhuvati, boga jime sprofiti (cf. przebóg prosić), is-petlati ; Ross. HiimeHCKiorB oópasoM^ BbinpocHTb, erbetteln, bettelnb erflcfien, erbitten pr. et fig. tr. Chodziłem od domu do domu dla wyżebrania. kawałka chleba. Zab. 3, 180. (za proszonym chlebem , za jałmużną). Wyżebrany chleb w nędzy pożywać. Hor. Sat. 155, (Sorab. 1. wuprosche-renć). Bogacz po śmierci już nie wyżebrze jednej kropli wody. W. Post. W. 2 , 72. Odszczepieńcy uproszony i wyżebrany pokój mieli od katolików'. Weresz. Reg. 25.

trafimy. Koli. List. 1, 82. (żałowaniem powetować, cf. WYŻEBRAĆ, f. wyżebrze , wyżebrzę cz. dok., żebraniem skąpy dwa razy traci). W strasznym przypadku niewy-żałowana. Past. Fid. 202. (nie do wyżałowania, ‘•'‘niewy-żałowna).— Zaimk. Wyżałować się, n. p. Kacerstwa jako popsowały Flandryą, jak Francyą niszczą i burzą, a kto się wyżałuję, i nad takiemi szkody napłacze? Sk. Kaz. 528 b.

Iż się to dzieje w królestwie wiedzącego wszystko boga, nikt się dostatecznie wydziwić, ani wyżalić nie może.

Bgrdz. Bo et. 110.

WYŻARZYĆ cz. dok., wypiec, wyżegać, wypalić żarem; aitśSbrennen, airôglüljen, airôbacfen, auàÿefym; Ross. Bunca-pmb , BhimapiiBaTb, (distgn. BbmiapiiTb wyplundrować).

WYZBIERAć cz. dok., zbierając wyjmować, wyjmując zbierać; Çerauêlefen, aufjammeln , (lerauêfammeln. Bóg anioły precaire.

swe święte posyła na posługi wiernych swoich, iżby i WYZEDZ, * WYZZEC? dok.. WYZEGNAĆ, * WYŻGNĄĆ, kamyki wyzbierali na    drogach chodzenia ich, aby    się    WYZOGNAĆ, WYZZONAĆ jedntl. , Wyżegać,    *Wyżogać

z ‘nieobaczka nie obrazili w nogę swoją. Rej. Zw.    69.    niedok., wypalić, auêbrcnnen ; Vind. isshgati,    vunshgati,

Pośle syn człowieczy anioły swoje, a ci wyzbierają z    isshagati , gorseshgati, gornashgati ; Croat, izzesgati, iz-

królestwa jego wszystkie zgorszenia, i wyrzucą je do    zesisem ; Dal. izasgati ; Bosn. isgecchi, ispalili, izgoriti,

pieca ognistego. 1 Leop. Math. 13, 41. (zbiorą. Bibl.    opalili; Ross. Bbwe^b, BbUKHraTb, H3®nraTb. Wrażony

Gd. ; wypięła). Nasienie jedno upadło przy drodze, a po-    Pod kocieł snopek suchych rózg, a już z żarzony Wnet

deptane jest, i ptacy powietrzni wyzbierają je! 1 Leop.    wyżega rumory, z ogniem wypuszonym, Lecz z prędka

Luc. 8, 5. id. Bial. Post. 285. (‘pozobali je. Bibl. Gd.    nagle staje sam się wyniszczonym. Chodk. Kost. 34. ib. 14.

wyzobałi, wyjedli).    Gdy Amurat miał *szurzego w więzieniu , prosiła żona

WYŻBR01Ć cz. dok., ze    zbroi wyzuć, (cf. rozbroić);    ent*    za bratem o łaskę; bo słyszała, iż mu oczy kazał wyz-

waffnett pr. et fig. tr:    Żywot pobożny człowieka,    Gdy    żedz, aby mu tego nie czynił. Biel. Sw. 119    b. Przy-

—    Wyznać, szczerze podać, cutfridjtig angeben. Podług    leonem • ift fenntltć^, Idfft ftdj erfemtett. — WYZNACZYĆ

ostatniego wyznania dochodów, na mdę kwadratową wy-    cz. dok., Wyznaczać niedoli., ‘Wyznaczywać czestl., wynosi tylko 600 złotych podatku. Przestr. 184. 3htgabe    tykając oznaczyć, znacząc czyli znakami pewnemi wyty-

ber (Sinfunfte. Wyszedł dekret od Augusta, aby był sza-    kać; befttmmt au^etdjnen, mit Bettfyett mtMefeit, anêfonbern

cowan okrąg ziemi żydowskiej, a tak wszyscy szli, aby    Wyznaczył sobie konie do kupienia. Tr. Przypadek ten

się wyznali, każdy do miasta swojego. Żarn. Post. 19 b.    wyznaczył nam statecznych. Pot. Arg. 279. (dał nam po-

Szedł Józef do Betleem, aby się wyznał i z Maryą po-    znać, rozróżnił, wytknął). — Wyznaczyć, wyrazić, wygubioną żoną. ib., (cf. popisać, popis). — §. Wyznać,    obrazić; mtêbritcfett, bejeidjttett, üorftelle». W tym uśnienie

uznać, anerfemten. Nikt nie ma bez listu wyznania po-    jakieś jego było wszem widziane, Oczy żywego raczej

życzać więcej dziesięciu kop groszy. Stat. Lit. 271. (bez    w on czas wyznaczały, Jakby urząd swój jeszcze żywo

rewersu, wexlu). Waniek musiał się Czechom poddać,    sprawowały. Chód. Kost. 56. Dwie rzeczy pismo ś. przez

i wyznać Jana króla Czeskiego za pana. Biel. 181. —    te słowa pomienione w ludu Izraelskim wyznacza. Salin.

^Wyznać, ze czcią uznać, uczcić, szanować; mit 9Sere^* >60. (jawnie oznacza, wytyka). Święty chleb, t. j. ‘świą-rung aiterfennett, befennen Uttb uereljreit. Kto mnie wyznał    lość, która prawdziwie wyznaczywa Chrystusowe ciało,

przed ludźmi, wyznam go przed anioły; kto zaś zapiera    zowie się ciałem Chrystusowem. Zygr. Pap. 220. (re-

się mnie, zaprę się go przed bogiem. Budn. Luc. 12,    praesentat, wyobraża, *wyznamionuje, wyraża). — §.

9. Bibl. Gd. Każdy kto‘przy syna, nie ma i ojca; kto    Wyznaczyć co na jaką rzecz, wyłącznie przeznaczyć;

wyznawa syna, ten i ojca ma. 1 Leop. 1 Joan. 2, 23.    befttmmeit, attêfe^Clt ; Boh. wykazati, wykazowati (ob. Wy-

Wyznawać z uwielbieniem, befettnett Jtrtb preifett. Ciebie    zać), urćiti ; Vind. vunnameriti, vusnaminuvati, (ob."Wy-

będę, boże prawy-, całem sercem wyznawał. J. Kchan.    znamiować) ; Bosn. odsuditi, odrediti, naminiti na soto-

Ps. 10. Abyśmy umieli wyznawać i ,:!wysławować do-    god ; Ross. OTpsunTb, oipamaTb, Hapa4iiTb , Hapaacaib ,

brodziejstwo pana naszego. Rej. Post. O o 6. — Cum    (cf. narządzić). Mój synu, weź fortunę, a nam wyznacz

Dativo : * Wyznawajcie panu i wyznawajcie imienia jego.    pensyjkę, żebyśmy mogli chwalić boga spokojnie i przy-

W. Ps. 104,1. Wyznawajcie panu, że dobry jest. 1 Leop.    stojnie żyć według stanu naszego. Teat. 19, 84. Wy-

Ps. 106, 1. (przyznawajcie mu uwielbiając). Wyzna-    znaczenie, Vind. vunsasnanie ; Ross. napa4b. Wyznawajcie jehowie, bo dobry. Budn. Ps. 118, 1. Niech    czony Ross. onpejfejeHHŁiH, Hapa4HbiM. Król Jmść wy-

wyznają panu miłosierdzia jego. 1 Leop. Ps. 106, 15.    znaczył mu ten urząd ; lub wyznaczył go na ten urząd.

—    Recipr. Patrzcież, co znami uczynił, a z bojaźnią i    Tr., cf. nominować, mianować., cf. nominacya. — §. Wyże drżeniem wyznawajcie się jemu. 1 Leop. Tob. 13, 6.    znaczyć wszystkie chustki, koszule * poznaczyć wszystkie,

Wyznawajcie go całemi usty swemi, a ‘dobrorzeczcie    wyszyć znaki na-wszystkich. Bndtk. ‘wyznakować, aUe

panu mocnemu, i wywyższajcie króla wieków. Bibl. Gd.    2öä[ct)e fertig jetdmciî. WYZNAGZYCIEL, a, m., który

Dobra rzecz jest wyznawać się panu, a chwałę czynić    wyznacza, ber 5lu3jCtd)ner, Seftimmer. W rodź. zeńsk. YVY-

zna-

558

WYZNAĆ.

WYZNACZYĆ - WYZOBAĆ.

imieniu twemu najwyższy. 1 Leop. Ps. 91, 1. (wysła-    ZNACZYC1EKA, i. * WYZNAM10N0WAĆ cz. dok.,

wiać pana, a śpiewać imieniowi twemu. Bibl. Gd.). —    mionując wyrazić, wyfigurować ; Boh. wyznamenati ; Vind.

Wyznawać wiarę, religią, trzymać się jej, żyć podług    vunsnaminuvati, mit Bettelt aubDrÜifett, unbeaten, bezeichnen,

niej, oddać się jej ; eine Religion ober ßonfeffton befennen,    W chlebie ciało pańskie wyznamionowane mamy. Żarn.

ftd) barem galten. Dowiadowali się wiary chrześciańskiej,    Post. 49. Ceremonie starego .zakonu dla ćwiczenia wiary,

pytając go, którejby się trzymał, lub    którąby wyznawał.    i rzeczy przyszłych    wyznamionowania były    dane. ib.    224.

Baz. Hst. 144. Wyznanie wiary, ba$    ©lauÜenSbefenntntß ;    WYZNAWACZ, a,    w., WYZNAWCA, y,    z., który    wy-

Vind. vernu sposnanje, sposnuvanje te vere ; Ross. H3-    znawa, wyznaje, wyznał; Boh. wyznawać; Slo'v. wizna-

noB^atiie, ncnoBt4UBaHie, (cf. wyspowiadać). Wiary    wać; Sarab. 1 wużnawar; Vind. sposnauz, sposnovauz,

wyznanie jept powinne i dobrowolne pod krzyż, by i na    obstojezh, ber Sefenner. Wyznawacz a wierny chrześcia-

śmierć dla prawdy zbawiennej poddanie. Wiśn. 244.    nin. W. Post. W.    3, 461. Ewangelia o    wiernych    wy-

Wyznanie wiary Atanazego świętego,    starodawne hasło    znawaczach słowa    bożego. Rej. Post. M    m m 3.    Pan

w wojsku kościoła powszechnego, które do tego czasu    niebo obiecuje każdemu wiernemu prorokowi swojemu,

śpiewa tenże kościoł na każdej prymie niedzielnej , na-    a wyznawaczowi prawdziwemu świętych słów jego. Rej.

pisane przed dwunastą set lat: Quicunque vult salvus    Post. I i 5. Szatan walczy przeciw każdemu wyznawa-

esse. Groch. W 21., (cf. skład apostolski). Wyznanie    czowi prawdy. Rej. Ap. 92. — Wyznawca, confessor,

publiczne, konfesya, n. p. Cbrześoianie wyznania Rzym-    qui ore duntaxat, próba vita et factis, non vero etiam

sko-katolickiego, Greckiego, Ewangielicko - augszpurskie-    sanguine, et morte sua, Christi doctrinam comprobat. Cn.

go, Reformowanego, (cf. obrządek). Lud wyznania Moj-    Th. 1343, cf. męczennik.

żeszowego » starozakonny. — Wyznanie zakonne czyli WYZNIK, a, m. , we grze, pewna karta starsza od ni-zakonnicze , przyjęcie reguły zakonnej; ber ^rofeß, bte    żnika ; ber Ober, Obermann itt ber Starte ; Boh. swrchnjk,

Slmtaljme einer Orbettäregel ; reguła takowa , bte Orbettöregel,    (ob. Zwierzchnik). Walety, damy, wypędziły niżników i

n. p. Zakonnicy wyznania świętego Franciszka. Tr. —    wyżników. Kras. Pod. 1, 189, Vind. vishnik, vishi mosh,

*$• 2) Lwie szczenię wyznawa się pazurem. Pot. Jow.    premoshnik * zwierzchnik.

83. daje się poznać, rozeznać, 'zakazuje się, ex ungue WYZOBAĆ cz. dok., dziobem wyjeść, ÿermtêfdjnabeln, mit

iesûti, sesujem , sesuvam , issuti ; Vind. sesuti, issuti, sasuti , vunsesuti ; Croat, zezuti, zezuvam, izzuti , izzu-vam ; Bosn. izutti; Rag. izutti, zuuvam ; Slav, izuti ; Eccl. H33yTH, H33yBaio, imyBaiH; zewlec obuwie, trzewiki, pończochy i t. d., sed cum proprit lo'quimur, zzu-wam dicimus potius , quam wyzuwam. Cn. Th. 1544. «uê3teBen @d)ttfm>erf, guftoterf, édjûlje, Strümpfe. — Fig. tr. Wyzuć wstyd, ludzkość, zewlec, złożyć; (UlśSjleljett; bte S^aam, bte STOenfdjltifcfett aBIegen. Wyzuć wszelką ludzkość. Tr. Bardzo tam rozwolniało posłuszeństwo, że go prawie w'cale wyzuli, ib. W domowych wojnach, kiedy się przyrodzenie z najściślejszych krwi i obywatelstwa praw raz wyzuwa , już najzapalczywszćj wściekłości postać bierze. Nar. Hst. 4, 107. kiedy je z siebie złoży, memt eê tfmen entfctgt. Wyzucie duszy czystej z rozkosznego czucia, nie jestże to największą karą? Teat. 58, 287. Wyzuć się sam z siebie, zrzec się namiętności, krewkości. Tr. ft<3^ felBft öerlaitgnert. — Wyzuć się z czego, wyzwolić się, wypleść się , wymknąć się, uwolnić; ftd) einer Saft entstehen, fid) Befreien, fid) loSma* d)en. Namówiono go , aby się z przykrej kurateli wyzuł, i sam rządził. Nar. Hst. 4, 192. — §. Wyzuć kogo z czego, ogołocić go, pozbawić go, (cf. zdzierać); einen BeranBen, entBIößen, (att^ieBen). Łakomieć myśli, jakoby gdzie co załapie, albo wyłupić, albo wyszydzić, wylichwić , wykłamać , i zawsze myśli , jakim kształtem kogo z pieniędzy wyzuć , nie dbając nic o to , jeśli to dobrem prawem albo wilczem będzie. Weresz. Reg. 97. Przysięgą fałszywą sąsiad sąsiada wyzuje ze wszystkiej majętności. Gorn. Wi. K 4 b. Witołd *braty rodzone i stryjeczne z ich ojczystych udziałów złupił i wyzuł. Stryjk. 307. Widzę się być ze wszystkiego wyzutym, ogołoconym , zgubionym. Teat. 49, 58. Bogusi ‘Wyzuity, nie jezuity. Smotr. Lam. 77. (lusus verb or urn-, wyzuwacze , wyzuwający drugich). 1 choćbym był przez hańbę z pożycia wyzuty, Nie dość za moje zbrodnie wielkie téj pokuty. Kulig. Her. 19. (z społeczności ludzkiej wyłączonym , lub życia pozbawionym). — Reeipr. Wyzuć się, pozbawić się, ogołocić się; fid) BeranBen, ftd) entBlojkn, einer ©ad;e entfagen. Z wszystkiej ojczystej wyzuć się pretensyi. Tward. Wl. 66. Już z tego domu Wac Pan wyzułeś się, gdyś go mnie ustąpił. Boh. Kom. 3, 77. Owi filozofowie dla dobrowolnego wyzucia się z dóbr doczesnych, byli w podziwieniu u starożytności. Lach. Kaz. 1, 22. Chcesz się wyzuć z władzy. Teat. 38, 244. Krwią przeciwnika swoje uspokoiwszy nienawiść, chętnie się z własnej ojczyzny wyzuje. Siem. Cyc. 508. z niej się oddali , z nią rozstanie, sam się z niej wywoła.

659

'WYŻOGNĄĆ - WYZUĆ.

WYZUWACZ - WYZWAĆ.

bem ©cljnaBel perauêfreffctt, atrôfreffen, aufeffen ; (Boh. wy-zobati, wyzobi ; Vind. vunposobati, vunsjesti ; Rag. izobatti ;

Bosn. izobat, pozobati). Nasienie, które wedle drogi padnie, ptacy wyzobią. Sk. Kaz. 98. Część nasiewu mysz i ptak wyzobi, część zgnije. Haur. Sk. 11. Jeśli nie pilnujesz, toć ptaki nasienie ‘wniwecz i do szczętu wyzobają. ib.

134. Ziarna przez ptaki z roli wyzobane. W. Post. W. 122.

WYŻOGNAĆ, ob. Wyżegnąć.

WYZÓŁClC cz. dok., zupełnie żółtym uczynić, Ross. bh-îKeiTHTb. WYŹÓŁCIEĆ cz. dok.,’ WYŻÓŁKNAĆ jedntl., zupełnie żółtym się stać, ganj gelb werben. Przez półtora roku żadnej strawności w żołądku nie miała; ztąd wy-żółkła była , i wyschła jak szczepa. Sienn. 529.

*WYZ0LIĆ cz. dok., wygotować w ługu, w zole. X. Kam. auSfteben, ( cf. Germ, fohlen ). Nim się świeże nici we dwoje, troje i t. d. skręcają, pierwej, jako nazywają, wyzolą się. Kluk. Rośl. 5, 529.

WYŻONĄĆ, wyżenie, ob. Wygnać.

WYZONOWAĆ cz. dok., na słońcu wygrzać, Germ, fluêfott* nett. Wódkę dzięglową , przelutrowawszy, na słońcu gorącem przez długi czas wyzonować, albo przeprażyć.

Syr. 93.

WYZREĆ , wyżarł, /. wyżre, wyżrę cz. dok., Wyżerać nie-dok.., żrąc wyjeść; Sorab. 1. wużracź ; Sorab. 2. huź-rasch ; Vind. vunposhreti; Ross. BHspaTB , auSfreffcrt, Be* rauśfrejfeit, auffreffert. Przykazał pan szarańczy wyżreć, co było na ziemi. 1 Leop. 2 Parał. 7, 15. (aby pożarła ziemię. Bibl. Gd.). — Fig. tr. Dziewięć dobrze nabytych groszy dziesiąty źle nabyty wyżre, i w rdzę owe obróci grosze. Haur. Ek. 178.

1.    ‘WYŹRZEĆ, ob. Wyjźrzeć, wyzierać.

2.    ‘WYŹRZEĆ nijak, dok., Wyźrzewać niedok., zupełnie do-źrzeć, doźrzałym się stać ; Boh. wyzrati , wyzral, wy-zragi; Ross. BbiapbrB , BW3ptBarB , oöttig reif werben , doścignąć.

WYŻSZOŚĆ, NAJWYŻSZOŚĆ, ści, i., (ob. Wysokość); wyższy lub najwyższy stopień wysokości pr. et fig. tr., bte größere, bie allergrößte §ö$e, (ErfiaBenfieit, £>ol)ett ;

Croat, vissina; Rag. uzvijscenos ; Ross. npediKmeme.

Wyższość dostojeństw' obowiązki dwoi. Zab. 13, 13. Zabi.

(im wyższy urząd, tym ważniejsze obowiązki). Krakowianie ozdobieni najwyższośeią panującego w swojej ziemi , przywłaszczyli sobie prawo zrzucania xiążąt i elek-cyi. Nar. Hst. 4, 100, (cf. majestat). Najwyższość urzędu prymacyalnego pod czas bezkrólewia. Vol. Leg. 7 ,

103. Kto prawéj najwyższości winną łamie wiarę, Ciężką prędzej lub później uczuć musi karę. N. Pam. 22,

411. — Kardynałowie^ mają tytuł: Waszej najwyższości. WYZUWACZ, a, w., który wyzuwa , pozbawiacz ; ber Kraj. Pod. 113. WYZSZY, ob. Wysoki. *WYŻSZYĆ Slu^teber, (gntblößer, SerauBer, cf. zdzieracz. *WYZU-cz. dok., podwyższać, wyższym uczynić; Boh. weyśiti ; WALNIA, ob. Zzuwalnia.

Garn. viksham ; Vind. svifhati, povifhati, navifhati ; Eccl. WYŻUĆ cz. dok., WyżuWać niedok., ‘WYZUCHL1Ć, ‘WY-Burny pr. et fig. tr. Język swój miłowali, wyższyli , bro- ŹUCHLAĆ, żując wygnieść, wygryźć, wyjeść; attêfauetl, nib, obcemu językowi potłumiać go nie dopuszczali. mtt bett ^tltnlaben auöbntcfett,

Spicz. 247.    WYZWAĆ, f. wyzwie, ‘wyzowie cz. dok., Wyzywać niedok.

WYZUĆ, f. wyzuje cz. dok., Wyzuwać niedok. ; Boh. szu- et contin.Boh. wyzwati , wyzwał, wyzuwi , wybjdnauti, wati, szugi ; Slov. wyzauti; Sorab. 1. wuzuwam; Carn. wybjzÿm ; Sorab. 1. wabim, wabiu (ob. Wabić, Wywabić),

ńca, m.\ Boh. swo-

wabu prćdk, wówam predk, prćdkopówowam, (wywołuję); Vind. istirjati, vuntirjati, vunpoklizhati ; Croat, zezvati, zezävam, izezvati, izezâvam, izzezavam; Dal. izzazivam, ize— zivam ; Bosn. zatecchi, zatiçati; Rag. izazvatti , pozvatti na màc (cf. pozwać), zijvgljam; Ross. Bbi3BaTB, BM3U-B3Tb ; Eccl. H33HBaiii ; wezwać do wyjścia , wywołać, ‘wywabić ; fjeraußrufen, aufforbern fierauéjufommen, fierait^ loden. Szatan żeby jego rzemiesła nie poznano, was tą fałszywą wieczerzą zabawia; to masz, na coć wyzywał. Twórz. Wlecz. 13. (zapraszał). Wyzwać kogo do siebie. Tr„ Ross. npn3BaTŁ noro kb ceót ; wezwać go, einen jtt ftd) forbern, berufen. Wyzywanie do siebie. Cn. Th. 1345, (evocatio, ob. *Wyzew). Wyzywam na zakład, ib. (załóżmy się, o co idzie)! — Ledwo z głodu nieborak po bankietach dyszy, Nie masz czem z domu z kąta biednej wyzwać myszy. Nar. Dz. 3, 55. (wywabić , wynęcić). — *§. Kto kogo ‘wyzowie z powiatu, okrom naszej i urzędowej rzeczy, taki przepada winy czternaście grzywien. Tarn. Ust. 45. wywoła , * wyświeci , wyżenie, wypędzi, wyruguje z powiatu; »ertretben, »erjagen, oerweifen bc3 gaitbeä. — §. Wyzywać kogo , wymyślając na niego wygadywać , szkalować go, jątrzyć, do pomsty lub złości pobudzić; auf einen loêjiefien, tf>n fdjtmpfeit, retten, tit $ar* ntfd) bringen. Łacno wyzywać nieprzytomnego. Cn. Ad. 415. — \. Wyzywać kogo na rękę, na pojedynek, w szranki, *wywabić ; einen junt 3wei)fampf fjerauSforbern, einen forbern. Wyzywałem go po kilka razy na pojedynek , ale podły tchórz nie chciał wychodzić. Mon. 74, 45. Stracę miejsce w chorągwi, jeśli się nie będę stawił wyzywającemu, ib. 67, 413. Zelżywszy go ostatnie-mi słowy, wyzwał go na pojedynek. Fam. 84, 703. Ah co tam ? jak mię pozwie , to ja go wyzwę. Teat. 22. b,

57. (on mię do sądu , ja jego na pistolety). Imię kłamstwa zawsze u Polaków w nienawiści było , i mieli je sobie za godne na rękę wyzwania, godne szranków i znacznej pomsty. Weresz. Reg. 119, ( cf. zadać komu *łeż , cf. szczekać, odszczekiwać). Kogo na rękę ‘wyżową, gdy już w szranki ‘wnijdzie , dekretu ganić albo apelować nie może. Szczerb, Sax. 73. W szranki wyzwać, jest gdy jeden drugiego prawnie wyzwie na rękę ku okazaniu sprawiedliwości, mając nadzieję, że mu tym bóg szkodę jego nagrodzi. Szczerb. Sax. 438. (ordalia). Jeden drugiego na rękę albo w szranki wyzwać nie może , jeśli mu nie będzie równy w rodzaju, ib. 76. Jeśliby niedołężny prawego opiekuna mieć nie mógł, gdy go w szranki ‘wyżową, tedy to może zań uczynić każdy, który się tego będzie chciał podjąć, ib. 3. Trzeba , aby rany wielkie były, żeby o nie w szranki wyzwać mógł. ib. 350. — Recipr. Wyzywać się, etnattber fierait&for* bent; Ross. obs. TpaBHTbCH , (ob. Trawić). Wyzywają się na parę ostrych rożenków. Teat. 30. b, 5. Niecierpliwi jednem słówkiem urażeni, zaraz się wyzywają na szpady, pistolety i t. d. Boh. Kom. 2, 107.

WYŻWALACZ, WYZWOLCA, ob. Wyzwoliciel. WYZWOLIĆ cz. dok., Wyzwalać niedok., uwolnić z czego, wyswobodzić, wybawić; befreien, frei) macfieit, lo3 madiett; Boh. wybyt, wybywati (cf. wybyć), wyhosliti (cf. gościć),

\

wyprostiti (cf. wyprostować, cf. prosty), wygednati (cf. wyjednać), wywotiti , wywolowati wybrać, (cf. wolić, cf. wola); Sorab. 1. wumoźu ( cf. wymódz) , wuzwohlam (obieram, wybieram); \ind. isvelizhati ( cf. ‘wieliczyć), (isvoliti ; Cam. svoliti, svolem eligere ; Ross. H3BOJHTł, H3BOJflTfc obrać, wybrać, uchwalić); Fed. (i-kiuhtii , p£-my, ii^i: pin ii T ii. Wyzwalam kogo zniewoli, z więzienia. Cn. Th. 1344.' Wenetów dwóch set, chrześciańskich więźniów dwanaście tysięcy wyzwolili. Bzów. Roź. 38. Wyzwolenie kogo z mocy cudzej, wybawienie albo wybawianie. 6¹». Th. 1544 ; "WYZW0L1NY plur., Wszyscy, dziękują bogu za laskę wyzwolin od nieszczęścia. Przyb. Luz. 161., (Sorab. i. wuzwohleno wybór). Wioska się ziemia od Longobardów wyzwoliła. Sk. Dz. 445. Król Alexander pilnością lekarzów z niemocy wyzwolony , do Lublina na sejm przyjechał. Stryjk. 677. id. Biel. 449. (wyratowany z choroby, wyzdrowiony). Co biorąc zostałeś dłużnym , to oddając , wiarę swą wyzwól. Corn. Sen. 363. (wywiąż z obowiązku, oczyść). — U flisów: Wyzwolić linkę; gdy holują, a linka się gdzie zaczepi, tę odłożyć. Magier. Mskr. bei) ben Soot&fitedjfen, ba3 fangen gebliebene Sretffetl Io8madjen. — §. Wyzwalam kogo od czego, wyjmuję. Cn. Th. 1344. eilten befreien, loSfa» gen, erctptren, tfin non (Ertragung einer Saft auâttefimen. — *§. Wierzynek prosił wszystkich na cześć do siebie w dom, wyzwoliwszy to sobie, aby według swej woli gości sadzał za stół. Biel. öw. 219 b. wyrobiwszy sobie pozwolenie, wyjednawszy, obwarowawszy sobie, pod kon-dycyą ; nadjbem er e8 ftd) anSgema^t, bebungen, erbeten flotte. —- §. Wyzwalam z niewoli, wypuszczam zniewoli, daruję wolnością; frei) taffen, frei) machen, bie gre^eit fcbenfeit. Wyzwolenie z niewoli abo wypuszczenie raczej, darowanie wolności niewolnikowi , manumissio. Cn. Th. 1544. bte grepffljfung ; Bok. wÿhost. Wyzwolony, wolnością darowany » WYZWOLENIEC bodnjk, (cf. swobodnik); Slov. wyhostênÿ, oswobozenÿ, (oswobodzony); Vind. oprostnik, oprosten ; Rag. oprosc-tćnik ; Ross. OTnymeHHKB ; (Sorab. 1. wuzwohlnik obie-racz). Wyzwoleniec, co z niewolnika kupnego wolnością jest darowany. Wlod. Wyzwoleńcy, po <Łac. liberii, był to stan ludzi wyzwolonych z niewolniczej kondycyi. Nag. Cyc. pr. 22. — IV rodź. zeńsk. WYZWOLEŃKA, i, Ross. OTnymeHHua , bte §res)gelaffene, Wyzwolen-ka ta często nadobnym ciałem służalców dworskich obdzielała. Nar. Tac. 2, 580. Wyzwoleńców syn, liberli-nus. Cn. Th. 1344, Sorab. 1. swóbodżecżnć « *WYZWO-LEŃCZYK. Bndtk. etueâ $res)gelaftenen 6ofirt. Wyzwoleniu służący, ‘WYZWOLEŃCZY, od wyzwoleńca, greplaf* fuitgśl *, $rej)l;ett8 », ftrepgelajfenen » ; Ross. omycKHufi. List wyzwoleńczy Ross. OTnycKiias. —$. Similiter : Wyzwolić wyterminowanego , wypuścić z ukończonego terminu, etiten Sealing fret)fpred)en. Opłatne wyzwolenia w każdej sztuce, w każdym rzemieśle, są talentów przeszkodą. Staś. Zamoj, 41. Wyzwolony czeladnik, towarzysz rzemieślniczy, wyterminowany, wyzwoleniec; eitl Sluśgelernter, 8o3gefpro$ener ; Boh. wyućeneo, (cf. wyuczony). — ^Wyzwoleniec. Slas. Zamoj. 11. (artium li-

WYZWOLICIEL - WYŻYĆ.

WYŻYGOT - WYŻYNA.

661

Cnapius : Wyżyć sine origine (i. e. sine praesenti), non enim dicimus wyżyjam , ( sed in exemplis praecedentibus et in sequentibus liabes Wyzywam), nam a żyję ducitur, non a zowie ut wyzywam ; rarum est Verbum; ut: Wyżyłem u kogo święta, mięsopusty, hilare apud ipsum ' traduxi Bachanalia, festos dies jucunde apud ilium epu-lando transegi. Gn. Th. 1345. seriellen, jubrtngen im ©e* îtttffe, genießen. Wyżywają dobrych dni, aw mgnieniu oka do *piekfów zstępują. 1 Leop. Job. 21, 13. ( trawią w dobrem dni sw-oje. Bibl. Gd.). Bezpieczne narody, Lub żołdata nie znały, wyżywały gody. Zebr. Ow. 4; (peregebant otia). Radował się zwycięstwu, hojnie udarowa!, Tam żeby gody wyżyć, bardzo usiłował. Kraj. Chym. B 3 — Prov. Wyżyłeś gody, cierp' teraz głody. Cn. Ad. 1310. Świętochnę co przedniejsi z Czechów Wratysławowi odprowadziwszy, wesele bardzo ozdobne wyżyli. Krom. 98. Wyżywano hojnie wesele , zwodzono tańce, i t. d. Krom. 411 ; ( indultum est conviais ). Płakał Glaukus miłosny, ani chciał wesela z Cyrcą wyżyć. Zebr. Ow. 349; {[agit connubia). — §. Wyżyć co złego, wytrzymać, wytrwać, wycierpieć; erbltlbett, er* leiben, überfielen. Wiele niewczasów wyżyli. Zebr. Ow. 160; perpessi sunt. — §. Zdaje się, że ran odniesionych nie wyżyje ; Ross. He nepenecerii hxï , He óy^eTŁ 5KHTŁ , nie wydobrzeje , nie przyjdzie znowu do siebie.—

§. Transitive: Wyżyć co, zażywaniem spotrzebować ; aufbrandjen, anêbrcmdjen, branden; Keel. npe^HBam. Wy-źył-ci wszystkie lekarstwa , ale mu nic nie pomogło. Perz. Lek. 391.

beralium magister , (cf. licentiatus). — Nauki wyzwolone, wolnościami nadane, uprzywilejowane. Cn. Th. 1344 ; zwłaszcza do obyczajów chwalebnych i przyjemnego z ludźmi ‘pospolitowania służące ; liberales artes, ingenuae ar tes, studia liberalia. ib. 482 ; swobodne. Kosz. Lor. 2 b. nadobne sztuki i nauki, bte freien ober fdjönen fünfte unb 3Biffenfd)aften; Ross. cjobcchoctł , ciOBecHbw HayKH,

(cf. słowny). Rzymianie zwali te nauki wyzwolone, których się uczciwi i przystojnie urodzeni, nie cale z gruntu i dokładnie uczyli, ale miernie a bardziej po wierzchu przebiegali; między wyzwolonemi zaś kładli gramatykę i sztukę krasomowstwa, ‘rymopisarstwa , historyi, arytmetykę, geometryą, muzykę, malarstwo i sztukę zapaśniczą. Pilch. Sen. list. 2 , 2. Wyzwolone nauki , przegrawki to są i pierwiastki, nie zaś dzieła; zowią się zaś wyzwolonemi, bo godne są wolnego człowieka. ib. 2 , 3. Wyzwolone nauki w szkołach publicznych dawane były. Mon. 74, 108. Mowa tu o naukach wyzwolonych, jako je nazywają, albo humaniora. Mon. 73,

562. Wielu chce, by w ojczyźnie wzrost brały nauki,

I żeby w niej kwitnęły wyzwolone sztuki. Zab. 7 ,

Jeden tabakierki nie dał, a drugi tabakę wyżył. Teat. 21, 115, Ros. BUiuoxart, bwhk'xh-Baib ‘wyniuchać, beit £akf »erfefomtpfen, àuffdjnupfen. Nie do wyżycia , *niewyżytny, 'niespotrzebowalny ; Eecl. He-H5K4HBaeMUH , nen35KHBHbiM, Hen3HypnMbiH, qui expendi nequit: ( HJKAHBKreibHMH kosztowny, iBKAHBeHHt, H5KAH-BHTe.iHfc, H5KAKBH0 kosztownie).

wumo-

154. Weg. Nauki wyzwolone trudne, głębokie, prywatne, szkolne; interiores, altiores. Cn. Th. 482. Po Prokopie biskupie Krakowskim nastąpił Jan Muskata, mistrz w naukach wyzwolonych. Biel. 170. R. 1401 Ja-gieło akademią Krakowską fundował, przyzwawszy do niej doktorów i mistrzów wszystkich nauk wyzwolonych z Pragi. Stryjk. 482. WYZWOLICIEL, WYZWALACZ, a,

m., *WYZWOLCA, y, m., wyzwalający kogo, ber 23efreb er, grepmaefyer, grei)laffer, ftre^fprecbcr; (Sorab. 1. żnik, (wuzwohlnik wybieracz, obieracz) ; Croat, isvelizhar, svelizhar). Wyzwalacz , vindex alienae libertatis; vicinum wyswobodziciel. Cn. Th. 1544. Włod., (cf. wybawiciel).

Niewdzięcznego serca człowiek opuści wyzwoliciela swego. 1 Leop. Syr. 29, .21. (tego który go wybawił. Bibl.

Gd.). Wyzwolco nasz od nowych królów panowania! *WYZYGOT, ’’WYZYGOT, a, m., niby wyższy Got, zacho-Przyb. Milt. 191.    dni Got; SStftgot^C, Sßeftgotfie. Trotz a za nim Bandtke

WYZWOROWAĆ, ob. Wysworować.    [bałamutnie 2] utrzymują, że imię to składane jest z Sło-

WYŻYĆ med. dok., Wyżywać niedok. ; Ross. H35KHTL , H3JKH- wiańsko-polskiego : wyższy Got ; jak Ostrogot od ostrowa. Baio; żyjąc wytrwać, przeżyć do wykonanego kresu; WYZYŁOWAć cz. dok., żyły wyjmować, z żył wyzuć; gartj auśleben, bitrdjlebett btô ju (Enbe ; Eecl. Hawmaio,    «nêdbent, bte Slbent, ©tnuife, ŚRibben cui3nel)men , atrôrtb*

ii3>K4HBato (2. trawić, wydać); (Ross. BbBKtrrb , BuauinaTb    ben eilt krallt. Wyżyłuj mięso. Tr. Ziele to wyżyfować

nabyć, mieszkać, wygnać, BbimmaHie wytępienie; Boh. trzeba. Tr. Wyżyłowana tabaka, ib. z której wyjęto łodygi, wyżiti , wyżigi wyssać, wysilić, wycieńczyć). Obumiera WYŻYMAĆ, ob. Wyżąć, wyżmiąć, wyżymać, wyżdżymać. Bolesław, wyżywszy lat wieku swego ośm a pięćdzie- WYZYMKI plur. ; Ross. bhjkhmkh ; sok wyżęty, wyciśnio-siąt. Krom. 80. Jeśliby usłuchali i zakon zachowywali,    ny, wytłoczony* wytłoczyny; atlêgeprcffter ©aft, Slllêge*

wyżyją zupełnie dni swoich w dobrem, i lat swoich w    prcjfteS. Nie jedne tylko z róż wyżymki pije, Zasila

sławie. 1 Leop. Job. 56, 11. (dokończą dni swoich w do-    ludzkość, i w balsamach myje Rany ludu. Zab. 3, 235.

sze, wyżej leżące, wzgórek, górka, pagórek; Boh. weyśina, weyśka ; Sorab. 2 huschina ; Vind. vifhina, vifha , navifha , reber, (cf. żebro); Croat, vissina ; Dal. visina ; Rag. vissina ; Bosn. visina , uzbrriddiça ; Ross. BbiuiHHa, BbmiKa ( obserwatoryum , gwiazdarnia , strażnica), BbicoTa , (ob. 'Wysocza, wysoczyna, wysokość), btC Ipolje, (Erdung,    Jako rozkaz mieli, na pobliź-

brem , a lat swych w rozkoszach. Bibl. Gd.). Jużci do- ‘WYŻYNA, ‘WYZINA, (dislng. wyzina, od -wyza ryby), y, ź.f syć na tym, żeśmy on ‘przedeszły czas wyżyli według ‘WYŻKA, ‘WYŻSZKA , *WYSZKA, i, z., miejsce wyż-woli pogańskiej. 1 Leop. 1 Petr. 4, 3. (żeśmy przeszłego czasu żywota popełniali lubości poganów. Bibl. Gd).

Nad wszelkie nierządnice swój wiek sromotniej wyżył.

Warg. Wal. 97. Że mną lube lata w zgodzie wyżywała. Żebr. Ow. 184 ; (concordiler exigit annos). Wiek nieskończony , abyś wyżywał, ib. 47 ; ( aevis omnibus ut maneas). NB. Legas attente , quae observât sub hoc verbo

662

WYŻYNKI - WZ.

WŻĄĆ - WZAJEM.

sze wyżyny uszli. Pilch. Sali. 212, (Eccl. BUCOKaa). Kam-    jak s, piszemy zamiast wz -, ws-, n. p. Wschód, wscho-

pania ta ma się odprawiać w kraju napełnionym zna-    dzić, wskrzesać, wskopać, wspomnieć. Dla zmiękcze-

cznemi ‘wyzinami. Jak Art. 2, 469. Orzech podoba so-    nia wymowy wsunięte mamy e wpośrod wz, w słowie

bie w dolinach, położonych między ‘wyzinami. ib. 3, 158.    wezbrać; similiter: wezgłowie; Ross. B03r4aBie. W Win-

— Szczególniej: Wyżyna, wyżka, górka ofiar balwo-    dyjskim dyalekcie odpowiada Polskiemu wz -, gor-,

chwalskich ; eine §öl)e , Slnfyölje JU beit fyetbnifcfyeu Opfern.    gors - , (cf. wzgórę ), n. p. gorsrusziti * wzruszyć , gor-

Popsuję wyżyny wasze, i bałwany połamię. W. Levit.    skopati * wskopać. W Slawońskim uz-, jest inseparabilis

16, 29, not. bałwochwalcy na wysokich miejscach ofia-    et seperabilis, n. p. uz vodu* wzwodę ; oppos. niz vodu

rowali, Łac. excelsa , my je zowierny wyżyny, ib. ; wy-    (cf. *niz). — §. 2) Signifient ccleritatem, vehementiam, im-

gubię po górach kaplice wasze. Dibl. Gd. ib.). Nabudo-    petum , e. gr. Wzbić lud, wsi , miasta ; wzbiegały się

wali sobie ‘wyżek i kaplic i gajów na wszelakim pagór-    konie, wezbrać, wezbranie. NB. saepissime wy - * wz - ,

ku. Budn. i Reg. 14, 23. '(pobudowali sobie wyżyny, i    e. gr. wynieść » wznieść, wywyższyć* ‘wzwyższyć, wyro-

słupy i gaje na każdym pagórku wysokim i pod każdym    snąć * wzrosnąć.

drzewem zielonym. Bibl. Gd.). Szedł Samuel na ‘wyżkę WŻĄĆ cz. dok., Wżymać niedok. ; Ross. BOJKMy, BHCHMan» jeść. Budn. 1 Sam. 9, 13. (na górę. Bibl. Gd.). — §. wgnieść żęciem, ciltbritcfert burd) SRiKen, etnriflen. Wży-Geogr. Wyżyna, wyższe miejsce nadmorskie pod Gdań- manie, wżęcie Ross. BJKHMKa, BJKHManie. skiem, n. p. Wyżyna zowie się klin ziemi oblanej morzem WZAD adverbial., pozad , w tył; im fHttcfett, Ijtnter ftdj, Baltyckiern w wojew. Pomorskiem, na którym stoi mia-    rücfnwrtê, (ïprol. arfcfyltttgd; ob. Zad, zadek). Tak za-

sto Hela i 8 wsi, a który formuje Pautzkerwik. Dykc.    w-odnika widzim leniwszego, Gdy wprzód jednego , wzad

Geogr. 203., bfe bet) ®ttn$tfl.    nie ma drugiego. P. Kchan. Jer. 125. ‘Przecz smutną

WYŻYNKI plur., wyżęcie (ob. Wyżąć, wyżynać), ‘wyrzynki,    wzadeć obróciła twarz i oko? Bardz. Trag. 501. — §.

wieńczyny, okrężyny, okrężne; baê 2lbutal)eu, 2Mwtett,    Wzad, nazad, Jitrücf. Letniej wody się napił, i przez

bflê ©djilittcrfeft ; Boh. aużinek, (użęcie) ; Boss. npHHtHiib.    womit wodę wzad czystą wyłożył. Jabi. Ez. a 4. Prze-

•WYŻYWAĆ , ob. Wyżyć.    toż tak długo w Cyprze się bawię, Mniemając,' że stra-

WYZYWAĆ , WYZWANIE, ob. Wyzwać, ‘Wyzew. WY-    tę wzad wyprawię. Zimor Siei. 324. Jowisz tę sarnę,

ZYWAGZ , a, m. , wywoływacz. Cn. Th. 1344. Włod.,    którą ziemię wędzi, Zimę w' zad pędzi. Hor. 1, 256.

wyzywajey kogo, (cf. 'wywabiciel) ; bet* $enui$ntfer, §e*    Koryt.: (summovet, odpędza). NB. observes nostrum wzad

rauêforbercr, ftorberer; Croat, zezovitel ; Rag. pozôvnik, pozivalaz, (cf. pozywacz); Bosn. zatiçalaç, zatoçnik. WY-ZYWALNY

respondere Latinorum re-* retro, in composilis, e. gr. Wzad idę, ustępuję; retro eo, refluo, remano. Wzad nachylam, resupino. Wzad obracam, retorqueo ; wzad obrotny, reciprocus. Cn. Th. 1345.

ie adv., od wyzywania, mogący być wyzwanym, do wyzwania , 21tt3fprbcrung$ « ; provoca-torius. Cn. Th. 1345. Cn. Syn. 729, Sorab. 1. prćd- WZAJEM adverbial. ; (Elym. zająć, wziąć, jąć); *§. 1) wza-kwaberski.    jem daję, biorę, na oddanie inszem takiem ; bo na od-

WYŻYWIG cz. dok., Wyżywiać niedok. ; (Boh. wyżjwiti; Vind.    danie tegoż, jest pożyczkiem biorę, mutuo. Cn. Th. 1345.

poddershati, vundersbati, spoddershati ; Croat, odhraniti,    ba3 Setzen , ©arlejjn einer ill berfclbcu 2lrt abjugebcnbeit et»

odhranujem ; Boss. npOKopMinb, npoKopMCTBOBaTb); ży-    borgten 6ad)e; (Croat, zAjem; Bosn. zajam ; Rag. zâjam ;

wiąc utrzymywać, ernähren, unterhalten, 0îaï;rnug tutb Un*    Ross. 3aeMï ; Eccl. 3aeMiioe* pożyczka). Wzajem daję,

terrait geben, Jtt crnnfyren tnt ©tanbe fetpt. Wyżywienie,    pożyczam komu czego do strawienia, a do oddania in-

baö ßrndfyren, Unterteilten, ber Unterhalt, bie 9?af>rnng;    szem, mutuum do, ( distng. commodo). Cn. Th. 812,

Vind. vundersbba, vundershanje, spoddershik ; Ross.    Croat, zaimati, zaimlyem ; Bosn. datti ù zajam, zajati ,

npoKopMŁ, (cf. pokarm). Z małej pensyi trudno wyży-    zajmati ; Rag. zaimati; Boss. 3aHfm>, 3aiiHMaTb ; Eccl.

wić liczną rodzinę. Ld. Z tego ogródka mam swe wyżywienie , I z tego bydła moje dobre mienie. P. Kchan.

Jer. \ 68. Mając dziatki wyżywienie , Macie wielkie dobre mienie. M. J. Kchan. Dz. 301.

a, e,

WYZYW1CIEL, a, m., Tr., wyżywiający, dający wyżywienie ; ^ ber (Ernährer, ©rbalter, Unter^niter. W rodź. źeńsk. WYZYWIC1ELKA , i, bie ßntä^rerimt.

W Z.

WZ-, WS-, Praepositio inseparabilis; §. 1) adjungit verbis et nominibus nolionem directionis sursum evectae e. gr. Wznieść, wzrastać, wzrost, wzgórę; Boh. et Slov. wz - ; Eccl. kt*!ç - ; Ross. B03 - , B3 - , bc - , n. p. wzdychać B034bixaio , wspomagać BcnoMOraib, wzbudzić B03-óyyuiTb. Gdzie przed niektóremi spółgłoskami z brzmi

saiiMCTBjro, 3anM04aBCTByio, Bsamrb 4aio , bü Aoars, bü aaBMbi, 3aiiMoópa3HO, 3ae»mo. Dawanie wzajem, pożyczanie do oddania inszem, Croat, uzaymenye ; Eccl. B3a-hme 4aanie , 3aitM04aBCTB0. Dający wzajem , pożyczalnik rzeczy do oddania inszem, Rag. zAjmitegl, zajamaz; Eccl. B3amiOAaßeu,T>: Croat, zajèmnik. Dany wzajem; Eccl. 3aeMHbin, B3aeMiibiH, pożyczalny. Wzajem biorę, pożyczam czego u kogo, do oddania insżem , mutuum sumo.

Cn. Th. 812, Bosn. zajmati , uzeti ù zajem ; Ross. B3a-HMCTBOBaTb; Eccl. 3anMCTByio, 3aeioio ; branie wzajem, 3aitMCTB0, bi 40JirL ópaHie; biorący wzajem, 3aeMHHKii, saHMmiiKfc, 40.r,KHHK'L dłużnik. — §. 2 ) Wzajem , na wzajem, wzajemnie, na odwet, stosownie odpowiadając jedno drugiemu, cf. ‘społecznie, inedjfelfetttg ; Boh. oba-polné , (ob. Obopólnie); Croat, zójem, uzâjem ; Rag.zà- , jam, na izmjenu; Bosn. na izminice, (cf. na wymianę);

WZAJEMIĆ-WZAJEMNY.

W Z A M 1 A N - WZBESTWIĆ.

663

niçe ; Ross. B3aniiHbitł, B3aiiMCTBeHHŁi0, B03BpaxHuil ; stosownie odpowiadający drugiemu w oświadczaniu, w świadczeniu, w skłonności, w uczynkach; mechfelfeiltg, erwiebernb, gegenteilig, be^berfeittg. Wet za wet, darmo nic, ty ludzi obmawiasz, a ludzie ciebie wzajemnie. Zab. 43, 63. na wzajem, gleichfalls. Wzajemna nienawiść Ross. ycońmia. Krzywdy raczej dobrodziejstwem, niżeli 'zaje-mną nienawiścią oddać, daleko ozdobniejsza. Warg. Wal. 14 9. Wzajemna przysługa, odsługa , Ross. OTcayra. Ku ‘zajemnej miłości pobudzić nas mają te przyczyny. Żarn. Rost. 255 b. (cf. 'społeczny, spólny). Kochajcie się wzajemnie, boście wszyscy bracia. Żab. 4, 145. Kamilo, widząc twoję postać tak przyjemną, Sądziłem się niegodnym mieć ciebie wzajemną. Szym. Ś. W. 48. być od ciebie kochanym wzajemnie, wmńirbtg bctner wethfelfeiltgen Siebe. Wzajemny, reciprocus. Alg. Nar., (cf. odwrotny).— *$. Wzajemne karanie, poena talionis. Szczerb. Sax. 259. kary odwetu, bte 33ergeltung3ftrafe.

Slav, na isti nócsin; Ross. Baaeait, B3anMï>, B3auMbi.

Wzajem się kobyłki czeszą. Cn. Ad. 4290. (jedna drugą). Wolą być przez czcicielów roje otaczane, Niż szczerze kochać, i być na wzajem kochane. Nieme. P. P.

44. Tedy najlepiej wet za wet oddajem, Gdy franta sztucznie podchodzimy wzajem. Zab. 16, 69. Życzę ci dobrego zdrowia! Na wzajem! wzajemnie, gletllfaflśi ! auch fo »tel, eben fo otel! WZAJEM1Ć się, UWZAJE-MNIAĆ się recipr. niedok., Uwzajemnić się dok. , wzajemnym się okazać, wzajemnością odpowiedzieć; ertütr» bent, wcchfelfelltg abgeben, eitlfprecbeit. Uchowaj boże, żeby przed chudym pachołkiem miał zdjąć kapelusz, chyba uwzajemniając się , trochę go na główie ruszy. Mon.

73, 577. Uwzajemnić się w przychylności, jest to różnić się od zwierząt, i pełnić te słowa święte: kochajcie się wzajemnie. Mon. 73, 331. Niech jak chce twój przeszły przyjaciel gniewa się na ciebie , ty nie uwza-jemniaj mu się, owszem to zawsze oświadczaj , że go równie jak przedtym kochasz. Mon. 74, 450. Jeżeliby Na WZAM1AN , ob. Zamian.

mu się kiedy przytrafił policzek, uwzajemnić się nie ‘WZAUAŃ adv., z rana, früh SDîorgcnâ. Nie dowiedzieli się chciałby zapewne, żeby większej do pomnożenia nie dał tego, aż wzarań. 4 Leap. 1 Mach. 4 4 , 29. (aż rano. okazyi. ib. 69, 78. WZAJEMNOŚĆ, ści, i., uwzaje-    Ribl. Gd.).

mnianie się, odpowiadanie stosowne drugiej stronie, 'WŹABZYć cz. dok., żarem zapalić, wzniecić; entflammen, odwet; bte Sechfelfetligfetl, Gnmebermtg; Croat, izmenba,    en^nnben, anfachen pr. et fig. tr. Dary swemi wżarzył w

izmenènye; Rag. izmjena , zamjena; Bosn. izmina, iz-    jej sercu płomień miłości. A. Kchan. 25. Nowa rzecz

mignenje , izminiça ; Ross. B3anMH<)CTb. Nie można tych    natraciwszy się , powtóre szaleństwo Swidrygajlona wża-

od niewdzięczności wymówić, którzy chcąc jak najprę-    rzyła. Krom. 511. Temi słowy zawziętość wżarzy się Tur-

dzej pozbyć się swoich obowiązków, starają się wzaje-    nowa. A. Kchan. 316. Potem się wojna królowi nad

mnością wykwitować, i zapomnieć swego ukontentowa-    mniemanie z Krzyżakami wżarzyła. Krom. 490; exarsil.

nia, którego z odebranej łaski doznali. Mon. 68, 180. *WZASPOŁ adv., spółnie, złącznie, razem; nut einanber, (oddawaniem dobrodziejstw, oddarowywaniem ). Lubo    gcmetltfcbaftltch, JuglctĄl. Wojna Tarentyńska wszystkę Wło-

król wyłączył z liczby nieprzyjaciół xiążąt Mazowieckich,    ską ziemię i zPirusem, jednem jakiem zawaleniem wza-

ufając im jako Polakom, nie doznał od nich    wzajemno-    spół zagarnęła. Faliss. FI. 37. 37. ¹

ści. Nar. Hst. 5,    415. (nie    odpowiadali zaufaniu).    Mają    ⁰WZBAĆ się, f. wzboi się zaimk. dok., powziąć bojaźń,

wzajemność tę nauki z tronem , Ze dają królom wiecz-    obawę , »Ott §ltrcht befallen merbett. Może przyjść taki czas,

czność, ci uczonym Opiekę. Zab. 8, 30. Skrzet.'(reci-    iż się wzboisz, a będziesz pomocy żądał od tych, któreś

procité, cf. odwrotność, na od wrót). Przyjaźń wszystkich    tak lckce poważał, Ezop. 8. Już się tam nikt nie wzboi

nas ze wszystkiemi wzajemności ogniwem spaja. Pilch.    żadnej inkwizycyi względem wiary swojej. Tivard. W. D.

Sen. list. 363. Wszak się tak dzieje nas świecie, Ze    2, 183. nie zlęknie się, nie obawia się.

skarby rządzą sercami, Ale wierz mi, w kobiecie Wza- 'WZBACZYC cz. dok., Wzbaczać niedok., baczeniu, to jest jemności patrzę samej. Zab. 15, 80. wzajemnej uprzej-    uwadze podać, przypomnieć; titö Slitbettfert bringen, ge*

mości, Grwtcbentrtg ber Siebe, Gegenliebe. Ten jest szezę-    benfett, nüeber erinnern. Dzieła wzbacza swem widziane

śliwy, kto nie znał miłości, Lub co w kochaniu doznał    okiem. Zebr. Ow. 290; (reminiscitur). Tam bogini po-

wzajemności.' Zab. 12, 367. Szost. Miłośnik, który wza-    kłoń wyrządzają, I jak to bywa , dzieje dawniejsze wzba-

jemność w osobie ukochanej znalazł, ib. 6, 360. Pe-    czają. ib. 146; (enarant). Wrogi wzbaczają domowe, ib.

wny kawaler w młodym wieku tak mocno i z wzajemno-    96 ; (prima rétractant fata domus). Król Odryski z panną

ścią ukochał sobie damę, że to był prawdziwie rzadki    lub rozprowadzony skwarzy się, jej wzbaczając twarz,

przykład czystej miłości. Mon. 73, 653. Zadnaby prze-    ręce, ukłony, ib. 4 52 ; (repetens, przedrzeźniając). Wzba-

ciwność ciebie mi odebrać nie potrafiła, gdyby niewza-    czy o Meońskiej Arachny skaraniu, ib. 127; (animum

jemość twoja ku mnie nie była na przeszkodzie. Teat.    intendit ). Zawsze sobie owej dumnej i groźnej wzbaczę

27. c, 77. obojętność, Gleldjgülttgfett, Slfllte. WZAJE-    miny, która sama śmierć na twarzy wymazać nie mogła.

MNY, a, e, — ie adv., ‘ZAJEMNY ; Boh. promenny ,    Tr. Tel. 37. (przypominam ją sobie, widzę przed sobą),

odmènnÿ, stridni, obapolnÿ, (obopolny) ; Sorab. 1. zna-    Źli wzbaczą swoje przegraną. Kanc. Gd. 126. zobaczą,

pżecża , romadźe , yeden druhoho , yena druhu ; Vind.    doznają, of. wzwiedzieć.

med fobo , eden    drugemu,    eden drugega ;    Croat,    zóy-    WZBESTWIĆ się zaimk. dok., stać się srogim, wziąć na

men, povrachni,    izmenczè,    mitikcze; Hang.    ismet,    me-    kieł, puścić się na sprawy nierozumnym stworzeniom

giut ; Rag. zamjenit, pavraatni, zavraatni; Bosn. izimi- właściwe. Wtod. .beftialtfch werben, $itr 33eftte, JUJtt

SSte^e ruerbctt, nmtljenb, gdl werben, wzbiesić się. — *£. et refluxus. Wyrw. Geogr. 15. Wzbieranie i opadanie Acliv. Wzbestwić kogo, rozbestwić; Eccl. B033Bl>pnTii, morskie, morskie burzenie, przychodzenie i odchodzenie, yqHHHTL cypoBUM-B, CeanejiOBlinBbiM'B.    podnoszenie i opadanie. Gn. Tli. 154G. et 424. glutfi

WZBIĆ ci. dok., Wzbijać niedok. ; Vind. gorvdariti, gor- unb (Ebbe.

vpraviti ; Hoss. bsóhtb, B3ÓHBaTB ; bijąc w górę wpędzić,    WZBIESIG    się zaimk. dok.,    (cf. bies),    idem fere zbestwić

ill bie £)i)I)e treiben; podnieść wysoko, empor fdjltnngen    się (ob.    Wzbestwić się),    oszaleć albo    szalenie się na co

pr. et ]ig. Ir. Wzbiwszy pod same nieba rozpostarte    porwać,    udać się na swą wolą. Cn.    Tb. 1546. Wlod.

skrzydła, Z góry patrząc widzimy treści i prawidła. Eras.    lód ltiib    rflfenb merbett, (    ben Teufel im    Seite galten ), lo3«

W. 9, Vtnd. gorpomahniti, smahati, gorsmahati, gor- fttirnten, loônn’itpen, (cf. wściec się), mahati, gorpovsigniti; Eccl. Bocnepaio , Graec. dranreęóoo. WZBIJAĆ, ob. Wzbić.

wzbić, bogatym uczynić ; Bereichern, retd) ntadjen. Swoich kmiotków poddanych bardzo pieścił i wzbogacał, a przeto hardymi uczynił. Mon. 67, 647. ( cf. wspanoszyć ). — Zachęcamy was do pisania po Polsku , abyśmy nasz język wzbogacili i wydoskonalili. Mon. 64, 640. Miasto wielkie, w którym się wzbogacili wszyscy, którzy okręty mają. Hadz. Apoc. 18, 19. (‘zbogatn ieli. Bibl. Gd.). Regulus miast był dwieście wziął, a *przedsię się nic sam nie wzbogacił. Kosz. Lor. 150 b. Mówią, że Waść się wzbogacacie, gdy tym czasem Bewerlej się wy-Teat. 2, 28. Barss. WZBOGACIEĆ nijak, dok., wzbogatnieć, stać się bogatym, retd) tpcrbett. Pod Atylą Hunowie wzbogacieli. Sk. Dz. 422. Pan ubogim był,

Sam ( król ) wzbił swą władzę do góry kominem. WZBOGACIĆ cz. dok., Wzbogacać niedok., w bogactwa Pot. Syl. 259. (wywieść wz.górę, wyprowadzić wysoko, wywyższyć).—Wzbić się, wznieść się, podnieść się wysoko, wzrosnąć, wywyższyć się , pójść raptownie wzgórę, wystrzelić ; entporfcbleßcn, auffdjicßcn, fid; entporfdjroingen j>r. et fig. tr., (Hoss. b3bhtbch, b3bhb8tbch, BOsnapaiB ; Eccl. B03-ltpHJHTHCfl, Bocnapnio, wzlecieć). Dąb w niebo się wzbija. l)ar. Lot. 2, 6. Las jeszcze nie wzbity. Torz. Śki. 19. (nie na morzu wzrosły). Już się i zboże do góry wzbiło , 1 ledwie nie kłos chce wydać. Karp. 1, 7. (wydobyło się wzgórę, wzrosło). Co nic może wyżej wzbijać się, musi koniecznie na dół upadać. Ossol. Sen. 75. Serce wspaniałe do góry niszczą, się wzbija, Gardzi gnuśnym ospalcem, rówiennika mija.

Pot. Arg. 102. Jako rzecz straszna, prawie opłakana,

Patrzcie, kiedy chłop wzbija się na pana. Bialob. Odm. abyście wy jego ubóstwem wzbogacieli. Sk. Kai. 413. 10, (cf. sowa kiedy zjastrzebicje , wyżej lata od sokoła). WZBOLEĆ med. dok., przejętym być bólem, ©dltttcrł ent« Trudno państwo wzbić się może nad zwyczajną miernej    pftnbctt, DON 0d)nter$ burdjbrungcit    WCrbflt.    Na    takie    zda-

fortuny powagę, i głowę wynieść między sławne świata    rżenie wzbolała. Zebr. Ow. 141 ;    doluil.

monarchie, póki go więzy prawa ściskają. Klak. Turk. WZBOŚĆ , fi. wzbodzi e cz. dok., bodąc wzbić , wzgórę bóść ;

8. Wzbić się, wzbogacić się. Cn. Th. 1546. — § Wzbi-    mit etmaê (Bpjßtgeit (mit pontet*)    lit bie .$ö(;c    ftußen,    $er«

jam lud, wzbić wsi, miasta, poddane, concire. Cn. Th.    aufftoßen ; Vind. gorsbosti, gornabosti.

czynić, zbronić, wbraniać , zabraniając wstrzymać, przeszkodzić; permettent, bhibern, jurüdlmlten; Cam. vbra-niti imedire ; Sorab. 1. zawobararn ; Vind. vbranenje, sadershik impedirnentum. ; Hoss. B03ÓpamiTB , B03ÓpaHK), B03ÓpannTB, noópaiiHTB, iioópanitBaTB , (B036Banenie przeszkoda , noópaHKa sprzeczka) , B03npcTiiTB, B03iipemaTB. — Wzbraniający, ‘WZBRANIACZ, a, m : Eccl. B03Ópa-HHTCJB, (ob. Zabraniacz). WZBRONIĆ- się zaimk. dok., Wzbraniać się niedok., ociągać się w przyjmowaniu, w podejmowaniu się, ‘wzdragać się, wzdrygać się,ftd)met* gern; Boh. zdrâhati se, zdrâhâm se. Uważaj, ażebyś się wzbraniając wziąć pieniędzy , nie zrobił jegomości przykrości. Boh. Kom. 4, 88. Od tego wzbraniać się nie może , Hoss. otb cero OTKa3arbca ho æb3H. Detrectator 'zbraniacz, który się czego zbrania. Mącz. WZBRONNY, a, e— adv., wzbraniający, wzbraniający się; melgentb , permctgernb, mit 6d)mferigfett. Na-ć testament, przeczytaj go; wzbronny długo Nazyka , weźmie czytać cicho. Zab. 12, 99. lzyck. Z mojej strony niezbronno, ale czy będzie tylko przystało dla Wac Pani? Teat. 21, 125. nie

664

WZBIĆ -WZBIÓR.

W Z BIESIĆ - WZBUDOWAĆ.

1346. raptownie do kupy ściągnąć, wzbić, zebrać gro- *WZBRAĆ. 1 Leop. Hnth. 1 , 6, ob. Wezbrać, madnie , licznie, a spieszno ; fdjleuntg jufrttttnten jletyen, per« WZBRONIĆ cz. dok., Wzbraniać, ‘Zbrania ć niedok., trudność fantmeln, jufanmteii rufen, jufammeit ftoßen Iaffeit. Za ta nowiną o wtargnieniu Moskwy, król Litwę wzbił, i aby nieprzyjacielowi drogę zajść mogli, rozkazał. Biel. 519. Gdy Litwa wtargnęła, obesłał Leszko Sandomierską szlachtę, aby się do niego wzbiwszy, i chłopi jako na gwałt zarazem zjechali. Stryjk. 319. — Wzbić lud, zbuntować.

Dudz. 72.

WZBIEDZ, f. wzbieży med. dok., szybko wzgórę ruszyć, iść w górę; Ijiruiuf laufen, tu bie .$öi?e laufen, auffdjteßen;

Hoss. B36t?KaTB, B3ÓtraTB, B36-fernBaTB. Ziarno, które padło w ciernie, gdy wzbiegło ku górze, ciernie zadusiło je. Sekl. Marc. 4. (gdy się wzbiło, gdy wzrosło,

'wzeszło szybko). — §. Wzbiegały się konie, equi per avia rapiunt currum. Cn. Th. 1545. bte ^ferbe gefyett mit einem burd), neunten reiß au$; cf. unosić, unieść, nieść.

WZBIERAĆ, ob. Wezbrać. WZBIÓR, u , m., wzbieranie, wezbranie, wezbranie się, wzbieranie wód, powódź; ba§

2Bad)fen ober (steigen be$ SafferS, bte SBafferflufy Wiatrom też daremnie starsi ten wzbiór Nilu przyznają, Które swój foremnie cza§ mają. Bardz. Luk. 182. Przy wzbiorze rzeki Amur zrobiła się długa na kilkadziesiąt mil wyspa. masz trudności żadnej.

Stas. Buffi. 264. Patrzą czasu na morze, aż wbiór morski *WZRRZEZE, ob. Wybrzeże.

przyjdzie, Potym ląd osuszywszy z *refluxem odejdzie .... WZBUDOWAĆ cz. dok., *Wzbudowy wać częstl., §. *a) budu-Bardz. Luk. 63. Wzbieranie i opadnienie morza, fluxm jąc wzgórę wywieść, ln bie £ófye aufbauen ; Boh. wzdé-

lati, wzdélawati, (cf. *wzdziać). — b) Ascetic. Wzbudo-wać kogo cnotliwym życiem, przykładem , 'wzlepszać kogo, einen erbauen.

WZBUDZIĆ cz. dok., Wzbudzać niedok. ; Boh. wzbuditi, wzbuzowati ; Slov. wzbûdit, wzbuzugi; Sorab. 1. wubu-dżam , zbudżam ; Garn. sdègârn gori; Yind. gorsbuditi , gorsbujati, sbujati, sbuditi, gorpoferzhiti, naferzhiti; WZBUJAĆ się zaimk. dok., bujno Się wznieść, wzbijając Croat, zbuditi, zbudyavam; Rag. vzbuditi ; Dal. vzbucsiti ;

Boss. B036y4MTb, B036yji<4aio ; ( Eccl. npe4B036y)K4ato praeexcito), (cf. obudzić); wbudzić umarłego, wzbudzić z martwych * wskrzesić, einen lobten ermccîen. ‘Wnijdź do żony brata twego, a 'zejm się z nią, abyś wzbudził potomka bratu swemu. 3 Leop. Genes. 38, 8. (abyś WZBUUZYĆ cz. dok, Wzburzać niedok.-, Boh. zbauriti ; spłodził plemię bratu. 1 Leop.\ wzbudź nasienie bratu (Bosn. uzburtiti zvjeri excitare et agitare feras)- Vind. twemu. Bibi. Gd., il)m einen Siadjfommen JU «nvetfen). Oto gorsvertuvati, gorsbudovati , napuntariti, na punt gor-

spraulati ; Ross, bojiiobrui , B3B0JH0BaTb, BOCKpaMOJib-CTBOBUTb , B0CKpaM04bCTByi0 ; Eccl. CMHT8TH, fCMaTHK), (cf. zmącić); podburzywszy zamącić; in ©äf)rung bringen, ©äftrett machen, in SBaflung bringen, ivallcn inanen pr. et fig. Ir. Morze wiatry wzburzyły. Tr. Bzeka wzburzona deszczami, Nabiegi jego zatrzymuje. Olw. Ow. 104. W niczem nie zostawię ładu . dom cały wzburzę w mej złości. Teat. 52. d, 46, (cf. do góry nogami przewrócę). To obywatelów wzburzyło. Tr. zjątrzyło, wzbudziło. — Wzburzyć się zaimk. ; Boh. zewrjli (cf. wrzeć), zkynauti ; Vind. gorkipeti, gorvreti; Ross. 6po4HTb, 3Cpo4HTb , (cf.

chańskich przeciwko ojczyźnie rozruchów , świeżo zatłu-mionych i umorzonych mocny wzbudziciel, i powstających nowych herszt przedni. Warg. Wal. 191. On jest rozsiewcą i wzbudzicielem tego kacerslwa. Zygr. Pap. 106, ( cf. wskrzesiciel). W rodź. źeńsk. WZBUDZICIELKA, i.

się bujać, ft# üppig empor fcijnnngen propr. et fig. tr. Pszczoły się po powietrzu wzbujały. Cresc. 601. Na onym xiążęciu świata tego , które się tak było wzbujało a tak było rozszerzyło pó wszystkiej ziemi skrzydła swe Rej Post. N 5.

ja wzbudzę takiego pasterza na ziemi, który nie będzie nawiedzał‘opuściałego, to co jest rozproszono, zgromadzać nie będzie. Rej. Post. X x 5. (ustanowię , wystawię , dam, postanowię). — Będąc ranny ^wołanie wzbudził.

Szczerb. Sax. 350. pochop dał do wołania, do krzyku ; er ceranlaffte, ober erregte ein 9?tifen, ein ©efcbret). — §. Wzbudzić w sercu, w umyśle wzniecić; im ©emiitbc erroecfen, erregen, aufregcn, aufadjcn. Nauka bez przykładu cnoty, nie wzbudzi chęci naśladowania. Bals. Niedz. 1, 200. (nie wzbu-duje, nie zachęci, nic 'wzlepsza). Klementyna, tak wspaniały ma umysł, że w każdym wzbudza uszanowanie.

Teat. 5, 9. Chodkiewicz z trzecią częścią przyjeżdża do brodzić)igdtjrcn, mailen, in ©äfyritng feętt. Wody się wzburzy-obozu , czerń we wszystkich wzbudzi myśli lepsze i    ły. Tr. Kiedy się wino wzburzy, wszystko na wierzch wynu-

serca. Tward. WY. 113. (dodaje dobrej myśli, podnosi,    rzy. Cu. Ad. 845. (pijany nic nie zatai, in vino veritas). ‘Trtęć

pokrzepia, wzmaga serce).— § Wzbudzić, wzniecić, pod- wzburzona, argentum vivum sublimalusn. Śleszk. Ped. 423. burzyć, zjątrzyć; erregen, anffldjeit, aufbrtngen, in ^arnif#    (cf. ulotnione). Wzburzenie się, wzburzenie, fermento-

fagen. Który gwałtownie wysieka nos, wyciągnie krew';    wanie , fermentacya ; ba3 ©âf>ren, bie ©Ćifyrung; Boh. zeta k kto wzbudza gniewy, przywodzi niezgody. 1 Leop.    wrenj ; Vind. jeshanje, kip, kipenje, (cf. jeżyć, kipieć,

Prot. 30, 33. Z jaką wam tedy usilnością przystoi, wła-    wskipieć); Ross. ópomenie, 6po4b6a, 6po4iia. Wzbu-

sną krzywdą wzbudzonym , państwa waszego bronić po-    rżenie, effervescence , następuje zawsze przy nagłem przej-

wagi ? Siem.Cyc. 201. Wzbudzający, Ross. B03Óy4H-    ściu ciała stałego lub płynu w kształt rozparowy. Mier.

TeabiHJM ; Eccl. TomirreJbHMfi. Wszystek św iat wzbudzony    Mskr. Muszą koniecznie rzeczy rozliczne i niezgodne

nań bije. Kulig. Her. 57. (oburzony) Wzbudził na xią-    sprawić wzburzenie, a przełknione rozpierać i źle się

żęcia powtórnie poddanych, zwiększą niżeli dawniej za-    strawić. Pilch. Sen. list. 5, 193, (cf. robola piwa, cf.

wziętością. Nar. Rst. 5, 192. — $. Wzbudzić, pochop dać    robi piwo). — §. Wzburza się umysł, lud * jątrzy się,

do zrobienia, wystawienia czego, zachęcić, wzniecić;    cf. buntować się, powstawać; Eccl. B3KpaMO;inrncfl, mh-

etmaê öcranlajfot, bcnwbrnigen, enwefett , aufregcn. Jak    Te*CTByio, iiaiy, (cf. mącić). Niesłusznie się na mię •

Polio Marona, Mecenas Flakusa, Jak Mesala swą łaską    wzburzył. Tr. (oburzył). Wszystkie się wzburzyły pań-

wzruszył Tybulusa, Tak też wiersz mój wzbudziła Panie    stwa. Tr. alle Staaten maren in jSâbrung. WZBUBZYCIEL,

miłościwy Twoja dzielność. Stryjk. Henr.'a. — **§.    a, m. , który wzburza, podburza, cf. wzbudziciel; Der

Wzbudzić, wzbudować , wywieść, wyprowadzić, wystawić,    tlufreger, 3lufmtegler; ( Vind. gorsboduvauz, gorsvertuvauz).

wybudować; errieten, atiffül)ren, aufbauen. Wzbudzisz    Im droższa jest krew' ludzka, tym wzburzyciel i sprawca

ściany marmurowa, Filary jaspisowe, Zawiesisz podnie-    niesłusznej wojny jest winniejszy. Zab. 1, 6. 142. Alb.

W rodź. zensk. WZBURZYCIELKA , i.

bienia Z Indyjskiego kamienia. Suszyć. Pieśń. 3 N 4.

mi dziwno? żeś tu ani wzmienił. Herkulesowej sławy. Źehr. Ow. 511. '

Nie bez łzy'ukaniema patrzał na kościoł od siebie wzbu- *WZBYT adv., nazbyt, zbyt, zbytecznie, nur JU fettr. 'Wzbyt dzony , Jakoż miał być nie długoż w popioł obrócony.

Tward. W. D. 16. Żeby weselej twoje kości miłe Odpoczywały, z fiołków mogiłę Wzbudzę nad niemi; ażeby WZCH0D, WZGHODOWY, ob. Wschód. WZCHODZlć, mogiła Nie więdła, codzień będzie łzy me piła. Zimor.    WSCHODZIĆ, ob. Wzejść, wznijść.

Rox. 197. WZBUDZICIEL, a, m., wzbudzający, ber (Er« WZDĄĆ, wzdął, wzdęli, /. wezdmie , wezdmą cz. ję~ roeefer, (Erreger; Sorab. 1. zbudzicie? ; Vind. gorsbudnik ,    dnotl., Wzdymać niedok.; Boh. zdauti, zdul, zdugi ;

gorsbujavez ; Ross. B03Óy4HTejb. Karbo trybun, Gra-    Vind. gorpihati, gorsmahati ; Ross, B34yn>, B34jBaTŁ,

84

665 ‘

WZBUDZIĆ - WZBUDZICIE L.

WZBUDZICIELKA - WZDĄĆ.

Słownik Lindego wyd. 2. Tom VI.

trado. Cn. Th. 1346 ; (powzdaję. ib. 808, cf. wwiązać). Kupiec powiedział, źemci ja kupił dom ; ale mi jeszcze nie jest wzdany, i ta szkoda bez mej winy się stała przed tym, niżem wzdania doszedł. Szczerb. Sax. 331. (nie był mi tradowany). Wzdanie , powzdanie, oddanie rzeczy prawne albo kontraktowe. Cn. Th. 1346. et 808, (Slov. odevvzdânj ; Bosn. vzdança , utfança fiducia, uzdanj spes , uzdan fidus). Sądowni mają tego dojźrzeć, kto przed nimi wzdawa albo zapisuje. Tarn. Ust. 25. Gdy kto przedał ćmienie, aleby go jeszcze nie wzdął, i dzierżenia nie dał.... Sax. Art. 13. Gdy kto "imienie wzdawa, albo że je komu dekretem

B34yBaio, B034yBaio ; wzgórę nadąć, wysoko poddać, liefern, trabiren; (Boh. wzdati, wzdawati, zdâti (oh. Zdać, rozdąć; in bie ipötye aufblafen, fierauêWafen, auffdjltJeÙen wzdawek, rezygnacya); Slov. odewzdäwam, (cf. oddać); Vind. madjeit, anfd;tvellen, aufbläfien pr. et fig. tr. Wzdymają na gordati, gornadatĘ gordajati, gorperdati). Wzdawam maję-przemiany swe piersi i płaszczą. Dmoch. U. 2, 181. tność, kupno, daję urzędownie, z warunkiem spuszczam. Westchnieniem wzdymając piersi oddychała. Mon. 69, 57.

Piersi krew' wzdyma z mlekiem pomieszana. Min. Fars.

27. (podnosi). Od niejakiego czasu czuje , ze cała mi się pierś wzdyma. Teat. 20. b , 25. (wznosi się). Sercć mi wzdyma ta sroga ohyda, Taką szkodę poniosłem przez dumę Atryda. Dmoch. II. 246. Oceanu wody z pienistym szumem pędzą żagiel wzdęty. Kras. Oss. a 2.

(nadęty , rozdęty); Ty, gdyć się zbytnim szczęściem wezdmą nagle, Spuść w ten czas żagle. Mon. 68, 881.

Wnet się wznosić *ima Na kształt bańki, co wiatrem na wodzie się wzdyma. Otw. Ow. 425. Gdy liście to przyłożysz na gołe ciało, tedy po godzinie pęcherze się    przysądzają.... Sax. Art. 13. — "§. Wzdawać chwałę,

wezdmą. Sienn. 154. wznoszą się, powstają, wychodzą,    cześć * oddawać, składać; Sleretyritng jollen , bie ®(>re ge*

wschodzą, występują; e£ fahren SMScfjett tyerauS , treten    hen. Chwałę panu na wieki wzdajmy. GeLb. Hymn. 355.

fieroor, fctytnellen an. Wzdyma co brzuch, żywot, nadyma,    Daj boże, byśmy tych dóbr godnie używali, Tobie chwałę

rozdyma; aufblciben, mit Sitzungen anfüllen, auftreiben tn    zdawali, fiyb. Geśl. B 4 b. Aniołowie wzdawają część i

bie $öl)e. Zarazy wietrzne czyli wzdęcie brzucha. Wolszt.    chwałę bogu. Biat. Post. 79. Aniołowie bogu wiecznemu

19. WZDĘTOŚĆ, ści    , i., 3litfblćifutng be3 CetbeS. Żywot    chwałę wzdawają. Żarn. Post.    28. Bogu i ojcu naszemu

jej się wzdyma. W.    Genes. 38, 24. (brzemienna jest.    się upodobało, abyśmy jemu    wielce dziękowali, a wie-

Bibl. Gd. ; fie ift fdjtoanger, ciężarna, w ciąży). Sól z oliwą    czną chwałę wzdawali, modląc mu się "zawżdy. Baz. Hst.

rozpędza "guziczki, i każde wzdęcie bolące, gdy nią bę-    128. Wszyscy jesteście nabożnymi, panu bogu się mo-

. dziesz pomazoWać. Spicz. 133. ociekłość, ©efdjioulft.    dlicie, jemu chwały wzdawacie. Baz. Sk. 652. W ser-

W tej chorobie oczy    się na wierzch w'ezdmą i wydadzą.    each waszych panu ‘zawżdy    dzięki wzdawając za wszys-

Syr. 711. puchną,    napuchną, bie 31ugen fdjuoeHcn att.    tkie rzeczy. Weresz. Reg. 79.    Jakoż tego pana nie chwa-

Wzdętym oczom chusteczkę w różanej wodzie maczaną    lié, jakoż jemu chwały i dziękczynienia nie wzdawać?

przykładać. Syr. 711. (napuchłym , opuchłym , cf. wy-    Żarn. Post. 253 b. 2)atlf Jollen. O wzywaniu świętych,

pukły). — Wody się wzdymały. P. Kchan. Orl. 508.    abo wzdawaniu chwały im po ich śmierci. Baz. Hst. 137.

wezbrały, wzburzyły się; btß (Setoaffcr fcfytoeUten an, toarett * Stworzeniu, nie bogu, wzdawają chwałę, ib. 48. Ką-attßefcfymolktt, angclaufcn. Wzdęły się Jordanowe wody    mienia rzezanego nie będziecie mieć, abyście mu chwałę

wzgórę,    jakoby góra. 3 Lęop. Joz. 3, 15. (wzniosły się    wzdawali. 1    Leop. Levit. 26, 1. (abyście mu się    kłaniali,

wody. 1    Leop. ; zastanowiły się wody płynące z gór, a    Bibl. Gd.).    — §. Wzdawać kogo, wzdano kogo    za nie-

stanęły w jednej kupie. Bibl. Gd.). Zuchwały sternik nie stanie. Cn. Th. 1346. skazać in contumaciam, eilten COtt* dbał na^Auster nasrożony, który Sycylijskie    wzdyma i    tuntacireit. Wzdawanie czyli kontumacya.    A. Zamoj. 2, 93.

pieni morze. Pilch. Sen. list. 103. Tak nagłym    deszczem    W województwach niektórych trzy dni    przywoływają, a

wzdęta rzeka bieży, Pnie się na tamę, która pod nią na czwartym dopiero wzdawają. Vol. Leg. 2, 16 4. leży. Białob. Odm. 49. (wezbrana).    Nil wzdęty polewa    Zygm.    III. Najdzie i    takiego,    co na żaden pozew    ie

pola i ogrody. Zab. 10, 15.    Nil gwałtownemi wodami    stanic    i dopuści się    wzdawać.    Gorn. Wł. L 2 b.    Za

wzdęty, szczęśliwy Egipt zatapia, ib. 12, 312. Nar.    czwartem pozywaniem aktor nie stawiącego się ma wzdąć

Wzdymanie się morza, bieg morza z szelestem do brze-    w zysku, i mocą¹ tego* zysku otrzymać dekret sądowy,

gów płynącego i zalewającego    ląd i    porty. Sniad. Geog.    Vol. Leg. 3 , 80, (cf.    zysk , cf.    przezysk). Wzdąć kogo

Dudz. 72.

229. Boler. 14. bie 33ranbung.    —    Aliter. Pożar strefy    o co,    za co, wydać    dekret przeciw komu.

gorącej ze wszech stron się wzdymał, Lecz    on i pod    einen öerurtfjeilen. — *§. Fig. tr. Już dzień wesoły zna-

parzącem sklepieniem wytrzymał. Przyb. Mitt.    16, wy-    cząc, nocne chwile wzdawa jutrzenka.    Zebr. Ow. 188;

buchał,    krau3hcd)en, fjeroorbred)en tu flammen. — §.    fugat noctis    temp or a, spłasza, ruguje, wypiera,    spędza,

Moraln.    Wzdymać się, odymać się, nadymać się, na-    zgania ber    $ag oertreibt bie ftnftere 9tad)t. — ‘§.    *Wzdać

puszyć się, pysznić się ; (id) aufblafen, aufbla|en, fid) Did* na kogo, "wzdąć się na kogo * zdać, spuścić; Bosn. |en, ftoli nnb bid tj/un, aufgeblafett feęn. Pychą nie ina- uzdattisę fido, confido.

Zach. Kaz. 1 , 346. WZDĄĆ , wzdął, f. wzda,

666

WZDĘTOŚĆ - WZDAĆ.

W.Z D A L I G - W Ż D A M.

czej wzdymał się, tylko jak szumne bałwany morskie. "WZDALIG cz. dok., oddalić, entfernen. Wzdalony jest od

domu twego. Ryb. Ps. 78. Słusznie mię wzdaliłeś od wzdam cz. dok., wzdaje pr., twego oblicza panie. Gęb. Hymn. 326.

Wzdawać niedok. et contin. , od siebie oddawać zdając, WZDAM , ob. Wzdąć.

składając, przenosząc na drugiego, powzdawać; »on fid) *WŻDAM adv., *wżdy, z tern wszystkiem , przecie, atoli; auf einen anbern übertragen, tfmt übergeben, überliefern, ab* Sorab. 1. decż utigue, bennod), gleidjrcoljl. W lekarskiej

nauce najwięcej się mistrzów obiera, a wżdam ido tych Bibl. Gd.). Instygowali u prawa, abo się 'wzdyjmowaii czasów do doskonałości swej nie doszła. Hipp. 101.    za czyje niewinność,    (lorn.    Dw. 240. O    tę fałszywą na-

Choć wymowy nie mam w sobie, Niech nie milczę    ukę się wzdejmują.    Żarn..    Post. 61 b.

wźdam o tobie. Pieśń. Kat. 101. (tarnen). Lub lata do- WZDŁUZ, 'WZDŁUSZ, na dłuż, w długość; Boh. wzdÿli , jęły człowieka i rzeczym 'gwałt ‘przebaczył w pierwszym    ( ef. wzdalić ) ; Slav, uzdux, trt bic Sänge. Przysionek

znanych wieku, ’Pomnie wżdam z większego. Źebr. Ów.    50 łokci wzdłuż , a 50 wszerz. W. 3 Reg. 7, 6.

299; (tarnen). Usłyszawszy to Job zapłakał, wżdam dzię-    (w dłuż. Bibl. Gd.). Obiecał mu, ii miał wolą jego uczy-

kował boże tobie. Pieśń. Kat. 151 ; (tameń). Snadźby    nić, jednak rzecz szła wzdłuż. Wys. Aloj. 331. odwlekała

wżdy znośniejsza rzecz była acz zła, 'wżdambych była pła-    się, jog flety tn Me Sänge. Abym wzdłuż nie szedł, cokol-

cząc milczała. 1 Leop. Esth. 7,4. Przypatrzcie się krukom,    wiek on u boga mógł, to wszystko na bliźniego włożyć

ani sieją, ani żną , a wżdam je bóg żywi. 1 Leop. Luc.    usiłował. Birk. Dom% 72. krótko mówiąc, nie rozwodząc

12, 24. (a wżdy je bóg żywi. Bibl. Gd.). — §. Wżdam,    się dłużej. WZDŁUŻNI, ia    , ie, wzdłuż    idący, cf. podŁ-

jużci ; frezie!), ja tootyl. Wżdam potrzeba, aby temu, co uczy,    łużny ; tn bte Sänge,    nacty    ber Sänge getyenb, laufenb, flety

słuszna zapłata była. G liaz. Wych. 3 Wżdam ja nie erftrecfenbs Zapadlina, wzdłużni» dolna. Perz. Cyr. 39. mogłem o tym nie mieć wiadomóści, Ze są nieprzyja- ’'WZDŁUŻYĆ cz. dok., Wzdłużać niedok., podłużyć, prze-cieleni człeku nieprawości.    Kulig.    Her.    37. Ćzas wszys-    dłużyć,    verlängern. Tu    mi    wzdłużasz    żywota    Pozbawiwszy

tkiego przysparza ; jedno    wżdam    ku niemu trzeba sta-    kłopota.    Gęb. Hymn. 323.

łości i przetrwania. Glicz.-Wych. N 1 b. Około tego 'WZDOBYĆ cz. dok., 'Wzdobywać niedok. et contin., wydo-wżdarn tak rozumiał Arystyp, iżci się żaden z nauk nie    być , zdobywszy sobie nabyć, erobern Ultb für flety nety*

stawa niewolnikiem, ib. M 3 b. Tylko że wżdam mniej    nten. Rzymianie chleba i małżonek gwałtem wzdobywać

czasu podobno im było. Groch. W. 174. — §. Wżdam,    musieli. Faliss. Flor. pr. (porywać). Kazał Mindok synow-

tylko, jedno, pod warunkiem, jedynie;    blo3, allein, nur,    com ciągnąć na Ruś,'mówiąc im : który z was co wzdo-

unter ber Scbtltgung.    Rzekł Farao , ja    was wypuszczę,    będzie sobie na Rusi , to niechaj trzyma za udział. Slryjk.

abyście ofiarowali bogu na puszczy; ale wżdam abyście 276. (zwojuje, zawojuje). Wzdobywszy kraju Sarmackie-dalej nie odchodzili.    1 Leop. Exod. 8,    28. (wszakże da-    go, jednemu w *szafunk wierny wszystko dali, By sta-

leko nie odchodźcie.    Bibl. Gd.). — §„    Wźdam, wżdam    lej trwali. Slryjk. Gon. D 2. Piast wielmożnie panował,

kiedy, nakoniec, przecie; enbltćf), enbllety einmal. Czemu    krain swych wzdobył, i cudze zhołdował. ib. K 3.

tak długo kurczysz możną rękę swoje ? Podnieś wżdam    Gdy nauki jego będziecie strzedz , szczęśliwie granic

kiedy wzgórę , podnieś prawą twoje! J. Kchan. Ps. 108.    swych wzdobędziecie. ib. T 2. Brutus, miłośnik Rze-

Panie pókiż wźdam swej sprawiedliwości Używać bę-    czy pospolitej Ojczyźnie sławy wzdobył znamienitej, ib.

dziesz ? karząc moje złości? Kanc. Gd. 288. Sara do-    J 2. Spełnić nie może mdły człowiek wszystkich cnot,

zwoliła Abramowi rzecz mieć z dziewką Hagar, aby z niej choćby przetrwał Nestorów wiek, 'Wżdy nie już ustać, mógł był wżdam potomka    dostać,    gdy    go sama nie mo-    lecz tym    więcej robić,    By ich mógł    wzdobyć.    Stryjk.    Gon.

gła mieć. Glicz. Wych. B    2 b.-    .    Co.

WZDABLI, Wzdarłszy , oh. Wezdbzcć, wzdzierać.    WZDRAGAĆ się zaimk. niedok., Wzdragnąć się jedntl. ;

WZDAWAĆ, ob. Wzdąć. WZDĘCIE, WZDĘTY, WZDĘTOŚć, Boh. zdrâhati se, pozdrâhâm Se; wzbraniać się, cf. ob. Wzdąć.    wzdręgać się; ftefy toelgern, nlityt baran wollen. A choć-

WZDJAĆ , wzdjął, f. \\zdejmie -cz. jedntl., Wzdejmować,    byś się i wzdragał, to może za laty Niechętnemu na-

'Wzejmować niedok. et contin., podniósłszy w górę zdjąć trętne miłość przyśle 'swaty. Zab. 9, 357. Zabi. Do teilt bte £)ötye abtyebett, toegtyebett. Wzdjęli kamień, gdzie    go nawet konsul sam pomaga, 1 niszczyć ustaw naj-

umarły był położony. Sekl. Joan. 11. — §. Wzdjąć kogo,    mniej się nie wzdraga. Chrośc. Fars. 149. Chrośc. Luk.

259.

przejąć, zjąć , przeniknąć, przejść , przeszyć fig. ; einen

drapiąc wzrywać, podrapać, szarpiąc wzruszyć; Garn. dèrgniti, dèrgnem ; Vind. gorspraskati , auëfra^en, IVUttb fragen, aufrlfjen. Wzdrapać ciało. Ir. Opętanego wzdar-ło dyabelstw'0 i wzdrapało. SekĄ Luc. 9. — §. Wzdrapać sukno. Tr. kutnerów ać , drapaniem barwę podnosić , baé întty anffrafjen. — g. Zaimk. Wzdrapać się, z trudnością łazić wzgórę; Vind. lasiti, plasiti, gmasiti, gor-

667

W ZDARLI - W Z D J 4 Ć.

WYDŁUŻ - WZDRAŹAĆ.

tut Śnnerften gattj ergreifen, buretybrittgett. Tym większą WZDRAPAC cz. dok., Wzdrapmćjedntl., Wzdrapywać częstl. wzdjęty ciekawością , gdym na ‘niego nalegał.... Teat.

41, 11. Tak ją często ciężka żałość, głód i boleść 'wz-ejmowała, iż też onym okrutnikom łając i złorzecząc, przeciw sobie ich pobudzała. Wiśn 285. — g. Wzdej-rnuje się za nim, ujmuje się za kim. Wiod. Ujmuje się za co, za kogo, wzdejmuje się, wszczynam się za co.

Cn. Th. 1212. przyczyniam się, ft ety jemanbeS annetymen.

Dimicare pro alter o , wszczynać, wzejmować się za kim.    postuvati , in Me Ipötye flettem, tytnattf Rettern. Musiał dla

Macz. Któż się za mną wzdejmuje przeciwko złośnikom?    bezpieczeństwa wzdrapać się'na drzewo. N. Pam. 12,

Radź. Ps. 94, 16. (któżby zię zastawił za mną, ktoby    306. WZDRAPACZ, a, m., który co wzdrapa , podrapa ;

się ujął o mnie? Bibl. Gd.). Gdy kto zgrzeszy przeciw    ber 2luffra|er, (cf. kutnerujący). — §, Wzdrapacz, który

bliźniemu, tedy go z kim sędzia porównać może; ale    się wzdrapa wzgórę, ber Kletterer; Vind. lasnik, plaso-

jeśli kto wystąpi przeciw panu, kto się za nim wzdej- vez, plasnik. muje? Radź. 1 Stm_ 2, 25. (któż się za nim ujmie? WZDRAZAĆ , ob. Wzdrożyć.

drugi skąpi, a wżdy ubożeje. Radź. Prov. il, 24. Bibl. Gd. Woda śnieżna bardzo martwi korzeń ‘drzewia, a chociażby się też potym od słońca zagrzała , wżdy ona pierwsza zawada jej zimnem uczyniona, trudno już ma “WZDRĘDA , y, i., wstręt, wzdryganie się czem ; 5lhfd)en,    być oddalona. Cresc. [85. Człowiek o człowieku, dla

SffiibenutHen. Pierwsze rozróżnienie w Rzymie ze wzdrę-    tej samej przyczyny, że wżdy człowiek jest, radzić jest

dy pożyczalników urosło. Faliss. FI. Al. Chodk. Kost. 30.    winien. Mon. 70, 494. — Pleonastice: Wżdy jednak*

‘WZDRĘDNY, a, e, wstręt czyniący, oburzający, 2Ibfdjeu    jednak, jadnakowoż, n. p. Moc która się w starym a

erregcilb. ‘Wzdrędną uciążliwość królewską i srogie pa-    prawie wyrobionym ciele Amuratowym zostawała, doda-

nowanie Tarkwiniusza, naród Rzymski niedługo cierpiał.    wała mu wżdy jednak dobrego serca. Baz. Sk. 227.

Faliss. FI. 14. Wzdredne panowanie Supërba. ib. 15.    Wiemy, iż co jest przed ludźmi wysokiego, to jest

*WZDRĘG, a, m., ‘WZDRĘKA , (Bielaw. Myśl. Fi ij)\    przed bogiem obrzydliwością, wżdy się jednak na wy-

‘WZDRĘNKA, i, i., ryba, rutilus, rubellus Gesnero, ab    sokie stolice ‘kaszemy. Żarn. Post. 22. Niewiasty takie,

aliis redihtr płocica. Cn. Th. 1346. Wzdrenka , płocica,    jeśli odejście płodu nie będzie, wżdy jednak trudne ma-

ryba. Wlod. ba3 9îotf;auge, bte    , bte *)3I0jse. Ry- ją porodzenie. Spicz. 182. Cierpiałem ci wżdy jednak

wiele rzeczy dosyć długo. Baz. Sk. 121. — §. 7empor. Wżdy, wżdy kiedy * na koniec, przecie; enbltcfk bod), bocb enbltd), bod) einmal, bod;; Sorab. 1. néhdé yacz, todż yacz. Już panu wżdy kiedy uwierzmy, a wołającego usłuchajmy. Żarn. Post. 3, 573. Czas już, żeby wżdy kiedy co wielkiego Świat widział po mnie , i co przeważnego. P. Kchan. Jer. 289. Do tych uszu , które są pochlebstwem napełnione, niechaj też wżdy kiedy prawdziwe ‘wnijdzie słowo. Gorn. Sen. 474. Pana boga proszą, abyś W. K. Mość wżdy kiedykolwiek mógł się ‘wywięzać z tych sideł przymierza tego. Janusz. Oksz. Q 4. Rozumiał biskup, że Bolesław jawnym narzekaniem ludzi miał się wżdy upamiętać. Krom. 107. Dla boga, czemuż się wżdy nie czujemy, czemu wżdy łaski pańskiej przesypiamy? Podw. Wroź. 60. — §. Wżdy, przy-, najmniej, choć, tylko, jedno, aby; mentgjtetrê mtr, fll* loin. Panie boże daj, aby to ‘zawżdy, a jeśli nie może być 'zawżdy, tedy aby wżdy często było z pożytkiem ludzkim. Baz. Modrz: 46. Kto często mierzy, wżdy kiedy uderzy. Cn. Ad. 376. Nie trzeba tak z kim

WZDRAŹNIĆ cz. dok., rozdrażnić, jątrząc wzbudzić; auf* reifen, in §armfd) bringen, erbittern. Harde Amurata poselstwo wszystkich 'serca srogą żarliwością wzdraźniło. Krom. 594 ; animos vehementer accendit.

by wzdręg i klenioch są ‘podoby jednakiej jako płocica.

Spicz. 156.

‘WZDR0B1Ć cz, dok., rozdrobić , wdrobić w co; jerbröcfeltt, etlibröcfeln, aufbrotfdlt. Z chleba jęczmiennego, gdy okruszyny wzdrobisz, wsyp do likworu , z którego mieć chcesz ocet. Haur. Ek. 102.

*WZDROK , ob. Wzrok.

*WZDR0ŹYĆ cz. dok., Wzdraźać niedok., droższym uczynić, poddrożyć, wzbić cenę , podnieść, podwyższyć; »ert^eu* ern, teurer machen, beu Çretë erljôfjen. Urząd niech po-stanovyi cenę żywności, żeby przekupniowie zboża nie wzdrażali. Baz. Modrz. 130. Lichwiarz ten już więcej się nie *kaje, i owszem się wdraża. Klon. Wor. 76. droży się, więcej jeszcze wymaga procentu, lichwy, niż dawniej. *    'r

WZDRYGAĆ się , Wzdrygnąć się, ob. Wezdrgnąć się.

WZDRYGI plur., wzdryganie się , zdryganie się; @d)fllter,

2lbfd)eu, ©ctyauber, (trauen. Goż znaczą te niezwykłe wzd/ygi, te morzyska, Te czucia, którym nadać nie można nazwiska? Przyb. Ab. 184.

‘YVZDRZEMAC się, WZDRZYMAG się zaimk. dok., wzdję-    postępować, iżby wstyd do końca stracił; lepiej że go

tym być dizymaniem, morzonym od snu, drzymiąc usy-    wżdy jeszcze co przy nim zostanie. Gorn. Sen. 567.

piać; iit ©djluntmer gefallen, oom @d)lu»tmer befaEen roer* Chcieli go albo zabić, albo wżdy dostać jakokolwiek do

bcn. Wzdrzćmały się wszystkie i posnęły. Budn. Math. 25, 5. (zdrzemały się. Bibl. Gd.).

‘WZDWOIĆ cz. dok., podwoić ; Eccl. B034B0HH) , oerboppeltt.

[*WZDY 2], ‘WŻDY adv., ‘wżdam , przecież, z tern wszystkiem , atoli ; [oftso/. weszdy, wszegdy 2] ; bod), jebod).,

• bnutodj , gleid) 11)0^1; Boh. wzdyf, dy t utique, (wżdy, wżdy-cky, dycky ‘zawżdy, zawsze); Slav, wżdi, wżdicki, wżdy, wżdycky semper; Sorab. 1. déez utique, dba; Vind. \under; Croat, dëy, barem; Ross. 4e, 6htl, 6iTB, yóo. [Eccl. KhCftG, Khcrp 2. Przeglądał ‘gospodna w obe-zrzeniu rnojem wszegdy. Psalt. Malg. 15, 7. Weszdy chwała jego w uściech moich. ib. 33, 18. Toć nam wolno wszegdy się sunąć ku potrzebie. Bardz. Luk. 112 — 2]. Co.tych ludzi na świecie jest, którzy tego niegodni, żeby im świeciło słońce , a wżdy słońce na każdy dzień wschodzi. Gorn. Sen. 8. Spełnić nie może mdły człowiek wszystkich cnot, wżdy nie już ustać; lecz tym więcej robić, By ich mógł wzdobyć. Stryjk. Gon. C 3. Ten hojnie rzeczami szafuje, a wżdy mu przybywa ; a

668

WZDRAŹNIĆ - WZ DY.

WŻDY.

ręku. Papr. Kol. 99. Odpędziwszy, albo wżdy przynajmniej uskrorniwszy choroby. Oczk. Przyrn. 294.' Ogród wszelki żąda wolnego powietrzd, albo które się wżdy niejako ku mierności skłania. Cresc. 198. Co patryarsze za pracę posłać, żeby wżdy nie z gołemi rękoma do niego przyjśp, Sak. Sob. B 3 b. Snadźby wżdy znośniejsza rzecz była, acz zła, “wżdambym była płacząc milczała. 1 Leop. Esth. 7, 4. To jest staranie najlepsze, które też wżdy czasem jaką "krotofilą bywa przesadzone. Rej. Zw. 15 b. Dziecko drżąc na mdłych ‘czaszeczkach z wagą się stawiło , Wątluchne, czym wżdy kolwiek żyłkom pomagając Zebr. Ow. 582. Tu wżdy już na tym świecie jako tako odcierpięć, abo wżdy do czasu więzienie podjąć, albo się jakim wżdy rękojestwem wyprawić. Rej. Post. T t 4. Ogień popalił wszystkie pastuchy, jedno żem się ja wżdy wymknął, abym ci to zwiastował. 1 Leop. Job. 1, 16. (uszedłem tylko ja sam. Bibl. Gd.). — §. Wżdy, zgoła, ze wszystkiem , überhaupt. Któż wżdy z każdej strony Uszczęśliwiony? Hor. 1, 277. Koryt.

Bóstwo samo z siebie nigdy z żadnem stworzeniem nie WZDZIERŻEĆ, f. wdzierży cz. dok., wstrzymać, wyciągnąć, mówiło, jeno 'zawżdy przez jaki instrument, albo przez    powściągnąć, jurucfl/alten ; Boli. pozdrżeti, pozdrżugowa-

anioła , albo przez proroka, albo wżdy przez jaki po-    ti, zdrżet, zdrżowati,    ( zdreliwóst wstrzemięźliwość);

śrzodek do tego    godny.    Bej. Ap. 4. Ja    pewny, że    Sorab. 1.    zdźerźuyu ; Cam. sdershim ; Vind. vsdershati t

przyzwolisz, nie    pierwsza    to próba,    Na    to    wszystko    sdershim,    oddershim, gordershati , oddersbati, noter-

cokolwiek wżdy mi się podoba. Min.    Byt.    2,    174. —    dershati,    ( noterdershba, noterdershanje, oddershnost,

§. Conseq. Wżdy, wszak, wszakże, jużci ; ja, jebodj, ja oddershba, oddershanje, gordershba, vsadershnost, noter-rooljll, ja fretylid).    Zmiłuj    się panie ,    zmiłuj,    wżdymci    sadershnost » wstrzymywanie, wstrzymywanie sie, wstrze-

twojem dziełem. Kchow. 83. tcfy bin ja tein ÜBerf. By-ć    mięźliwość , notersadershau, vsadershau * 'wstrzymały ,

był bóg ojcem waszym, wżdybyście mię miłowali. 1    wstrzemięźliwy ; Croat, uzdresân retentus); Dal. vzdarxati,

Leop. Joan. 8, 42. (tedybyście mię miłowali. Bibl. Gd.).    (vzdarxanye * wstrzemięźliwość) ; Bosn. uzdarsgjatti, uz-

By wiedział gospodarz, o klórejby godzinie złodziej miał    drrisgjati, usteghnuti; Bag. üzdarxati, uzdarxatti, (uz-

przyjść, wżdyćby czuł..;. 1 Leop. Math. 24,45. (wżdy-    darnost * wstrzemięźliwość, vzdarxni * wstrzemięźliwy,

by czuł. Bibl. Gd.). Przebóg coż czynisz, na myśl dawne    ‘wzdzierżny) ; Boss. B034epacaTŁ, B034cpjKHBan>, y4ep-

wiodąc żale, Wżdyć się to sama we łzach swych pogra-    acaTb, y^epacMBaib, y^epaîna * wstrzymywanie, distng.

żasz cale. Min. Byt. 1, 79.— §. Wżdyby, ‘azaliby, *aza-    uderzyć, B034epHtHHK,L asceta; Eccl. iieo4ep>KiiMbiH *nie-

liś, możeby, Otelletc^t bajL... By się nadętości panów    wstrzymâlny, 'niewzdzierżny, incoërcibilis). Ulises, gdy

dobry przyjaciel sprzeciwił, wżdyby do uznania siebie    się wrócił z swego długiego jeżdżenia, choć go pytano,

przychodzili. Sk. Kaz. 19 6.    a wywiadowano na nim , 'fozmailemi obyczajami, ktoby

WZDYBAĆ cz. dok., przydybać, zdybać, einen ertappen.    był? tedy jednak się wzdierżał, iz zarazem nie powiedział,

Przecież cie wzdybałem. Teat. 52. d, 122. uchwyciłem,    ktoby był. Eraz. Jez. L 6 b.

złapałem.    ■    WZDZ1EWAC, ob. Wzdziać.

WZDYCHAĆ WZDYCHANIE ob Westchnąć westchnie- WZDŹW1GNĄĆ cz. jcdatl., Wzdźwigać nicdok., wzgórę po-

nie WZDYCHA« a L’. •WZDYSZEK .’ 2 ,Z.    V te, ? W

zdrbn. wzdvchaiacv fines ber feuiit ein Seuficrer @euf.    imi Boh zd«*l.naut., zdwjliati, (zdwihacy most v.zwod,

n ^    ‘    jr , •    ,    ,    /    wzwodny most), pozdwjhnauti, pozdwibowati : Vind. vsdi-

îer ; Hoss. B034hixaTe4b. Kobietki od wzdychaczow nie ... J1 J. ... r

⁰ \ T • i 7 rr . ra u kc m-    ■ , • T gmłi, vsdiguvati, gorvsigmti, gorvsmuvati, gorposvigm-

zwykły uciekać. Teat. 46. b, 56. Nieraz powiedziałam f. n ⁸ r , p B,. , ’ ®, • Û • ,• j?

J. .    .    ......    , ,    , r    . ti ; Baa. vzdijmnuti, vzdiglmrvati, vzdviennivati ; Bosn.

pani zdanie moje o tej- liczbie wzdychaczow, którzy ją    ⁵..    7,    ³

¹1 . , .    ., cii\ L -oi rn    ,    • J    uzdighnuti, uzdv;ghnuti ; Boss. B034BnrHVTb, B034BHraTb,

obsiadają, ib. 29. b, 08. leraz gdy wspomni na one    ⁵¹    ’    »    ’    J ’n,    .    .

dziecie kłaść, wzdźwigną przybytek pański. 1 Leop. Num. 1. ‘WZDŹWIGACZ , a, m. ; Eccl. B034BH3aie4L ; sicie!, ber Slufljekr, (Erkkr.

wzdychacze , Gorzko zapłacze. Kniaź. Poez. 1, 131. —    ^    ³ - * x

wzno-

August Wirgilego wzdyszkiem zwał, że często zwykł

wzdychać, zamyśliwszy się o swych wierszach. Pelr. Hor.,

-WZEGNĄC cz.jedntl., Wlegać nicdok , wpalié, cintaettnm;

^^    Ä: ït Ä

xa^bHHua, ropa bt> Hießt, na neu cb. Ai^pen npeciï    wngllacz. Eccl marejlh bpr (?inbrrnner <

B* npo3Hau.DBt.Bie ««toute» Donem™ im,o • WZ'EGNAC n."'dok. \ Vind. gorgnfti. gorponiti ; Boa. «»«-

W /1 ) Y i\l A Ć H    B W z dać    rnaib, B3roium, ; goniąc spłoszyć, dufjagcn , aufftökrn.

, ’    ‘    ,    Trzoda wezgżona. Tward. W. D. 2, 193, [ob. Wpzgzić 2].

WZDZIAĆ cz. dok., Wzdziewać niedok., wetknąć, włożyć, , WŹĘNJE, 06. Wegnać.

/. wzejdzie, ‘wznijdzie med. dok. ,Wzchodzić, Wschodzić, niedok.; Boh. wzgjti, wzesel, wzegdu , wzehazeti ; Sorab. 1. zendhu , zendhżem , zkhadżam , zkhadżeno, zen-dżeno, nazkhadżuyu, hdu hofe, zendu bore, bore lidu, horę dżem , horę hieżo ; Sorab, % fejhisch , fchojżisch; Vind. gorjiti ; Croat, uziti, uzhajam, zhajam ; Dal. vzay-ti ; Bag. vzîti, vzhoditti ; Slav, uzichi ; Bosn. uziti, uzaj-ti , uzicchi , uzacchi, uzascjastje, ushoditi ; Boss. B30fi-TII , B0CX04HTL , B0CX05K4y, BOCXOJKy, BCXCHCy, (B03Uie-CTBie wniesienie, boctok^ wschód; Eccl. B3fcme ascen-sus, npe4B0CX0)K4y prius ascendo;. Graec. ngoaraßaiveo ; wzgórę iść, in bie §ü^e ge^en, herauf ge^en, aufge^en. Przyszedł pan z góry Synaj, a z Seir 'wszczedł nam. 1 Leop. Deut. 33, 2. (pojawił się nam z Seiru. Bibl. Gd). Słońce wschodzi, wstaje. Cn. Th. .1292, (Sorab. 1. szlon-

669

WZDYBAĆ - WZDZIEBACZ.

W Z D Z I E R Ż E Ć - WZEJŚĆ.

wdziać na co, wsadzić; aufftctfeu, anftccfen, anlep, auf? WZEJŚĆ, ‘WZNIJŚC, praet. wzSzedł, 'wszczedł, wzeszło, fc^eit; (cf. Boh. wzdćlati , wzdćlawati wzbudować ; Boss.

B034tTb , B034tBaTb podnieść). Kraw' się z obu stron niezbrodzona leje , Kiedy jeden drugiego na kopią wdzieje. Tward. Wi. 235. (wziąć na pikę). Kapicę na szyję wzdział, a powrozem się opasał. Bej. Post. J ii 5. Fa-rao złoty łańcych Józefowi na szyję wzdział. Biel. Hst.

17. Zawiesiłem *kołstki ku okrasie oblicza jéj, i zapon-ki wzdziałem na ręce jej. 1 Leop. Genes. 24, 48.'(mande wdziałem na ręce jej. 3 Leop. ; włożyłem. Bibl. Gd ).

WZDZIEWALNY, a, e, wtykalny na drewno, indutitis, qui indui seu praefigi potest. Cn.' Th. 1346. aufftctftmr, aa* ftecfbar, attleflbar.

W ZDZIERAĆ, ob. Wezdrzeć. WZDZIERACZ, m., WZDZIER-CA, y, m., wydzierający co, ber SXufretßcr , in bie tpftye SReijłer.

zo skadża , oppos. zachodzi, zapada; cf, wschód, za- ste, a Tatarzyn bierze, Kiedy się wy najlepiej wzgadacie chód, zapad). Juz było słońce wzeszło. Papr. Koi. 26. o wierze. J. Kchan. Dz. 454.

J. Kchan. Słońce ‘wcszczło. Sekl. Math. 43. Słońce ‘WZGODZIĆ cz. dok., ‘Wzgadzać niedok., wgodzić, ugodzić tak na dobre, jako na złe wschodzi. Prot. Jai. 40. Go    kogo do czego, za ugodą wkupić; tyineńt tfcrbingeit, dît*

tych ludzi na świecie, którzy tego nie godni, zęby im    btltgett. Wzgodziłem go u traktyera w stół. Bndtk. ugo-

\iiid. sanizhu-

vanje, samezhuvanje ; Sorab. 1. zadfpeno; Ross. noHoex , bie SBeractytlłltg. Tak była pyszna , i tak pełna wzgardy, Ze w saméj sobie tylko się kochała. P. Kchan. Jer. 408. (wzgardziła innymi). Zapomnienie, opuszczenie, wzgarda , są nieszczęśliwych udziałem. Węg. Murm. 1 , 203. Wzgardą wzgardzić najlepiej. Cn. Ad. 1291, (cf. sposób na dumnego , nie dbać o niego). Xiążę ten starał się o królewnę, a wzgardę odniósł. Gern. Dz. 4 51. wzgardzono nim, odmówiono mu, er nmrbe »eräctytlicty abgetule» fen. Wzgarda świata, opuszczenie świata, tęskliwość, ckliwość żywota. Cn. Th. 1347. (wzgardzenie światem). Wzgardy godny. Cn. Th. 1347,' Sorab. 1. zadfpenitć, ■“pogardny, oeractyńtitśtlńtrbtg. WZGARDZIĆ cz. dok , Wzgar-dzać niedok., gardzić, pogardzić, nie ważyć sobie; Boh. pohrdati; Vind. sanizhuvati (cf. za nic), sanemardersha-ti , samezhuvali; Croat, odduriti , (cf. odurzyć); {Rag. iz-garditti , pogarditti alicui convitium dicere) ; Ross. yHH-»jiijKiiTb, ynimmKaTb ; Eccl. npe3opcTBonaTii, oeractyten. Gdy kto inne wzgardzi, też sam wzgardzon będzie. Rej. Wiz. 188 h. Zginęłaby wspaniałość, gdyby tym wszystkim jak ‘pobierkami nie wzgardziła, o co się gmin, jak o rzecz największą ubija. Pilch. Sen. list. 2, 210. Rogacz bliźnim swoim utrapionym wzgardził, tak że i odrobin z stołu jego nie dostało się ubogiemu. Wiśn. 384. Uczynili sobie kapłanów z najwzgardzeńszych ludzi. 4 ieop. 4 Reg. 17 , 52. ( z najpośledniejszych. 3 Leop. ). Nie jest prorok wzgardzeńszy a beze czci, jedno w ojczyźnie swojej. 1 Leop. Math. 15, 58. ‘WZGARDZACZ , WZGARDZ1G1EL, a, m , ‘WZGARDCA, ‘WZGARDŹCA, y, w., gardzicie!, wzgardzająoy kim lub czem ; Vind. sa-nizhuvauz , samezjmvauz ; Ross. npe3iipaie^b , npe3pn-Tejib, f. npe3pnrejibHiiua, ber $cractyter. Wzgardz&cz słów a napominania pańskiego. Rej. Ap. 58. Niewdzięczność wzgardzicielów wiernych posług. Czachr. Tr. J 3. Piry-tous , w’zgardziciel wielki zmyślonych bogów. Oliv. Ow. 350. Wzgardzca bogów. Źebr. Ow. 540. ib. 70. Nie-wierniki, wzgardzioiele, wykrętaćze słowa pańskiego. Rej. Ap. 59. ,J,0noż wzgardźca naszej płci. Oliv. 0w. 427. Wzgardca. ib. 558. W rodź. ieńsk. WZGARDZI-CIELKA,

Groch. W. 522. bte Wctytermn. WZGARDLIWY,‘WZGAR-DNY, a, e, Wzgardliwie, ‘Wzgardnie, ‘Wzgardzenie, ‘Wzgardzono adv. ; Boh. pohrdny, pobrdnuty ; Vind. sanizhliu , samezhliu ; Ross npe30pJHßbiH , yHunmKiiTeJb-HbiH ; Eccl. npe3op.iHBLiîi, npe3iipaTejbiiMH , npe3pmeab-HbtH, (cf. przejrzeć, przezierać); — a) active: pogardzający, gardzący, w pogardzie mający ; ueractytltcty, aeradjtettb. Tak , będę ją dręczył, wzgardliwa sobie nastroję minę ; obaczymy , kto kogo zwycięży. Teat. 52. d, 93. *Swię-tokrajstwo , i podeptanie wzgardne świętych darów pań-

świeciło słońce, a ‘wżdy słońce na każdy dzień wscho- dziłem dla niego stół. dzi. Corn. Sen. 8. Gdy wzejdzie słońce, zbieżą się do WZGARDA, y, £., pogarda, wzgardzenie; jaskiń swych. Wróbl. 241. Dziś mrok padł, jutro dzień ’wznijdzie biały. Jabi. Buk. 0 5.. ‘Wznijdzie jako słońce sprawiedliwość twoja. Rej. Post. S s 4. (świetną będzie).

Mieszkającym w krainie cienia śmierci, światłość wzeszła. 1 Leop. Jes. 9, 2. (światłość świecić będzie. Bibl.

Gd.). Wschodzi gwiazda. Cn. Th. 4292. — Fig. Alexander W. fortunę, gdy mu wschodziła, skromnie znosił; na ostatek potym wielkości jej objąć nie mógł. Warg.

Kurc. 52; orientem fortunam moderate tulit, wszczynającą się, baö aitfgetyenbc, eittffatycnbe ©lltcf; —Wschodzi powietrze, wojna i t. d., wszczyna się. Wiod. ficty crtyebett, entfielen, aiityebcit, anfangen. Roku pański ( 1645 ), czemuś tak ‘wsczedł posępno? Birk. Zamvj. 17. (zacząłeś się smutno). — §. W szczególności o roślinach: Wschodzi zboże, ziele. Cn. Th. 1292. bie ©ewćictyfe getyen auf, ber ©aamen getyt attf, {ob. Wzniknąć). Rośliny wschodzą z nasienia. Kluk. Rośl. 1, 10. Jako sieje, tak mu też wschodzi.., Rej. Wiz. 164 b. Nie wszystko, co wsiano, wzejdzie czasu swego. Budn. 4 Ezdr. 8 , 41. Nie zawsze to ’wznijdzie , co zasiejesz. Cn. Ad. 732, Ziarna, które wsiał na miejsca skaliste, wnet ‘weszczły, dlatego że nie miały głębokości ziemi. Sekl. Math. 13. Szczęście ludzi ’niezbożnych prędko upada , jako kwiat za kosą, który rano bardzo cudnie 'wszCzedł. Birk. Zamoj. 21.

Deszcz urodzajną uczynił wzeszła trawę. Budn. Job. 38,

27. (która była wzeszła). Bób zaorują, choć będzie podrosły, choćby też dopiero ’wszczedł, a tym gnoją ziemię. Cresc. 83. Ledwo z nasienia dąb ‘wznijdzie rosły,

Góruje nad inne krzaki. Nar. Dz. 1 , 41. U Wac Pana pięknie pszenica wschodzi. Teat. 26. b, 66. Kobiety tam wschodzą, gdzie ich nie posieją. Teat. 53. d, 16.

— Prov. Jedno wschodzi, drugie schodzi. Cn. Ad. 317. jedno góruje, drugie upada; jeden na świat, drugi w dół.

WZEMKNĄC cz. jedntl., Wzmykać niedok., wzgórę pomknąć, ńt btc ,f)t)tye tytnattffctytcbett. Repere in altitudinem , mknąć się , wzmykać się wzgórę. Macz.

WZERWAĆ cz. dok., Wzrywać niedok., (distng. wzrywać, wzryć) ; w górę porywać , aufrctfkit, in bte .$otye serrett.

n. p. Wzgardzicielka świata znikomego.

i,

Koń od częstego, wzrywania wzwyczaja się na wstecz ustępować. Cresc. 522. Po piasku trzeba drabować źrzebca , niekiedy wściagając i wzrywajac. ib.

WŻERAĆ, ob: Weżreć.

‘WZERZNĄĆ cz. jedntl., Wzrzynać niedok. ; Vind. gorresati, gorsresati , gornaresati, gornareshuvati ; Ross. iwptsaTb, iîp4>3BiBHTb ; wzgórę przerżnąć, in bte £>ütye auffctyllCtbeit.

Chodk. Kost. 54.

Wiod.

o czem.

‘WZGADZAĆ się zaimk. dok., zgadać się

Cn. Th. 1346. rozmówić o czym , worüber iitê ©efpracty fomntett, in ein ©efpräety gerattyen. Wszystkie granice pu-

WZGARDLIWOŚC - WZGLĄD.

W Z G L Ą D N Ą G.

671

8. c, 50. (czy iaskawa na Wac Pana). W reszcie, jeżeli jaką umysłu wspaniałość pokazać chciano , cokolwiek oświadczyć względu , za coż natychmiast trzy fol-

skich. Żarn. Post. 429. Wzgardzenie go traktuje. Pot.

Zac. 66. Wzgardzenie, wzgardliwie, contemtim. Cn. Th.

4347. (z pogardą, wzgardzającym sposobem). Wzgardliwy. Dmoch. Szt. R. 79. — b) Passive.    W pogardzie    warki tyle    dochodu czyniące, oddano Kapitonowi ? Siem.

miany, z pogardą traktowany; öCMdjtet, öeräcfytlid;. Nad    Cyc. 422;    (honoris aliquid haberi). — g. Wzgląd, par-

ten stan nic wzgardliwszego i podlejszego    u ludzi być    ćyalność ,    Stronnictwo, ‘zastronnictwo ; $ücfftd)t, Çar«

nie może. Kucz. Kat. 2, 604. Szedł po    ulicach obło-    tjjflplic&fett.    O zdradliwy bożku świata, względzie ludzki!

Aloj. 89. To dziwna , że chcąc być za króla mian , tak wzgardnie, tak wedle świata sprośnie, w miasto *wja-chać raczył. Żarn. Post. 2. Tak w królestwie Chrystusa , wszystko ubogo a wzgardzono i rozumowi przeciwno najdziesz. ib. 47 b. (podło, nizko, nie pańsko). WZGAR-DLlWOśĆ, ści, z., postępowanie wzgardzające, wzgardliwe, z pogardą drugich ; öeräd)tltd;e 23ej)anblmtg, 3Ser* (id)tltcl)feit. Wzgardliwość jego ku mnie do najwyższego rozciąga się stopnia. Teat. 23, 51. Z bojaźni, nie ze wzgardliwości, tych sakramentów ś. nie używa. Sekl. 59.

WZGŁABSZ , ob. Żgłąbsz.

WTZGLĄD, ędu , m., ‘WZGLĘDA, y, z., *§. wzgląd, wzglą-

żony rzeczami najpodlejszemi i najwzgardniejszemi. Wys. Lach. Kaz. i, 392. — §. Wzgląd, względność, stosunek,

pomierność jednego z drugiem ; Ross. KacaTeabHOdb, bct3 3Scrpltitip, bte proportion. Najpotrzebniejsza rzecz dla prawodawcy, docieczenie zachodzących między występkiem i karą względów. Ostr. Pr. Krym. 4, 435.— Math. Proporcya czyli wzajemny i równy jednych ‘ilkości do drugich wzgląd, inny jest arytmetyczny, a inny geometryczny. LJstrz. Alg. 460. Względem, porównaniem ; comparate , ad rationem. Cn. Th. 1547. oer* fyältnifSmäjMg , rücfftcfytlid/, in $ergleid/. Pobłogosławił bóg pracy jego , i mało się tego kacerstwa po kraju ‘warta, względem jako tego wiele było, gdy na państwo nastąpił. Birk. Zyg. 45. (w proporcyi, w porównaniu).— Ali-dnienie , spojźrzenie , wejźrzenie ; Boss. B3r;ifl4$, B3rM- ter : Względem, przez wzgląd, wzglądając, oglądając się; 4biBanie, SIufDIicfen, |>tnbltcfen, 2luf[d)auen, ber ^iitbltćf. Boh. wzhledeni, prohledagjce k temu; Slav, videchi, (cf. Stworzyciel nasz, gdy wszystkie rzeczy na świecie mo-    przez widok); rücfficfytlicfy, (Ut3 Sîürfftc^t. Względem złych

cą a względem swym posprawiał, zaraz i odzieniem je-    czasów, patrząc na złe czasy. Cn. Th. 4347. Sprawy

dne obdarzył. Glicz. Wych. G 1. — §. Wzgląd, oglą-    ubogich ludzi względem miłości chrzcściańskiej darmo

danie się na kogo, na jego okoliczności, bie Uîûcfjtdjt ;    powinien odprawować. Chełm. Pr. 72. Zmordowanych

(Boh. auhled. obled, zrenj, (‘źrzenie, obejźrzenie) ; Vtnd.    Turków Tatarowie na koniach swych względem miło-

sadgled; Croat, sonanye ; Rag. obzir, obsir, ozir, opaz,    sierdzia przynosili. Biel. 579. przez miłosierdzie, z mi-

ópaza, cf. opatrzyć; Rag. jzghled, vghléd * wzór , przy-    łosierdzia, ailS Sarnt^erjtgfett. Względem fortuny swo-

kład), U Wac Pana maxymy w najpierwszym są wTzglę-    jej został bisurmanem. Usiez. Kruc. i, 495, dla , z przy-

dzie, Co u mnie to pieniądze. Nieme. P. P. 88. (masz    czyny, z powodu; wegen, au$ 3tûcf|t$t, curô Urfać^e. —

je najgłówniej w oku, oglądasz się najwięcej na nie).—    Względem czego, co się tyczy; (inbelcutgt, itt Se*

Wzgląd, poważanie, 3îucffid)t, 3ld)tltng. Przeciw niemu    tref). Nasz świat przechodzi nowy, boć my mamy coś

nikt nie wznieci wojny, _ Wzgląd powszechny na go-    nad tamten względem nieba, a niektórzy z naszych

względem ziemi. Boter. 268. Nie zapomnijże iść do mego szewca względem owych botów umówionych. Teat. 36. c, 11. (w interesie). — §. Na względy, na oględziny, na obejźrzenie, na wypatrzenie, (cf. na wywiadki, na wzwiady) ; jii 23efef;en, itt Slugcnfcfyetit ju neunten. Posłał młodzian młodziana do wdowy na względy. Pot. Jow. 2, 6. Wiedzieli, że śpieg przyjechał na względy. Pot. Arg. -707. Wyprawił Noe kruka z korabia na względy, jeśli wody opadły. Pot. Pocz. 145. (dla zobaczenia, wywie-dzenia się). WZGLADNĄG, ‘Względnąć cz. jedntl., Wzglą-dać, ‘Względać niedok.i Slov. wzhlednuf ; Vind. gorpome-shali, gorsameshati ; Croat, sónamsze ; Ross. B3r,ia4WBaTb ;

dność czyni ‘mir spokojny. Zab. 45, 4 61. Kniaź. Aby się pokazać ludźmi najwyborniejszego wychowania, za-niedbywają wszystkich znaków przystojności i należyte osobom względy depcą. Mon. 65, 449. Pisać trzeba do wyższych z uszanowaniem, do równych ze względem, do niższych z uprzejmością. Kras. Pod. 2, 411, ait £>ü*

Ijere mft Seretyrung, §od)ac|tuug, au fefncS ©leidjeit mit Śldjtung, Slrtigfdt (grzeczność), an 9?tebere mit SBo^lmoIlen.

—    §. Wzgląd , względy, wzgląd łaskawy, uleganie , spuszczanie z surowości; SRitcffidjt, 9?adj>ftd)t, ©dinbigîctt.

Śmierć na nikogo względu nie ma Teat. 5. h, 26. , (nikomu nie przepuszcza). Wolno co chcąc ze mną czynić , ale życzę mieć    wzgląd.    Boh. Kom. 4, 85.    Trzeba    poglądać wzgórę,    anffd)aueit, aufbltcfeit,    aitffefycłt, tu btc §o{)e

matko , abyś miała na swą córkę ‘względę. Teat.    46, 39.    feiert. Wzglądam,    poglądam wzgórę ,    suspicio coelum. Cn.

—    §. Wzgląd, przychylność, życzliwość, łaska, fawor; Th. 4347. Wzglądanie wzgórę, suspectus e. gr. turris. ib.

©Ullft, ©enmgcnlidt, Seguufttgung. Mamy tych, od któ- —Tr. fig. Uczyniliście jezioro, a nie wgzlądnęliście do one-rych odbieramy, mamy tych , którym czynić powinniśmy    go, który ten staw był uczynił. 1 Leop. Jez. 22,    10.    (nie

względy. Mon. 67, 95. Kogo Palmira ma w względzie,    wejźrzeliście. 5 Leop. ; nie oglądaliście się na tego, co

Ten innej kochać nie będzie. Rzew. Mskr. (na kogo ona go sprawił. Bibl. Gd.). Ustały oczy moje od wzglądania łaskawa). Zawszem    jej się    starał przypodobać,    a gdy-    do boga mego.    Budn. Ps. 69, 3.    (ustały oczy moje,

bym mógł pozyskać    u niej    względy. Teat. 22.    c, 49,    gdym ‘oczekawał    boga mojego. Bibl.    Gd.). — *§. Wzglą-

( cf. wzajemność; Ross. B3rMHyTŁca podobać się). Czy    dać, oglądać, poglądać, oglądać się, obejźrzeć    się,    pa-

powinszować Wac Panu względów u tej bogini? Teat.    trzać ; anftr$eu, an(d)aueit, ijinfefien, befreit, ftd)

672

WZGLĘDNOŚĆ - WZGLĘDNY.

WZG NIEWAG - WZGÓRĘ.

fluffdjfluen, flauen, festen. Dalej nie wzglądając, oko *wstar-gła. Źebr. Ow. 50 ; (visaque oculos avertit). Stanę zdumiały, po stronach wzglądając. Tiuard. Daf. 78. Wszyscy po sobie względają, Zmarszczywszy nosy i swe kwaśne czoła, Na zbawiciela zębami zgrzytają. Odym. Śiv. 2 F f.

—    Wzglądać z góry, fjerabfeljeH, fierabfdjauen. Sędzia z górnej stolicy gnicwnem wzgląda okiem. Przyb. Ab. 54.

—    Wzglądać na co , patrzyć na co', spoglądać, auf etwaS Idnfeljm. Barbarzyńcy wzglądają z uśmiechem pogardy,

Na ów związek chrześcian tak słaby a hardy. Przyb. Luz.

98. Oczy płaczą, łzami twarz skrapiają, Które na Polskę łaskawie wzglądają. Kchow. Roz. 108. wzglądać, łaskawie spojrzeć, względnie, życzliwie zapatrywać się, łaskawy wzgląd mieć; t&eilnefnnenb anfdfanen, 9încffé1)t nehmen, be* ïficf ff tätigen. Już od tego czasu miłosierniejszym okiem na nas bóg wzglądać będzie. Kchow. 460. Niechaj tylko wzgląda na nas pan nasz , a z weselem będziemy mu służyć. 1 Leop. Genes. 47, 25. (niechaj znajdziemy łaskę w oczach pana'naszego. Dibl. Gd.). — Bożq obacz har- WZGN1EWAG się zaimk. dok , wzruszyć się gniewem, dość ich, a wzgladnÿ na pokorę naszę , i racz wejźrzeć aufgebracht werben oor $0M > ffcfjl argent. Wzgniewał się. na oblicze świętych twoich. 1 Leop. Jud. 6, 15. (zmiłuj W. Luc. 15, 28. (rozgniewał się. Bibl. Gd.), cf. obru-się nad uniżeniem narodu naszego, a wejźrzyj na twarz szyć się.

tych, którzy są tobie, poświęceni. Bibl. Gd.). Wzglednij WZGÓRĘ adv., kierunkiem w górę, tu bie $obe, aufwärts;

Sorab. 1. horę; Vind. nasgor,

na pokorę serca mego. Czach. Tr. B 2. Na serce, nie na dary pan bóg bardziej wzgląda. Kchow. 279, (cf. Ross. B3rMiiyn>ca podobać się). — Aliter: Wzglądać na co, oko'czyli baczność mieć; eftt Singe worauf Ijaben, auf* tncrffam fcpit. Na to zwierzchność względać ma. Gost. Gor. 120. *— Wzglądać w co, wzierać w co, wejźrzeć w co, wchodzić w co ; worein ein dśmfefien Ijaben, eiltfefien , uuterfui^eu. Wzglądnijmy w rzeczy, bez których człowiek obejść się nie może. Zabi. Roz. 11. Wzglądam w rzetelne źrzódło, ' z którego na społeczność istotne wypływają dostatki. Mon. 67, 117.— §. Wzglądać, oglądać się z obawą, obawiać się; beforgte 3îücf|tcfyt nehmen, beforgeit, befürchten. Panowie Polscy wzglądając, aby bezkrólewie jakim gorszym od wojny Ruskiej przypadkiem Rzpltej nie utrapiło, Władysławowi królestwo ofiarują. Krom. 110; veriti ne.... WZGLĘDNOŚĆ, ści, z, mienie łaskawego względu, przychylność, życzliwość; baS 5Rücîficl;tneÇmen, bie Éîiicffi^t, bie Segnnjiignng, ©uttft, ©e* wogenfieit, ©encigtljeit. Cokolwiek mi w niniejszym czasie wyświadczysz dobrego, zaręczam iż nie bez powinnej względności za twe zostanę przysługi. Teat. 52. c, 29. Wszystka względność moja, przyjaźń i miłość nie wzruszyła ciebie, ib. 30. b, 133. Cnota się skłania z większą względnością ku owym, które w ciężkim i trudnym zostają razie. Pilch. Sen. list. 2, 102. Miałem honor liczyć się w poczcie względnością pańską obdarzonych. Dyar. Gród. 235. Względność na osoby, pareyalność, stronnictwo; (Ross. Mnenpifirie, cf. lice). W wątpliwych rzeczach litościwa wyrozumiałość ma większą względność. Czack. Pr. 283. Jaka względność, jaki rozsądek! Teat.

30. b, 97. delikatność, 3ttrtgcfüfjl. — Względność tonów w muzyce. Hub. Mech. 147. stosowność, zgodność, 'zgłośność, harmonia. WZGLĘDNY, a, e — ie adv., wzgląd mający, wzglądający ; 9îücf|td)t neijmenb , 9Mcffid)t

fjabenb, $uritcffel)enb, bebadjt auf etwas. Acz na swe często zazdrość pożytki niewzględna, Idzie gdzie ją na ubocz wiedzie duma błędna.... Zab. 12, 246. VVzglçdny na osoby, parcyalny, stronny, Eccl. JiimepieMHHH ; Ross. n h-uenpiaTHuft ; Subst. Eccl. JiHitenpieMitHKfc, cf. stronnik.— §. Względny, w względzie t. j. w stosunku zostający, stosowny, stosunkowy, pomierny; rućfjtdjtlidf, oerljältniß* tttäftg, proportioned ; Slov. obleditliwi, (cf. oglądający się). Wyobrażenia nasze o wielkościach są tylko względnemi jedne do drugich. Geom, 1,3.. (relativae). Wyobrażenia wielkości i małości, rozległości i szczupłości, są wyobrażenia względne , t. j. nabyte albo z porównania rzeczy z sobą , albo z władzą czucia. Śniad. Geog. 2. Wyraz względny, nie znaczy ani rzeczy, ani rzeczywistego przymiotu ; ale to co w porównaniu dwóch rzeczy myśl nasza upatruje, n. p. długj. Kpcz. Gr. 3, p. 5.— Phys. Ciężkość bezwzględna , gravitas absoluta , ciężkość względna relativa. Hub. Mech. 439.

(Boh. wzhuru , zhuru ; gor, gori, k’verhu , po verhi (na wierzch), navifhe (cf. na wzwyż), gorfem , femgori, gorfe , lern nasgor; Rag. vzgori ; Bosa. uzgór). Skowronek wzgórę wzlatając rozliczne śpiewania wytwarza , a ku dołu jako kamień zlata. Spicz. 151. Siena. 297. Ze mną wszyscy pana , ze mną wysławiajcie, Imię jego święte wzgórę wyna-szajcie. J. Kchan. Ps. 44. (pod niebiosa uwielbiajcie, #immelan). Przewrócił się sam od razu swojego wzgórę nogami. Orzech. Qu. 188. do góry nogami , baS Unterfte JU Obéré. Na tym miejscu wielki więzożołd .zrósł się, już nieco ugięty, już wzgórę wyniosły, dokąd samo przyrodzenie wszystkiego , co jedno ‘roście, dąży. Pilch. Sali. 283. Drzewo to rozkoszne, kwiatów ozdobą, liścia przykryciem , owoców dostatkiem opiększone , bieży wzgórę. Birk. Exorb. Ei. (wzbija się, wystrzela, wyrasta). Obli— cześ mu (człowiekowi) wspaniale wzgórę uformował, Duchaś dał, coby stwórcę rozumem pojmował. Kchow. 85. aufredjt. Mury stolicy wzgórę idące, Ulice złotem lśniące. Groch. W. 122. (wywiedzione, wysadzane, wystawne ). Do dziedzictwa pierwsza blizkość jest na dół idących, jako są syn, córka, ’!\vnęk, descendentium, potym wzgórę idących ascendentium, jako sa ojciec, matka , dziad; trzeci są poboczni, collaterales, jako brat, siostra. Szczerb. Sax. 125. bie auffteigenbe Sinie. — Wody wzdęły się wzgórę, jak góra. 5 Leop. Joz. 3, 16. (wzniosły się. 1 Leop. ; zastanowiły się i stanęły w jednej kupie. Bibl. Gd. ; fie tl/urmtcn fid; in bie Jpölje, trie ein èerg). Baran niżej pijąc, wilkowi wody wzgórę nie mógł mącić. Ezop. 1. ku źrzódłu, gegen ben ©iront hinauf, ftrom* aufwärts, nad) oben. Do złego, jako z góry i po wodzie, a do dobrego , jako wzgórę i przeciw wodzie idziemy. Sk. Kaz. 77. wzwodę, gegen ben ©from. — *§. Wzgórę co jest, quietis * supra, sursum. Cn. Th. 1347. na gó-

WZGÓREK - W Z G R Z A C.

W Z GRZE ŚÓ - WZIĘNA

673

rze, oben, in ber ipöfye. Wzgórę jest pan. Rej. Post. c 4. WZGRZEŚC, f. wzgrzebie cz. dok., Wzgrzebać niedok. ; (w niebie). Bóg ty, na niebie wzgórę, i na ziemi nizko.

1 Leop. Joz. 2,11. Bibl. Gd. Radź. Deut„ 4, 39. (pan jest bogiem na niebie wysoko. Bibl. Gd.). Starajcie się

o 'rzeczach, które są wzgórę, nie które są na ziemi. pUTb rozryó, wzryć.

Rej. Post. T 2. Nie udzielasz sobie podobieństwa wszys- WZIĄĆ, 'WZIĄŚĆ, ‘WZIĄŻĆ, we wszystkich znaczeniach tkich tych rzeczy, które są na niebie wzgórę, i które na ziemi są nizko. 1 Leop. Deut. 5, 8. Bibl. Gd. WZGÓREK , rka , w., górka, pagórek, wyniosłość ziemi po-mierna, cf. wzgórze; Boh. prjwrśj; Carn. grizh , rębr, klanz ; Vind. goriza, gorazhina , briber, hrib, reber, brieg , homez, berda ; Croat, berechina , berdo ; Rag. vzbàrdiza , bàrdo, pobàrdiza ; Ross. BaropOKt, B3ropo-'jieicB , xoaiwL ; Ecd. xoimhk'e , upnropoKï, óynropoirB ; ber 3lnberg,'bte Sln^ö^e ; (£eftr. berè Śergel), ber Jpügel.

Wzgórek ten tak zwolna podnosi się, ze trudu najmniejszego nie czuję, jakem na górę wstąpił. Karp. 5,

137. Na wzgórku opoczystym obficie mech rośnie pa-puży. Zab. 14, 48. Ejsym. Wzgórek wystawiony nawal-nościom , wichrom Ross. rop'B. "WZGÓRNY, a, e, wzgórę będący, na górze lezący, górny ; tn ber £>bbe befin* blid), oben , Ijod), ertynben. Wzgćrne szpunty z okien ruszane. Gęb. Hymn. 502. (niebieskie). Wzgórny gmach.

Sekl. Luc. 22; wieczernik abo siedzenie, ib., cf. świetlica. ib. Marc. 14. Bogu i serafinowie słuźa wzgórni.

Kanc. Gd. 44. WZGÓRÓWATY, WZGÓRKOWATY, a, górki mający, pochodzisty, pagórkowaty;

Wzgrzebnąć jedntl., grzebiąc wzruszyć, cf wzdrapać ; auffdjarren, fdjabenb auffrafcen ; Vind. gorsderkati, gorsdi-rati, gorspraskati, gorpopraskati ; Eccl. B03rpecTH , pa3-

swoich masz pod słowem brać; wyjąwszy w znaczeniu zaczęcia, rozpoczęcia, anljeben, anfangen; Rag. vzêto go-voritti incipere loqui wziąść gadać, mówić; cf. jąć, n. p. Jak się wziął popisywać z swemi dostatkami, jak wziął szumić. Teat. 28, 121. Ale obróćno się zadem! Aż tu zaraz pełno huku, Jak się wezmą wszyscy' śmiać do rozpuku. Zab. 13, 281. Treb., (cf. Eccl. łajce, t. j.

e — o adv., wz Boh. hornaty ; Vind. hribern , hribrast, briegast; Dal. vzbardovito , Ijttgltd), bergtd). Krowy na wzgórkowatę miejsca wypędzają. Wolszt. 6.

WZGORSZYĆ cz. dok.., Wzgorszać niedok., (oppos. wzlep-szać, wzbudować moralnie), zgorszeniem zarazić, eilt Slrgenuü geben, argent, ärger, biffer, fd)led)ter madien. Oni jawnie grzeszą i wzgarszają drugie. Bial. Post. 254. Jeśli cię oko twoje wzgarsza, wyrwyj jej a odrzuć od siebie, ib. 144. Prowadźmy duchowni dobre życie, aby ci wzgorszeniem naszem nie brzydzili się świątobliwości kościoła. Baz. Niedz. \ , 445. Bzów. Roi. 21. Hardą chciwością wzgorszony.* Krom. 556 : depravatus.

WZGÓRZE, a , m., ciąg ziemi wzgórkowatej, eine Shtljölje, ein Slbfiang, .^ocblanb. WTzgórza są te, których wysokość względem równego kraju jest wprawdzie znaczną, lecz przytym tak płaską i tak łagodnie wzniżającą się spadzi-stość mają, że z^armatami ciężkiemi i z wojskiem bez trudności wstąpić na nie można. Lesk. Mier. 80. Małe i ważkie wzgórza w znacznym paśmie rozciągające się, rideaux zwane, powinny być na wojennej karcie wyrażone. ib. 79.

'WZGROMADZIĆ cz. dok -, Eccl. B03rp0Mam4aio, ob. Nagro-gromadzić na kupę.

a nOHMaJŁ , B3HJli , ŁAJCOMŁ , MLI nOHMaJH , IAIUA , B3J1ÆH , noîÎMaJH). — Wziąć się, uwziąć się, zawziętym być, ftd) (mit ©rbtetermtg) worüber bennfld)en. Kilku niegodnych Polaków wziąwszy się na zniszczenie ojczyzny, nieprzyjaciół do kraju wprowadzili. Gaz. Nar. 2, 259. WZIĄ-TEK, tku, w.., wzięcie i to co się bierze, co się wzięło, przyjęło, zysk, dar ; ba$ Zehnten ; ba$ ©enommene, ber ©emtmt , bas ©efdjenî ; Boh. wzatky; Ross. b3HTKH podarunki; Eccl. łf340HMaHie. Wybrano z kościołów inszych naczynie święcone, ale z Krakowskiej dyecezyi nic najmniej wziąć nie możono, -gdyż biskup najmniejszego wziątku dopuścić nie chciał. Arom. 608, cf. zabór, Söeg* nalane. Popi nietylko chorym, ale i zdrowym ten sakrament odprawują, a to dla nieszczęsnej mamony i wziątku.' Pim. Kam. 195. (dla zysku, daru, accipe, akcydencyi). Więc że rozdają w samym Rzymie zboże, Każdy dla wziątku do miasta się trudzi. Chrośc. Fars. 5. (żęb’y wziąć czyli dostać zboża). Nikt wziątkiem nie gardzi. Zegl. Ad. 178. Przyjaźń ich tam, gdzie wziatek. Fredr. Ad. 19. Nie wielu , którym nad wziatek milsza cnota i sprawiedliwość. Pilch. Sali. 46. To co mu sumnienie kazało, bez wziątku żadnego uczynił. Star. Zad. D. (bez interesu). Oficialista , t któryby dla wziątku w rzeczach lub pieniedzach przyjętego , nakręcał świadectwa, niezdolny na zawsze do wszystkich urzędów ogłasza się. Ostr. Pr. Krym. 1, 171. (przekupiony, przedarowany, 'przenajęty). Nie leda gatunek dobrodziejstw-a , którego i datek i wziatek równie, jest pożyteczny. Pilch. Sen. list. 285. (świadczyć i doświadczyć dobrodziejstwa). Cokolwiek wydasz, zlicz a zważ, a datek każdy i wziątek napisz. 1 Leop. Syr. 42, 7.

( co dasz abo weźmiesz, wyszystko napisz. Bibl. Gd.; 3Ut3gabc, unb (Stmtalmte). Regestra wziątku i wydatku. Warg. Wal. 100. dochodu, i rozchodu, percepty i ex-pensy, drlmtaljme* unb 3lu3gabe* 23iid)er.

WZIĘCIE, ia, n. ; Croat, uzetje; Dal. vazetje etc., ob. Brać, wziąć. — §. Wzięcie, opinia, mniemanie, zdanie przyjęte , eine angenommene SDîeçnung. Powszechne w-zięcie lu-WZGRZAĆ, f. wzgrzeje cz. dok., Wzgrzewać niedok. ; Vind.    dzi jest, że złoto i srebro czynią bogatymi. Kluk. Kop.

segreti, gorsegreti , gorstopliti, gorsvrezhili; Ross. B30-    4 , 58. — §. Wzięcie, wziętość, 'akceptacya , zna-

rptTb, B3orptBaTb, Boarp^Baro, B3orpliBaK) ; grzejąc prze-    czenie, waga, walor, kredyt; bte Selicbt^ett, baê Sin»

jąć, ciepłem przeniknąć; aufmarmen, mârmenb erbten,    feben, bie 3I^tung. Wzięcie języka Francuzkiego u nas

aufregen pr. et fig. tr. Meleager i z nim ^witezowie grze-    tak poszło, jak i Greckiego u Łacinników; poszło zaś

czni chucią sławy wzgrzali się. Zebr. Out. 197; et una z pism znamienitych, z których jak z źrzódeł czerpano. lecta manus juvenum coiere cupidine laudis.    Kras. List. 2 , 54. 'WZIĘNA * wzięła, n. p. Gdy to

Siownik Lindego wyd. 2. Tom VI.

czytam, dziwno mi, zkądże ci się ‘wzięna Obfita, co u    jagen.    Xiaiçta Ruskie, aby Bolesława    tym bardziej wzją-

mnie często sucha, wena? Min. Ryt. 3, 342, ob. Brać,    trzyli,    xiçcia Halickiego wygnali. Gwagn. 43.    Więcej niż

wziąć.    •    potrzeba , zapalczywości i nienawiści    swojej    wzjątrzając.

WZ1ERAĆ, ob. Wejźrzeć. WZIERACZ, a, m., wglądacz,    Krom.    168. wzniecając, anfadjen.

wykazać, ftd)tbarlid) offenbaren ; Eccl. bosoó-bhbhth. Francuzi Henryka obranego króla witali, Wszystkich Sarmatów k niemu chęć szczerą wzjawiali. Stryjk. Henr. a 5. (wynosili, wznosili, wywyższali, uwielbiali). Pan obrok duszom naszym sprawił, I słowem go swem wzjawił. Kanc. Gd. 116. (objawił). Obyczaje królewskie wnet się w nim wzjawiły. Papr. Gn. 7. Takowych się panów wieków naszych wzjawiło , którzy żadnej zasługi Rzpltej.... Papr. Koi. 2.

który wziera; ber (Sinfefyer, ber ttt ettnaâ bie (jjinficfyt l)at, WZJAWIĆ cz. dok., Wzjawiać niedok. , wydatnie wyjawić, ber £fnetnfd)auer ; Rag. vintegl; Ross. B3npaTejb.

WZIĘTOŚĆ, ści, z., sposób w którem co się bierze, używa; bie 31rt wic etwas genommen, angenommen, ge&randjt wirb. Jawna jest ta rzecz, skoro należycie poznana będzie wziętość tego słowa mówić. Zab. 6, 318. (znaczenie).— §. Wziętość, wzięcie, akcsptacya , szacunek, waga, walor, kredyt, znaczenie dla zamiłowania w którym co zostaje , (cf. zachowanie , zachowałość) ; bie 33e* licbtfieit, ba3 Śelicbtfepn, 2ingenelnnfciu, bie 2ld)tung mit Siebe.

Wpływ jest pierwszym z stopniów prowadzących do WZJAZD , u, m , jazda wzgórę, cf. wjazd ; \ind. gorvo-wziętości i znaczenia; kto się dał poznać Jprzez niepo-    slenje , gorpelanje , bie üluffartl). WZJECHAG , ‘Wzjachać,

spolitą zdatność i przymioty, przez ważne usługi, w rzą-    f. wzjedzie, wzjadę rned. dok., Wzjeżdżać contin. \'Vind.

dzie osobliwie wolnym, pomiędzy ziomkami nabywa    gorpelati fe ; Ross. B3ikxaTb, BSBaajaTB ; wzgórę jechać,

wziętości. Pam. Warsz. 7, 22. Nieme. Żaden prorok nie auffqfyreit, in bie fahren, (jinauffatyren. jest w sławie i wziętości w ojczyźnie swojej. Zai. Test. WZJEZYC cz. dok., Wzjeiać niedok., wzgórę najeżyć, in 401. On w niepamiętnym zagrzebaną prochu Lutnią wy-    bie $ülje anfftrćinbeit ; Ross. B3tepoiiiHTb, BSsepoinnBaTb.

dobył ‘Słowieńską z pod ławy, Ojczystych rymów za-    Ach żeby mąż mój płocho popędliwy Nie tknął wzjeżo-

pleśniałą w lochu Wziętość do pierwszej przyprowadził    nej tego to lwa grzywy. Hor. 2, 13. Kniaź. Gdy obe-

ehwały. Zab. 12,17. Przył. WZIĘTY, a, e, particip. Verbi    cny duch się w oczach snował, Włosy mi wzjeżył, myśl

wziąć, ob. Brać ; Slov. wzati.—§. Wzięty, wziętość czyli ak-ceptacyą mający, kochany i szanowany, (cf. zachowały, zachowany, zaciąga za sobą); Carn. ushęzh ; Bosn. prim-gljcn, pristupan, (cf. przyjemny, cf. przystępny); be* liebt, angenehm, gefcffdpt, gcadjtct mit Siebe nnb 33ei)faU. Krakus ze wszystkich cnot doskonałości wszystkim prawie był przyjemny, i u wszystkich wzięty. Krom. 54. X. Skarga, jak jedno kazać począł, wzięty był bardzo w powiatach onych Ruskich. Birk. Sk. C. Na wielkich

z strachem zdejmował. Chrośc. Job. 21. Często im łby wzjeżają, szrony mrozowatc. Paszk. Dz. 15. Przebóg co słyszę, powietrze świszczy, Wzjeżone włosy powstają. Kniaź. Poez. 1, 134. Siwizną się wzjeżył głowy jej wierzch. Otw. Ow. 410. By się najmniej na drzewie wzjeżyły Powiewne listki, By najmniej ruszyły Jaszczurki krzakiem, sarneczka się zlęknie. J. Kchan. Dz. 214. — Fig. tr. Niech się, jako chce, nieszczęście wzjeży, Lodź moja przecie swym pędem bieży. Zab. 9, 102. (niech się sro-_ urzędach bywał, i był człowiekiem wziętym. Goni. Sen.    ży, wzburzy). Jak konui sam mierzysz,    tak ci też od-

191. Człowiek wzięty, cokolwiek pocznie, chociaż cza-    mierzą, A ten‘wszytek zysk będzie , iżeć    grzbieta wzjeżą.

sem będzie tak w czas dobrze, jednak ludzie za na wy-    Papr. Koi. N 3 b. (wygarbują, wyłoją,    poranią, po-

bor chwalne ono rozumieć będą. Gorn. Dw. 65. Basza    bróżdżą).

ten nad insze był wzięty u sułtana. Tward. Wi. 132. ‘WZKAZ , ob. Wskaż. WZKAZAĆ, ob. Wskazać.

On w więzieniu, jak to być może! człowiek tak wzięty WZLAĆ cz. dok., Wzlewać niedok., w górę wylać, in bte u dworu! Boh. Kom. 4, 98. — Slov. Prov. Wzäctni,    $öl)e auSgtejkn ; Boss. b3Aiitb, bs^iibotł ,    B03JiiaTB, B03-

gako swiiia w żidowskim dome, (invisas). —Wzięte ję-    MBaTB. Wzlewa rzeka, morze, wylewa.    Wiod. Cn. Th.

zyki są te, które się nietylko w krajach swoich zażywają ;    1547. wzbiera, rozlewa, üRergteßen, llberftrömeu ; przelać,

ale dalej się rozchodzą, jak Francuzki w Europie, Arabski WZŁAMAĆ cz. dok., Wzłamywać niedok., w górę połamać; w wschodnich krajach. Kluk. Zw. 1, 59, (cf. brany, Ross. B3JiaMbiBaio, B3.iaMBinuTB, B3ÆOMHTB, ilt bie $itye f)tn« brańszy, n. p. Z takiego słodu lepsze i brańsze bywa aitfbrecbett, auöbrecfycn. piwo. Haur. Ek 195. Z jarego żyta gorzałka bywa brań- WZLATAĆ, WZLATYWAĆ, ob. Wzlecieć.

sza. Haur. Ek. 56).

*WZIGRAĆ się zaimk. dok., "Wzigrawać się niedok., roz- WZŁAZIĆ, ob. Wzleźć. WZŁAZICIEL , a, m., który wzgó-igrać się ; Eccl. BSBiirpaBaioca , fiel) ilt ©pieleń itltb $(htbeltt rę łazi, wyłazi, ber 2luffletterer ; Rag. vzlâzitegl scan-eiltlaffett. Szedł za niewiastą, jakoby baranek, wzigrawa- dens.

jacy się, który nie wie, że go do powroza ciągną. 1 WZLECIEĆ cz. dok., Wzlatać niedok., Wzlatywać cieśli, Leop. Prov. 7, 21. W tym *xiężycu z paniami się dobrze wzigrawać. Spici. .196. id. Sienn. 427. Wzigrawa mi się, wzigranie się ; Eccl. BSTjiirpanie lusus, lascivia, ob. Igra, Igrać.

WZJĄTRZYĆ cz. dok., Wzjątrzać niedok. , rozjątrzeniem wzburzyć, wzgorszyć; erbittern, aufbringen, in £>arttifd)

WZŁAWIAĆ, ob. Wzłowić.

B3.1CTaTB , B3BHTBCa , B3BH-

674

WZ1ERAĆ - WZJATRZYĆ.

WZJAWIĆ - WZLECIEĆ.

w górę wylecieć, wzbić się latając; Sorab. 1. flecżicż , flietowacż , (cf. zlecieć) ; Carn. ferflam ; \ind. ferzhati, ferkati, okuł lietati, gorleteti, gorsleteti, gorlietati ; Rag. vzletjetti ; Ross. BsaerfcrB BaTLca, BcnopxHjTb , BcnopxHBaTB, B03nepaîB , (cf. pióro) ; Eccl. Bocnapato (cf. rozczepierzyć), B03B'ptOHTHca,

WZMĄCI CIEL - WZMIĘSZ A Ć. 675

WZLEGNAC - WZ MĄCIĆ. .

hinauf aufritfjren. WZMĄCICIEL, a, m., cf. wzburzyciel; Hoss. B03MyTiiTCÆb, ber 3Xufrtt^rer. ttmrntjrer wm ©runb mu z ziemi bardzo trudno wzlecieć dla ciężkości ciała.    mié. W rodź. zeńsk. WZMACIGIELKA, i; Ross. B03My-

Spicz. 152. Gdy się już orzeł starzeje, tedy co ‘nawy-    TmeAbHima ; tlmrulirerinn , Slufrutwerinn.

iej pod obłoki wzlata, a gorącością słoneczną sobie WZMACNIAĆ, ob. Wzmocnić. WZMAGAĆ, ob. Wzmódz, oczy wyczyszcza. Sienn. 291. Skowronek na wiosnę Wzmóc, wzgórę wzlatając, rozliczne śpiewanie wytwarza. Sienn. WZMIANKA, i, z.,

Młodziuchne pisklęta dzierlatki, około matki to 'ZMIENKA; Boh. zmjnka ; Slov. zmjnka ; Sorab. 1. zpo-

mnetżo , wopomnetżo; Vind. spomenik , spomenenje ; Croat, zpomenek, spomènek, ( cf. wspominek); Rag. spómena ; Bosn. spomena; Ross. B03noMHHame, nOMHHt; _Eccl. no/tnoMHnanie, B03noMHHairie, HanosiiiHanie, (cf. napomnienie) ; wspomnienie czego, fcte ©rwäfinung, baS ©r* wftjjnen, ©ebenfen, ©rtnnern, Śerufjren. Wzmianka czego, mentio alicujus rei. Cn. Th. 1347. Nie rozumiejże tu przez wzminkę cesarską, iżby to tylko sama osoba cesarska na tym zależała. Rej. Post. U u 2. Wzmiankę czynię, wspominam, dotykam krótko. Cn. Th. 1347. wzmiankuję, ©r« Wartung tfjun, ermahnen. Bez przestanku zminkę o was czynię ‘zawżdy w modlitwach moich. 1 Leop. Rom. 1,9, Eccl. TBopHTii naiwaTŁ. O tym ś. Paweł czyni zminkę w rozdziale drugim. Biel. Hst. 143. O posagu wniesionym żadnej wzmienki nie czvni. Szczerb. Sax. 312. — WZMIANKOWAĆ cz. contin. ,* WZMIENIĆ dok., Wzmie-niać niedok., wzmiankę czynić, wspominać, dotykać; Boh. zminiti se , zminowati se ; Bosn. spomenuti ; Rag. spomênuti, spomegnîvati ; Ross BcnaMUTOBaTb , erwófmen, ©rwńbttUttg tflUtt. Coż to za sposób cieszenia , klęski

(cf. skrzydło) ; auffUegen, fnnauffüegen, aufflatteru, ftd) (nn* auf fd)Wtrtgen. Sęp rad siada na wysokich drzewach , bo

‘WZM1ENKA , ‘WZMINKA, ‘ZM1NKA ,

297.

skaczą, to wzlatywają. Teat. 53. d, 17. (podlatują). Widma, na łyse góry wzlecieć mająca, czarowniczą się maścią wysmarowała. Mon. 70, 384. — Fig. tr. Bogacz upadł do piekła, a Łazarz aż do nieba wzleciał. W. Post.

W. 2, 58. Pyszny pragnie wzlecieć nad wszystkie ludzie. Petr. Ek. 118. (wzbić się, wynieść się, wznieść się). Rzeczy wyższe upadają, 1 grzebią się głęboko, Zaś upadłe powstają , 1 wzlatują wysoko. Bald. Sen. 68. Boję się ja o te groby , które do nieba chcą wzlatać. Iirbst.

Nauk. E 3. — Wzlecenie, ob. Wzlot.

'WZLEGNAĆ med jedntl. , polegnąć wspierając się, ftd) worauf legen, leimen, finden ; Ross. B03.ie>KaTb, B03^eraib.

Ona występuje z puszczy , wzległszy na miłego swego.

Budn. Cant. 8, 5. (podparłszy się miłego swego. Bibl. Gd.).

WZLEPSZYĆ cz. dok., Wzlepszać niedok., polepszyć, podnieść do lepszego stanu; oerbeffcrnb ergeben, oerbeffern,

(oppos. wzgorszyć). Wzlepszam majętność, polepszam, poprawiam, melioro. Cn. Th. 1547. et 763. Wzlepszenie majętności, melioratio , in meliorem statum reduclio. Cn.

revocaré). Wzbyt im dziwno, żeć tu ani wzmienił Herkulesowej sławy. Zebr.-Ow. 311. Nie, było rzeczą rzadką widzieć kobiety w wojskach Maurów, często o tym wzmieniają historycy Portugalscy. Przyb. Luz. 534.

, wzmięsz iść, zgrubieć, btef wer* bCU. Wzmiąszało serce tego ludu. Sekl. Math. 13; roztyło się. ib.

WZM1ASZEG nijak. dok.

Th. 1347. — Moral. Wzlepszam kogo, buduję, wzbu-duję; facio aliguem amplexari virtutein, proßcere in vir-~ wzmiankować zastarzałe? Ossol. Sen. 3; (obliterata mala tute. Cn. Th. 1247. Postaraj się, abyś łaskawości boskiej na swoje wzlepszenie użył. Sk. Żyw. 2, 424 b. (na poprawę). Wzlepszenie, zbudowanie, budowanie kogo, danie dobrego przykładu komu. Cn. Th. 1547. et 1408 ; oppos. zgorszenie, wzgorszenie.

WZLEŹĆ, f. wzlezie, wzlażę cz. dok., Wzłazić niedok. , łażąc wspiąć się, wzdrapać się, Ijtnauf flettern ; Vind. gorslesti, gorlesti ; Rag. uzlóziti ; Bosn. uzlaziti, uziti ; WZMIATAG, ob. Wzmiotać.

Ross. B3M3HTb, B03,iił3Tb, B3,ib3Tb, B3Jt3aib, B03Jrfe3aTb, WZM1ERZNAĆ nijak, jedntl., bardzo obmierznąć, febr efel* rpoM034HTbca, B3rpoM034HTbca, BCKapaÓKaTbca, uapaö- tjaft, abfd)eulid) werben. 'Trafili sobie zięcia bogatego; ale

KaTŁCfl.

WZLOT, u, m., wzlatanie, wzlecenie; baê 3Iufpicgeit, Stuf* flattern, ber 5lufflug. Orszak bożąt zaczęli czynić do koła Macierzyńskiego czoła Igraszki, wzloty, przegony. Kniaź.

Poez. 5, 31. Na wzlot bieży na wysokie góry. Bzów.

Roz. 47.

'WZŁOWlć cz. dok., 'Wzławiać niedok., łowóąc wzruszyć zwierza, wspłoszyć, auf ber 3agb aufftdubcnt. Pies postronny, gdy psy słyszy abo przejmując i wzławiając zajaca abo goniąc, nie idzie do nich; abo kiedy jego psy usłyszą wzławiając abo goniąc, i przyjdą do niego, WZMIĘSZ adv., w mięsz , w miąsz , w grubość, in bte zaraz porzuci zająca i pójdzie do nich precz. Ostror.    Sitfc. Naczynie to było wzmięsz na dłoń. Budn. 2 Cliron.

Myśl. 40. Pies wzławia ku zającowi. Tr. Cicho ten pies    4, 5. (było miąższe na dłoni. Bibl. Gd.).    Słupy miały

wzławia. Tr. , cf. załawiać.    wzmięsz półtora stopy. Warg. Cez. 81. Słup wzwyż na

*WZŁ0ZYĆ cz. dok., 'Wskładać niedok., w górę nałożyć;    ośmnaście łokci , a wzmięsz na dwanaście.    Radź. 1 Reg.

Sorab. 1. horepolożu; Ross. b03J0HvHtł , B03JiaraTB, fwd)    7, 15. (w okrąg. Bibl. Gd.). Wzmięsz    grubieć, ob.

auflegen, auftbürmen.    Wzmiąszeć.

WZMACIĆ cz. dok., wzgórę pomącić, wzburzyć, uon unten WZM1ESZAĆ cz. dok., od dołu do góry pomieszać, wzru-

im prędko wzmierznie, zechcą zaś dzugiego. Papr. Kot. N 2. Jedna pani, i sławna Francuzka królowa, O której sława wzmierzła dziś słynie takowa.... Papr. Kot. G. WZMIERZIĆ cz. dok , obmierzić mocno, obrzydzić, ohy-dzić; wrefcln, Jltllt ©fel mad)cn. Niech sobie wzmierzi Marsa surowego , Niechaj się 'imię biesiad i podwiki. P. Kchan. Jer. 84. Weź mi co prędzej za grzech popełniony Żywot, i bogu i ludziom wzmierziony. P. Kchan. <hr. 320. Mówiłbym wiecej, gdyby mi nie szło o wzmierzienie. J. Kchan. Dz.l 58.

szyć; oon unten auf mtfdfen, ummtf^en, umrufiren; Vind. gorsmiefhati, gorsmigati.

WZMIOTAĆ, WZM1ATAG cz. dok., wrzucić, tu bte ipölje werfen, auftuerfen ; Vind. gormetati, gorvrezhi, gormezhuvati ; Ross.

Kras. Sał. 17. — g. Wzmagać się, usiłować, usilnie podług przemożenia z całej mocy się starać , pracować ; ftd) mit aller Straft anftrengcn, ftrebeu, bcmüljett, ringen, trauten, Einarbeiten.^ Idźże już, idź Walery, ja się będę B3MeTnyTb, B3MeiaTbr BMOTbiuu rb, B03ßcprHjTb, B03Bep-    wzmagać, Żeby ojca twojego pocichu przebłagać. Tręb.

raib, B3KHHyTb, B3KH4MBaTb ; Eccl. B03MeraT[ï, B03Me-    S. M. 116 Pierwsza droga przykra wzbyt, nią ledwie

CTH. Szatan pożądał wypałać albo wzmiotać was, jak    jak trzeba wzmagają świeże konie, enituntur. Zebr. Ow.

pszenicę. Sekl. Luc. .22; podsiać. ib. (Hoss. B3MeritHBhiit    29. — §. Wzmódz kogo , wzmocnić go , mocniejszym

porywczy, bsmgtuhboctl porywczość).    uczynić , postawić go na nogach ; einen mächtiger mad)en,

WZMNOŹYĆ cz. dok., w górę namnożyć, (jod) anljciufen;    einem (tuff/elfeu. Wieleby mówić można o sposobach, jak.

Bosn uzmnosgiti , (uzmnosgitise, rosti * wzrosnąć).    nasz handel wzmódz i rozprzestrzenić. Kras. Pod. 2,

WZMOCNIĆ cz dok, Wzmacniać niedok, w moc podnieść,    165. (podnieść). Rzeka ta, idąc dalej, bierze w *się

mocy przysporzyć, pokrzepić; ftarf mad)eit, flatten, be*    wiele wód, które ją wzmagają. Doter. 255. (powiększa-

feftigen, mastig ma^en. Betlzic zamiarem wszystkich kro-    ją). Gdzie ziemia nie jest wilgocią dostarczającą wzmożo-

ków moich, aby naród był wzmocniony. Gaz. Nar. 1 ,    na, nędzne drzewa wydaje. N. Pam. 5, 162. (posilo-

339 b. St. Aug. (potężniejszy). Wzmocił siew górną u    na, pokrzepiona, użyźniona). — Obsoi. cum Dativo : Pro-

cesarza powagę. Sk. Dz. 311. Smutna ojczyźnie grozi    szę, wzmóż miłości mojej; faveas .oramus aman li. Zebr.

przyszłość, jeżeli dzisiejsza edukacya wzmocnionych nie    Oiv. 50. bądź przychylnym, fet) geneigt, gctvogett, günftig.

wykorzeni przesądów. Zab. 16, 165. WZMÓDZ, wzmógł,    — Zaimk. Wzmódz się, wzbić się w moc, wygóro-

f. wzmoże, wzmogę med. dok.. Wzmagać niedok, być    wać, górę wziąć ; mädfttg lOetbeit , au 9Jîad)t junejjnteit,

w stanie, wydolić, zdołać, przemodz , mieć *z to siły,    oben brattf    fet)n , bte Obci'banb befontnteu    ; (Dok.    zmocy    se,

mocy; Fioss.    B03.\ia>ib, B03M0raTb ,    oenitogeu, filmten, tttt    zmohl se,    zmohu se; Dosu. jacitise).    Tak się    Turcy    już

©tanbe fep. Padnąć w podzieraności pierwejbym musiał,    dziś wzmogli, że wiecznym upadkiem ehrześcianom gro-

niżbym ‘dostatnie to mógł słowy swemi objawić; jednak    zić śmieją. Baz. Sk. 68. Ku wieczorowi powstał wiatr

ile wzmódz mogę, nieco krótko powiem. Chodk. Kost. 80.    duży, który się wzmagał gwałtowniej. Warg. Hadz. 329.

Wzmagać się, wydoływać , zdoływać , od biedy utrzy-    Za kilka dni choroba wzmaga się ; już nadchodzi osta-

mać się; ftdf fautlt erfjalten, fnmmcrlid) fortfommen. W sa-    tnia chorego godzina. Staś. Num. 1, 198. Gdy się me-

dach czasem jedna gałąź rośnie na drzewie pięknie i    nawiść wzmoże, w wściekłość się zamienia. Pilch. Sen.

czerstwo, a    drugie wzmagaj^ się    bardzo mizernie. Jak.    łask. 41.    (wygórowana nienawiść).    Płacz i    żałość    się

Art. 3, 134,    ( cf. biedę klepać).    Wzmożenie, bycie w    wzmaga. P. hchan. Orl. 1, 241.

stanie, wydołanic , zdołanie; Iioss. B03M0JKH0CTb, ba3 tttt WZMOTAG cz. dok., w górę namotać ; Vind. gornamotati , ©tanbe fetpt, ba3 Vermögen, können , bte btnmdjenbe Straft. tn bte $öl)e hinauf Eaêpel» , nunben.

— Transit. Wzmódz co * dokazać czego, zrobić, uskute- WZMYKAĆ się , ob. Wzemknąć się. cznić, wskórać; auSridftcu, beruerfftelltgen. Wzmógł to ‘WZNAGAĆ się, [pastwić się, feinen SDłutfjttMHen auélaffen, swoją udatnością, swoją powagą. Tr. — §. Wzmagać,    ©piel treiben 2], n. p. Pszczoły trądowi łeb urwawszy,

wzmagać się * przywracać do mocy, siły, zdrowia, przy-    na dół go zrzucają, Nad łasym, nierobotnym trądem

chodzić do siebie, odzyskać utraconą moc, siły, zdro-    się wznacają. Klon. Wor. 45. [ myłka drukarska zam.

wie; roieber $u Sfcftfteit fomtnen, ftd; erf;olen, geitefen. Wzma-    wznęcają 2].

ku zdrowiu, convalesco. Cn. Th. 1347. Podług słowa pańskiego wzmógł po lekku, i przyszedł aż do zupełnego zdrowia. Wys. Kat. 350. W niecnocie był tak zastarzały, jako ów chory, co mu suchoty wzmódz już nie dopuszczają. Gorn. Diu. 399. Człowiek się z niemocy wzmaga. Siena. 411. A polepszjłoż się choremu? a wzmógł się chory? Ern. 110. Człowiek zdrowy, abo ten , który z -niemocy wzmaga ... Spicz. 208. Starzy niedogodni są, na kształt chorych i wzmagająeh się. Pilch. Sen. gn. 219. (rekonwalescentów). Modlitwa człowieka z choroby wzmogłego. Kanc. Gd. 317. Iż go baczyli być na poły chorym , kazali mu u stołu wzmagających z chorób siadać. Wys. Aloj. 275. Wzmaganie, recuperalio virium, convalescentia. bte Sffiiebergenefuug, ©rbolung^ pokrzepienie pr. et fig. tr. Złośnik, co tępił nędznego , Dziwuje się dziś zacności i wzmożeniu jego. Paszk. Dz. 115. Padnie słaby, i leży, wzmoże sie wspaniały ; Rozpacz podział nikczemnych.

gam, poprawuje mi się, polepsza mi się, przychodzę WZNACZNY, a, e, wznak czyli na wznak leżący; Sorab. 1.

Cn. Th. 1348.

676

WZMIOTAĆ - WZMÓDZ.

WZMOTAĆ - WZNAK.

znaczne, (cf. znaczny); Eccl. B03nanHUH , bo3Ckjohhmh, auf bent 3tucfen liegenb, rücfliugl Cubitus supinus, leżenie wznaczne. Mcpcz. WZNAGZYĆ cz. dok., Wznaczać niedok., po wierzchu naznaczyć, oznaczyć; bejetdflten, att< jetdjtnen. Wznacza się długość promienia koła , na osobnym liniale, który przykłada się do linii. Jak. Art. 1, 287. Żeby narysować łoże do armat ciężkich, wznacza się na tarcicy długość całego łoża. ib. i, 285. wy-rzyna sbę. WZNAK, na WZNAK adv., grzbietem na dół, na grzbiecie, na grzbiet, na pacierze; rücfltngö, rncfroâttë, auf ben Ülucfeu; Boh. znak, (cf. znak); Sorab. 1. fnak ; Cam. nak , njak , is njak , snag , snak, ritnesku , ( cf. rzyć); Vind. snak, nasad (cf. nazad) , odsad , (cf. zad) , sa febo , (cf. za sobą); Hung, nyak ; Croat, znàg , na herbet; Rag. nâse, na uznàcize, na uznâk ; Bosn. uzna-cięe, na uznaciçe ; Ross. Ha B3HH«ib ; Eccl.ü B3HaKi> , Ha B3Hain>, Ha B3HHKÏ , Ha B3HiriB, ( cf. Germ. ©enitf ; cf. hal. nucą J. Spadł Heli na wznak z stołka

WZNIOSŁOŚĆ - WZNIKNĄĆ. 677

WZNAWIAĆ - WZNIEŚĆ.

swego, a złamał szyję. Radź. 1 Sam. 4, 18. Biel. Cd. sione , wykonała przysięgę na konstytucyą. Gaz. Nar. 1, (er fiel rücfltngä ; Rag. pasti nâse). Przelękli się 'morde- 149. wyciągnione, fitelt bte 2lrme in bie §öbe auêgeftretft. rze, wznak padli, raczkiem z kościoła uciekli. Warg.    Wzniesiony, wzniosły, Slov. wzneśeny ; Ross. b0 3B04H-

Wal. 30. Na wznak przewracam Eecl. bockjiohhh). Wznak    tcjłhuh, ( ob. Wzwieść, wywieść). Sosna spodkiem

kogo ciągnę, przewracam. Cn. Th. 1347. Ziemiopłazy    wzniosła, a wierzchem kosmata. Olw. Ow. 393. wystrze-

łuskawego grzbietu, gdy je na wznak przewrócisz, pó-    lała,    wzrosła,    fyod)    aufgejd)offen. Wznoszenie, wzniesienie,

ty się w różne przeguby skręcają, aż siebie na miejsce    a) actio, baâ in    bte    $ö^e £)ebeit, SlufOebctt, ßrljebeit ; — b)

odstawią. Pilch. Sen. list. 4, 177. Wznak leżę. Cn. Th.    Ejfedus, wzniesienie    * °WZNIOSŁOSć, wyniesienie, wy-

1348, Bosn. nicięe lesgjatti ; Ross. jieacaiL na ciiimi ;    niosłość , wzgórze,    wzgórek; bie dęrfybfiung, bie $i)l>e,

Eccl. B3iiHitaio, bo3KIOhhioch. Na wznak leżący. Cn. Th.    2htl)öf/e. Wzniesienia ziemi znajdują się tak w nizkich

1347 ; supinus. Na poły wznak, semisupinus ib. Wznak    okolicach, jako też u spodu gór i na płaszczyznach

spanie ciężkie i niezdrowe. Haur. Sk. 520. na grzbiecie.    między niemi. Lesk.    Mier. 79. Wzniesienie, *wznijście,

auf bent SRftcfen. — §. Wznaki s w znaki, ob. Znak.    wzrośnienie ; Ross .    B03iuecTBie, baS 3luffcfytej5en, 2luf*

WZNAWIAĆ, ob. Wznowić. WZNAW1ACZ, a, m., który co    roatfyfetl. Piwa    za    każdym    wzniesieniem zboża podnosić i

wznawia, odnawiacz ; ber SBeweuerer, (Erneuerer. Wyzna-    zniżać, a tak    piwa brać,    coby szkoda nie była. Haur.

wiacze nowych opinij przeciw religii katolickiej. Czack.    Eh. 89, — Wznosić się, iść w górę, in bte $öl;e gefeit.

Pr. 1, 315. Niektórzy wznawiacze nowych opinij w sze-    Dawniej jako ludzie długo żyli; a dziś ledwo się ku

snastym wieku. N. Fam. 12, 333. (nowatorowie). Zwy-    górze wzniesie, * akć już po nim. Falib. R 3. ( le-

kła w wznawiaczach opinii nienawiść. Czack. Pr. 2, 209.    dwo co się od ziemi podnosi, podrasta, 'wznika , wscho-

WZNĘCIĆ cz. dok., ponętą wzbudzić, mit Codfpetfe aufreifcett    dzi).    Wznosić    się    w górę, wzbijać się, unaszać się;

pr. et fig. Bogaty- za pokrzywdzenie uboższego, aby się    Boh.    wznaśet    se ;    Sorab. 1. fe fnacż ; Ross. napnit ,

nie wznęcił uciskać ubogich ludzi. Cost. Gor. 12l.    uoanapiiik, (cf. para); Eccl. B03KptuaK)CH (cf. skrzydło),

WZNIECIĆ cz. dok., Wzniecać niedok., niecąc zapalić, anfa*    B03Cbi.iaTHCH,    (cf.    wysilić się) ; fiel) auffdjrctttgett, tu bie £)óbe

c^ett eilt genet, anflammen; Vind. gorsnietiti, (sanietiti,    fdjmittgen. O    wy    dzięki,    ty chwało, wznoście się do

resnietiti , notersnietiti « zapalić w piecu; Cum. unęli se góry, I wyprzedźcie oddechy odżyłćj natury. Przyb. Ab.

• zapalić się); Croat, obnetüjem, obnetilszem pr. et    184. Wzniosły się pod obłoki straszliwe bałwany. Grach,

fig. tr. Salomon wzniecając zażogi po świętych skryto-    W. 12. Wznosi się woda, wzdyma się, wzbiera; bfl3

ściach “wnętrznomodlnych , tak żarzył iż.... Chodk. Kost.    SSaffer fteigt, fcfynnllt an, lauft alt. Wznosiły się wody

38. Unikaj wszelkich okazyj, któreby miłość twoje    Jordanu wzgórę , jakoby góra. 1 Leop. Joz. 3, 16. (wzdę-

wzniecać mogły. Teat. 5, 53. Wzniecić się, zapalić się,    ły się. 3 Leop.-, zastanowiły się wody płynące z gór, i

zająć się ogniem, ftd) entjunben pr. et fig. tr. Co się    stanęły w jednej kupie. Bibl. Gd). — Quoad exaltatio-

prędko wznieciło, to nie długo świeciło. Stryjk. 596.    nem animi: Wznosić, wynosić w górę, wywyższyć, ets

Co się rychło wznieci, nie długo się świeci. Cn. Ad.    Rebelt; Ross. BD3HGCTH, b03hochtł. Zacne umysły z naj-

102. Pot. Jow. 204. — §. Wzniecam, wszczynąm woj-    niższego stanu wynoszą się. Ossol. Mow. 77. wzbijają się,

nę. Cn. Th. 1348. bcn ftrteg anfadjeit. — Aliter: Lepiej    ftc fcbmtrtgen ftdj empor. Wznosić przesadnie, z dumą,

wie ojciec, co pożytek wznieci, Niżeli dzieci. Kras. List.    pychą, wyniosłością; ergeben (mit ©tolj, £)0cbmutl|, Hebet*

2, 94. co pożytek przyniesie , tM$ 9łnf$eit bringt.    mntlj ). W uporze żądza zbyt zacięta Chcąc wznieść

WZNIEŚĆ, wzniósł, wznieśli, f. wzniesie, wzniosę cz. dok.,    człeka    nad człeka, zniża pod bydlęta. Kras. W. 52. Mi-

Wznosić niedok., 'Wznaszać contin. et czestl., wzgórę po-    żerny    prochu, co się wznaszasz? Hrbst Nauk. d 8 bt

dnieść, w górę wynieść; auffjebett, tu bte $ol)e ^ebeit ,    Bosn.    uznosittise , oholitse superbire ; Bosn. uznosni,

anfridjten; (Boh. wznesti, wznaseti deferre alieujus nomen,    oholi superbus, wyniosły, dumny, pyszny, nadęty ; Subst.

donieść kogo , wznaśet se * unosić się) ; Sorab. 1. horene-    uznosnost , oholost superbia, wyniosłość, nadetość, py-

szu ; Vind. gornesti, gornofiti, gorpernesti, gornanesti, gor-    cha , duma    , cf. zadzierać nos ,    cf. nos wyżej gęby ; cf.

nanofiti; Croat, znassam, (cf. znosić, znieść); Rag. vznjêti,    przenosić,    przezierać drugich;    Rag. vznossitos , titulut

vznossitti, uznossitti ; Ross. B3tiecTH, B03Hecmfc, (2. potwa-    eminentiae,    exellentiae). Wnet    się wznosić ä'ima , Na

rzyć, B3HOCL potwarz, b3H0Chhh potwarny, B03Hecm, B03H0*    kształt bańki, co wiatrem na wodzie się wzdyma. Olw.

cmi uwielbić), B03Al>Tfc, B034’hBaTb, (cf. wzdziać); Eccl.    Ow. 425. Natura nasza szumne i nieutarte rogi krną-

B3BHinaio, (ob. Wzwyzszyć, wywyższyć) pr. et fig. tr.    brnego nieposłuszeństwa przeciw tobie wznosiła. Bzów.

Nam gdyby trafiło się upaść, Chrystus ratunkiem ma-    Roz. 42. krnąbrnie powstawała, ftd) gegen jemanben trofclfl

jestatu swego nas wznasza. Herbst. Lek. J 4. (podnosi).    ergeben, anftreten. — °§. Wznosić wojnę, walkę, bunt«

Wzniosła do nieba piękne, lecz łzami oblane oczy. Zab.    wszczynać; anficben, anfangen. Dobry pan nie ma nigdy

40, 165. Tak mówiąc, oczy w niebo i serce wzna-    wojny    wznosić. Kosz. Lor. 144 b. O co nam idzie, i

siła, A za swoje ‘winności bogu się modliła. Kmit. Tr.    z kim    wznieśliśmy walkę, trzebaby się obaczyć. Hrbtt.

A 4. Przed kaźdem dziełem oczy w niebo wznosić,    Lek. J 3.    Rzuca się Romul na Leona , i wznosi się

Prawego zwyczaj święty chrześciaństwa. Kras. Woj. Ch.    niezmierny    zabój. Staś. Num. 4,    150. wszczyna się , po-

27. (boga wzywać, na boga się oglądać, do niego wżdy-    wstaje, wzmaga się.

chać). Cała publiczność, trzymając ręce w górę wznie- WZNIKNĄĆ med. jedntl., Wznikać niedok., w górę wyni-

Sfumenroerf, btrô SJîujter tn einem 3e»$c; Boss. , y30pnHKŁ. Wzór na szacie, wyszywanie w kwiaty. Wiod. Opisuje Owidyusz , jak Arachne wprowadzała na forsztat swój , który robiła w krosnach, wzory, o cudzołostwach bogów pogańskich. Otw. Ow. 220. Europę bykową postawą zwiedzioną, ten wzór Arachne wyrobiła dziełem tkackim , na forsztacie swoim. ib. 220. obraz tkany, wystawienie, wyrażenie, obraz, cf. wizerunek; 5Sorftetlimg, ©arfMuug, Śtlb burd) SBebett, SBirfen. — Im ‘więtszy wzór w adamaszku i w aksamicie, tym więcój do niego jedwabiu wychodzi, i natkańszy adamaszek. Bywa adamaszek w* mały wzór , lżejszy niż arkusz papieru. Gost. Gor. 115. wątek, (Etnfcfylag, Eintrag.— Fig. Święty boże ‘‘władogromy, Co niebieskie jasne domy Zdobisz wzorem gwiazd rozlicznym. Groch. W. 48. haftem, ©lieferet), ©e* [tide. — §. Wzór, forma, model, 'modelusz, ‘modła, prawidło, foza, kształt podług którego rzecz jaką wyrabiają , wizerunek ; bte gorrn, baS SDłobefl, SDfufter ; Sorab. 1. próba (cf. próba), wopokazano , (cf. pokazanie); Bag. jzghléd , vghled, (cf. wzgląd); Vim/, predobras, preklad, predfurm, predpoduba, predsasnamik, predsasnaminu-vanje, priedpotega , predpoteglei ; Ross. oöpas’B, oópa-3Cit^ (cf. obraz), BBinpoMKa, (cf. wykrój'. Wzór w lu-dwisarni, działo wyrobione z gliny, ze wszelliiemi pro-poreyami , na którym potyrn robi się forma do lania. Jak. Art. 5, 324. Tak potrzebny jest wzór rzemieślnikom, jako gnyp, dłubaczka , piła; bez których nic począć nie może. Pilch. Sen. list. 2, 78. Perdix rybie poślednie skrzele obejrzawszy, Na wzór onych w żele -zie twardym wyrzezawszy Zęby ‘wieczne, najpierwszy piłę wymistrzował. Źebr. Ow. 196. Wzór w budowaniu, rys, abrys ; ber SBaurtR, SlOrijS, 9?ifL (cf. plan, planta). Eudoxya na karcie wzór posłała kościoła , jako budować on nowy mieli. Sk. Di. 354. Wzory rysujący f Ross. ysopmmcB, ber SJtofterjefdjner, f. y3opmmta. — g. Moraln. Wzór, przykład do naśladowania; bfiö fDłllfter jur 9îad|» afymuug', bag $8ct)fptd, ^ßorbtlb, (Epempel. Pokażcie się wzorem dobrych uczynków. Baz. Hst. 243. Panna Lucya

kać, wyniknąwszy wzejść, wydobyć się, ‘wyróść ; Ijeroor* feinten, entporfeimen, $errt>orn)ad)fen , entwarfen, ermadjfen ,

Çeroorfontmcn, aufgeften pr. et fig. tr. ; Vind. poniknuvati-fe ; Ross. B03HHKHyTb, B03HitKaib ; Eccl. B03HHitaio. Z ziarnek na wiosnę znowu insze zioła wznikają. Petr. Pol. 9.

Ziarna, które padły na skaliska, wnet wznikły , iż ziemi nie miały. Budn. Math. 12, 5. (nasienie wnet weszło.

Bibl. Gd., wzeszło). Badali się ojcowie święci o wykorzenieniu błędów nowo wznikłycb. Smolr. Lam. 43. Ozyasz groził kapłanom, i natychmiast wznikł trąd na czele jego , tuż przed kapłariy przy ołtarzu. 1 Leop. 2 Parał.

26, 19. (trąd wystąpił na czoło jego. Bibl. Gd.). Wzni-knęła w ciemnościach onych gęstych gwiazda jasna słowa bożego. Żarn. Post. 44 b. (wzeszła). Przenajświętsze ciało pańskie naruszenia nie uznało; ale wznikło dnia trzeciego. Kanc. Gd. 104. (zmartwych wstało , z grobu wyszło , wzeszło). Plebeuszowie dla nizkićj kondycyi swojej wzniknąć i wynurzyć się nie mogą. Weresz. Reg. 17. wzbić się , w górę iść, ftd) empor fd)tt)tngett. — Żadne wojny za Abiasza nie wzniknęły, że mu bóg pokój dawał. 1 Leop. 2 Parał. 14, 6. (nie powstała przeciw niemu wojna. Bibl. Gd.)\ nie wszczęła się, nie wybuchne-ła, tc3 erlmb ftd) fein ftrteg nueber tyn.

WZNIZ adv., poniżej, (cf. wzwyż); unterhalb, unter, nuten.

Buja Muza wzniż i wyżej słońca. Kniaź. Poez. 2, 124.

WZNIZAĆ cz. niedok., Wzniżyć dok., spuścić niżej czyli w dół, aHilldblig fterablaffen. Wzgórza mają wysokość tak płaską i tak łagodnie wzniźającą się spadzistość , że z armatami i z wojskiem bez trudności wstąpić na nie można. Lesk. Mier. 80.

WZNOSIĆ, WZNOSZENIE, ob. Wznieść. WZN0SIC1EL, a, m., który wznosi, podnosiciel wzgórę ; Eccl. b03H0ch-Te.it, B034BH3HTeÆb, ber ©mportrager, ©uipor&rtuger, $er* nuftrager. W rodź. zeńsk. WNOSICIELKA , i.

lów, wodzów, jak opiewać wojny, Homer na to w swym rymie wzór podał przystojny. Kor. Hor. 6. Aryst, ów sławny autor, ów pisarz do wzoru. N. Pam. 16, 115. (wzorowy, klasyczny, do naśladowania). Pierwszą Racyna próbą była Tebaida, w guście Kornelego pisania ; lecz czując się na siłach, przestał naśladować, i stał się wzorem. Teat. 24, 55. Czart. Biskupa Maciejowskiego dworzanie, wzór z niego jednego ustawicznie brali, jako brał z onych pięciu panien Zeuxis malarz kształt piękności. Gern. Dw. 3. (ideał, b(t£ 3bectl). X. Skarga, wizerunek kaznodziejski , z którego wzór więc radzi brali ci, których bóg na katedry powoływał. Birk. Sk. E 3 Z panów insi wzór biorą. Kras. Pod. 2, 213, (cf. jaki pan, taki kram; jaki opat, takie mnichy). — Niech nie bierze dwornego ubioru , Nikt tu nie będzie z niej wybierał wzoru. Petr. Bor. 2, B 3, ob. wzorki wybierać, krytykować. przeszydzać; $firc()en abpptfen , fplttterridjten , crtttftren. — *§. Braknie mi pewno na wdzięcznym ko-

678

WZNIŻ-WZÓR.

WZÓR.

WZNOWIĆ cz. dok., Wznawiać niedok., na nowo wzbudzić, wskrzesać, odnowić, ponowić; pon nettem CHPecfctt, IPtC* ber OerfteHen, erneuern, perneuett. Wątrobę wznowioną sęp obżarty chudzi. Bardz. Trag. 241. (odrastającą). Masz ze mnie panie chwalcę, żeś uzdrowił Mnie, i żywot jest wzorem aplikacyi. Teat. 37, 168. Jak dzieła kró-wznowił. Gęb. Hymn. 323. Wojny wznawiają wzburzone narody. Siem. Cyc. 220. Pod apelacyą nie ma być nic wznawiano , i o żadną rzecz już sędzia dalej postępować nie może. Szczerb. Sax. 13. (nic nowego wszczęto). Sejmik Kolski i Korczyński wznawiamy. Vol.

Leg. 3, 16. My los jakikolwiek mężnie ponieść gotowiśmy, wznawiając wierność Saguntu , statek Tyryjczyków.

Ossol. Mow. 6. (w nowym przykładzie wystawiając). Tyś sam szczep królów, którzy Polską ziemię Łakomym z garła pohańcom wydarli , Wznowże ich pamięć, choć dawno pomarli. Miask. Byt. 3 b. ( odśwież). Wznowienie, ‘Wznowię, ia, m., Chodk. Kost. 84. odnowienie, odświeżenie, bfe (Erneuerung.

WŻONĘ , wżenie, ob. Wegnać.

1. WZÓR, u, m. ; Ross. Bsops pojrzenie; (Etym. wzierać , wzejrzeć, 'źrzeć) ; wzór na szacie tkany, szyty, floryzo-wanie, ‘cynowatość. Cn. Th. 1348.» etn ŚWufłer junt Sîdfiett,

©tiefen, Éirfett, SOTuftermerf, gefticfteS, gendres, gemirfteS

WZORKOWAĆ-WZRAZYĆ. 679

WZÓR - WZORNY.

lorze, Dość że kopia przypomni o wzorze. Szym. Ś. W. 22. o oryginale, iirbtlb , Urfdjrift.

2. “WZÓR, u, m., wzoranie, grunt wzorany; ba$ jSlufrtcfew, aufgeacferteä £anb, 2lcferlattb. Mnie moja włość uboga w ojczystym ugorze Bawi, gdzie plug nad Szląskiem górzysty wzór orze. Miask. Ryt. 2, 110. Jutro z rannym wyjechawszy świtem , Potrząśniesz naprzód wolniejszy wzór

rzyste. Faliss. FI. 11. — Transi. Łąka kwiatami wzorzysta. Min. Ryt. 3, 263. (upstrzona). “Różnokrasy tak jemu, jak sobie Wzorzystym kwiatem wieniec przeplatała. Zab. 5, 405. Nar. ( pstrym ). Wzorny kwiat sieje Chiorys radosna. Hor. 2, 246. Kniaź. Droga kręta, któ— rąśmy szli, była tak wzorzysta, jak tęcza farb różnych na niebie. Mon. 69,506.— Wszystko kwiecisto, wszystko wzorzysto , wszędzie pełno harmonii , a gruntu nie-masz. Pir. Wym. 318. WZORKOWAĆ, WZOROWAĆ, WZORZYĆ cz. niedok., wzorami przyozdabiać, pstrzyć, piększyć pr. et fig. tr. ; mit Puffern anderen, fômücfett, îwiit machen, »erfdjćmern. Kwiatami wzorzy suknie swoje. Teat. 49. b, 7. Kiedy więc bogowie siędą, coraz to inszy zwykli cień wzorkować. Wad. Ran. 63. Ojczyznę, dom, i sam się w nową sławę wzorzy. Pot. Arg. 70. WZOROWY, a, e, od wzoru , na wzór służący, 2)?ufter * ; Ross. oópa3UOBUH. Szkoła wzorowa. Pisarze wzorowi « klasyczni.

żytem. Miask. Ryt. 2 , 178. WZORAG cz. dok.,

Wzorywać niedok. et czejll., orząc wzrywać, wzruszać, aufacfern ; Yind. gorsorati, gorpoorati; Dosn. uzorati ; Ross.

Bi>3opaTb , opio , Bcnaxaib , BCnaxiiBaTL, ( ob. Pachać ) ;

Eccl. B030paTH. Molitio, wzoranie, wzdzieranie ról. Mącz.

WZOREK, rku, to., mały wzór ein 9Jhiftei'd)e!t, fleiîteô ÜJîufter. Z niewiastami czasem i kądziołki prządali , albo wzorki szyli.    Rej. Zw. 23. haftowali, wyszywali,

przetykaną robotę robili ; auênüfyen SDîuftcv, SOïnfterfâr* td)en. — '§. Wzorek, kształt, sposób, foza , maniera, stosunek,    pomiar; bie 21rt , bie    Sßt’ife,    bcrô $ei^«ltutß, ber    ‘WZOW1E, ‘WZOWĘ, ob. Wezwać.

SWaßftflb.    Tymarowie    mogą się    , tylko    że w drobniejszy    *WZRĄR, ębu, w., ob. Zrąb. — §. Pudło karety,    ber Sîlltfdj»

wzorek, przyrównać do owych, co ich Rzymianie u faftcn. Zapłaciłem karetę, choć wysłużoną, tak jak gdy-siebie zwali dekumanami. Ktok. Turk. 206. ( na mnieszą    by była najnowszą, w nadziei , że siodlarze wzrąb od-

stopę). — *§. Wzorek, mały przykład, przykładzik; ein    nowić potrafią, a lakiernicy utaić lat kilka jej wieku

Setyfpteldjeit, (Srentpeldjen, 9)łufterdjen, 33orbtlb$en. Z cere- Pam. YVarsz. 5, 332. Czart. monij pogańskich wzorki wybrali , i od pogan te swoje WZWRACAG , ob. Wzwrócić.

dzisiejsze    ceremonie    wzięli. Żarn. Post. 2, 294. Simia ,    'WZRASTAĆ, ob. Wzrosnąć. 'WZRASZGZAC, ob.    Wzrościć.

naśladownik, który    naśladuje    kogo    w czem , wzorki z    ‘WZRAZ, u, to., wzrażanie , odbijanie, odbitka;    bd3 51b<

prellett, Buntprellen. Promień słoneczny od wyrazu zwierciadlanego odstrzela wsteczny. Zebr. Oiv. 89; (op-posita speculi imagine refertur). — * §. Wzraz, kształt, figura, forma, obraz, wyobrażenie; • btC ©cftrtlt, gönn , SDarfteUmtg. Będziesz miał przed oczyma wzraz ciała człowieczego, od którego z członków pójdą linie z wyrzezaniem pisanej liczby. Spicz. 191. — Na wzraz, na kształt, na sposób, podobno do; nad) 9lrt , tt)te, (Ümïtdj jtt. Kamienie te miały wyrycia na wzraz, pieczęci na każde imię pokoleń, Budn. Exod. 39, 14. (tak jako rzężą pieczęci, Bibl. Gd.). Gwoździk leśny ma kwiat pospolicie biały drobny , na wzraz pełnych. Grzęd. 52. Z nawozu zmiękczenia wychadza na wierzch 'wilgota na wzraz potu. Cresc. 79. Sieć na ryby, którą sakiem zowią, bywa na wraz namiotu, z przodku szeroka, a na końcu wazka. Cresc. 644. Z 'wilgoty ziemnej lipkość się tam niejaka stawa, na wzraz flegmy człowieczej albo zwierzęcia którego. Cresc. 58. Obraz aby się tak przyró-wnował, na wzraz onego , na czyje podobieństwo uczy-nion, jako zwierciadła ukazują oblicze albo 'podobę każdego. Fraz. Jęz. 0. Cresc. 58. Zostawić kraj latorośli ze skórą na wzraz tylca nożowego. Cresc. 126. Z ziela tego wyrasta nasienie czarne a podługowate na wzraz Włoskiego kopru. Spicz. 48. Uryna^ bywa też i zielona, kapusty, ib. 206. ‘WZRAZYĆ cz. dok., *Wzra-

kogo wybiera a onych naśladuje, w przypowieści bywa mówiono. Mącz. — §. Wzorki wybierać, drobno krytykować ; $M;en abpflncfen, fplitterricfytcn. Wzorki z drugich wybiera , censorem agit. Cn. Ad. 1291. Na wieczerzą cię proszę , nie na to , abyś ze mnie wzorki wybierał; adeoenam, non ad nolam te invito. Macz. Wzorki zbierając, krytykując bez względu, nicując każdego, oburzyłeś na siebie sąsiadów i przyjaciół. Teat. 27, 22.

Ze też Wac Pan ze wszystkiego szukasz zbierać wzorki ? ib. 2. b, 109, Wzorki zbierać jeden z drugiego, i po-tym z przydatkiem jeszcze roznosić je po mieście , to zabawą u nas. Teat. 22, 105. Czasem żartuję, wzorki wybierając z niego. ib. 23, 51. — Wiersze moje u ciebie niech nie będą wzorkiem. Burl. C 2. pośmiewiskiem, szyderstwem;    ©pott, ©djutad). WZORNY, WZO

RZYSTY, a, e, — o adv.; (Rag. vzôrit, vzôritos elegan-tia ; Dosu. uzorit politus, elegans ; Eccl. B3opHŁiii, ot-KpHTHH, BCtftTE BIUHMHH, HHTfcsrB HÔ SaCJOHGHl n. p.

B3opHoe RilłCTO, aoónoe mIjdto widoczny, na widoku); wzorzysty, wyszywany, tkany w kwiaty, w 'cynki, *cyno-waty. Wlod. ; Ross. ysop^aTun, gemöbelt, geblümt, mt Figuren. ( Eccl. 6jarOB3opHMH pulcher aspectu ). "Zartko-nogie rumaki, okryte ‘dywdykiem Wzorzystym i szkarłatem ; przód zaś napierśnikiem 'Szczerozłotym połyska.

na wzraz

żać niedok., odrażać, odbijać ; Jimttfprellen madjeit, (flh fdjlageit , jurudfdjlagett. Bywa tam ciepła dostatek od wzrażania promieni słonecznych. Cresc. 135.— §. Wstrzymać , odrażać, powściągnąć postęp; juritcfb«Ueit , (tblJflh ten, bemmen. Las liściem jak zasłoną jaką wzraża słońca; submovit Phoebeos ignes. Zebr. Ow. 117. Strzał pa-

Pilch. Sen. list. 2, 426. — Wzorzysta szata, szachowa-nem tkaniem wzorzysta. Cn. Th. 1348; szachowana właśnie , ale i to wzór. ib. pstra, mit gigureit, bunt. Ja-kób uczynił Józefowi suknią wzorzystą. W. Genes. 37, 3; rozmaitych nici i farb. ib. (sprawił mu suknią rozmaitych farb. Bibl. Gd. ; szachowaną. 1 Leop.\ przetykaną.

3 Leop. ; sztukowaną. Budn.). Szaty pstre, sukienki wzo-

680

WZRĘCZ- WZROK.

WZROKOWY - WZROST.

rę z sajdaku dobył, lub różności Wielkiej, owa pomaga, ta wzraża miłości. Zebr. Ow. 16; ( fugat). Jabłka.ci-* skiem wzrażona zgania bieżącego i ‘żmija. ib. 264. {późni jadu remorata). Rodząca siła , która z ziemi wychodzi na wierzch , ‘zasię wdraża w nią od śniegu, gdy na niej leży. Cresc. 134.

‘WZRĘCZ adv., ob. Wręcz , w ręcz.

WZR0DZ1Ç cz. dok., w górę wydać, wyrodzić, wypłodzić, odrodzić; »on nettem fieroorjeiigen, f;er»orf>ringen, erzeugen. Wiele wzrodzi się, co już ustało, ustanie, Co dziś jest w modzie, skoro zechce używanie. Mon. 73, 53; multa renovaniur [verba).

WZROK, ‘WEZROK, ‘WZDROK , u , m. (Ętym. ‘weźrzeć, wejrzeć, *źrzeć), władza widzenia, zmysł widzenia, widzenie, bie éeljfraft, baê ©efien, ber ©eftcfyteiftnn, ba§ ©eficbt; (Boh. et Slov. zrak; Bosn. vid, gled, {ob. Glądać) ; Ross. spates, 3ptHie; ( cf. Carn. obsol. srak * powietrze ; Slav, zràk aër ; uzrok. causa ; Dal. vzrok causa; Bosn. uzrok , prirok causa, origo , caput, uzroktńk efficiens, uzrociça effedrix , zrâk , zrakka, zdrak «promień; (ob. niżej: wzrokowe promienie, cf. zdrój); Rag. uzrok, prîlika « przyczyna, początek, pozor, vzro-kovatti causam esse, zrâk, zrakka « promień ; Rag. zra-cich « promyk, zraacni radiatus ; Ross. soponemi, 3pa-noKS źrzenica ; Eccl.    , 3paiiHKï> obraz, obrazek ,

3pamiTHCH wyobrazić się, yspoies , Kima, npimima przyczyna ; Turk, iśrak fulgor, splendor, orlus solis, (cf. zorza). Już nie stawa wzroku Memu biednemu oku. Ryb. Ps.

9. Czy wzrok straciłeś? Teat. 56. b, 79. Jegomość widzę nietylko słuchu, aje i wzroku słabego. Teat. 3. b, 85. (słabych oczu). Wzdroku otworzyśiego. Sekl. 30. Dobry wzrok. Cn. Th 1244. Wzrok ostry. Cn. T/z. 1348, Ross. 3opi;ocTb. Ostrego, bystrego wzroku czyli oka, Ross. 3opniH, aopoKŁ. Nie widomi wzdrok biorą od Jezusa. Sekl. Luc. 1. Ślepi wzdrok biorą. ib. Math. 11. Jezus wielu niewidomych wzdrok darował, ib. Luc. 7, przywrócić wzrok, Eccl. BOoneciiTH. Duchowne niemocy przypadać pod wzrok nie mogą. Żarn. Post. 65 b. (pod oko, pod oczy, pod zmysły). — Wzrok, użycie wzroku, wzieranie , wejrzenie, spojrzenie , patrzanie, widzenie ; ba3 33rand;ctt beê ©efid;tê, baS @el;eii, ©d;aucn, #tnfef>ett , ÜBlicfcn, ber 331tcf. Kto niejako trochę małym a przysłonionym wzrokiem chce słońce widzieć, niejako w nie wejźrzeć może, ale kto wszystkim a bystrym wzrokiem śmiele na nie patrzeć usiłuje, zaślepionym być musi. Żarn. Post. 2, 268. Ukazują go sobie ludzie; albo tak rozumie chociaż wzrok jest i na kogo innego, i mowa o kim inszym , że to o nim wszystko. Gorn. Sen. 170. Bieży do rudla, szypra ściska i w'zrok wszystek daje na brzeg blizki. JabL Tel. 124. (wytrzeszcza oczy). Na nią bogini bitna wzrok ‘wypałubiła ogromny. Źebr. Ow. 50 ; (vertit ad hunc torvi dea bellica luminis or-bem). Ukrwiawioną pochodnią matka męża mego Wywijała , będąca wzroku groźliwego. Bardz. Trag. 569. (oczu groźnych , miny, twarzy groźnej). Teraz jak bazyliszek po wzroku mordujesz. Bzów. Roi. 77 , ob. przez wzrokowe promienie, burd; ben E3lttf, ÎJlitffïrafll. Człowiek

złego wzroku , złego oka , urok czyniącego ; Eccl. 310-3pHTeib, (cf. zajrzyć). — Mentor przez wzrok spoziera na niego spokojny. Jabi. Tel. 136. po oku, mit ruhigem ©eitenblitf fteÇt er nad; tfjrn Ijtn. — Na wzrok, na oko, na pozór; bem Slide nad), bem Eluge nad;, bent ©d;eine nad;. Są niektóre jadowite rzeczy, które na ‘wezrok są różne.... Eraz. Jez. P 5. — Na wzrok, na wzraz, na kształt; in ©eftalt, nad; Elrt, tnie. Dwie niewieście miały skrzydła na wzrok skrzydeł u kani. 4 Leop. Zachar. 5 , 9. (jako skrzydła bocianie. Bibl. Gd.). — g. Wzrok, wzgląd (łaskawy, przychylny); (günfîtgeê) 21u(je, (woljlmoflenbe) 3ïndftd;t, (günftiger) Slid. Wzrok na niego obrócili, i obrali go panem. Ir. WZROKOWY, a, e, od wzroku, oczny, od widzenia; ©cfld;t3«, Eiligen«. W której części oka wzrok się formuje, czy w żyłkach optycznych albo wzrokowych? czy w wilgoci kryształowej, czy też w siatkowej błonce? Mon. 76 / 319. Bazyliszek przez promienie wzrokowe jad z siebie wypuszcza. Sak. Probl. 33; (bazyliszek po wzroku morduje. Bzów. Roi. 77).

WZROŚC1Ć cz. dok., Wzroszczać niedoh; Iioss. B03pacTHTb, B03pamaTb; czynić że co wzrasta, aufroadifeit titad;en, auf« feinten ntad;cn, aitfgefieu laffen. Ja nasadziłem, Apolon pokropił, ale bóg wzrościł ; a tak ani sadzący jest czym, ani pokrapiający, ale wzraszczający bóg. Budn. 1 Cor. 3, 6. (bóg wzrost dał, a tak ani ten co szczepił jest czym, ani ten co polewa; ale bóg, co wzrost dawa. Bibl. Gd.). Synowie nasi byli jak szczepy .wzroszczone w młodości ich. Budn. Ps. 144 , 12. (jako szczepy ‘ro-stące w'młodości swojej. Bibl. Gd.). Wzroszczę róg Dawidowi. Budn. Ps. 132, 17. (sprawię, że zakwitnie róg Dawidów. Bibl. Gd). WZROSNĄĆ contr., ‘Wzróść med. jedntl., Wzrastać niedoh. ; Boh. wzrusti, wzrostl ; \ind. gorsrastiti, gorrastiti ; Rag. vzrastjeti ; Bosn. uzra-sti, narasti, uzmnosgitise, (wzmożyć się); Ross. npo-ïi3poCTH, npOH3pociaTb ; Eccl. B03pacTaio ; w górę wyrosnąć , wzniknąć, rosnąc w górę iść, wzrostu nabierać; aitftnadifen, in bie £>öl;e tnad;fen, empor machen pr. et fig. tr. Z jednej kostki rzadko albo nigdy nie ‘wzroście (wzrośnie) palma, a *wyroście-li (wyrośnie-li), tedy nie wskóra , albo zaginie. Cresc. 441. Wśrzód starań rodzicielskich , wzrośliśmy. Pilch. Sen. list. 2, 46. Wzrastający Ross. B03pacTHbiu. Wzrosły, urosły, Bosn. uzrastao; Ross. B3pocibiH, B3pocmiM. To Wac Panny dzieciństwo nie dozwala rozumowi wzrastać. Teat. 38, 158. (rozwijać się, kształtować się). Jak mi jest miło widzieć, £e na twe staranie Początek swój nauki biorą i wzrastanie. Weg. Ust. 1. wzrost, postęp, 26ad;$tf)Uttt ; Ross. B3po-CJiOdb, ‘wzrosłość , bie (ünMCpfenfiett.— Math. Jeżeli terminy tym się bardziej powiększają , im się dalej ciągną, nazywają się wzrastającemu, divergentes. Śniad Alg. 4,109, cf. postępujące, ttmdjfenbe, fłetgenbe. — §• Transi. Zawierucha ztąd wzrosła 7r. wyrosła , wynikła , wszczęła się; roofer ermadjfen, entfielen. WZROST, u, m., WZRÖ-SC1K, a, m., zdrbn. ; Boh. zrust, G. zrostu; Slov. zrust; (Vind. roistvu , rojenje « rodzenie); Rag. vzras, vzrast, uzrasta ; Ross. B03pacTame , B03pacrbme; wzra-

on na wzro-

stanie, wzrośnienie ; bflê 2öad)fen, bflê 2Bfld)êt|um, ber 3Bud)$. Oto orzę i sieję, a bóg deszcz puści i da wzrost pracy mojej. Sk. Kaz. 580. Dojźrzałość jest granicą wzrostu. Zool. 36. (koniec wzrastania, rośnienia, tak że już przestanie rosnąć). Wielu chce _by w ojczyźnie wzrost brały nauki , I żeby z niej' kwitneły wyzwolone sztuki. Zab. 7, 154. Weg (postęp , górę , .żeby górowały, w górę szły, kwitneły). — Wzrost, miara wzrostu, której kto dorósł, cf. statura, uroda, postać, wysokość, wielkość; Sorab. 1. żiwotna zrostnoicż; Bosn. stas, visinna < jovjeka ; Boss. B03pacib (2. wiek czyj) ; ber 2ßud)3 , bie ©rópe, bie bie ©tatur, ©eftalf. Był ście mały. Rej Post. N n u 2. Wzrościk niemowlątka. Kanc. Gd. 49. Byłem go ujźrzał, tak wzrostu śrzedniego Ma być człowieczek , gruby i pękaty. Past Ftd. 292. Wzrost niezwyczajny. Cn. Th. 1348. nadzwyczajny, cf. olbrzymi; Ross. HapojK4enie, (cf. narost), Maiepodb. Nie wspina się na stopach, ani chodzi na palcach, obyczajem tych . którzy fałszywy wzrost sobie przyczyniają. Pilch. Sen. list. 4 , 56. Któż może przydać do wzrostu swego łokieć jeden ? Sk. Kaz.. 573.. Math. 6. mer frtnn feiner ©rope eine (Sile jufejjen ! 8utf). — Według wzrostu jest suknia, a małemu, rosłego pachołka szata nie służy. Sk. Żyw. 1,22. WZROSTOWY, a, e, od wzrostu, 38ud)3 », âSgd^tfniméi - ; Ross. B03pacTHHH.

‘WZROZUM1EC, n. p Racz wzrozumieć panie wołanie moje. 1 Leop. Ps. 5, 1. (Wyrozumieć (qu. v.) 3 Leop.).

*WZRUSZTOWAĆ się zaimk. dok., za pomocą rusztowania wzdrapać się, wzleźć; Ross. B3rp0M034HTbca, ncrittittelft ©crnften hinauf fłeigen.

WZRUSZYĆ cz. dok., Wzruszać niedok., *Wzruszawać con-tin. , ‘Wzruszywać czesll , wzgórę poruszyć; Vind. gor-srufhiti, srufhiti, sgibati, (cf. zgibać); Ross. B03K0.ieóaTb, B3K04e6aTb, (cf. kolebać): nad) oben su Aufrufen, in megung feigen, aufregen, auffiöhren pr. et fig. tr. Wzruszam czego, poruszam. Cn. Tli. 1548 Neptunie, co berłem trójzębnem Wzruszasz ziemie, i morzem zarządzasz nie-zgłębnem. Dmoch. //. 190. wstrząsasz, erfdjüttew, beben mnd)en. Rozumieją, że wzruszenie abo trzęsienie ziemi, dzieje się od wiatrów, w zwaliska podziemne w biegłych, które drogi ku wierzchowi nie mając, gwałtem wielkim ziemie przerywają. Olw. Ow. 250. dśrbbeben. Siła zmiany i wzruszenia xiezyca ; vis variationis et evectio lunae. Hub. Mech. 475. — Wzruszyć ziemię, wskopać; bie ®r* be Aufnihren, auflocferu. Wzruszanie ziemi koło drzew, okopywanie drzew. Cn. Th. 621. Sadzą chmiel w ziemi *puchlnej, a dobrze wzruszonej Cresc. 246. Ziemia pod "ino ma być wzruszona częstem przeoraniem albo wsko-powaniem ib. 301. —- Wzruszać, poruszać, naruszać, obalać; mniunljeit, umfturjen pr. et fig tr. Bulgarowie cesarza Konstantynopolskiego, wzruszywszy mu przymierze, porazili. Siryjk. 90. (zerwawszy przymierze , złamawszy) Wzruszać się, obalać się, chwiać się; Croat, vrussû-jemsze corruo, roAiifen, binfturjen, untfiürjen. Nasi Rusakom nie źle odpierali, wszakże potym ustąpili nazad , i przetoż wzruszył się był wszystek lewy róg. Biel. 104. (słabiał, zmieszał się). Niewzruszony, nie do wzruszenia, SłowniK Lindego wyd. 2. Tom VI.

nie do obalenia , naruszenia; (Croat, urusslyiv ruinosus) ; Vind. neskufen , nestrefen, (niewstrzęsły) ; Ross. Heno-KO.ie6nMMH. Bija bałwany o niewzruszone skały. Chodk. Kost. 14, (cf. wryty). Bogów wyroki są nieodzowne i niezwruszone. Pilch. Sen. list. 2 , 266, (cf. zawity). Kto sie stara o niewzruszone ukontentowanie, gotuje się do nieba. Zab. 15, 74. Roćzna arenda -będzie miana z obu stron za niewzruszoną, jeżeli z której strony nie zajdzie wypowiedzenie. Ram. 83,2,63. Negat. ‘Niewzruszoność, niepodobność być wzruszonym ,> wstrzęśnionym , bte itrter» fdjutterlidjfett ; Ross. HeriOKOieóiiMOCTh —Wzruszyć zwierza , zająca » wyruszyć z legowiska , (Tltfftoljrctt , (tnfftÂU* Üem. — Transi. Wzruszyć ptaki, ob. Spłoszyć. — Wzruszyć się, wyruszyć,' ruszyć z miejsca, powstawać, zrywać się; ftd) tu Bewegung fefeu, aufbreęhen, «ufftelien, lośgeljen. Po-tym się wzruszą gwałtowne i częste dżdże od południa. Radź. 4 Ezdr. 15, 57. (spadną gwałtowne dżdże. Bibl. Gd). — Wzrusza się cieczą, płyn » robi, fermentuje, wzburza się, wre; ttt ©ćtfiruttg fontmen, gälten, Arbeiten. Gdy bulki powietrzne w znacznej -mnogości podnosić się zaczynają, cząstki płynu wzruszają się, co się nazywa wrzeniem. Hub. Mech. 269. — Głos wzruszyć, głosu dobywać, bie ©tttttme eridmUen laffeit. Faunus też zrozumiawszy, ze mu dali uszy, Tak pieśniami dawnemi głos chrapliwy wzruszy, Zimor. Siei. 204. — Wzrusza co żołądek , zwracanie czyli zrzucanie, womit sprawia, pobudza ; 6rbrec(;en nentrfadjen, imtcrlid) aitfrtt^ren. Wzruszają wymioty dla jedzenia jedzą dla wymiotów. Ossol. Sen. 14; f vomunt ut edant ). Rzodkiew' na czczo jedzona wszystkie karmie na nię prz\łożone wzrusza. Cresc. 241. — Wzruszyć, podburzyć, wzburzyć, podbudzić, pie-spokojność sprawić, buntować, wszcząć bunt; ttnrulje jtiften, Ai'fmiegeln. Ustawy nowe ktoby czynił, i ktoby burzki wzruszał, głowę traci. Szczerb. Sax. 177. Wołali żydzi na pana: zakazuje on czynszu dawać cesarzowi, wzruszawa lud, począwszy od Galilei aż tu. Żarn. Post. a 6. Wzruszenie, poruszenie, niespokojność , burza, bunt, powitanie; ^Bewegung, Unruhe,5Iufrnbr. 3lnfftanb. Tyle wzruszeń, związków, konfederacyj, mogły sprawić to mniemanie, iż niemasz burzliwszego i niespokojniejszego od Polaków narodu. Ust. Konst. 2, 132. — Wzruszyć, pobudzić, zachęcić; erregen, roecfeit, mtret|en, aufmuntcnt. Jak Polio Marona , Mecenas Flakusa , Jak Mesala swą łaską wzruszał Tybulusa , Tak też wiersz mój wzbudziła panie miłościwy Twoja dzielność Stryjk. Henr. A—Wzruszać zmysły, umysł, serce * poruszać, poruszenie sprawić, bte ©Inne, baś ©emtitb, bn§ £erj rühren; Croat, kretarn, krećhem ; Ross. no^BHmiiTb, no4BHrHjTb, no4BH3arb. Wzruszenie; Vind. ozhutenje, obzhutje, srufbenje, sgibanje, baê 3tu(u'en, bie îRÜ(intng. Czucie jest rozkosz albo ukontentowanie , boleść albo przykrość od wzruszenia zmysłów pochodząca. Boh. Dyab. 50. Urząd rozumiał, że w owym wieszczku jakie boskie wzruszenie było. Sk. Uz. 48, cf. natchnienie, Segetfterimg. Wzruszenie umysłu, natychmiast po wyrządzonej krzywdzie w nas powstaje. Pilch* Sen. gn. 179. Wzruszać się, oburzać się, pow-stawać; ftd) erbittern, in ÎSMnng fornmen, in $arntfd) gerätsen. Wzruszał się w nim

86

682 WZRUSZYCIEL - WZRZEDZAĆ.

L

WZRZEZAĆ - WZWARZYĆ.

duch jego , gdy widział miasto poddane bałwochwalstwu. »erfahren. Nowym kształtem nieszczęście się wzrzędza. Radź. Act. 17, 16. (poruszył się w nim duch jego.

Bibl. Gd.). Nie wzruszaj    się    przeciw    bliźniemu leda o    ‘WZRZEZAĆ, wrzynać, ob. Werznąć.

krzywdę. Radź. Syr. 10,    6.    Bibl. Gd.    Znaku gonitwy    WZRZUCIĆ cz. dok., Wzrzucać niedok.,    wzrzucam    ,    rzucam

z pilnością czekającym Rojaźń serce radośne kołacąc w górę. Wlod. wzmiatać; tn btC werfen, Ciufwerfett, wzruszy wa. A. Kchan. 119. Wzruszam kogo, wzruszam    empor werfen; Vind. gormetati, gorvrezhi , gormezhuvati ;

afekt w kim, płacz i t. d. , wzruszam się sam. Cn. Th.    Ross. B03BepmyTb, B03Beprar& fwzwierzgać), B3MeT-

1348. rühren, iRührung ^eroorbrńtgen. Chcesz żal we mnie pobudzić , wzrusz go wprzód sam w sobie, W ten czas żywiej uczuję, to co przykro tobie. Kor. Hor. 7. Wzruszający, czuły, R9ss. yMHMTejLHBiÄ. Wzruszmyż Jezusa prośbami. Groch. W. 39. Wzruszenie', poruszenie umysłu. WZRZYGNAC cz.jedntl., Wzrzyga& niedok., wyrzygać w górę ; Cn. Th. 780. bte ©emutl^&ewegung. Wzruszenie, litość, attfrülpfen , ^cröorrülpfen ; Bosn. uzrigali, uzrighivati. poruszenie. Cn. Th. 1348.    bte    9îühmttg,    ba$ SDîttUeb. Mi-    WZRZYNAĆ , ob. Wzerznąć.

łosierdzie jest serdeczne    nad nędzą    i    mizeryą ludzką    WZS1EG cz. dok., Wzsiekać niedok. , do    góry    rozsiec    ;    Vind.

użalenie i wzruszenie. Dambr. 345. WZRUSZYCIEL, a

Mon. 70, 596.

HyTŁ , B3MeTaTL, B3MeTbIBaTL , B3KHHyTb , B3KBAHBaTb ; Eccl. B03MeT3TH, B03MGCTH. Młody rumak, pierwszy raz głos trąby słysząc, dzielny wzrzuca łeb w górę. Staś. Num. 1 , 88.

gorfekati, gornafekati, ttt bte $ölje attfljauen.

m. , który wzrusza, porusza; ber tperaufrührer, Itmrührer, ‘WZSLUPIĆ; Eccl. bo3Cto.iiihtii ; na słupie zawiesić. Slufrulfrer. Buntownicy i wzruszyciele prawa pospolitego    ‘WZSUG,    ‘WZSYPAĆ cz.    dok., w górę nasypać,    ûUf*

Stat. Lit. 152. (Störer ber öffentlichen Sftttfie. Panowie Pol-    fchütten;    Vind. gorfuti,    'gornafuti ,    gorpofuti, nafuti,

scy prosili o wyrok na kniazia Dymitra Sanguszkiewica, gornafipati.

jako na wzruszyciela pospolitego pokoju. Stryjk. 752, ‘WZSZ6ZEPAC cz. dok., w górę naszczepać ; Vind. gor-(cf. wichrzyciel, burzyciel). Brzydzili się jego nową riau- sziepiti ; nad) oben ailffpaltett.

ką , zowiąc go buntownikiem i wzruszyeielëm pokoju po- WZSZUMIEĆ med. dok. ; Ross. BoamyarfeTb ; wzgórę zaszu-

spolitego. Buz. Hst. pr. 1. N. Pam. 13, 79.— W rodź. mieć; empor braufenfchdunteu, toben.

ieńsk. WZRUSZYCÎEKA, i; bte 5lufrüljrertn, fRnfieflörertnn.    WZTARGNAG cz. jedntl.,    Wztargać    niedok., w górę po-

WZRYĆ cz. dok.,

1. WZRYWAĆ niedok., wzgóre poryó,    wzerwa«; Ml,    o8m $m«lf    laufen, jetten, jtyen;

.    .    .    , c.    ⁰ v r fVind. gorstergati, gorvtergati, gorodtergati, gorsdreti,

wzruszyć, wskopac; tn bte £ohe aufrouhlen, aufgrabetf; ₀d f &    &    0    &    °    &

na-

Vmd. gorsritii; Ross. B3pbiTb, BspbiBarb, Bspoio, B03pbi- *^z°xECz '* oL Wstecz. ‘WZTYCZYĆ ; Boh. wztycjm ;

Baro. U pożytkach orania abo wzrywania ziemi. Cresc. 8/.    _eci.n^ /A

rj    \ •    •    • j ,• , i,    • i-    iu tknąwszy wystawić, wysterczyć; aujftellett, aitfrtducn.

L czwóra rodzaju ziemi dwój tylko sprawiali, orząc albo tut^h/,⁴ j i    / • j i r * ^

,, JJ ,    ¹ .    .    .?    WZUG cz. dok., Wzuwać niedok., włożyć na siebie miano-

Wżuwać niedok., żując wgryźć, etttfauen;

cii. Crete. 202! - 2. WZRYWAĆ , o. p. konia, ob. P.pkrT** botf*>yt. ws,?k?:    'ß‘er-' TP ^“0"

Wzcrwsić    •    cm, jteht ju fehr cut, »erltert ftt^ tm §olje, tn ber Setnmanb,

bcpm SDîaplen.

‘WZRZĘDA , y, z., zrzęd.ność, przesada; übertriebene 9)Mä WZVVALIC cz. dok., Wzwalać niedok., w górę powalić; felcp,    Übertreibung, fîünftelep. Zatymem poznał swoje pier-    auftndljeu,    auft^iürmen,    empor mdljen; Bosn. uzvaliti,

wsze    błędy, 1 śmiałem się sam z onej swojej wzrzę-    povaliti ;    Ross.    B3BajtiTL ,    B3Ba.iHBaTb , B3K8THTŁ, B3Ka-

dy. P. Kchan. Jer. 367. Trzymając zwierciadło, nie prze-    THBaTb. Gdy na    lisa głód    przychodzi, tedy się zdechłym

stała    Przeglądania się, i zwyczajnej wzrzędy. ib. 403.    uczyni, i    wzwaliwszy się    leży, gębę otworzywszy a ozor

WZRZĘDNY, a, e, zbytnie troskliwy, übertrieben forg*    wywiesiwszy. Spicz. 444.

faltig, peinlich, (cf. zrzędny). Gdzie pokój niepewny, WZWARZYĆ cz. dok., Wzwarzać niedok.-, Vind. gorskuhati, albo wojna potrzebna, tam drogi łacniejszej do wojny gorpokuhati ; Ross. B3BaptiTb , B3BapnBaTb, B03Bapaio ; szukać, jest rzeczą człowieka wzrzędnego. Janusz. Lig. H.    warząc w górę wpędzić, aitffocbett,    auffiebett laffett.    Wzwa-

WTZRZĘDZAG się zaimk. niedok., dokazywać, burmi-    rzam, fervefacio. Cn. Th. 1348.    Dasyp. U    2 b.    Smołę

strzować; fjerrtfd) mirthfdmfteu, beu SDîeifter fpielett, launifdj    z sadłem włóż w garniec, a tak    mieszając    wzwarz, *aże

sie wspieni ku kipieniu. Cresc. 53. Wino mocne wil-    Ap. 25. Kiedy się najlepiej o przymierzu fortuny ubezpie-

gotności ciała zagrzewając wzwarza i wzburza. Cresc.    czysz, *alić ona jako Tatarzyn tuz wnet za posłem woj-

369. Bóg wzwarza jako garniec morze. Budn. Job. 41 ,    sko wyprawi, ani wzwiesz , z której cię strony chluśnie.

22. (czyni, ze wre głębokość jako garniec. Bibl. Gd. ;    Rej. Zw. 153. Rybeczka około wędki igra , 'alić po chwili

cf. wzwierać, wezwrzeć). Wzwarzenie ; Ross. B3BapKa ,    *chyt na brzeg, ani się sama obaczy co się jej stało;

B3BapeHie, (BSBapeut, 3BapeirE piwo grzane).    ‘takież ptaszek pod siecią albo na lepie ani wzwie, kiedy

WZWAŚNIĆ się zaimk. dok., waśnią wzburzyć się, unosić    uwiąźnie. Rej. Zw. 72 b. Majętność twoja , ani wzwiesz,

się; Jflufenb loêgeljeu, lo&flürmen. Pragną zguby kościoła, który spotwarzyli, i na który się tak bardzo wzwaśnili. Sk. Kaz. 145.

WZWIAĆ cz. dok., Wzwiewać niedok., wiejąc wzdąć, auf» wedelt, tn bie #itye weiten, entpov weiten, aufOlafen ; Vind. gorpihati, gorsmahati ; Ross. B03BtBaTb. Pył i piasek wiatr wzwiewa i miece. Pilch. Sali. 209. Wzwiewał wiatr lekki włosów. Zebr. Ow. 100; (levis aura capillos moverat). Wtedy się kształtna zdała, ciało obnażały, Wsporne wiatry, ubioru przeciwne wzwiewały. Zebr. Ow. 18; (vibrabant /lamina vestes). Wzwiewanie, wzwianie, ob. Wzwiewek.

ani obaczysz , jako z ciebie złupioną będzie. Rej. Ap. 36. Przyjdzie na cię złe, ani wzwiesz, zkąd się weźmie. 1 Leop. Jes. 47, 11. (nie wzwiesz, gdy przyjdzie na cię. Radź. ib. ; (przyjdzie na cię złe, którego wyjścia nie wiesz; przyjdzie na cię nagłe spustoszenie nim wzwiesz. Ribl. Gd. ib.). Czujmyż się, bo nie wzwiemy, gdy nas zagubi. Chryszt. Nin. C. W. Post. W. 164. Najlepiej, kiedy się bracia dzielą cicho, bez kłopotów, iż wójt o tym nie wzwie. Sax. Porz. 130. Czytają podróży, by wzwie-dzili wszystek świat, gdzie sami nie byli. Rej. Zw. 5 b. (by poznali , cf. zwiedzać kraje).

WZWIERAĆ , ob. Wezwrzeć.

WZWIADY plur.

wywiady, wywiad ki , wywiad, wywiady- WZW1ERZGNĄĆ cz. jedntl.. Wzwierzgać niedok., wierzgając wanie , wywóedzenie się; fôltttbfdjaft, dtTuttbtgttltg. Na w górę wybijać, tu bte £)üfye »Ott Ijtttteu CUt3fd)lflgen; Ross. wzwiady posłać, 'jachać, sciscitatum. Cn. Tli. 460, Boh. B03BeprHyTb, B03BepraTb wzrzucić.

dok., Wzwodzić niedok. ; Boh. zdwihnauti, zdwjhati; Rag. uzvèsti, uzvoditti; Ross. B3BecTb, B3B04HTb, B3Boacy, B03BecTb, B03B03(4y, B03B05Ky ; podwędzić w>zgórę, wyciągnąć do góry, in bte $ölte ctufjtelten. Co żywo do bram bieży, mocny wzwodzi, A król -sam wszystkich z pilnością obchodzi. P. Kchan Jer. 58. Wzwodzenie, wzwie-dzenie , wzwod, bflö Slufstelten tn bte    Wzwodzony

most, ob. Wzwod, wzwodni most, bte 3ltglirfi(fe, g(tH« brfitfe. — §• Wzwieść upadłego, podnieść, wzdźwignąć, (einen ©efaUcnen) mrfridjien pr. et fig. tr. Aramant, widząc, że brat jego miły Już był na ziemi, tak srodze raniony , Chciał go wzwieść, ale próżne prace były, Bo i sam na nim poległ obalony. P. Kchan. Jer. 231. Wzwiedźcie starca tego. ib. 500. Osła upadłego wzwiódł. Sekl. 22. Tak dobrze jelenia strzałą swą wygodził, Ze się na swoje nogi więcej już nie wzwodził. Olw. Ow. 395. Bóg nas po tym upadku wzwiódł i wydźwignął. W. Post. W. 3, 26. Wzwodzi ciche Jehowa ,. tłumi ‘niezboźne aż do ziemi. Budn. Ps. 147, 6. (pokorne podnosi , a niepobożne aż ku ziemi uniża. Bibl. Gd.). Chleb ten w sakramencie posila słabych, potwierdza podróżnych, wzwodzi upadłych. W. Post. W. 221. Cboruje-li kto, modlitwą wiary pan zachowa niemocnego i wzwie-dzie go. Fund. 87. Podpiera Jehowa wszystkie padające, a wzwodzi wszystkie nachylone. Budn. Ps. 145, 14. (zatrzymawa upadające, a podnosi obalone. Bibl. Gd.) Ratui mię od nieprzyjaciół, od powstających na mnie wzwiedź mię. Budn. Ps. 59, 1. (wyrwij mię od nieprzyjaciół, a od powstających przeciwko mnie, uczyń mię bezpiecznym. Bibl. Gd. ; zasłoń mię). — Wzwieść, wywieść, wyprowadzić, wystawić; l)en>ovfüI;ren, fyemtrbringen. Jehowa wzwodzi z prochu niedostatecznego, z gnoju podejmuje ubogiego. Budn. 1 Sam. 2, 8. (wzbudza z prochu ubogiego, a z gnoju podnosi żebraka. Bibl.

683

WZWAŚNIĆ - WZWIEDZIEĆ.

WZWIERAĆ - WZW1EŚĆ.

wyzwed, (wyzwedae śpieg , ob. Wywiadownik, wwzwćdeti, WZWIESC , wzwiódł, wzwiedli, f. w zwiedzie, wzwiodę cz. wyzwjdati, wyśpiegować, ob.Wywiedzieć się, cf. wzwiedzieć).

Zbiegów, i innych, których miał pogotowiu, wysłał na wzwiady, gdzieby też Jugurta przebywał. Pilch. Sali. 211 ;

(cf. jechał, aby wypatrzał, co się u nich dzieje. Baz.

Sk. 220). Teraz w to powietrze na wsi siedząc, posłałem do Krakowa na w-zwiady, coby się‘wżdy z powietrzem działo. Podw. Wróż. 4. WZWIASTOWAĆ, ob.

Zwiastować.

WYW1ATR adv. ; Sorab. 1. pod wétsch ; przeciw wiatru.

Wiod. gegen ben 3ötnb. Na wzwiatr , t. j. przeciw wiatru

n. p. iść, jechać. Włod.

WZWlć cz. dok., Wzwinąć jednt., Wzwijać niedok., w górę nawinąć, powinąć; hinauf tn btc $of>e nucfcln, nńttben;

Vind. gornaviti, gorsaviti, gornavijati, gorviti, gorsviti.

WZWIEDZIEĆ, f. wzwie, wzwiem med. dok., dowiedzieć się, spostrzedz; inne tn erb en, genutzt' tnerben; Boh. zwć-déti, zwjm, (cf. zwiedzieć , zwjdati dochodzić , wyzwe-dèti, wyzwjdati wyśpiegować, ob. Wywiedzieć się); Sorab. 1. żwem ; Vind. svedeti, sastopiti ; Ross. CB^aib ;

{Eccl. cłKt^tTii, cbIjmij * znać). Straw' ich w gniewie, a wzwiedzą, że bóg panuje. Budn. Ps. ^9, 15. (niech poznają. Bibl. Gd.; niech doświadczą). Ze pan przemógł szatana, anieli wzwiedzieli. Kanc. Gd. 185. (powzięli wiadomość). — Najczęściej z negacyą ani , n. p. Ani sam wzwie*, jako niewidomie, a jako niewiadomie przypadnie mu wszystko, Rej. Post. G g y 6. Ani wzwiesz sam , jako się tobie wszystko poszczęści, i rozmnoży wedle myśli twej ib. A a a 6. Ani sam wzwiesz, zkąd ci to przypadnie, ib. X x i. (nie wiedzieć zkąd). Ani sami wzwiedzą , kiedy a gdzie mają wpaść w paszczekę one-mu wilkowi, który ‘zawżdy ustawicznie nad nimi chodzi , jakoby je pożreć mógł. Rej. Post. H h 6. Mieczem ustawicznie grozi, a tuż go dzierży nad głową twoją, że ani wzwiesz, rychło-li go spuścić ma. Rej.

86*

684 WZWIEWAĆ - WZWYCZAIC.

WZWYSZ - WZYWAĆ.

do nich przywykli). Ręce moje przywykną do pracy; serce już jest wezwyczajone do cierpliwości. We)). Marm. 145. Większa część ludzi wzwyczajona do bezprawia, utraciła czucie jego. Przestr. 92. Ja nie biorę na zastaw , anim wzwyczajony Brząkać złotem na banki i na faraony. Nar. Dz. 3, 46. Wzwyczajony, w zwyczaj poszły, w zwyczaj obrócony, zwyczajny (cf. oklepany;, jur ©ercolinljett geworben. Wzwyczajona przedaź szarz w wojsku mieszała w awansach dobry porządek. Dyar. Gród. 432. Wzwyczaiło się, w zwyczaj poszło, w zwyczaj weszło, w zwyczaj się obróciło, e§ tft jur ©en)0l)!lI)Ctt ge< toorbetl. Daj boże, aby w radach krajowych nie toż właśnie wzwyczaiło się , iż /to tylko przemaga, 00 świego-tliwym i wrzaskliwym ludziom upodobało się. Krom. 690; (utinam non usu veniret). Wzwyczajenie, zwyczaj, wprawa ; ba3 (Einüben, ©et0Ö(utett. W tej rzeczy wprawa i wzwyczajenie najwięcej może. Pir. Pow. 153. Tak to czyni wzwyczajenie , Ze co nam straszne stworzenie Lub osobliwsze się zdaje, Poufałe z cżasem staje. Jak. Baj. 131. A. Kchan. 257. (oswojenie). Rój się i kochaj boga ; służ bliźniemu , To jest istotą , reszta wzwyczajenie. Zab. 14, 246. Sźym. —■ Zaimk. Wzwyczaić się, wciągnąć się w co, wkładać się, wcierać się ; ftd) etnübeit, etngeinübîten, geniiilltteu. Cnota do której się z młodu wzwyczail, staje się jakoby przyrodzoną człowiekowi. Mon. 70, 754. Korsykanie tak się do sztuki strzelania we-zwyczaili, iż się stali najzręczniejszymi strzelcami w Europie. N. Pam. 4, 42. Już dawno na podobne patrzę przykłady, a wezwyczaić się do nich nie mogę. Teat. 1. c, 65. (oswoić się z niemi). Nie mógł chodzić w zbroi, dla niewezwyczajenia się tego. Zal H. T. 156. (że nie był zwyczajnym w niej chodzić).

Gd), Rozruszcie kościoł ten , a we trzech dniach wzwiodę go. Budn. Joan. 2, 20. (wystawię go. Bibl. Gd.). Z brukowych ziem nie wzwodzą nieba Daru możnej Cerery.

Gaw. Siei 356. — *§. Wzwiódłszy namiot swój Abram, przeniósł się. 1 Leop. Genes. 43, 18. (zebrawszy. 3 Leop.; ruszywszy się z namiotem. Bibl. Gd. ; er kad) fein 3elt ab, cf. zwinąć namiot).

WZWIEWAĆ, ob. Wzwiać. WZWIEWEK, wku, m„ wzwie-wanie, wzwianie, ba§ ^ufttieljett. Wzwiewkiem łaskawym dziewięć dni szedł. Zebr. Ow. 354'; flalu secundo, cf. powiewny wiatr , cf. powiatr.

WZWLEKAĆ, ob. Wezwlec.

WZWOD, u, m., wzwiedzenie , wzwodzenie; ba§ 5Iufjte» lien, £mtaufjte(ien, Slufljebett tu bte ^>öfie — §. Wzwod *

-WZ WODNI most, zwodzony most; bte 3ll9^Ûcfe, $alb brittfc; Boh. zdwihacy most; Vind. vifezhen must, (cf. wisieć, wiszący); (Boss. 1531304$, B03B04$ wzwodzenie;

2) B3B04$ kapralstwo; Eccl. B03B04$ reductio). Na Podlasiu dziś jeszcze oracze łańcuchy od wzwodów mostowych, i zawiasy od bra<n wykopywają. Stryjk. 325.

W śrzodku jest zamek, na który po wzwodzie Wchodzą , kiedy kto przydzie ku tej stronie. P. Kchan. Jer.

269. Most wzwodni. Gwagn. 368. Brama najwarowniejsza przy dużym swym wzwodzie wartę ma liczną. Tward. Wł.

111. — Fig. Jeślić drogę zamknięto, podnieś wzwody świata. Bardz. Trag. 15. (poruszaj, wzburzaj wszystko).

— *§. Medic. Wzwod, podniesienie się członka męzkiego, sterczenie, bte ©tetfe bc3 lttrtttnlitben ©lieber. Rzepa wzwod ‘otrokom pobudza, a niewiastom ‘zbestwiałość. Cresc. 196.

Muc nasienia lnianego mężom czyni wzwod. ib. 189.

Kuczmerka wzwód mężom czyni, a ku psocie zapala, ib.

259. Warzony por pobudza wzwód a żądzę cielesną, ib.

215. Niezwód, niesterczenie, ©d)laffl|ett. Kloby miał cho- ‘WZWYSZ, ‘WZWYSZĄ adv., na wyż, na wzwyż. Cn. Th., robę płynącą z członka męzkiego , tym zielem zastano-    450. na wysokość, tu bte §i)l|e. Lichtarze dwa, na chło-

wisz płynienie, bo niezwod czyni. Spicz. 24. Woda taka    pa wzwysz srebrne. Warg. Wal. 506. (wysokości chło-

czyni niezwod, i nasienie mężczyźnie wysusza, ib. 20. pa). Podstawek na trzy łokcie wzwysz. W. 3 Reg. 7,

WZWODĘ adv., przeciw wodzie. Włod. wzgórę, (oppos.    27. Bibl. Gd. Ołtarz był wzwysz na trzy łokcie. Radź.

po wodzie, z góry); gegen belt ©trout, ftrontaitfm.ïrto ;    Ezech. 41 , 22. Na trzy łokcie wzwyż przez trzy lata

(Sorab. 2. podwohdu; Rag. vzvoddu ; Slav, uz vodu). Na    ‘podrość. Cn. Th. 540; (in tria cubita triennio adolesce-

w z W'odę, przeciw wodzie, n. p. płynąć. Włod. Cn.-Th. 450.    re). Na miejscu chłodnym , gdzie słońce nie dochodzi,

WZWROCIĆ cz. dok., Wzwracać niedole. , do góry obrócić,    drzewo wzwyszą ‘roście , a nie na miąższość , aby się

wywrócić, und) oben fytnfe(iren; Ec.cl. B03Bpaiu.aio. Wzwró-    pień rozrastał. Cresc. 56. (w górę).— *$. Przez wzwysz »

cenie Eccl. B03Bpatuenie. B03BpaT$. WZWR0T, u, m.,    zbyt, nazbyt, ‘przezlisz gar jtt, Jlt, 5« fcljr. Gniew

powrót, baó Itntfe^reu, bte Untfebr. Szła na wzwroty od    pański wzruszył się na lud, i poraził go porażką przez

wzgórku Lieejskiego. Zebr. Ow. 23. Nie zostawa już    wzwysz wielką.    1 Leop. Num. 4,    33. (plagą bardzo wiel-

wzwrot mvm żaglom. Olw. Ow. 377. zwrot, zwrócić.    ką. Bibl. Gd).    *WZWYZSZYĆ    cz. ■ dok. , wywyższyć w

WZWYCZAlć, WEZWYCZA1G , cz. dok., Wzwyczajać, We- górę, podwyższyć wysoko; Rag. vsvisiti ; Bosn. uzvisiti, zwyczajać niedok'. ; Cam. resvadeti ; Bosn. uobicjaiti , sta-    uzdvighnuti, (    wzdźwignąć ) ; Croat, uzvissüjem ; Eccl.

viti ù obicjaj koju stvar ; Rag. vobiejaiti ; Ross. naTOpiub,    B3Bbioiaio , f)od)    ergeben, erflögen.    Pan się dlatego zniżył,

HaTaptiBUTb, (ob. Tor, torować); w zwyczaj wciągnąć,    by sługi wzwyższył. Kanc. Gd. 45. WZWYŻSZYCIEL ,

czynić że przywykną, nawykną » wprawić, nakładać kogo    a, m. ; Eccl. B03BticiiTeJib ; podwyższyciel, wynosiciel;

w co, wetrzeć; einen etnübeit, getuö^tteit, etngemölinen. Papr.    ber (polier, ßr^eber! W rodź. źeńsk. WZWYŹŚZYC1EL-

W. 1, 4. Wezwyczajony ; Croat, zvùchen , (cf. przy-    K A , i.

WZYWACZ, a, m., który wzywa, ber 2lufforberer, 2ltifrufer ; (Ross. 3Baiejb * zaprosiciel). Vocator , wzwywacz, ten który wzywa. Mącz.

wykły). W lekarstwa wezwyezajonym większa doza nie WZYMAĆ, oh. \Yżąć. szkodzi, u niewezwyczajonych często złe skutki spra- WZYWAĆ , ob. Wezwać, wuje. Krup. 5, 258. Oba do niebezpieczeństw z dawna wzwyczajeni. Przyb. Luz. 155. (z niemi oswojeni,

X.

w polskim języku słychać wyraźnie to brzmienie ; Depu-tacya Towarzystwa P. N. radzi pisać. x w wyrazach cudzoziemskich , a w swojskich ks. i ] Żeby nie przerwać ciągu słów pod literą k\ zaczynające się od x, tamże pod literami ks umieszczono: Xiadz , Xiąże , Xieni, Xiçga , Xiążka etc, ob. Ksiądz, Ksieni, Księga, Książka.

X alfabetu Łacińskiego litera 20ta ; Polskiego 23cia. W Polskim języku niekiedy za x używa się ks, n. p. xiądz, ksiądz. Kras. Zb. 2, 583. X mało używamy ; rychlej miasto niego piszemy ks ; wszakże mało nie lepiej pisać xiądz, xieni, axamit przez x. J. Kchan. — Januszowski i Górnicki są za ks. Now. Char. X litera Polo-ni recte scribentes , non u tun tur ; sed k litera omnia ex- X. abrev. > Xiadz, n. p., X. biskup. — W. X. Mość«Wa-pediunt; quare, ibi quaere, quae alii ab x inchoant. Cn.    sza Xiçca lub Xiążęca Mość. — Xżę * Xiążę. — W.

Th. 1549. [Według Kopitara należy pisać x, albowiem    Xstwm Lit. * Wielkie Xiestwo Litewskie.

Y.

Y litera Grecka ; w alfabecie i Łacińskim i Polskim przod-kuje ostatniej literze Z.' W Polskim języku częściej zażyta ; a częstokroć i małe Łacinmków zastępuje. Kras. Zab. 2, 585, n. p. retoryka, rhelhorica , gramatyka grammatica i t. d. — Y nie jest dwoje ii , jako wszko-łach źle zwać uczą, ale ypsylon Greckie. J. Kchan. — Januszowski czyni tę uwagę, że używanie jej potrzebne jest tam , gdzie słowo tępo idzie , n. p. gruby lud , a grubi ludzie ; potym do składania dyftongu mój, moi , twój , twoi. Now. Char. Po literach lak nazwanych twardych nastąpić zawsze musi y n. p. po literze r, rz, rym,

Rzym i t. d. — W liczbie mnogiej czasu przeszłego toż y cechą jest rodzaju żeńskiego i nijakiego, i zaś, rodzaju męzkiego, n. p. czytały, czytali. —    §. Y litera

nullam dictionem Polonicam inchoat ; neque vero recte Con-junctionem Latinam et aliqui hac litera reddunt. Vidi antiquum typographum, qui in tractatu de orthographia Polonica , semper i simplex conjunctionis et loco ponit ; idem facit Stoinius in Grammatica Polonica, Cracoriae 1568 édita ; item Cochanovius, et alii. Cn. Th. 1549.—• Y spójnik , ob. I spójnik.

Z.

263, Alfabet cerkiewny i Rosyjski tak' jest szczęśliwy, że nie tylko na wyrażenie i ma osobną literę », lecz i na składane nasze cz , sz, szcz ma u, iii, m. Dla braku litery >k [Czesi i Słowacy piszą ż 2] w Raguzańskim dyalekcie wyrażają z przez x , w Windyjskim przez s/i, n. p. żaba ; [Boh. żaba 2] ; Rag. xaba ; Vind. shaba. W najnowszej ortografii naszej wytrącają ze składanych szcz, pierwsze lub ostatnie z, pisząc: sczypce zamiast szczypce ; w Polsce zamiast w Polszczę.

Z ostatnia litera alfabetów Greckiego, Łacińskiego, Polskiego, it. d. Dzieli się w Polskim z rozmaitego brzmienia na trzy: z, ź, ż. Kras. Zab. 2, 585. Jan Kochanowski pisze: z jest troje, pierwsze proste, n. p. zamek,

z. Now. Char.

.-i.

(btej$ nurb gclefen tute baê ©eutfdjte [); drugie z kreską na wierzchu i, n. p. mroźno ; trzecie z kreską przez pół z (co zwyczajnie z piszą) n. p. żywy. Januszowski utrzymuje, że używając Niemieckich liter, trzecie z inaczej znaczyć nie można jedno punktem u góry, t.

złagodzenia wymowy zbiegających się po nim spółgłosek, n. p. ze mnie, ze mną) rządzi przypadkiem drugim (Genitiv), na pytanie zkąd, n. p. z Warszawy, ze Lwowa; rządzi pierwszym (Nominativ.) ; — (NB, w żadnym języku żadna prepozycya nie rządzi przypadkiem pierwszym, bo to jest casus obsolutus), lub czwartym

Nad z, gdy się wymawia z przyciskiem , pisze się krop- Z, ze , Praepositio : Przyimek z lub ze (z dodanem e dla ka , nazwana przycisk , tak : z, n. p. nóż. Kpcz. Gr. 2, p. 24^; nie trzeba pisać przycisku nad z po c, s, jak dawni próżno pisali, n. p. cźas, roskosż ; ponieważ ten przycisk nie brzmi w wymawianiu ; toż rozumieć o z po r położonym , n. p. grzać , drzeć; chyba że przycisk brzmi w wymawianiu, n. p. rżać, dzierżyć, skarżyć, ib.

II3TT»

Teat. 21 , 84.

wszystko baczny, iżbyś rzekł, że

na

ten am

Ol o

(od

• to

. Treb. (ile mnie się tyczy, co ich meines Orts , ich fur mein

(Accusativ.), gdy znaczy jedno co dosyć lub blizko, n. p. Jest tam z tysiąc koni, mieć z gębę chleba; rządzi szóstym (Instrument., vel potius Social.), gdy znaczy złączenie , n. p. Ze mną, z tobą. Kpcz. Gr. 3, p. 55. — NB. Już pod literą s, tudzież w prawidłach etymologii przed pierwszym to-mem umieszczonych , zastanawiałem czytelnika nad pomieszaniem przyimku z z literą s w naszym dyalekcie nieodwetowanie zaszłym. W najpóźniejszych czasach tę okoliczność dalej jeszcze posunięto, gdy nie tylko w słowach z temi przyimkarni w jedno składanych (o czem jeszcze będzie niżej pod z, Praep. inseparabiliś), lecz nawet gdzie przyimek ten oddzielnie się pisze, kładą dziś z lub s bez względu na znaczenie cum lub ex, jedynie podług ucha ; i tak piszą: s pierwszą klasą, s pierwszej klasy, ponieważ litera p następuje, przed którą z prawie jak s brzmi; zaś z matką, z matki ; że tu wyraźnie z brzmi wcale różne od s. Przed wprowadzeniem tej nowości , wcale nie pisano s, gdzie wyraża przyimek odrębny, lecz zawsze z, czy to w znaczeniu cum, czy w znaczeniu ex. Dawniejsi pisarze używają s, wyrażając Łacińskie cum ; lecz częstokroć też tam, gdzie powinni byli kłaść z, gdy znaczy ex. W innych dyalektach Słowiańskich różnica między s a z, s a iz, cb , co a mi», jest widoczna. W przykładach z pisarzów Polskich na rozmaite znaczenia tego zaimku, zachowuje się ortografia, jaka w nich się znajduje. — I. Z, ze, regens Genitiv. ; Boh. et Slov. z, ze; Sorab. 1. z. f; Sorab. 2. f, fe, few, won, wön, (ob. Won); Cam. is, s’, se; Vind. is, iz , is vun ; Croat, iz, z, van; Rag. iz Bosn. iz , sa; Slav, iz, cicha;

2J; Ross. H3 ; Pers. ez, zi ; Germ. a»3. Z separabilis regens Genitivum respoîidet Praepositioni inse-parabili wy - , e gr., z domu wyszedł, z worka wyjął z okna wygląda. ( W Bosnieńskim etc. dyalekcie insepa-rabilis wy-, wyraża się przez iz-, n. p. wybrać; Bosn.

. izabratti). — Z w znaczeniu kierunku miejscowego wprost sprzeciwia się, równie jak wy-, przyimkowi w, n. p. z domu wyszedł, w dom wszedł; zewnątrz, teewnątrz, zewnętrzny, wewnętrzny.— Loci, exeundo, Z: n. p. Z domu. Cn. Th. 1350 , auê bem §aufe. Jęęlzo piekielna , won mi z domu! ani mi się więcej pokazuj na oczy! Teat. 52. d, 15. (fort, precz ztąd). Won mi bieda z mej chaty, na zawsze cię się pozbędę, ib. 54. b, 11. Posłowie Moskiewscy przyjacioły Glińskiego z żonami i wszystkim ‘narodem , płaczących i lamentujących , bo się im z ojczystej Litwy nie chciało, do Moskwy pobrali. Stryjk. 698. z Litwy wyjść, Litwę porzucić, opuścić; fie mota ni(f)t auü bem »aterlänbtfchen Sithanen her* anéS, moUte» eô nicht »erlaffen.— Bemovendo, Z. Z oczu. Cn. Th. 1351. Co z oczu, to i z myśli, fommft bn mir auś ben Singe», fommft mtr a»8 bem ©inn. — Cum insequentibus aliis praepositonibus : Z za, z pod, e. gr. Wszakże to z za klauzury panienki wykradają. Teat. 2ł. b, 61. hinter ber Älofterclanfur herauf, ob. Za. Z za karety gdzie stawał, przesiadł się w karetę, w mundur barwę zamienił. Kras. Stat. 95. z lokaja na pana się wystrychnął. Dobądź się z pod wód Neptunie, i dodaj pomocy. Bardz. Trag. 540. wychodź, Fomm Allé bem SBajfer tyenw. Z pod koni wyrzuci się gnój co dzień; z pod wołów dwa razy w tydzień. Kluk. Zw. 1 , 153. Z pod ławy, [ob. Ława). Z pośrzód, ob. Pośrzód. Z pomiędzy, ob. Pomiędzy. — Directionis ab extero, Z : Z dworu, cf. zewnątrz. Cn. Th. 1550. Naleźli oślę uwiązane z dworu u drzwi. Sekl. Marc. 11. Czwnątrz. ib., »on außen Jjer). — Directionis in genere , Z » unde; n. p. Ja pójdę go szukać; a ty zamknij się tu na haczyk z izby. Teat. 14. d,

10. (od izby, z tej tu strony). Z tej strony , z tę stronę, z tę stronę leżący ; ex hac parte. Cn. Th. 1352. Dudz. 16. zląd , »on ber ©eite, bteSfeitS. Z drugiej strony. Cn. Th. 1350, {Croat, z ove ztrane , »on jener ©eite, jenfeit$; ztamtąd , zonąd ). Z prawej strony, ib. 1552. Z obu stron, na obu stronach, ib. 1351. Z wiatru stanąć, po wietrze. Cn. Th. 1355. (zkąd wiatr). Z t\łu , a tergo. ib. 1352. Tak jest

on nie tylko z przodu , lecz i z tyłu głowy ma oczy. Teat. 42. d, D. nicht Wo3 »on »ora, fonbern and) »on (»in« er Singen. Z dołu, ze dna. Cn. Th. ) dołu , ode dna). Z ziemi. Cn. Th. 13 Z gruntu , funditus. Cn. Th. 1350. »on ©Wttb 0U3. Wszystko ma być z gruntu wykorzeniono. Rej. Post. Y y 2. Z boku. Cn. Th. 1349. »on ber (Beite, fettroärts. Kalipso z oka pozierała na Mentora. Jabł. Tel. 9. zyzując, ubocznie patrząc; mit einem ©eitenblicfe, fett« märtS l;infd)telenb, fjtnbitdenb betrachtete fie tl)n. O o! jak się uśmiecha do mnie, nie spoglądaj z oczka filutko, nic tym nie zrobisz. Teat. 29,84. (nie zyzuj, nie strzelaj oczami, liebäugle nicht). Z blizka. Cn. Th. 1349. anS beruhe, »on ber 9?äbe. Z daleka, z dala iść, patrzyć, ib. Z daleka rzecz prowadzę, ib. (od początku sięgam). Z drogi , n. p. Z drogi nie będzie. Cn. Th. 1350. »om 2Bcge ab, außer bem SBege, nicht im Sßcge, (cf. wyboczyć). Z drogi! z drogi! jaki taki, bo idzie jaśnie oświecony. Teat. 55. b, 14. Zab. 4, 345. Kiedy zacznę krzyczeć z drogi ! Dzwonnik straciłby słuch drogi. Teat. 52. c, 48. (au£ bem Sßege ! auf bte ©eite ! na bok ! ustąp' się , usuń się, umykaj; cf. niżej temporisz drogi). Z wielu miejsc. Cn. Ad. 1353. »ott vielen Orten hcr. Ze trzech miejsc. ib. 1550. O ziołach wszystkich ani zosobna ani w obec, tylko o niektórych z tego miejsca będzie się mówiło. Syr. 1302. tu na tern miejscu, liier in btefer ©telle , »ott hier au3. Ja z miejsca mego wnoszę, żeby tego pozbyć się ciężaru. Zab. 13, do mnie , mego zdc

$hcfl). Z wierzchu, z góry. Cn. Th. 1350. »on oben, »Ott oben herab. Z góry mówi , nie z nizka, nie z dołu, nie z ziemi, ale z góry, t. j. z nieba , z wysoka , nie mówi z ziemi. Wiśn. 195. Z nieba, coelilus, od boga. Cn. Th. 1551. Z kazalnicy, z katedry mówić. Cn. Th.

1350. Chciał pojeźdźać z konia; lecz niech on mnie z kozła wozi. Teat. 43. c, 59. Wyb. nicht »om fjfferbe, fon« beru »ont Śłutfchbocfe au§, beit Sagen führen, futfchiren. Z karty czytać. Cn. Th. 1350. (»ont Platte ablefen, oppos. z pamięci powiedzieć). — Respecta, ratione habita, Z;

n. p. Z tej miary. Cn. Th. 1352. eatenus, z tego wzgle-

przyszło ,

Mam z łaski bo-

, ( cf. łaska ). Ze

Ci •

du , ile się tego tyczy ; in ber 9îücffid)t, fllrô ber fRûtfftchi. Z każdej miary. Cn. Th. 1550. ttt aller 9tudjtcl)t. Z inszej miary, z inszych miar, alioqui, alias. Z inszych miar, abo w inszych rzeczach jest nic dobrego, a to dobrze sprawił. Cn. Th. 1350.. Z rzeczy, ex re\ Cn. Th. 1352. tak wypada; (oppos. od rzeczy, nie do rzeczy), ber @ad)e gemäß, roefentlid). Nie sądź z téj próbki o całej Warszawie. Teat. 19. c, 60. z powodu tej próbki, na fundamencie jej, wznosząc z niéj; au 3 blefem ^röbdjctt, mm biefem spröbdjen, mad) nicht ben ©d)luß auf ganj 3Bar* fd)ail. — Materiae, e qua, Z; n. p. Z czego co uczynić. Cn. Th. 144-9. etma3 morauS oerfertigen, machen. Z żelaza, ze złota, z adamaszku, ib. 1553. Z naszych łojów i potaźów Niemcy nam mydło przedają ; z naszych przędziw płótna. Torz. 194. Słodu w miedziane garce na wódkę nabić, z wódki znowu na prostą, z prostej już na dobrą przepalić. Haur. Ek. 110. Nie będzie z tej *rźy mąka, ob. Reż ; nie będzie z tego nic; Vind. nizh ne bo is nja , barau3 mtrb itid)t3. WątD żebv co z tego było. Teat. 12, 190. żeby t® ,do idj jroeijïe, baß roa3 brairô mirb. — Zyć z czego, mooon leben. Z czegóż my żyć będziemy? jam goły! Teat. 30. b. 85. (zkąd weźmiemy potrzeby życia?) Nie ma z czego żyć. Teat. 36. 6, 38. (gołota , ubogi żebrak). — Exi-mendo , Z. Rut wymniąwszy sobie prażma *s kłosów, jadła. 1 Leop. Ruth. 2, 14. Z łuku strzelać, z armaty, z pistoletów , z ruśnicy, z procy, z wiatrówki, vide suis in loeis. — Impertiendo, Z. Z twego , z swego daj. Cn. Th. 1352. gleb oon bem $£ żej zkąd, abo z czego. Cn. Th.

stołu komu posłać co. Cn. Th. 1552. ze swego jadła, z swojej strawy; oon feinem ïifdje, oon feiner iafel, non feinem ®ffen jemanben etma3 fdjicfen. Z skarbu dać co, publice redimere. Cn. Th. 352. Jozue nie miał tego sam z siebie, ale od pana b 'ga. Birk. Zamoj. 4. Z powieści ; znam go z powieści, słyszałem o nim, wiem jak go zowią. Cn. Tli. 1552. et 1442. — Z serca, z całego serca, od serca, serdecznie; 00lt $er$eit, 00U ganzen $erjeit. Originis. Z serca, ex animo. Cn. Th. 1552. Z serca idzie miłość, ztąd mówią, z serca się w nim kocha. Sak. Probl. 117. Płaczą nie z serca, i pewnie zmyślają. P. Kchan. Orl. 1 , 20. Z sercam na to pozwoliła. Teat. 48. b, 8. (całym sercem). Przyjął mię z wszelką ludzkością, i pewny byłem, że z serca pochodziła. Kras. Pod 2, 11. (źe była serdeczna, szczera, uprzejma). — Emetiendo , exhauriendo, Z. Z wszystkich sił. Ld. aus «Ihm Straften. Z całego serca. Teat. 17. b, 38. Ucieszyłem się z całego serca. Mon. 64, 714. Z duszy * chętnie, rad Cn. Th. 1550. Z duszy i serca uwielbiam ten czyn. az. Nar. 1, 196. Z duszy całej kontentem. Teat. 48. b, 4. Z duszy serca to uczynię. Ld. — Geniturae , Z. Z kogo się urodził, unde. Cn. Th. 1350. oon mem ftammenb, moher abftammenb. Uważ krew' drogą, która cię zaszczyca, Z jakiego ojca, z jakiej jesteś matki, Jaki cię wychów' przed światem zaleca. Kniaź. Poez. 1 , 26. Zadał car Batoremu , iż nie jest król z królów. Biel. 719. Pan z panów, (ob. Pan). NB. zakończenie -ski, - chi, miejsce zastępuje przedimku z, w imionach: n. p. z Ossolina « Ossoliński, z Potoka » Potocki. Przy imionach żon, z wskazuje dom rodzicielski, n. p. JW. z xiążąt Czartoryskich Zamojska , JW. z xiążąt Lubomirskich Potocka, JW. z Bielskich Worcellowa. — Dobre ze złego często bywa. Cn. Ad. 168. wynika, urośnie , urodzi się ; (cf. złego ojca dobry syn , złej matki dobra córka). Z ojca to mam, z rodziców, z rodu. Cn, Th. 1351. wrodzone. Z przyrodzenia. Cn. Th. 1352. Z pierwszej żony ma wielkiego drągala syna. Teat. 36.

c,    29. oon ber erften gran. Kiedy u flaszy dno przezroczyste obaczył, w izbie nic ‘krom dwóch świec z jednej, grzmotnął flaszę o ziemię. Ossol. Sir. zamiast jednej widział dwie świece, au$ einem Siebte nmrbeit jmep tn bert Sługę« be3 Setrnnfncn. Dla jednej swojej buty, wiele grzechów jeden z drugiego popełniają. Star. Ref. 10. jeden w drugi , jeden tuż po drugim, tak źe jeden niby rodzi drugi ; eine @ünbe in bie anbre, gleich nad; ber aitbern. Iż nie było gdzie pisać , pisaliśmy w tej izbie nędznej, z którćj pokój królewski był. Corn. Dz. 32. która zastąpiła pokój królewski, miejsce jego trzymała, wyręczyła go; eine elenbe Stube, bie baś foniglidje ©entad) oertrat, auśh ntadjte, oorftellte. — Similiter: Straszny z niego gaduła. Teat. 55. b, 8. wzór gadułów, całkiem oddany gadulstwu, er ift ba3 SJhtfłer ber 0d)mäßer. Jakiż z ciebie Panie gorączka! Teat. 43. c, 14. Wy o. ma§ bu fflr ein <ptßfopf bift. Mąż z niego poczciwy wielce i rzetelny. Teat. 42.

d,    B. Pan z ciebie nieoszacowany, hojny i t. d. Zabi. Zab. 3. Gdy do lat dwunastu przyszła, pokazała ^się z niej panna wielce pięknej i rzadkiej urody. Sk. Zyw. 2, 49. Dobra z niej dziewczyna , Lecz prawdę mówiąc, zawsze wolałbym mieć syna. Nieme. P. P. 25. an tl)r ift ein gute3 SDMbchcn, fte ift ein guteś 20Mbd)en. Myślę ją wydać za mąż, wszak z niej dziewczyna właśnie na wydaniu. Teat. 23, 71. Przystojny z niego chłopak, leat.

54. c, B ij. Można mówić: traktyer doskonały z niego, I nieprzyjaciel tej mu nie ujmie zalety. Zabi. Z. S. 21. Alexander podpomogłszy Konstantyna Iwanowica, miał z niego hetmana godnego. Stryjk. 654. er fmtte «n iblll einen mürbigen gelbherrtt.— Metamorph, Z. Z niewolnika wyzwoleniec. Cn. Th. 1351. au3 einem ©elaoen mnrbe er eilt $rei)gelaffuer. W tym jednym być od ciebie chciałbym upewniony, Jeżeli mi pozw-olisz z córki swojej, żony. Min. Ryt. 2, 174. żeby się córka twroja stała moją żoną , baß auś beiner $od)ter meine grau mürbe. — Pertinen-do, Z, e. gr. Ona , co z niej było, zrobiła. Przyb. Milt. 253. ile od niej zależało , ile mogła ; m«3 fte betraf, ma§ non ihr abhteng. Nie zaniedbam, co ze mnie. Teat. 46, 59. Królował Łokietek 12 lat, i dosyć z siebie czynił ‘zawżdy. Biel. 187. er leifietc, fo nici an ihm mar, (ma3 auf ihn aitfaut), genug. Ja z siebie czynię, co mogę, ale uporu męża nie przeprę. Teat. 26. c, 9. id) für mein fo oiel an mir ift, ihue alleê. Jam uczynił, co ze mnie było , teraz Wac Pan dokonaj. Boh. Kom. 1, 89. (ile mogłem).' Jam do téj doby, Z mojej osoby, Wszystko czyniła Bym ci ulżyła Przykre wyroki. Zab. 14, 207. (id; für meine ferfon, co do mojej osoby). Za-

wari się na zamku Sędziwój , i czynił z siebie dosyć; ale ze nie miał z kim co począć, trudno się ^było oprzeć. Biel. 203. Nauczał je, i karał , ile z niego było. Sk. Żyw. 2, 407 b. Teraz z osoby swej W. K. Mości proszę, jako sługa i ‘wierna rada, a potym ze wszystkim K. Mości przypadniemy. Oorn. Dz. 124. tcf) (fon bitte iejjt ënt. üJîaj. Tego, co z po-

Nikt nie kupuje konia upodobanego z maści, ale z cnoty. Klecz. Żdan. 100. Podobała mu się kolaska z lekkiego noszenia. Kras. Dos. 84. Wszystko pozwolić jestem ci gotowy, Boś mi się z tańca swego spodobała. Odym. Śu>. ! d. Jan ‘grabia z Tarnowa do cnot swych przyłączył i t >, iż go z słodkiej powieści jego każdemu miło słuchać. Corn. Dw. 9 6. Ludzie żadnego , ani z urodzenia, ani z zasług, ani z umiejętności nie mający zalecenia , na nąjpierwsze urzędy wylatują. Kłok. Turk. 2. (ze strony urodzenia i t. d.). Ma żonę piękną Z układności , miłą z obyczajów, godną z urodzenia. Mon. 69, 689. Zamojski exkanclerz , prawdziwy z cnot obywatelskich Rzymianin. Zab. 16, 172. Sławny z przymiotów duszy, kształtny z ułożenia ciała, znakomity z fortuny i dostojeństw. Mon. 69, 76. Szacuję cnoty człowieka z jego użyteczności ludziom. Staś. Num. 2, 167. Nieśli na ono święte miejsce trojaką ofiarę: z duszy posłuszeństwo . z ciała utrudzenie , z majętności bydło Sk. Kaz. 41. Powaga religii nie z czasu , ale z boga ma być szacowana. Zygr. Gen. A A b. — Dziękuję bogu *z niewymownego daru jego. 1 Ltop. 2 Cor. 9, 15. (za niewypowiedziany dar jego. Bibl. Gd.] fur). Pocieszali Martę i Maryę ‘z onego umarłego brata ich. Rej. Post. G oo 1. (co do straty brata). Daje nam czas bóg, abyśmy się uznali *z upadków naszych. Rej. Ap. 31. (abyśmy po poznaniu powstali z nich). Dworzanie jego, co chcieli brali gwałtem; wolno im było wszystko, sprawiedliwości żadnej ‘z nich nie było. Biel. 100. (względem

do nóg für meine

winności , z urzędu, i ze stanu umieć powinni , nie znają ; a o tym, co do nich nie należy, rezonują. Tent. 49. c, 00. ptśbt., 2lmt3«, nub ©tanbeSJjal&er, oon 2lmt8* wegen. Z urzędu, od Rzpltćj, imieniem Rzpltéj ; cum imperia esse. Cn. Th. 1535. ( urzędownie ). Arcybiskup upomniał z urzędu swego Władysława II , aby się tak srogo z bracią nie obchodził ; ale go król śmiechem odprawił ; przeto arcybiskup mówił: w imię boga wszechmogącego, ja z urzędu swego zaklinam cię..., Biel.

92. Xiążę z swojej królewskiej abo xiążęcej mocy. Chełm. Br. 141, Vind.'is fvoje oblasti, fraft feiner füllig» Itdjeii ©cnifllt. — Modi, quo quid fit, ' agitur, Z. Z tre-funku * trefunkiem. Cn. Th. 1552. au3 3ufflK, jufäütger SBcife, snfallig. Z przygody, trefunkiem, przypadkiem. Cn. Th. 1552. et 1153. Z trefunku przypadły, trefun-kowy. Cn. Th. 1153. Z nieobaczka, improviso. Cn. Th. 1551. Z nagła, nagle. Cn. Th. 1551. Z nagła, nie-rozmyśłnie. ib. 459. urplojjltd). Z nienacka , po mału. ib. 1551. nad) gerabe. ' Z lekka, po mału. ib. 1551. lekko, po lekku,,po woli, wolno. ib. 767. Co z większa dać dzieciom początki języka. AJon. 67, 327. same najgłówniejsze początki, mir au3 bent ©robfteit, bloö bte #auptrfj[e. Trawy jest wiele gatunków, o których wszystkich ani z osobna, ani w obec, tylko o niektórych tu będzie się mówiło. Syr. 1502. (oddzielnie, odrębnie wyszczególniając, rozbierając). Z łaski. Cn. Th. 1551. darmo, nie za płacę, mtê ©itaben. Kto służy z łaski, temu miłosierdziem płacą. Rys. Ad. 26. Kto służy z łaski, ma mieszek płaski, ib. 25. Z rejestru, ex praescriplo ; Z rejestru stąpać, huczno , vel obyczajnie , przystojnie; z rejestru służyć, skąpo, to co musisz czynić. Cn. Th. 1352, (ob. Rejestr, z tablatury). Z reguł się własnego języka nauczali, Mon. 67, 733. podług reguł, nad) Den Regeln. Z pełna, spełna jest wszystko. Cn. Th. 1551, (ob. Pełno, spełna). Nie z xiazek dawniej działano, A gdy nie nazbyt szperano, Co dobre miano w zalecie, I lepiej było na świecie. Kras. List. 2, 50. (nie' uczenie , nie po ‘sawantsku, nie podług xiazekj. Z Włoska,, z Niemiecka mówi, zakrawa Włoskiego abo Włoszczyzny, cf. pachnie Włochem. Cn. Th.. 1555. zarywa Włoskiego, Niemieckiego , trąci Włochem , Niemcem ; ber 3talmiter , ber ©etitfdje »erraty ftd) in ferner Sluöfpradje, (fdfldgt tyn in ben hartenj, fdjeint Ijentor, fdjimntert burd). Jest ona z głupia frant; prostaczką się czyniąc, i acz nie podaje po sobie, rozumie to wszystko, co się w pośrzodku święci. Mon. 75, 671. — Causae, Z. Nie ze mnie przyczyna boże, ujmy twojej chwały, moje rzeczy bardzo ścisłe. Alb. na Woj. 18. (ja nie winien, nidjt an mir liegt bte ©djulb). Panie tu teraz powietrze, z którego wielu ludzi umiera. Gaz. Nar. 1, 284. Die Çejt, woran üiele Sente fterbeu. Z

frasunku oszalał, z bólu , z gniewu, z pijaństwa, z rozpusty zabił. Cn. Th. 1550. au§ Kummer, »er Summer u. f. W. Z zazdrości, z gniewu, ze złości, ib. 1353. Z pijaństwa co uczynić, ib. 1351. auś> £runfenf>eit, im trmtfnen aftttfl/e. Widziałem pijanicę ku pośmiewisku przechodzących, ‘mikusia i inne ‘salty po ulicy z pijaństwa odpra-wującego. Mon. 71, 268. Pan z żalu i niecierpliwości Strzelca na śmierć zbił. Mon. 73, 740. Drzyj się za łeb, gryź ze złości, chcę żebyś pękł z zazdrości. Teak 56. e, 42. Może żem się z prędkości pomylił. Zabi. Roz. 7. przez prędkość , au3 ©efdjiutnbigfeit. Z rozpusty, per lasciviam. Cn. Th. 1552. przez rozpustę, au3 fDłutfwtflen, ßetdjtfevtigfcit. Tylko z strachu wodę piją , ale z uciechy starego węgrzyna pociągnąć godzi się. Teat. 22. 6,106. oor ©djredett, tun* fjreuben. Z uczynności. Cn. Th. 1352. przez uczynność, auś ©efäütgfett. Z posłuszeństwa co czynić-, z miłości co czynić Cn. Th. 1352. Z musu , po niewoli, nierad. Cn. Th. 1551. — Impediment, Z. Nie domawia słów ze łkania. Staś. Nurn. 1, 137. üOf ©djludjjen. Dodaje uśpionej Sen wdzięku twarzy, a dla odrzuconej Z gorąca szaty, od piersi i ‘szyje Alabastrowej blask na około bije. Uslrz. Troi. 50. z przyczyny gorąca , dla gorąca; m $i$e, ber £>tjje wegen, ber £t£e Ijaîber. — Z * dla , ruegen, co do, względnie, we względzie; ttt Slnfeljen, tjkBetrodjt, co się tyczy, nmś anbelangt. Rok 1562 z przykrej drogości, z ciężkiego głodu Polakom i inszym narodom pamiętny. Krom. 262. Może żona prosić o rozwód z niemocy lub z oziębłości męża. Kłak. Turk. 188. Zginął mu wyżeł, bardzo ulubiony z cnoty. Mon. 73, 741.

nich, co do nich). — Adimendo, Z ; n. p. Z nóg się upijać.    Z onę stronę wsi, za wsią. ib. Wojska Rzymskie sta-

Dwor. J 4. tak żeby nie rnódz stać na nogach, bert    nęły, z jednę stronę Oktawiego, z drugą Brutusa. Warg.

©ebraud) ber Süße öerjaitfert. Tu ścigają, uciekają, owdzie    Wal. 19. — §. b) Numeri vel mensurae incertae com-

zabijają, ani uciekać, ani się ratować; już się na nogi    parativae, Z: cf. kolo,    około, ungefähr, etwa ; plus    minus,

wspierają, już się z nóg zwalają. Pilch. Sali. 297. ftc fallen    ntel/r ober weniger. Mam    z wóz, z korzec tego i t.    d. Cn.

über tfyre eigenen $üße. Musiałbym być z mózgu szalonym.    Th-. 1352. Mam z wóz    siana, z‘wierteł pszenicy,    z funt

Boh. Jerz. Ossol. 76. mózgu pozbawionym i szalonym,    pieprzu. Cn. Th. 387. (jakoby, niemal, bez mała, około),

int ©eljirne md)t richtig. — Obligando, 7 : Gospodarz ztnó-    Przyszła do domu, *aho pełen przykadek mąki, i pełna ona

wiwszy parobków z grosza dziennego , Zęby w winnicy    bania oleju, w której    go pierwej z łyżkę nie    było. Rej. Post.

jego od zarania Robili aż do zaścia słonecznego , Po-    0 3. (nawet i łyżki    zpełna go nie było).    Podrzemać po

słał ich tam. Odym. Św. G b. er beljanbelte fie für einen południu trochę nie szkodzi z półgodzny. Sienn. 480. etwa £agegrofd)en, um einen ©rofdjen £ageloI)n. Nie czynie-ć    eine fialbe ©tunbe. Z    raz, z dziesięć razy,    z rok. Cn. Th.

krzywdy, 'zażeś nie z grosza zmówił się ze mną! Biai.    1352. — §. c) Z «    przynajmniej, choć;    wenigfłen§, jnm

Post. 270. Rozrachuję wiele przychodzi na sługę , który    wenigften. Niech z raz tych pociech przed śmiercią zażyję,

z myta służy. 1 Leop. Levit. 25. Z strawy robiący,    Past. Fid. 104. (choć raz). Niech będzie z jeden kącik od

z strawy robić. Cn. Th. 1352. (za jedzenie, za jadło,    tych burd bezpieczny. Bardż. Luk. 43. — §. d) Quanti—

za strawę). Bojarowie‘putni z gruntu wojnę służyli. Czach.    tatis adaequatae, sufficientis, Z* dosyć, odpowiadając, wy-

Pr. 1, 306. za oddany sobie grunt, aué ©Wttbpflicfltigfeit.    równywając, wydoływając, zdoływając; genug, fuitlängltd),

O żadną rzecz kłopotu więcej nie bywało, jako o to    entfpredjenb, erforberltd),    au3reid)e«b; Ross. co, ct    Z po-

biedne siedlisko cudze, aby jeden drugiego z miejsca    trzebę / ile potrzeba,    według potrzeby ; betlt Sebürfntß

wyprzeć mógł, właśnie by z powinności jakiej. Podiu.    eittfpredfenb, fo tńcl noting tft. Pełno tam dzikiego zwierza,

Wroz. 38. przez powinność, gletcbfam auê ^fltdjt, aué    nie jedno z potrzebę, ale i do uciechy wielkiej. Janusz.

©djulbfgfeit. — Finiendo, Z: Z roboty idzie. Cn. Th. 1352. Pos. A 3. Z domową potrzebę dostatek wielki ma. Janusz. er foinmt OOU bet Arbeit. — Temporis exeuntis veljnchoantis, Pos. A 2 b. (w proporcyi, w pomiar domowej potrzeby). Z: Z zimy, exeunte hieme, statim finita hieme. Cn. Th.    Dajcie z potrzebę wszystkiego. Alb. na Woj. 5. Posłał

1353. (ju 5lu3gang be£ SBhlteré, cf. na zejściu, na scho-    im król złota, co rozumiał z potrzebę. Papr. Kot. 557.

dzie zimy). W nocy z poniedziałku na wtorek. Gaz. Nar.    (ile rozumiał być potrzebnem). Zostawiwszy w mieście

1, 241. trt ber 9?ad)t twin Montage auf ben ®tenftag. Z drogi    z potrzebę ludzi zbrojnych, z resztą wyciągnął. Nar. list.

zaraz, abo przyjechawszy, z woza zsiadłszy. Cn. Th. 1350.    2, 411. W tej fortecy było jeszcze ludzi do obrony

gleid) üon ber ółetfe. Z gościny. Cn. Th. 1550. Z południa,    z potrzebę. Star. Ref. 21. (od potrzeby). Mam z ‘się

po południu zaraz. Cn. Th. 1551, (cf. odwieczor). Z rana.    strawy, żywności, mam z potrzebę swą. Cn. Th. 586.

Cn. Th. 1352. pou früljan, tn ber grül)c gleid). Dzieci aby    für mid) genug, lunlängltd), auêrcidjenb. Z gębę « ile gębie

nos wysiąkały czysto, tak gdy się kładą na noc, jako gdy    trzeba, fo Ptel ber fOîimb braucht, fattfam. Nie zajrzę ziem-

skim bożkom doczesnego nieba, Bylebym był spokojnym, a miał z gębę chleba. Zab. 2 , 596. Nar. Mam z gębę chleba, dostaje mi. Cn. Th. 386. (zstaje, dostatek jest). Mam *z to pieniędzy, jest mię z to, stanie mię na to, przemogę , sum solvendo. Cn. Th. 387. id) abe baju Ijhu lâitgltdfeé Vermögen, bin bein genmd)fen. Mam z to siły, zdołam. Cn. Th. 587. Rzymianie i sił , i serca a śmiałości z to mają. Warg. Cez. 80. Ganić się należy nie-dbałość tych, którzy w Polszczę , mając z to władzy i rozumu , nowym naukom nie zabiegali. Biat. Post. 49. (będąc wstanie co do. władzy i rozumu; Vind. oblasti imeti). Czy rozumiesz, żem mały, bym nie miał z 'cię mocy? Papr. Koi. S 4 b. Mam zeń albo z niego siły, zdołam mu. Cn. Th. 386. Miał mocy z niego. Papr. Koi. U 3. wydołał mu, er war I lun geroadlfett. Otrzymawszy zwycięstwo , chwalił swoje bogi, Ze mu dali z to męstwa na taki dziw srogi. Kraj. Chym. B 2 b. Ląda wyrostek miał z to serca , że one bohatyry wielkie jako niedźwiedzie zaganiał. Birk. Chodk. 8. Nie mam z to czoła , Ganić to , co jest. dobre samo przez się zgoła. Oliv. Oiv. 512. Mam *z cię rozumu, albo: mam cię z rozumu, satis tibi sapio. Cn. Th. 586. nie oszukasz mnie, mam rozumu dosyć, którym ci się oprę. Wiod. Cn. Th.

wstają z rana. Mon. 70, 68. Z młodu, od młodości. Cn. Th.

1351.    pon 3ugenb an, oon Sttgenb auf. Z młodu wyknąć trzeba cnoty, z młodu się tarnek ostrzy, z młodu ostrością się swoją'zaraz zakazuje. Birk. Kuz. Ob. Ä 3. Najmilszy mu kraj, w którym się zrodził, i gdzie z dziecka chodził. Mon.

71, 461. od dzieciństwa, dzieckiem będąc; POU Jłtnb auf.

Z razu, ab initio. Cn. Th. 1552. Z przodku, primo. Cn.Tli.

1352.    Z przodku poczynać, od początku prowadzić, (ob.

Przodek). Z dawna. Cn. Th. 1349. (od dawna, dawnych czasów). — Numeri partitivi, Z: Z domowych jeden. Cn. Tii.

1540. einer pon beu £>auégenoffen, ané il;rer Z nich jest, jednegoż stanu, tegoż stanu, kondycyi, kompan, tego rzemiosła. Cn. Th. 1351. et 142. (einer au$ tarent Éittei, zieh grona). Kto się‘se mną puści z *waju kuSaulowi do obozu?

1 Leop. 1 Reg. 26, 6. (z was dwóch). Jeden z was,

Waszyniec, jeden z nas, Naszyniec, (qu. v.). Nie wielu było takich , którzy boleść znieść mogli ; bądźmy z niewielu. Pilch. Sen. list. 4, 247. (naleźmyż do liezby tych niewielu). — II. Z, regens Accusativum :    a) directionis

localis: i tę stronę, z tej strony. Budź. 16. Z tę stronę, z tej strony, z tę stronę leżący, ex hac parte. Cn. Th.

1352. wzdłuż tej strony, uon btefer ©eite nad) ber Sange Din, langé btefer ©eite, bteêfeitig nad) ber Sauge. Z onę stronę

rzeki, góry jest; leży za rzeką, za górą. Cn. Th. 1551.    512. Mam ja z‘się baczenia, I ty o sobie nie bądź tego

87

Słownik Lindego wyd. 2 Tom VI.

690

Z.

z.

O-

niego posły. Biel. 452.

, cf. Grace, ow). Kto się *se mną puści z‘waju p. 1 Reg. 26, 6. ze mną; Vind. f mano; Bosn. samnom ; (distng. za mną). Z mała liczbą, z niewielą. Cn. Th. 1351. Od kościoła do kościoła z procesyą chodzimy. Hrbst. Nauk. Ob. — Ad-sistendo, Z: Byli to Mojżesz i ‘Heliasz , widzem’ *s nim w wielmożności. 1 Leop. Luc. 9, 50, (Vind, f niem). Poszedłszy na pustynią, sam z sobą tylko mieszkał. Sk. Zyw. 180. (sam jeden, samiuteńk"i). — Portando, Z: Z sobą mam. Cn. Th. 1352. (przy sobie, fet) babę e$ mit mir,

co,

bei) mir). Ten z rusznicą, ten z trąbą, ów z torbą, ten z pałką, Z pieczenia, z chlebem, z serem , z piernikiem , z gorzałką, Zgoła piękny był wyjazd. Kras. Hst. 192. Cesarz posłał do Polski z tym: iż jeśli ‘zasię nie przyjmiecie Władysława na królewstwo, wojować was będę mieczem i ogniem. Biel. 95. (z tym oświadczeniem). — Adjungendo, Z: Z żelazem włócznia, strzała; oppos. goła, bez grotu. Cn. Th. 1553. Z mięsem co warzonego, z miodem, z octem. ih. 1351. — Conjungendo, asso-ciando, Z: Małżeństwa też jeno *s cnotliwą aby nie staczał syn twój. Cllicz. Wych. B \ b. Bez Hanety nie jestem szczęśliwy, Bez niej rzecz żadna nie ma podniety, Z nią szczęście pewne, do pókim żywy. Zab. 14, 365. A tak teraz dajmy sobie ręce z tymi ludźmi, i uczyńmy sobie *s nimi pokój. 1 Leop. 1 Mach. 6 , 58. Wnijdź do żony brata twego, a zejm się ‘s nią, abyś spłodził plemię bratu twemu. 1 Leop. Genes. 38, 8. Postanowili a ‘zięb *s nimi ,>przyjacielstwo i towarzystwo. 1 Leop. 1 Mach. 8, 17. Posłali nas abyśmy *s wami postanowili ‘przyjacielstwo i pokój, a żebyśmy się spisali *s wami, żeśmy towarzyszmi waszemi. 1 Leop. 1 Mach. 8, 20. Trzymam z kim. Cn. Th. 1550. Z tobą. ib. 1352, ( Vind. f tabo). — Conjuncti auxilii, Z : Jak raz powiedziałem , że król z narodem naród z królem, tak do śmierci po-. Nar. 1 , 146. Stan. Aug. Kto nie

rozumienia’, By mię mędrszą uczynić przestroga twa miała, Gdyżem i ja rozumu jeszcze nie stradała. Otw. Ow. 216. mam dosyć dla siebie rozumu, id) fyflbe für fid) SBcrfhtltb genug. Mam kogo zmóc, nie ustąpi mi,' ma równe siły, albo większe. Włod. ; silny mi jest. Cn. Th. 48ïh z całej siły z kim czynić muszę, id) paBc mit i(;ttt üüö auf gu tl)un. Mam z ‘się roboty. Cn. Th. 586. cały zajęty, id) Ijabe für mid) genug, »ott auf; dosyć mam roboty. Włod. Mam go z kaszel, mam z nim co czynić, mam co od niego cierpieć, silny mi jest. Cn. Th. 384. Rej. Post. L l 4. cf. zgaga, id; $abe kran p fatten, p nagen, mödjtehabet) bie 6d)mtnbfud)t fnegen. Ma Przekopskiego z kaszel, i Na-hajskich, Szwed go też trapi. Stryjk. Gon. ÜT3. Miał nas z kaszel. P. Kchan. Jer. 79. — Superando: Z * nad, więcej niż; über, tneljr. Nie miałyby jednak sił z mię były bez chyby konie, kiedyby się oś nie złamała. Otu>. Ów. 653. (byłbym im dał radę, nie byłyby mię uniosły). Ma rozum z zwierza człowiek, ma moc i zwierz z człeka.

Pot. Jow. 71. (celuje przechodzi, zwycięża rozumem, mocą). — Cum verbo być, e: gr. Z co być, z kogo być, *z to jestem, jest mię ‘z to ; Boh. s koho byti, s to gsem , s to byti; równać, wyrównać, wydołać, zdołać, w stanie odpowiadającym, dosyć mocnym być; geroadjfeit fetp, rermögett, int ©taube fetp. Każdy ma się sam oszacować i swą piędzią mierzyć, z co kogo być może, a z co nie może. Gorn. Sen. 82; (quid humeri valeant, quid ferre récusent). Nasi byliby mogli snadnie dobyć zamku, bo było ich z nie, gdyż b^ło ich do sześciu dziesiąt tysięcy. Biel.

365. Przy Helesponcie, gdy się złączym z swemi, będzie nas z Turka. Biel. 335. Nie jest nas z to, źebyś-śmy Tatarom abo Turkom opór dać mogli. Gorn. Wł. S 4 b. Widząc Alexander, i go nie było z to, wojnę z Iwanem zacząć, wyprawił

Natury człowieczej nie jest z to, aby skończone doskonałości w *się wziąć mogła. Gorn. Dw. 9. Ojczyźnie niech służą, inni ręką, zwłaszcza których jest z to, zdrowiem i krwią swą ; ja piórem. Biel. pr. Jest go z to , że się nauczyć może. Gorn. Dw. 213. — III. Z, cum Instru-mentali, vel potius Sociali ; nam casus sextus , quando insérait exprïmendo instrumenta , quo quid ßt vel agitur, opus non habet Praepositione z, e. gr. Piszę piórem, biję rózgą; quando vero associationem signißcat, carere haud potest ista Praepositione, e. gr. Poszedł z piórem, uciekł z rózgą; Boh. s, obsol. sau ; Morav. su; Slov. s, se; Sorab. 1. f, fe, z; Sorab. 2. fe, f, few; Garn. s’, is; Vind. f, fe; Croat, z; Dal. sza Bosn. sa; Slav.s; Rag. s’, sa, ùz ; Ross, et Cornmitando : mit, ttt 23egleftl ku Saulowi do obozu? 1

wtarzać będę.

jest ze mną, przeciwko mnie jest. W. Math. 12 , 30. Z kim bóg, ten bije. Bys. Ad. 30, (cf. za kim być). Z bogiem weź, idź « w dobry czas. Cn. Tli. 1108. (w szczęśliwą godzinę ). Z bogiem , z panem bogiem , ( Croat. z bogom!). Idź z bogiem. Teat. 54. c, A 2. (niech cię bóg prowadzi). Zbywając kogo i z uszczypkiem : idź z bogiem « bywaj zdrów ; niech cię bóg ma w swej . opiece, opatrz boże do ubogiego zbywając go, nie dawszy mu nic, n. p. Z bogiem , babko, monety nie mam. Teat. 24, 100. Czart. Ja nic nikomu nie daję, z panem bogiem! ib., Ross. 6on anen, óoi"6 no^aerb. Niech sobie jedzie z panem bogiem , już mi go teraz nie trzeba. Boh.' Kom. 1, 562. (szczęśliwej drogi mu życzę). Z bogiem sądź, przedawaj, czyń » podług boga , sumnienia. Cn. Th. 1549. et 89, pobożnie, ib. 1136. — Relacionis, Z: Jak wy z panem bogiem, tak też pan bóg z wami. Opal. Sat. 68. (jak wy względem niego , tak on względem was). Mieczysław prosił Fryderyka o pomoc; ale próżno było; bo miał cesarz z sobą co czynić. Biel. 102. (względem siebie, koło siebie). — Modi, ralionis, Z: Z ceremoniami. Cn. Th. 1349. Z prośbą, precario. ib. 1552. Z łaską. ib. 1351. Z ochroną zdrowia, ib. 1351. Z przygotowaniem, praeparalio. ib. 1352. Z odpuszczeniem , za łaską, uczciwie mówiąc, ale mi odpuść, ib. 1351. Zdawała się być dla mnie przedtym z sercem dość łaskawym. Mon. 68 , 38. (serca dosyć łaskawego). Z chęcią ma wszystkich. Cn. Th. 1549. (ma wszystkich sobie przychylnych). Z wielką chęcią, z chęcią to uczynię * chętnie, bardzo chętnie, rad. Ld. Z gołemi rękami. Cn. Th. 1350. Z trzaskiem, pertumultuarie. Cn. Th. 1552, (ob. Trzask). Z licem , (ob. Lice). Z przewłoką, ciągnąc. Cn. Th. 1352, (odwlekając). Z wierzchem, z czubem, (ob. Wierzch,

Czub). Z korzeniem wyrwać. Cn. Th. 1350. (radicitus , ob. Wykorzenić). Z tą kondycyą. Cn. Tli. 1342. (z tym warunkiem * pod tą kondycyą, pod tym warunkiem). —

waltt(iat vollbringen, sparzyć, vollenbs abbrütjen. — Nß. Dawni pisarze składanym słowom niedokonanym przydali z początku jeszcze z dla uzupełnienia czasu czynu, do czego teraz najwięcej używamy przyimku po-, n. p. Niegodne pałace jego ogniem mściwym ‘zwywracałem. Otw. Ow. 16. (powywracałem). Gruntu wyrócił na nice, Pobrał miasta i zamki, zwysieka! winnice. Biel. S. N. B i i j b. Zuciekali w onej dobie. Groch. W. 504. Niecierpliwe karki pługiem zujmowali. Zebr. Ow. 167. Umyślił chodzić do szkoły zuczyć się. Wgs. Aloj. 31. Przez Chrystusa piekła zupadały. Groch. W. 74. Stoją żydzi przed wroty w kirysy zubierani. Kchow. Róź. 28. Gdy go po brzęku poznamy , Przed jego chytrością zawsze zuciekamy. Papr. Koi. P b. Potłucz ich wszeteczne gęby, 1 zwytrącaj srogie zęby. Ryb. Ps. 109. Więźniów wszystkich kazał zwy-puszczać. Biel. Św. 266. Zstaje mi czasu, siły, dostaje mi. Cn. Th. 1453. Zstaje mię na co, zdołam, ib. Zsta-nie tu , nie zstanie. ib.

Effectus, Z: Widzę ten odjazd być ze ziem W. K. Mści, przeto odradzam, ile mogę. Corn. Dz. 121. Jeśli się ruszymy ztąd , nie będzie to z dobrą sławą naszą. Biel.

96. Ma nad tobą rządy dziewka podia ; dobrze jej z tym, bo w pierze przy tobie porosła. Mon. 70, 175. Na rozdanie urzędów niezdolnym, potrzeba sarknąć; bo ojczyźnie z tym źle. Mon 69, 378. — Gdy się brzemię poznało, pyta ociec córkę: z kim to masz? Sk. Zyw. 129.

(kto cię płodu nabawił? z kogo go masz?). — Vicissitud.,

Z: Gadać z kim, rozmawiać z kim , bić się z kim, całować się z kim, uściskać się z kim, kłócić się z kim i t. d. —

Temporis, Z: Z mrokiem, zmierzchem .mrokiem. Cn. Th.

1351. (przy zaczęciu się mroku). Z świtem. Cn. Th.

1552. Mądrość za doświadczeniem a z laty przychodzi.

P. Kchan. Jer. 37. w następstwie    lat, -Serftani) fvmmt

nidjt vor Sauren, fommt mit b en Safjren.—Exception, Z: — Z, encliticum , apud veteres -sz; « -ze enclit. ;    „/»

Z tym wszystkiem, pomimo; bety    bent allen, beffCJt ofnt«    fine    etiam dictionum mulli loco sz scribunt i,    nt gdyż

geachtet. Słabość jego nie miała    nic niebezpiecznego ;    loco    gdysz.“ Cn. Th. 1349. — a) -Sz, vel -ż additum die-

z tym wszystkiem musiał kilka dni zostać w łóżku. Gaz.    lionibus integris, interrogandi vim habet: e. gr. Któż?

Nar. 1, 28. — IV. Z-, ze-, Praepositio inseparabilis,    Cn. Th. 1095, (cf. -ś, n. p. ktoś, ktosiś, incerlitudinis,

praefixa Verbis compositis. W składanych-zupełnie zapo-    dubitationis). A któż to tam wiedzieć może? Teat. 54,

mniano u nas od dawnych czasów względu na    różnicę    81. A któż się    tak z ludźmi    obchodzi? ib.    31. c, 15.

znaczenia między z a s zachodzącą, (o    której    wyżej,    Także się ze mną obchodzisz?    Cn. Th. 1415.    Coż, ob.

tudzież pod literą s, iw prawidłach etymologii    przed    Co. — b) Przycisk nalegania: nuż, nuże,    nużeż    n. p.

pierwszym tomem umieszczonych, mowa była); a    jedy-    Dalej kumie, nuże dalej. Teat. 35. c, 42. Rzekli:    nużeż

nie radząc się ucha, tam gdzie z dla następnej    spół-    zbudujmy sobie wieżę. Bibi. Gd. Genes. 11 ,    4. (nu    zbu-

głoski brzmi jak s, pisano s. Knapski już ostrzega :    Multa    dujemy sobie wieżę. Buda., ob. Nu). 'Nusz ,    aliqui    scri-

verba, quae a z aliqui inchoant, in litera s posita inve-    bunt nuż. Cn. Th. 1094. — Mianowicie —że, ż, przywieś, praesertim ante c, k, p, t etc. Cn. Th. 1519.    rostkiem trybu rozkazującego, n. p. Ruszajże się. Cn.Th.

Przyimek z, w złożonych tylko wyrazach,    gdzie    brzmi s,    1414. Pójdźmyż.    Ld. Aliquando loco -i, -sz    ponitur ut

to jest, kiedy następują spółgłoski c, /,    h, k,    p, s, t,    *idzisz, 'podzisz    pro pójdźże,    et in plurali    chodźciesz

piszemy przez s, n. p. ścieśnić,    shardzieć, skończyć,    pro    chodźcież. Cn. Th. 1414. — c) Affirmandi:    Jakoż *

spanoszyć, ssunąć, stąd, stętnić.    Kpcz. Gr. 2, p. 263.    jako    też w samej istocie, tvie and) ttt ber ftfjat.    Obiecał

Dudz. 14. Uległem i ja temu zwyczajowi, bobym musiał,    iż wkrótce nazad przyjdzie, jakoż nie długo bawiąc po-

chcąc sprostować rzecz, wiele słów słkadanych na części    wrócił. Kras. Pod. 2 , 258. Trudnoż było spokojnie

rozerwać, i stosownie do znaczenia s*cum,z * ex, rozer-    w takich zbytkach siedzieć, W tej rozpuście bez wojny

wane części na różnych dwóch miejscach umieścić, n. p.    trudnoż się wysiedzieć. Bardz. Luk. 5 — d) Accurate

spędzić compellere, zpędzić z góry depellere, ściec, Slov. stć-    detenninandi : Tyleż, tamże, qu. v. Dopierożem zginął,

kati, społutecy confiuere, zciec, ztèkati, dołutecy defiuere.    nunc enimvero occidi. Cn. Th. 1415. — Dopieroż, coż

Przysłówki zkąd, ztąd, gdy w’nich z oczywiście znaczy ex,    dopiero, tern bardziej; Uttt fo tlteljr, wllenbS. Ani zamiar

i w wymawianiu nawet nie ze wszystkiem brzmi jak s ,    tej xiążki, dopieroż granice tego rozdziału, rozwodzić

(przynajmniej może być łagodniej od s wymówionym ),    się z tą materyą pozwalają. Skrzet. Pr. Pol. 2, 192, (cf.

zostawiłem pod literą z na swoich miejscach. — Nadaje    dopieroć). — e) Dcmonstr. Samże, ipsemet. Cn. Th. 1415.

zaś z, pomącone z s, słowom składanym znaczenia: a)    Uciekałże. ib. tego uciekał.

połączenia n. p. Zbić do kupy, jufammen fcfylagen, bidjt an Z., abbrev., n. p. Zebrzedowskiemu doktor Petrycy Z. D. Z. etnanber anfc^Iagen, zszyć, sszyć; Vind. skupfhyvati ; jitfam* »zdrowia dobrego życzy. Petr. Pol. 335, (cf. Lat. S. P. mennćiljett. b) Kierunku na dół, n. p. Zegnać z góry, D. * salutem plurimam dicit).

Z A.

• zpędzić, (jerab jagen, herunter treiben, zlecieć, zleźć, złazić, zwieść, zwodzić, cf. Lat. se— e. gr. seducere. c) Zupełnego dokończenia rzeczy, n. p. Zjeść, ganj auf»

effert, spotrzebować « wypotrzebować, gan$ aufbraudjett, ZA, Praepositio, separabilis regit Genitivum , Accusativum, zmazać, ganj anśfłretdjen. d) Ruchu z miejsca, n. p.    Instrument alem\ secundum varias, quas habet significatio-

Spłoszyć , auffd?end)en, zbiedz, überlaufen, iveglanfett. e)    «es; Boh. et Slov. za; Sorab. l.za, fa, zahdć, (cf. zad);

oo

Zupełnego dokończenia czynu, n. p. Zgwałcić, bte ®e« Sorab. 2. fa, faw ; Carn. sa; Vind. sa sadi, sadai ,

Slav, sasvîm , (ze w lt. f. n). Przyjemna Teat. 1. c, 23. W gwałtownych czasach bywa zapał za daleko posunięty. N. Pam. 3, 527. Za daleko ten idzie,

5 'S

od sada , sa tu , na mestu ; Croat, za, zâ tó , za tern, (cf. zâvnuk , zadnyi vnuk, szin pravnuka * praprawnuk, zabàba ; Dal. sababa * praprababka , sadid ; Bosn. zadid * prapradziad) ; Rag. zà, za; Bosn. za post, pro, vice, (samnöm ♦ ze mną); Slav, za; Ross. 3a ; Graec. £«). — I. Za, cUm Gcnit. * temporis durantis, tnäfevenb, bety, lin* ter, jur 3^it. Wiecznej prawdy pamięci są pisarze godni, Lecz coż sława po śmierci, gdy za życia głodni? Kras. W. 26. Za żywota ginę , vivens vidensque pereo. Cn. Th. 1355. bet) lebenbigent Seibc. Za pogody, dum sudum jest. Cn. Th. 1354. (póki pogoda). Za ciepła orz, za ciepła siej , zima leniwa Rolnikowi do’ robót niesposobna bywa. Otw. Wirg. 387. ‘Zimie za dobrej drogi drwa wozić trzeba. Petr. Eh. 14. Za lata, durante aestaie ; ‘lecie (w lecie) aliud est. Cn. Th. 1554. Za dnia, durante die. Cn. Th.

1353. Za czasu, tempestive, tempori. ib. 1353. (w swoim czasie, swego należytego czasu , o swoim czasie, cf. za wczasu). Jest dobrych gospodarzów zdanie , starać się za ehleba o chleb. Teat. 22. c, 80.    ( póki jeszcze

stanie ehleba, myślić o przyszłości). Za szczęścia, tem-poribus secundis. Cn. Th. 1355. (pókić szczęście służy, w szczęściu). Za starych wieków, nie było większej pobudki do męstwa jak imię ojczyzny. Star. Ryc. 56. Za ojców naszych. Cn. Th. 1353. gu imferer $8ater 3eihu. Za moich czasów działano Tak, jak się dziać przystało; Za moich czasęw gadano Jak się gadać należało. Kras. List. 123. Nie za nas się to poczęło, nie za nas ma ustać. Cn. Ad. 1095. (dawna to rzecz i trwała , nie z nami się wszczęła, nie z nami zaginie). Za Alexandra. Cu. Th. 1553. Za króla Jana, za panowania króla Jana; régnante rege Joanne, id. Za mojej pamięci, za naszego wieku. Cn. Th. 1354. gu meiner 3eit, tefe gebenfe eś uocfe, faim intcfe beffett erinnern. Za pamięci, ab recenti memoria. Cn. Th. 1354. za świeżej pamięci , za świeża; frifcfeeS Slnbenfeitë, noefe im frtfefeen ©cbäcfetniß. Za świeża, recenti re. Cn. Th. 1554. Jeśli, młodego Wacława jego słudzy zabili , czyli też naprawieni od cesarza zabójcy, wiedzieć tego i za świeża nie możono. Krom. 312, (cf. na świeżym uczynku, na gorącym uczynku). — 11. Za, regens Accusativum :— temporis pr deter lab entis (ut za cum Ge-nitivo, temporis durantis, za cum Instrumentali, temporis jam praccedentis) ; in einer getoiffen 3eit,, in, innerhalb, ittt SerlaufJ tnäferenb einer getniffen 3cit * bi$ gu ©nbe, naefe. Za dzień co zrobić * przez dzień. Ch. Th. 1555. (distng. Za dzień komu robić, odrabiać, qu. v. infra). To jest rzecz bardziej trudna, za dzień mil półtorasta ubiedz. Boh. Kom. 3, 199. Za kilka dni . po kilku dni. Cn. Th. 1354. et 718. Za rok. ib. 1355. Daje ci głowę, że i za rok nie będziesz miał tego honoru, abyś był zwycięzcą. Teat, 52. d, 26. Za morrrent powracam. Teat. 24. c, 99. (w momencie, po chwilce). Wieleś uczynił za tak małe czasy. P. Kchan. Jer. 46. (w tak '.rótkim czasie). Wszystko ma być pospołu z nim za mały czas z gruntu wykorzenione. Bej. Post. y y 2. (wkrótce). — §. Za, loci aver si, a ter go, retro, pone; Vind. sa, sadi , sadai, (cf. zad); cum motus in locum exprimitur regit za Accusativum, e. gr. Za górę, za rzeke jechać; cum vero quies in

loco, Instrumentalem: Za górą, za rzeką leży miasto; feinter, feinter etnxrô fein, fiber-feinauS, tneg-fetnauS, brfiber lucg. Słońce aczkolwiek pod czas zajdzie wzrokowi naszemu, albo za góry, albo za lasy, albo za chmury, a wszakże ‘zasię pięknie się wyjas'nia. Weresz. Reg. 116.

Za krzak się schowajmy, i co mówić będzie, słuchajmy. Teat. 52. d, 121. Dla swoich zysków na święcie, Poszedł za wody i lasy. Karp. 4, 15. Za świat uciekać.

Cn. Th. 1353, (ob. Świat). Sroka pstra wszędzie, choćby i za morze poleciała. Pilch. Sen. list. 5, 559. Tak powinien tego zamku pilnować, że zabranie nigdzie *wy-niść. nie może. Star. Dw. 3. fitter btc îfenre, nor bic îfeüre feinatrêgefeen, nor baS îfeor gefeett. Grzyby najlepiej, gdy najwyborniej będą przyprawione, za płot wyrzucić. Przed. 149. przez płot, feinter ben 3<um, über ben 3(wn feinairô werfen. Jak przyjdzie się upominać o pieniądze, wypchnę go za drzwi. Teat. 22, 54. jur ütfeüre ^tnauö werfen, fetnauêftüflen. Niby na oko przymilała się Wac Panu; a jak prędko za drzwi wyszedłeś, drwiła sobie z niego. Teat. 29, 30. tnie bu nur feinter bcr$feüre warft, jur 2feure fetnauä warft, w oczy pochlebstwem wabicie, Za oczy lżycie, szydzicie. Zab. 11 , 105. feinter ben 2lugen, feinter bent 3Î liefen, felnterrfidS. Wszystkę te apostolską naukę za ‘się zarzuciwszy, nogami podeptali. Smotr. Lain. 14.

(w tył; Ross. bcimtb, wzad, (cf. nazad), feinter fiefe, cf. ' ‘zasię, zaś). Pierścionek wpuścił był za bót. Warg. Radź. 549. w bót, feinter ben Stiefel feinein, in ben (Stiefel fein* ein. — Praecedenlibus za aliis Praepositionibus. Z gośćmi się był umówił, iż po za ogród zajeżdżali, a ztamtąd wchodzili do sali. Kras. Pod. 2, 239. tylną bramą, fie fufercu feinter bent ©arten nor, bei) ber $intertfeure. Z przyjaciółmi swemi przestajesz w oczy pięknie, a szydzisz z nich po za oczy. Teat. 25, 56. (w tyle ich, w nieprzytomności ich; cf. po). Może je z za kołnierza wydobywszy, na papier pokładał. Teat. 29. c, 79. feinter bent fragen feeratrô; feernor. Wyjęła potyrn z za gorsetu portret. Nieme. Kr il. 4, 115. Wszakże to zza klauzury panienki wykradają. Teat. 21. b, 61. (Genitivus hic regitur a prima Praepositione z). Niemcy z za Renu przyszli. Warg, Cez. 151. Niech zastępuje mu ucieczkę z po za drzewa. Jabl. Tel. -288. (observes très IG'ae-positiones : z, po, za). — §. Za excedendo limites , fines, modum, briiber tneg, über. Za kolana woda, nad kolana, superans genua. Cn. Th. 1354. Za kolana we krwi brodzą. Kmit. Spit. C 4. ( po nad kolana). Śrzodkiem każda cnota iść powinna, skoro bowiem za granicę swej drogi wyboczy, zaraz przestanie być cnotą. Mon. 67, 50. fines quos ultra utraque nequit consistere rectum. Już sobie aż nadto pozwalamy, daleko za granicę wolność nasze rozciągając, ib. 73, 392. Zabijam koniowi za żywe. Cn. Th. 1558. głębiej rogu ażv w żyły, w ciało; über ben £uf feinauS, btë tn$ ftletfcfe, nernageln. — Fig. Zabijam komu za żywe. Cn. Th. 1358. (trafię mu w sedno, doskwieram , dokuczam). — §. Za * nadto , zanadto, zbyt;

; gu fefer, su, su nici, gu ftarf

i piękna , ale za blada trochę.

kto idzie żartami. Zabi. Amf. 32. (zapędza się, zabrnie).

rai, mając te przymioty. Mon.. 76, 280, ( cf. wyswatać się, wyswatać). Przymusza ją za mąż, przeciw jej życzeniu. Teat. 43. c, 117. Wyb. (scil. iść za mąż). Wypycha siestrzeoicę za niego, a za mnie się sama wydaje. Teal. 32. b, 5.—Za ironice: O mężczyznach : n. p. Żony mężów z więzienia wypuściły, same na ich miejscu zostały ; godne były té białogłowy, aby mężowie szli za nie i służyli im. Warg. Wal. 137,*(cf. pod pantoflem być, cf. kądziel prząść, cf. w spódnicy chodzić). —g. Za impingendi, inuncandi, capiendi : Naczynia za ucha na kołku powieszone. Staś. Num. 2, 91. ant £>l;re aitfgcÇcuît.

Nikt nie miał za wiele, nikt za mało, bo się zgodnie wszystkiem dzielili. Pilch. Sen. Ust. 3 , 77. Byłoby za rano dzień pierwszego poznania, zrobić dniem wesela.

czyć. Chmiel. \, 80. an beu £>tnterläuften anfdjuüren. Za nogi wiszę, per pedes. Çn. Th. 1554. Za nogi kogo wlec; ciągnąć. Cn. Th. 1354. Ciągnę kogo za co. ib. 76.^.Włóczę albo wlokę kogo za nogi , za rękę. Cn. Th. 1272. Wiara chrześciańska ludzi do dobrych uczynków jak za rękę prowadzi. Klok. Turk. 122. führt fte glcidfiant h'ij ber $ańb, au ber $anb baju bin. — Aliter. Za nos kogo wodzić , szydzić z niego. Cn. Th. 1354. einen bei) ber 9?afe ^eritmfupren. Głupcze, czemu się dajesz za nos wodzić, i przestajesz z tą łotrynią obrzydliwą? Lib. Sen. 12. Za kaletę wodzić. Cn. Th: 1354; oszukiwać w pieniądzach. ib. 1277. (einen am Beutel jteljen, ibnt ben Seit« tel fegen, ob. skubać kogo). Porwać za szyję, szarpać, dusić. Cn. Th. 76. einen an beu £alä, ait ben fîopf be« fmnmeit, faffen. Za ogon ująć, za ogon trzymać. TV. słabo. Cn. Th. 1554. et 1015. Wolę się za głowę, niż za ogon jąć. Stryjk. 489. Trudno ująć za ogon, gdy się umknie głowa. Paszk. Dz. 47. Nie ciągnij psa za ogon , bo cię ukąsi. Jali. Ez. 89. Dwie sroki za jeden ogon złapać, (ob. Sroka, ob. Jeden). On pies, co się idąc do ciebie łasi, gdy się nie obaczysz , *alić on za nogę cap ! Bej. Zw. 83. Ża wymówieniem od komenderującego : za drągi ! wszyscy puszkarze schylają się, biorą drągi, i podnoszą je razem. Jak. Art. Ï, 409. Przywidzialski bierze się za czapkę , ale jej nie zdejmuje. Tent. 55, 04, er greift (fid)) an bie SDïüfie, nimmt fte aber nid)t ab. Za pasy chodzić, za łby , za włosy. Cn. Tli. 1554, (ob. Pas , ob. Chodzić). — §. Za defensionis, auxilii, für, jur (Erhaltung, Rettung, junt Sefteit. Nie b.yło większej pobudki do męstwa, jeno kiedy hetman zawołał na żołnierze swoje, iż za ojczyznę wojna. Star. Byc. 56. (dla ojczyzny, za obronę jej). My za ojczyznę, za wolność, za życia nasze walczymy. Zab. 13, 300. — §. Za emolumenti, utilitatis , commodi, für, junt •Kufieu, junt $>eile, junt 33eften. Za cię boga prosić będziemy. Sk. Zyty. 2, 5,8. (o twoje błogosławieństwo). Bóg chrześcianina wysłucha, nie tylko kiedy się sam za siebie, ale też kiedy i za kogo innego modli; bo modlić się samemu za siebie, jest rzecz przyrodzona, ale za drugiego się modlić , z łaski bożej mamy. Kucz. Kat. o, 292. Częściej się ‘modliwał za żywych, niż za umarłych. Birk. Dom. 151, cf. za niemi się modlił. Fa-lib. S 2, (ob. pod Instrumental.). Za zdrowie czyje pić , *prze zdrowie. Cn. Th: 1355. et 851. życząc zdrowia, jemanbeê ©efuubbett trtnfen. Piję * prze zdrowie, albo

Teat. 43. b. 59. Zdało się im to z początku za dziwno, przyzwyczaili się pomału. Kras. Pod. 2, 57. (zbyt osobliwo).— Cum Comparativo, et Superlative : Galateo, słod-szaś mi nad ziółka Hyblowe, Za łabędzia piękniejsza i kwiaty bluszczowe. Nag. Wirt). 512. Chociaż wszyscy ludzie do jednego gatunku należą, przecież jedni za drugich są szpetniejsi. Wyrw. Geogr. 175. nad drugich szpetniejsi, od drugich szpetniejsi, bäffltcljer al3 bte aitberit. Wilka, liszkę za głowę, zająca za skoki zadnie wtro-Borandyanie twarz mają daleko czarniejszą za Lapończyków'. Wyrw. Geogr. 175. W ostatni grzech , za wszystkie najstraszliwszy i najcięższy, bóg upaść mu nie dał,

Sk. Żyw. 108 b. unter allen, m allen bie fcbrecflicbfte, fdpuerfte ©itnbe. O smutku, o żalu ! któż za mnie nieszczęśliwszy ? Teat. 42. d, 4. A któż bieglejszym jest za tego, który ze szkoły pod czas najcięższej wojny do ojcowskiego obcfzu się udał? Sieni. Cyc. 222. Abalman-zor -otrzymuje godność ,    w'yżśzą za    tę,    którą    mnie obdarzyłeś. Zab. 2, 49. Albo to syn    Wac Pana    lepszy za

mego? Boh. Kom. 1, 265. — Adverb. Za kąty, za dya-bły * gorzej niż, celując ich, (cf. kąty); nod) ärger al$ ber genfer, ber îenfel, ganj »ertenfelt, öenljenfert, |en* fertfd;. Za kąty twe mniemanie jest błędne. Teat. 50. d, 7. (kaducznie). Potrafię ja jemu usłużyć, bo jestem za kąty serca śmiałego.    Boh. Kom.    2,    418.    Uderzenia

w głowę, są za dyabły    niebezpieczne,    ib. 50. c, 91.

(dyabelnie). — Za concludendi matrimonii, conjugii: iść za kogo, iść za mąż, wydać za kogo, wydać za mąż, wyraić za kogo, (o niewiastach ; o mężczyznach : żenić się, pożenić kogo ; cf. być za kim, ona jest za kasztelanem, qu. v. infra); einen SDîamt nehmen, tyetratl/en (nom grauen« jtmntcr), eine £od)ter, du grauenjtmmer oer^ctrat^en, an beit SOîaitn [bringen , ( unter bie £>aitbe bringen ). Iść za mąż, stan odmienić. Teat. 2. b, 4. Ludwisia za" mąż idzie , a z Erastem co będzie? Teat. 7. d, 6. Czart. Zofio, tyżeś to za mąż poszła! Zab. 14, 549. Widział uchybione swe skutki przez za mąż pójście królowej. Nieme.

Król. 2, 45. burd) bie Retrait?, $er(ieirat(mng ber JUmiguttt.

Właśnie też ona za ciebie pójdzie ; piękny mi speeyał.

Teat. 15, 24. Za mąż chcę iść, nupturio. Cn. Th. 1554.

Grzeczny z niego chłopiec, i coż ? chcesz iść za niego ?

Teat. 17. b, 8. chcesz go mieć za męża, millft bu \\}Xl betragen, roiltft bu tim haben, luillft bu ihn? Omisso verb o iść, n. p. Prosił Bogdan o królewnę, ale ona nie chciała zań. Biel. 449. za niego scilic. iść; Carn. sain, fie roollte ihn nicht. Za kogo chcesz Anusiu? pyta ociec. Ów się Najbardziej mi podobał co ma czarny wąsik. Dobrze dam cię za niego , kiedyć się podobał. Opal. Sat. 36.

Myślę ją wydać za mąż , wszak z niej dziew’czyna właśnie na wydaniu. Teal. 23', 71. Za niego chętnie mą córkę wydam. Boh. Kom. 4, 118. (chętnie mu ją dam za żone)?. Cztery rzeczy koniecznie ma mieć w sobie panna, Żeby była wstydliwa, skromna i ‘sudanna, Przytym, żeby wszelakiej przestrzegała cnoty, Tak się za mąż wy-

o»

przez zdrowie, albo za zdrowie czyje. Cn. Th. 696, (cf. na zdrowie , kichającemu). Dziś wypić jeden kieliszek gospodarskie zdrowie , a drugi za podziękowanie tak wielkiej łaski, to już dosyć, a o nieustającej , jak przed-tym , ani już pomyślić można. Mon. 71, 514. ein ©piß» gla$ auf bie ©efunbheit ber ©aftgebenben. Wlewa on do kieliszka całą butelkę, i przepija do mnie za zdrowie gospodarskie. Mon. 68, 84. — Caussae : Za « dla, z przyczyny, megen. Kto się za ubóstwo wstyda , źle czynić musi się nie wstydać; drudzy się i swej kondycyi i powołania wstydają. Lek. A 2. Nie lękaj sięani się nie wstydaj za upadek swój. Rej. Post. LII 5, (Croat, zó, za tó ; Carn. sazhésvolo propter. ) — §. Za locum tenentis . Obrany jest zgodnie od wszystkich za pasterza najwyższego kościoła. Sk. Żyw. 224. (na pasterza , envahit jum #ohenprtefter). Prosił, aby jego przyjaźnią nie gardziła , a małżonką jemu być chciała. Sk. Żyw. 47. żeby małżonką jego być chciała , żeby zań iść chciała , fte mod)tC feine ©emaljltnn werben wollen. — §. Za rclationes reci-procae. Będę im za boga , a ci będą mi za lud. Budn. Hebr. 8, 10. (będę bogiem ich , a oni będą ludem im. Bibl. Gd., ich werbe lh* ©ott fet)n, unb fte merben mein 58ol[ fet)tt. fiuth*)* mu będę za °jca» a on m> be⁻dzie za syna. 1 Leop. 2- Reg. 7, 13. Bibl. Gd. Sk. Zyw. 2, 38. Bacz mi być panie za boga obrońcę mego. Wróbl. 163; (esto mihi In Deum proteclorem). Umierając polecił syna bratu swojemu, prosząc go pilnie, żeby mu był za ojca. Sk. Żyw. 301. Jezus ujrzawszy matkę i ucznia , którego miłował, tuż stojącego przy krzyżu , rzekł matce swojej : niewiasto , oto syn twój ; potym uczniowi: oto matka twoja ; od tej godziny wziął ją zwolennik za swoję matkę. 1 Leop. Joan. 19, 27. (wziął ją do siebie. Bibl. Gd.; jako swoję matkę ją traktował). Obiecał mu, że wszędzie dokądkolwiek pójdzie, będzie mu za towarzysza. Zał. H. T. 48. (towarzyszyć mu będzie , jako towarzysz nie opuści). Niech mię sobie ma za niewolnika , albo za własnego ; me sibi habeto, et ego me Uli mancupio dabo. Cn. Th. 587. Życzę mieć ją sobie za żonę. Teat. 21 , 6. td) muttfdje fie mir-jur grau JU (wheit. Za jednego z kim żyć * jedna dusza w dwóch ciałach, jak najpoufalćj, w najściślejszej zażyłości, mit dnem ein #er$ unb eine ©eele fetjn. Jakiego kto sobie przyjaciela obrał, z kim jednego żyje , taki i sam

id. Gorn. Dw. 117. Za

boga. Bibl. Gd. Genes. 28, 21. 1 Leop. ib. (będę go miał za boga). Wszyscy mieli Jana za prawego proroka. Cn. Th. 385. Mam go za mądrego, za przyjaciela, za umarłego. Cn. Th. 584. (rozumiem go być nim ). Miałem cię za umarłego, eras mihi mortuus. Cn. Th. 386. td) tyielt bid) fur tobt. Za umarłego , za zabitego wzięty. Cn. Th. 4355, (ob. Brać, Wziąć). Za błazna mieć. Cn. Th. 385. jak błazna traktować , einen für einen Starren galten, jnm Starren halten, jum 23efteu haben. Mam go za pysznego, łakomego, uczonego. Cn. Th. 385. Mam go 'zacz, wazę sobie kogo. Cn. Th. 385. Mają mię 'zacz, mam u nich miejsce, powagę, zachowanie, ib.

Ma się za tego, owego, za takiego. Cn. Th.

Udaje

W Ol

OO 00

co co

za kogo, za co, czyni się czym, po-, zmyśla, ib. 1179. Mam to za cud, za

mo- /

być musi. Pilch. Sen. gn. panie bracie, (ob. Brat). — Za vener. aestim. Alexandra filozofa Krasus tak ukochał, że go w radach gabinetowych miał prawie jak za brata. Mon. 70, 281 ; w trudach wojennych miał go jak za pomocnika, a w naukach jak za mistrza, ib. 70, 282. et hatte an ihm gleid)* fam einen ©efnilfen, einen fieprmeifter. Nie tak ją za pannę służącą mają , jak za przyjaciółkę. Teat. 10. c , 36, uważają, traktują ją jak przyjaciółkę, tak się z nią obchodzą; fte betrad)teu, behanbcln fte mie eilte greunbtmt. Mieć kogó za co‘, brać za kogo « poczytywać go za co, einen wofür holten, adjten, anfejien. Jeśhż będzie bóg ze mną, i strzedz mię będzie na tej drodze, a wrócę się w pokoju do domu ojca mego, tedy będzie mi pan za

kazuje po

dobrodziejstwo, za krzywdę , za zysk « poczytuję to za despekt. Cn. Th. 386. Za dziw to miano. ib. 1353. Za wygraną mam, ib. Za straconą mam. ib. Za jedno mam to wszystko ib. 1354. Za wielką rzecz. ib. 1355. wazę to sobie. ib. 584. td) (»alte baß für rca3 ©rojłeS. Mam to za fraszkę, gardzę. Cn. Th. 386. (stoi to u mnie za fraszkę, za szyszkę). Wszystko to za wielkie pośmiewisko u niego. Rej. Post. A a a 6. U niego są za pośmiech a za żart te wszystkie wymysły świata tego. ib. (za chychy). Za nic sobie ważę, gardzę. Cn. Th. 1554. Za nic są w oczach tam nieprzyjaciele , Gdzie sam w obozie rządca kraju bawi. Kraj. Woj. Ch. 13. Kochamy, czego prawa bronią ; za nic, co się godzi. Bardz. Trag. 453. (za nic nie mamy, nie szacujemy, nie poważamy). Mam za to , mniemam , trzymam , rozumiem, zda mi się. Cn. Th. 386. et 420. id) halte bafür, crante, meine. Acz te rzeczy, któreś do czynienia naznaczył, są ważne, ale przecię tak za to miej, iż gdzie pan sam przytomny, wszystko lepiej się odbywa. Gorn. Dw. 384. (tak rozumiej , bądź przekonanym). Za pewną biorę, kładę za pewną. Cn. Th. 1554. et 278. (td) neunte nlś gewiß au, für gewiß an). Mam to za pewną,, sc. rzecz » wiem pewnie, ib. 384. id) Ija&e baś atë eine getmffe ®ad)e, metß eS fur gewiß. Za złe mam co , markotno mi. Cn. Th. 1555. td) neunte etmaS übel. . Za złe komu mam , nie kontentem z kogo, nie miło mi nań. Cn. Th. 1355. id) bin megen etnmS auf je* mattben ungehalten. Za dobre mieć komu co, za dobre przyjąć, ration habere ; za dobre mienie', ratihabitio. Cn. Th. 1353. et 386. aprobować, genehmigen, genehm $aU ten. — Była za podejrzaną jej cnota u ludzi. Sk. Żyw. 175 b. miano ją za podejrzaną, fie galt für oerbäd)tig. — Za valoris. Bogowie wasi za nic nie są, bo sami sobie pomódz nie mogą. Sk. Żyw. 48. Kiedy nieszczęście wyjdzie ze swych granic, I sztuka za nic. Zab. 13, 139. (na nic się nie przyda). Bankiety z rozkoszami, wesela i gody, Muzyka skoczna, tańce i wszystkie wygody, Za nic u mnie. Kulig. Her. 211. Za nic praca i pot czoła, Byle tylko myśl wesoła. Kniaź. Poez. 3, 192. Stoi to za to. Cn. Th. 400. (równej wagi, wartości, aequivalens). Mam za swe; ma za swe. Cn. Th. 586. (nagroda zasłużona). Uściskam cię też za wszystkie czasy. Teat. 15, 13. (wetując wszystek czas nie widzenia się). Za trzech zro-

Z A.

Z A.

695

bi, za dziesięciu zje. Cn. Th. 1355. (tyle ćo, tyle ile).

—    Za proportionis. Za jednego mądrego sto głupich na kwiecie. Kras. W. 51. rachując na jednego przypada sto, fût einen ©efdjeuten jafdt man tu ber 2BeIt Jmnbert îfmren, auf einem ©. fornmen ^unbcrt $(;. Złoto za jednego szczęśliwego dziesięciu nieszczęśliwych czyni. Kras. Dos. 215.

—    Commutations, Za* miasto, zamiast; Vind. sa tu, na mestu , für, fiait. Omyłka się stała, bierzemy jedno za drugie. Teat. 10. b, 74. ein8 fur ba3 anbere neunten. Wszystkie rzeczy były tam zmyślone, Białe ■ za czarne udał, żółte za czerwone. P. Kchan. Orl. 1, 89. — Vices alterius gerendo : zastępując drugiego, za niego, zamiast niego ; fur femanben, fiatt jemanbeś, an jemanbeS ©tait, an jemanbeê ©teile, fÿn uertretenb. Nie będą zabici ojcowie za syny, ani synowie za ojce, ale każdy sam za swój grzech umrze. 1 Leop. Deut. 24, 16. Nie ma nikt ni za kogo cierpieć, tylko każdy sam za *się ; każdy sam za swój występek karan być ma. Stat. Lit. 20. Wiem ja, co statut opiewa; ojciec za syna, brat za brata odpowiadać nie powinni. Teat. 13. c, B. Pismo ś. mówi, iż Chrystus umarł za nas; utrzymują, iż to słówko za nas, nie miało znaczyć miasto nas, ale-dla nas ; lecz to nie może być pozwolono; abowiem za nas, jest miasto nas. Salin. 4, 229. Ten za kogo umiera , który go przez śmierć swoje żywego zachowuje. Smalc.

79. Gdy niedołężnego w szranki wyżową, tedy to może zań (za niego) uczynić każdy, który się tego będzie chciał imieniem jego podjąć. Szczerb. Sax. 5. Za kogo co czynić, cierpieć, zapłacić, miasto kogo. Cn. Th. 1354. et 400. Za cię będę robił. Cn. Th. 1353. Za się każdy, z osobna. Cn. Th. 1355. — Za quo titulo : za dzień robić komu. Cn. Th. 1353. odrabiać dzień pańszczyzny, ben ftroljntag abarbetten. Posłał mu za upominek jastrzębia. Sk. Dz. 712. upominkiem , w upominku, darowizną, za dar; junt Slnbeitfen, SUttt ©efdjenf. Za karanie komu co naznaczyć, rozkazać* skarać kogo na czym, za co, penować, za pokutę co przyjąć, czynić, dać komu; n. p. Otłukują więźniowie za pokutę, miasto inszego karania. Cn. Th. 1354. jut; ©trafe, a!3 ©trafe. Obiecujemy za siebie i za potomki nasze, wszystkie powiaty tej ziemi nienaruszenie zachować. Vol. Leg. 2, 761. imieniem naszym i naszych potomków, für Ult$ unb unfcrc 9?ad)fom* nten , in nuferem unb tarent Hainen. Paweł wierszów na-

. kupił i za swoje czyta, Bo coś kupił, ‘właścizną mieć to przyzwoita. Min. Byt. 3, 85. (jako swoje, jakoby własnej swojej pracy). — Za emendo , vendendo , permulan-do etc. W trzynastym wieku kupiono wieś Rogoźnie za dwa woły, za sześć łokci brunatnego sukna, i za kilka skórek lisich ; wieś Czyrzyc za sto grzywien srebra ; wieś Krzyszkowice za dwadzieścia grzywien srebra i za dwie suknie. Nies. 1, 169. Powiedz mi , jeśliście tylko za to rolą przedali? 1 Leop. Act. 5, 8. (jeśliście za tyle tę rolą przedali? Bibl. Gd). Za tyle, za to , tanti. Cn: Th. 1555. Za tyleż, tantidem. ib. Za co to? quanti ? ib. 1553. Alboż to za to dostałeś? Ç». Jużci nie za co. Teat. 21, 102. Za przewóz dać, od przewozu zapłacić; mostowe dać; dałbym wszystko za to. Cn. Th, 1353.

Przedawszy za co to, wszystko» rozprószyła. P. Kchan. Orl. 1, 245. za byle co, za bezcen, na pół darmo, für bru erften heften ^3ret3. Za co , za to, za cokolwiek dać pieniądze. Cn. Th. 1353. za byle fraszkę, für ba^ fêrfte baê Sefte. Ezau prawo pierworodne za potrawkę,'¹ jak dziecię jakie głupie za jabłko wieś przedał. Sk. Zyw. 244. b. Za swoje, za twoje, z twego, z swego daj, za swoje kup', buduj. Cn. Th. 1552, (cf. civitas Craco-via , kup' sobie, jako i ja). Za gotowe (sc. pieniądze), numerato. Cn. Th. 1353. Piękne za nadobne; to za to. Źegl. Ad. 193. czapka za biret, darmo nic, ÎBurft wie» ber SBurfł. Żywot za żywot, oko za oko , ząb za ząb, ręka za rękę, noga za nogę. 1 Leop. Deut. 2, 21. (poena talionis, jus talionis). Za głowę pieniądze albo karanie, pretium pro capite. Cn. Th. 1353, (cf. główszczy-zna). — §. Co za, co-za* jaki, jaka, jakie, im3 für eût, waê für eilte, etc., interrogations directae et indirectae. Co to za jeden ? Teat. 54. c, d i j. (co za jaki, kto to) ? Coż tq za jeden jest, ten jegomość? ib. 53. b, 56. Począł się ten pilnie badać, coby za urząd jego był, co za imię i profesya? Dirk. Dom. 28. Coż wy to tam za kota mi niesiecie? kumie! I$*. Zwyczajnie, waszego maćka. Teat. 14. d, 56. Wiedzieć chcemy , co za postać koni była, co za wozu. Ustrz. Troi. 58. Byłem ciekawy słyszeć , coby ich za rozmowa była. Mon. 73, 273. Chciał wiedzieć , “jakieby ich było w tej mierze *za zdanie. A. Kchan. 62. (co za zdanie, albo : jakie zdanie). Co za służba boża była w Grecyi , aż to za strachem a wstydem człowiek musi czytać. Biel. Św. 16.— Za excla-mando , admirando. Co za mina , uroda , co za wdzięk skromności , co za wielkość przymiotów w nim ! Jabł. Tel. 83. mi für due, meid) eine ! Coż to byli tam za mężowie, którzy polegli! u wszystkich razy w piersiach. Faliss. FI. 41. Coż to za nieoszaćowany ten Bajnal ! Kras. Pod. 2, 216. Com ja za prostak, próżno głowę sobie trudzę. Falib. R 2. Co to za uparty ! on wridzę nie wierzy, aż zobaczy. Teat. 27. b, 90. Co za niegodziwy, co za przeklęty, co za niecny chłopiec! Teat. 24. c, 32. Patrzaj go, co to za bezczelność! ib. 25, 119. Co to za kłopot, co za bieda nieustanna, Tutaj ciągną rodzice, tu kocha się panna. Nieme. P. P. 51. Co to za czasy, teraz wszyscy tylko pieniędzy patrzą. Teat. 15,

23. — Ill. Za , cum casu Instrumentali : — temporis praeteriti effectus , consequens : nad) Verlauf, nad) ber 3dt, nad). Ludzie z przodku gorąco podchwycą rzecz dobrą, ale za czasem dalszym często przechodzą do oziębłości. Gil. Post. 53. in ber golge ber 3eti. Za czasem, temporis 'progressu. Cn. Th.- 1353. Za laty, progrediente aetate. Cn. Th. 1354. in ber ftolge ber 34«/ mii ben 3afyren, nad) 3a^ren. Tulus Hostyliusz za Numą Pompiliuszem nastał. Faliss. FI. 6. po nim następując , następnie po nim'; auf tyn folgenb, nad) iljm fam er jur Regierung. Za kim mówię , po kim mówię , posterior dico. Cn. Th.

1354. et 718. (po skończonym jego mówieniu, id) fpre* d)e nad) einem, nadjbem er geenbigt ijat; alias signißcatio-nes phrasis za kim mówię infra habebis). Za nim, zanim* tak długo aż, póki nie ; fo lauge al3 ni$t, nid)t eher «W

kim, któż .przeciwny będzie? Puszk. Dz. 56. Za kim bóg, za tym ludzie ;< acz też czasem to bywa : za kim ludzie, za tym bóg. Biel. 674. ( vox populi, vox Dei). Wszyscy są za mną, dziś zapewne skończy się cale

big, e. gr. Za nim innego dostanę, będę go cierpiała.

Teat. 17, 47. za czem, niż, zaczerń, zaczem niż. — Se-quendo praeeuntem, Za * posiedź, nad), hinten nad), ttadjfolgeub, hinter einem fyer. Za kim idący, lecący, płynący. Cn. Th.

1354. Wszyscy    za wodzem idąc, z    gościńca zstępują.    umartwienie moje. Teat. 53,    6. (sprzyjają mi, życzą mi

Groch. W. A 2.    Imajcie tarcze,    za    mną moje dzieci!    dobrze, życzliwi mi    sąj.—    Za consequendo, insequendo.

Kras. Oss. D 4 b. mir nad) ! Hetmańska "‘dziewka , gdy sequelae. Pospolicie to jedno za drugim chodzi, za jej ojca zabito , krzyknęła na ludzi , którzy już byli poczęli uciekać: za mną, kto cnotę miłuje ; skoczyła na mury, za nią wszyscy, jako wodą 'linął. Rej. Zw. 86. Za mną, mili'rycerze, za mną, równie z wami Bić się będę, równie się podzielim łupami. Zab. 8, 353. Koss.

(Bosa samnom mecum , ze mną). Rzymianie ! kto miłuje ojczyznę, za mną! Warg. Wah 19. — Ludzie szli za i przed trumną. Gaz. Nar. 2, 18. fie gingen fitter UUb    $0lge. Szacunek osób pójdzie teraz znowu za pożytkiem,

oor betn ©arge.    Włóczę nogi za    sobą. Cn. Th. 1272.    a nagroda za cnotą    i pracą.    Nar. Ust. 2, 339. Litwini

( bie $ttjk (tinter fid) Iter fcftleppett,    cf.    włogawy). Noga    pierwej niewolnicy    Ruscy,    panom swoim za porządną

za nogą > powoli, wlekąc się. — Za obediendo. Gdzie głowa chodzi za nogami , a nie nogi za głową, rząd tam płochy być musi. Sjnotr. Apok 47. podległy powinien słuchać zwierzchnika, bie ftüjk nutzen bem ftopfe folgen,

- Untergebene bem 2$orgefe$ten. Iść za radą czyją, za jego zdaniem. Cn. Th. 1354. słuchać rady czyjej, jetnanbeS 3îatl)e folgen, feinen SRatp befolgen. Po kim albo za kim co mówić, mowę drugiego powtarzać, praeeuntis mihi

verba excipio. Cn. Th. 718. bettt 33orfagenben nad)fpred)eit. ską, z odpuszczeniem Xiądz głośno'powinien mówić, a drudzy po cichu za

zbytki łakomstwo, za łakomstwem a bogactwem pycha, za pychą wzgardzenie a zwada , więc ubóstwo , tuż *zasię znowu spomogłszy się zbytki, a za zbytki znowu łakomstwo. Rej. Zw. 68 b, (cf. kolej, kolejno). Dziś się ślub bierze i małżeństwa się dopełnia, jedno idzie za drugim. Teat. 20. b, 40. (wypada jedno z drugiego). — Za effectus consequentis * w skutku , in golge, Jlt golge, al£

tionis : To za tym nie idzie , to z tego nie" wypada, nié wywięzuje się, ba3 folgt nid)t barauś. Za tym, a za tyra, za czem , zaczem, więc ; consequenter, folglich i Vuid. sa-tu, taku , poflednu, nahajozhnu, tai; Ross.    ,

CJib/tOBareabHO, CJitACTBeimo..— Za adnectendo. Zalotnicy pierwej się pytają , co ociec za ‘dziewką da, niżeli o cnotę. Pelr, Eh. 72. co z nią da, jaki posag ma nastąpić; to a Ö er ber £od)ter mit giebt, mag für eine SDlitgift erfolgt. — Za conju'gii, matrimonii: być za kim, o kobietach , n. p. Ona jest za panem Starościcem , jest jego żoną, poszła za niego, fie iff an bert nnb ben oerbei* rathet. Masz W. K. Mość pomocniki z tego powinowactwa z strony królowej* Jej Mość Bony, którą Wasza Królewska Mość za sobą mieć raczysz. Janusz. Oksz. Q 4 b. za małżonkę ; bie êto. ft. SOîafeftdt 3ur ©emaftlimt $n fia* ben gerufmt. Franciszek chciał mieć za synem swoim

sprawą swoją, i przeważną a zgodliwą dzielnością panowali. Stryjk. 228. ( w skutku tego, przez to). Za sprawą czyją. Cn. Th. 1355. Póki jeszcze on Nestor i Scypio z Zamościa trwa , poty jeszcze bezpieczni stoimy za jego radą i męstwem. Pelr. Pol. 165. Za radą czyją, za zdaniem. Cn. Th. 1354. Za dozwoleniem two-jem, za rozkazaniem, ib. 1353. Za pogodą, za powodem ; occasione data, fortuna oblata, ib. 1354. Za ła-uczciwie mówiąc, ale mi odpuść, bez naruszenia. Cn. Th. 1354. ib. 1351. mit (Er* nim. Star. Dw. 59. er fprid)t laut oor, nnb fie füllen ilttn iaubntß $u fagen. Mądrość za doświadczeniem a z laty fülle nadjfprecften. Mów za mną każde słowo , które ci ' przychodzi. P. Kchan. J-er. 37. — Za logicae consecu-powiem. Teat. 10. b, 32. fprid) mir jebeS Sort nad), ba$ id) bir oorfage. Jak dzieci za panią matką pacierz , powiem ża Asmodym ciekawą tę historyjkę. Ossol. Sir. 1.

Nic nie umie , chyba za panią matką- pacierz zmówić. Mon. 71 , 107 ; umie pacierz z mamką. Cn. Ad.

1372. (nie bez pomocy). Pan,synek pacierz za panem ojcem powtarza. Teat. 28, 58. odgłos ojcowski, własnego zdania nie ma, eilt 9?ad)beter.—Za directionis in per-sequendo. Za samemi rozrywkami, jak dzieci za motylem uganiają się. Teat. 19. c, 21. ben Berftrenungen, tnie ftinber ben (Schmetterlingen nad)jagen. Za miodem lecą muchy, za ścierwem biega wilcy, a za ziarnem wleką się mrówki. Pilch. Sen. list. 4, 248. —> Za connivendo: Puścić okręt za falą nie wadzi. Dardz. Trag.^M. ulegać, ustępować; ber gltttfi folgen, ihr nadjgeben. Żagle za wia-trerp się wzdymają. Dardz. Trag. 244 ; (oppos. przeciw).

— Za desiderando. Białogłowy owdowiałe popłakiwały szlachciankę Florentską. Gorn. Dz. 27. za małżonkę sy-za mężami swymi. Tward. Wf. 259. tęskniąc po nich,    na swego/ er wollte jur ©emafilimt für feinen ©ofiu eine

za nimi; fie meinten ihren Scannern nad), beweinten ben    3Mge au£ glorenj. — Difficultatis superandae, Za, mit,

SSerluft ihrer Mutter. — Za favendo , auxiliando, für je»    mit 9îotl), ©d)wierigfett. Ten młodzieniec za ciężkością

manben, ju feinem heften, jtt feinem 3Sortfieil, jtt feinen się do ludzi uda, a jeśliby między niemi był, tedy za-©unften, ihm günftig. Za kim mówię; z jego strony.    wsze woła: mile ’Moma, u dworu dwornie a *doma wy-

Cn. Th. 1354. Za mną to, mnie służy, pomaga. Cn. Th.    bornie; ku domowi mu-myśl przychodzi. Glicz. Wych.

1354. Jestem za tym, trzymam się tego, sprzyjam te-    K 6 b. Za niewolą, po niewoli, pomimowolnie , z musu.

mu, utrzymuję to; id) bin Dafür, halte e3 bainit. W obli-    Cn. Th. 1354. et lii. Co za służba boża była w Gre-

czu całej publiczności zeznaję, że jestem za tą konsty-    cyi, aż to za strachem a wstydem człowiek musi czytać,

tucyą. Gaz. Nar. 1, 155 b. Stan. Aug. Jednak się nie-    Biel. Św. 16. (przezwyciężając strach i wstyd, cf, ze

przyjaciel na swej dumie sparzy, Bo kiedy pan bóg za    strachem, ze wstydem). — §. Za quietis in loco averso,

abscondito; (motus ad locum aversum desiderat za cum Accusativo, pojechał za rzekę, qu. v. supra); Ijtnter, Ctltf bte $rage IDO? ido gelegen? Za górą, za rzeką, za morzem s zonę stronę rzeki, góry jest, leży za rzeką, za górą; za wsią, z one stronę wsi. Cn. Th. 1351 , Eccl. onotinOAL. Hibernianie są bezpieczni za błoty, za jezio-ry i za lasami. Boler. 2. 87. Za piecem siedzieć skryć się za piec Cn. Th. 1554. et 1355. Za oponą, za obiciem stoję. Cn. Th. 1554. Za oknem, za ścianą słuchał; za szkołą się uczył. Cn. Ad. 1299. Za skórą. Cn. Th. 1355. Pospólstwo biedne , by za skórą albo pod sercem wziąć, z wielkim skwierkiem swym składać się a dawać musi. Kosz. Lor. 127. (z pod skóry). Za uchem, ob. Ucho. W domu srogi , za domem łaskawy. Pilch. Sen. gn. 504. außer bcm £»au(e. Kiedy się to w jego domu stało, wieczerzał za dworem u pewnego xiçdza. Sieb. 109. nie u siebie, w gościnie, er fpcifte außer betu §aufe; Ófterr. er fpetfte ano. Emigranci dziś już nie są więcej w stanie bawienia za ojczyzną. Gaz. Nar. 1, 35. za swoim krajem, zagranicą; außer betu Vaterlaube, anśmdrtS, tm Vuêlaitbe. Rozumieją, że za ich powiatem abo ziemią świat deskami jest zabity. Teat. 19. c, 50. baß hinter ihrer ^roDinj bte Söelt mit Kretern oernagelt fep. Za pasem co mieć, proprio sensu, in procinctu , na widoku, przed sobą, blizko, przed oczami, tr. pobliżu, tuż, w gębie. Cn. Th. 1354. et 35. (etroaét hinter bent @urte [teilen Ijabcn, cf. na zapas). — Wychodzi drzwiami, które ma za swoim kluczem. Teat. 53, 41. pod swoim kluczem, pod swoim zamknięciem, unter feinem Verfcl)luß. — IV. Za, za-ż » Conjunctio ■■ aza. Cn. Th. 1555. *zaby, ‘azaby, ‘izaliby, po-sibil. dubiae , (ob. Zaś), Dielleidjt, etma. Złorzecz ludowi

C)

wół albo lew dare mugitum semel, immugire; ryczeć autem est rugire absolute sive semel, sive saepius ; sic zatrąbić, zagrać, zaśpiewać, zadzwonić, zawołać, unum actum significant. Dicimus etiam ryknąć, quod idem est cum zaryczeć, sic szczeknąć, zaszczekać, zabeczeć, beknąć, zabeknąć, sed kichnąć tantum, non zakichnąć, sternuere abo semel. Latini nihil horum habent ; observa idiotismum, et copiam ac proprietatem nostrae linguae. Cn. Th. 1390, cf. Germ, rufe einmal, [piele einmal, finge einmal, Ringle einmal U. [. ID. — b) Loci aversi, ( cf. Lat. trans), oculli: Zarzecze, zalesie, zabłonie, zamoście, zawodzie, Zawiśle, zagórze, zastole, zapiecek, carent Latini talibus, ideo periphrasi utendum: locus trans silvam, trans pontem, trans palu-des, Vistulam, retro fornacem , retro mensam. ' Cn. Th. 13*91. Zagraniczny, außerlctitbifch, zamorski übermeerifd), überfeeifch, zapas Vermaljrnng, Vorrath, zakryć, zachować oerbergen, oertoa^ren, deskami zabić mit Vretcrn ocrfc^la« gen, Dermaleren , zamurować, zamknąć, zatkać. Wstrzymywanie przez przeciwny kierunkowi kierunek: Zabiegać , n. p. zaskoczyć. — d) Znaczny zapęd czynności : tief Ijinein, DOttDĆirtS : Zabrnął, zabłądził, zabłąkał się, zadłużył się , zaczytał się , zamyślił się ; Cr oertiefte fiele in Srrthümeru, ©chttlben, im Öefcn, in ©cbanfen, im Schreiben. — e) Skutek z wykonania, (Erfolg ber $anbluitg : Zarobić ermerbcn, oerbiettcn, zarobek ber Verbienft, ba3 (Er= merben , zasłużyć, zasługa. -— f) Działanie na drugiego: dorędziu , DOrrdtfjig feabett, cf. Zaklinać befilembrcn, zamawiać beftellen, zapisać co zkąd ,

moleer oerfchreiben. — g) Spotrzebowanie czegoś, Verbrat d)en, Slnfbrancben : Zapisał lub zabazgrał tyle papieru, er hat fo Diel papier Derfdertebcn, oerfcbmicrt, oerbraudeh zajeździł konie, er feat bte ^ferbe ju ©djanbett gefahren ober geritten.

Pochodź, zad, zadek, zadni, zadów y , zaś, zasię.

ziemskie wyrazy, n. p. ZAADM1N1STROWAC cz. dok., wziąć w administracyą, in îlbmimftration neunten. Bndtk. ZAALPEJSKl, a , ie, jenfeitê ber Śllpen. Galia inna była Zaalpejska, którą teraz Francyą zowiemy, inna zaś Przed-alpejska czyli Włochy północne. Siem. Cyc. 255. Zaalpejska Francya. Warg. Cez. 154. ZAAMBARASOWAĆ cz. dok., ambarasu nabawić, zatrudnić, in Verlegenheit feßen. Mówi z miną zaambarasowaną. Teat. 36. c, 91. ZAAWANSOWAĆ cz. dok.-, z góry zadać, założyć, DOrairô ie, saljlen. Zaawansowane pieniądze. Gaz. Nar. 1 , 555 b. nie ZĄB, ęba, et ebu , m. ; Boh et Slov. zub ; Sorab. 1. zub , fub ; Sorab. 2. lub ; Garn. sób , (cf. zob', zobać , cf. dziób) ; Xind. sob, sobje; Croat, zub; Rag. zsub ; Bosn. zub ; Slav, zub ; [Eccl. lęaBi 2]; Ross. 3j6ü ; §. 1) ber 3^-Zęby są kości korzeniami swojemi w dziąsłowych komórkach szczęki rzędem osadzone. Zool. 23 ; kości twarde, pospolicie trzydzieści i dwa, w każdej czeluści ustnej. Kirch. Ost. 103. Najtwardsze ciała naszego kości w dołkach obu szczęk, jak kliny umocowane ; każdy zab zwykliśmy dzielić na koronę i korzeń. Wejch. Anat. 55. Zęby są przednie , ( Vind. predsobje , predsobifhe , priedni sobi ; Ross. nepeAHbie, Vorbcrjähne, śmieszki. Dykc. Med. 2, 682), trzonowe, SDînllersâfme, Vadenjdfjtte; Vind kotnik; Croat, kozhnik ; Ross. Kopermue), i psie,

temu, zabym go jako mógł porazić. W. Nurn. 22, 6. ZAA-, w tym składaniu znajdują się tylko niektóre cudzo-(*owa snadź go będę mógł porazić. Bibl. Gd.). Biada tobie, który drapieźysz, coż za i sam nie będziesz odart? 1 Leop.

Jes. 33, 1. (będziesz też złupiony. Bibl. Gd.). Nachwytam wody, żaby się wszyscy napili. 1 Leop. Genes. 24, 19 (aż się napiją. Bibl. Gd.; ile potrzeba i ile wystarczy). — Inter-rogat. Zabyście ze 30 złotych obiecali? Alb. na Woj. 14.

Gdzie jest brat twój? Kain odpowiedział: zażem ja stróżem brata mojego? 1 Leop. Renes. 4, 9. (‘izalim ja stróżem brata?

Bibl. Gd.). Wszakżeś mu odmówiła przystęp, zaż to mało wzgardy? Min. Ryt. 1,15. Rzućmy się do nóg zaż się ułagodzi, ib. 1,9 (może, kto wie czy si ułagodzi,?). Wiele mi ich rzecze, onego to dnia: panie, panie ‘zażechmy przez imię twoje nie prorokowali ? Sekl.

Math. 7. czyśmy nie prorokowali, f;aben mir beim nicht in beinern tarnen gemctßagt?— V. Za, Praeposit. insepa-raöilis, składanym z nią słowom, czasownikom , rzeczownikom , przymiotnikom dodaje ze znaczeń zaimkowi za właściwych, kilka znaczniejszych, w względzie czasu, miejsca, skutku i t. d. — aj Temporis inchoandi: Zaśpiewaj , zadzwoń, beginne $u fingen, m (pieleń. Knapski tłumaczy przez łacińskie semel, n. p. Zabłaznować, zażartować jocum movere semel, jocari semel vel modicum.

Talia sunt Ula: Zagrać, zaśpiewać, zabość konia, zakrzyknąć. Cn. Th. 1358. Zaryczeć, zaryczał, zaryczy etc.

88

Z A.

Z A A - Z A B.

697

Sownik Lindego wyd. 2. Torn VI.

Boss. nja3HHe, §unböjäl)tte, Sßmfrijityne, <5pty}tyne. Kluk. Zw. 1 , 46. Zęby dzielić się należy na cztery gatunki, zęby przednie siekaczami incisores, drugie za niemi kłami canini, trzecie trzonowemi molares, a czwarte zębami mądrości dentes sapientiae ponazywane. Perz. Cyr. 30. Przy zębach przednich są dwa zęby kły rzeczone , te które są w czeluści zowią się kły psie, w wyższej kły oczne, wierzch ich kończasty, korzeń od przednich grubszy. Kirch. Ost. 103. Zębów trzonowych jest dziesięć; wyższa ich część jest czworograniasta , mają trzy lub cztery korzenie, ib. 103. Zęby mądrości, są to dwa z trzonowych ostatnie, które się dopiero puszczają w trzydziestym roku. ib. Zęby puszczam, dentio. Cn. Th. 1416. sagten , 3^ne befontmen. O puszczaniu się zębów dzieciom. Comp. Med. 440, Eccl. 3y6oHcnycKame, kłucie się, czyli wyrzynanie się zębów, ba3 3<tyMn. Emilek miał nieco większą gorączkę, z przyczyny zębów, które się przerzynać zaczęły. N. Pam. 20, 200. bic 3^ne d)eit burd). Gdy się dziecku zęby kłuć nie chcą, co robić. Perz. Cyr. 2, 192. Mleczny ząb; Vind. mliezhnik, ein 2Hild)jatylt. Mleczne zęby, młodociane, pierwsze, które w siódmym roku wypadają. Krup. Ost. 1 , 79. Pierwsze ośm zębów, które w przodku pyska jagniętom przez dziąsła się przyrzynają, nazywają się mleczne albo jagnięce zęby. Wolszt. 106. Człowiekowi zęby poczynają padać około siedm lat. Sak. Pr obi. 74. fie fangen an auä* gnfallen. Zęby rwać, wyrywać; Vind. sobe tergati , bic 3<îf>nc fltrêmfien. Gdy się dziecku zęby chwieją, powyrywać je potrzeba, by nowe pod niemi będące, krzywo nie wyrastały. Perz. Cyr. 2, 191. Widziałem, jakeś jednemu chłopu kleszczami ząb wyrywał, coś mu podobno za jeden chory trzy zdrowe razem z dziąsłami wyrwał. Teat. 52. c, 18. Usta jej korale przechodzą, zęby jak perły, a piersi bielsze od mleka. Teat. 54. b, 30. (Oppos. Usta popielate, zęby turkusowe, Komuż takie bóstwo nie zawróci głowę?). Spróchniały ząb, Boh. ko-tlawÿ. Zęby co do jednego wszystkie wypróchniały, Tylko dziąsła nikczemne i słabe zostały. Prot. Kont. a 3 b. Wybić komu zęby. Cn. Th. 1416, (ob. Wybić). Gdy mu się upomina tego, co pożyczył, Będzie prędko zęby swe od kamienia liczył. Papr. Kot. U 2. (zły dłużnik zęby mu wybije). Zęby wypychać, wykałać, ob. Wypychać, wykałać, (cf. zebodłub, dłuboząb, piórko czyli śpilka do zębów, zębacz). Wilczy ząb, ząb wilka ; ber 3^ etneê SBolfß , etn SBolfêja^n. Wilcze zęby w srebro oprawne dzieciom dają, gdy się im z trudnością ząbki klują. Haur. Sk. 311. Gdy się dziecku zęby kłuć nie chcą’, dają mu wilczy ząb do gryzienia. Perz. Cyr. 2, 192.-- Aliter: Wilczy ząb zwykł podle trzonowych zębów koniowi wyrastać, język obraża i wiele przeszkadza. Lek. Końsk. 23. Hipp. 108. ein 2Bolf$jal;n bety ben ÿferben, ber fie im grefc fen tyinbert. Psie zęby u konia , kiedy niektóre trzonowe zęby wyrastają z tego abo owego boku, nad zwykłe z drugiemi porównanie ostrzeją, abo niby drugie jakie zęby na wierzchu wypuszczają, zatym język koński obrażają. Hipp. 108. <punb8}fttyne bety ben flferben. Dwa zęby wierzchnie dwa spodnie, które konie najpierwej zmia

tają, rostrucharze zowią pierwsza trawa, abo pierwszej trawy. Cresc. 514. pierwsza pasza, bie erftctt ©raSjćrljne, erfteS gutter. Plama na zębach końskich, dołek, ob. Bób. Konia poznać po 'zębiech. Alb. na Woj. 16. Koniowi darowanemu nie patrz w zęby. Zygr. Gon. 274. (einem gefd)enften ©ani, muß tnan nid)t jetjen in$ SDîaul; Slov. darowanemu końowi ne treba do zub hledćf ; co dał, to dał, byle dał; insza kupno, insza dar). Spadku czekając pogląda na onego, po kim się czego 'nadziewa, w zęby mu jako źrzebcowi zaglądając, jeśli już zronił, albo jeśli je przypadł, lata mu liczy, powiada, iż to już nie młody pater, czasby mu przed Mojżesza. Rej. Zw. 160 b. Śmierć nie brukuje, w zęby nie patrzy. Rys. Ad. 1065. Śmierć nie patrzy w zęby. Rys. Ad. 61. (nie ma względu na wiek). Slov. Mâ smrf medzi zubami, smrf mu pri dwerâch stogi ; ma śmierć między zębami, śmierć tuż stoi, (cf. śmierć połknąć). Trzeba pierwej pilno w zęby patrzyć, niż komu dobrodziejstwo uczynić. Rej. Zw. 97 b. przypatrywać mu się, uważać go, na oko wziąć; etltett in3 Śfuge faffett, tym in$ ©ejttyt feiert, tyn eranuitiren. Obawiam się, Kasiniu, by ci nie chciał mój panisko zajrzeć czasem w zęby. Teat. 43. b, 77. (pocałować cię, umiz-gać się do ciebie; bid) fitjfett, careffirett). Zębami świecić, rozumie że grzeszy, Uśmiechać się każdemu ma pilno na pieczy. Bach. Ep. 39, (cf. śmieszki, zęby, uśmiech)-Kilka słów wymuszonych przez zęby odpowiedział. Mon. 68, 35; Slov. pres zubi nećo mluwif, półgębkiem, cedząc , burd) bte 3<tyne murmeln. Zęby na kogo wyszczerzać , wytrzeszczać, oszczerzyć zęby, oszczerzyć się; bie 3<tyne fletfdjen, blecfeit; Boli. zubiti se, śklebiti se, śtjrjm, wystjrim zuby; Ófterr. einen flttjatytteit ; Slov. wi-sćerif zubi, ob. Wyszczerzyć, n. p. Do uszu rozdarli gęby, Wyszczerzywszy na mnie zęby. Byb. Ps. 62. Zgrzytnął zęby wyszczerzone. Slonk. Pers. 26. W piekle będzie płacz i zgrzytanie ‘ząb, (zębów). 1 Leop. Math. 13,

50. Groch. W. 308. (płacz i zgrzytanie zębów. Bibl. Gd. ; ba mirb fetyn ^eitlen unb 3<tytif(appernj. W nie-spokojności śmierci co moment się lęka, Pierś mu bije gwałtownie, a ząb o ząb szczęka. Dmoch. II. 2,

13. ein 3<ifm flappt au ben anbern. Szczekać, klepać, dzwonić zębami; Croat, czokotati zubmi ; Dal. czokochati zubmi, mit ben 3ß(men fiappem. Zęby klepie, zmyśliwszy zimnicę. Zab. 2, 252. Nar. Pan dziś cudzy jeść będziesz obiad, ale ja już trzeci dzień zębami dzwonię , a pan o strawnyjn ani myślisz. Teat. 22. b , 38. głód mrę, nor junger mit ben 3tffmcn fiappem. Śpiż z dzwonów naszych dziś (za Kościuszki) się stała bronią, Ci co pieczenie jedli, (pieczeniarze królewscy), niech zębami dzwonią. X. Albert. — Ściąć zęby, ścisnąć zęby mocno , bie 3fi(mę jufammen beißen. Z gniewu zęby ścina. Pot. Syl. 327. Ściąwszy gniewem zęby.... Pot. Zac: 100, Ross. 3yóaMH hjih syÓHO; Graec. óda£, dentes com-primendo. Ust czyli zębów do kupy zcięcie. Perz: Cyr. 2, 189. Czego krzywego, gdy kto z prędka, a jakoby ścinając zęby, a nie z lekka napraszcza, rychlej snadź złomi, niż naprości. Glicz. Wych. G 1. Szwank ślepy wziąwszy, zęby ścięła. Zebr. Ow. 146; duplicata vulnere

46. Wtod.

coeco est. Zęby ściął * umarł. Tr. er fiat inê @ra3 gebiffen. — Aliter: Ścinać zębami, zkosić, zjadać, wyjadać, wygryzać; mit ben 3^nctt roegmdfteit, abfreffen baes ©rai. Rano nim trzoda się w pole oddali , w około chałupy, rosą okrytą ścina trawkę. Węg. Mann. 1, 277. — Quoad esum : Kto dał zęby, da i chleb. Cn. Ad. 377. (stwórca nie opuści). Wdowa bogata niech będzie stara jak świat, troszczyć się nie trzeba ; łatwiej się bez zębów obejść niż bez chleba. Teat. 45. b, 22. Pospolicie bywa , kiedy najwięcej chleba narobimy, ‘aliści zębów nie będzie. Rej. Zw. 65 b, (cf. koniowi owsa , kiedy idzie do psa). Zęby zjeść, zęby zadrzeć, długiem używaniem nadwątlić; bie 3ćtfme burd) langen ©ebraud) a&nußen, abftumpfen. Zęby na tym zjadł * cf. stary wyjadacz, ćwik; (oppos. Już ja miałem na sobie mundur, kiedyś Wac Pan jeszcze koszulkę w zębach nosił. Teat. 47, 25. gdy jeszcze byłeś dzieckiem, smarkaczem). Nie jeden młody sukcesor zadrze zęby, nim stary antecesor z nóg się zwali. Teat. 18. b, 36. (zgrzybieje). Czekam na moją szkapę,. póki przetrze zęby. Teat. 16, 78. póki sobie nie podje, nie popasie; td) marte auf metn^ferb, big e$ etroaê uerHffen ÿat, gefreffen fiat. Slov. Ne ma ćo pod zubi klas! ; nie ma co pod zęby kłaść, nie ma co w gębę kłaść, nie ma co jeść ; er fiat nid)tÜ ttt ben SJłattl JU ftef* fen, Itic^tÔ JU effen. Drogość wielka , jednym zębem chleb trzeba jeść. Cn. Ad. 211. man muß jejjt fd)male Sißcben effen. Na ząb mu to nie padnie, mało to nań. Cn. Th. 450. Dudz.

Na ząb to mi nie padnie * nie utyję tym. Cn: Ad. 546. to ledwie na jeden ząb, wróbel się tym nie naje, baS ift fount auf einen‘3M)n. fefyr meitig; (cf. zobać, w zobki jeść). Nie twych to zębów kostka. Cn. Ad. 683, cf. do wody z gębą, dobra Matyaszowi płotka; Ross. eiOT'B nycoKfc æih BacB oueHb jKapewb, ber 53iffen ift JU foftbar für bid). Szkodaby, żeby ten smaczny kąsek na czyje insze przyszedł zęby. Teat. 13 , 22. żeby się komu innemu miał dostać, einem anbern ju £l)eil werben. Zaostrzyć zęby, zaostrzyć apetyt; SIpcttt JU etwa$ bcfom= men, fo baß bie ßäfjtte wćiffern, bie 3ü^uc worauf roeßen ; cf. ślinka, "skórna, skomina, oskoma, oskomina , cf. Slov. ma dluhć zubi na to. Zaostrzyli zęby na mój majątek. Teat. 49 , 59. Bogusi Ach niecnoto ! na czudzą pszenicę zębyś zaostrzył, ib. 27, 111. Ale daruj, kaducznie na nią zęby ostrzę ; R>. Z kochania ? czy przeciwnie ? Teat.

42. c, 10, ( cf. zawziąć się, zawziętym być). — Quod morsum, rapacitatem, furorem: Dajesz mu paszczęki smocze za truny, aby w drapieżnych "zębiech (zębach) był zme-lony. Tward. Daf. 5. Wilk głodnym zębem oborę wy-rzeie. Zab. 14, 264. Na ząb gryzącego wziętym robaka. Kulig. Her. 59. W tym piśmie chciał ukazać wilczy swój ząb. Exam. 16. (zajadłość, zawziętość, groźliwą złość). Pismo to zapalczywe, nie piórem ale zębem wilczym jest pisane. Zebr. Zw. 91. (nie atramentem, lecz żółcią). Ważył się też królowi psie ukazać zęby. Zebr. Ow. 522 ; (incessere dictis protervis). Mnie sierotą krzezac, ojcowski psi ząb ukazała. Zebr. Ow. 145; (exhibait linguam sce-lerata paternam). Sosny, topole i dęby, Te stare borów dzieci , co na wiatry zęby Ukazują. Jabl Tel. 237. (co się wiatrom śmiało stawiają, im się sprzeciwiają).

Mordicus teuere, zębami trzymać, o ściętą szyję nie chcieć puścić. Mącz. (Nous répétons sans cesse le nom d'un Cinegire, qui ayant perdu les bras en saisissant une barque Persane, (arrêtait encore vainement avec les dents, et nous nous bornerions à blâmer le nom de notre compatriote (le chevalier de Belle-Ille) , qui est mort en arrachant ainsi les palissades des retranchemens ennemis au combat d' Exiles , quand il ne pouvoit plus les saisir de ses mains blessées. Voltaire Elog. 5, 267). Rękoma obiema i zębami radby się dodrapać do tego, czego żąda. Mon. 71, 316; Slov. rukami i nohami, nechtami (paznokciami) i zubami. Certare cum aliquo pugnaciter, swarzyć się z kim do *ząb, (do zęba, do *zębu). Macz. Mieć z kim swaru do 'ząb, magna rixa. ib. (ftd) mit cb nem fierum beißen, cf. gryźć się, ujadać się). Jezus milczy na żywe kłamstwa i jawne potwarze, A ja o żywą prawdę do "zębu się swarzę. Pot. Zac. 90.    0 tę rzecz

aż do *ząb nastawia się. Zygr. Ep. 24. Zaraz jej gniewno , ząb za ząb ujada się i gryzie. Mon. 73, 112. W bronieniu Amaryli ząb za ząb zacięty, Miał też dla niej karb duży od berdysza wzięty. Zab. 9, 235. Ejsym. Umawiali się ząb za ząb. Ossol. Str. 3. (zawzięcie). Slov. Ma nań ho zubi, est Uli infensus. Slov. Kugem ti zubi, expressio irae nugatoria. — Quad sermonem, linguam : Wszędzie mię złośliwym zębem szarpią i spotwarzają. Pilch. Sali. 265. Żadnej tak skromnej szczęśliwości nie masz , któraby zebu złośliwego ustrzedz się mogła. Warg. Wal. 142. Jest to rzecz straszna widzieć, z jaką wy-kiełznaną śmiałością jedni z drugiemi pod czas się biorą. Mon. 69, 48. (wadzą się, kłócą się, lżą, spotwarzają, szkalują). Wziąć kogo na zęby; Ross. ikmhstl Koro Ha 3yÓKH, HacMtßaTbCH, oxyauan», ocymaaTL Zębów umarli nie mają, mortui non mordent. Dirk. Zbar. Rób. (nie odgryzują się, nie odpowiadają, nie bronią się). Musimy się chwalić, boście nas na zęby wzięli. Teat. 26. c, 96. (spotwarzyliście nas, uwłóezyliście nas, cf. na język brać). Dobiesza królowa rada do posług swych używała; przetoż ludzie wzięli sobie byli na ząb. Biel. 91. (źle o tem gadali, posądzali ich). Jeśli urzędniki weźmiecie na zęby, tedyć otrą czoła, a jawnie bez wstydu wszystko złe broić będą. Jer. Zbr. 7. Na ząb mię sobie wszyscy wzięli. Cn. Ad. 547. (wszyscy na mię kraczą, sarkają, ogadują mię). Na ząb go wzięli, mówią o nim wszyscy, noszą go. Cn. Tli. 450. et 452. (podają go sobie, er ift tu ber Seutc fDMuler gefommen). Bywa to miedzy ludźmi, ze kogo wezmą na zęby , to wyżej czasem wyniosą niż trzeba. Boh. Kom. 1, 243. (fama crescjt eundo). — Gdyby cię kto chciał niebacznie ’“brać "za ząb, prawdy nie lubiąc niech wprzód uzna swój błąd. Stryjk. Con. G 2. (krytykować, wzorki z ciebie wybierać, na przetak brać). — Miej język za zęby. Cn. Ad. 489. umiej milczeć; Slov. gazik za zubami ma! ; Slav, jezik za zube, stisni zùbe, bte 3»ti0e im 3<wne galten, fdjroeigen fimnen; cf. Graec. ôqxoç oÖovtoov. Ale mój panie, język za zębami, proszę. Teat. 30 , 14. (o sekret proszę). Dobrze zgoła powiedział Sokrat umęczony, Ze łatwiej w gębie trzymać węgiel rozpalony, Niż język za zębami, tak mu srodze

700

CS'

A B A.

CS'

CQ

piecze. Nar. Dz. 5, 100. Gdyby nie jeden miał język za zęby, Pewnieby nie miał wyciętej gęby. Jabł. Ez. 156.

—    §.2) Zęby słoniowe z Indyi przynoszą. 1 Leop. 3 Reg. 10, 22. (kości słoniowe. Bibl. Gd. <'®!epliattteit$al/tte, (Elfenbein). — §. 3) Ząb, rzecz na kształt zęba zrobiona; cttuaB, baê mie ein 34^ gemacht ift; (Ross. 3y6cm>, 3yó-uhkx, cf. ząbek). Perdix rybie pośrzednie skrzele obejrzawszy, Na wzór onych w żelezie twardym wyrzezawszy Zęby wieczne, najpierwszy piłę wymistrzował. Zebr. Ow. 196. Upatrzywszy kość śrzednią w rybim grzbiecie, Na ‘jejże kształt i ostre żelazo odkować 1 hartowne zęby w nim kazał wykarbować, I tak on sam wprzód nalazł używanie piły. Otw. Ow. 311. bie 3<tljite einer ©âge, einer geile; Ross. iiaayóoKB; Rag. zubaccja; Croat, zubàche ; zubczi » raszpla, ( cf. zębacz). Zęby u zegarmistrzów, to co palce u rnłynarzów. Solsk. Arch. 1. bie 3dfute flłt ben Hljrrâbertt. Arachnc czołnkiem wątek wśrzodek zapuszczony , Chyżemi palcy miecie, z tej i z owej strony, Zbijając materyą zębami twardcmi, Na tę sprawę do gęstej płochy wprawionemi. Otw. Ow. 217, not. «u nas tego naczynia zębatego nie masz, ale w Turczech, zkąd była Araohne, do robienia materyi, tych zębów używają*; bie 3«f>ne ant 2ßeberfatltmc. Wątek w ostrym czołniku śrzod-kiem samym lata , Palców dziełem , a tego między postawami Płocha wkarbowanemi potrąca zębami. Zebr. Ow. 129, (Vind. sobizhi, sobzi, sobizhje « koronki damskie). Żeby dokumenta nie mogły być sfałszowane, w między stronach, gdzie były słowa jakie nabożne zapisane, wyrzynano w zęby, aby w przypadku potrzeby jeden exemplarz z drugim był stosowany, jeden exemplarz czasem był na kilka części tak rozrzynany : i to nazywało się diplomata dentitata lub identitata. Czack. Pr. 1, 71. im papier 3<*I)nć auSfcbnciben, C$ perjdljltteu, ząbkować; Vind. sasobiti, sasobizhati, oso-bizhati, saresati. Ząb u klucza. Cn. Th. 1555. broda u klucza, ber ©dilüffelbart, ©diltiffeljaljn. Ząb się złamał w grzebieniu moim tatarogowym. Mon. 67, 283. 3®^t iut Shimme. Zęby powyłamywane, szczerbiny, szczerbatość, 3<dńtlltifctt. Bandtk. — Ząb, orzechołom , dziadek. Tr. eilt 9?tt$fitacfcr.

—    g. Herald. Zęby, herb ; trzy wilcze zęby pod koroną, i hełmem. Tr. [Tym się herbem pieczętował król Stefan. Wojcick. Przysl III. 242. 2], ein gen)ijfe$ SBappen. — §. Botan. Zęby babie, Dentaria, 3df)ltfraut, ziele, rośnie w ciemnych lasach , korzeń jak gdyby z wielu zębów złożony. Kluk. Rośl. 2, 267. Wilczy ząb, ziele, świni mlecz, mnfszek, popawa, popia główka, mnisza główka, psi mlecz, świni pysk, ‘radyki; ^faffeublatt, ©attrüffel. Syr. 1154. 2öolf$ia$n.

Pochodź, ząbek, ząb e czek , zębina, zabsko , zębal, zębacz, ząbkować, zębny, zębaty, zębacieć, zębownik , zębowy ; ząbr, ząbry , ząbrze.

ŻABA, y, z., (Żabka, żabeczka zdrbn., qu. v.) ; (Boh. et Slov. żaba; Sorab. 1. et 2. żaba; Carn. shüba, shabèza; Vind. shaba; Croat, sàba; Dal. shaba ; Rag. xabba; Bosn. sgjabba ; Slav, xabba ; Ross. waóa , JtaryuiKa, Jiarymeu-na , (cf. ląg , łęg, łąka) ; Eccl. HeTonwp^, asana, (cf. nietoperz) ; Hebr. zab) ; ber grofd). Żaba pospolita szarawa, płaska, żyje na ziemi i w wodzie; żywi sie z ro-

bactwa, ztąd ogrodom użyteczna. Zool. 205, (cf. drze-wianka, drzewczyk, brunatek)^ Żaba drzewna, zielona, mala ; Vind. listna shaba, ob. Żabka , ber Saulifrofcfj. Żaba dżdżowa , diopetes. Cn. Th. 1355. Żaba rogata natrix; żaba krostawa rupeta. Sleszk. Ped. 425. Żaba rogata czub na głowic miewa, a w tym kamień 'roście, co go,ża-bim kamieniem zowią.; ©teiufröte. Sienn. Wyki Żaba ziemna, krostawa, wielka, bufo. Cn. Th. 1555. ropucha, btc ftrötc. I żaby i ropuchy jednymże imieniem żab nazywamy; przecież różnica bardzo jest wielka, ropuchy są wdększe, obrzydliwsze i zawsze parszywe. Kluk. Zw. 3, 65. Angielski trank od czubatej abo pnrchowatej żaby ‘ukąsionym pomocny. Syr. 825 ; od zimnej a parchatej żaby. ib. 228. ib. 550. Kmin kramny przeciwko truciznie zadanej z żaby niemej albo^ parszywej albo ziemnej jest ratunkiem, ib. 450. — %. Żaby dukają, skrzeczą, rze-gocą. Dudz. 21. bie gröfdje qufifen, coarett; Boh. reho-tóm , krehotam ; Vind. reglam ; Croat, regéchem, rege-tati ; Ross. KBaKHyTb , KBanaTt. Kiedy żaby z rana skrzeczą, będzie deszcz. Kluk. Rośl. 5, 99 , (ob. Skrzeczeć). Wyrzucono go, jak żabę z wierszy. Rys. Ad. 75. (jak niepotrzebnego , zawadzającego , pogardzonego ; cf. wyrzutek , brak, śmieci). Nadymała się żaba, chcąc się wolowi porównać. Ezop. 14, cf. Germ, er briiftct ftc^, tüte ein grofd) tut 9JÏ0îibfd)ettte. Nie zje żaba wolu, lubo nań gębę rozziewi. Fredr. Ad. 21. (cf. ‘serdyt a neduż; vana sine viribus ira). Koniowi nogę kują , a żaba też swojej nadstawia. Rys. Ad. 26 ; optât ephippia bos piger. Cn. Ad. 251; na człowieka nikczemnego, a dopominającego się zaszczytów, albo puszącego się na wzór panów. Kpcz. Gr. 5, p, 92, (Rag. podighnu xabba noggu, da je podkuju). Więcej jest żab, jak bocianów, wyplenić ich nie podobna. Teat. 33, 29, (czyż ja bocian świat czyścić? cf. kąkol ). Na jednej łące stara to przypowieść, Wól trawy patrzy, a bocian żaby. Mon. 71 , 755. (każdy swego patrzy, pilnuje). — '§. Transi de homine: Żaba, apud Latinos etiam ranunculus. Cn. Th. 1 555. eilt ailfge* blafeneS 9)îenfd)d)eit, cf. ropucha , pęcherz , kominem par-vum, praesertim lumidum sonat. Cn. Th. 627. W liczbie mnogiej, żabowie. Kpcz. Gr. 2. p, 6. tab. — Prov. Slov. Ne prosił sa cert babe, ani ga takeg żaby; non es, quem rogare velim. — §. Oeconom. Żaby, na których się drzwi w prostych domach lub wrota obracają, bywają dębowe. Kluk. Rośl. 2, 168. ber ftrofdj, ber an beit Türangeln gemeiner ïijorfh'tgel, SBaiterÿôufern. — Żabki, klamerki żelazne do spajania balów w statkach wodnych. X. Kam. ob. Żabka, fleine eifentc klammern. — §. Medic. Żaba pod językiem , ranula linguae , nabrzmienie czyli nabiegnienie języka spodem około krwawych żyłek, żabiemi zwanych. Perz. Cyr. 2, 195. ber grofd), eine ©efdnunlft beê $aut« d)cn3 unter ber    Boh. żaba w hrdle, zéskrt. Żaba,

nabrzmiałość pod językiem, wyrażająca kształt żaby, przydaje się najczęściej dzieciom , lecz i podeszłym pospolita, lubo rzadziej. Comp. Med. 525. Afty, aphthae, krosty język osypujące, okrągławe, żabą okoconą od pospólstwa nazwane. Krup. 5, 670.— Żaba, choroba końska, wyrostki pod jeżykiem czerniejące. Kluk. Zw. 1 , 199. ber

ZABABRAĆ-ZABADAĆ.

ZABAJAĆ - ZABAWA.

701

ftrofdj, eine ©efchnuilft unter ber 3iinge ber ^ferbe, be3 üîtnb* ZABAJAĆ cz. dok., zacząć bajać , anfangen ju fabeln, ju üie^eê U. f. W. Gdyby bydłu rogatemu żaba urosła pod fcfytMjjeit. — §. Zabajać czas, godzinę* bajać przepędzić, językiem, żelazem ognistym palić mu ją potrzeba. Końsk. bte 3eit, öCrfabellt, üerf$n)a£en.

Cn. Th. 895. Zabakałem sługi mego , nic mi nie odpowiedział. 1 Leop. Job. 19, 16. (zawołałem sługi mego. 3 Leop. ; wołam-li na sługę mego , nie ‘ożywa mi się. Bibl. Gd.). Rozkazał mu Elizeusz, aby jej przyzwał ; której gdy zabakano, a stanęła przede drzwiami, rzekł do niej.... 1 Leop. 4 Reg. 4, 15. (gdy ją zawołano. 5 Leop.). Któż wzbudził od wschodu słońca sprawiedliwego, zabakał go, aby szedł za nim? 1 Leop. Jez. 41, 2. (kto wezwał go? Bibl. Gd.). Ręka moja roz-mierzyła niebiosa ; ja ich zabakam , a staną pospołu. 1 Leop. Jes. 48, 13. (zawołałem ich, i zaraz stanęły. Bibl. Gd.).

Lek. 2,4-. — Aliter: Żaba, choroba końska, parch, świerzb. ‘ZABAKAG cz. dok., zawołać, wezwać; aitfmfcn, aufforbem. Hipp. 120. bte 9îcube bet) ben ^ferben. Mucha, albo żaba, parch na koniu; miejsce takie rozpalonym żelazem z nie-nagła przypalić trzeba, ib. 40. zołzy.

Pochodź, żabka, źabeczka , iabi, zabnik, zabiniec, zabieniec, zabinek.

ZABABRAĆ, /. zababrze cz. dok., zapaskudzić, zanieczyścić;

»erunflćitbtgcn, verunreinigen. Jeden, niż głos zabrał, Pierwej połowę karty łaciną zababrał. Tręb. S. M. 123.

■'‘ZABAĆ się, f. zaborsię zaimk. dok., zacząć się bać, powziąć bojaźń, obawę, zalęknąć się; ftd) jn fürdlten an* fangen, in §urd)t gerätsen; Sorab. 1. fabojacż. Toż dopiero z przykładu i klęski tej cudzej Po wszystkiej

Ukrainie zabali się drudzy. Tward. W.t D. 15. Spiesznie ZABAKNAG cz. jedntl., Zabąkać niedok., zacząć bąkać pr. et tam zabieży z znaczną flotą swoją, Ze się i zdziwią    fig. ir. ; Iioss. 3a*y>KacaTL, anljeben Jtt brüllen tnie bie

wszyscy i zabeją. Chrośc. Fars. 421. Lepiej-li że się co    5Rol)rbontmcl, fnmfcit, loêfumfen. Nigdy głos ojca niebie-

moment zaboję? Chrośc. Luk. 2, 91. Zabaliście się słów    skiego nad tymi nie był słychany ; bąk podobno jaki

jego uczonych , I zląd się znacie być przezwyciężonych.    czarny w ucho im zabąkał. Hrbst. Odp. A a. szatan za-

Chrośc. Job. 121.    szeptał.

ZABACZYG cz. dok., Zahaczać niedok., Zabaczywać częsttl., ‘ZARAL , ob. Zębal.

(Włod.), puszczać z baczenia, z baczności, zapamiętać, zapo- ZABAŁAMUCIG cz. dok., bałamucąc zagmatwać, zaplątać; mnieć; au$ ber 2ld)t laffeit, fid) entfallen laffen, sergeffen; Carn.    bnreb ©dhttttnbelepen tterftfcen, oernncfeln ; cf. Bosn. zabu-

sàbem, posabem ; Vind. sabiti, osabiti, posabiti ; Bosn. zabit-    sciti, zabuniti pamet oculos mentis perstringere , cf. za-

ti ; Croat, zabiti, pozabiti, pozablyujem, zpozabitisze , (cf.    mydlić oczy.

,:,zabyć, distgn. zabić); Ross. 3aóuTb , 3a6uBarb ; Eccl. ZABARYŁOWAć cz. dok., w baryłki zapakować, in §äffd)ett 3aóbiBaio. Pomnij, a nie zahaczaj tego. 1 Leop. Deut. 9,    etnpacfctt. Ziarnka prochu ciepło zabaryłowane, zlepiają

7. (pamiętaj, a nie zapominaj. Bibl. Gd.). Jakiej to jest    się do kupy. Juk. Art. 1, 76.

dobroci pan, zahaczywszy krzywdy swej, zahaczywszy ‘ZABARZYG , ob. Zabażyć.

niewdzięczności tej, którą jemu naród ludzki, 2)apo- ZABATOGOWAG, ZABATOŻKOWAC cz. dok., batogami lub mniawszy rozlicznego dobrodziejstwa jego, zawżdy oka-    batożkami zabić, JU îobe prügeln, JU ©djanben fd)lagett,

żuje. Rej. Post. B b 2, ( cf. wybaczyć ). Zabacz mych    ₀b. Batog.

(Boh. zabawa, zastawka odwłoka, zawód; Croat, zàba-va 1) afflictatio, vexatio , 2) remora, 5) tentamen; Dal. zabava ; Rag. zabava , zaprjeka impediïïientum, zaba-va exercitatio ; Bosn. zabava occupatio ; Slav, zabava « ćwiczenie; Ross. 3a6aßa zabawTa , ukontentowanie; Eccl. 3aóaBa , Graec. da^olia, 3a6aB.ieHie przeszkoda, odwłoka , zawód) ; — zabawa, bawienie, wstrzymywanie kogo w postępie czyli pospiechu czynności * trudnienie, i to co kogo trudni , wstrzymuje , bawi, zawada , zawód , przeszkoda; Slnfentlmlt, #tnberm(5, maê einen aufhält, mcilt, baê Seilen, $ernmlen mobep. Ludzkie wszystkie roboty podległe są zabawom i zawadom. Dyar. Gród. 360. Stanął Osman, jak Xerxes przeciw Leonidasowi , i miał przez miesiąc zabawkę z garstką ludzi. Birk. Zyg. 29. (miał z nimi co czynić, miał do czynienia, wstrzymywali go ). Zabawa , zatrudnienie y i to co zatrudnia , praca, robota ; bte Sefcfyafttgung, SSennetlmtg ; ( Slov. za-neprózdnćnj; Vind. opraviljanje, opravilnost). Aby się . nie nalazł nikt w państwie próżnujący, tak chłop jak szlachcic , lecz zabawę mający. Star. Vot. E b. Xięża musieli pilnować katechizmu, i inszych zabaw, które należą do nawracania i ćwiczenia ludzi. Boter. 4, 172. Wiel-

grzechów J. Kchan. Ps. 33. Senat mu miał wszystkiego ZABAWA, y, i., ZABAWKA, ZABAWECZKA, i, z., zdrbn. ; zahaczyć, i własność jego przywrócić. Pilch. Sali. 223.

Ptolomeus , zahaczywszy dobrodziejstwa Pompejusza, kazał go zabić. Stryjk. 73. Leżysz w świecie niewdzięczny, jużeś mię zahaczył. Bardz. Trag. 500. Nie zaraz Marsa i boju zahaczy. Wad. Dan. 61. I strzał, i łuku , który zawiesiła była, Na tamtymże to samym miejscu zahaczyła. Otw. Ow. 76. Kiedy z tobą obcuję, zahaczam o czasie. Przyb. Milt. 123. Zahaczony Ross. 3aÓBeHHMH,

Zahaczający Eccl. 3a6biunBi Zahaczenie Ross. 3aÓBeme.

3aóbiTie. — *§. Zahaczyło się komu * przyszło mu do głowy, zachciało mu się.* Włod. e$ tft ihm in beit Hopf gefommen, in ben ©inn‘gefommen, ift ihm eingefallen, er hat ben (Einfalt befommen, (cf. zabażyć). Rzeczy te , które wedle swego zahaczenia Raz mnie szczęście, raz temu da , krom u ważenia. J. Kchan. Dz. 26. według widzi mi się , ubrdania, urojenia , kaprysu , nad) Sainte.

“ZABACZ, y, ź, urojenie, ©rille, tpimgefpittfł. Zatopiona w miłym widowisku, już się o insze zabaezy nie pyta. Zab. 15, 557. Druzb. czy nie raczy: zabawy?

*ZABADAĆ, ob. Zabość.

ZABADAG się zaimk. dok., badając zapędzić się, ftd) ittS 9îad)forfd)en vertiefen.

702

ZABAWCA - ZABAWIĆ.

[ZABAWKOWY - ZABAWNICZEK.

vexa-

kiej bardzo zabawki okoïo wykładu tej przypowieści nie trzeba. Bial. Post. 247. (wielkiej pracy, trudu , zajęcia). Około dzieła swego zabawna troskliwość ma w samej zabawie osobliwsze ukontentowanie. Pilch. Sen. lisi. 57. Można naprowadzić młodego do poznania i pokochania zabawy pożytecznej, którą pracą nazywamy. Xiądz. 221. Karał go o niektóre na próżnych i świeckich rzeczach zabawy. Sk. Żyw. 2, 525. Zabawę przystojniejszą nad mniej ważną chwalę. Gaw. Siei. 564. Łowy, kompania, karty, pijatyka , ca/a ich zabawa. Mon. 68, 258. (niczem innem się nie trudnią, tym jedynie zajęci). Zabawa miła, przyjemna, którą czas miło się skraca; 3citttertrctb, Unterhaltung ; (oppos. nudy). Nasze zabawy służą nam do zabawy. Mon. 69, 176. Przy zabawie z rozmów jego odbierałem naukę. Kras. Pod. 2, 9. Zabawy przyjemne i pożyteczne (tytuł dzieła), zawierają w sobie i proza i wierszem dzieła wybrane w różnych materyach, tak oryginalne, jako też i tłumaczone. Kras. Hst. 51, cf. próżnowanie niepróżnujące Kochowshiego ; otiurn non otio-sum. Zabawy dziecinne, igraszki , gry ; hinter treib, ^tnberfptde. Po zabawach jego można poznać dzie-eię. W. Prov. 20,11. Zabawy, zabawki, zabaweczki, któ-remi dzieci się bawią, lalki, i t. d., ©pieljeug für bic Slinfrer; Boh. tjtërkÿ. — §. Zabawa, herb; tarcza na tarczy, a ta wzdłuż przedzielona, z lewej szachownica, z prawej samo pole błękitne; na hełmie pięć piór strusich. Kurop. 5, 57. ein genttjfeä Sappen. ZABAWCA, y,

m. ; (Croat, zabavicza illusor, vexator ; Rag. zabavitegl exercilator, f. zabavitegliza) ; bawiący się na czym więcej niż trzeba, lub gdzie nie trzeba , (distng. zabawni-czek); ber Söeiler, èerntetler, 3«uberer, SBerjögerer. Vena-torum : Pies zabawca , zabawia się zwyczajnie w paszy : a tam nie mogąc zgadnąć, którędy z niej zając wylazł, odejść go nie chce i wrzeszczy wszystko na jednym miejscu. Ostror. Myśl. 41. ein Sagtyunb, ber fiel) bepnt Sluffpüren oerwetlt, ohne bie Spur ju »erfolgen. — Fig. tr. Nie wszystko są zabawce na ‘tropiech ; dosyć j-est zacnych a poczciwych ludzi na świeeie, którzy się unio-słemi a zaplotłemi rzeczami nic nie bawią. Rej. Zw. 100 b. Człowiek próżny, omylny, a zabawca świata tego , wierzy-ć , iż jest bóg, a coż potym, kiedy szczerej i serdecznej miłości nie ma ku niemu? Rej. Ap. 29. (zajęty całkiem światowością , zatopiony w niej, jej oddany). ‘ZABAWEM, zwyczajniej z negacyą. *ŃIEZABA-WEM adv., niebawnie, bez odwłoki , za chwilę, tuż natychmiast, nieodwłocznie ; Ross. Heiwe^lutHO , ungefanmt, flltgS, ofme Słerittetlett. Niezabawem powrócą, czekajmyż na /hich. Teat. 24. c, 5. Powrócę niezabawem. Teat. 26, 75. Niezabawem po długich sporach ruszyliśmy się do dworu blizkiego. Mon. 69, 1040. Biedny starowina pod-weselił sobie niezabawem. Teat. 55. d, 72. wnet, prędko, wkrótce; Dalb, fd)ucll. ZABAWIĆ cz. dok., Zabawiać, niedok. ; (Boh., zabawiti zamieszkać, wstrzymać, zatrzymać ; Bosn. zabavgljati retinere, occupare ; zabavi-ti , zabraniti vetare, interdicere , zabronić ; Carn. zaba-vlam * zakłócić , pokłócić; Croat, zabâvlyam 1) blatero , inquieto, vexo, 2) mor or , zabavlyen occupatus , remora-

tus; Rag. zabàviti, zabavgljati exercere , carpere , criti-care, detinere, zabavitise, zabavgliatise negotiis distinere, izbaviti otiosum reddere, disoccupare , cf. wybawić, zbawić; Slav, zabavlyati exercere , zabavljatise orüxjem, priucsâvatise * bronią się ćwiczyć, exercytowad ; Eccl. 3aÓ3BaTH zatrzymać, wstrzymać, przeszkodzić, 2) 3a6a-Bam , 3arOBapnBan>, 3aKOJMOBŁiBaib oczarować , zarzec ; 3a6aB;iHFOca. Graec. èvmiolovpiui ; npoóaBHTH, npoóaBMTb kontynuować co; Ross. saóaBun., 3a6aBMTb ukontentować, zabawić przyjemnie, uweselićj ; zabawiać kogo, bawić kogo zatrzymując; einen aufhalten, «teilen, nicht fo» Palb fortlajfen; Sorab. 1. zadliu, zadljm se. Eeho była przedtym Nimfa bardzo mowna , i sarnę Junonę długie-mi słowy ku jej szkodzie zabawiała ; zaczym rozgniewana bogini mowę jej odjęła, a tylko ostatnie słowa da-ła jej wymawiać. Otw. Ow. 118. Proszę, posłuchaj, nie zabawię. Teat. 26. c, 57. ( krótko powiem, długo nie zatrzymam , prędko rzecz odbędę). — Aliter: Hipolita męczennika , przybyłego do Rzymu , jako uczonego przy sobie zabawił. Sk. Dz. 115. zatrzymał 'czas niejaki , er behielt ihn eine 3^it lang bep fid). Zabawić się gdzie, zostawać czas niejaki, zatrzymać się; ftd) nto tterittetlen, einige 3^tt bleiben. Po kilku dniach zabawuania się naszego, wracaliśmy się do domów naszych. Kras. Pod.

2,158, noch einem Aufenthalt »on einigen *£agen. Zabawiałem się w domu pana podstolego, a przy zabawie z rozmów jego, odbierałem naukę. Kras. Pod. 2, 9. Na modlitwie się przez noc zabawiła. Auszp. 40. — Verb.med. Zabawić gdzie, bawić gdzie, zostawać niejaki czas ; nto «teilen, bleiben, oerjiehen, (cf. ’mieszkać, omieszkać, zamieszkać). ' Niewiasta taka nie długo zabawi w kościele, jakby ją kto wołał, bieży pilno do szynku. Comp. Med. 595. niebawem ; cf. miejsca nie zagrzeje, nie posiedzi, nie postoi długo, nie wytrwa ). — §. Zabawić kogo, zatrudnić ; Vind. oprąviljati , obdjanjati ; Ross. ynpatKHHTb, einen be» fdjäftigcn. Gdy się kto czym zabawia, nie ma czasu tęsknić. Mon. 70, 765. Zabawiony, ‘^abawny, occupatus.

Cn. Th. 1556. Zabawionym, jestem zabawiony, mam co robić, nie ‘łacno mi, nie spieję. Cn. Th. 1556. ich bin befcbâftigt. — §• Zabawiam kogo uciesznie , zabawiam się czym uciesznie, oblecto. Cn. Th. 1556. atnnftren, tter* «teilen, «teilen, furjnteilen, bte 3eit oertreiben ; (Eccl. npo-óaBHTHCH ; Ross. 3a6aBHTb, 3a6aBJHTL, oppos. nudzić). Kto mię teraz zabawiać, i kto cieszyć będzie ? Zbił. Lam. a 5. Pozwolił mi kilka momentów zabawienia się z nim. "Teat. 9,4. — *§. Nauczyciel, który ‘wywiera w wierze , tak jako sam do piekła się dostanie , tą drogą też dyscypuła swego zabawi. Glicz. Wych. L 5. zapłacze , zagmatwa, zarazi, oppos. wybawić, zbawić, zbawca. ZABAWKOWY, a, e, od zabawek n. p. dziecinnych, Bcitoertreibê *, ©pieljeugö*. Nie każda rzecz zabawkowa, t. j. przeznaczona w intencyi do zabawki, jest zabawną. Czart. Myśl. 225. ZABAWNICZEK, czka, ZABA-WNIS, ia, m. , bawiący czyli zabawiający kogo uciesznie, cf. krotochwilny ; Ross. aaóaBHHicb , etn 3eititertre* bet ; (Croat, zabavicza » kłótnik , plotka , illusor tor; Rag. zabavitegl excrcitalor). Sumptibus quam par-

Roz. 55.

pięć razy modlitwy swoje mówić przez dzień; ^ABFBNIG a jeśli zabawny, tedy przynajmniej rano i wieczór; a f 'Ł ktoby bardzo zatrudniony był, przynajmniej raz powinien się modlić. Star. Dw. 61. Ażeby się mogli udać za po-lityków wiele myślących i mogących , ustawicznie sa za- ZABECZEĆ cz. dok., Zabeknąć jedntl., zacząć beczeć, loMdofctt, bawni, zakłóceni / zainteresowani. Mon. 72, 294.— an^cben ju blöden, aufblöcfen. Zabeczeć * beknąć, zabeknąć.

§. 2) Zabawny, uciesznie miło bawiący, rozrywający, roz-    Th. ^90, (ob. Za-, Praep. insep.). Jagnię z całej

rywkowy, ucieszny; Ross. 3aóaBHŁiłi, unterhaltenb, jett*    wrzeszcząc zabeknie. Zab. 15, o7. Owieczki zabe-

oertrcibenb, (oppos. nudny). W powiadaniu wielce był    kły. Przyb. Ab. 57.    big. tr. Oj zabeczy on na mię

zabawny, i miło go było słuchać. Kras. Pod. 2, 62. Je- ₅ * popamięta mię. Bndlk. steś wesół, zabawny, w żarciki obfity, Lubią cię, bo to ZÀBECZKA, ob. Żabka, żaba.

zabawi kobiety. Żabi. Firc. 24. Znałeś kiedy ZĄBEK , bka, m , ZĄBECZEK , czka, m., zdrbnmały ząb,

ein Buchen , Deiner 34n: Ra9■ zubicchi * ząbki; Eccl. syóoieb ; Ross. syóoKi, 3y6nijeicB , (syóeni,, 3y6uHKS ' Ten Mecenas, oprócz biegłości w swej ząb w jakim narzędziu , w grzebieniu). Dzieciom ząbki

zwykły się puszczać ósmego od urodzenia miesiąca. Comp. Med. 445. {Ross. iuacn> 4eani Ha 3yÓ0KŁ dawny zwyczaj kładzienia , odwiedzając położnicę, pieniędzy pod poduszkę; 3yóoKt n030J0Tim> , nocepeópHTB, piastunce podarunek robić z okoliczności wyklucia się pierwszego ząbka). Muszą słabsze i subtelniejsze ząbki twardszym ustępować. Sak. Probl. 75, (cf. mleczne zęby) — Transi. Taśma u smuklerza rozmaita, jako to, w wemik , fu-trowana, w bugler, w wężyk, w oczka, w ząbki. Magier. Mskr., (cf. \ind. sobizhi, sobze , sobizhje « koronki damskie). — Przy'wieczku tej silni jest umocniona sprężynka, zaczepiająca się w ząbeczkach pręta. Jak. Art. 1, 80. — Archit. Na przystrojenie gzemsów wymyślili ząb-

Z ABA WNISIA - ZABAZYĆ.

ZABCZASTY - ZĄBEK.

703

cissimis uti debet, do wystawy nic, kosztów skromnych tylko i potrzebnych; i przeto zabawniczków', wysta-wniezków, strzedz się ma. Boh. Ossol. 2. — W rodź. zeńsk. ZABAWN1SIA, i kobieta uciesznie zabawna, eine Beitüertretberinn ; ( Rag. zabavitegliza exercitarix ). ZABA-WNOŚĆ, ści, z., ucieszność zabawy, ucieszne zabawienie, przymiot tego , co jest uciesznie zabawnym ; jeitüertret* itenbe 2lnnebmlict)fdt, Unterhaltung ; {Cam. sabavlivost* kłótliwość). Trzeba młodym pozwalać uczciwej konwersa-cyi ;i zabawności. Mon. 73, 649. Poszedłem ku trzeciemu kątowi , chcąc tam znaleźć miłą zabawność. ib. 71,542; oppos. nudność. ZABAWNY, a, e, — ie adv., *§. 1) zatrudniający, zadający wiele do czynienia; be* fcfyaftigenb, oielju fćf;affen madjenb. Zabawny czas jest, gdy pilniej orać, siać , kopać. Pelr. Ek. 14. Dni zabawne, robotne, dies negotiosi. Cn. Th. 1556. — Już Prusaków prawie do ostatecznej nędzy przywiodła tak długo zabawna wojna. Krom. 664 ; tam diułurnum bellum , tak długo bawiąca, Ciągnąca się, wlekąca się, trwająca, męcząca, mordująca, wycieńczająca ; lange bau* emb, langwierig. — Subjetive: Zabawny, zabawiony, zajęty, zatrudniony, Befd)äftigt ; (Croat, zabavlyen occupatus , remoratus; Eccl. BaóaBHUH). Ludzie, choć najwięcej zabawni , powinni pokazować , jakoby nic nie robili. Lub.

Około dzieła swego zabawna troskliwość ma w samej zabawie osobliwsze ukontentowanie. Pilch. Sen. list. 57. Mężczyzny tam są zabawni z okrętów windować, Do sklepów obszernych swe towary chować, Prze-dawać , i rachunki zbierać. Jabł. Tel. 34. Powinien Mahometan zawsze

tego człeka, niewymuszonego w swoich postępkach , zabawnego przez umiejętność, ludzkiego przez tkliwość.

, Zab. 14, 296. sztuce, ma być także bardzo zabawnym. Teat. 9, 25. Nie każda rzecz zabawkowa jest zabawną. Czart. Myśl.

223. W Warszawie tego mają za- zabawnego, który coś dowcipnego z uszczerbkiem sławy bliźnich powie. Teat. 15. c, 5. — In deleriorem partem: Zabawny, ucieszny, śmieszny, osobliwszy, dziwaczny; nćtrrifć^ , ladjerltd) , ttHtn* berlid), fonberbar, feltfam, artig, artltcfy. Tak zabawnego półgłówka jeszczem nie widział. Teat. 53, 42. A toby wcale rzecz zabawna była. ib. 52. d, 48.

ZABAZGRAĆ, f. zabazgrze cz. dok., bargraniną zapisać, Ü0ÏÏ finiteren, OOU fright. Autor kart (do ery), tej za-bazgranej xiążki, uczynił się nieśmiertelnym. Kraj. Pod. 50. "ZABAZYĆ , (’ZABARZYĆ. Bndlk. Tr. ), cz. dok., zażądać ,

pożądać ; geluften, Begehren ; {Boh. baziti po nćkom » tęsknić, cf. nabażyć się; cf. Ross. BbióaauiTb przysięgą osię-gnąć, wykląć, BUÓaacuTŁCfl przysięgać się, kląć, cf. bożyć się). Myśl się z swemi żądzami wątpliwemi sprzecza , Co zabaży, to znowu nie chce wola człecza. Min. Ryt. 3, 109. Wszystko im było wolno i godziło się, cokolwiek zabażyly i chciały. Mon. 76, 807. Kto sie waży zażywać zabażonych rzeczy w chorobie, sam sobie szkodzi. Sak. Probl. 199. — Zaimk. Zabażyć się komu, zechcieć się komu, einen gelüften. Zabażyło mi się, zamarzyło mi się , zachciało się. Dudz. 72. e8 ift mir ettt Stiften, ein 2Ippetitd)en angefommen. Wolno tam czynić, co jeno komu się zabaży, i co komu ślinka do ust przyniesie. Weresz. Reg. 25. Niektórzy chorzy przychodzą do zdrowia, gdy ‘zakuszają pokarmów, których się im zabaży w niemocy. Sak. Probl. 198. Kiedy jej się czego zabaży, tedy jej potrzeba dodać. Syxt. Szkl. 402. Młodej ‘żenie leda czego się zabaży. Pot. Syl. 25. Niewiasta do tego , co się jej zabaży miłego, zawsze się pnie. Pelr. Ek. 67. Panom się lada co zabaży. Pot. Syl. 259. Pot. Arg. 143. Niegodzi się wziętego urzędu , kiedy się zabaży, porzucić. Petr. Pol. 183. Pot. Pocz. 483. (kiedy kaprys przyjdzie, podług kaprysu). Chcą, aby im wszystko wolno było i czynić i mówić, co się zabaży. Gorn. Dw. 130. (co im na myśl przyjdzie).

ZABCZASTY, a, e, — o adv., na kształt ząbków, z ząbkami, ząbkowany; tutęBäbndjen , mit flehten Batten, gejaljnt. — Anat. Myszka wykarbowana ząbczasta lub piłkowata, serratus posticus. Krup. 4, 66.

cz. dok., Zabębniać niedok., zacząć bębnić, lo8* trommeln, jn trommeln anfangen; {Bosn. zabubati, zabo-sti infigere, cf. zabość).

704 ZABEZPIECZYĆ - Z A B IA DA Ć.

Z À R I C.

ki. Rog. Bud. 39. — g. Ząbek, bka, m., białozęby, miano psa, Aglaodos. Cn. Th. 693. Sßetßjaljn, 3?ame etneg §unbeg.

ZABEZPIECZYĆ, ZABESPIECZYĆ cz. dok., Zabezpieczać niedok., bezpiecznym uczynić, bezpieczeństwo zapewnić, zawarować; ftdjer *tnad)en, ftdjer fteHeu, oerftdjern, firent ; Croat, zaszegurati ; Hoss. oóesonacHTb, oóe3neuHTb, o6e3neuHBaTb, o6e33aóoTHTb, o6e33aóounBaTb. W niczym siebie nie zabespieczam , na wszystko jestem gotów. Pilch. Sen. list. 2, 12. nie jestem bezpiecznym, nie spuszczam się na bezpieczeństwo , nie mam się za bezpiecznego ; id; palie mid; nidjt für fidjer, bin nidjt forglog, iii forglofer ©tdjerpeti. — O zabójstwa zapłaty, ten lud zabezpiecza Pod przysięgą, że oddał, a tamten zaprzecza. Dmoch. U. 2, 182. zapewnia, utrzymuje; oerftdjeri, behauptet alg fidjer unb gewiß. Zabezpieczony, Vind. sa-grifhan , salegurjan. Zabezpieczający; Hoss. yBipmeiib-HMH, y^ocTOBlipHTejibHil, (cf. uwierzyć). Zabezpieczenie, Croat, zaszegùranye ; Ross. yAOCTBOBtpenie, bie ©id;er* fie Hun g, 3Serftd;ermtg. Już mam o tobie nadzieję; ale nie zabezpieczenia. Pilch, Sen. list. 121.

ABI , ia , ie, od żaby, od żab , $rofd; « • Boli. żabj ; Croat. sabij ; Bosn. sgjabni p. Hoss. jKaóifi, Mrymenifi. Żabi krzek , od ikrzenia ,    ( aliud est skrzek od skrzeczenia.

Cn. Th. 1356), grofdjlaidj. Wyrzucony z tej świątyni żabi *skrzek bałamutni Mahometa. Psalmod. 89. żabi krzek. (Hag. xabokrek ; Bosn. sgjabokrek » żabinek jaskier). — Miner. Żabi kamień, borax, Jtrötenftein. Sienn. 327, Hoss. 5KaónKi>. Żaba rogata czub na głowie miewa, a w tym kamień 'roście, co go żabim kamieniem zowią. Sienn. Wyki., (cf. żabinek kamień). Żabia kostka, apocynum Plin. ; ossiculum in sinislro latere ranae, quod in aquam dejectum, fernere earn facit ; quod vero est in sinistro latere, ferventem aquam réfrigérât. Cn. Th. 1356. grofdjbeiit. — §. Anat. Żyły podjęzykowe albo żabie , wypuszczają z siebie małe od-nóżki do gruczołków migdałowych,, do języczka . do myszek początku gardzielą idące, venae ranime. Krup. 3, 65. Pod spodem języka krwawe żyłki żabiemi zwane. Perz. Cyc. 2, 195. ftrofdjabern. — Botan. Wodny opich niektórzy żabim zowią , bowiem przy wodzie 'roście , gdzie się żaby chowają. Cresc. 275. Sßafferepptdj. Żabie gronka, herniaria , 23ru d) frant, niewielkie ziółko, nizkie, krzewiste . na ruptury bywa zażywane. Kluk. Rośl. 2, 266; sporysz trzeci. Sleszk. Ped. 425, Boh. żabinec. (cf. żabiniec, żabinek), rdesno. Żabie gronka, Ambrosia elalior, gatunek bożybytu, rośnie na ugorach. Kluk. Dyke. 1, 29. bie erpabne ©otterfpeife, ein ©ommergemddjg. [Żabie oczka, nie zapominaj mię, barwa, myosotis scor-piodis pallustris Linn. jSergißmetn idjt. Sienn. Lek. 257, ob. Niezapominajki 2]. Żabi kwiat, ziele, ob. Papawa. Żabie kośmy, ziele, ob. Źorawie noski. Żabi ściek, hy-drochans , rodzaj rośliny, mający kwiaty białe pachnące; rośnie dziko. Kluk. Dykc. 2, 45. $rofdjbtß.

ZABIADAĆ cz. dok:, zacząć biadać, narzekać; JU tDe^flagctt beginnen, loojantmern, tn SBeljflagen aug&redjen. Nie jeden tam na ojca, na matkę zabiada. Paszk. Dz 37. Wierz

mi, nad kim pocznie mścić się, iż zabiada. ib. H6. Dach zabiada na wieki ubogi. Wad. Dan. 170.

ZABIĆ cz. dok., Zabijać niedok., wbić co za czym , z tylu, bijąc wpuszczać w co, wtłoczyć, tinter etnmê Ijtnetn fdjla« gett; Slov. zabjgam inter dpi o ; Croat, zabijam, zabiti in-cutio , zabienye ; Hag. zabitti infligere ; Hosn. zabilti, za-bosti (igere, immittere ; Hoss. 3aóiiTfc , 3a6nBan>. Zabić sobie cierń za skórę , za paznokieć. Ld. Przeciw zabiciu za skórę trzaską , tarniem albo gwoździem, albo przeciw zastrzałom, plastrzyk ten przyłożyć, a wnet wyciągnie. fJrzed. 35. Cieniem idąc, w nogę się zabiła. Oho. Ow. 412. (uderzyła się w nogę, potknęła się, uraziła siej. Zabijam koniowi za żywe. Cn. Th. 1358. ib. 1355. ein ^fcrb tternageln, mit bent 9?agel auf bag ge» Den, auf beu 9?erwen fimtntett. Zabicie żyły jest rzecz szkodliwa; bo nietylko chromota nieuleczona z tego bywa, ale też i wszystka noga schnie. Ilipp. 126, id. Końsk. Lek. 57. Zabicie za żywe, zagwożdżenie, zakłócie, bag Vernageln ctueg ^jferbeg, pochodzi z niebacznego albo z skwapliwego kowania. Hipp. 127. — Fig. Zabijam komu za żywe. Cn. Th. 1558. Dudz. 72. dictum hoc du-ctum ab equis, quorum ungulis faber soleas suppingens , clavum ad vivum adegit. Cn. Ad. 1293. doskwierać mu, dokuczać ,, dopiekać, w sadno mu trafić, urazić bolesno ; einen fdjmerjÿaft beletbtgen , tpm empftnbltdj jufefjeit, bag entpffnblidjfie ftletfdjen treffen. — Aliter fig. Zabić komu kiin w głowę (ef. klin), wsadzić mu skrupuł w głowę , trudności , wątpliwości go nabawić; jemanbett einen glop tng Dpr feijen, einen teil burd; beu topf fagert. Trudną kwestyą zabił im klin w głowę. Wad. Dan. 39. Dya-belny im jejmość zabija klin w głowę z tym Szykano-wiczem. Teat. 16, 45. — §. Zabijać co, zatykać, zapychać, zamykać bijąc ; oerfdjlagen, oerfetlen, oernageln , oer« ftopfen, oermadjen, jnfdjlagen, juntadjen ; Boh. ukljniti, za-klmiti ; Vind. sahiti , sabijati; Hoss. saómb , 3aónBaTb. 'Nawiertanie drzewa oliwnego ma być aż do 'drdzenia, i zabite dębowemi lub sosnowemi czopy. Cresc. 438. Zabić armatę, działo, zagwoździć; Vind. fhreblati, sabijati, eine tanone oeritageln. Odgwoździć armatę, jest to wydobyć z zapału armaty gwoźdź, zabity dla uczynienia jej nieużyteczną. Jak. Art. 3, 505. Zabić drzwi, okna ; Spüren, fünfter oernageln, oerfdjlagen, oermadjen. Zabijam oponą , kobiercem drzwi, dziurę , obtendo aulaea januas. Cn. Th. 1358. oerpdngen, oerfdjlagen. Okna zabite były dlatego, aby ludzie obaczywszy światłość do cerkwi się nie cisnęli. Pim. Kam. 91. Zaraz każę zabić to okno. Teat. 20, 44. Zabić deskami, mit 33rctern oerfdjlagen, oernwctien ; Ross. 3aónTb, 3a6iiBaTL , ( ef. 3aónTbca ukryć się ; Rag. zabit locus remotus, mjesto pusctósceno ; sed cf. 'zabyć, ‘zabywać). Rozumieją, że za ich powiatem lub ziemią świat deskami jest zabity. Teat. 19. c, 50. (koniec świata , ziemi). Zabić beczki , faski, napełniwszy, napakowawszy je ; Tonnen , Raffer oerfdjlagen ; Boh. bedniti, bednjm , zabedniti , zabednowati , (cf. bednarz). Zabić co w beczki, włożywszy, wpakowawszy beczki zabić , cf. fasować; tu Tonnen einfaffen, etnfdjlagen, ein» paefen unb oerfdjlagen. Gdy dworka przędzę odbierze,

ZABIĆ.

ZABIĆ.

705

w beczki ją zabić powinna i odesłać. Haur. Ek. 77. Kamyczki borasowe , gdy mają do inąd wieźć, zaprawują je z szmalcem , i to w 'tunki albo w beczułki zabijają wespół a borasowem ciastem zowią Sienn. 594. — Zabić co czym, zakłócić, zamieszać bijąc, kłócąc, cf. zaczynić , zaprawić ; etroaS womit einfdjiagen, fdjlagenb, um« ïüljrenb oermtjcfycn. Mleko jajem zabite. Haur. Sk. 513. Zabić na gorzałkę. Tr. — §. Inchoand. Zabić kogo , zadać mu raz, zaciąć go; einem einen ^)teb geben, tim Ijauen, t(jm einen 6d)lag oerfeffen ; Hoss. 3a6urb, 3aóHBaTb, (3a-ÓHBKa zabijatyka, 3a6iauecTBO warchołstwo , 3aóianHTb warcholić). Przychodzi Wałek do dworu na skargę, że go Wawrzek zabił, że go rznął przez głowę. Ld. Zabijać kogo, mocno wybijać, tęgo bić raz wraz; einen JU $obe prügeln, «nljaltenb prügeln, berb atiêprügeln. Żonę zabijał. Jabl Ez. 211. — 'Powietrzem, paraliżem zabity » ruszony, naruszony ; »om @cfjlage getroffen, oom 6d)la» ge gerührt. Paralyticus, ochromiony, powietrzem zabity. Mącz. Paraliżu, to jest , zabicia powietrzem leczenie. Sienn. Hej. Szałwia na członek powietrzem, jak mówią, zabity przykładana , bardzo pomaga. Cresc. 255. — §. Zabić« zabić na śmierć, ubić, zamordować, pozbawić życia biciem, pociskiem, strzałem i t. d. ; tobt fdjlagen, erfragen, tobten, tobt ftedjen, tobt fdjteffen u. f. w.; Boh. zabiti, zabigi, zabigeti, zabjgim; Slov. zabiti, zabjgâm , usmrcugi , ('uśmiercić); Sorab. 2. sabisch ; Sorab. {. fabicż, zabiyu, zkonczuyu (cf. skończyć), skonzowacż ; Vind. v’biti (cf. ubić), pobiti (cf. pobić), vbijati, vmoriti (cf. umorzyć), pomoriti, ufmertiti ; vmerlatiti, pomerla-titi, vmoruvati, pomorjati ; Cam. usmertiti; Croat, umo-riti, umórjam , vumarjam, vmoriti, zkonchati, zkoncham ; Bosn. ubitti, umoritti; Hag. zabitti', umoritti, umorivati; Eccl. h^biith , h^ghbath , yóiiicTByio ; Ross. yiwepTBHTb , yMepmBJBTb (cf. umartwić, cf. umarły), vulg. yxOAHTb, yxo*y, (cf. uchodzić, ujść). Na śmierć kogo zabić. Vol. Leg. 7, 600. Stan. Aug. Lepiej być pobitym , niż zabitym. Teat. 31, 86. Nie ‘zarazem męczennikiem ten jest, któremu gardło wezmą; lecz ci podobni są męczennikom , którzy dlatego zabijani i mordowani bywają, dlaczego męczennicy pozabijani byli. Żarn. Post. 244 b. Każe zabić, zabiją, zetną ,1 spalą, strują. Paszk. Hz. 49. Kto długo zabija, nakoniec sam zginie. Teat. 15, 35, (cf. nosił wilk, nosił, póki jego nie poniesiono). Szukają Wac Pana po wszystkich stronach na zabicie. Teat. 56. b, 97. (by go zabić, sprzątnąć, na zabój). Tam się wczoraj o ciebie kłócić, bić i zabijać miano. Teat. 30. b, 23. Jam milczał; choćby mię zabito, nie podałem po sobie. Jabl. Tel. 29. Za pana swego da się zabić. Jabl. Tel. 72. Nie brzydzą się ludzkiej krwi, nie inaczej by wołowa być miała , wylewać, ci którzy człowieka zabić, nie mówią zabić, ale uśpić, pożreć, pozobać, jako mak posiec. Kosz. Lor. 145. b.— Transi. Spać jak zabity, jak zarżnięty; fd)!afett tüte eine ffîajje, feft fdjlafen, (cf. letarg, cf. *śpik). Śpisz jak zabity. Ç*. Oj co śpię to śpię na wszystkie cztery boki. Teat. 8. b, 17. Spał jak za-bity, w cieniu rociągniony. Past. Fid. 88. Bij zabij! ob. Bić. — Jurando: Oto ciało pana boga

Słownik Lindego wyd. t. Tom VI.

mego biorę, jeślim co winien, niech mię po wzięciu tego sakramentu pan bóg osądzi i nagłą śmiercią zabije. Sk. l)z. 1066, ( cf. niech ztąd nie zdrów wyjdę ). — Przeklinajcie: By cię sto piorunów zabiło, przeklęty kłamco ! Birk. Gl Kon. 44. Ten oszust, bodaj go marnie zabito! Teat. 30 c, 71. Bodaj był zabit, kto mię tu źle wspomina. Opal. Sat. 157. (bodajby przepadł, zginął, skapał). Nie o to-ć mówię, bodaj cię zabito. Mat. z Pod. B 3. do kata, do kaduka, junt genfer! Bodajże go zabito! Pot. Jow. 114. Pytam, bodaj cię zabito , któż mu da żonę ze stu tysięcy, kiedyście mu już wszystko przepili! Falib. L 3. (tam do kata). — Zabita śmierć, którą kto drugiego traci. Cn. Th. 1358. zabicie, zabójstwo , zabój ; $obtfd)lag , 9ftorb , ©rmoromtg. Cezar zabitą śmiercią zginął. Petr. Pol. 188. Zabitą śmiercią zszedł Hipolit. Otw. Ow. 632. Karol król Neapolitański za sprawą królowej Węgierskiej Helżbiety, u zabitą śmierć przyszedł. Krom. 392 ; (interfectus est). Zabitą śmierć zasłużył , zasłużył gardło, zasłużył ściętą śmierć. Wlod. Skarano ich zabitą śmiercią» na gardle. Cn. Th. 1358. Zabitą śmierć ! exclamat., n. p. Zabitą śmierć, nie tak-byś ty się miał, gdybyś co umiał Gorn. Dw. 213. do kaduka, do kata, do dyabła , junt genfer! — Zabijać bydło , bić bydło , bić rzeź ; Boh. zabiti ; Vind. saklati (cf. zakłóć), sadaviti, (cf. zadawić); Ross. 3aKaJiaio ; fć&lrtdjteit, abfdffacfytett.— Tbeolog. allegor. Więcej ^się trzeba bać tego, co może zabić ciało i duszę, niżli co tylko samo ciało zabić może. Rej. Ap. 2. (niszczyć, zniszczeć, więcej boga, niż ludzi). Jest i w ewangeliach litera, która zabija , jeśli według litery trzymać się będziecie , nie będziecie mieli żywota w sobie , litera ona zabija. Zygr. Gon. 235. gubi, zgubi, do zguby przyprowadza, ber 23ud)ffabe töbtet. — Fig. tr. Więcej ludzi rozkosz zabija, niż morze lub wojna gubi. M°n. 76, 7. (wycieńcza, niszczy, wyniszcza). Co się zabijasz tym postem kwiecie młodości, czemu tę urodę anielską tracisz? Sk. Kaz. 113 b. (męczysz się, morzysz się, umartwiasz, martwisz się). Samson, on wojownik tak mężny, dla tro-chy wody, której maieć nie mógł, umierał; a którego wojska porazić nie mogły, maluczki go niedostatek zabijał. Sk. Żyw. 2, 2 b. do śmierci zbliżył, bradjte tljn bent $obe ua!)e- Powoli oni siły nabyli, które wały morskie w nich zabiły. Jabl. Tel. 102 umorzyły, fie fatten ttt iljnen alle Sröft ertöbtet. Zabiłeś mię, zjadłeś mię. Cn. Ad. 1293. wielkąś mi szkodę uczynił. Cn. Th. 1358. zniszczyłeś mię, śmiertelny cios mi zadałeś; bu ffaff mt($ tobt gemalt, total rutntrt. Każde jego słowo zabija mię; ale pokrywajmy te wzruszenia. Teat. 54 , 91 , ( cf. nie mogę więcej tego słuchać, nie mogę na to patrzeć, przykro mi, ledwiem żyw na to, to śmierci mi się równa, 'dobrzem żyw na to , ‘dobrzem żyw, to słysząc, widząc ( cf. ile żyw), to człowiek słysząc, 'umiera na poły, radbym się pod ziemią głęboko widział). — §. W karty grając: Zabić, betjm Sîartenfpiele, ftecffen, fdjlagen. Zabił tuza kozerą. Tr. — §. Zabić czas ; Gall. tuer le terns , ob. truć czas, bte 3^tt tóbten. Dzieło to czytać niektórzy zechcą za romans, żeby czas jak mówią zabić Xiądz. 277.

89

706

ŻABIĘ - ZABIEDZ.

CSJ

>-

ca

Cd

Lud, o swoje niedbały, cudzych spraw ciekawy, Co dla zabicia czasu , chce tylko zabawy. Weg. List. 3. — §. Zabity Niemiec, Włoch, Francuz, Anglik • całą gębą, lub też uparty do zabicia aż przy swojej narodowości, lub stronności narodowej; fin ganser 2)entfd)e, 3tal., $r. U. f. tt).; (Hoss. 3aÓHTb noro bijąc kogo zahukać, przy-tępić , głupawym uczynić).

ZAB1Ę, ięcia, n. ; Boh. żabę. ZABIĄTKO , a, n., zdrln., młoda żabka, płód żabi; ein jungeô $rofd’d)ttt, baö 3unge ber Bröfdje, (cf. żabi krzek). Z zdeptanych żabiąt , wołu uszło racicy jedno. Zab. 9, 79. liyck.

ZABIEDZ inirans. dok., Zabiegnąć, f. zabiegnie, zabiegnę, med. jedntl. , Zabieżeć , f. zabieży niedok. , Zabiegać contin., Zabiegiwać czqst, ; Boh. zabéhnauti; Sorab. 1. fabieżacż, zabjżu , zabjżim, zabjham; Croat, zaebuvam , zakratiti, zakraebujem, (cf. zakroczyć ); Ross. 3a6L)KaTb, 3a-ótraib, npe^ynpe/tmb, npe4ï>ynpe»AaTb, npe4i>ycKopnTb, npe4xycKopmb, Bocnamib, Bocnamarb; zabiedz gdzie, biegnąc zapędzić się, zalecieć, zapłynąć, zajechać; tief hinein laufen, im Sauf tief etnbriugen, porbringen, btó wol)in laufen, eilen, bringen. Zabiegam gdzie daleko, procurro longius, deferor cursu uliquo, defert me cursus aliquo. Cn. Th. 1356. — Pr. et fig., Ir. Tatarzyn daleko w Polskę zabiegł. Tr., (cf. zagony puścić). Szum rzeki tak po wszystkich stronach się rozlega , Aż głos dalej niż w kraje sąsiedzkie zabiega. Olw. Ow. 53. Wieśniacy mało nie zewsząd i z bydłem do miast zabiegali. Baz. Sk. 74. (uciekli, schronili się, ob. Zabieg, ucieczka dokąd). Wszyscy się puścili ku Wenecyi, gdzie on ich miał czekać; zabieżawszy trochę do Hiszpanii. Wys. Ign. 48. (zboczywszy , zwiedziwszy). Do wysp Filipińskich jakoby na przechadzkę zabiegali. Birk. Sk. Bób. (wycieczki robili). Ten co wiele z ich ojczyzny wygania , sam też w obcej ziemi zginął, zabieżawszy do Lacedemonów, jakoby tam miał mieć miejsce bezpieczne. 1 Leop. 2 Mach. 5,. 9. (gdy się do Laeedomończyków dostał, Bibl. Gd.) — Venator. Zagraj pierwszy odezwał się, za nim inni ‘psi ; zabiegałem sam , i na oczy moje widziałem potężnego dzika. Teat. 19. b, 72. dojeżdżałem, id) eilte Ort ben Ort f)in. — §. Zaimk. Zabiegam się, zawodzę się, zapuszczam się do skoku, ex procursu capio impetom. Cn. Th. 1356. et 1401-2. ben Ślnfprmtg tnad)cn, ben 2lit» fafc neunten junt Saufen, Siemień, (Springen, Zabieżał się,nań, co mógł, największym pęJem. 1 Leop. /Jan. 8, 7. (natarł nań. Bibl. Cd). — Similiter. R. 1185 wojna Ruska, i zaraz z niej wzniecona Węgierska , Kazimierza zabiegła. Krom. 195. zaskoczyła go, ber Stricg fant iljm über ben §>al$. — §. Zabiegać się, rozbiegać się, zapędzić się, niewstrzymanie, tué Saufen unaufbaltfam hinein gerafften. Tu się koła tak by ły zabiegły, Że nie Awentyn Rzymski porównany Mógł być do naszej i szkodliwszej rany. Miask, Byt. 2, 59. — Fig. To się już zabieźało, że już prawie bez wstydu ludzie nic na przyrodzoną uczciwość nie baczą. Herb. Stal. 492. (zabrnęło; daleko, posunęło się wysoko, górę wzięło, wygórowało, iff fd)cn fo ructt bamit gefomnten, ob. zabiegłość obyczajów). Cudzołóstwa teraz bardzo się zabieżały, że ni-

kogo o to nie karzą. Sax. Art. 31. (zagęściły się , fitib häufig geroorbrn, cf. in Umlauf fcrcmen, geläufig trorben). Pozwy potwarne bardzo się zabieżały. Herb. Siat. 492. Zabiegły, daleko zapędzony, daleki, odległy ; roett entfernt, entlegen. Na rozlanej szeroko mórz płynnych przestrzeni Za wschodem gdzieś zabieglym, ostrow się zieleni. Zab. 15, 154. Kniat. Ogarnąwszy wielkiemi ziemny krąg ramio-ny, Sprzągłeś z JVlexykiem śniadym zabiegłe Japony, Zab. 12, 227. Zabiegły, daleko się zapędzający, daleki; fern, n>eit, ftd> mcit erfiretfenb, meit fnnauślaufcnb. Rzeka naprzód ważkim ‘strużka ścieśniona korytkiem,' Zabiegłe łąki hojnym daruje pożytkiem. Zab. 9, 112. Zabi. Nie tego patrzymy, co jest, ale strasznie na dal swoje zabiegłe posyłamy mjśli, aby na głębsze rzeczy dójścio wyrafinowane przygotować odpory. Mon. G8, 151. por* rennenb, oorfprjngntb, poreilcnb. — §. Zabiegam .koło czego, studeo altcui rei, circvmcurro. Cn. Th. 1556. troskliwie, starannie, pilnie chodzę koło czego, krzątam się, kręcę się, uwijam siei fid) tummelnb mitten , ge< fdjäftig bcforgcn, aniftg jn SBerfe gelten. Doma siedząc, pracuje , robi, zabiega, aby miał sw e 'pochowanie z żonką, z dziatkami. Fahb. Ii. Zabiegły , co umie zabiegać » nabywać, peritus acquirendi. Cn. 7/z. 1557, (cf. przemyślny, przezorny; inbnfirfôê , u>crft^ûtig, betricbfam, cf. zabiegłość). Ścisnąłem serdecznie tak zabiegłego i życzliwego plenipotenta. Kras. Dos. 73, (cf. dzielny). — §. Zabiegać czego, o co, czemu « starać się o co pilnie., chwytać się czego; ftd) äntfig worum bemühen, eifrig barnad) tradjten, befall) laufen Ultb rennen. Zabiegamy, łapamy u tego nędnego świata podpomożenia swego. Hej. Dosi. C g g 3. On nie myśli ni o ozem, jeno żeby,się we wszystkiem podobał, pilnuje, zabiega, ulata, z naszczerbieniem zdrowia i niebezpieczeństwem żywota. Corn. Dz 287. Po śmierci Se-leuka Jason‘cbutliwie zabiegał o kapłaństwo najwyższe. 1 Leop. 2 Mach. A, 7. (domagał się najwyższego kapłaństwa. Bibl. Cd.). Dostojeństwa zabiegam, ambio. Cn. 7/z. 141. Dostojeństwa zabieganie , ambitio. ib. Dostojeństwa porządnie zabiegający , candidalus. ib. Dostojeństwa zabiegających stan, condidalorium munus. ib. Dostojeństwa nieporządnie zabiegający, ambitiosus. ambitor. ib. Prawo Cezar wydał, aby przekonany o zabieganie i zakupowa-nic dostojeństwa jakiego, był surowo karany. Pilch. Sali.

55. Zabieganie, chwytanie, staranie, dostojeństwa zabieganie, zabieżenie. Cn. Th. 1557, (oh. Zabieg, zabiegi). Póki u kogo czego zabiegamy, szanujemy; dostawszy, mało oń dbamy. Cn. Ad. 886. Zabiegam komu, zabiegam łaski, przyjaźni, naskakuję, zalecam się, capto graham. Cn. Th. ,1356; liżę się komu. Włod., ob. ulatywać komu, ftd) urn jcmanbeS ©ltttfł bewerben, il)m fd)metć)eltt, ftd) bet) ibm etnjufd)meid)eht fud)ctt. Dowmont Witołdowi me zabiegał, ani na jego dwór uczęszczał Stryjk. 507. Ja łaski nie zabiegam u pana wielkiego. Lib Hor. 55.— Cum Dativo : Król Węgierski łasce xiążąt Niemieckich zabiegał. Krom. 444; (graham aucupabatur). Ledwie kto jest, któryby łasce bożej przystojnym podziękowaniem zabie-giwał. Birk. Dom. 114. (nibyto naprzeciw wybiegać, zabiegać w drogę). O jakażby to była wielka pociecha

ZABIEGAĆ - ZABIEGŁOŚĆ. 707

ZABIEG.

twoja a radość twoja, a jakobyś dziwnie zabiegał a zasługiwał to xiążęciu onemu. Hej. Post. Di. — .§ Zabiegam komu , wychodzę komu w drogę. Cn. Th. 1356. wychodzę przeciw komu, ku kómu, zachodzę w drogę komu, wyjeżdżam przeciw komu. Cn. Th. 1505. einem ent* gegen gefeit, entgegen fommen. Myszka wiejska, wdzięczna pańskich odwiedzin i pełna pokory, Zabiegła wielkiej gości na wejściu swej nory. Hor. Sat. 242. Dziesięć mężów trędowatych zabieżało Jezusowi, i podnieśli głos swój do niego. Sekl. Luc. 17. (zabieżeli mu. W. Post. W. 2, 212). Zabielenie komu w drogę, ‘zaście, wyjście przeciw komu. Cn. Th. 1357. bag fêntgegengeljen, fêntgeger.fümmen. Powiedziano o Nabuchodonozorze , piekło zagniewało się na zabielenie przyjścia jego. Zygr. Gon. 429 ; (in occursum). — Aliter : Zabiedź komu drogę, zabiegłszy mu zastąpić drogę, entgegen geljenb ben SBeg nerfefcen. Wszyscy mi zabiegają drogę , ściskają mię, kłaniają mi się. Teat. 54. h, 44. Słudzy królowi, który powracał od Jezusa, zabiegli drogę, i powiedzieli mu: syn twój żyje ! Sekl. Joan. 4,51.— Zabiegać by wstrzymać, by odeprzeć « zaskakować, zagradzać, przeszkadzać, wstrzymywać, zawadzać; entgegen gepen nm aufjufmlten, nb$u* mcnbeit, ftcb nneberfefcen. Nie pójdziesz przez moją ziemię, abo więc wojenno a zbrojno ci zabieżę. 3 Leop. Num. 20, 18. (zbrojno się z tobą potkam. 1 Leop.). Turczynowi już blizkiemu , abyś zabielał*, niepewnemu przymierzu jego abyś nie wierzył. Janusz. Gksz. 0 4 b. Zważ jakich warci są łask poddani twoi, Ci za ciebie każdemu zabiegną losowi. Przyb. Luz. 326. (wystawią się na zły raz). Zabiedź komu od czego, zaskoczyć mu od czego, zaskoczyć mu od %pasi. Cn. Th. 1392. zagrodzić mu, einem ben ©cg woju uerfperren, tljn bcmon abfcjjneiben. Zabiegł mu od ‘spasi, commenta ilium interclusit. Cn. Ad. 1293. Alexandra, gdy był przysiągł, iż nie miał uczynić, o ccby go Anaximen prosił, użył go ten tak, że prosił, aby ojczyznę jego Lampsak zburzył; król obaczywszy, że mu od prosa zabielono, cofnął wojsko. Buda. Apopth.

69. Zabielenie komu od czego, zaskoczenie , praeoccu-patio, anliripatio. Cn. Th. 1557, cf. odcięcie, przecięcie, przerwanie; baê 33orfommen, 2lbfd)neiben ber (Sommuntcatfoit, bflîS ^oreilen, Vorbeugen. Zabiegam złemu , niebezpieczeństwu, szkodzie. Cn. Th. 1356. zapobiegać, juuorfotttmen, öorbengen. Przygodzie, której radą zabieżeć możesz, zabiegaj. Pilch. Sen. list. 3, 252. Początkowi zabiegaj, bo późne lekarstwo nie tak pożyteczne. Hej. Zw. 80. (princi-piis obsta). Zabiegajże początkom w cZas. Hej. Zw. 134. Każdej chorobie w czas zabiegaj, bo późne lekarstwo niedobre bywa. Hej Zw. 73 b. Darmoby lekarstw chcieli, gdy puchliny w sobie Mieć będą , zabiegajże niż przyjdzie chorobie. Słonk. Pers. 24. Zabiegający, Hoss. npe^fc-OxpaHinejibHUjI, (ochronny). Zabiegające lekarstwo, pre-zerwa, prezerwatywa Hoss. npeAtoxpaueHie. Zabiegaj ile możności temu nieszczęściu, którym bogowie Sycylią karzą. Boh. Kom. 2, 518. Złodziej tu będzie pewnie na gałęzi; a mógłby początkom snadnie zabieżeć, by chciał, a to najsnadniejsza zabielenie nie kraść. Hej. Zw. 154. ZABIEG, u, m., zabieganie, zabieganie się, zapędzenie

się dokąd, ba$ SSorlaufen, Tteffduetnlaufen, 33orbringen, Jptnetttbrtngen ; wtarczka , wycieczka , napad , zagon , b(t$ łpinetiiflreifen in ein Canb, bie ©treifereę. Dał mi bóg od-poczynienie zewsząd, i niemasz przeciwnika , ani zabiegu złego. W. 3 Heg. 5, 4. Nie przywożą nigdy upominków z Algieru do Stambułu, aby nie miało być kilka dzieci, wziętych -na zabiegach morskich. Ktok. Turk. 32. ( ex- . kursye morskie, rozbójnicze). Wybór dam sarajowych przychodzi z zabiegów morskich i lądowych , i z tak daleka te panie przywożą, jak daleko okręty Małiometań-skie zapadać albo Tatarskie wycieczki zajmować mogą. Kiok. Turk. 47. — Zabieg uciekającego , uciekanie daleko zapędzone, uriećzka aż dokąd, schronienie; ba3 £inflüdtten, ba3 ftludjten brô roo&tn, bie ftlu^t. Była trwoga po Polszczę taka, że ludzie wszędzie uciekali, choć już Tatarów nie widzieli; aż i do Krakowa był zabieg wielki. Gwagn. 157. id. Biel. 663. Wasze miasteczka niszczeją, w zabiegach, trwogach, nie masz gdzie przed Tatary majętności, żony, < dziatek zachować. Corn. Wł. S b. Prusowie zamek Grodek osadzili, aby tam zabieg mieli czasu potrzeby. Biel. 56.    3:lflucb^ort. Starosta

Wiślicki zdradliwie rozkazał, aby wszyscy Polacy na bezpieczne miejsce do Wiślicy z skarbami i z dobytkami zabiegi czynili. Stryjk. 190 (żeby się tam schraniali, ftC füllten bahnt ihre 3ujTucht neunten, ob zabiegać ze wsi do miasta). — §. Zabieg do czego, koło czego, zabieganie koło czego, pilne chodzenie koło czego, staranie, krzątanie się, uwijanie; ba$ śMrcterfjerfeęn, eifrige 33emüf;en, ©treben, 33eftrebeu, Tummeln. Postawiono ten posąg, i jako do nowego upominku zewsząd zabiegi nastąpiły. Birk. Dom. 101. — Fig. tr. Ma zabieg w głowie, ma swoje zabiegi. Bndik. zabiegłyrn jest. obrotny, ma obroty ; er bat Setrtebfamfeü, 3nbuftrie, weiß Mittel unb ©ege, faun ftcb ratzen, Reifen, °b- Zabiegłość. — g. Zabieg czemu , zabieganie czyli zabielenie czemu , zapobieżenie , zaradzenie, przerwa; bci3 3Sorbeugen, 33orfommen; Sorab. 1. zaradżeno. Ztąd temu złemu na 'upad jego zabieg uczynić, zkąd ono powstało. Smotr. Nap. 10. ZABIEGAĆ, ob. Zabiedź. ZABIEGACZ, a, m, zabiegacz czego, który czego usilnie szuka, żąda. \\'łod. ber fyinter ettuaö fier i ft, ber 33 emu ber, 33eftreber, ©treber. Consector, zabiegacz. Macz. Zabiegacz dziedzictwa po kim, łapacz, captator. Cn. Th.

161. ber ©rbfcbletdier. Zabiegacz dostojeństwa, ob. zabiegający dostojeństwa , pod: Zabiedź. — W rodź. ieńsk. ZABIEGACZKA , i, consectrix. Mąez. ; occursatrix. Cn. Th. 5G8. ‘ZABIEGLEC, glca , m., który dokąd zabj^gł, zabieg uczynił, uciekł, schronił się « zbieg, ber $tud)tltng. Zawiedzie cię pan między naród nieznajomy, i będziesz zabieglec. 3 Leop. Deut. 28, 37. (będziesz ‘stradnym. 1 Leop. ; będziesz ich dziwowiskiem Bibl. Gd. ; cf. przychodzień, przybysz). ZABIEGŁOŚĆ, ści, ź., przymiot tego co jest zabiegłyrn, przemyślność, obrotność; btC 3nbuftrie, 33etriebf«mfeft, ©etuanbtfieit, 33erfcb!agenl|ett.—*§. Za Zygmunta nie mogło przyjść do exekucyi dla takiej zabiegłości obyczajów, i nakażenia czasów. Vol. Leg. 2, 609. dla tak daleko zabiegłego zepsucia obyczajów, tue« gen bcê fmfien ©rabeS be3 ©ittenuerDerbnijfeS, cf. cudzo-

708

ZABIEGŁY - ZABIJAĆ Z.

ZABIJACZKA - ZĄBKOWAĆ.

łostwa się zabieżały, pozwy potwarne bardzo się żabie-    jaku. P. Kchan. Jer. 489. — Zabijak, rębacz, junak;

żały, ob. Zabiedź. ZABIEGŁY, ZABIEGNĄĆ, ob. Zabiedź.    ein ipaubegen, ©tfenfrejfer. Woli się osadzić wykrzykami,

ZABIELIĆ cz. dok., Zabielać niedok., Zabieliwać czejtl.\    by zabijakami, niż ludźmi godnymi a porządnymi. Glicz.

Boh. zabiliti ; Sorab. 1. zabëlam ; Cam. savçliti, savę-    Wych. M 8. — *■§. Strzała jego tak jako męża mocnego

lem, resvçliti, resvelem; Vind. zabieliti , obieliti; (Croat.    zabijaka, próżno się nie wróci. 1 Leop. Jer. 50, 9. (mo-

razbelyyjem * rozpalam co); Croat, zabelńjem; Bosn. za-    carza. Bibl. Gd. ; bohatyra).— W rodź. źeńsk. ZABIJACZKA,

biliti, zabiglivati ; Ross. 3a6t.iHTŁ, 3a6i.iHBaTb ; biało za-    i; Sorab. 2. zkonczuwarka ; która zabija ludzi, bte Sftor*

farbować, białym kolorem powlec, zakryć; betnetjktt, oer*    bertnn. Przeklęta Jezabel, ona proroków śś. zabijaczka.

Weißen, weiß übertündjen. Zabielić plamę w murze Bndtk.    Birk. Sk. E ZABIJARNIA, i, i., miejsce gdzie ludzi za-

(wapnem zakryć). Zabielić plamę w rondlu. Bndtk cyną    bijają, bte SJîôrbergmbe, ettt SJîorbort, Stforblod). Prowadzą

zakryć, üerjtnnen, mit 3flW oertt>etÇett, öermac&en. Zabielić    go do onej zabijarni, kędy go pop z nożem czeka. Pot.

się zaimk., ZABIELEĆ .nijak., nabrać białości, weiß Wer*    Arg. 658. *ZABlLSTWO, ’ZABIJSTWO, a, m., zabój-

bett; Sorab. 1. zabélam szo. Morza w ten czas się za-    stwo, morderstwo; ber $obfd)lag, ber SJîorb; Sorab. 1.

bieliwają, kiedy naprzód wiatry powstają. Otw. Ow. 453.    zkonczwano. Wszczęły się trwogi zabilstwa , że w czte-

(zaezynają się bielić, białą pianą pokrywać, biało pie-    rech miesiącach zabito ludzi około 50. Baz. Hst. 344.

nić;. Jak się za pierwszym wiatrem flaga zabieliwa ....    Przyczyna zabilstwa była, że Kain widział uczynki swe

A. Kchan. 199; (fluctus albescere coepit, cf. zabrudzić).    złe, a brata swego dobre; przeto zawiścią wzruszony,

Gdy się morze flagami zabielać ku nocy Jęło, a dymać    zabił Abla. Baz. fist. 50. Zabijstwo, caedes. Urs. Gr. 162.

Eurus wichrzysty co z mocy, Szyper krzyczy: rogi opu-    ZABIJATYKA, i, i., kłótnie z biciem, cf. bij zabij,

szczajcie na dół. Zebr. Ow. 283. — Aliter: Wolność    fftauffyćtnbcl, ©djlägerety ; Ross. 3aôiaqecTBO, 3aónBKa, (3a-

powietrza przyspiesza zabielenie ziemi, zgromadzonej na    óianHTb warcholić, kłócić). — §. Niechże go kaci we-

wyćiągnienie z niej saletry Jak. Art. 1, 48. zakwitmenie    zmą z jego miodem, taka zabijatyka. Teat. 8. c, 54.

saletrą, 2Betßn)erbeH t)0ttt ©alpeteranfcifj.— §. Tr. fig. Czlo-    zabójstwo, trucizna, ludzi nim zabijać, nie częstować, fein

wiek niepewny, czy mu dzień jutrzejszy zabieli. Pot. Jow. t SDîetf) ift ttKtf>re$ ©tft.

66. zabłyśnie, zaświta, zaświeci, (cf. biały dzień, brzask; ZABINIEC, ZABIEN1EC , ńca, m., miejsce, gdzie się żaby Boh. zabresknati), ob tfym ber tttorgenbe lenkten wtrb. lęgną; Carn. shabnèza ; Croat, sabokrechina , bte $tt>fdp — § Culin. Zabielić potrawę, biało zaprawić śmietaną,    Iflcfe. Bocian tak sobie kroczy nad żabieńcem , Jak nad

białkiem ; ein ©erid)t ructß madjett mit ©djrt, mit ©9 ; Ross.    zwierzyńcem. Klon. Fl. E 4 b. Skrzek żabieńca chropawy. /

3a61łJiHTb, 3aótJiHBaTb; Vind. sabieliti, obieliti, pozinkati:    Dar. Lot. 5 Owych za stołem, jednych na się sapy,

Drugich głowę spuściwszy, by w żabieńcu chrapy, Kto roztrzeźwi. Miask. Ryt. 2, 187. — §. Zabieniec albo ZA-BINEK , drogi kamień , batrachites Plin. Lapis colore ra-nae similis. Cn. Th. 1358. ber $iofd)ftetn, ein ©Delftem an ftarbe ben $rofd)en gletd), (cf. żabi kamień). — § Botan. Zabmek ziele, ob. Jaskier, żabie gronka; Boh. żabinec, rdesno; Rag. xabokrek; Bosn. sgjabokrek trava ; Ross. HjaÓHHeifB. — Żabmiec alismn , rodzaj rośliny, którego zabójca który kogo zabił, który ludzi zabija, mężobójca, u nas dwa gatunki się znajdują, babka wodna i mały. morderca; ber $obtfd)ldger, fDîôrber ; Boh. zabigśk; Slav. K'uk. Dyke. 1, 20. grofdtfraut.

uboica; Carn. nauratnèk ; Sorab. 1. zkonozuwar; (Ross. ZABIÓR, ob. Zabor. — *§. Zabiór, a, m., małe dziecko, 3aóiflKa warchoł, rębacz). A toć jest ten ‘morderz a ten    mały koniczek. Tr. ein flehtet ^tnb, fletneê ^ferbdjeit;

zabijacz twój. Rej. Post. J i i 4. S. Szczepan swoim    może ztąd że się niby zabiera dopiero na człowieka, na

zabijaczom darował. Sk. J z. 296. Mieli ich za nieprzy-    koma.

jaciele i za swe ‘morderze a zabijaki. 1 Leop. 2 Mach. ZAB1SCIEK, ob. żabi ściek. ZABITY, ob. Zabić. 'ZABIJCA, 4, 16. Ktoby kogo czymkolwiek uderzył, ażby umarł, ob Zabijacz. ZABIJSTWO,, ob. "Zabdstwo. ihężobójcą jest, a taki zabijacz ma umrzeć. Radź. Kum. ŻABKA, i, i., ZABECZKA, i , i., zdrbn., mała żaba, eitt 35, 18. Pan się Kainowi zabijaczowi, i potym inszym    gröfdjdjett; Boh. żabka, żabicka ; Sorab. 2. żabka; Vind.

’morderzom sędzią powszechnym być opowiada. Wiśn.    shabiza : Bosn. sgjabbięa ; Rag. xabbiza Groat, sabicza;

321. Szatan łotr a zabijacz dusz ludzkich. Żarn. Post.    Ęccl. waÓHua. Wyszła mała żabeczka z wody. Ezop*. 29.

216. Do miasta ucieczki uciekał zabijca , który zabił    Żabka jadalna, rana esculenta, zielona z żółtemi nóżkami,

kogo nieumyślnie. Budn Joz. 20 , 3. ( mężobójca. Bibl.    część jej zadnia służy na pokarm. Zool. 205. ? Vind. li-

Gd). Oni zabilcy czatowali nań. Baz. Hst 87. Zabijacz    stna shaba, ber Saubfrofd). — | W szkucie: Żabki, zo-

ku wytraceniu rodu ludzkiego. 1 Leop. Jez. 54, 16. (pu-    wią się blaszki z dwoma końcami, któremi się zbijają

stoszyciel Bibl. Gd.). Zabijakom ojców albo matek. W.    ławy Magier. Mskr. Sailfettblcdje.

Post. W. 3, 1 66, ben SSatermorbem. Zabijacz, zabijak, który ZĄBKOWAĆ cz. niedok., Zząbkować, Wyząbkować dok., z najmu zabija, sicarius. Cn. Th. 1357. Śmierci nie uj-    w ząbki wyrzynać ; Ross ayópHTb, BU3y6pnTt, bcjdjnett/

dziesz nieboraku Z mych rąk, o mężny niewiast żabi-    Ąęfyni (Wêfdjneiben, auöjacfen, jacfig machen. Testament Ka-

Cam. saveliti, savelem condire dapes. Boćwiny z ’śrnio-taną i żółtkami zabielonej i ocukrowanej ’trunek dobry wypić. Cziar.h Prz. D 1. Zabielony (Vind. sabielen) Zabielenie, Vind. sabiel, sabielenje ; Cam. savela condi-mentum ; Ross. 3aótJKa zabiałka.

ŻABIENIEC, ob. Żabmiec. ZABIERAĆ, ob. Zabrać. ZABIE-t RACZ, ob Zaborca. ŹAB1EŹEĆ ob. Zabiedź.

ZABIJACZ, ZABIJAK, a, m., ‘ZABILCA, ’ZAB1JCA, y, m.,

zimierza wielkiego uchylony przecięto; lecz to przecięcie    żartować; jn tänbeln Beginnen, anfangen jn f^erjen, ju

nie jest sposobem zząbkowania, dentitatio. Czack. Pr. 71.    tölpeltt, ^offert jit treiben; Ross. 3aK04o6po4MTb.

(cf. zagrąznąć). ZABŁOCIE , ia , n. , miejsce za błotem, ein Ort »Der 8anb hinter üftoraften. Tr. ZABŁOCKI, imię własne znakomitej familii w Polszczę. — Prov. Wskórać jak Zabłocki na mydle, ob. Mvdło, cf. Szufnarowski, Turski. ZABŁOTÓW, a, m., '

Prutem. Dykc. Geogr. 3 , 207. ber Słante eineê ©täbtcBenS ant Çrutl).

miasto w Pokuciu, .nad

Ząbkowanie, actio; Ross. 3yópeme, baâ 5IuÖjatfen; opus: ZABŁOCIĆ cz. dok., biotem zarzucić, zaszargać, zabryzgać ; ząbkowanie, to co wyząbkowano « ZABKOWATOŚĆ, ści, mit ©trajknfotlj Beroerfen, Befd)mu£en; Eccl. 3arpfl3HHK), i., Tr. 2Iu3$atfung; Ross. 3y6iHKłi; Slov. śtrebina ( cf. szczerbina), narezânj zubkowaté. Wtóry ślaz jest liścia drobno ząbkowanego. Syr. 1101. Ziele sierpik ma liście długie ważkie, zewsząd oko/o krajów drobno i ostro ząbkowane jako sierp. Syr. 1139. ZĄBKOWATY, a, e — o adv., w ząbki, na kształt ząbków mający; Boh. zubnatÿ;

Ross. 3yónaTbw, gejćiljnelł, gejacft,. mit SMwdjen. Ząbkowaty,    narzynany,    karbowany.    Wlod. ;    zębaty.    Cn.    Th.    ZABLUĆ cz. dok., blując zaplugawić ,    zabrukać ; Befpeten tttt

1358.    et    1415.    Seratus    posticus,    myszka    ząbkowata    lub    33red)en, Befpucfen; Ross. 3aójeBaTb,    3a6,ieBbiBaio.

wykarbowana. Krup. 4, 66. Ząbkowato schodzisty, jako ZABŁYSNĄĆ nijak, jedntl. , Zabłyszczeć dok ; Boh. zable-w głowiej kości szwy, w rybich zębach, imbricatus. Cn.    sknauti se ; Sorab. zaboskam , zabostżu szo ; Croat, za-

Th. 1358. Serratim, instar serae struere , ząbkowato.    bleschüjem ; Boh. zablisctiti , (zablisctiti occi komu ab-

Cn. Th. 1358. pectinatim.

ŻABKOWY, a, e , od żabek, cf. żabi ; $röfd)d)ett*, §rofd) *. i Żyły żabkowe pod językiem, venae raninae. Perz. Cyr. I■ 1 , 116. żabie żyły.

ZABŁĄD , ędu , m. , ‘ZABŁĄDŹ , ędzi, z. ; Vind. sablod ,

bagljare la vista, zablisctiti so occi    caecutio) ; Ross.    3a-

CBepKaTb; zacząć błyszczeć, blask    rzucić, jn Bitten    an*

fangen. Zabłysnęło, grzmieć będzie. Tr. Zabłysła szpada 'w ręku jego. Przyb. Luz 118. — Transi. Kiedyż zabłyśnie dzień dla nas świetny, Gdy swej sromoty rycerz sahod, sablodba, sahodba, sablojenje , sahoditje, (cf.    pamiętny, W krwi nieprzyjaciół zmywać się będzie. Karp.

zachód, zajście); Rag. zâblud : Ross. 3a6jy5K4eme ; za-    2, 145. zaświta, zaświeci, zabieli się; t»ailtt, tüirb ber

błądzenie, zabłąkanie; baś Verirren, bie Verirrung, ber    $ag ^eranglanjen, BeranBredjen. Zabłysnęła nauka, cnota,

3rrtt>eg, 3rrtBum. Dokąd cię po głuchym tym lesie, Lu-    łaska jego. Tr. f>er»»rfd)tmmern. — Przyjaźnym na .mię

dziom rzadko bywałym, zabłąd ślepy niesie? Tward.    zabłysnął promieniem. Tr. rzucił na mię ivczhwem okiem,

Pasq. 58. Wiatr go najmocniej skręca w uboczne zabłędy.    er marf nur einen gttäbtgen Site! jn. Zabłysnął dla nas

Przyb. Milt. 276. Po ukrwawionych drogach kroczyły za-    promyk nadziei, Ross. B03cia4L hbmt» äynb Jia4e5K4y.

błędem, ib. 189. (błądząc, błąkając się, fierum trrenb).—    ‘“ZABŁYSNY, a, e, n. p. Na" wiosnę deszcz wypchniony

§. Moral. Rądzą mu, żeby się w swojej poprawić za-    z gradem z ‘poehmurza zabłysnego , do ziemi fiołki na-

błędzi. Pot. Arg. 689, cf. obłąkanie.    chylą. Chodk. Kost. 16. które zabłysnęło.

wiara, wiara w rzeczy niegodziwe do wierzenia, wiara w gu-sły, czary i t. d., 21BerglauBe ; wszystko w co zabobonnie wierzą, aberglâuBtfd)eêi 3eng ; Bosn. powéra, powèrky, pobo-nek, pobońky ; Sorab. i. pżiwera; Carn. savira, supervira, navèra , babja véra ; Vind. falfhvjera, krivovjera, prevera, babja vera, navèra ; Croat, babje veruvanye ; Hung, ba-bona, fbabona , babonasagh * czary); Rag. ucîtanje,

ZABLADNĄĆ nijak, jedntl., stać się bladym, Bleid) merbett, ZABOBON, u, m., Zabobony plur., (cf. bobo, cf. baba), *po-erBleidjen, erBlaffen; Sorab. 1. zablednu. Z onej nadobnej twarzy wnet się stanie sprosna, sroga, zadęta, zabladła, że straszno na nią patrzyć. Weresz. Reg. 126.

ZABŁĄDZIĆ med. dok , w błąd się zapuścić, błędnie zajść, fid) oertrren ; Boh. zablauditi, poblauditi, (pobłądzić); Slov. zabłaudjm ; Sorab. 1. zabuhdżam , zabuhdzu ; Carn. sa-hâjam (cf. zachodzić, zajść); Vind. sabloditi, ubloditi , sajti, sajiti , sahajati, smotitife, (cf. zamotać); Croat, za-    krivosetovanje ; Ross aaóoódtrE, BaóoóOHiUHHa, Eccl, 3a-

blugyüjem ; Dal. zabluditi ; Rag. zabluditi; Bosn. zablu-    6o6ohh , npHTBopHaa Btpa. Zabobonom wierzyć, żabo-

diti, zacchi, zahoditi, privaritise ; Ross. 3a64j5K4aTb,    bonnym być. Cn. Th. 1358, Rag. ucîiati; Ross. cyeBt-

3aó^y*4aio cumÓHTbca. Zabłądzić, deerrare, aberrare.    pHTb, cyeBtpHHnaTb Zabobony.albo zabobonami opatrzyć,

Cn. Th. 1358. Do cnotliwych rzadko szczęście zabłądzi.    obwarować przeciw złym przypadkom, jako poganie czy-

Tr. ZABŁĄKAĆ się zaimk. dok., zapuścić się w błąkanie,    nili . a teraz głupie baby, expiare. Cn. Th. 1358. Po-

trrenb ntofun geraden, fid) trrenb Jjerum treiBen, t»ol)in »er*    gańskie, żydowskie zabobony. Tr. — § Zabobon w kącie

fd)!agen werben ; Ross. 3a64y4HTbCH, 3a6jtyjK4aTbCH, 3a-    u nich stoi. Tr. bożek, bożyszcze zabobonne. Tr. eilt

ILiyTaTbCH, ' ( cf. zaplątać się). Zabłąkał się okręt do tego    2lBgöije, ©i)$e, 2IBgott; cf. talisman, amulet, cf. gusła,

portu. Tr. Zabłąkał się od mieszkania, od prawdy, ib.    ZABOBONN1CA, y, i., kobieta zabobonna, eine flBerglâu*

(zboczył, wyboczył mylnie, oddalił się). Bydło zabłąkane.    Bigę, ein aBerglänBifdjeö 2BeiB; Ross HayB^pna, cyeßtpKa.

Tr. błąkając się dokąd zaszłe , »erirrteê, »erlaufenes iSiefj.    Guślarki i zabobonnie«, niemowlętom impresye zdrowiu

Sprawiedliwa karać surowo rozpustników młodych, czy    i rozumowi szkodliwe wzniecają. Mon. 72, 424 ZABO-

też oni zabłąkani będą, czy też tego samego kraju. Mon.    BONN1K. a, m. , człowiek zabonny , zabobonom wie-

74, 485. (przybłąkani, obcy, przybysze, zagraniczni).    rżący, w gusła, czary i t. d. wierzący ein SlBergldu*

On w swojej głębokiej myśli zabłąkany. Tr. zatopiony, ‘ Biger ; Boh. pobońka? ; Rag. ucîtalaz ; Ross iiayBdpi,

zanurzony, »ertieft in ©ebanfen, cf. obłąkany. ZABŁAZNOWAĆ cz. dok., zacząć błaznować, żartować, za-

cyeB’fep'B. Zabobonnik fałszywą napojony cnotą, Nie dba o zyski ziemskie, nic nie waży złoto, Ale gdy w niebo

patrzy, zabija na ziemi. Dmoch. Szt. R. 74, (cf. fanatyk). ZABOBONNOŚĆ, ści, ź., ‘ZABOBOŃSTWO, a, n., wierzenie zabobonom , skłonność do zabobonu; bie Abergläu« blgfeit, ber Aberglaube; Boh. powèrciwost; Sorab. 1. pżiboistwo ; Rag. krivosctovanje, (‘krzywoczczenie) ; Boss. mjuipcTBO , cyeBtpcTBO , cyeBtpcTBié, cyeBtpHOCTb. Zabobonność , pominąwszy to, co religia przykazuje, zastanawia się nad tym, co płochość mniej baczna wymyśliła. Kras. List. 70. Zkąd przychodzi wszelki błąd a zaboboństwo w nabożeństwie albo i bałwochwalstwo.

mit aller ©eroalt, gcrcaltfam. Patronowie darmo czoło pocąc, wrzeszczą na zabój głowy. Teat. 20. b, 139. Mój pan na zabój się kocha w twojej pannie Julianie. Teat. 24, 105. Czart. Kochałem sie na zabój. ib. 29 , 92. ZABÓJCA, y, m., ‘ZABÓJNIK ‘ (Haur. Sk. 201), a, m., zabijacz. zabijak, ’’‘zabijca, morderca, mężobójca; ber ütobtfdjläger , SDîôrber; Boh. zabigók . wrah ( cf. wróg), wrażedhuk (cf wrazić), (zabognjk oLjnik, wybijacz oleju); Slov. wrah, wrażedlnjk, mordar ; Cam. uvojnik, (ubijca), resvojnek, (cf. rozbójnik); Vind. vbijavuz, vbi-Cil. Kaz. Aa 3. Zaboboństwo biczowników wnet ka-    jenik , bojnik, wmorez , vmorjavez , resboinik , hostnik

raniem zawściągniono. Krom. 353. ZABOBONNY, a, e,    (cf. Lat. hostis, cf. gość), ludomorecz , merdra ; Croat.

— ie adv., ‘ZAB0B0ŃSK1, a, ie, od zabobonów, w za-    uboicza, vmoritel, (cf. umorzyciel) ; Rag. ubojça ; Slav.

bobony wierzący, ‘wiarliwy ; Aberglauben *, abergläubig ;    uboica , zasidâcs ; Boli uboiza ; Boss. H3ÓHBaTejb, CMep-

Boh. powërnÿ, powèrecnÿ, powërciwÿ; Sorab 1. pżiwe-    Toyóuma, yMepTBHTejib ; Eccl. oyi:iini|\, yÓHBaieib, 3a-

riwe ; Cam. preverne ; Vind. prevern, prasnovern , ba-    Ka^areJb, (cf. zakłóć). Zabójca ojca, matki, brata, sio-

jovern ; Hung, babonśs; Rag. ucijtan, ( cf. uczcić);    slry, syna, ob. Ojcobójca, matkobójca , siostrobójca,

Boss. 3a6oÓoinibiH, cyeBtpHbiH. Zabobonnym być,    za-    synobójca. Zabójca siebie samego, samobójca, ber ©elbft«

bobonorn wierzyć.' Cn Th. 1558 Pismo prorockie    nie    mürber. — W rodź. źeńsk. ZABÓJCZYNT, i, która żabi—

o płaczu niewieścim a zabobońskim jest wypisane, ale . ła, bte SDîbrbertnn, $obtfd)läger(nn ; Boh. wrażdelniee; Rag. o płaczu pokutujących wybranych bożych. Żarn. Post. 3,    ubojniza. ZABÓJCZY, a, e, od zaboju, morderczy; ïOîorb »,

753 b. — Object. Ganges Indom zabobonny. Bardz.    ütobtfdjlag , möibertfd) ; Boh. wrahowskÿ, wrażedlny, wra-

Luk. 177. od nich zabobonnie czczony, abergläubig öerefrt.    zedlnjckÿ; Vind. resboinski, Judornorski , vbiiarski ; Rag.

ZAB0DĘ , zabodł , ob. Zabość.    ubojni ; Ross. óoHueBhin, y^CiiicTBeimhiH. On od śmierci

ZABOGACIĆ ci. dok., zacząć zbogaeać , anfangen JU beref*    swmjego przyjaciela broni, Lecz sam ginie zabójczem Hekto-

<fyen. Płodem się ludzkim świat pusty w ten czas    za-    ra żelazem. Dmoch. U. 2, 155. Penelej się z odważnym

bogacił. Kanc. Gd. 269.    potyka Likonem , 1 zabójczą wzajemnie chybili się dzidą.

Z4B01 się, Zaboje się, oh. Zabać się. ZABÓJ, oju, m , ZABÓJ- ib. 2, 108. ZABÓJNIA, ZABÓJSTWO, ob. Zabój. *ZA-STWO, a,n., “ZABÓJNIA, i, z., zabicie,‘zabijstwo,‘zabił-    BÓJNICA, y, z, publika expressura cerae, in vulgari za-

stwo , meżobójstwo ; ber £obtfot)lag , SDîorb, bte SOîorbtbat,    bójnica. Dub. 15. wybijanie, wyciskanie pieczęci; ba$

bolam : Croat, zaboleti, zabolyńjem ; Bosn. zaboliti , po-cet boliti ; Rag. zaboljelti; (Ross. saóoatTB * zachorować); zaboleć kogo , zacząć, boleć; atifatigni tttelje ju tlmn, JU fdnuerjett aiifaitgett. Miernie zażywać kuchni, piwnicy i łóżka, To nie zaboli ani głowa, ani palec, ani nóżka. Haur. Sk. 522. ( nie będziesz miał bólu głowy, chiragry, podagry). Nie może cię tak nędzny członek ciała twojego zaboleć, aby się głowa twoja zafrasować nie miała. Rej. Rost. X x 6. Upewniam , że o to gło-. wa nieboszczyków’, co to pisali, bynajmniej nie zaboli. Mon. 75, 707, (Slov. ne zaboli ho hlawa ; geniales dies habet). O to głowa nie zaboli, Ross. oht. o tomt> He 6y-Aen 6e3noKOHTbca. — §. Subject. Zaboleć, ból uczuć; ©dmtcrj cmpftnben, fcljincrjltd) füllen. Daj, abym z twój matko miłości , zapłakał i zabolał. Pieśń. Kat. 73. Zabolał na to Jowisz, strasznym gniewem spłonął. Dmoch: 11. 2, 195. Zabolał ojciec bogów nad rycerza losem , Spojrzał ostro na żonę, i groźnym rzekł głosem.... ib. 2, 63. Ku Ganimedowd był miłością zabolał król bogów. Źebr. Ow. 248 ; (amore ar sit, zapalił się miłością aż do boleści). — *§. Zaboleć , zachorować , grfranfett. Dał mu w napoju niestrawiony trunek, którym ciężko zabolał. Tward. Wi. 11. — Fig. tr. Gdy miłość zaboli, tylko śmierć uleczy. Jag. Wyb. C 3 b. Każdy kto bolałym umysłem a z niedobrze postanowionym przyro-

ba§ (Srmorben, DJîorben ; Boh. wrażda ( cf. wrazić, cf. Abbrticfen ctiteä (Siegelt, bte Seftcgelung. wróg), (zóbog wytłoczyny oliwne); Slov. wrażda, mord; ZABOLEĆ, f. zaboli med. dok , ‘Zabolewać ; Sorab. 1. za-Carn. resvoj, (cf. rozboj) ; Vind. vboi, vmor , vmorja , vmorjenje , vmorstvu , ludomorstvu , vbitje, vbijanje , vfmertenje, vmerlatenje, mord, rasboi ; Croat, ludomor-ztvu , uböy; Bosn. ubojstuo; Ross. yóiwcTBO, CMepioy-ßiHCTBO, caiepTOHOcie, (yöoH bicie bydła, rzeź). Zabójstwo jest zamachem na życie człowieka uczynionem.

Ostr. Pr. Krym. 1, 25. Rozbój od zabójstwa rożni się; tamten końcem zyskania majątku zabitego, najczęściej w lasach lub po drogach dzieje się; zabój zaś powszechniej, z przypadku, z zemsty, zwady popełnia się. Ostr. Pr.

Cyw. 1. 554. Zabojem zgwałcić, uszkaradzić co , funer stare aras humanis hostiis. Cn. Th. 1558 Zabój ojca, ojcobójstwo, ojcomorderstwo. Cn. Th. 654; matki, ma-tkobojstwo. ib. 398 ; brata , bratobójstwo. ib. Zabójstwo siebie samego, ob. Samobójstwo, ber ©elbfhnorb. Zabój płodu, albo dziecięcia maluczkiego, infanticidium. Cn.

Th. 1358. ber 5łtnbmnfrb. Lekarza o zabój nie pozywają. Cn. Ad. 452. I wolno im chorych zabić, byle podług reguł). Zginął Sycheusz, gdy go na pokłady brat martwym trupem ściele, Mając z zabojni korzyść przez fortele. Chrośc. Ow. 93. Nie chwalim, rzekną, w prawdzie tej zabojni ( Cezara ), Żebyśmy jednak mogli żyć spokojni, Porzućcie kłótnie , scysye, ‘rozstrzygi. Chrośc.

z za-

710

ZABOBONNOŚĆ - ZABÓJ.

ZABÓJCA - ZABOLEĆ.

Fars. 16. — §. Adverb. Na zabój, na gwałt, gwałtownie , cf. na przebój, cf. bij zabij ; auf £ob UUb Sebett ,

ska , zwykli na to konowale ząbry koniu puszczadłem otwierać. Haur. Ek. 159. W dzień ś. Szczepana wszelkie konie sprawują; krwi upuścić, suchoty i ząbry zdjąć.

ZABÓR - ZĄBR.

ZABRAĆ.

711

dzeniem gdzie przyjedzie , juz ci mu tez nic ani po malarzu , ani po haftarzu. Bej. Zw. 20 b.

ZABÓR , ZABIÓR, u, m., zabieranie , zabranie i to co zabrano ; ba$ SBegnefymen, bie fSBegna^mc mit ©eroalt, ba§    zęby wychędożyć. Haur. Ek. 178.

mit ©eroalt 2Beggenommene ; (Hoss 3a6opt zagroda, plot). ZABRAĆ, f. zabierze, zabiorę cz. dok. , Zabierać niedok. , Łupieżca, który mię ci przedał, nie mógł ci innego pra-    (cf. zawziąć); Bob. zebrati, zebrał, zberu, (ob. Zebrać);

wa dać nade mną, tylko to, które sam miał, to jest    Sorab. 1. preżberu (cf. precz), fobuberu, febracż; Ross.

prawo zaboru i gwałtu Weg. Mann. 1, 61. Te żabio-    3aópan>, 3aónpaTb ; wziąwszy zkąd z sobą brać, porwać

ry wzajemne na pograniczu życie tam niebezpieczne czy-    z sobą ; mit ftd) roegnel)men, roegraffett, mit fort reißen. Zabie-

nią. Vol. Leg. 3, 181 Nie mógł patrzeć bez czułości i    rać hultajów do roboty. Teat. 21. c, 42. Zabrać kogo

rozrzewnienia na zabór ubogiej ruchomostki. Xiadz. 131,    z sobą, wziąć go z sobą w drogę; n. p. Nie mogłem

(cf. zagrabienie, grabież, zajęcie; cf. fantowanie, 'dziec-    go zabrać, bom już miejsca w pojeździe nie miał. Ld. '

kowanie). Nowy obywatel starych długów gromadzkich    id) fonrtte tl)rt nid)t mit nehmen. — Zaimk. Nie mogąc się z

płacić nie powinien , ani o stare zabory ma być *imo-    nim zabrać , zabrałem się z stryjaszkiem. Ld. id) fefctf

wan. Szczerb. Sax. 84. (czy to nie w Rosyjskiem znaczę-    mid) mit bem £)nfel auf. Zabrać manatki i umykać. Teat.

niu , za awanse, z góry brane pieniądze, pożyczki). Za-    24, 164. Czart. (ob. Zabrać się). Zabrać komu co al-

bory Polski. Vol. Leg. 8, 125. (zabranie krajów do Pol-    bo wszystko, zagrabić, pobrać do skarbu, na pana,

ski należących, cf. zakordonowanie). ZABORCA, y, m.,    na króla, skonfiszkować. Cn. Th. 1357. et 1366, \ind.

zabieracz gwałtowny, ein gcroaltfamer 2Begnel)mer, ©ntrei«    isarati, vunsarati, einem feine $abfeligfeiten rocgneljmen,

jkr. Pomogli Polakom więźniowie, którzy porwawszy    conpcirett, tijn pfćtnbeit, CtUÖpfänben, *dzieckować. Zabra-

pęla , bili pogaństwo; same psy w zdobyczy wzięte szar-    nie do skarbu, konfiszkow'anie. Cn. Th. 1558 (konfi-

pały swoich zaborców. Nar. Hü. 5, 178. ZABOROWY,    skata). — §. Zabrać kogo w niewolą, 'zapienić, gefait*

a, e, od zaboru, do zaboru należący, geroaltfatne Sffiegnal)*    gen fortfuljren; Boss. 3ano.iOHHTï>. Jedni zabrani w nieme betreffend Dawne Hercberga zaborowe widoki. Ust.    wolą , drudzy byli wyścinani. Odym. Sw. N 2 b. — Ali-

Konst. 2, 180. tyczące się zaboru czyli' zabrania krajów    ter: Polska leży między dwoma wielkiemi morzami, do

Polskich; (Ross. 3aóopHbiH od zagrody, płotowy).    których płynie sześć rzek wielkich, zabrawszy w się

ZABOŚć, cz. dok., Zabodnąć jednil., Zabadać niedok.; Boh.    przeszło 140 mniejszych. Pam. 83, 475. przyjąwszy w

zabusli, zabodnauti, zabodati, (zawodati, zabodati czwa-    się, zabrawszy z sobą po wpadnieniu do nich, nadjbent

łować,i. zóbod , zawód czwał) ; Sorab. 1. (abofcź ; Vind.    fte tn ftd) aufgenommen fyaben.—- Zabiera rzeka pola, łasa bo sti ; Croat, zabódam, zabolszem ; Bosn. zabosti, za-    ki i t. d., zalewa rzeka pola , łąki, miasta zabiera. Cn.

badati , zabilti, zabnbali; Rag. zabosti, zabadali ; Boss.    Th. 1357. et 1375. ber $!uß Überfd)roemmt, reißt mit ftd)

3anupHTb; zakłóć, IjinetnftecŁen, etroaS ®pif)ige3 fyineinftoßen.    fort, oerrouftet, oerljeert. Bystra rzeka, jeżeli wód wyj-

Wyciągnąć tarń albo ostrość z członka zabodzionego.    ście wezbraniem sobie uczyni, rueuhamowanym pędem

Cresc. 553. — AHegor. Zabodźcie się jeno w serce ,    łąki, pola , wsi zabiera i ponurza. Mon. 71, 757. — §.

a poczujecie boleść. Smotr El.    15.    —•„ Zabość konia,    Zabrać czas, zabrać czasu, ( cf. brać    czas); £eit meg*

zewrzeć ostrogami; bem *fferbe    bte    (spornen geben, e$    nehmen, 3ctt oerberben, 3eit rauben, ( cf. zabić czas, cf.

anfponten. Nie wadzi pod czas koma rączego zabość.    truć czas). Nie przystoi na skonfederowane stany, za-

Glicz. Wych. A 4. Zrzebce, gdyby się tak, jak pan    bierać sobie drogi czas takiemi rnałościami. Kolt. List. 2,

chce, wzbraniały czynić, pod czas one zabadają i zaci-    17. Po wieczerzy, nie chcąc zabierać czasu gospodar-

nają. ib. I 8 b. Począł koniem toczyć, i ostrogami go    stwu , udałem się wcześnie do stancyi na spoczynek,

zabadać. Kosz. Lor. 18 b. Zabadał prawie rączo , za    Kr Os. Pod. 2, 50. naprzykrzyć się dłużej , id) rt>oUle t^neit

dziesięć dni 120 mil ujechał Papr. Cn. 1165, <ob. wy-    niebt länger bcfcfyrocrltd) faßen. — §. Zabrać głos, zacząć

dej Boh. zabodati, zawodati czwałać). — $ Zabość ko-    mowę, zacząć mówić, przemówić; ba§ üffiort nehmen, (UJ*

go, bodąc zabić, na śmierć zakłóć; einen tobt ftoßen ,    fyebeit ju fpvet^en, feine (Stimme ergeben. Poseł Bracławski,

tobt fted)en. Kopiąby go cna zabodła.    P. heban Orl. 20.    zabrawszy głos, w te słowa mówił.    Dyur. Gród. 341.

Syna albo córkę ktoby zabodł,    tenże wyrok na siebie    Pierwszy raz głos mój zabierając w    tej tu izbie; za-

będzie nosił. 1 Leop. Exod. 21, 51. ( ktoby ubodł. Bibl.    czynam go od powinnego JW. Marszałkowi uszanowania.

, Cd. i.    Dyar. Gród. 404. Proszę mi nie przeszkadzać, ja głos

ZABOTKA, i, i., Gall. jabot, gors, bryże podszyjne u ko-    zabieram. Teat. 29, 10^. — § Zabrać gust, ochotę*

sz.uli, ber SBufenftreif. Zabotki i mankiety. Xiadz. IS.    zacząć smakować w czerń , zasmakować, ochotę mieć do

*ZĄBB, u, mv., ZĄBRY, ZĄRR7E plur.; (Etym. ząb [ cf.    czego; ©ef^mad moran ftnben, Suft moju befommen. Od

Valach. zimbré* szkorbut 2j; sed cf. cąbr, Certn. 3icmet,    Kazimierza W. dopiero Polacy zaczęli gust zabierać do

3<5mmer). Zabrze nazywają , kiedy koniom około zębów    murów. Nar, Hst. 6, 360. Z dziecinnych lat wielką ku

trzonowych narasta jaka skorupa mięsista chropowata,    naukom ochotę zabrałem. Mon. 67,    631. (ochota mię

okrywająca zębów połowicę i dziąsła wszystkie. Hipp.    wzięła). — Zabrać z kim znajomość, zaznajomić się

107. Zabrze. Bej \\iz 72; zajedź, ein Sluënnidifl on ben    z kim, mit einem Sefanntfdjaft machen; zabrać z kim przy-

3ätynen ber ^ferbe. Kiedy koń melankohk, i kiedy *klą-    jaźń, zaprzyjaźnić się z kim, mit einem greunbfcfyflft nut*

djen , greunbfdjaft fd)Ue$ett, ( cf. zawrzeć, zjąć). Trzeba mi koniecznie z nim zabrać znajomość. Teat. 27, b, 27. Miałem honor poznać się z nim i przyjaźń zabrać, ib. 10. b, 35. Czemu raczej przyjaźni z nami nie zabierasz, ale z t)mi się bratasz, którzy są nasi nieprzyjaciele? Sk. Żyw. 105. Nim kto zabierze z kim przyjaźń,

712

ZABRAKNĄĆ - ZABRNĄĆ,

ZABRODZIĆ - ZABRONNY.

wszystko to darmo ; twoja pani zabrnęła daleko. Teat. 1,

10. zbyt sobie pozwoliła, fte fiat eS ju ntett getrieben, ju arg gemacht. Zabrnąć w złość. Cn. Th. 1358, (cf. unieść się złością, rozzłościć się). — Prov. Nie zabrnie daleko, głęboko, nie głęboki rozum. Cn. Ad. 720. nie wymyśli nic nowego, nie pójdzie i on daleko, nie zagłębi się. powinien się długo namyślać; ale zabrawszy, powinien ZABRODZIĆ cz. dok., w bród się zapuścić, tn bte gartlje otworzyśeie .z przyjacielem postępować. Pilch. Sen. list.    Jjinetn tMtett; Hoss. ąaópecTb, 3aópo4HTb zajść. ZABRO-

11. Dziś widzę potrzebę, abyście zabrały z sobą ścisłą    DZIEŃ, dnia, m., n. _p. Bywają tez sieci na ryby,

' przyjaźń. Teat. 37, 88. ( abyście się związały węzłem    które zabrodniami albo watami zowią, nie bardzo dłu-

przyjaźni).—§. Zaimk. Zabierać się do czego, wziąć się do    gie, których końce do dwóch łask przywięzują, za któ-

czego, przystąpić do czego; ftct) ntOJU aufmacfjen, an*    re rybitwi trzymając, po wodzie brodzą. Cresc. 644.

fdjttfen, imp freiten. Pokłócili, się z sobą, i zabierają    SBatencjje, SBaten, fŚatten, 3ügne^e.

się do potyczki. Boh. Kom. 2, 567. Jeśli" się osieł do ZABRONA , y, z., zabranianie, zabronienie, zakaz; brt§ oślicy nie chce zabierać, obiją mu boki należycie, od    üBerroe&ren, Verbieten, ba3 Verbot; (Vind. prepovedenje,

tego się w niem ogień rozżarza. Kluk. Zw. 1, 190. —    prepoviedanje ; Ross. 3anpemeHie, sanperb ( cf. zaprze-

§. Imperson. Zabiera się na co, zanosi się na co; e8    czenie), aaópaaie, 3aópajo zagroda). Jadwiga, żona Ka-

Iflfft ftdj rüOJU ait, eê bereitet ftd), febieft ftd) an. Zabiera    zimierza W., od ojca swego ‘krom wszelakiej zabrony

się na grzmoty. Teat. 37, 206. Mówił ktoś, że się dziś    do domu wzięta. Krom. 359. I trzech dni nawet nie

u niego zabiera na wielki bal z muzyką Teat. 24. c, 65.    dąno czasu , a w takich zabrona.ch sejmowi dnia nawet

Czy się nie zabiera na nowy bal , nie słychać o jakim    nie naznaczono. Chros'c. Fars. 164. ZABRONIĆ cz. dok.,

pikniku? Zabi. Z. S. 20 —§. Zabierać się zkąd dokąd,    Zabraniać niedok. ; Boh. zabraniti , zabranjm , zabrano-

wybierać się z swojemi rzeczami, cf. wyprawić się ; OOtt    wati ; Sorab. 1. zawobaram ; Carn. prepovçm , propo-

KtO aufbredjen , ftd) aufmaefyen, abjieljen. Rycerka po kilku    vdûjem, (cf. przepowiedzieć, cf. zapowiedzieć); Vind.

godzinach spoczynku , zabiera się od nas Staś. Kum. 2,    vbraniti ( cf. wzbraniać), prebraniti, odbraniti , prepo-

51. — §. Zabierać się w co, nabrać czego na siebie,    vedeti, prepoviedati, obraniti (cf. obronić), dovariti, ob-

w siebie, ntoran jurte^men. Oraz w ciało i w nabiał za-    variti , dovaruvati , obvaruvati (cf. obwarować), preoba-

bierać się krowie niepodobna. Haur. Sk. 55.    riti , savaruvati, (cf. zawarować) ; Croat, zabranyujem ;

ZABRAKNĄĆ med jedntl., Zabrakować dok, zacząć brako-    Rag. zabrâniti; Bosn. zabraniti, zabaviti , (cf. zabawić);

wać, me wystarczyć; anfrtitgen $u mangeln, md)t fjtnlan*    Ross. B03ÓpaHHTt, B036paH3Tb, noópatWTb, noópaHHBaib,

gen, ntd)t auêretdjen. W drodze zabrakło mu    pieniędzy.    B03npeTHTb, B03npemaTb, 3anpeTHTb , 3anpemaTb (cf. za-

Ld pieniądze mu zabrakły, e§ ging ifynt baê    ®elb attS ,    przeczyć), (3aópannTb, 3aópaHHBaTb cf. bramować, wy-

ftltg _tl)m an mangeln.— §. Zabrakować co, w brak za-    łajać, wyfukać, 3aópaHHTbca pokłócić się); Eccl. 3aópa-

rzucić ; Boss. saópanoBaib, 3aópaKoBŁiBaib, tn ben $rad    mth, B03ÓpaHHTH, Bocxaamafo , 3aBtmaBaK), 3aBimaio

werfen, auófdjltcften.    "    (cf. zawieścić), npenmi, tipemy ( cf. przeczyć), npH3a-

ZABRANIAĆ, ob Zabronić. ZABRANIACZ , oh. Zabroniciel.    3anpeTHTH, npH3anpemaTH ; broniąc nie zezwolić, zaka-

ZARRANIE, ZABRANY, ob. Zabrać    zać, nie dopuścić; tternteltren, tterwetgern, nnterfagen, »er«

ZABRATAĆ się zairAk. dok, zabrać braterstwo, zacząć    się    Bieten. Zabraniam czego komu, nie dopuszczam, nie

bratać, pobratać, ftd) $U Sterbrübern anfangen pr. et    fig.    przypuszczam, nie daję. Cn. Th. 1355. et 519. et 498.

Wszystek się był lud prawie ze złością zabratał. Wad.    (bronię komu czego). Wyjść nie śmiem , kiedy Jejmość

Dan. 174.    Dobrodziejka zabrania: Teat. 56. d, 16. Zabronić mowy

ZABRNĄĆ med. jedntl., brnąc zajść, zapuścić się, zapę-    ludziom, ib. 42. d, B. (nakazać milczenie, cf. zatkać im

dzić pr. et fig tr. : tief hinein «taten, (linem    pantfe^en,    gęby). Moneta bywa odmieniona abo zabroniona. Chełm.

Jjinetn geratfjen, ftcB oerttefen ; (Croat, zagazujem    vadum in-    Pr. 141. (zakazana, cf. wywołana). Zabroniony, ‘zabron-

' gredior , cf. gać, cf. jaz) Zabrnąć daleko    w wodę,    ny , Slav zabranjen ; Ross.3anpeiueHHbiH, 3anpeTHUH ;

longius progredi vado, vel vadando. Cn. Th 1358. Za-    (Eccl. 3aópaHHbn1 zagrodzony). Zawsze woda choremu

brnąć na ryby. ib. Zabrnąłeś daleko, dziś wybrnąć    nie    zabroniona słodsza. Hul. Ow. 206; ruimus in vetitum.

możesz Nieme. Bibl. Targ. 14 Zabrnąłem w długi    po    ZABRONICIEL, ZABRANIACZ, a, m., ‘ZABROŃCA, y, m.,

uszy, bez sposobu ratowania się. Teat 1, 16. W pra-    zabraniający, który zabrania, zakazuje; ber üßertttcfirer,

wo zabrnął z^ąsiadami swymi. Rak. Pob. aiij, (zaplą-    Unterfager , 3Serbteter, SSerntetgerer ; Vind. prepovednik ,

tał się, zawikłał, zamotał). Biedny Cyklopie, zawrót    prepoviedavez (cf. przepowiednik), sabranik, sarnjavez *

cię dotyka, Kedyż twój rozum? zabrnął oczywiście    obrońca); Rag. zabrànitegl ; Eccl. B03ÓpaifHTeab, 3aBt-

Kniat, Poez. 3, 242. (zagrązł, zawiązł, uwiąż?). Tak    maiejb, W rodź. ieńsk., ZABRONICIELKA, i, bte -Ser»

zabrnął, że mu niepodobna życie odmienić. Pilch. Sen.    ntefirertnit, 5Sent>etgertnn, 23erbteterinn. ZABRONNY, a, e,

łask. 46. zepsuł się tak, że; eo usque corruptions pro-    — ie , adv., do zabronienia, mogący być zabronionym;

vectus est. Cn. Ih. 1358, (ob. zabieżały się    obyczaje,    penttefirbar, ju neritte^reit, oenttetgltd), mtterfagbar. Lizybo-

pod Zabiedź). Gadaj, praw', wrzeszcz, póki chcesz,    na wzięta szturmem, staje się zwycięzców niezabronnym

’ZABRONOWAĆ - ZABRZĄKNĄĆ.

ZĄB R ZE - ZABUDOWAĆ.

713

plonem. Przyb.    Luz. 85. — *§. Zabronny, zabroniony,    jąc go zabrząkasz, nic    a nic dźwięku nie    da. Opal. Sat.

zakazany; Hoss.    3anpeTHTeJbHUH ,% verboten, »entert, Ult«    73. gdy dla brzęku zastukniesz, uderzysz    w niego,

terfagt. Zabronna    niewiadomość w tych    bywa , którym    ZABRZE, ZĄBRY, ob. Zabr.

panowie bronią uczyć się. Petr. Et. 200. — *§.    Active : Za-    ZABRZECHAĆ , ZABRZEGHTAĆ , ZABRZECHOTAĆ , za-

bronny, zabraniający ; »entèrent), »erbtetenb.    szczekać , ob. Brzechać.

ZABRONOWAĆ cz. dok., Zabronowywać contin., broną za- ZABRZEG, u, m, ZABRZEZE , a, m„ miejsce za brze-wlec, bronując    zakryć, oereggen ; Sorab. 1. falocżicź;    giem , ber ^lafc (unter    bem jenfeittyen Ufer.    W przykrych

Vind. vlazhiti,    polazhiti, noterpolazhiti ; Ross. 3aóopo-    Zabrzegach zakradłszy    się wiele Moskwy pieszej, wozy

HHTb, 3aóopanbiBaTb.    Jak najdrobniej zabronować rolą    przeprawujące się w tyle ogarnęła. Tward. Wi. 45. ZA-

naleźy, aby się brjły    rozbiły. Przędz. 102. Jęczmień i    BRZEŻNY, a, e, od zabrzeża , z tamtej strony rzeki; .

owies w podłuź i    w poprzecz zabronują    się.    Kluk. Rośl. Ron. 3aóepe5KHMM, »om    jenfetttgett Ufer, jenfeittg.    ZA-

3, 194.    BRZEŹYSTY, a, e, — o    adv., brzegów wysokich, przy-

ZABRÓZDZIĆ cz. dok., brózdy porobić, brózdami zawlec, krych; ftetluferig, Ijotyuferig. Rzeka ta wazka wprawdzie, »erfurtyen ; Sorab. 1. zabrozdźam. ZABROZDZ1C1EL, a, jedno że zabrzeżysta bardzo i głęboka. Biel. 701. Pu-m., bte Serfurtyer; Sorab. 1. zabrodzer.    ścili się wszyscy w pław przez rzekę Styr, głęboką i

ZABRUDZIĆ cz. dok., ‘ZABRUKAG, ZABRUCZYĆ, Zabru-    zabrzeżystą. Gwagn. 250.    id. Biel. 295. Zabrzeiysty

dzać niedok., Zabrudzywać czejtl. , brudem zanieczyścić,    Dunaj. Bardz. Trag. 100. Nilu. płyniesz [z kraju *połu-

zasmobć ; befcbmityen,    fdtntu^tg matyen, rntt ©tyntuj) bebef*    dniego zabrzeżysto. Bardz. Luk. 183. Tam rzeka Marlen; Boh. zaśpinjm ;    Ross. 3ara4im>, 3acycJiHTb, H3Ma-    syasz zabrzeżysta płynie. Bardz. Luk. 40.

païb, H3MapMBaTb pr. et fig. tr. Ustawicznie zbiera i 1. ZABRZMIEĆ med. dok., zacząć brzmieć, głos rozlegają-tasuje karty, lak że    są zabrudzone. N. Pam. 2, 166.    cy się z siebie wydawać; erftyaden, ftymetternb ertönen;

Nosił zawój z grubej    płachty tak zabrukany, że już nie    Sorab. 1. zabrantżu, zazencżżu pr. et fig. tr. Zawias

można było w nim rozeznać koloru. N. Pam. 3, 273. ' ruchem drzwi zabrzmiały.    Hul. Ow. 32. ( zaskrzypły ).

U gnuśnego i niedbałego, musiałaby się i chuętka za-    Bóg wysłuchywa modlitwy    nasze z daleka, tó jest, nim

brukać. Pim. Kam. 99. Na czele Romula z pod *zabru-czonych marszczów wyglądało utrapienie. Staś. Num. 2,

7. Zabrudzeni w nędzy i mizeryi. W. Job. 50, 3. Jako zabrukał w gniewie swym pan córkę Syońską. Budn. Tr.

2, 1. (zaćmił. Bibl. Gd.). Morze okropną falą czarny wiatr zabrudzi. Hor. 1, 32. Nar., ( cf. zabielić). Baran taki niech jagniąt pstrociną swą nie zabrudzywa. Otw.

Wirg. 450. Gdy kto ma na skwierk drugich serce za-stalone , Stan w nim widzi gangreną członki zabrudzone.

Zab. 9, 114. Zabi, (zarażone, zapaskudzone, zapluga-wione). Goż ja pocznę mizerny grzesznik utroskany,

który jestem na duszy wielkością grzechów' zabrukany. 9. Uderzcie w huczne kotły, zabrzmijcie w waltornie, Kulig. Her. 42. Gdyby nas występki do ubóstwa przy- W krzykliwe trąby, surmy, a, gładko i sfornie. Nar. Dz. wiodły, moglibyśmy się tego wstydzić; ale że to losem

nieszczęśliwym się dzieje , nie ma coby nam czoło za- 2. ZABRZMIEĆ nijak, dok., Zabrzmiewać niedok., nabrzmia-brudzić mogło. Teat. 49. c, a 2 zachmurzyć.    łością zajść, »erftymetlen. Zabrzmiała mu cała twarz.

ZABRUKOWAĆ cz. dok., brukiem zakryć, befietnpflajlern, , Bndtk. befteinbrücfen, mit ©teinpflafter belegen ; Boh. zadlażiti ; Ross. ZABSKO ,

33M0CTHTb, 3aMauuiBaTb *zamościć.

ZABRUNATN1G cz. dok., brunatno zafarbować, braunen, ZABSKO, a, n., brzydki ząb, ein (mfflttyer 3<tyH ; Ross. 3y-brćhinltcb anlaufen laffen.

ZABRYZGNAC cz. jedntl., Zabryzgać dok., bryzgając zabru- ZABUCHNĄĆ cz. jedntl., Zabuchać niedok , buchając zbić, dzid, zaszargać ; fprtfcenb befcljmu$ert, fd;nu;|tg befprt^en , zabić, zjeść; pufeitb jufdjlagen, i« Tobe puffen, effenb ttt anfprtfsen mit ©ajTenfotl); Ross. 3aóphi3HyTb, 3aópLi3raTb, fid) bmeinpujfeit. Bndtk.

3a6pu3rHBaTb , 3anpMCKaTb, 3anpbicKHBaTb ; Eccl. sarpfl-¹ *ZABUD, ob. Niezabud, ob. Zabyć.

3HHK), (cf zagrąznąć). Wyszedłszy na ulice dusić się ZABUDOWAĆ cz. dok., Zabudowywać częsll. , budując za-trzeba od kurzawy, lub zabryzgać się błotem: N. Pam. jąć, budynkami zasadzić; Boh. zastawëti, (cf. zastawić); 10, 49. zabłocić.    Sorab. 1. zatwaru, (cf. za tworzyć) ; Vind. sasidati, sazim-

ZĄBRY, ZABRZE, ob. Ząbr.    prati ; Bosn. zazidati ; Ross. 3acTpOHTb, 3acTponBaTt (cf.

ZABRZĄKNĄĆ cz. jedntl., Zabrząkać , Zabrzdąkać niedok.,    zastroić ), npnpyÓHTb, npnpyóaTb (cf. przyrąbać), npnro-

zacząć brząkać, brzęk wydawać, wywabić głos brzęczą-    po4HTb, npiiropamnBaTb (cf. przygrodzić), 3ace^HTb , 3a-

cy; Ross. 3aTtoKaTb, lo^flimpern, ju flimperu anljeben. Po-    ceMTb, (cf. zasiedlić); »erbauen, mit ©ebauben befefcen, an*

dobieneś do garca niewypalonego , w który gdy próbu-    fußen. Zabudować grunt, budowaniem zapróżnić. Cn. Th.

zabrzmią. Pociej. 363. nim się odezwą, efe fie laut mer* ben. Wojny Tureckiej pogróżka po wszystkiej ziemi naszej zabrzmiała. Kłok. Turk, pr, (zagruchnęła ). Niechaj kochana , wybrana wśrzód wiela, W ,twych pieśniach wdzięcznych nam zabrzmi Bragela. Kras. Oss. Bob. — Kto usłyszy, zabrzmi mu w obu uszach jego. Bibl. Gd. 1 Sam, 3, 11. ( zadzwonią mu obie uszy. Budn. ) ; eö roirb tym tu bepben Ojjreit fltngen, bie'Styren werben tym gälten. — §. Acliv. Zabrzmieć w co , brzmienie wydać ; ftyadert matyen , tönen laffen. Niechaj Orfeusz zabrzmi w struny swoje, By melodyjne były wiersze moje. Auszp.

1, 125.

xabetina.

a, n., brzydka żaba , ein pfflityer grofty ; Rag.

óhcko, 3y6ume.

Słownik Lindego wyd. 2. Tom VI.

90

744

ZABUJAC-ZABYĆ.

ZABYSTRZYĆ - ŻĄĆ.

posablivost * zapamiętliwość, sabliu, osabliu, posabliu « zapamiętliwy); Croat zabili, pozabiti, pozablyujem, zpo-zabitisze , (zabènye ,* zablenye, pozablenye oblivio , za-blyiv, pozablyiv obliviosus)• Bom. zabitti , zaboravittise, (zabitjé oblivio , zablitivvi obliviosus); Bag. zabijtje, za-bijt oblivio , (zabît locus remotus, mjesto pustoscno, serf cf. zabić); Ross. 3aóLm>, 3a6uBaTŁ, 3a6bnie, 3aÔBenie, sa6-BCHHuii, (3a6biBqHBUM zapomniały); Eccl. 3a6biBaio, 3a6-BeHie, (3a6ßeHHO obliviose , 3aóbiTJHB-& zapamiętały, zapominający) ; — zabywać, słowo Ruskie. Dudz. 52. Zabawie się i robotom jego przypatruje, Gdzie pomylił, gdzie czego zabył, pokazuje. Ùstrz. Troi. 153 — §. Mugis active: Zabywać, wybijać sobie z pamięci, z myśli, cf. pozbyć; fidj au$ bem ©Inne fdjlagen. Frasunku lubo snem swobodnym, Lubo będę zabywał śpiewaniem łago-ZABURCZEĆ,    ZABURDAG cz.    dok., burcząc zahukać, ttttt    dnym.    Simon. Siei, 15.    Pieśniami i winnym trunkiem

Zabywaj złego z frasunkiem. Hor. 2,455. Min.\ (malum ZABURTOWAĆ cz.*dok., burtująe założyć, zawiązać; art« vino lavato). Wczoraj czekając na twe obietnice, I za--    fdjnurm, feft    attfmlpfen. Na    hys, gdy wiatr dobry ku    bywając    niejako tęsknice,    Napisałem ci .rym ten. J    Echan.

górze, aby do góry żagiel    i za warkocz i za traref cią-    Ir. 45.    Wdzięczne twoje    multanki, Kiedy grasz,    Węda,

gnęli i one    zaburtowali i    zahalzowali podług potrzeby.    w lesie    zabywając Hanki.... J. Echan. Fr. 42.    Polska

Haur. Ek. 174.    żyznością przedziwną dobrej myśli nam dodaje, tym sa

mym frasunku zabywa Janusz. Fos. A 3. Frasunków głównych grą zabywał Zebr. Ow. 48. Myśli ślepej zaby-wanie. Zebr. Ow. 9i. Hipokrates nocne pragnienie zabywać snem każe. Fetr. Wod. 50, (cf. zbywać , zbyć , cf. Ross. 3aóLiTi> drzymanie, lekki sen), — *g. Oeconom. Gdy się bydło zabywa, zadawać mu na to drzewa cisowego naskrobawszy w chlebie. Hour. Sk. 58?

mcm stać będziesz, ani przeszłych ani przyszłych zabu- ZABYSTRZYĆ cz. dok., bystrym uczynić, zaostrzyć, by-rzek, ani żadnych niebezpieczności świata się bojąc. Bej.    strość pomnożyć ; muf(djdrfctt, »erfchärfen. fcî;arf machen pr.

Ap. 3. ZABURZLIWY, a, a, e — ie adv., do zaburzenia    et fig. tr. Wspaniały orle, ktoć zabystrzył oko, Żeś je-

snadny , leid)! tn Verwirrung JU bringen. Rozpustna rzecz den wejrzał w to słońce głęboko? Miask. Byt. 45. jest wino, a zaburzliwe pijaństwo. 3 Leop. Frov. 20, 1. ZABYT , u, m. , zabycie, zapamiętanie, zapomnienie; ba3 (trwożliwe. 1 Leop. ; wino czyni pośmiewcę, a napój mocny *zwajcę. Bibl. Gd). — Active: Zaburzliwy, wichrowaty, burzliwy, prędki do burdy, niespokojny; auf« rührerihh, janffuchtig, unruhig. ZABURZYĆ cz. dok., Zaburzać niedok., burzą poruszyć, przywichrzyć pr. et fig. tr. ; ftftrmifch machen, Uńgemitter erregen, mit ©turnt über« jteljett, tn Ballung, Unruhe, Verwirrung bringen. Mogłam gromy stanowić, morzem zaburzyła Bez wiatrów, i zno-wum je z burzy uciszyła. Bardz. Trag. 458. Zaburzenie, zawięhrzenie , burza wszystko zamącająca, szturm, wicher pr. et fig. tr. ; Itngewitter, ©turnt, Ballung, Verwirrung.

Gdy się Krzyżacy do zamku przybliżali, takie się zaburzenie w powietrzu stało , iż jeden drugiego przed kurzawą ani widzieć, ani przed grzmotem słyszeć mógł. Stryjk. majątku.

262. Po ‘smętku wesele, a po wielkim zaburzeniu'rado ZABZDURZYG cz. dok., zacząć bzdurzyć, bzdurząc zamącić, jasno bywa. Bej. Fast S 6.    zamydlić; aufangen ju fafeln, befafeln, befchwinbeln.

*ZABYĆ med. dok., ’Zabywać niedok., zbyć z pamięci, pu- ZABZDZIG med. dok., zacząć bzdzić, bzdzinami zanieczyścić; ścić w niepamięć, zapamiętać, ‘zahaczyć, zapomnieć- bêftjien , JU ftftett anfangeit, bcftfteu, oerftftcit.

»ergeffen, betu ©ebacbtntjje entloffcn, au§ ber Sicht laffctt ; Sorab. ZAC , ob. Zacz.

i. zabéwam, zabédu, (zabetżo oblivio, zabété obliviosus); ŻĄĆ, żął, żęli, żnie, żnę cz. niedok., Zżąć dok., Żynać Carn. posabiti, posàbem , obs. sabém ; Vind. sabit, osa-bit, posabiti ssbiti, posabiti, osabiti, sapomniti, (sa-blenje, pasablenost, osablenost, sablivost, osablivost,

1559. Jam rabuś , mówił tam ktoś do pogromcy świata , Źe pod memi żaglami pływa jedna bata , A tyś bo-hatyr żadnym niezrównany czasem , Źeś pływającym morze zabudował lasem. Nar. Dz. 3, 126. Zabudowanie* budynki ; Ross. npupyÔKa , ©ebâube. Obeszliśmy wszystkie gospodarskie zabudowania. Xiądz. 261. — Zabudować się, wzmódz się w budynki ; att ©?hdnbett reich tuer» beu, »tel ©ebäube hefotnnten. Za Wacława zabudowało się w mury miasto Kraków. Nar. Hst. 5, 279. — §. Zabudować, budowaniem zasłonić; »erbauen, bauenb »er* ¹ beefett. Zabudować okna sąsiadowi. Cn. Th. 1359. światło mu odjąć budowaniem.

ZABUJAĆ , ZABUJAG się med. dok., bujając zapędzić się, üpptg, fchtnelgenb, tanmelnb, hinter etroaè ÿiit geratheu. Bndtk.

©gelten betawben. Bndtk.

‘ZABURZKA , i, z., zaburzenie, burza, zamieszanie burzliwe ; ©emitter, ©turnt, Unruhe, $ert»irrung. Czasu wieczornego, ‘alić oto zaburzka, 5 rano tedy się nie ostoją. 1 Leop. Jes. 17, 14. (czasu wieczornego nastąpi trwoga. Bibl. Gd.). Ubożuchna zaburzką znędzona bez wszelakiej pociechy. 1 Leop. Jes. 54, 11. (wichrem roz-miotana. Bibl. Gd.). Z bezpiecznym a wesołym sumnie-

3Sergej[ett, au3 bem ©inne Saffen ; Ross 3a6bnie, 3aÓBCHie, (3aóbJTb drzymanie , sen lekki). Przeszłości zabyt. Weg. Mann. 1 , 250, (cf. niezabud , ‘niezabytj. ZABYTEK, tku, m., pozostałego co z byłych rzeczy, eilt Überblcibfe! au$ ber Vergangenheit, j. V. auâ bem Śllterthume. Pieśń ś. Wojciecha najdawniejszym jest poezyi w języku Polskim zabytkiem. Wag. Hst. 15. Szczątki starożytnego Rzymu są to zabytki dawnej jego wielkości, Ross. pa3-BajiHHU 4peBHaro Pmvia cyrb naMHTHiiKH ero 4peBHaro BejiUMia. Włochy więcej dostarczają zabytków starożytnych, jak cała Europa, a im więcej onych odkopują, tym więcej się umiejętność rozszerza. Zab. 5, 283 Niechaj między żołnierzy rozda swój zabytek. Dmoch. II. 2, 174. resztę

contin., lob. Pożąć, pożynać); Boh. żjli, żal żnu ; Slov.iot, żnem ; Sorab. 2. żnesch, żnisch, zösch, (cf. Germ ©((hel; Vieberb. fefel; Angl. sickle; Svec. sikel; Lat. secula, cf.

ZACERKLOWAĆ - ZACHCIEĆ. 715

ŹĄć - ZACENIĆ.

siec; cf. Germ. ©enfe; Auslr.    ©cnpfe; 9?rbfdjf. ©e$e,    męża swojego, powiadając,    iż nie zaceniona nigdy za-

©egeb , ©eeb, ©etb; Salic,    leg. seize;    hi. sigdur ;    płata jej. Rej. Post. G g 3.    nieoszaeowana, unf(|fl$6flr.

Anglos et Angl, sithe ; (Sorab. 1. źencz, żneyske me- ZACERKLOWAĆ, ob. Zacyrklować. ZACEROWAĆ, ob. Za-szacztwo * sierpień); Carn. shęti , shęl, shśjnem ; Vind. cyrowaé.

sheli , shel , shajnem , shenjem , ( cf. siano); Croat. ZACHACHMĘCIĆ cz. dok., w chachmęt wprawić, zamącić, seti, senjem, sènyem ; Bosn. sgetti, sggnetti ; Rag. zamieszać; oermttTen, In SfBtrrmari’ Bringen, xetti, xgnetti ; Slav, xeti ; Ross, jkbtl , auty; zrzy- ZACHAC1E, ia, n., miejsce za chat«, za chatami, ber nać zboże sierpem, żniwo odbywać; ftdjeln, mit ber ©i* Ijlnter einer glitte. Kilka set ich z Juki się zakradając, d)el fdpteiben (cf. kosić), ćirnten. W Egipcie poczynają żąć po zachaciu nadbiegali, strzelając, a potem się za chaty w kwietniu, pożynają niż się skończy maj. Boler. 215. albo chałupy ustępowali. Papr. Koi. 552.

Po zżęciu 'kłosia, lekką ścierń pałają. Otw. Ow. 29. Gdy 'ZACIIAŁEM, *ZAHA<ŁEM adv., [cf. rusk, zahał-, łom 2]; pomoce żynają za dzień i za    pomoc, po    dwojgu wy-    ogółem, hurtem, ryczałtem,    bez różnicy; flUeê jufammen,

chodzą, Haur. Ek. 72. Bardzo    wiele tego,    coby żąć, ale    überhaupt, eiirê fn$ anbere, burd) etuanber. Godzieneś ty

żeńców a robotników mało. 1    Leop. Mach.    9 , 57. (żni-    ogniu , nie podłe warsztaty ,    Ale najjaśniejsze palić ma-

wa dosyć, ale żeńców mało. 5 Leop.; żniwo-ć w prawdzie    jestaty , Godzieneś przednie trony, Berło, jabłka, ko-

wielkie, ale robotników mało. BibCGd). Rola ta ma jęczmień    rony, Swoim zapałem Topić zahałem. Zimor. Rox. 349,

na żęciu. 1 Leop. 2 Reg. 14, 30. dostały do żęcia ;-(Eccl.    Nie przepuścił Tatarzyn białej płci, ani dziatkom małym.

nomniiaeM'B, Koroparo WHyrE imi mam mojkho , 'pożenny).    Niby w lesie gęstym drwa siekł wszystkich zachałem.

— Trzeba dobrze zasiać, kto chce żąć dobrze. Gorn.Wi.    Zimor. Siei. 240.

. a-

J 5 b. Kto skąpo sieje, będzie też żął skąpo'. Sk. Kaz. ZACHAMOWAG, ob. Zahamować. ZACHAŃBIĆ, ob. Za-598. Bibi. G 2 Cor. 9, 6. Każdy będzie skąpie żął,' hańbić.

kto skąpie rozsiewa , Lecz który hojnie sieje, hojne żniwo ZACHAPNAG cz. jednll., Zachapać niedok., zachwycić, za -miewa. Prot. Jai. 7; Croat, kak bus szejal, tak bus sal: Slav.    capić; Ross, 3axanaTb, 3axanuBaTb; Eccl. 3axanjiaio, no-

co si nasegeś , to żaf budeś; kdo né sege, ten né wege.    xnmaio , erfdjnappcn, cnt>tfdten , ergreifen.

Pochodź, dożąć, doiynać, nażąć, ob żąć, obżynać, ob- ZAGHARYASZ , a, m., imię własne. Zacharyasz prorok iynki, poząć, pożynać, zaząć, 'wyżynki, żeniec, ini- w tenże sam czas żył, jako Aggeusz. Zal, H. T. 321. wiar z, żniwo.    ₇    3ad)anajL

jKajTb, miny . tłoczyć ; britefen, preffett, mtttben. S w oczy heretyka, przeto je dziwnie próżno. Zam. Post. 3 , 79 b.

2. ŻĄĆ, f. żmie, żmę cz dok., Żymać niedok ; Ross. *aTb, ZACHCIEĆ, f. zachce, zachcę med. dok., Zachciewać, *Za-nawarb , HajKHiiaTb ; miąć, cisnąć, gnieść, chciwać, 'Zachcywać contin. ; Sorab. 1. fachziecż ; Ross.

boże iż    kolą    3axorfeTb , B03xorfcTL ; Eccl. kwot-kth ; zażądać,    pożą-

i kręci,    ale    dać, zacząć chcieć, życzyć; geluften, ein £üftd)en    Mom*

men, $u molten, jn munfdjen, ju Begehren anfangen. Izasław Pochodź, wyżymać, wyżąć, wyżęty, wyżmiety, wyżmiąć,    zachciał dziedzictwa Wyszesława, i kazał go do więzie-

wyitlżmąć, wyżdżąć, zażąć, zażymnć, zżąć , zżymać.    nia wsadzić, ażby mu swego zrzekł się dziedzictwa. Steb.

ZAGAPIĆ,    'ZAĆZAIMĆ    cz. dok    ,    capiąc    zachwycić,    (ob.    60. Przeklęte te karty, już nigdy grać nie będę. Ç». Do-

Çap ) ;    Ross.    3auanaTb , ertjafcBen,    ermtfdjen,    an fid) raffen.    brze, wrócisz się jutro znowu. A. Nie, upewniam!    Za-

Zerdziami haczystemi 'zaczapia. Brud. Ust. D 5. (uncat).    chciałeś, jam się już zgrał do szeląga. Teat. 59, 220.

chciałbyś, bumodjtefłmotyl, bu mottteft mol;!! Jak ona mogła w-nijść do izby , kiedym ja i drzwi i okna dobrze pozamykał. jÇ’. Zachciałeś! ona drwi i z zamku twego i z twoich okienic. Teat. 28. b, 7. (tak rozumiałeś, mniemałeś , spodziewałeś się , chciałeś żeby się udało). Jeśliby posłuchać nie zachcywali.... Krom. 472. (nie chcieli , jeśliby im się ubrdało być nieposłusznymi). —-§. Zaimk. Zachcieć się, zachciewać się Boh. zachtjti se, zachlèlo se., zachce se. Zachciało się komu czego , napadła kogo żądza. Cn. Th. 1359, eë manbelt einen an, fommt einem blc ßuft an, e§ manbelt einen bie Snft an, e8 gelüftet einen. Powiedział mu chory, iż mu się już jeść zachciewa. Rej. Zw. 26 b. ( że mu apetyt przychodzi, cf. załaknąć, cf. zapragnąć ). Czy ci się szczęśliwości aniołów zachciewa? zachcieli Być bogami, i z nieba zlecieli. Przyb. Ab. 24. Zachciało się wilkowi plęsać, śpiewać. Cn. Ad. 685. (właśnie mu też do twarzy). Częstokroć także zachciewa się pokojów- modnie umeblowanych, te n. p. meble, są dosyć piękne, ale nie mają gustu, bo nie są z Paryża. Teat. 7. d, 21. Czart. Dziewczynie

Który swojego nadtracił, wnet spokojnego znajdzie, wil-czem prawem obwinuje , aby jedno zaczapić. Gil. Post.

28 b. Ci piętnaście set koni Moskwie porazili , I wojewodę tegoż wojska 'zaczapili. J. Kchan. l)z. 295 Wyciąga po worek rękę Orgon go umyka , Oj żeby to złotko zaeapić. Teat. 55. b, 9. Szlachcic pszenicę wszys-tkę przedał, jam zaś te pieniądze zacapił, i jeszcze mi swoich pożyczył Teat. 22, 8(3. Parę mdioników dobrze jest zacaplć, Przynajmniej długi człeka nie będą już trapić. Kieme. P. P. 32 Zacapiłem mu te pieśni, gdy się do Amarylidy kwapił Nog Wirg. 521.

ZACĘBROWAĆ , ZAGEMBROWAĆ cz. dok., cembrując zaprawić; oerjtmmern, mit 3tmmermerf »ennad)en.

O ctt*

X C/l

ZACENIĆ, ‘Zaczenić vulg , ¹ disłng. zaczynić) cz. dok., cenę czego zapowiedzieć; Bosn. zacjeniti; Rag. zazjêniti , einen ÿretë aufagen, anfcblagen um einen gemiffen ^iret^, el* neu gemiffen ^3retß forbent. Może cokolwiek ustąpić z tego, co zaceniła. Mon. 68, 976. Drogo zaceniono te nędzne a    arne występki nasze. Rej. Post. T t 4. (ota wano

os cowano). Żonę poczciwą nazywa pan okra    dom

łodym wieku, wiele się rzeczy zachciewa. Teat. 15, ZACHERLAĆ med. dok., zaczynać cherlać, zapadać na zdro-40. Zapomniawszy o mojej randze, zachciwa się Was'ci win , ju frdnfeltt anfangs.

być ważonym na jednej szali ze mną. Teat. 1, 88. Jak ZACHĘT, u, m., ZACHĘTA, y, z., ZACHĘTKA, i, i., się stało, Ze ci się młodej dziewki staremu zachciało? zdrbn., zachęcanie, zachęcenie i to co zachęca, czym Teat. 43. c, 109. Wyb. Zachcenie, zachciewanie, za-    zachęcają; Boh. zabod, (cf. zabość, ob. Bodziec); \ind.

chciewanie się, zażądanie, pożądanie, pożądliwość, upo-    naganja, pergania, napelanje, bie Slnmmiterung, ShtftttUtt*

dobanie, cf. apetycik, ślinka, oskoma, oskominka ; Slav.    terung, Sïrtrei^llitg. Bez żadnych pobudek i zachętów, każ-

zaklivanje , bo$ 23elieben, ©duften, 23cgel)ren, baê Süftdjcn.    dy do zachowania i ocalenia siebie dąży. Pilch. Sen. Ust.

Stół zastawiony podług zachcenia. Węg. Marm. 3, 105.    287. Ile mam zachętu Z piękności twojej, tyleć pewnie

Brzemiennej zachciewanie uśmie-rzyć. Sienn. Rej. Cho-    czyni Twarz ta odrazy i wstrętu. Kniaź. Poez. 3, 259.

roba kołtunów sprawuje niedogodność, zachciewanie się    W głębokiem milczkiem kaczki jeziorze pływają, Gdy

i bałwanowatość. Perz. Lek. 12. Cukier na koryandrze    swej zachęty, samca gdy swego nie mają. Gaw. Siei. 584.

brzemiennym paniom zachciewania rzeczy do jedzenia    Przyjmuje sternika, który tak mu był potrzebny, Z miłą

niesposobnych odejmuje. Syr. 455.    twarzą , i zachęt czyni mu pochlebny. Przyb. Luz. 28.

*ZACHCYK, a, m., n. p. Przędzy od zachcyków.... Instr. Nowe im zachęty wystawna przed oczy. Dmoch. U. 3,

508. Wnet na jego staranie, i pilne zachęty, Ukazał liczne zyski grunt długo nie tknięty. Zab. 12, 250. Król swym zachętem w kraj światło wprowadza. Zab. 12, 13. Szost. Rzymianie ćwiczyli się i ćwiczą w naukach. znajdując wsparcia i zachęty od światłych • panujących. N. Pam. 4, 64. Szlachetne umysły z chwalebnych czynów biorą zachęt do naśladowania. Pilch. Sen. list. 296. Dziedzictwo jest najliczniejszy zachęt do pracy. Przestr. 80. Naród nie mając ani zachętu do cnoty , ani powściągu od swywoli, otworzył smutne w okropnej anarchii widowisko. Nar. Hst. 2, 277. Żywość dowcipu, miłość honoru, były mu do znacznych postępków w na-

w .m

cel. Lit. — ?.

ZACHĘCIĆ, f. zachęci, zachcę cz. dok., Zachęcać niedok., chęć do czego w kim wzbudzić, dodawać chęci, przywiązania, ochoty, ochocić; unreifen, aufmuntern, Suft ivoju machen, anregen ; Cam. dégâm ; Mind, sberlhiti, na-ganjati (cf. nagnać), perganjati (przygnać), nspelati, na-oistrugajti , naferzhiti , poferzhiti, gorpoferzhiti (cf. serca dodawać), vjunazhiti, (cf. junaczyć); Ross. 3aoxoTtiTb,

3aOXOUHBaTb, ÓOApHTb, o604DHTb , OÓOApHTb, nOOCTpjlTb, noompHTb (poostrzyć, zaostrzyć), Hyuaib, HyKny, (cf. nukać). Zachęcić kogo sobie albo do czego , inescare.

Cn. Th. 1559. Zachęcić kogo sobie, przywiązać go do siebie, zjednać go sobie, ująć sobie; jentrtuben fur ftd) ukach zachętem i pobudką. Nar, Chodk. 6. etnnetymcit, gewinnen. Aby gołębie zatrzymać, i przy domu ZACHŁADZAĆ, ob. Zachłodzić.

zażłopać; erf^lappern, erfcftlamperu, fd)lampernb einfcblucfett. Cokolwiek zachłapił, zaraz całkiem połyka. Pilch. Sen. list. 2 , 188.

616

ZACHĆYK - ZACHEŁZNĄC.

ZACHERLAĆ - ZACHŁYSTNĄĆ.

zachęcić, potrzeba im gołębniki budować. Hour. Ek^ióS, ZACHŁAPIĆ, ZACHŁAĆ cz. dok., chłapaniem zachwycić, (cf. zanęcić). Zachęcenie, ob. Zachęt. ZACHECIC1EL, a,

m., ZACHĘClClELkA , i , i., który lub która zachęca, zachęcająca •. ber Slufmunterer, bte Slufrauntererinn, ber 3ln* relier, bte Slnreifcerinn, ber Slufrcgcr, bte Slufregrtttm; Ross. ZACHLASTAĆ cz. dok., chlastając zabryzgać, zaszargać, cf. oóo/tpuTejib,oóo4pHTejbHbiH, nooiupmejbHbiH,    noompHTeab,    zaehlusęąć; tu ben Holi) fcfylagenb befunden, befct’inieren,

noompnTeabHima ; Eccl. .no4BH3aie4b.    befd)Iumpcrn. Ogon nasz, mówi liszka , próżno się po

ZACHECHOTAĆ, ob. Zachychotać.    prochu szast3, Albo się w błocie zachlasta , Więc ja

'ZACHĘDOŻYĆ cz. dok., w *ochędostwro t. j. w ozdobność    z miejsca mego wnoszę,    Żeby    tego    pozbyć się    ciężaru,

zaopatrzyć, przyozdobić, zaozdobić ,    zakrasić, przypie—    Zab. 13, 281. Treb.

kszyć, wystroić; Jterlict) anêftatten, auêjcfmutcfen. Musiał ŻACHL1WY, a, e, [cf. rusk, żachływyj lękliwy; Etym. sobie sprawić i dziwnie ubogacić-a    zachędożyć majestat    ceik. oęsttfCŁ strach 2], n. p.    Źachwliwej niedołężności

bóstwa swego. Rej. Post. Ccc 6.    Bądźmy ustawicznie    bronią się pozorem. Czart.    Myśl.    243,    cf. Germ,    jagftaft. ?

gotowi, zaehędożywszy panu wiarą a stałością swoją my- ZACHŁODZIĆ, f. zachłodzi, zachłodzę cz. dok, Zachładzać śli i serca nasze. Rej. Post. D d 6. — g. Żachędożyć,    niedok. ; Ross. 3axo;i04HTb, 3axojaacHEaib ; chłodu na-

zaczyścić ; retu pu^en, t)crpu|en, oerburften. Bndik. Szczo-    bawić, zacząć chłodzić, ochłodzić; etmaê füfile ntadjen,

tka plamę zachędożyć.    abfti^len. Wielbłądy na miejscach wody nie mających,

ZACHEłRAĆ, ZACHEŁPIĆ, ZACHEŁŚCIĆ ,    ob.    primitiva.    woda w sobie bedaca zachładzaja sie. Chmiel. 1, 587.

ZACHEŁZNAĆ, *ZAHEŁZNĄĆ, ZAK1EŁZNAĆ cz.. dok., Za- ZACHŁOSTNĄĆ cz/jedntl., Zachłostąć dok., chłostą zaciąć, chełznać , Zachełzać niedok. ; Slov. zazuhadlugi ; kiełznem    einen SdjmteP oerfe^ett ; zacząć chłostać, ©d)tttiffe JU gelten

zawściągnąć, zahamować, w-slrzymywać pr. et fig. tr.ben    anfangen; Ross. 3ax4ecTHjTb. 3axabiCHyTb.

3aum anlegen/anjie^en, jaumen, bmtbtgen, juru^alten. Uci- ZACHLUSNĄĆ, ZACHLUSTNAĆ cz. jedntl., chlustem żachną wiatry zahełznane w szczękę. Chrośc. Job. 143. Zu- bryzgać, zaplusnąć; tnê Stoffe mit ©crćtufd) fd)lagettb be» chwali ludzie mają być zachełznani, aby nie wierzgali. Petr. fprt^en , naß madden ; Ross. 3ax4iocTaTb.

Pol. 2, 155. Oszustowi temu usta zachełznać. Pot. Arg. ZACHŁYSTNĄĆ się, ZACHŁYSNĄĆ się zaimk. jedntl., chły-243. — Impossib. Niezachełznany nieprzyjaciel. Pol. Syl.    śnieniem zakrztusić się; floss. 3axae6nyTbca, 3ax4e6w-

291. niepodobny do zachełznania,, niehamowny ; ntc^t JU    BaTbca , ftdj tterf^lurfen. Chcąc śmiech zapić, podsunął

Mnbtgcn, unbejä^mkr.    śklenicę pod usta, ale się zachłysnął. Ossol. Słr. 3. Ana-

ZACHMIELIĆ - ZACHÓD.

ZACHÓD.

717

kreon rozynkowym jąderkiem zachłysnął się tak, że go ani połknąć, ani wyrzucić nie mógł ; zatym się nim *uda-wił. Warg. Wal. 538.

ZACHMIELIĆ cz. dok. , zaprawić chmielem, mit $opfen ort* machen; zapić, osobliwie piwem chmielnem, oerfaufett. Zachmielił swój rozum.

ZACHMURZĘ, a, n., miejsce za chmurą, ber Ort (tinter ber Sîegemwtlfe. Słońce się wygarnęło z zachmurza, I bez wszelkich przysad świecić jęło. Zebr. Oiv. 572 ; oppositas evicit nubes, t. j. z za chmury, (tinter ber SBolfe (tentor ;

n. p. Słońce z zachmury zapada. Kniaź. Poez. 1, 132. ZACHMURZYĆ, *ZACHMARZYĆ cz. dok., Zachmurzać, 'Zachmurać ,'Zachmarzać niedok., chmurą zakryć, po-chmurzyć, cf. zaobłoczyć ; mit SBolfeit bejieftett, »erftnftent, tterbetfen ; Ross. npunaxiyrypHTb, npiiHaxMypiiBaTb pr. et. fig. tr. Dzień ten był z wiatrów dżdżowych zachmurzony, i w smutnej się pokazał postawie. Bardz. Luk. 7. Suchy wiatr z zacbmuraniem. Sienrt. 434. Zachmurza się * niebo się zachmurza, 'zacimia się; eê Ükrjfeflt fid), ber §int* mel uberjteOt fi#, bemölft ft# , ummölft fi#, (oppos. wy-pogadza się, wyciera się); Ross. saMOjjajKHBaeTt', 3aMO-ÆOAMO. Gdy się tam i sam kręcił Achab, *alić wnet niebo się ciemno zachmurzyło, i obłok i burza od wiatru przyszła, i spadł deszcz bardzo wielki. 1 Leop. 5 Reg. 18, 45. (niebiosa obłokami i wiatrem się zaćmiły. Bibl. Gd.). Gdy niebo się zachmura , iż się gradu albo jakiego srogiego gromu "nadziewamy, toż dopiero się wiercimy. Rej. Post. B 6. Coż czoło zachmurzasz? Teat.

43. c, 70. (zasępiasz, posępiasz, ob. Posępny, pochmurny). Niekontent już z kaptura, W którytp niedawno wzrok na świat zachmurzył, Radby się z niego znowu wyka-pturzył. Min. Ryt. 3, 527. Szatani nie rządzą jasnym i ozdobnym światem , to jest dobrymi i pobożnymi ludźmi, lecz ciemnymi zachmurzanymi. Kucz. Kat. 3, 406. W po-śrzód południa , w samo gorąco Zaqhmarzasz .często miłość świecącą. Zab. 14, 572. ‘Zawżdy patrzaj na znaki i na zachmuranie w sercu twojem. Rej. Post. Tt 1. Iż się zachmurza bardzo grzech twój około pana , ‘iście się pewnej trzaskawicy a pewnego gradu ‘‘nadziewaj koło siebie. Rej. Post. S s 6. (zagęścił się, zgęstwiał). Na chrze-ścian nie było nigdy cięższego prześladowania, jak za Dyoklecyana ; dni się dziwnej nędzy zachmurzyły. Sk. Dz. 159. Nigdy on się na niepojętnych nie gniewa , ni zachmarza. Jabł. Tel. 279. czoła nie marszczy, posępnie nie patrzy.

ZACHÓD, u , m. ; Slov. zâchod secessus, cloaca, przechod , retyrada , potrzeba, prewet; Boh. zachód idem; Vind. sahod, dolhod , sahajanie » zejście na dół. sahodba , sa-hoditje, sahod 's zajście w głowę, obłąkanie, sahod, Iralifhe, fralniza * przechód; Croat, zahod ambitus, cir-cumitio, occasus, zahod » błędokret, [Vind. sahodlivi vert labirynt); Bosn. zahod, mjesto potribno ; Rag. zâhod error, zahod, zahodjenje ambages', Ross. 38X04* retyrada, prewet, przechod); — § 1)zachód koło czego, zachodzenie koło czego, zabieg, krzątanie się, uwijanie, krzątanina, zabieranie się czynne, staranność; ba$ f#afttgfepn, bte ©ef#afttgfeit, ba$ Hummeln, gef#dfttge ©arg«

fait, (Emftgfeit, ^tnterfierfetjn, 33etret&en, fScranftaltenr 2lit* ftalten, 3wbcrettimgen, ^rdparatorten. Wielkiemi zachodami wielkość swoję kupić musiał Sobieski. Karp. 4, 38, (cf. bez 'prace nie będą kołacze). Jego Kr. M. w tych jako we wszystkich zachodach i staraniach swoich, obiecuje sobie doznawać serc wdzięcznych. Dyar. Gród. 42. Zachód i praca nagradzają się. N. Pam. 17,212. Daremnie się mężu biedzisz, Nigdy żony nie wjśledzisz , Czatuj, dy baj, strzeż, podglądaj,^Ślubów , przysiąg po niej żądaj, Daremna w tym twoja żmuda, Wszystek się zachód nie uda. Mon. 14, 126. Rzepa i rzodkiew’ małego zachodu wymagają. N. Pam. 14, 175. Tracąc podobania się nadzieję, zaniedbał zachodów w tym razie potrzebnych. Weg. Marm. 5, 50. U Turków obawialiby się złupieni być pa,nowie nagłą śmiercią z dostatków, gdyby mieli zachód jaki uczynić na zostawienie onych potomkom. Kiok. Turk. 201. Wszystkie ostrożności próżnym są zacfiodem. Teat. 52. d, 8. usiłowaniem, Scmufiett, 33e* ttutfiung. Cały dom jego krząta się około zachodu weselnego. Teat. 24. c, 5. ^odjjettêprdparatorien. Trzebać tu pono wprzód zacząć od skrzyni, Zaebód być taki bez kosztu nie może. Kniaź. Poet. 2, 162. przedsięwzięcie, przygotowanie; Unternehmen, Ślnfłalt, SSeranftaltimg. 'W kuchni zachody tym czasem , Pieczyste spieszą z frykasem. Jak. Boj 251. — Jednym zachodem, jednym zawodem, jednym zamachem, jednym razem ; mit einem Bug^ mit einem £>tebe, mit einem înle, jtigletd), auf einen $ie&. Lepiej odbyć za jednym zachodem. Teat, 27. c, 87. Potwarca jednym i tymże zachodem, trojakim osobom szkodzi, spotwarzonych krzywdzi, słuchaczów oszukawa , sumnienie swe obraża. Weryf 5. — §. 2) Zachód słońca-, gwiazd « zachodzenie, zajście, zapadania, zapad ; Boh. et Slov. zapad; Scrub. 1. zakhad, żakhadżeno fwóncza ; Carn. sahod; Vind. fonzhni sahod, saton (cf. zatonąć), sapad, zahajanje fonza ; Croat, zahod szuncza , zapad; Rag. zâ-hod, zapad; Bosn. zapad, suncjanni zahod ; Slav, zapad; Ross. 3axo5K4eme, 3anaA*, 3aKar&, ber Untergang, eineé ©cftirnê, $.33. ber Sonne, ber Sonnenuntergang. Już słońce na zachodzie , już już wóz swój zamacza w Hesperyj-skim brodzie. Tward. Wi. 184. Zapadłe słońce albo zachód słoneczny. Cn. Th. 1559. O wschodzie słońca na świat się wydało, A przed zachodem życia postradało. Bardz. Trag. 581. [ephemer). Po zachodzie słońce Croat. po zahodu. — Fig. tr. Nigdy wiara ś. zaginąć nie może, choć. rozmaite jej bywają zachody i 'weścia. Zygr. Ep.

72. (zaćmienia). Jakiż wyroku okrutny, życiu mojemu okropny zachód przeznaczasz! Teat. 51. d, 120. (koniec, zgon). — §. 5) Zachód słońca, miejsce świata, gdzie słońce zachodzi albo zapada. Cn. Th. 1559. ber SBeftett, ber 3lbenb, bte rceftltdje SBeltgegenb. Jak błyskawica wychodzi od wschodu słońca, a ukaże się aż na zachodzie, 'takież też będzie ‘przyście syna człowieczego. Rej. Post. X x 3. Nagłe zachodu uspokojenie się, wdawanie się za Turkami Francyi, ociąganie się Austryi, czyni Imperatorowej bojaźń zapalenia generalnej w Europie wojny. Pam. 83, 2, 72. uspokojenie zachodniej Europy, zachodnich państw Europejskich; tm SBeften, im meftltdjen

(Europa, tu ben weftlidjcn Staaten tum (Europa. ZACHODNI, ier ZACHODNY, a, e, ( Dudz. 16), ZACHODO-, a, e, od zachodu, od strony świata, gdzie słońce zachodzi; Slbenb*, 9tiebergaugê *, 2Beft*, wefłlid);

Boh. zópadnj ; Slov. zâpadni ; Sorab. 1. zakhadżwatć,

(fachodny); Sorab. 2. fachadne, fachodne zaszły, przeszły; (V'ind. sahodlivi Vert * błedokręt) ; Croat, zapadni;

Bosn. zapadgni; Bag. zapadni; Boss. 3ana4Hufi. Dacyi część zachodowa jest ziemią Siedmiogrodzką. Krom. 360.

Tetys syna w sekretnych obmyła oceanu zakrętach , tam gdzie przy zachodniej Wpadającego słońca ciepleje pochodni. Ustr. Troi. 113. Wiatr zachodni płynie po^pła-szczyznie pionowej do południka od zachodu. Sniad.

Jeog. 348 * *ZACHODNIK, a, m., ber SBcftnnnb, 9l6enb*

Winb ; Croat, zapadnyak, veter ; Bosn. zapadgnśk, (zaho-dnik, stramputnik devius, cf. zachoży, zabieglec, zacho-disete , stramputiça trames); Rag, zap adgnak , (zahodnlk devius); Ross. 3ana4Hbiłi BiiTpi. Wiatrów dziedziny i imiona: Eurus Aschodzień (wschodzień), Zephirus zachodnik,

Boreas śrzódnoceń, Auster ‘półdzieniec. Zebr. Ow. 3.

Z Sykanii języków jeden Pachinos k wiatrom jest południowym ; ku zachodnikom się zaś podał niestatecznym Lilibeon ; Pelorus ku wozom gwiazdecznym , Nigdy nie zstępującym do morza żadnego, Wzrok swój obrócił, przeciw wiatru północnego. Olw. Ow. 542. 'ZACHODŹCA,

‘ZACHODCA , ‘ZACHOJCA, y, m., (cf. władca <!włajca), ^ZACHÓW, u, m., zachowywanie, zachowanie, ochronienie; ba3 Slufbewahreu, (Erhalten, bte (Erhaltung, Rettung ;

Oton Celsa żołnierskiemu okrueień-

718

ZACHODNI - ZACHOROWAĆ.

ZACHORZEĆ - ZACHOWAĆ.

WY

zastępujący kogo , zastępca; ber Stellvertreter, ber Ser* treter. Już masz pewnego zachodźcę za występki swoje , upewnili cię w tym prorocy św-ieci, iż on na się wziął wszystko przewinienie twmje. Rej. Post. S 4. Mamy za-chojcę pana Jezusa , on jest dosyć uczynieniem zakonu bożego za nas. Gil. Post. 50. ‘Zachojca , zastępca , iśriec. Sax. Rej. Pam. Warsz. 8, 250, cf. zachoży. Z.ACHO-DZ1STY, a, e — o.adv., zachodzący daleko, weit hinein gefjettb. Zachodzista suknia u krawca, szeroka, gdy jeden bok na drugi zachodzi. Magier. Mskr. ob. Założysty, ein weiter SRocf, ber fid) wett über etnanber fc&lagen ldfft.

(Eccl. He3axo4HMHM nieprzystępny, niedostępny ). ZACHODZIĆ, ZACHODZĘ, ob. Zajść. ‘ZACHOJCA, ob. Za-chodźca, zachód ca.

*ZACIIOPIĆ cz. dok.', [cf. rusk, zarhopyty, zachwycić, cf. pochopny 2]; n. p. Jak którą która ' goniła, zachopił Palce u nóg, i sztychem w ziemi je zatopił. Zebr. Ow. 269. frax.it, cf. zachapać.

ZACHORĄGIEWNY, a , e , *a chorągwią będący, hinter ber gabne befinbltd). Żołnierze zachoragiewni, poslsiynani. Papr. W. 1 , 231.

ZACHOROWAĆ med. dok., ‘zaniemódz , zacząć chorować, zasłabnąć, wpaść w chorobę; anfangen franf ju werben, erfranfen, franf werben; Boh. zchurawćti (cf. zchorzeć), znemocnćti ; Garn. sbolęti, sbolim , (cf. zboleć, zaboleć); Vind. sboleti, obouniti, boun gratati, sbolim; Croat. obetesati, obetesujem , obnemasem , obnemogelszem ; Ross. 3axB0parL, saóoatTb, 3aneMoub , 3aneMory.; Prę-dzćj zachorować, niżli ozdrowieć możemy. Sk. Zyw. 1,

3. A gdybyś żony nie miał, a zachorował, co z tobą będzie się działo, kto ciebie dopatrzy! Teat. 19. c, 67,

ZACHORZEĆ nijak, dok., zacząć chorzeć , in cine fdjwere langwierige SranfÇeit oerfallen, redit franf werben, fermer erfranfeit*; Sorab 1. zkhofu , (cf. rozchorować sie). Wpaść w niemoc, zachorzeć, cadere in morbum. Mącz. Olbracht wziął z Bogdanem przymierze, bo. tez był zachorzał, częścią z frasunku, częścią z 'prace. Biel. 436, Bolał mój ociec na mój odjazd niespodziewany, i wielce stroskany zachorzał z żalu. Past. Fid. 78. Znowu zachorzawszy , co dalej to gorzej się miał. Biel. 450. Zachorzał na podagrę. Wys. Aloj. 117. Śmiertelnie zachorzały. Groch. VV. 54. Bardzo zachorzał, i tak z rady doktorów umyślił jechać do cieplic. Wys. Aloj. 45. Gdy do Kasynu przyjechał, tam zachorzał, i od ś, Benedykta uleczony był. Sk. Dz. 1077. Który tam 'jednokol-wiek zachorzeje', Ze zatym będzie zbawion, ma pewną nadzieję. Paszk. Dz. 92. Teraz żeby jedno kto na cokolwiek zachorzał, natychmiast goścem albo kołtunem one bole chrzczą. Syxt. Szkl 407. Lekarz najtroskliwiej starać się zwykł o bardzo zachorzałego pacyenta swego. Żarn. Post. 3, 520. Choremu zdrowi dobrą radę dają, Zachorzawszy jej sarni nie trzymają. Cn. Th. 65. et 411. Zachorzałemu sercu wszystko się gorzko widzi. Bej. Zw. 87. (niepokojonemu, utrapionemu, zgryzionemu , zafrasowanemu ; cf. w żółtaczce wszystko zło-

to).

Sorab. 1. zakhow.

stwu umknął , szukając sławy z zacbowu zacnego człowieka. Nar. Tac. 3, 81 , ( cf. ratunek). ZACHOWAĆ, f. zachowa es. dok., Zachowywać czesll., zachowuje pr. ; Boh. zachow’ati, zachowawafi ; Sorab. 1. zakhówam, zachowam , fachowacż , wobwarnuyu ; Sorab. 2, hobcho-wasch ; Vind. hraniti (cf. chronić), ohraniti, sahranili, gorhraniti, obdershati, dovariti , obvariti, obvaruvati (cf. obwarować ), dovaruvati , obraniti, preobariti , savaruva-ti, (cf. zawarować) ; Croat, zachuvati, zachûvam , ob-chuvati, zachuvanye; Bosn. saejuvati , uejuvati, sahraniti, spasiti; Slav, saesuvati ; Boss, xpaiiirrb , coxpanim», co-xpaHATb , xpanenie , yóepenb, yöeperaTb , 3óepeub, sóeperaib, 3óepeJKenie, oóepeub, oóeperaTb, ójnocni, ÓJito^y, npouHTb, ynpouiiTb ; Eccl. baiocth , 6aK)4y, ocy-utecTBOBaTH; zachowywać co od złego, od szkody i t. d., chronić od złego, zachować co od złego, od szkody, ochronić; <vor èd)abcu u. f. w.) bewahren, bepthen, (nu* befd)dbiyt, utwerfebrt) erhalten. Wódka ta skórę na twarzy od wiatru i od wszelkiego urazu ‘zachowaw'a. Sienn. 290. (zachowuje, konserwuje). Bóg Noego od potopu zachował. Wiśn. 239. Zachowuję co, albo kogo zdrowo, zbawiam, wybawiam od zguby. Cn. Th. 1360. Zachowanie, całość. Cn. Th. 1560. (ocalenie). Zachowany cało, zdrowo, sospes. ib. Bóg mię zachował 'śmierci. Groch. W. 7. ( od śmierci). Boże mię zachowaj kłamstwa. Teat. 30. b, 145. Ja się mam z tobą żenić? od powietrza, głodu, ognia i żony zachowaj mnie panie! Teat. 55 b, 76. (behütlje un3 lieber £erre ©ott, z litanii). Zachowaj boże, uchowaj boże, broń boże; ©Ott bewahrt,

Z barwinku

ZACHOWAĆ.

tsa

•co

«o

©ott behüthe; betnahre ©ott, beÿüthe ©ott! ba fet) ©ott für ! ;

Bosn. sacjuvaj bog, uklanio bog. Zachowaj cię boże od takich przyjaciół, Ross. óome Bacs cnacu or& TaKHXi» 4py3eß. U Bzymian białegłowy długi czas, boże zachowaj , jedno jednej szaty zażywały. Falib. M 3. ( sumiennie, skrupulatnie). Wszystkie wytrzymać męki jestem golów, Tylko zachowaj Tantala ‘suchotów. Żab. 9, 58. Zabi, (boże zachowaj, broń boże!) Zachowywać życie, ratować życie ; baß Sebett erhalten, retten. Ja nie pragnę, jak tylko dla ciebie jego zachować. Teat. 51. d, 12. Samem zachowaniem życia twego mogę przedłużyć moje. ib. 73, 11. Staje się nieposłusznym ojcu, ale to dla zachowania mu życia. ib. 51. d, 13. Zachowanie, ochrona, (Vind. obvarjenje, varstvu, obvarstvu, ohrane-nje, obvarifhtvu). Wieniec z napisem dla obywatelów zachowanych. Bitch. Sen. łask. 84; ob cives servatos. — §. Zachować, utrzymać bez szkody, w dobrym stanie, bez uszczerbku ; erhalten, in gutem ©tanbe unterhalten, nicht ©(haben nehmen lajfen. Każdy człowiek jest stworzon, którego ty panie żywisz i 'zachowywasz. Kanc. Gd. 152. — Bóg, ażeby jego sporządzenie było wieczne, dał rzeczom stworzonym sprawce zachowujące, jako jest niebo pełne gwiazd, słońce, powietrze i t. d. Boter. 3. Nie wątpimy iż ziemię naszę pan bóg, jak po te czasy, tak do końca , będzie zachowywał i fortunił. Żarn. Post. 3, 792. Trzeźwość zdrowie zachowuje. Goslj Gor. 121. (konserwuje). Tę sarnę radę daję i już ozdrowiałemu , jeżeli zdrowie zachować zechce. Pilch. Sen. gn: 123. Kto wie, co psuje zdrowie, łacno się domyśli, co zachowa. Gost. Gor. 121. Ogień zachowuje się długo w popiele. Mon. 70, 687. (konserwuje się), dziewki wieńce sobie wiją , dla długo ‘zachowałej i ustawicznej zieloności. Syr. 318. (dla długo się utrzymującej , konserwującej, długo trwałej zieloności). — §. Zachować, nie wypuścić, nie puszczać, nie wydać; erljab ten, behüten , nicht $erau$ laffcit, nicht meglaffen, nicht meg* geben. Takowy jęczmień , który nie ma w swym kłosie mieszków albo plew, w którychby się ziarno mogło zamknąć i zachować , wnet się wytrzesie. Çresc. 162.—Simil. Trzeba ten sekret w milczeniu zachować. Nieme. Król. 1, 62. (nie wygadać, nie wydać). Co ci powiem, pomnij głęboko zachować w sercu twojem , aby ci nigdy nie wypadło. Teat. 42 d , B. maneal alla mente repo-stum , bemahre c8 tief in beinern £>erjen. — Pismo ś. gani Manasesa , że sny zachowywał, wierzył im i wykładał je. Bial. Post. 121.-że je pamiętał, w pamięci rozważał , miał na baczeniu , bajś er auf träume -achtete. — Arith. Zachować liczbę, w ten czas mówimy, kiedy jej podle drugiej oraz nie piszemy; ale ją albo w pamięci zachowujemy, albo na stronie osobno wypisujemy, abyśmy ją do drugiej następującej przydawali. Solsk. Geom. 3, 80. eine 3ah"i tm ©tune behalten. — Zachować, oszczędzić, nie wydać, schować na przyszłość; »entfahren, fparen, erfpareit. Ani wiedzą, co to grosz zachować. Birk. Kaz. Ob. 2 b. Zachowanie, oszczędzenie, ba3 53emahren, ©paren; schowanie, miejsce schowania, zachowania; bie SSermahrung, baS SSermahrniß; (Vind. hran-

va, sahranva , ohranstvu). Kazimierz Jagieło umierając, w osobliwym tajemnym zachowaniu sto tysięcy złotych czerwonych ukazał , które miedzy syny rozdzielił. Stryjk. 641. — Zachowuję co. na potym , odkładam na potym, chowam się z czym na potym , fid) ctmaS Dorbehalten. Cn. Th. 1360. Go juz dawno należało uczynić, pewne wstrzymują mię przyczyny, ażebym się jeszcze z tym zachował. Nag. Cyc. 6. zatrzymał, wstrzymał, 110$ bamtt eût* galten. — §. Zachowuję wiarę, słowo « trzymam komu słowo , wiarę , umowę chowam. Cn. Th. 1360. et 1162. treue unb ©lauben galten, fein SBort galten. Wiary dotrzymać i zachować powinien , a jeżeliby nie dotrzymał, ma być za człowieka niedobrej wiary albo kłamliwego poczytany. Kucz. Kat. 2, 645. — Zachowuję co , trzymam się czego w postępowaniu , idę za tym, obserwuję jako prawidło , nie odstępuję, nie występuję przeciwnie , pełnię co w sprawowaniu się swoim, wykonywam , przestrzegam czego , sprawuję się podług czego; galten, beobachten , erfüllen, auMben , obfèrotren ,„ airêführen. Wszystkie prawa moje zachowy wajcie, a sprawujcie się podług nich. Radź. Levit. 20, 22. (strzeżcie wszystkich ustaw moich, a czyńcie je. Bibl. Gd.). Zachowanie, przestrzeganie. Cn. Th. 1560. Najlepsze prawa pożyte-cznemi narodowi stać się nie mogą, tylko przez cnotliwe ich zachowanie. Dyar. Gród. , 557. Faryzeuszowie rzekli : ten człowiek nie jest od boga , gdyż soboty nie żachowywa. Sekt. Joan. 9. Gdy zachowasz na wszem stateczną pomiarę w sobie, nic to tobie wszystko szkodzić nie będzie. Rej. Żur. 26. Wolę ja tych słupów na-budować około siebie, co wiecznie trwać będą, t. j. jeden z cnoty, drugi z sprawiedliwości, trzeci z dobroci a z miłosierdzia , czwarty abym to każdemu zachował , co czyje jest. Rej. Zw, 50. — Zachowuje się to, zwyczaj taki jest. Cn. Th. 1560. Zwyczaj taki jest, tak się żachowywa. ib. 1459. ba§ ift im ©ebraud)e, ift gebräuchlich/ üblich, ift $er!ommen§, mirb beobachtet, beinhalten. 'Zachowanie * zwyczaj, $erfommen , ©(brand). Xiążę dobywszy miecza, przyrzeka‘ludu pospolitemu prawa i wszys-• tkie "zachowania trzymać. Biel. Św. D 4 b. — $. Zachowuję się dobrze, uczciwie * sprawuje się dobrze. Cn. Th. 1560. fid) »erhalten, betragen, anfîührcn; (Cam. sa-dershâti, sadershem , sadersbânje, (cf. zadzierżeć) ; Vind. sadershatife , sadershnost, sadersbba , sadershek , do-brudjati; Croat, ponashatisze ; Ross. noBe4eHie sprawowanie się, zachowywanie się, cf. powodzenie), bic 2luf* flibrung. Zachowuję się przed kim skromnie, sprawuję skromnie. Włod.- Położę tu , coby się tyczyło zachowania , którymby obyczajem a strychem miałby się mieć przeciwko ludziom. Glicz. Wy eh. N 5. — Zachować się w czym , stale , statecznie się trzymać w postępowaniu, trwać w czym; fich ftanbhaft fmlten, beharren, auśbarrett IDObety. Dobrem a poczciwem mamy się zdobić, szlachcić, a w nim się zachować. Rej Zw. 93 b. Wezyr powiedział, że ja na to jestem , abym się Mahometowi w jego woli zachował. Baz. Sk. 571. Zachowanie, 'ZACHOWAŁOŚć, śc.i, z., wziętość, kredyt, znaczenie, akceptacya ; Seltebb heit, SJeliebtfepn, ,2lttfehen, Siebe, ©rebit. U Sekwanów dla

K'

720

ZACHOWAŁY.

C H O W G A.

zachowania, przyjaźni i szczodrobliwości, siła mógł.    Budn. Apopht. 73. Zachować się komu, osięgnąć ła-

Warg. Cez. 7. W wielkiej u niego zostaje zachowalości.    skę , acquirere gratiam et benevolentiam. Mącz. Służyć i

Tr. Jednego majętnością, drugiego wiarą, trzeciego    zachować się koniu , colere et observare aliquem. ib.

zachowaniem, które masz, wspomagaj. Corn. Sen. 43.    einem JU gefallen fud)en. Bóg rozmaicie swoje ćwiczy, a

(kredytem swoim). Pan ‘czysty, ludzki, hojny, nie py-    jak mu zachowujem, takie powodzenie daje. Sk. Dz.

szny, zachowanie ma wielkie, ludzie się przy nim ba-    556. Zachowuję się czym komu, przysługuję się. Cn.

wią. Star. Ref. 151. (zaciąga za sobą). Dobre zacho-    Th,. 1360. (przymilam się, ujmuję). Bardzo się radzi

wanie lepsze niż gotowe pieniądze. Rys. Ad. 41. s(kre-    owym zachowujemy, którzy nam co dobrego uczynili,

dyt stoi za kapitał). — Acz też tam i kufel i żołędny    fiosz. Cyc. 28. Basza chcąc się temu nowemu królowi

tuz wielkie zachowanie mieli, ale gdy zachowasz na    zachować i przysłużyć,'powiedział mu, gdzie jest syn

wszem pomiarę w sobie, nic to tobie szkodzić nie bę-    jego. Baz. Sk. 340. Wszystko na tym zawisło, aby się

dzie. Rej. Ziv. 26 b. (są tam w akceptacyi, w używa-    białej głowie wszelką rzeczą zachował a przylubił. Gorn.

niu, w konsyderacyi). — Zachowanie z kim, zażyłość,    Dw. 301. Szachmat pod strażą chowan był od Litwy,

przestawanie, obcowanie, ścisła, trwała przyjaźń, cf.    aby się tym zachowali nieprzyjacielowi jego Edygierowi.

budzony, wojsko na Polskę zesłał, które jednak rychło odeszło; co snadź czynił Konrad, że nie pragnąc sam wmjny z Polakami, żądaniu tyiko królowćj jakokolwiek się chciał zachować. Krom. 87; utcunque sâtisfacere, dogodzić, genügen, willfahren, ja ©efallen than. Nie baczę Panie Dersniaku , abyś W. M. tą powieścią panu Kostce zachował. Gorn. Dm. 305. (żebyś go nią sobie zobowiązał). To na pieczy mieć będziem , żebyśmy chcąc się zachować komu, nie posyłali mu takich rzeczy, któ-reby niedostatki jego na oczy wyrzucać miały. Gorn. Sen. 56. Nie uczynił tego , żeby się mnie zachował, ale żeby dogodzić swej dumie, szukając sławy w tym , żeby go za wielmożnego miano. Gorn. Sen. 25. Gdybyśmy chcieli rzecznika z nauczycielem zrównać, naj-dziem, iż daleko więcej miałby się każdy ociec zachować nauczycielowi, niż któremu mówcy. Glicz. Wych. N 4. wywdzięczać się, ftd) erfenntlid) jetgeit, banfbar- fespt. Ja nad twym grobem płacze ; bo iż ci nie mogę Inaczej

jedność, jedna dusza , poufałe z kim życie, Umgang mit    Stryjk. 589. Xiążę Konrad prośbą ustawiczną Ryxy po-

jemnnben. Mam dobre zachowanie z znaczniejszymi. Teat.

35, 130. Mieli z sobą, zachowanie, które się przez bileciki utrzymywało, ib. 7. 6, 59. Zachowanie, hospitium.

Cn. Th. 1360. Przyjacielstwo gościnne, zachowanie w gościnie. ib. 873. ©aftfreunbfcfyaft. Zachowany, ZACHOWAŁY w czym, w cnocie, w dobrem sprawowaniu siej* trwały, wytrwały, doświadczony; auëbauernb, Befyarrlttf), erprobt, be* mafnt Dostojeństw nikomu jedno dobrze zasłużonemu i w słowie chwalebnie zachowałemu będziemy dawali. Herb.

Stat. 587. Dowód po umarłej ręce przedtym bywał 72 . świadkami; ale dziś stanął na siedmiu mężach w prawie dobrze zachowałych. Szczerb. Sax. 408. ( prawnie nieskażonych, prawych, słusznych, bez zarzutu ; cf. dobrych mężów, świadków). Dowód siedm świadków dobrze zachowałych. ib. 80. — ‘Zachowały * wychowany , wykształcony; erjogen, gebtlbet. Wolę ja wierzyć xię-dzu święconemu , niż tobie chłopu prostemu , do tego nie wiedzieć zkąd i jako urodzonemu i zachowałemu.

Zygr. Pap. 301. Zachowały komu, z zasług wziętość    się zachować, daję-ć co przemogę. Groch. W. 422. (łzy

mający, dobrze zasłużony i wzięty, dla doświadczonego    moje w ofierze). Nie źle mi się w tym zachował, ni-

dobrego zachowania się przyjemny ; wegen erprobter 93er*    czego dla mnie nie żałował. Gorn. Sen. 404. Patrzaj

bienfte gefd)ćt|f, beliebt, angefej)en, accrcbttirt. Korneli miał    pilno, komu się zachować masz. Ezop. 18. — U sta-

pacholę schorzałe, Z życzliwych usług sobie zachowałe,    rych ktoby się temu źle zachować miał, z kim chleb

A od lekarzów już prawie zwątpione. Odym. Sw. X 2.    jadł, tego za zdrajcę a występek za zdradę mieli. Star.

Nie czciłoby mnie to panowanie, abym brata przeciw    Ref. 79. ktoby się źle względem niego sprawował, źle

sobie dobrze zachowałego zdradzić miał. Krom. 482.    z nim się obchodził, źle go traktował; wer fid) gegen ben

einen um mich fo wohl oerbienten treuem Sruber. Herod, fd)led)t »erhielt, betrug, aufführte. Kto się komu cudzym był cesarzom zachowały. Sk. Dz. 2,. 45. Największą nie zachowa, swoim nigdy. Rys. Ad. 28. (kto go cu-otworzystość a hojność powinniśmy tym okazywać, któ—    dzym majątkiem nie wspiera; cf. z cudzej skóry szerzej

rzy nam najprzychylniejsi i najzachowalsi są. Kosz. Cyc.    rzemień krajać, na cudzym chlebie łacniej hojnym być,

29. Przyjaciele , nie tylko krwią powinni , ale i zacho-    łacnie cudzym szafować). Już był w młodości swojej

wali. Gorn. Sen. 34. Poczciwość wyrządzaj krewnym,    wolinawrzał, W starości się nikomu zachować nie umiał,

a zaś zachowałym szczerze <‘przyjaj, Glicz. Isocr. I i 3.    Papr. Kot. O. (nie dogodził nikomu, przykrzył się

Zachowały, zachowany, w wielkiej łasce, gratiosus, gra-    wszystkim, nie umiał się obchodzić z ludźmi, nie ule-

tiosissimus alicui. Cn. Th. 4 360, (cf zaciąga za sobą).—    gać, ustąpić). ‘ZACHOWCA , ZACHOWAWCA, y, m.,

W dobrem ćwiczeniu zachowany młodzieniec. Tr. Dobre    ZACHO WYWACIEL, a, m. ; Boh. zachowatel ; Sorab. 1.

zachowanie, wychowanie dziecięcia. Tr. — §. Zacho-    zakhowar, zakhowadnik , khowaczer; Vind. hranjak , ob-

wać sobie kogo, obowiązać , obslringere sibi aliquem.    varuvauz, varih ; Bosn. sahranitegl, spassitegl ; Ross. co-

Mącz. zjednać go sobie, zaciągać, przyciągać ; ffd) je*    xpamiTeJb, 3ÓeperaTeJb ; Eccl. CHaÓAtTeab, C04ep*HTejb

ntanben gewinnen, ihn ftd) perbtnblid) tnad)eu , an fid) atta*    Ko-ropuS óm/ten nm xpamirb no ; zachowujący, utrzy-

c&tren ; menaźować kogo, ochraniać, einen menagircn,    mujący; ber ©rhalter, Sewahrer. Bóg jest żywota nasze-

fdjonen. Każdego sobie zachowaj , a nie drażnij nikogo.    go wódz, sprawca i zachowca. Biat. Post. 86. Jehowa

jest zachowawca wszystkich ludzi. Farn. 39. Niepojęta ZACHRZĘŚCIEĆ nijak, dok., Zachrzęsnąć jedntl., zacząć jest Jaska zachowcy natury. Przyb. Ab.    62. Przed twór-    chrzest wydawać, loêrajfeln , jn raffeln anbeben. Gdym

cą i zachowcą zginam me kolana, ib.    41. Bóg stwo-    znowu rzekł: przybądź najmilsza! zachrzęslo Liście pod

, rzyciel, zachowywaciel i rządca świata    tego. W. Post.    krzem, i krzakiem samym coś zatrzęsło. Ołw. Ow. 203.

Otw. Ow. 163.

W. 217. Chrystus zachowywaciel. Rej.    Post. Q 4, ( cf.    Zatrzęsła łbem Meduza, aż na nim węże zaehrzęściały.

zbawiciel ). Z wielu ziół bywa misterstwem alchimej-skiem elixir, to jest zachowywaciel żywota i zdrowia. ZACHUCHNĄĆ cz. jedni, Zachuchać dok., zacząć chuchać , Syr. 175. Kosz. Lor. 36. — §. Zachowywaciel czego, chuchem zapuścić; fo^auc^en f anbaueben, »erflöudjien. przestrzegacz czego ; ber Skobacfyter, dśrfMer. Zachowy- ZACHUCHRAĆ cz. dok., chuchraniem zagmatwać, zamotać, waciele tego dekretu wszechmogącego łaska niech bro- iJertutrren. Bndtk.

wychudzić, mager machen. Bydła nie zachudzać , osobliwie koło adwentu , bo na ten czas zachudziwszy, mały na lato czyni pożytek. Haur. Ek. 120. Kto zachudzi świnie, nie ustrzeże się tego, aby prosiąt zjadać nie miały; lepiej ich chować mniej a tłusto, a niż wiele a chudo. Haur. Ek. 30. ZACHUDNĄG nijak, jedntl., Za-chudzieć dok., anfangen mager jn merben, fcfmńnben ; Ross.

ni. Zygr. Pap. 4. Zachowywaciele zakonu mieli wsią- ZACHUCZYĆ , ZACHUKAĆ, ob. Zahuczyć, ob. Zahukać, pić na górę Syon. Rej. Post. b 3. — W rodź. źeńsk. ZACHUDZ1C cz. dok., Zachudzać niedok., chudym uczynić , ZACHOWYWACIELKA, i ; Sorab. 1. khowacżerka ; Bosn. sahraniteglięa ; Ross. coxpaHHTea&Hima ; bte ©rbalterinn.

Początek mądrości jest bojaźń boska, która jest najbezpieczniejsza zachowywacielka państwa każdego. Kosz. Lor.

471. Litwa nie jednego przedtym narodu, według odmienności czasów', *zachowawvcielką była. Stryjk. 51. karmicielka, ßrnäbrernttt. — Zachowywacielka zakonu, przepisów prawa 5 przystrzegajaca ich , bie 23eoBad)terinn. 3a^axHyTt, cf. zaschnąć.

ZACHOWAWCZY, a, e, 'ZACHOWCZY, zachowujący; ZACHUŚTAĆ , ob. Chuśtać.

Ross. Ha64am,iH ; Eccl. CHaó^nTeabHŁiS, co4ep;KiiTeabHufi, ZACHWALIĆ cz. dvk, Zachwalać niedok., chwaląc zalecać, co4ep®Hbiji, KOTopuîi coxpaHaerL , coójiH)4aeTt    uto ,    anrufmtett, anpretfen, ritbmenb empfehlen, ergeben ; Bosn.

tërfialtungé *. ( Boh. list zachowany glejt). Mowa    Ga-    zahvaliti; Vind. popriedhvaliti. popreihvaliti, preipohva-

rata , członka instytutu narodowego i senatu    zachowcze-    liti ; Ross. 3axBa;iiiTb , B03XBa;iHTb, B03XBaü>m>, cf. wygo. N. Pam, 4, 81; le senat conservateur.    chwalić; (Carn. sahvaliti gratins agere , sahvâla graliarum

*ZÀCHOZY, , e, pochoźy, zachoży jedno znaczy, to    jest    actio); Vind. sahvaliti, hvalo vedeti, hvalo dati, perhva-

człeka, co zaszedł do miejsca jakiego, co osiadł w    nim,    liti * zawdzięczyć, sahvalitife * dziękować , podziękować,

lubo się w nim nie rodził. Czart. Mskr. , cf. przybysz,    wdzięczność mieć, sabvala gratitudo , gratia; Croat, za -

przychodzień, ein Slnfömmltng ; cf. Bosn.    zachodnik ,    hvaliti, zahvôlim grntias agere, zahvalen gratus, wdzię-

stramputnik ; Rag. zachodnik devius.    czny , zahvälni eucharisticus, zahvâlnoszt gratus animus;

ZACHRACHNAC cz. jedntl , zacząć chrachać ,    flufrauśtyew,    Rag zahvâliti, zahvalîvati gratias agere ; Slav, zafàlan

anfangen ftd) jn rauêpern.    gratus, wdzięczny). ZACHWALACZ, a, m., ‘ZACHWAL-

ZACHRAPNAĆ cz. jedntl., zacząć chrapać, loêfdjnarcljen , 51t    CA, y, m., który co zachwala, chwaląc zaleca; ber 2ltt*

fcfjnarcben anfangen ; Ross 3axpanhTb.    rüfymer, Slnpretfer; (Rag. zahvalitegl gratiarum actor, f.

ZACHROBOTAĆ, ‘Zachrabotać cz. dok., chrobot czynić, za- zahvaltegliza).

cząć chrobotać; aufraffeln, ju raffeln anfangen. Cokol- 7.ACHWARSZCZEĆ cz. dok., zacząć chwarszczeć, cf. za-wiek się też o uszy utrąciło , by się chociaż najmniej chrzęścić ; lodraffeln, loêfnarren.

co zachrobotało , wszyscy mniemali, żeby Sebeliasz ich ZACHWAŚCIĆ, f. zachwaści , zachwaszczę cz. dok., chwa-jechał. Baz. Sk. 394. — §. Zachrobotać    co, kogo*    stem zagęścić, 'zagwaździć, zapełnić; mit Rnfraut nerroadj*

chrobocąc zagłuszyć, zamęczyć; öerraffeln,    mit ©eraffel    fen mad)cn, oermtlbern lajfen. Aby paździerza, gdy kono

betäuben, perlenen.

ZACHROMAĆ med. dok., zacząć chromać, napadać na nogę, ju bjnfen anfangen; Ross. 3axpoMan>.

ZACHRON1Ć cz. dok., chroniąc zakryć, schronić co dokąd ; mobin bergen, retten, oermafiren, łcf. zachować) ; Vind sa-braniti, ohraniti, obdershati, saobvariti, savaruvati ; Rag. sahrâniti in tuto ponere. — Zachronienie , zachrona, ob.

Schronienie, uchrona , miejsce uchrony, ucieczka; baé» moljin Verbergen, ^ermabren, ber Sermabrfam, ber 3«s fiucl)têort.

ZACHRUPNĄG med. jedntl., Zachrupieć dok., zacząć chru- ZACHWIAĆ cz. dok , Zachwiewać niedok., poruszaniem zapięć, loäfnorpeln, loślfnacfen, loêfra^peln, anfangen ju fnor*    chylić, roanfen mad)en, f^manfen ma^en, erfdmttern; Bosn.

peilt U. f. tt>. propr. et ßg. tr. Pierwszego pędu *powi-    zalehejati, zakretati, (cf. zakręcić); Ross. 3auiaTaTb. Siecher między Padem i Tycinem , gwałtownem zaraz gru-    gnał Huz do skrzyni bożej i zatrzymał ją, bo ją byli

chnieniem zacbrupiał. Faliss. FI. 67, cf. zagrzmieć, za-    zachwiali bycy. Budn. 2 Sam. 6, 6. (zadzierżał ją, bo

huczeć , zagruchnąć.    woły były wystąpiły z drogi. Bibl. Gd.). W tym co się

pie miądlą, w oborę me miotali; bo się z tego zielsko, które wilkiem zowią , rodzi , i zachwaści pole. Haur. Ek. 19. Gdy się bardzo zachwaszczą ogrody, tedy konopiami zasiać, tym gęsty chwast wyplenić może sposobem. ib. 4L Także i w prosie bywają różne i gęste zachwaszczenia. Haur. Sk. 34 zarosłe chwasty, Rnfraut* bitfig. ZACH WASTNAĆ cz jedntl, Zachwastać dok., zasza-stać, szastając zarzucić, zamieść, zabryzgać; ^iitfd)leubem, fcbleubernb ober merfenb befprifcen, befielen, behäbigen. Bndtk. *Z ACH WAT, ob. Zachwyt.

91

Słownik Lindego wyd. ? T®m VI.

godzi, prędkie jest zachwianie do tego , co się nie go-    et' Ijflt bte (Stabt überrumpelt. Zachwycenie miasta przez

dzi. Sk. Zyw. 2, 313 b. prędkie przechylenie, brtö #ttt*    nieprzyjaciela, bte Ueberrumpelung einer ©tabt. Tr.— Fig.

überfdjroanfen, Umfcplageu auf bte böfe Seite. Chcąc się    Zachwycić kogo powabami, mową, pochlebstwem * opa-

zachwianemi tłuc ramiony, ‘wściorki Poszły w powietrze    nować zmysły jego, einen bejaubem, entjÜÆen, fid) feiner

sroczki. Żebr. Ow. 126; per brachia mota levatae aère    bemeiftem. Terni go zachwyciła pochlebstwy. Tr. Za-

peńdebant, zamachnąwszy skrzydłami, mit gefdjwettfteit    chwycający Ross. B03XHTHTe^bHbiH , iurbHHTejibMbiH. —

glügeln.— Zaimk. Zachwiać się, zacząć się chwiać, stać    §. Zachwycić, minus voluntarie, quasi passive: Zachwy-

się chwiejącym; manfeit, fdjmanfcn, £U manfen ober JU    ciła nowy bezecna białogłowa płód kazirodny. Olw. Ow.

fdjroanfen anfangen, erbeben, erbittern, pr. et fig. tr. ; Ross.    412. zastąpiła, poezęła płód; fie mürbe fdjmanger, fie fa3*

3amaiaTbCfl. Wiatr gdy powieje, Na kształt morskich    fte bie Seibeêfru^t, empfing bie ^Befruchtung. Zachwycić

bałwanów pole się zachwieje Z zbożem niepomierzonem.    ognia ; Bosn. usiknuti ogagn ; od ognia być zachwyco-

Tward. Wł. 200. Wielki statek po sobie pokazał, a    nym pr. et fig. ; gum* faffen, Dom getter ergriffen merbett.

nigdy się jako trzcina żadnym wiatrem nie zachwiał. Sk.    Skoro ją zobaczył, Zachwycił zaraz ognia, jako chwyta

Kaz. 14 b. — Niezachwiany, nie do zachwiania, nie-    Płomienia słoma blisko położona. P. Kchan. Jer. 87.

poruszony; nicht jittemb, nicht erjitternb, unerfdmtterltd;,    Między niezliczonemi błędami jest wychowana, żadnego

nid)t manfenb, nid)t manfelbar. Wsiędą na koń, i biorą    jednak błędu nie zachwyciła. Birk. Zijg. 43. (nie skazi-

w niezachwiane dłonie ostre dzidy. Przyb. Luz. 119.    ła się żadnym, nie zaraziła się). Zachwycić powietrza,

Najtwardsze przygody z mężną i niezachwianą dźwiga    (morowego), zarazić się powietrzem; ftd) anftetfett, ange*

statecznością.* Ossol. Sen. 3; immobili constantia. Winni-    ftecft merben 00n ber ^eft. Gdyby człowiek zachwycił po-

śmy niezachwianą wierność królom. Teat. 45. d, 8. Wyb.    wietrzą. Sienn. 487. Gdy kto powietrza zachwyci, le-

ZACHWISTNĄG, *Zachwichnąć cz. jedntl., Zachwiszczyć dok.,    karstwo. Śleszk. Ped. 160. Jako zachwyconego powie-

zacząć ‘chwiszczyć, ein pfetfenben ütott won fich geben, mte    trza pozbyć, póki serca nie zarazi. Śleszk. Ped. 160.

ber ffiinb, bte ftettfcbe itt ber Suft. *Zachwichnąć czym ,    wciągnionego, w *się wziętego , połknionego ; eiugefaugt,

n. p. Gdyby się konik potknął, trzeba go ‘kawecanem    etngefdjlucft.— Dziwactwo jego pokazuje, że on coś mu-

dzierżeć, zaciąwszy z lekkuchna raz, albo tylko zachwi-    siał dzikiego zachwycić. Żab. 12, 272, (zarywa waryacyi,

chnąwszy palcatem. Hipp. 40. zamachnąwszy, zachlastną-    pomieszania).— Zachwycenie, extatis. Cn. Th. 1360,

wszy na powietrzu; mit ber ^Reitgerte in bie Suft flatfcfyen,    ob. Zachwyt, ‘zachwat; Garn. samaknenje; Vind. odme-

baf) e$ pfeift.    knenje, odfebepritje, sameknenje; Ross. B03xnmeHie,

ZACHWOSTAĆ cz. dok., Zachwostnąć jedntl, zaciąć chwo-    bie ©rtafe, baê SluPerficpfepn, tum ©fnnettfeiptt, baê fêntjücfen.

stem, mit bem ©dimanje loôfcblagen; ogólnie: zaciąć* za-    — W zachwycenie zmysłów wpadł z konwulsyami i sła-

cząć bić, loêfcplagen, anfangen ju fcplagen. [mylnie: za-    bością całego ciała. Krup. 5, 378. Wpaść w zachwy-

chwostać oznacza zawiązać koniowi ogon 2].    cenie; Carn. samâknam se; Vind. odmekniti, od febe

ZACHWYCIĆ, *ZACHWACIG cz dok., Zachwycać, ‘Zachwa-    priti, samekniti, zanesti, saszukniti, rezukniti, (cf. zży-

tać niedok., Żachwytywać częstl. ; Boh. zachytiti deprehen-    mać się). W zachwyceniu zostając, tak był od zmysłów

dere, arripere, zachwatiti abripere, auferre ; Rag. zahit-titi ; Vind. gorsbafati, gornabafati, gorsagrabiti, cf. zagrabić; Bosn. zdrrippiti, popasti , (cf. zdrapać, ćf. popaść) ; Ross. 3aXBaTHTb, 3aXBaTUBaTb , B03XHTHTL, B03XH-maTb, 3axanaTŁ , 3axanbiBaTb, (ob. Zachapić, zacapić ) ;

Eccl. 3axanjiflK), noxmuaio; chwytając załapie, zarwać, znagła uchwycić; ergreifen, erpafeben, (ermtfcpen), ju faffen frtegen, anpacfen, gu padeit frtegen. Za włosy, za brodę, gdzie kto mógł zachwycić, targali go. Sk. Zyw. 192.

Wyciągnąwszy rękę, zachwycił go, ą od potopu zachował. Wiśn. 239. Skoro go *zachwaci a dostanie.... 1    ceniu, opływałem w ukontentowaniu. Teat. 36. c, 8.

Leop. Num. 35, 19. (zachwyci. 3 Leop.; gdziekolwiek się    (jak w raju, jak w niebie). Zachwycenie cierpi, zachwy-

z nim potka, zabije go. Bibl. Gd.).    Dyomed nieszczę

snych przychodniów zdradziecko zachwycał, I ich mięsem domowe poczwary nasycał. Przyb. Luz. 53. Nie

oddalony , iż na największy grzmot się nie porywał. Sk. Zyw. 416. We śnie zmysły zewnętrzne są zamknięte a umysł tylko rzeczy objawione poznaje; na jawie zaś lubo zmysły zewnętrzne są otwarte, umysł jednak tak jest zanurzony w rozważaniu rzeczy objawionych, iż nie uważa na wzruszenia , które się dzieją w zmysłach zewnętrznych , i to jest co nazywamy zachwyceniem. Boh Prz.

d. d. 32. Przypadło na Piotra zachwycenie ‘rozumu, i ujrzał niebo otworzone. 1 Leop Act. 10, 11. (przypadło nań zachwycenie. Bibl. Gd. ). Byłem jak w zachwy-

Rej. Post. K k k 5. zanurzony, zatopiony, cały w nich, öertieft. — Medic. Przez zachwycenie, catalepsis, rozumiemy owę chorobę, w której przestają wszystkie ruchy muszkularne, pamięć ginie, ciało w owem położeniu pozostaje , w którym było przed napadnieniem. Kruk. 5, 641. Zachwyceniem ruszony, kadukiem. Dudz. 72, (ob. Kaduk). ZAĆHWYTT, u , m., zachwytanie, zachwycenie,

7 22

ZACHWISTNAĆ- ZACHWYCIĆ;

L

ZACHWYT.

cony jest. Cn. Th. 1360, Ross. B03xnmeHHUH. Wiem człowieka, który był zachwycon aż do trzeciego nieba. 1 Leop. 2 Cor. 12, 2. Ś. Paweł do nieba zachwycony przyjaciel wiele plonu zachwycił. Tr. (porwał, z sobą był. Smalc. 17. — Zachwycony w tajemnicach pańskich, uniósł, wywiózł, wyprowadził). Ryb tak wiele zachwycili , że ich nie mogli wyciągnąć. Odym. Św. 2 N n 2.

(nachwycili, nałapalinałowili, zajęli siecią). Nuż gdy biskup umarł, wjeżdżała szlachta w majętności, kto czego zachwycił, to jego było. Biel. 103. (co porwał, posiadł, zabrał, zagrabił, zajął uprzedziwszy drugich).

Zachwycił Szwed miasto. Tr. prędkim napadem wziął,

porwanie, zerwanie; Ross. Btmopós, bflä fïufgreifen,    tknął, trzeba go ‘kawecanem dzierżeć, zaciąwszy z lek—

40. Zrzebce, gdyby się też swawolnie chciały miotać , pod czas one zabadają, i zacinają. Glicz. Wych. J 8 b. Każdy na osła do bicza się bierze I smagło zatnie. Zab. 14, 279.—•§. Zacinać, bić, uderzyć; fdjlagen, tyauen. Zacinać wiosłami wód nie przestawali. Otw. Ow. 132. Nitkę natarłszy kreta, zatnij nią na desce po ciesielsku. Solsk. Geom. 2, 23. odbijaj, abfcjjlagcn, abbrinfen, bie treibe* fd)ttur, abfntppen, abfnipfen, abfdmctlern. Zaciąć, uderzeniem ranę zadać, poranić; aufhauen, mit einem Ipiebe oerwunben. Zacinam żyłę, puszczam krew'. Cn Th. 1361. bie Slber lajfen, Slut laffeit, bie Uber öffnen, aufhauen. Za-

$inretfSett. Bodajby był przez wietrzne zachwyty zatrzy-    kuchną raz, albo tylko *zachwichnąwszy palcatem. Hipp.

many na morzu. Pot. Arg. 746. Wisi w lekkim powietrza zachwycie, ib. 466. — \. Zachwyt, zachwycenie, odejście od zmysłów; (EntjüÆung, baö éntjücfen, bie tafe. Przez cały ten czas leżał jak w zachwycie. Pot. Arg.

584. Sen mię, czy jaki zachwyt, czy mami obłuda? ib.

734. Lepsza u boga szczerość i prostota, Niż te nie swoich umysłów zachwyty. Kniaź. Poez. 2, 262. W zachwycie panegirycznego entuzyazmu, rozsiewa staroświeckie pochwały z ujmą prawdy. Czart. Myśl. 43.

(w paroxyzmie). 0 jak miło umieć roztropnie użyć , nie będąc w zachwycie , Wszystkich dni i momentów, składających życie. Glajz. Pier. 15. (nie unosząc się). — §.    ciął się kto sam siekierą, nie ma na kogo skarżyć. Gorn.

Zachwyt, ZACHWAT; Boh. zâchwat ; letarg, śpiączka,    Sen. 346. (skaleczył się). Gdy łuk spuściła, Zacięła go

*spik ; fcfłer ©c&lflf, $obe§fcl)laf, ©d)laffud)t. *Szubet, głę-    pod ucho i grzbiet zrysowała. Źebr. Ow. 200; (fixa sub

bokie spanie nad przyrodzenie , zachwat. Sienn. Zachwat    aurę). Gdy z trafunku maciory niewinne Krzywym sie—

jest sen tak ciężki, że człek za martwe leży , zachwy-    kaczem ostro zacinają , Gibki krzew , z siebie sok obfity

ceniem drudzy zowią, niektórzy *gutą ; zaś są ci co pa-    toczy , I w koło ziemię łzami swemi moczy. Odym. Św.

raliżem wielkim nazywają, a to nie źle, bo w tej cho-    D 2 b. Zacinać zębami, zacinać zęby ? zatopić zęby

w czym, mit ben 3ethnen einffauen, (cf. ściąć zęby) Bndtk. — §. Zaciąć, ujeść, zakasać, ukąsać, zakłóć; einen ©ttd) oerfeffen, mit einem ©tidje oerleffcn, wmtb ftedjen. , Zakryty w trawie wąż bieżącej nogi żądłem zaciął. Zebr. Ow. 292 ; adunco dente pedem stringit. Mietka pomaga przeciw bestyom, które żądłami zacinają. Urzed. 288. Chciał zerwać z krzaku raz Kupido ręką Różę, co świeżą wzrok nęciła wdzięką, W tym pszczoła wzięci, żądłem delikatnie W palec go zatnie. Min Ryt. 3, 58. — Fig. Czyż już nieszczęśliwy ten na zawsze, kogo raz dole-

brać śrzodki przed się ostatnie? Zab. 14, 152, (cf. dokuczyć, doskwierać, dopiec). — Transi. Zaciąć , zaostrzyć fig., zabość, wzbo-dzić; anfporneu, auffcbarfeu, anreiffen, aufreiffen. Zatniesz-li rozumu, a będziesz się chciała udać dobrze, nie bierz leda chłopa sobie. Zebr. Ow. 568 ; (si sapies). — W przemiany, to rzuca gniew, to się weń zacina. Zebr. Ow. 203 ; (resuscilat). Zaciąć kamień, głaz, drzewo na figurę, posąg * zaciosać; anfangen auöjuljauen, ^auenb be* arbeiten, auöarbeiten. Zacięcie, zarys, rys, zaeiosanie z pierwszego pustu ; ber erfte ffîiff, ©ruitbutg. Żeby była piękna z marmuru osoba, na pierwszych zaraz zależy zacięciach i okrzesywaniu. Nag. Cyc. pr. 7. To dziecię ma takie zacięcia cielęce profilu twarzy, jak i nasz bakałarz. Teat. 19. b, 127. takie rysy, lineamenta ; Üîalbôriffe, $albê* jüge, ©cöaaföjüge, ©chaafépfmfionomie. — Zaciąć co, żwawo odbyć, sprawić, zwinnie wykonać; rafcff betreiben, eifrigft

robie wszystkie stawy zmierają, i żyły wszystkie upadną ; przeto jest taki sen śmiertelny. Sienn. Wyki. ZACHWY-TACZ , ZACHWYCICIEL , a , m. ; Ross. B03XHTHTe;iL ; zachwycający co, ber flufgretfer, flufraffer. W rodź. ieńsk.

ZACHWYCICIELKA, i.

ZACHYCHOTAĆ, ZACHÉCHOTAG med. dok. ; Ross. 3axo-XOTBTL ; zacząć chychotać, lub chychocąc zagłuszyć ; loö* firent, 5» fichent anffeben, »erficbern.

ZACHYLIĆ, f. zachyli, zachylç cz. dok., Zachylać niedok.,

*Zachynąć jedntl., nieco nachylić, etnwö feral) beugen,

nacz

anbeugen, hinunter beugen, feitfen. Brzegi mają być u tego gliwość zatnie, I dla tego ma ynia zachylane, żeby się bokami nie lało. Torz. Skl. 164,

Są użytki, są frukty, ciężarem właściwym rózgi zachy-lające. Zebr. Ow. 377 ; fdeducentia). Pod deszcz, słońcami tęcza^ zastrzelona Niebo długie malować zwykła za-chylona, Zebr. Ow. 128. (zakrzywiona, w łuk zagięta).

(Ross. saxH^kawH słaby, nachylony). Tysiącmi jest sa-mołowek na człowieka bogatego zasadzono, iż się w nich unieść a zachynąć musi. Rej. Post. y y 2. (zatopić się, zalgnąć, ftecfen bleiben). Głową Neptun skinął,

I przyzwalając, wodą swą wszystką zachynął. Zebr. Ow.

207 ; (concussit undas , poruszył wody, er bewegte bte ©enmffer, sed cf- quae habes sub verbo : Chynąć). W za-chyniony wiatr, zawadziwszy pióry, W 'oczemgnieniu Par-naskiej wierzch oskoczył góry. Źebr. Ow. 16; (eliso aëre).

. Swoje mistrz (Dedal) na ‘skrzydł parze, ustanowił ciało I na powietrzu zawisł, zachynawszy, śmiało. Zebr. Ow.

114. Pamiętają ludzie jakeś w karteczki zacinał. Boh. Kom. 1, 114. Nie masz już lutnistki, po którejbyś w tany Pohasał, i hołubca zaciął jak nalany Zab. 8, 330. Jiyck. — g. Zacinać na co Verb med. zakrawać żwawo na co,

ZAGHWYTAGZ -ZACIĄĆ.

Z A C I 4 C.

723

194; mota pependit in aura, zaszybowawszy, zapuściwszy üben, fid) haf^0 brüber bmtwdjen. Karty zacinają. Mon. 71, się, zamachnąwszy skrzydłami.

ZACIĄĆ, ‘Zatnąć, zaciął , zacięli, /. zatnie, zatnę cz. jedntl.,

Zacinać niedok.; Boh zatjti, zafal, zatnu, zatjnati ; cięcie zadać ; Ross. 3axjiecTHyTL, 3axJiHCTHyTb, (zachłostnąć) ; anhauen, anpeitfdjen, einen $ńeb öerfe^en. Weź bicz i zatnij    zarywać potężnie na co: fi# eifrigft moju formiren, bilben,

konie; zaciął, a bryka idzie. Jak. Buk. 222. Konia duż-    [ich einer ©ewohnheit, einer Unart ergeben. Zacina panicz

szego częściej zacinają. Cn. Ad. 355. Jednym wędzidła    trochę na szulera. Zabi. Fire. 12. — §. Zacinać się,

przybierać, a tamtych zacinać. Pol. Arg. 521. (jednych    zawadzić o co, zahaczyć się; fmtftn bleiben, fi£en bleibenj,

wstrzymywać, drugich napędzać). Gdyby się konik po-    nid)t weiter fönnett, ftoden. U flisów zacinać się znaczy

ein [tätigt ^iferb, Zacinający się koń , zastanawiający się. Włod ; negans stimulis equus. Cn. Th. 1361. Zacięty koń, który wprzód postąpić, albo na którążkolwiek rękę za-ciąwszy powrócić żadną miarą nie chce. Hipp. 52. Drugi koń, choćby go bijąc zabił, jak się zatnie , ani dźwignie, ani się ruszy. Haur. Ek. 50. Contumaces boves, woły, które się zastawiają, zacinają, a nie dbają nic na bicie, ociętne , krnąbrne. Mącz. Zacinanie się końskie, zacię-

zadziergać szelki do czopa linki, gdy mają holować.

Magier. Mskr. bie îrecffchnüre ang £re«ftau feft binben, fte ans îrecftau anfpamten. Ostrzę już miecz, już mierzę w kark miłego syna, Lecz coś ręka drętwieje, w machu się zacina. Zab. 9, 263. Koss. zadzierża się, zatrzymuje się, wstrzymuje się mimowolnie; ber 21rm crftarrt, ftocft ittt öüUett #tebe. Fortuna jego się zacięła w połowicy zapędów, i znowu zaczęła naszych nieść pod obłoki. Tward.

WI. 27. — §. Zacinać, tłumić, zatłumiać ; beimpfen, nteber* tość Ross. 3apTa<tCHie.

ber #eranjug. Cieśle do snadmejszego zaciągu drzewo siekierą ulżywają. Tr. Dudz. 72. — Na zaciąg, flisowski wyraz, kiedy przeciw wodzie nazad wracają. X. Kam., cf. na trel, cf. holować, bag îrecfen gegen ben ©trout. Zaciąg czym , pociąg ; ber 3^0, ^injug, bag £initehett toomil. Zboże wszelakie, które bóg z ziemi daje, za pierwszym abo za drugim pługa zaciągiem, z dostatkiem wielkim człowiek wywodzi. Janusz. Pos. A 2 b. mit einem ober jroep Büßen mit ber ffluge. — Zaciąg, pańszczyzna wieśniaków , n. p. Zaciąg na pańskiem odpra-wować. Dudz. 72. dzień pańszczyzny z bydlęciem. Włod.; opera diurna jumento praestari solita hero a colonis. Cn. Th. 1360. ein ftrohnfpannetagemerf. Wolałbym doma zaciąg robić , niż przy Wac Ranu służyć. Teat. 32. b, 34. pańszczyznę odbywać, chłopem być, orać, kopać; [<$) moUte lieber Sauernarbeit »errichten, alg.... — §. Zaciąg, ciągnienie się pasmem, pasmo, rząd, łańcuch, ciąg; bie fid) jieheube Reifte, ber gaben, fig. bie Sette. Niemasz folgi, ni wytchnienia W zaciągu mego cierpienia. Kanc. Gd. 290. — §. Zaciąg, zawłoka u bydła, to co u ludzi bielmo, łuszczka, katarakta. X. Kam. bie ©taarhaut auf ben Slugen ber %tym, ber ©taar beu ben gerben, beptn fRinboieh. — §. Zaciąg dokąd, zabieranie się dokąd, wybieranie się, wyprawienie się, wyprawa; ber 3ug WO» hin, bag SHufbrechen, bie fêrpebition, bag iptnjtehen. Krakus do ‘Krowackiej ziemi zaciąg był uczynił. Krom. 35 ; peditionem. Zaciąg warty, zaciągniecie warty. Bndik. bag Siufjiehen ber SBadje, bag auf bie SBache 3khetl / ber Siufjug. — Zaciąg wojska, werbunek, ztąd zaciągowe, zaciężne wojska, zaciążnik , zacieżmk. Dudz. 72. bag SSerben, bie SBerbung oon 3iecruten, (bag ^erbepjichen), bie 2iughebung, bag Siugheben ; Ross. coJAamiiHa, (cf. żołnierka;. Nowe czynisz zaciągi pod nowe sztandary, By się nowym zasilił hufcem żołnierz stary. Zab. 12, 110. Wypada nowe wojsko na następującą kampanią zaciągnąć , a że zaciąg jest trudny, rzadko przeto nowo zaciężni przed czerwcem się zbiorą. N. Pam. 21, 29L. Ktoby był bezpie-czen od zaciągu, kiedy nawet kobiety idą na rekrut? Teat. 24. c, 98. 'Zaciąż » zaciąg, n. p. Nasz pan, nie jak biskup , lecz jak xiążę, Wojsko chowa, i czyni ‘zaciążę. Jabl. Ez. 183. (może dla kadencyi). Wojsko tak polskiego jako i cudzoziemskiego zaciągu. Vol. Leg. 4, 768. (‘autoramentu). — §. Zaciąg o co, zabieg, stanie, usiłowanie, zachodzenie koło czego, czynienie kroków ; bag Semûhen, 33eftreben, ©djritte etmag ju erlangen. Czemu się ze mną bez pożytku ścierasz, I jej się, wie-

Stałość umysłu wśrzód męczarni umie w sobie

cn*

brücfett, unterbieten. Gdy zacięty w sobie duch rozwal- ZACIĄG, u, m., zaciąganie, zaciągnienie z miejsca na niają, słyszę buchania i ciężkie oddechy. Pilch. Sen. list. miejsce. Dudz. 72. bag 3lnjteben, ^eranjte^en, ^erbepjtehen, 2, 2.

przytłumić i zaciąć jęki. Pilch. Sen. list. 2, 103. — Zacinać się w mowie, haerere, haesitare. Cn. Th. 1261. tnt Sîeben ftocfen, ftoefern, ftecfeu bleiben, ftjjen bleiben ; vi-cinum zająkać się. ib. ftottew. Gdy się mówiący wśrzód dyskursu swojego zatnie, słuchaczów tak to obchodzi, iż każdyby rad dopomódz mu i dodać potrzebnej śmiałości. Mon. 72, 261. Kuryon krasomówca zaciąwszy się w mowie, przed senatem o to oskarżył adwersarza swego.

Boh. Dyab. 2, 219. Zawsze się mówiąc o tern zacinał,

Bo go do pomsty serce podwodziło. Pot. Syl. 171. Mędrzec często zaciął, jakoby jąkała, Chociaż go myśl szczęśliwa właśnie w język żgała. Zab. 14, 55. Nagi.

Tylko ten może godnie imię nosić Poety, który uczy-. niwszy dosyć Temu, com wspomniał, pisze tak udatnie,

Ze się w żadnym słówku ani zatnie. Opal. Poet. — $.

Zaciąć się, uwziąć się, usadzić się, nie ustąpić na krok, uprzeć się: bartttätftg befielen worauf, nicht ablajfen, nicht nacbgeben, fteif unb feft beharren. Uparł się, chce swe przewieść, zaciął się, ‘ociątny. Cn. Ad. 1205. Nie zbła-gany, upornie w swym gniewie■ się zaciął, Gardzi czcią wszystkich Greków, szacunkiem przyjaciół. Dmoch. II.

245. Jechać ztąd się zaciął. Dmoch. U. 2, 532. U kur-. firstów obyczaj tajny, Ze ich głos siódmy równa zwyczajny, Gdy w elektorskiej po trzech komorze Zatną się pod czas w twardym uporze. Miask. Ryt. 2, 27. Nikt ci nie wydrze sławy choćby się i zaciął. Przyb. Luz.

504. Zacięty, ‘ocięty , uparty; ftörrig, ^aïêftarrig, |»art* tmcftg. W bronieniu Amaryli ząb za ząb zacięty, Miał też dla niej karb duży od berdysza wzięty Zab. 9, 255.

Ejssym. Zacięty i zatwardziały umysł mają w chciwości zemsty. Kucz. Kat. 3, 138. Duch zaciętej złości żydów, okazuje się w xiçgach. Czack. Pr. 99. Zobaczę, jeśli zacięte w prześladowaniu mnie losy będą śmiały aż na łonie twoim mnie ścigać. Teat. 49, 54. Zab. 13, 367.

Druib. Jeżeli zacięty w milczeniu swojem nic nam wyjawić nie zechce. Teat. 49, 80. Zacięci demokraci. Gaz.

Nar. 1 , 330, (cf. zawzięci, zagorzali, zajadli) Różniący się w religii, zacięcie {adverb.) przy wywołanej obstawali sekcie. Teat. 49, 18. (upornie, uporczywie). Zacięcie, ia, n., ZACIĘTOŚĆ, ści, z., upór, uporczywość, zawziętość; bie ^algftarrigfeit, bte ©törrlgfeit. Jak straszna rzecz jest serc ludzkich zacięcie. Teat. 44, 68. Darami złagodził Achila zacięcie. Dmoch. II. 2, 328. — § De equis : Zacina się koń, zasadza się, zacinający się koń, zacięty koń, zasadzający się; bag fferb ift ftörrig, ftätlg,

ZACIĄGACZ - ZACIĄGNĄĆ.

ZACIĄGNĄĆ.

725

na

dząc o nią mój zaciąg, napierasz? P. Kchan. Ort. 1,

116. Wiesz to, jako rad służę królewnie, I jakom już uczynił zaciągi u pana, Prosząc aby mi była w małżeństwo oddana. P. Kchan. Orl. 1, 116. Zaciąg, inception magnum, coeptum audax. Cn. Th. 1360. robota zaczęta wielka. Wiod. impreza, ein (großes?) Unternehmen, Unterfangen, zamysł, przedsięwzięcie. Oudz. 72. Zaciąg to wielki, ale daremny. Tr. Dudz. 72. We wszystkich na ziemi zaciągach ; ostatniego z nieba wyroku oczekiwać musimy. «!Swad. 2, 20. — §. Zaciągi z kim, zajścia, zatargi; Ipdnbel, ©trcitigfeitett. Konrad tego roku umarł, z Matyldą się pierwej pojednawszy, z którą miał niektóre zaciągi. Sk. Dz. 1093. Kędyż zaciągi i zajścia między ludźmi wielkiemi pojednane były bez niego ? Birk. Syn. Kor. C 3. Po co , o matko, mnie się nań porywać, 1 tak w nierówne wdać się z nim '“zaeięgi? Tward. Daf. 29. Kiedy ojcowie z tego świata odchodzą , i dziatek w porządnej opiece nie zostawują, zaczym je w‘kłopociech, trudnościach, długach, zaciągach prawnych zostawują. Falib. R. A tych nędz, bied, utysków , niepokojów i prawnych zaciągów ze szkodą dóbr naszych cierpiemy. Smotr. Apol. 152 ZACIĄGACZ, a, m., który zaciąga, ber Slitjteher, Iperaujieher, $erbet)sieher. Zaciagacz długów , zadłużający się , eilt ®d)Ulbenmacher. Zaciagacz wojska, werbownik; Vind. nashounirjavez, shovnirski fvat, ein SBerber. ZACIĄGNĄĆ, f. zaciągnie, zaciągnę cz. jedntl., Zaciągać niedok., Zaciągiwać czestl ; Boh. zatóhnauti, zatahowati; Sorab. 1. zacżahnu, zacżaham; Cam. satę-gniti; Croat, zatésem , zategnyen; Ross. 3aTHHj'Ti>, 3a-TarHBaTb , (3aTflraTbca wleźć w proces, zaprawować się, 3aTH3aTb 1) ciągnąc tu i tam zmordować, 2) wyłajać ; Eccl. 3aia3aTHca, 3anyraTbCH, 3aianyTbca zapętać się, zaplątać się); zaciągnąć, ciągnąc zawlec aż dokąd; bi$ wohin anjiehen, herbev) sieben, jfnjfehen , aufsieben, heran* jieheit. Zaciągam balkę , rynnę; attullo, sustollo, attraho funibus, machinis , trabem. Cn. Ih. 1360. — Transi. Zaciągam kogo dokąd, na co, traho aliquem ad me sollicite et studiose, allicio et traho promissis. Cn. Th. 1560. mtlocfen, anreißen, herbei) stehen. Fedra pasierba swego Hipolita usiłowała namową swoją zaciągnąć do niegodnej miłości. Otw. Ow. 651. Knował to to, to owo, aby bracią abo do niecnoty jakiej zaciągnął, aby na ciele, lub duszy zmęczył. Birk. Dom. 91. Zaciąga za sobą wiele * zachowały. Cn. Tu. 1360. zachowany, wzięty, wzię-tość mający, zachowanie wielkie mający, cf magnes, cf. sympatya ; er siebt »iele an ft#, »tele nad) fid), ift aflge* mein beliebt. Oprócz peligii bisurmańskiej, nie miał co w nim ganić, i zaciągał za sobą serce jego, jako magnes żelazo. Birk. Zbar. D 2. Polacy leda kogo do przyjaźni swojej zaciągają. Star. Ref. 82. przyciągają, przyjmują, przypuszczają, przywabiają, przynęcają, [te nehmen jeben ohne Unterfdjieb in ihre greunbfehaft auf. — §. Zaciągać kogo, condicere aliquem ad aliquod negotium. Cn. Th. 1561. zamówić go, obowiazać go; jemanben su einem ©efd)äfte, su einer SSerbinblidjîeit, ju einer Unternehmung berbesjjieben. Zaciągnąć wojsko, żołnierzy, rekrutów, werbować; Vind. v'shoudjanati (cf. żołd), nashounarjati, (cf.

żołnierz); 0olbaten aitê^eben, merben, recrutiren. Wypada nowe wojsko na następującą kampanią zaciągać, a że zaciąg jest trudny, rzadko przeto nowozaciężni przed czerwcem się zbiorą. N. Fam. 21, 291. Zaciągnąć się do wojska, przystać do wojska, wchodzić w służbę; Slav, ubirmatise, unter ba8‘ŚRilttafc geben, ftd) anmerben laffen. — §. Zaciągnąć długów, zadłużać się, obciążać się długami; @d)ulben mad)en, fidj ©djulben auflaften, auf* biirben, fi# eine 6d)u!benlaft sujie|>en, fid) bamit befdjmeren. Mówią o jednym sąstedzie naszym , że u dyabła na duszę zaciąga, a innym na lichwę pożycza, iOssol. Str. 8.

—    Zaciągnienie kapitału , bie Slnfnabme eineä SapitaB. Tr. Zaciągał długi na majętność swoje Tr. Zaciągnąć pieniędzy. ib. ©elber aufnehmen. Na dziedziczne dobra zacią-gnione powypłacał długi. Tr. — §. ‘Zaciągnąć rady czyjej, zasięgnąć rady; jemanbeś guten SRatb einholen, ihn su fRathe sieben. Więc rady jak skoro zaciągnie, zaraz przedsięwzięcie wykonał. Suszyć. Pieśń. L 2 b. — §. Zaciągnąć co na siebie, sięgnąć na niebie, fid) eimal Sl4tebett. Przez to gniew boski na całe zaciągają państwo. Tr. Za-,ciągniona pomsta boska na miasto. Tr. — §. 2) Zaciągnąć dokąd komu, ciągnąć przeciwko komu dokąd, zajść mu, zabiedz mu, zaskoczyć mu, einem entgegen jiehen. Zabrawszy się z wojskiem , zaciągnął im na puszczy. Radź. Num. 21, 23. (zebrawszy lud swój, wyciągną! przeciw' Izraelowi na puszczą. Bibl. Gd.). Zaciągnąć komu drogę, ciągnąc zagrodzić, zastąpić, przeciąć, btnsie* henb ben 2Beg uerfperren. Z wszystkiem wojskiem zaciągnął im drogę, aby się z nimi potykał. Radź. Num. 21,

53. (wyciągnął przeciw nim, aby z nimi stoczył bitwę. Bibl. Gd.). — Absolute: Zaciąga warta, (cf. zachodzi); bie 2B«d)e siebt auf. Zaciągać na wartę , auf bie SBadje jiehen, aufjiehen. Zaciągać na pańszczyznę, {ob. Zaciąg).

—    § Zaciągnąć co, ciągnąc przycisnąć ; JUJ^ben, fcjt aiisicbeit. Zaciągnij prasę, i zaciągnioną tak długo trzymaj. póki olej ścieka w naczynie podstawione. Kruml. Chym. 135.— §. Zaciągnąć, ciągnąc .czyli ściągając zadusić, sfehenb sufdjnüren. Włożywszy w zadzierzg kark, spuścił się, i zaciągnął gardziel, śmierci chciwy. Otw. Ow. 595. Cesarz Turecki sznurem zaciągniony przez buntownika praktyk swych przybolał. Tward. Wl. 144.

—    §. Zaciągnąć, zawiązać; anflinpfeit, feft anfmtpfeit, SU* fllüpfen pr. et fig. Zaciągnąłeś związki, nie bardzo twoim ziomkom przyjazne. Stas. Num. 1 , 224. (wszedłeś w związki). Dlatego się zaciągają przyjaźni , aby wzajemną uczynnością wszystkich się utrzymywał pożytek. Siem. Cyc. 226 ; (comparantur umicitiae). — §. Zaciągnąć kogo w co , wciągnąć w co, wplątać, wpędzić, ‘zawiklić; einen worein »ermitteln, mit hinein sieben. Obierając opiekuna , uważać trzeba , aby w nieprzyjaźń ludzką zaciągniony nie był. Falib. R 2. W daremne się zaciągną! kłótnie Tr., (ob. Zaciągi, zatargi). — §. Zaciągać się, ciągnąc zapędzić się, zapracow-ać się, zrobić się ;

ftd) biê wohin burd)arbeiten, hinbringen mit SDîübe unb 9îotÿ, fid) abarbeiten, matt unb mübe hingelangen. W potopie, ten się dorwał pagórka , w krzywym czółnie, drugi Wiosłem napycha, kędy zaciągał się z pługi. Zebr. Ow. 10. (gdzi₀

zawerbowany , zacią-

m.,

726

ZACIĄGOWY - ZACIEC.

ZAGIĘĆ.

się dawniej pługiem spracował, cf. zaciąg wieśniaków). Chrapi mu w gardle, jako naręcznej szkapie, kiedy się ku górze zaciągnie. Rej. Zw. 61 b. — Żądzę cielesną, gdy się w bieg zaciągnie, Munsztuk rozumu rzadko utrzyma i wściągnie. P. Kchan. Orl. 1 , 297. gdy się zapędzi, rozpędzi, gdy się koła rozbiegną; wenn fte fo red)t in ben Bug fournit, recht (duetu geräth. — Zaciągnąwszy się w tak daleki wiek, *miasto pokoju, którego każdy baczny sobie życzy, na niepokój się zdobywać, nierozum to. Falib. 0. zaszedłszy do podeszłego wieku, uacbbem man $u einem fo hohen Sllter gelaugt ift. — §. Im-person. Zaciąga się na co, zanosi się na co długiego, ciągłego, zabiera się na ciągły czas, e? Ittfft ftd) ober fdjicft fid; ?u etwa$ Bangwtertgen an. Zaciąga się na deszcz * zanosi się na długi , ciągły deszcz. Bndtk. Zaciąga się na wojnę. — §. 3) Zaciągnąć co czym, ciągnąc zakryć, pociągnąć co czym, powlec ; momit begehen , bebeefen , oer-becfcit, itberjiehen. Maść ta lepsza, niż łaziebmków naszych wydworne zielone , czerwone mazidła , któremi ludzie wzdłuż zaciągają. Syr. 278. zasmarowują, smarują; befchmteren, befalben. Mgła spadając na zboże, ziarna niszczyła i rdzą zaciągała łąki. Xiądz. 141. (powlekła, zakryła). Ich rozmowa podobna jest do słońca mgłą za-ciągnionego. Xiądz. 220. mgłą zaszłego , zakrytego , za-słonionego, 'zacienionego ; mit 3?ebel überzogen, bebeeft, »erbe(ft, oerhüllt. Miłością własną mając zaciągnione oczy, przypadek chyba nagły zerwać może tę zasłonę. Teat.

19. c, 112 (zaślepione, zamydlone, zaprószone, cf. zaciąg» zawłoka oczu). ZACIĄGOWY, a, e, od zaciągu, do zaciągu należący-, #injug3*, 3lujugg», $erbet)jug8», ZA-CIAŻNY, ZAC1ĘŻNY, werbunkowy, jRecruttruitgg ». On nie byłby powinien się na bisurmańskie podejźrzenie pod ten zaciągowy czas oglądać. Weryf. 17. (pod czas rekrutowania). — Zaciągowy żołnierz, zaciażny, zacieżny * ZACIAŻNIK, ZACIĘŻNIK , a, gniony żołnierz, rekrut; ein 3lngemorbeuer, ein Recrut. "Wypada nowe wojsko na następującą kampanią zaciągać, a że zaciąg jest trudny, rzadko przeto nowo zaciężni przed czerwcem się zbierą. N. Pam. 21 , 291. Miał on sług i piechoty aż nazbyt, do tego zaciężników gromadę. Opal Sal. 52. żołnierzy, mianowicie żołdowych, SDîieth» folbaien. Z Grecyi stawią mu zacięinika. Chrośc. Fars. 229. 'ZACIAZE, ob. Zaciąg. ZACIĄZYć, ob. Zaciężyć.

*Z A Cl CH, ob. Zacisze. ZAC1CHNAĆ, f. zacichnie , zacichnę med. jedntl., zacząć uciszać się , zaciszeć , anfaugen fülle JU werben; Ross. 3aTHXHjTb, 3aTHxaTb, cf. act. zaciszyć.

ZACIEC, f. zaciecze, zacieknie med. dok., Zacieknaé jedntl., Zaciekać niedok. ; Sorab. 1. zaeżeknu , zacżekuyu⁻; Vind. satezhi, sazuriti, satiekati ; Croat, zateebem ; [Bosn. za-tecchi deprehendere, offendere inparatum, 2) zatecchi , zatięati » wyzywać); Ross. 3aTe«n>, 3aTeKaTB ; — §. Zacieka gdzie (woda, deszcz), zapada ciekąc woda , deszcz, ciecze; e$ letft eût, regnet ein; (Slov. wprśeti, naprseti, nadśtiti impluere, pfeprśeti perpluere ; Vind. vdifhuvati , noterdilhuvatij. Zacieka , przecieka woda. Dudz 72. Zacieka-za filar, slillat retro columnam. Cn. Th. 1361. Budynków często doglądać, i wcześnie poprawiać, aby nie

zaciekało. Haur. Ek. 4. — §. Zaciekają oczy, suffun-duntur oculi. Cn. Th. 1361. bie Slugen laufen (mit élut) an; Sorab. 1. zacżeknuyu intumeo. Oczy mu zaciekły od uderzenia , t. j. krwią nabiegły. Dudz. 72. Krwią oczy panu zaciekają, Ze dalej patrzeć nie może, ustają Mdłe siły, członki wszystkie się targają. Odym. Św. 2 H h 2. Zaciekłe czerwono, abo zapalone oczy. Cn. Th. 1361. roth angelaufen, enpnbet. Pręgi krwią zaciekłe z osiecze-nia rózgami abo biczem, plastr ten rozpędza i goi. Syr. 424. — Simil. Tu jednak oko zaciecze, Wzdychanie z serca mi wlecze. Dar. Lot. 4. gorzko zapłacze, z płaczu nabrzmieje, ba£ 2luge fdjnnllt au oom SBetnen. — §. 'Zaciekać komu oczy, 'zacimiać oczy, bte Slltgen ttnlaufett machen. O nieszczęśliwa zazdrości , 'ninacz baczenia nie mająca złości, to i ty mądrym oczy zaciekać umiesz. Obr. 22. — §. 2) Zaciekam się, zawodzę się, zapuszczam się do skoku. Cn. Th. 1361. et 1401. beri 2ln* faß gum Saufen nehmen, ben Slnfprung nehmen, anfeßett. — '§ Zaciec komu, zabiedz mu, zaskoczyć mu; Vind. sa-tezhi, sadeti, sadjati, sariniti, einem uorremten, einem beu SBeg ttorreitnen. — §. Ultra modum et terminum : Zaciec, zaciec się, zabiedz daleko, zapędzić się, zapuścić się dokąd; Rag. zatecchise , zatjezzatise, zatjezatise, zatjec-cemse; Bosn. zatrricjatise ; Croat, zaderkâvam, big roofutt hinter laufen , rennen, hinfturjen, InnfWen, in ben Schuß, in$ Saufen, inä kennen hftrein fontmett, hinein gerathen, (cf. rozbiedz się, rozpędzić się). Zaciekam, biegę daleko, n. p. Pies za zającem daleko zaciekł. Dudz. 72. Brytani naprzód zaciekali. Czach. Tr. E 1. Chart się zaciekł. Chmiel. 1, 80. Ogarowie kwilą, w głębokie zaciekłszy się cienie. Tward. Daf. 7. Myśliwy zaciecze się na łów w lasy. Bardz.- Trag. 123. Nie siecz konie, ale mocno lec w ręce dzierż swojej, same się zaciekają. Żebr. Ow. 31 ; sponte sua properant. Dawno radby pozbył smyczy, i 'zacieka się szyją. Zebr. Ow. 185 ; collo morantia vincula tendit; szyją nadrabia usilnie, gwałtownie, targa się; er reißt h^fûg mit bem $alfe am Settrtemen. — Fig. Zaciekać się, zapuszczać się, zagłębiać się myślą; ffch worein oerttefen, tn ©ebanfen tief entgehen, etnbrtngen. Lin-neusz zaciekłszy się najgłębiej w tajemnice przyrodzenia, dociekł płci w kwiatach. Bot Nar. 4. Porwie się w myślach zaciekły Dafnis nad same Wisły spuszcza się wody. Zab. 16, 350. (zatopiony w myślach). — §. Zaciec się z pasyi, z namiętności, unieść się, odejść od siebie ( cf. wściec się), od przytomności * zapomnieć się spuściwszy cugle gwałtowności, uwziąć się. zawziąć się; jtd) hiuretßen la#* fen, ftcfy oergeffen, außer ftd) fomnteu, ber Betbenfcijaft ben Bügel fließen laffen. Takeśmy się oboje w dysputy zaciekli , żeśmy rozum stracili. Weg. Marm. 1, 181. Na zagładę jego zapalczywie się zaciekł. Nar. Tac. 2, 439. Gdy się o ludziach mówi; strzedz się należy, żeby się zbyt nie zaciekać w opisaniu ; wypaść słowo może nieostrożne, które urazi. Kras. Pod. 2, 103 Zaciekły « uniesiony, zawzięty ; außer ftcb, aufgebracht, ergrimmt. Jak lwy wygłodniałe; lub zaciekłe byki , Jego żołnierze kruszą nawinięte szyki. Przyb. Luz. 301. Na te słowa z Miner-wą Juno gryzły wargi, W obu piersiach przeciwko Troi

ZÀCIECZ - ZACIENIĆ.

ZACIENIE - ZACIOSUJĘ.

727

zaciemnić, zasłonić; öerfd)atten, überfdjßttett, (cf. zaciemnić, zaćmić, zacimiać) ; Boh. zastćnowati, zastjniti ; Sorab. 1. zaszenu, wobszćnu, zakitam ; Vind. safienzha-ti ; Ross. sarfeHHTb, 3aTtHHBaTb, 3acrbHHTb, 3acfeHHTb, pr. et fig. Życzy mu żeby do samej śmierci głowy swobodnej takim kłopotem sobie nie zacienił. Pot. Syl. 166. (nie zaciężył, nie zafrasował). — Moc najwyższego cię zacieni. Tr. zasłoni , 'zaszczyci, obroni; Rag. zasjenniti protegere. ZACIENIE, ia, n., miejsce zacienione, ein <5d)attenort, Ort ttn Scffatten. Zmiękczy umysł łoże i nocne zacienia. Hul. Ow. 65, cf. zaciemek.

Przycier, przycierek. ZACIERAĆ , ob. Zatrzeć. ZACIE-RAĆZ , a, m., który co zaciera lub zatarł, ber Verreiber; Vind. satiravez, potiravez « zagłodziciel, zatraciciel; Croat. zatiravecz, zatornik deletor. ZACIERKA, i, z., deszczuł-ka mała z rękojeścią, którą mularz zaciera ścianę wy-prawną, sufit lub gzyms. Magier. Mskr. baê Vetbebret, ©lattbret ber SDîaurer. Urównają się ściany zacierkami, kształt ławaczek mającemi, czyli ławeczkami mularskie-mi. X. Kam. ZACIERKI, ów, plur., z polewką zatarta mąka, §abcrfuppe. ZACIERNICA, ob. Przycier, przycierek. ZACIERNY, a, e, do zacierania lub zatarcia, od zacierania , mogący być zatartym; (Eiitrüßr«, (Etnfcßlagä « ,

złość zaciekła, Siedziały blizko siebie, Palas nic nie rzekła. Dmoch. II. 87. Odpowiada mu tonem nieeo zaciekłym. Teat. 28. b, 122. (zagniewanym, markotnym, uniesionym niechęcią) . Achil pastwi się zaciekle ( adverb.) nad Hektora trupem. Dmoch. II. 2, 325, z zaciekłością, zawziętością, cf. wściekle; erbittert. — Ta to jest cała korzyść ich pracy zaciekłej. Xiądz. 263. za-wziętćj, zapalczywej, gorliwej . zaciętej , upartej ; tßrer fiartnätfigen, eifrigen Arbeit. ZACIECŹ, y, i., zalew, b«8 érgtejkn, bte (Ergießung, ber Austritt beö ©afferê. Zaciecz morska. Tr. Poznałem ja co wiatry, co morskie umieją zacieczy. Pot. Arg., 629. — Fig. Ma żałość w zacieczy *ZACIER , u, m.,- §. 1 ) zacieranie, ob. Zatrzeć. 2) ob. świeżusieneozko. Zebr. Ow. 331 ; in cursu meus dolor est. ZACIECZCA, y, m., pies zaciekający się w polowaniu , ein weit nacfyfeßenber Sagb^uub. Popądzca, jeśli zacieczca , potrzeba aby miał głos przynajmniej śrzedni.

Ostror. Myśl. 30. Zacieczca dromak, tygrys i z sty-machem Wyrwał kły z strachem. Kchow. 523. — (ZA-CIĘGI, ob. Zaciąg). — ZACIEK, u, w., zaciekanie się, za-skok, zawodzenie się; Vind. satok, pretezhenje ; Croat. zaderchànye , (cf. zapęd, zagon); ber inlauf, infaß, in« fprung. W zacieku hufce na się uderzyły. Tr. Z zacieku , zaciekiem skoczyć., ib. Wątpliwym zaciekiem to wspak to wciąż pływa. Zebr. Ow. 193; (ambiguë lapsu).

— *§. Intellect. Zaciek, zgłębianie czego, recherche, n. p. etnjurul)ren, etnjufdjlagen, etngenibrt, einritfirbar.

benb ertragen , erbulben. Tego, który jest hardy, nie za-cierpię. Radź. Ps. 101 , 5. ( nie będę mógł cierpieć. Bibl. Gd.). Pan tego nie mógł zacierpieć, aby tego obwołać i odpowiedzieć nie miał. Rej. Post. F f 4. Nie mogło tego zacierpieć święte bostwo jego. ib. LIZ. Tego i na ów czas zacierpieć nie mogli. ib. R r 2.

Zakus nad zaciekami wszechnicy Krakowskiej. Dmoch. ZACIERP1EĆ , *ZACIRP1EĆ med. dok., cierpiąc znieść, lei« ZACIEKŁOŚĆ, ści, i., zaciekanie się, uniesienie się bez pamięci, przytomności, zapędzenie się, zapuszczenie bez miary i granicy, zawziętość, uwziętość, cf. wściekłość ; ungeftümeê Vorbringen, Ungeftum, SÖutß, Soäftür«

Uten. Dalej straszliwe bóstwo ku nam się pomyka, Na głowie jego zjadłych wężów mnóstwo syka , Po ogniu,, który swemi 'skrzyły językami, Poznaliśmy Zaciekłość sto- ZACIESAC, ZACIOSAC, f. zaeiesie, zaciosę cz. dok, Zacio-jącą przed nami. Szym. Ś. W. 54. (personif. furya, ję- sywać , zaciosuję pr. conlin.\ Ross. 3aTecaTL ; ciosąc dza). W każdej wiary wyznaniu, zaciekłość w niena-    zaciąć, zarąbać, ciosami zarobić, zakończyć; anjtmtnew,

wiści inaczej wierzących, przynosi skutki okropne. Czack.    anfiauen mit ber Btntmerayt, jujtmmern, pbauen, jufpüßen.

Pr. 96, (cf. fanatyzm). ZACIEKŁY, ZACIEKNĄĆ, ob. Zaciosać koł, exacuere vallos. Cn. Th. 1361.

Zaciec.    ZACIEŚNIĆ cz. dok., Zacieśniać niedok., nieco ścieśnić, cia

ZACIEMEK, mku, m., miejsce zaciemnione, cf. zacienie; etn ftnftrer Ort. Numa w zaciemku swojej chaty oka za-mrużyć nie może. Staś. Num. 2, 173 ; au fond de sa cabane.

ZACIEMNIĆ, f zaciemni cz. dok., Zaciemniać niedok., ciemnotą napełnić, ciemnością nabawić, ciemnym uczynić, cf. zaćmić, *zacimiać ; fünfter malien, oerftnftew; ( oppos. wyjaśnić, zajaśnić, objaśnić). Gościniec żałohnym ci- śne zacieśniają i ochrapienie czynią. Spicz. 122. Wiel-sem zaciemniony, Otw. Ow. 159, (Garn.    satemne , cf.    kich dusz zwyczajny tryb nie zacieśnia;    nad reguły    po-

zacienić). Wyje, pada zaciemnion, i rękami    chwyta    Z cia-    dnieść się mogą.    Mon. 65, 591.

ła srogiem żelazem wypchnięte jelita. Dmoch. II. 2, 227. ZACIĘTY, ZACIĘTOŚĆ, ob. Zaciąć.

(zaślepion, zaślnion, wzroku pozbawion, erbltttbet; cf. ZAC1ĘZNIK, ZAC1ĘZNY, ob. Zaciążnik , Zaciążny , zacią-ciemny » ślepy). ZACIEMNIEĆ nijak, dok., stać się cie- gowy.

mnym , fünfter werben. Bóg raczy duchem .ś.    swoim    ZACIĘŻYĆ cz. dok.^    Zaciężać niedok., nieco    przyciężyć,    za-

objaśnić te zaciemniałe a błędne myśli    i serca    nasze.    cząć ciężyć ; etn    wenig, belaften, fefywerer    ntadfen. —    Za-

Rej. Post B b 1.    ciężyć komu , ZAC1ĘŹEĆ nijak, dok., zacząć być cięża-

ZACIEŃCZYĆ cz. dok., Zacieńczać niedok., cienko zastrugać, rem , anfangen febwer unb läftig ju werben, sur 8aft fallen, nieco scieńczyć, cienko zarobić; nad) unten JU »erbuitnen, ZACIMIAĆ, ob. Zaćmić. ‘ZACIM1AĆZ, a, m., który 'zacimia, etwaê bünner ntadjen.    ber Verfünfterer. Tenebńo, łotr, łgarz, zacimiacz prawdy.

ZACIENIĆ, f. zacieni cz. dok., Zacieniać niedok., cieniem Mącz. ZACINAĆ, ob. Zaciąć. ZACIOSUJĘ , ob. Zaciesać

snym uczynić; etwas beengen, enge machen, jufammen en« gen, oerengen ; Boh. zatjsniti; Vind. satefnuvati ; Ross. 3arfecHHTb, sarfecHHTb. Dech mi gwałtem zacieśniony słów ucinki wypycha. Brud. Ost. B 2. Wodka ruciana piersiom zacieśnionym i chrzypiącym bardzo użyteczna. Syr. 544 Słodkie granaty odmiękczają piersi ; ale kwa-

anfangen übel ju werben. Zackhło mu się, e8 würbe tym Übel, ober ftylimm. ZACKNĄC się komu zaimk. jedntl., zacząć być tęsko, anfangen einem ftngftüty ju werben. Bndtk.

728

ZACISNĄĆ - ZACISZY Ć.

ZACKLIĆ - ZAĆMIĆ.

ZACISNĄĆ , f. zaciśnie, zacisnę cz. jedntl., Zaciskać nie- ZACKLIĆ się komu zaimk, jedntl., zacząć mu być ckliwo , dok., — §. a) zagnieść, ściskając zgnieść, zatkać; jn*

farnmen brücfen, oerbrücfen, brütfenb Dermalen , jubrütfen ;

Cam. satisneti; Rap. zatisnuti, zatiskati ; Dosn. zatje-snuti, zatvoriti; Ross. aamcKaTb. Z którejby żyły krew'

płynęła, zaciśnij ręką. iżby się krew zatkała. Spicz. 429. 'ZAĆMA, y, z., zaćmienie, zaciemnienie, ciemnota; bte One wilgoci wchodzą w dziureczki głowy, które napeł-    Verftnfientng , bie ftinfternifi. Słoneczna zaćma. Chodk.

niają i zaciskają, ztąd przychodzi ś. Walentego niemoc.    Kost. 43. ib. 67. W zaćmie nie wie, gdzieby gnał,

Spicz. 8. Gdyby się próg macicy wrzodami zacisnął i    lub w której był stronie. Żebr. Ow. 34; picea caligine

*z a tchnął,    żadnej    ślizkości nie mając, nie godzi    się o    tectus. ZAĆMIĆ, f. zaćmi, zaćmę cz. dok., ’’Zaćmiać, *Za-

wypędzeniu płodu    pomyślić. ib. 184.    Głupi, gdy    mil-    cimiać niedok., Zaćmiewać contin. ; Boh. zatmjti , zatmjm,

czeć będzie, ujdzie za mądrego, a gdy zaciśnie swe    zatmjwóm, zatemniti, zatemnowati ; Slov. zatemnugi ;

wargi za rozumnego. Mon. 70, 696. (gdy stuli, zamknie,    Sorab. 4. zacżmnu, zacżemnofcżam ; Vind. zafienzhati ;

zawrze). Tak na on czas zaciśniono usta kuglarzowi one-    Carn. merknit, merknèm , (cf. mierzchnąć) ; Rag. zasje-

mu , aby milczał. Farnov. pr. — §. b) Zacisnąć, zarzu-    niti, obsjenniti, potamnjatti , pomarcjatti; (Bosn. zasjena-

cić, zamiotać ; btë WOljttt werfen, fjtater Ctttxrô Ijinrcerfen ,    ti, privariti, dat razumiti jednu stvar za drugu inganna-

Wegmerfett ;    Sorab.    4. cżiskam predk,    metam predk.    Od-    re, circumvenire * zamydlić oczy, omamić); Bosn. zajazi-

dzielił się    trochę,    jakoby kamieniem    zacisnął, a poklę-    ti, uciniti pomarklo ; Ross. aantiHTb, 3aTMtBaTb, 3acTfe-

knąwszy modlił się. Żarn. Post. 467. na rzut kamienia,    HHTb, 3aci4>nflTb ; zaćmić, zaciemnić, zacienić, ciemnym

einen ©teinrourf weit. Drzewo od siebie precz zacisnął,    uczynić, ciemnoty nabawić, światła pozbawić; fünfter ma*

a dobytą od boku szablą błysnął. F. Kchan. Oil. 1,249.    tyen, oerftnfłern , oerbiutfeln , ©Ratten ntatyeit, beS CitytS

Śnieg zaciska wierzch ziemr, aby ona nie wypuściła z    berauben pr. et fig. tr. varie: Las był ciemny, siekierą

siebie pary zebranćj. Cresc.    134.    (padając    zarzuca, za-    od wieków nie tkniony, Dla niezmiernej gęstwiny okro-

krywa). Strach przed nim i pod    nim , a    oba drżeniem    pnie zaćmiony Rardz. Luk. 44. Cis, cyprys i jodły do

zaciska boki. Pilch. Sen. list. 2, 37. (zatłacza). Już się    zaćmienia ‘godne, Czarny ias bujno rodzi. Rardz. Trag.

ustraszyć musi on stary zwodnik twój, który z daleka    323. (zdatne do zaćmiwania , zacienienia). Zacimiam się

zaciskał te uszy twoje. Rej.    Post.    M m 4.    zagłuszał.    Sorab. 1. zaeżmewam szo. Od d.ymu w gęstej chmurze

*ZACISZ, y, n., ZACISZE, a.    n., *ZAC1CH,    u, m, ZACI-    zaćmił się sprosny dzień. Bardz. Trag. 482. zakrył się,

SZEK, szka, m., zdrbn., miejsce zaciszone, spokojne,    oerftitfterle ftd), »erfüllte ftd). Słońce często zaćmione i

ciche ustronie; Ross. 3a7Hiub, eilt 9îityewtnfel, ftiller ru»    czarne zostaje. Prot. Kont. C 2. Słońce się 'zacimia

gifler Ort ; (Carn. satishje * zarośl, krzak; Eccl. 3aTHUie,    czasem i blednieje, iż krąg miesięczny, który jest na

OTinuiiie, npiiCTAtiHi|i€ port). Wsi ukochana, lube zaci-    niższym niebie, podchodzi pod słońce. Otw. Ow. 150.

sze, kto twe opowie    wygody! Zab. 4 4, 3. ŚwieJ. Gdy-    bie ©Ortne oerftnftert flet).    Zaćmił się miesiąc, czemuż?

bym przynajmniej w    tym zaciszu znaleźć mogła spokoj-    bo ziemia nań padła ,    1 broni mu słonecznej światłości

ność ; lecz wszędzie    troski sięgają mię biedną. Teat. 51,    zwierciadła. Pot Pocz.    67. Zaćmienie * zaćmienie słońca,

62. Przechodzę się    lub czytam , lub też piszę , jak mi    zaćmienie xiężyca albo    miesiąca * zaćmienie słoneczne ,

się w zaciszku podoba. Mon. 73, 601. Zakon Benedy-    xiężycowe albo miesięczne; btc ^inftetttiß , ©onnenftnfter*

ktynów w swoim zaciszu klasztornym, utrzymywał nau-    nty, SOîoitbjïnftenity ; Boh. zatmenj , zatmelost ; Slov. żaki. Jez. Wyr. Przywrócił'kdkoletnie zarzuconą, po za-    tmeni , (zatmilka, zatmitelka, zatmelka, ugmozatmilka

cichach tylko cnotliwych ubłąkaną sprawiedliwość. Zab.    eelipsis grammaiica) ; Carn. merknenje , (ob. Mierzchnie-

10, 266. Łep. Wielu grube przywary i występki, że    niej; Vind. merknenje, merknuje, lonzhnu merzhanje,

polemu sił nie mają, w zaciszku siedzą Pilch. Sen. list.    fonzhna temnota , mielezovu merknenje, miefezhnu mer-

34 9. w ukryciu, w utajeniu; im Verborgnen, tnt ©tillen.    zhanje, miefezhnu otemen|e ; Croat, merchanye, pote-

Zając użala śię. iż liszka Zawsze nań czuwa i godzi z    mnenye szuncza ali meszecza ; Rag. pömarka, potamnje-

zaciszka. Zab. 45, 312. Rzew. (z kąta cichaczem, cza-    nje, pomarcjanje ; SIqv. pomeresanje ; Ross. 3aTMtHie.

tując). Kot spojrzał raz w nocy pod szafą z zaciszka ,    Zaćmienie słońca jest, gdy xiężyc niemal prosto w je-

*Alić drobmuchna z dziury wyleciała myszka. Zab. 5, 236.    dnej prawie pod słońcem linii znajduje się , między

(zaczaiwszy się cicho). — Gdy takowa ziemia pełna jest    słońcem i ziemią. Bok. Próg 18 p Zaćmienie słońca

pyłu, dobra rzecz byłaby, żeby płókanka była w zaciszu.    całkowite, cząstkowe. Hub. Wst. 326. Zaćmienie obrąez-

Torz. Śkł. 222. (w bezpiecznym od wiatru miejscu). —    kowe, gdy brzegi słoneczne w około występują za brze-

Oto jest czas rozkoszny, chłodny, wszędy zacisz. Przyb.    gi xiężyca. Śniad. Jeog. 207. Zaćmienie cząstkowe, gdy

Mill. 142, wszędzie cisza, spokojność, nawet i liść nie    xiężyc w czasie p-łni nie jest na samej linii węzłowej,

sieieści ; 9îltl)e, ©tide. ZACISZNY, a. e, od zacisza, za-    ib. 207. Zaćmienie xiężyea śrzodkowe albo całkowite,

ciszony, spokojny; rubig, fttUe, ungeftört. W zaciszne    i częściowe. Hub. Wsi ô22. Wyrw. Geogr. 56. — §.

odległego gaju wszedłem strony. Szym Ś. W. 33. ZA-    Fig. tr. Zaćmienie w kieszeni, eelipsis, brak, niedo-

CISZYĆ cz. dok., Zaciszać niedok, cichym uczynić, [tide    statek, (cf. ellipsis figura, kiedy w mieszku dziura,

nta^en ; Vind. satifhati, cf. uciszyć.    Bratk. B 2 6.), pustki w worku, ©elbmattgel, leerer Se«*

teł. Pankiem się to pisze, a w kieszeni zaćmienie.

że, a noc jako dzień świecić będzie. Dudn. Ps. 139, 12. Wujek. ib. (i ciemności nic nie zakryją przed tobą. Bibl. Gd.). Wybudowaniem domu wysoko sąsiedzkie okna zaćmić. Chełm. Pr. 60. zabudować, bte fünfter verbauen , irrten ba§ Sid)t nehmen. O nie *zacimianiu okien sąsiedzkich. Chełm. Pr. 60.

Teat. 43. c, 133. Wyb. Niech nigdy nie panuje straszliwe zaćmićnie Jak w skarbie narodowym , tak w możnych kieszeni. Zab. 16, 403. — §. Zaćmić ßg. tr. , odjąć jasność, światłość, światło, świetność, blask;

»erftttftern, oerbmtfeht, Stdjt, fôlarfyett, $elle, ©lana rauben.

tujący, wielce godny, szacowny, szanowny, czcigodny ; Boh. wzścny, wzóctny; Sorab. {. tzôstné, zdacznè, wobtza-kwatć ; Vind. zhastliu, pofhtcn , zbasten ; Boss. iistamHbiH,

H3inmHo , fdjdjjbar, »on fiołem 2Ber#e, a#tung§roürblg, trefli#. U pana *zawżdy jest płatniejśze a zacniejsze serce wierne, niżli wszystkie ofiary świata tego Rej. Post.

I i i 2. (w większej cenie ). Urząd kapłański jest za postanowieniem bożym ; przetoż takowy urząd ma być zacnie wazon. Gil. Post. 313 b, (w wielkiej cenie albo czci miany). I po dziś sławna a zacna pamięć jego. Bej. Post. H h h 5. czczona , szanowana ; »ereljrt, tn fêfjren gel/alten, eÿrnmrbig. Mahomet u swych poddanych zacne imię miał, i był u nich w wielkiej wadze. Baz.

Sk. '626. Wszędzie jest zacne święte imię twoje. J. Kchan. Ps. 9. (po całym świecie słynie imię twoje. Karp.

5, 16). Kardynał Hozyusz zacnej nauki człowjek. Orzech. Qu. 33. znakomitej, znacznej, wielkiej nauki; »Olt fdłdj)« krer, bcbcutenber, großer, »orjügltdjer (SelefyrfamfeU. .Naj-zacniejsza pieśń Salomonowa. Badz. Cant. (canticum can-Ucorum, pieśń nad pieśniami , pieśń najprzedniejsza z pieśni Salomonowych. Bibl. Gd.)\ ba§ fyofye Sieb Salomon#, ba§ Sieb ber Sieber. Gdy w widoki zacne spaler uchylają , osoby się więc stroją. Zebr. Ow. 57 ; ubi tolluntur festis aulaea theatris, pod czas uroczystych widoków, bet). feoerlicfjen ©djattfpielen. — Z tego ojca naród był na świecje świetny, możny, zacny, miasta wielkie i zacne zbudowali. Wiśn. 127. znaczny, znakomity , znamienity ; anfefynlid), bebeutenb, betrdJjtli#. Lepiej być zacnym, niż przodki tylko zacne mieć. Ca. Ad. 456 Lepiej być zacnym, niż znacznym. Zegl. Ad. 129. (lepiej sczczycić się zasługami, niż przodkami). Zacny mąż; Eccl. Mywe-ÆOÔÆCTBeHHHK’L, Graec. ardgayn&gtTrrję, eirt (Sbrenmamt. Zacnym jestem ; Eccl. Mjwe4o6.iCByto , Graec. cbdnya&śco.

Za każdym, którego stracili katowie, mówili Anastazemu: Tak tobie będzie, co króla słuchać, a zacnym u niego być nie chcesz. Sk. Zyw. 52 b. w znaczeniu , w wadze, w cenie u niego być, wziętym mu być; bet) iljm tn 5Infel;en fev)n, tu 2tnfeben flehen. — Zacny , ‘zacnoro-dny, pański; oorneljm, ebel ; Vind. gospodfhni, jimeniten, -isversten; Eccl. cauottiiTT,, uejOBttcB 3HaTHaro mma , roc-iio,^iuiT., KOAWfuuiT., Kfi.u.Moaa. Zacnorodny, parentelat. Klecz. Zdań. 74. (familiant ; Vind. jimemtnik). Zacniejszy podlejszemu gdy świadczy grzeczność jaką, spodziewać się trzeba ,• że jaki zysk swój w tym upatruje. Teat.

8, 58. — Titulus: Najzacniejszy i najuczciwszy i wszech poczciwszy, najgodniejszy niegdy pan Fryderyk kardynał brat nasz. Herb. Stat 16. ZACNOŚĆ, ści, £., cenność, ważność, czcigodność , szacowność , szanowność; (Boh. wzacnost raritas , auctoritas, dignitas, cf. wziętość) ; Sorab. 1. tżestżnofcż ; Vmd. zhastitost , pofhtenost, zha-

Chwała boża mieszka w tych na świecie duchownych ZACNY, a, e, — ie adv., wielkiej ceny, cenny, wiele war-niebiesiech , które się pod czas zaćmiewają. Hrbst. Nauk. c 7. Prawda ludziom zaćmiona była. Sk. Dz. 2. Zaćmienie myśli. Ca. Th. 1361. Ewangelia przeciwko zaćmieniu a niedbałości wiary świętej. Rej. Post. L l l 2.

O myśli ludzkie , jajcoście zaćmione Ślepotą , jaką nocą otoczone. Past. Fid. 505. (zaślepione). Jest-ci w tobie, królu, wiele cnot; ale są też i przysàdy, któremi się wszystka cnot onych jasność zaćmiwa. Krom. 531. tyi ©lattj roirb babltrd) »erbunfeU. Cokolwiek' prawdy boskiej w nauce fdozofów zdało się być , i w samym zakonie Mojżeszowym było ; to tu tak maleje , tak się za-cimia , że za cień tylko i za same niedoskonałość względem przykazań Jezusowych słusznie poczytano być ma.

Smalc. 50. (tak traci z blasku , z świetności). Bóg cześć i chwałę swoję chce mieć tak jasną, całą i nienaruszoną, żeby jej przy stworzeniu jego nic, a przy nim wszystka zupełnie a niezaćmienie (adverb.) została. Żurn:

Post. 5, 501 b. (bez zaćmienia, w całem świetle), -r- g.

Zaćmić, zaćmić oczy, zaślepić wzrok, pozbawić należytego widzenia pr. et ßg. ; bte Shtgcn blenbett, »erblenben.

Światło zbyteczne zaćmiwa. Past. Fid. 500 Dopiero co od Leonory idę ; piękność jej tak mię zaćmiła , iż teraz jeszcze doskonale przejrzeć nie mogę. Teat. 9. b,

66. Kto często pożywa soczewicy, zaćmiwa wzrok, i ciężkość czyni żołądkowi. Spicz. 48. Bóg zaćmia oczy złoczyńcom , wszystkie ich sztuki przeciwko nim samym obracają się. Teat. 5, 116. Grzech oczy twoje, abyś rzeczy niebieskich obaczyć nie mógł, zaćmił i zamotał, że siedzisz ciemnościami ? grzechu a ślepego rozsądku zamotany i ogarniony. Żarn. Post. 98 b. Pasterzom chce oczy zaćmić czart, jako przez te czasy zaćmiał dosyć długo. Zygr. Gon. A 4, (cf. zamydlić). Zacimiają się oczy, zaślepiają się, zachodzą ślepotą, ciemnotą; ttC Singen werben bmtfel, oerltereit ba3 ©cftd)t, erblinben. Oczy jego poczynały się zaćmiać, że nie mógł dojrzeć. Budn.

1 Sam. 5, 2. (oczy jego już się były poczęły zacimiać.

Bibl. Gd.). Starzał się , i zaćmiły się oczy jego, tak że widzieć nie mógł. 5 Leap. Genes. 27, 1. Bibl. Gd. (zaszły bielmem. 1 Leop.) Oblicze moje spuchnęło mi od płaczu, a oczy moje zaćmiły się. 3 Leap. Job. 16, 17.

(poszły bielmem. 1 Leop.\ na powiekach moich jest cień śmieci. Bibl. Gd.). Dziewanowa wódka język wolny czyni ku wymowności, oczy zaćmiające się wyjaśnia, łzy ściera z *błyskawością. Spicz. 100. Będziesz ślepym ! a tak wnet przypadło nań zaćmienie i ciemności. Radź.

Act. 13, 11. (przypadła nań chmura i ciemność. Bibl.

Gd., ślepota, olśnienie).— §. Zacimiam komu, ciemność mu czynię, cień mu czynię, zacieniam mu, zasłaniam komu ; einem fünfter tnadjen, tf)tn ba3 Siebt nehmen , il;m 6#atten madjen. Włod. Ciemność nie zaćmia tobie bo-

92

Słownik Lindego wyd. 9. Tom VI.

ZACUKROWAĆ - ZACZĄĆ.

730 ZACNIEĆ-ZACUGOWAĆ.

stlivost ; floss. M3$HmecTBO, H3T&aiUHOCTL, Ijpfjer Sßertlj, ©djldjp ZACUKROWAĆ cz. dok:, cukrem zaprawić, mit 3ucfer mt-barïett, àdjtbarfeit,    ffcrefflńfyfeit, (É^rmürbigîett, 2Bür* ntadjen ; Vind. sazukrati.

be, Slnfefym. Swej, nie swych przodków, trzyma się zacno- ZACW1CZYĆ cz. dok., chłostą ćwicząc zabić, zachłostać ; ści. P. Kchan. Jer. 109, (Eccl. Myace^oójeciBO, Graec.    31t ©djanbeu peitfdjen , JU ^obe peitfdjen. Syna swego na

ctrdęoya&ia , virilis strenuitas). Nie mając nikogo, któ-    śmierć zaćwiczyć kazał. Pilch. Sen. łask. 50.

ryby z nim szedł na sztych, jako z obrońcą i ojcem ZAĆWIEKOWAC cz. dok., ćwiekami zabić, goździaińi lub ojczyzny, zacnemu z dawna ojcu swemu daleko więcej    czym podobnym zaprawić; Vind. sazvekati, öerjwicfen,

przyczyni! zacności. Gorn. Sen. 212. (Łączą się wszys-    mit 3nucfeit »erfragen,¹ üewageltt. U mularza: Szabrować,

cy z tymi , przy których zwycięstwie wewnątrz zacność,    zaszabrować , szabrami, t. j. kawałkami drobnemi cegły

zewnątrz zaś powaga utrzymać się może. Siem. Cyc. 152.    lub dachówki, szpary w murze zaćwiekować. Magier.

— Zacność, szlachetność; ©bleê, ebleê SBefen, 33enefunen,    Mskr.

©belmutfj, ©belfttttt. Cokolwiek piszesz, masz się wystrze- ŻAĆWIERKAĆ cz. dok., zacząć ćwierczeć, krêjnntfdjent, ju gać podłości, Styl gdyby najprościejszy ma swoje za- jirpen anfattgcit ; Hoss. 3auHpKaTB.

cności. Zab. 16, 103, cf. Cożkolwiek piszesz, chroń się ZACYRKLOWAC cz. dok., cyrklem zakreślić, flkirfellt, mit pisać stylem podłym, Wszystkich stylów piękności szła- bem ©irfel abreißeit.

chetność jest źrzódłem. Dmoch. Szt. R. 10. — §. Za- ZACYROWAĆ cz. cz. dok., cyrując zaprawić, yerftopfen, JU* cność rodowa, pańskość; »orneljme Slbfunft, SSorns^migfctt, ftopfeir ein 8od) im ©trumpfe ; Ross. 3aurronaTL, 3autro~ ÿoÿe ©e&urt. Ci których sama godność na kościelne do- nuBaTt. Zacyrowanie Hoss. 3aniTOnKa. stojeństwa wyniosła, chociaż byli nizkich domów, naj- ‘ZACZ, ‘ZAC « za co, wofür ; Sorab. 2. faz, fazo, fazga. więcej kościołowi pomogli; dobra rzecz, gdy się to obo-    Przedał rolą, a uczynił krzywdę na tym, zacz przedał.

je znajdzie i godność i zacność; ale do kościoła boże-    1 Leap. Act. 5,2. — Ni zacz, nie wiedzieć dlaczego

. go możny pan a zły kapłan zarazą jest. Sk. Zyw. 2 ,    lub za co , bez przyczyny ; matt weiß ntcfjt warum , pfyne

123 b. ZAGNIEĆ nijak, niedok., stać się zacnym, za-    Urfadje. Ni ‘przecz ni zacz, wzdychania strojone. Źebr.

cniejszym, nabierać zacności, trefflid) werben. Przez wyż-    Ow. 234; nec causa suspiria mota patenti. Opłakiwał

szość twoich świateł moja dusza Zacnieje , i w ‘usiłach    tych, którzy w onej bitwie padli ni ‘przecz ni zacz. Birk.

dzielniej się porusza. Przyb. Ab. 14..

ZACOFNAĆ cz. jedntl., Zacofać niedok., Zacofywać czestl., nieco w zad cofnąć, eilt wenig Jltnkf Jtepeii. Ona na to krok zacofnie, a szkarłat lica śnieg zrumieni. Zab. 15, 52. Kniaź. Nie ten jest twój obyczaj Katylino, ażeby cię rozum zacofnął od szaleństwa. Nag. Cyc. 22. wstrzymał , zahamował.

‘ZAĆPAĆ cz. dok.-, Boh. zaćpali, zacpawam, zacpóm ; zatkać, zapchać, zamulić, üerftopfw. Pęcherz mułem piaszczystym zaćpany, nasienie ziela tego otwiera. Syr. 166. Żyły zaćpane grubemi wiigotnościami, otwiera i wychę-daża ostrzyż warzony w wodzie, ib. 27. Zaćpanie śledziony i wątroby ziele to otwiera, ib. 612.

ZACUCHNĄC nijak, jedntl., zacząć cuchnąć, ZACUCHNĄC się zaimk., zaśmiardnać. ju ftinfen anfangen, ftinftg rcer* hen. Farby te, żeby się nie zacuchły, przymieszać do nich różanej wódki. Haur. Sk. 569. — Zacuehnęło co komu, zaleciało go; einen aimuttern, feinen ©erud) an* regen. Psy, kiedy im zacuchnie parza , cisną się do kuchni. Pot. Arg. 695.

ZACUCIĆ cz. dok., zaniecić, wzniecić; erregen, anregen. Tak ‘miedzy ‘obegnańce mor się prędko rzuci, Zdychać będą od smrodu, który go zacuci. Biel. S. A\ 33.

ZACUDOWAĆ cz. dok., osobliwszym sposobem cudnie aż do zadziwienia zrobić co , zakuglować , zamajstrować ; nuitt* berlid) »ermaßen, »erarbeiten, oerganfeln; ( Vind. sazhuditi admirari ; Bosn. zacjudditise, cjudditise , ob. Zadumieć się).

Zyg. 32. Utiruid)t§, btr nid)i$.— Mieć kogo ?acz, mieć go za co , cenić go , szacować , mieć go w wadze ; einen fur etnmä galten, ifut fdjcijjen, roerty galten. Duco, pulo, ro-' zumiem zacz , mniemam zacz, habeo mam zacz, sum jestem zacz. Urs.^Gr. 357. Mam kogo zacz, ważę sobie kogo. Gn. Th. 385. Mają mię zacz , mam u nich miejsce, powagę, zachowanie. Cn. Th. 386. Wiedząc sługa , iż go pan ma sobie zacz ; panu wnët równym się czyni. Petr. Ek. 106. Wzgardzony był, aniśmy go mieli zacz. W. Jes. 53, 3. (myśmy go ‘nizacz nie mieli. Bibl. Gd.). Szlachectwo onych czasów sobie poważano i zacz miano. Falib. F 3. — §. Co zacz, co za jeden, nuiS für einer. Przystąpno tu blizko, Powiedz mi, coś zacz? niech twe usłyszę nazwisko? Min. Byt. 1, 311. Przystąpcie do mnie bliżej, co zacz wy jesteście? Teat. 46. b, 42. Coście wy zacz, i zkąd idziecie? Radź. Jos. 9, 8. Jezusa znam, i Pawła świadom jestem,- a wy coście zacz? Sk. Zyw. 440 b. Wy najlepiej wiecie , co zacz jestem , bom od samej młodości w obecności waszej zostawał. Pilch. Sali.- 329. Nie ważył sobie lekce jego rady, znając go dobrze , co był zac. Ossol. Str. 5. Jezusa pragnął widzieć, coby zacz był , ale nie mógł przed tłuszczą, bo był mały. Sekl. Luc. 19. Co zacz ta góra, jest-li jakie wejście na nią , opatrzyli. Warg. Cez.

14. Czemu ty nam figę ukazujesz, Czy tego, cośmy zacz są, ty o nas nie czujesz? Papr. Koł. T 2 b. (jakiej godności, wagi, jakiego znaczenia). N. Pam. 17,

' 563.

ZACUGOWAĆ cz. dok, zadziergnąć, zawiązać, z Ahem.; ju* ZACZĄĆ, zaczął, zaczęły, zaczęli, f. zacznie, zacznę cz. iiefjen, »erjiefjen, »erfdjlingen, oerfdjlćingeln. Uwie kluby o    jedntl., Zaczynać niedok-, Boh. zaćiti, zaćal, zaćnu , za-

dwóch kółkach zawleczonych liną , albo jak mówią, za-    cjnati, (Etym. ćati, ćjti, ob. *Cząć) ; Slov. zaóinati; Carn.

cugowanych. Solsk. Arch. 27.

sazhéti, sazhnêm, sazhęjnam, obs. zhnem ; Vind. zazhé-

ti, zazhnem , zazliel, sazheniati, pozheti , (sazheti, snai-ti > znaleźć , wynaleźć), jemem (cf. imać, jąć się) ; So-rab. 2. fachopisch, chopisch , (cf. chopić) ; Croat, za-cheti, zachel , zachniti, zachinyam, zachimlyem , nachi-nyati , nachinyam , pochett, pochimlyem , pricheti, pri-chimlyem , (cf. Lat. principium) ; Bosn. zaceti , zacjati ;

Jięa). Tańcując i godując wesołe sobie piosnki zaczynali. 1 Leop. 3 Mach. 6. Zaczynajcie pana na ‘bębniech, śpiewajcie panu na ‘cymbalech. 1 Leop. 16, 1. (zaczynajcie boga chwalić na‘bębniech. Bibl. Gd).—‘Zaczynanie ,’zaczyn , śpiew, pieśń, ein ©efang. Małżeństwaabyś nie staczał, jeno z cnotliwą i z dobrego domu , i o którejby żadnych rymów nie tworzono, zaczynania nie opiewano,

Rag. zacêti; Ross. 3anaTb, 3annHaTb , HanaTb, HaHHnaTb ;

(Eccl. sawmaio, naHonoiaraio urządzam); — §. 1) zaczynać,abo powieści pleciono.' Glicz. Wych. B \. O wtórej, za-początek czynić , zacząć, począć, rozpoczynać; anfangen, czyny takie, pieśni świętych brzmiały. Chodk. Kost. 59. ttnfyeben , ben SInfang machen, (cf. wziąć robić , wziąć pra- ZACZAIĆ cz. dok., dla czatowania zakryć, skrycie schować, cować , krzyczeć i t. d.) Zacznij,    pół jest roboty za-    auf bte Sauer    Derbergen, oerftecfen ; zaczaić się , zakraść sie

cząć ; niech ci zbędzie~połowa , zacznij znowu, a tak ko-    dla czajenia,    czatowania, ftd) tuo auf bte Satter üeiftecîen;

nieć będzie. Min. Auz. 18. Min. Ryt. 3, 100, ( cf. po- (Vind. prednafiedali, predkramlati, priedstrezhi, nastre-czątek dobry, połowica roboty; najtrudniej się ‘ochynąć). guvati). Mój pan zaczaił się w* owczarni. Teat. 30. c, 59. Zacząwszy, nie    skończyć. Cn. Th. 1562. Dobrze źaćzy-    Zaczajeni na zasadzkach żołnierze, wpadli nań nagle i

na dzień, kto    od nieba zaczyna. Teat. 54. d, 60, (od    zabili go. Nar. Hst. 3, 194. Stanął z swoimi rycerz

boga poczynaj , a Jove sit principium). Skopałem dwie przestrzeżony, W tym się pokazał hufiec zaczajony, A co grzędy, i właśnie zaczynałem trzecią, kiedy pan żako-    się byli zakradli , Puścili razem okrzyk powtórzony, Razem

łatał. Teat. 24.    c, 21. (zabierałem się do trzeciej, bra-    do niego przypadli. Kras. Oss. D 2 b. ZACZAJNY, a,

łem się do niej). Zaczęcie czego,    zaczynanie, poczy-    e — ie adv.,    od zaczajenia, Sauer», ©djlnpf*. Wiedział

nanie. Cn. Th. 1362. ba$ Slnfangen.    Zaczęcie, początek,    przeskoki, i    zaczajne znaki Kuczmeńskie i Wołoskie, ba

zaczątek, zaczynek, ber 5hlfarrg. Zaczęty Ross. 3ana- i czarne szlaki. Paszk. Dz, 19.

TUM. Do zaczęcia, mający być zaczętym; Slov.z acóte- ‘ZACZAP1Ć , ob. Zacapić, cf. zaczepić.

cnÿ, co se

Który co zaczął, wszczął « autor czego, ber 31nl)ebcr, Ur» lieber ; Vind. sazhetik, sazhetnik, sazhenjavez ; Croat, za-chétnik ; (Croat, sazhetnèk » herszt) ; Rag. zaceetnik , za-cêtnik inslitutor

ma zaćjti oriundus, anjnlieben, attjufangen. ZACZAROWAĆ cz. dok., Zaczarowywać czejtl., czarami

"zarzec, oczarować; beferen, bezaubern; Vind. sazoprati, pozoprati ; Bosn. zaciarati, zatraviti ; Rag. zacjârati ; Ross. aanapoBarb, 3aK0J40BaTt. Czy ją od dnia wczorajszego Ross. saniiHmHKŁ, HaumimHKtb, nami-    kto zaczarował? leat. 24. c, 61. Pałac zaczarowany, ib.

2, 295.

Haieib. Zaczynający, początkowy, dopiero początkami się 53. d, 78. Ktoś konia tego zaczarował. Boh. Dy ab. bawiący ; Boh. zacateenjk ; Vind. sazhevnik, novak , no-viz, (cf. nowicyusz) ; etn SInfänger, Settling. — Zacząć co, ZACZĄTEK, tku, w., ZACZYNEK, nku , w., zaczęcie, po-początek dać czemu, założyć co, zakładać; anfangen,    czątek , wszczątek ; ber Slnfang, ttrfprung ; Boh. et Slov.

anlegen, etnfe^en, errichten. Czy rozumiesz , żeby królestwa,    zaêatèk ; Corn, sazhçtk , sazhetrk ; Vind. sazhetik , sa-

państwa    , miasta, wsi,    jakoby zaczynać, stawić, osadzać    zbetje, ishod ,    isvir ; Croat., zacbétek, zaeheije, zachęt;

miano,    nie dokładając    się rzemieślników? Glicz. Wych.    Rag. zacêtak, (2) foetus); Boss. 3anaiie, saninrL, HanutrE ;

G 6. — §. Zacząć co , n. p. butelkę, beczkę, ser, chleb    Eccl. içatYACio, iwymo, (çsymo rozdział biblii , ewangelii,

* począć, nacząć; aufattgen , eine bouteille, ein §aß , ein    pericope). — Principium, początek, zaczynek. Perz. Cyr.

SBrot u.    f. w.- anjapfcn,    anfcfinetben u. f. W. Ta butelka za-    177.    Tu bez    początku początek bierze swój zaczątek,

czeta,    weź i napij się wina. leat. 52. c, 34. — §.    Kanc.    Gd. 49.    {Vind. ł sazhet, sazetik vset oriri). My też

2)    Zacząć się w żywocie, począć się w żywocie, etn=    na zaczątku nocy Żądamy twojej panie pomocy. Kanc.

pfangen werben tn 9)?Utterltebe ; Dal. zaesetye » poczęcie    Gd. 341. Małoby uczyniło jpoiytku, począć żyć w dobrej

w żywocie-, bte dsotpfdngttiß, Człowiek z człowieka zacząć . wierze , gdzieby w tym zaczątku człowiek miał ustać, i narodzić się miał. Rej. Post. Z z 5. Eżbieta już była    a ‘odmieńcem być. Gil. Post. 208 b. Narody "niektóre

zaczęła w żywocie swoim Jana ś. ib. E e e 5. Człowie-    z pierwszymi przodkami swymi abo do bogów fałszywych

czeństwo święte z bóstwa zaczęte, ib. Eee 5. — §.    odwoływają się, abo od potopu świata zaczątek swmj

3)    Zaczynać z kim , zadzierać, w zatargi iść ,• koty drzeć ;    wywodzą. Krem. 5. Po zaczątku nowego roku. ib. 475.

mit etnem (£>önbel) anfaugeu, anbinben, einen (Streit anbe«    — Pierwej niźti nieprzyjaciel zaczątku swego > dokonał,

nasi na niego uderzyli, ib. 547. zamiaru, zamysłu, planu swego , na co zakroił.

iCZĘ, ęcia, n., ŻACZEK, czka, m., zdrbn. rzeczowa. żak, ein @d)ulerd)cn, @tubentd)eu, abecadlarz; ein 3lbe» fd)uf$ ; Boh. źaćek. Żaczkom bakałarze dają kołacze , ? ażeby się chętniej uczyli czytać. Zab. 5, 213. Chot. Żaczek z infimy skazany na pieniek. Zab. 11,405. Zosiu, wielkiś przebieglec, mądryś szkoły żaczek, I Kupidaś z tabliczką w naukę posłała. Burl. B A. Nasi mili prostacy z sejmu tak się do domu wracają, jako zaczęta zwykły się wra-

ben. Zyczynam z kirn absolute, vel zwadę etc., incepto cum aliguo. Cn. Th. 1562. Z szlachtą zaczynać, niech pan bóg broni. Teat. 33. b, 19. — ’§. 4) Zaczynać, zaśpiewać, wyśpiewywać; anftebeu ju fingen, anftimnten.

Zaczynam drugim śpiewać, grać etc., incino, praecino.

Cn. Th. 1362. Zaczynanie pieśni, intonowanie ; praecen-tio, incentio. ib. , (Rag. zaeînati cantare, dozacinati ces-sare canere, zacinka canticum; Bosn. zacinati, popivati, pjevati, spjevati, spitti canere, zacinka, pjessan canti-lena, zacinalaç, spjevalaç cantor , f. zacinaliça , spjeva-

usprawiedliwiły; ale wszystkie jednomyślnie twierdzą, żeś był zaczepcą. Teat. 13, 129. (żeś zaczął). W zwadzie zaczepnik podpada karze za skłócenie pokoju społeczności, z nagrodą szkód uczynionych. Ostr. Pr. Krym. 1 , 23. Zaczepców odpor, aby wpędzić Portugalców w sidło, miał być słaby. Przyb. Luz. 23. ZACZEPNY,

cać z komedyi, nic innego nie pomniąc , jedno to: va-lete, plaudite, acta jam est fabula. Orzech. Qu. 20. Dzieci i zaczęta, wołając i hucząc za nim, utłukli go, Zygr.

Pap. 133. CożN to, mamże to samo czynić, co zaczęta i chłopięta? Pilch. Sen. list. 279. Zaczekby 'cię nastraszył z nadętym pęcherzem. Teat. 31, 9. Wiedzie one żaczki

swoje, jednego za drugim, jako w uździenicy do targu. a, e — ie adv., zaczepiającym sposobem

Eingriffs *, . aitgrctfeub, offenfio * ; Ross. HacTynaTejibHLift, (cutflHbiH klamrujący), Czyż może być potrzeba wojny zaczepnej ? KoU. List. 2, 22. Odmienił cały plan, i działać zaczepnie umyślił. N. Pam. 25, 150; obraźliwie, nie obronnie. Mon. 69, 651. Może zeezepnie jakie po-tencye Moskwie wojnę wydadzą. Gaz. Nar. 1 , 134 c.

napastujący;

Rej. Post. K k k 3.

ZACZECHRAĆ, ZACZOCHRAĆ, ZACZUCHIUĆ cz. dok., czochrając zakudlić, öerjanfen, jerjaufeit.

ZACZĘCIE, ob. Zacząć.

ZACZEKAĆ med. dok. , nieco poczekać ; Vind. sazhakati , ein wenig »erstellen, marten. Zaczekaj choć momencik.

Boh. Kom. 1, 289. Zaczekać chciej na mnie, nadejdę Przymierze odporne i zaczepne; Sefenftö *, unb Dffenftö * niebawem. Teat. 32. c, 42.    Ellltanj.

ZACZEPIĆ cz. dok., Zaczepiać niedok., czepiąc zachwycić, ZACZERNIĆ, f. zaczerni, zaczernię cz. dok., Zaczerniać nie-zatrzymać > zahaczyć, zawadzić; anfyäfeln, anljaîctt, au* 4ok., czarno zafarbować, czarno powlec; befcbmdrjen,

fjacfeit, feft galten, atilmlttn; Vind. vhaklati, notersaha-klati, notersakvakati, saknupiti, vknupiti, sahaftlati, vbaft-lati , (sazhepati * zatoczyć, przetoczyć płyn); (Sorab. 1. zaczepu, zacźpem zabić); Croat, zakapcham , zaezépam, uczeplyujem ; Rung, bekaptsolom ; Ross. 3autnnTb, 3a-utmiaTb, ciffen.iHTb, cutmiHTb. Palce w młynach pro-

fdptwrj bejtel/eu; Boh. zaćerniti , zaćernowati ; Slov. za-cernili ; Vind. sazherniti; Ross. 3auepHHTt, 3auepHHBaTt. Szczęście grube paklaki w świetne mieni togi, Zaczernia szkarłat dymem wiejskiej sadzy. Zab. 12, 121. Nar., cf. zabrukać, zabrudzić. ZACZERNIEĆ nijak, dok., zacząć czernieć, czarnym lub też brudnym się stać; fcfywarj tuer* chowych są słupeczki, przechodzące pionowo przez oś ben , fdjmarj aulaufen. Dndtk. walca, na obie strony równo występujące, które zacze- ZACZERPNĄĆ, f. zaczerpnie cz. jedntl., Zaczerpać niedok., piając o bródki tłuków, podrywają one do góry. Jak. Art.    czerpaniem zasiągnąć, dostać; Ross. 3auepnHyïb ,

5, 507. fte greifen etit. Zaczepić się; Ross. yubnnTbca,    fd)iipfen, erlangen, erhalten. W tobie rozkosz, przyjemność,

yutnjflTLCH, (cf. uczepić się). —    §. Fig. tr. Zaczepić    powab zaczerpały Potrójne przyrodzenia ziemskiego roz-

kogo, napastować kogo, napaść na kogo; Ross. itacTy-    działy. N. Pam. 14, 234. Z jakich to źrzódeł zaczer-

ntiTb , HaciynaTb (cf. nastąpić), einen angreifen. — Za-    pnął tak gruntowną 1 głęboką naukę? Ld.

czepić, zadrażnić, zacząć z kim zwadę, spór, mit einem ZACZERSTWIEĆ, f. zaczerstwiej e nijak, dok., stać się czer-anlmtben. Kto mnie zaczepia, ten życia niepewny, Prze-    stwym, räfcft werben. O chlebie, stwardnąć ; oom iRrote,

płacisz drogo nierostropną śmiałość. Kras. Oss. 0 3. (roz-    rdfd) merben. Kiedy pop proskurę rzeźe , tedy łupa się,

drażnić, zacząć zwadę, spór). Nie zaczepiaj, (cf. nie    łamie, czasem też bywa zaczerstwiała , że się z niej

budź licha, nie wywołuj wiika z łasu). — Zaczepić' kogo    kropki sypią. Sak. Persp. 12, Ross. 3aqepcTBt^biH.

/ mową, zagadnąć kogo, zacząć z nim rozmowę, eilten ZACZERWIĆ cz. dok., czerwiu nabawić, robaczystym uczy-anreben, (aitjapfeit). Spotkali się pod wieczór ; .zaczepił ją    nić; ttmrmtg madjett, w::rmfttd)ig macfjen. ZACZERWIĆ sfę

i o to i o owo ; odpowiadała mu i na to, o co się nie    zaimk., stać się czerwiwym . robaczywym; üoE EMrmer

pytał. Ossol. Str. 3/ Ładna panna wyszła z tego domu;    fepn, mnrmftidjig werben, EBürmerlirnt befontmen. Gdy się

on ją zaczepił; ona się zlękła. Teat. 50, 27. Bałem się    w kapustach liście na gąsienice zaczerwią, zrywać i do

jej zaczepić, ib. 36. c, 14. Nadto się długo przed nim    szczętu je spalić. Haur. Ek. 74.— Fig. Pszczółka, jako

tajemy; ja go muszę zaczepić, ib. 6, 74. — Zaczepienie,    się jej tej zaczerwi niecnoty, To ona i śrzód lata prze-

‘ZACŻEP , u, m., ZACZEPKA, i, i., ZACZEPEK, pku,    stanie roboty. Rej. Wiz. 80 b. (gdy się zagnieździ, ża

rn, , zaczepienie kogo, zaczynanie z kim zwady, napa- ' nęci, zachwyci). ZACZERW', iu, m., zaczerwienie, sta-stowanie; ba*3 3In^afcu, 3lit()âcfdn, ba3 Eingreifen, ber Elit*    nie się czerwiwym, zalęganie się na robactwo; bfl3 2Bltr*

griff; Ross. 3aiybnKa, 3autn.ieHie, ouatiKa (ubnna szy-    mtgmerbett, bte Surmbrut, Snfcctenbrut. Tego pilnie prze-

kana), cutnna, (cutüL klamra), nacTynB, HacTynjetiie.    strzegąc, jeśliby się który plastr w zaczerwiu znalazł na

Nie daje zaczepki nikomu; zawsze ma się tylko odpor-    dziatki, aby takiego z ula nie ruszano płastru. Raur.

nie. Peat. 21, 168. Nie miał wojować, pókiby mu *za-    Ek. 137.

czypkiem jakim słusznej okazyi nie dano. Kłok. Turk. ZACZERWIENIĆ cz. dok., Zaczerwieniać niedok., czerwono

, 242. Maur niespodziewanym był zdumiany zaczepem.    zafarbować, czerwono powlec; rötfyen, ber5tl)ett, rotl) fćtr»

Prz-yb. Luz. 83. Twego niedoświadczenia jawnym są    Ren ; Boh. zaćerwenati ; Sorab. 1. zatżerwenu ; Sorab. 2.

dowodem Przeszłe złe powodzenia i pierwsze zaczepy.    lazerwönisch ; Croat, zacherlenójem ;v Bosn. zaęergljeniti ;

Przyb. Milt. 134. ZACZEPCA, y, m., ZACZEPNIK, a,    Rag. zacargljenitti ; Ross. 3aKpacHHTb. Zycie moje nie

m , zaczepiający kogo, zadzieracz, napastnik; ber Etn*    może ocenić dosyć krwi, którą ta ręka jest zac.zerwie-

greifer, ber mit einem anbiiibet, ber £mnbe!anfdnger, l$an*    niona, Teat. 50, 107. Zaczerwienić się, ZACZERWIE-

bellJta4ier). Sąd życzył, żeby cię zeznania świadków były    NIEĆ nijak., stać się czerwonym , zafarbować się czer-

korenje, kramenia * korzenie krarane) ; Croat, zachiniti, zaehinyanti condire, zachinba condimentum, zachinszki aromatarius, zachimtel conditor; Rag. zacinitti, zacîgnati condire, zacînalacz, zaeinitegl conditor ; Bosn. zaciniti condire , zaeignenje condimentum, zaciniwo, seto se mosge zaciniti condititius ; (Slav, zaesin * korzenie, zaesinijar * korzennik, kupiec korzenny); Ross. naTBopHTb, (cf. na-tworzyć). Chleb w dzieży zaczyniony. ' W. Post. W. 3, 175. rozczyniony, etngerüfirter Swttetg. Rozczynianie czego- wodą, zaczynianie, subactus. Cn. Th. 941. ba§ (Siu* röhren, bte (Sinrü^riiHg. Mąka zaczyniona, Ross. cyjiOH. Mamy się stać nowym kwasem , i nowym zaczynieniem. W. Post. W. 524. Wymiatajcie kwas stary, abyście byli nowym zaczynieniem. Sk. Kaz. 74 b. ‘Azaź nie wiecieź, iż troeha kwasu wszystkie zaczynienie zakwasza ? wy-czyścież tedy stary kwas , abyście byli nowym zaczynieniem , jako przasnymi jesteście! Bibl. Gd. 1 Cor. 5, 6-7. Kosz chlebów przasnyoh , oliwą zaczynionych. W. Num. 6, 15. (oliwą namazanych. Bibl. Gd.). Przypowieść ewangelii , o niewieście zaczyniającej kwasem mąkę. Bals. Niedz. 1, 102. Wziąć źemli ośrodki, abo samej mąki pszenicznej , a z miodem, albo z winomiodem zaczynić.

wono ; rot^ werben, erroffjett; Boh. zaćerwenati se, zar-diti se, (cf. zardzewieć); Sorab. 2. sze. zazerwönisch ; Ross. 3aKpacirŁTb, 3ap4tTb.— Fig. aliter: Piekłem raki, zaczerwieniała mi się twarz od wstydu. Cn. Th. 1298, (cf. zarumienić się). Zaczerwieniały, zarumieniały Vind od framote erdezh, saparjen , oparien , sakuhan. ZACZER-WIENIAŁOŚĆ, ści, i., czerwoność z zaczerwienienia, bflö (Erröten, bte Jîbtlte; Boh. z3rdèlost; Vind. erdezhnost, erjaviza; Croat, zacherlenye; Ross. 3apeBO. Ziele to na ciało przyłożone wypala aż do zaczerwieniałości. Rys'. 477.

ZACZESAĆ cz. dok., Zaczesywnć jedntl., zacząć czesać, czesząc zakryć włosami; ju fćtmnten anfattgen, nerfammen, glatt fätmnen; Rag. zacescgljatti ; Ross. 3auecaTb, 3ane-cbiBaTb Zaczesanie Ross. 3anecb, 3anocb, 3auecKa.

ZAC7ETY, ob. Zaezać. ZACZKAĆ, Zaszczkać, ob. Szczkać. ZACZMERAĆ, ZACZMYRAĆ, ob. Czmerać.

ZACZOCHAĆ się zaimk. dok., zacząć się czochać, czechSć * zaskrobać się ; ftd) ju fragen uub ju reiben anfaitgeit, ftd) , im 5lopfe flaubeit, frafett. Gdy się w głowę nie jeden za-czocha, Mówi; jak to źle łaska pańska kocha. Mon. 71, 225. ZACZOCHRAĆ, ob. Zaczechrać.

ZACZOŁGAĆ się zaimk. dok., czołgając się zajść dokąd lub za co, big hinter etwag ^infrts^en.

ZACZOPOWAĆ cz. dok., czop zapuścić, czopami spoić; »erjapfen, etnjapfen, mit    oerbmben.

ZACZUB1Ć cz. dok., w czub wystroić , mit einem ©djopfe auf

Syr. 931.

Z tego ziółka sok wycisnąwszy, Zmieszał z nasieniem owym koszyczkowym , Potem z cytwarem zaczyniwszy zdrowym , Tak maść uczynił. Past. Fid. 517.—

2." ‘ZACZYNIĆob. Zacenić.

na opłatę, na czynsz. Ossol. Wyr., Vind. safhtibrati, savezhuvati, sadaziati , sa-kasniti, dokasniti, jtnêbar machen, jtnêpjïidjtig machen, auf 3inê feiert. Chcąc zaczynszować poddaństwo , należałoby każdemu poddanemu porachować z gruntu należące powinności, na którym on siedząc, powinienby je opłacić. Mon. 67, 202. Gdyby'poddani byli zaczynszowani, już do zarobienia gruntu musieliby dziedzice najmować, ib. 203. Zaczynszowanie poddanych podlega trudnościom.

bent fôopfe ttcrjtereit. Twarzyczka zaczubiona w te wdowie ZACZYNSZOWAć cz. dok., puścić gałgany, które w Hiszpanii niewiele blasku dodają. Nieme.

Król. \, 60.

*ZACZUĆ cz. dok., Zaczuwać niedok.-, Croat, zachujem in-audio, zachüvam , zachuvati asservo , conservo ; Slov. sa-esuvati: Bosn. saejuvati , uejuvati custodive, servare,

(zaejuvaj bog, uklonio bog » zachowaj boże); (Vind. za-zhutliu, saflifhliu » wyraźny); Ross, 3auymTb ; zasłyszeć, poczuć, zdaleka usłyszeć, Jit £)üren befummelt. Byli heretycy, którzy powiadali, że z nieba ciało Chrystus przy- ₎ ib. 201.

niósł; i ci nurkowie podobne ich zaczuli nauki. Biai. ZÀCZYSKO, a, n, contemn, brzydki żak, etlt bâffltd)er ©cf) U*

Post. 7.

ZACZYM, ZACZÉM, ob. Za, ob. Co ZACZYNAĆ, ob. Zacząć, Zaczynek; ob. Zaczątek.

1. ZACZYNIĆ cz. dok., Zaczyniać niedok., Zaczyniwać czejtl, ZACZYTAĆ ssię zaimk. dok.] Ross. 3awraTbca ; zapuścić się

w czytanie, zapędzić się, zagłębić się w czytaniu, oddać zupełnie czytaniu, utonąć w czytaniu, w książkach, ftd) tng Sefen oertiefen. Nie czynić gwałtu zbytniego przyro-* dzeniu, bo więc ‘widamy drugie, iż się tak ‘zacztą (za-czytają) albo zamyślą, że i od pamięci odchodzą a omdlewają. Rej. Zw. 12. Zdawała się głęboko zaczytaną wxiążce, która na jej kolanach leżała. Staś. Num. 2, 85. (Ross. 3a^:naTb zacząć czytać, cf» 3auecTb, 3auiiTaTb zaliczyć, obrachować).

1er, ©cbulfnd)3, Prawo Polskie widzimy, jako błaho skacze, Gdy żaczysko leda co przed urzedem gdacze. Biel. S. N. 23.    ’    •.

— zaczynić co komu , uczynić mu wprzód, wyrządzić mu ; an jemanben juerft eine ^anbfung oerüben, etwas ge« gen jemanben tfmn, nerüben, anöüben. Tam poważywszy na słusznej wadze, coś mu zaczynił, sowicie to wszystko odczyni. Bzów. Roz. 70, (cf. założyć). — *§ Zaczynić , zadziałać, zarobić, zagrodzić, załatać, Dermachen;

Sorab. 1. zatźinu obstruo ; Vind. sadjati ; Ross. 3auiiHHTb,

Sorab. 1. za (ob. Za), zahdé post, fade, fady deorsum; Cam. sâd , sadej retro, odsàd , odsadej * tyłem , sadnezh * na koniec, na pośledz ; Vind. sad, sadei, sadi, odsa-dei, od sada pone, sadisraven , sadizu , (sad, sadi, ter-dusadi * pośledz, od sadja, od sadi, od sada, od sa-

3aqnHH3aTb. Interseptum iter, zagrodzona, przekopana, zaczyniona droga. Macz. Ross. 3a,d>.TaHHbiü. Okna kratkami zaczynione, reliculatae. Mącz. Zaczynienie, zagrodzenie, ZAD, u, m., tył, tylna część czego, ber §tntertl)etl ; (Boh. zagroda; baö Vermachen, bte 93ermad)iuig, $erfpernutg ; Boss. zâda dorsum, zadu retro, zad, za zad, na zadek . w tył; 3aumiKa, 3ajtJiaHie ; (Eccl. 3amiHeHie, qnnonojo*eHie urządzenie, ustawa). — §. Zaczynić co czem , zaprawić czem, przyprawić, rozczynić , zakorzenić; ttiomit an* ntatben, ettmtadien, etnrüljren, nmrjen; Sorab. 1. zatżinam, żelu , (cf. ziele) ; Vind. sazhinjati, (sazhimba , fhlahtnu

tylu, sadi,    od sadei » w tyle, posadjatii'e,    aaAaßaTB; zadawać komu co, dać mu na rękę, zadatek

sasaduvatife * cofać się,    sadjiti, nasaihoditi » nazad iść,    dać; einem etwa$ auf bie §anb geben, £>anbgelb geben;

sadhodezh s idący nazad,    cofający się, to sadi, tamsadi    (l5 ft e r X. Sarangelb geben, boran geben). Zadaję naję

ty! , nasad , nasai, snak, odsad , sa febo * w tył, za sobą) ; Croat, zâda , odzada, zaja retro, zadnyich ultimo-, Rag. zćad retro, nazédak detrimentum; Bosn. zâd, od zad retro; Ross. 3a4"B tylna część, 3aAH retro, co-3a4H , C3aAii z tylu, 3&aomt> nazad , tyłem , na3a4ü nazad, Ha3aAH w tyle, nakoniec, pośledź; Eccl. 334^ rjaBBi, saTMiOKŁ zatyłek, 3a4H, C03a4H z tylu; cf. Hebr. zadh latus ; Arab. zadap declinavit ad latus ), U armaty to eo między zapałem jest i gałką, mianuje się zad albo tył. Archel. 3, 59. zadnia część, zadnia sztuka; ber §)trt* tertf)etlr bo£ $ittteiffücf. — Na zad, (distng. nazad), po zad, w zad « na tył, nad) Ipinten. Abyś jnko-niećwi-czony rycerz, tej zbroi opak na się nie wkładał, przedni ‘piach na zad , a zadni na przód. Rej. Post. a 5.

Uprosiła się królewna u rodziców na przejażdżkę, którzy wiele sług z nią posłali, na przód i na zad. Sk. Żyw.

2 , 422. Konie mają być na przód kowane , a na zad bose. Szczerb. Sax. 70. Koń ma być trochę wyższy na zad, niż z przodku, jakoby jeleń Cresc. 524. Na *zadź dwora wrota postawione. Crete, 24, Rozstawia po zad siebie przewodniki, aby za nim prowadzili hetmana.    waj mi pracy. Sekl. Luc. 11; nie przykrzyj mi się. ib.

Staś. Num. 1, 170, Ross. bcbhtb. Kamienie z ziemi    nie naprzykrzajże mi się; modje tlitr nid)t $11 fd)affen, mocbe

wzięte, w zad przez głowy ciskali. Otw. Ow. 23, (cf. wznak). — Aliter: W zad * nazad, odzyskując; jnrücf, wtebcr jnriicf, 3. 33. befommeit, erholten. Zawarł 'dziewkę moje, 1 abym jej w zad dostał, straciłem nadzieję. P.

Kchan. Orl. 1, 43. — Na zadzie, po zadzie * w tyle; im ffîücfeit, rücfwärtS, juritef (bleibcttb). Bolesław nie mogąc Czechów dogonić, po zadzie wlokące się ludzie po-

deshkego

mnikowi, słudze, furmanowi, kupcowi, arrabonis nomine aliquid dare. Cn. Th. 1362. Dudz. 72, (cf. świętojański grosz). Kontrakt takowy niech będzie utwierdzony, albo zadaniem świętojańskiego albo litkupem. Chełm. Pr. 107. — §. Zadaję komu na ramię, onus hu-meris toUentem, suscipieńtem adjuvo. Cn. Th. 1362. einem eine gaff auf bte Schultern geben, tfmt beben halfen, ibm bte Saft aufgeben. — Simil. Był tarn bukowy szallik za ucho zadany na gwoźdź. Zebr. Ow. 209 ; clavo suspensus, zawieszony, zaczepiony, anfgel)üngt. — §. Zadawać komu pracę, trudność, kwestyą i t. d.; einem eilte Śllrbett It. f. W. attfgeben, anffegeu; {Croat, zavdati, zavdâjem). Nie żal mi pracy, którą sobie nadaję. Teat. 6, 104. której się podejmuję, bie id) übernehme, ber id) mid) unterjiebe, bte id) mir attffege, bie td) mir gebe, bie id) mir mad)e. Młodyś, a wielką sobie pracę zadajesz, zemdlisz bardzo siły twoje. Sk. Żyw. 93 b. bu labeff btr eine große Arbeit auf. Byle tylko przyszedł do nas, zadamy mu-kawałek pracy. Teat. 15, 28. mir mollcn ibm eijt Stucfd)en Arbeit geben, waâ 3« ibrnt geben, 31t tl;xm machen, 31t fd)affcit machen. Nie zada-

wiek zadawała. 1 Leop. 2 Parał. 9, 2. (odpowiedział na wszystkie jej słowa. Bibl. Gd). Zadawać komu zagadkę; Ross. 3ara4aTB , 3ara4BiBaTB, (cf. zagadnąć). Drugą trudniejszą a niepodobniejszą gadkę mu -zadał. Rej. Post. na- Dłuższego czasu trzeba na rozwiązanie pytania , niżeli na zadanie onego. Pilch. Sen. list. 362. Zadanie, bte Slltfgabe ; Vind prepirnu baranje, saganka, prepirski vpra-fhik ; Ross. 3aAaiia. — Math. Zadanie, n. p. pierwsze, drugie.... Lesk. Mier. 12. — Zadają sobie trębacze s przetrebują się, cerlant tubicines. Cn. Th. 1563. idą o lepszą, o prym, o wygraną, o pierwszeństwo , wyści-gają się, popisują się jeden nad drugiego; ffe wetteifern, werè beffer matf)t, beffer bläff. — §. Zadaję komu ranę, ranię kogo', tne. Gn. Th. 910. eine ^tebwtmbe, eine ©ttd)* wmtbe nerfefjen, einen £>tcb geben, einen ©itd) geben, (cf.' *zabić ,, zaćwiczyć, zaciąć). Obliczną ranę zadać. ib. Za-liarc, daje nieuleczone biednym ludziom sztychy, I żywot i stan onych ukazując lichy. Zab: 6 , 145. Min. Jedni powiadali, że go nie znali, drudzy mu uszczypki zadali. Kosz. Lor. 96. uszczypnęli przytykami, fie fit gelten auf ihn. Oj* żeby tak które moje dziecię Umieć miało logikę, zadałbym ja jemu ! Nieme. P. P. Teat. 9. c, 36. dałbym mu, poczułby, miałby ode mnie; ich wollte t^m geben, td) wollte erführen, e£ würbe bet) mir fcbon anfommen. Nie

-4

'O

tSJ

mir feinen 3?erbrtiß, merbe mir nicht läffig, fade mir nid)t 3ttr Saff. Zadaję komu trudność, kłopot, frasunek, ex-hibeo alicui molestiam. Cn. Tli. 1362. einem Jlt fdjaffen machem, einem Sînmmer machen. Zadaje komu kwestyę. ib. einem eine grage attfgeben, anfjttlbfen geben, ihm twrlegen. Zadam wam trzy kwestye, które kto z was zgadnie? Jabł. Tel. 68. Zadany do rozwiązania, Ross. BOnpocHMBiił. bił. hrom. 98. Każdy fortunę kładzie W przody, cnotę Wyprawiał Salomon królowej Saba, wszystko co mu kol-po zadzie. Kchow. 61. Niczym na zadzie nie zostałem od bardzo wielkich apostołów, choć też nic jestem. Budn.

2 Cor. 12, 14. (nie byłem podlejszym, niżeli 'oni ‘bar-zo wielcy apostołowie. Bibl. Gd. ; nie ustąpiłem im).

Nie było takich rzemiosł dawniej , jakich się dziś mnożyło, nie było czapników, szwaczek, zkąd- panowie rzemieślnicy z swą fantazyą na zadzie mogą 'ostać. Glicz.

Wych. H 3. (ustąpić, uledz , spuścić z tonu),— Z zadu » z tyłu, non $tllten. Kazano go z miasta 'wyświecić, a kat go z zadu batogiem siecze. Star. Dw. 74. — g. 'Zad, zadek, rzyć, ber ^filtere. Podex, pośladek, zadek, zad, dupa. Perz. Cyr. ill. Wszystko co wchodzi w usta, w' brzuch idzie, i w zadu się zostaje. Sekl. Math. 15.

W zad bywa wyrzucono, abo przez wychód przyrodzony odrzucono bywa. ib. Wilk , że kozę opuścił, bardzo się , frasował, A iż tego co nalazł zaraz w zad nie schował, jPajor. Koł. T 2 Skoro który do niego wybieżał na on obróciwszy koniem nazad , podniósł tylko zadu a suknie odsłonił, a zwarłszy konia ostrogami, da swoich uskakował. Papr. Koł. 100.

Pochodź, ob. pod. Za.

ZADAĆ, f. zada, zadam cz. dok., zadaje pr„ Zadawać nie-dok. ; Boh. zawdati, zawdâm, (zadali, zadâwam diminuer e) ; Sorab. 1. zawdam, zawdawam ; Ross. 3a4aTB,

pomnisz, ze przez to całej familii wieczną zadasz plamę.

Teat. 9. c, 36. zrobisz jej plamę, ściągniesz na nią plamę , bu brtitgft über fie etnen ewigen ©djanbflect Kilka ciosów języcznych zadał mu w wierszach swoich. Mon. 68,

213. — Zadaję sobie śmierć , zabijam się. Cn. Th.

1363. fid) bcu Tob geben, fid; tobten, umbringen. — §.    12. (nie mogli zakwasić ciasta , fte fonnten ben Tctg nid)t

einffluem ; wziął lud ciasta swe, pierwej, niż zakisiały. Bibl. Gd.). — ■ §. Zadaję kogo precz , zasyłam. Cn. Th. 1362. einen weggeben, wegtfmn, wegfdjtien. Ociec syna do szkoły ma zadać, a ‘doma go nie dzierżeć. Glicz. Wych. L 2 b. zasłać, oddać; in bte ©djule,abgeben , auf ©d)n» len fdjicîen, in bie ©dmie geben. — §. Zadawać karty, we grze ; auśiptelett, anfptelen eine Śłarte. Kto .zadał ? Tr. Zadaj. ib., Boss. 3a49TŁca. — Aliter : Na bilarze dziesięć mu zadał. Bndtk., liczył mu z góry za zrobione, wygrane; auf bcm Stjltarb, einem sejm n. f. w. oorgeben.

piwu wtedy drożdży; bo gdyby na gorące zadał, byłoby piwo obrzazgowate , gdyby zaś na przeziębłe , uczyniłoby szkody całemu warowi. Haur. Ek. 106. — Similiter : Izraelici nie mogli zadać onemu ciastu, gdy im przytyskowali Egipczykowie, aby wyszli. 1 Leop. Exod.

Aliter. Zadaję sobie chorobę « zmyślam chorobę. Cn. Th.

1563. pokazuję po sobie chorobę , fid; eine 5ïraufl)ett ge* ben, ftd; ïrmtf mad;en, franf (teilen. — §. Zadaję komu co sromotnego, abo za rzecz sromotną. Cn. Ta. 1562. zarzucam, wyrzucam, wymawiam; einem twrwerfen, »or* rüden, junt Vorœurf madien;, Vind: isgovariati, prutigo-varjati, prutistaviti, prutiriekati. Zadanie komu czego, zadawanie, zarzucanie, pomówka , zarzut. Cn. Th. 1363. ba3 SSorrüden, Verwerfen, bie Sorrüdung, ber SSornutrf.

Nie trzeba nikomu zadawać kradzieży, bo to grzywnami

Zadymać niedok. ; Sorab. 1. zaduju, zaduhnu , zadujem; Ross 3aAyTŁ , 3aAyßaTb ; dęciem zawiać , zadmuchnąć ; »ernten, »erblafen, jublafen* »erftöbern. Gdy xiężyc "na powietrzu zadęty, znak niepogody. Haur. Sk. 101. (zachmurzony, zadymką zakryty). — Fig. tr. Z onej łagodnej twarzy wnet się stanie sprosna , sroga, zadęta, zabladła , że straszno na nią patrzyć. Weresz. Reg. 126. — § Zadąć instrument dęty, zadąć na takim instrumencie ; jń blafen anfangen, loêblafen. Jeden strych mają wszystkie wioliny, jedno zadęcie instrumenta wszystkie, tak iż słysząc około czterdziestu grających , myślałem, że jeden tylko nadzwyczajnie mocny instrument. Ram. 85, 1,

pachnie. Teat. 14, 159. Persowie Turkom zadają, iż ZADĄĆ, zadął, zadęli, zadęty, /. zadmie, zadmę cz. jedntl., oni sobie zmyślili testament Mahometa. Star. Dw. 56.

W teraźniejszej dobie ’“Wyrozumnieśmy i twoich słów poznali, Żeś opętany, i masz czarta w sobie, Coś myć dopiero przedtym zadawali. Odym. Św. Nnn 2 b. Ponieważ słowem to tylko nam zadał, dosyć jest słowem jednym przeczyć. S\em. Cyc. 92. Od matki komu zadawać , bękartem go nazywać. Dudz. 48, Ross. ópaHHTŁ noro no »iaiepn, einem bie 90ïntter twrwerfen, nne^elid;e ©eburt twrritden, (ob. Matka). Gdyby kto komu złe słowa zadał, i skazanoby aby to nagrodził.... Szczerb. Sax.

266. — Może jednak kto zadać, iż nie jest dosyć mieć tylko opatrzenia na żywność, lecz że.... Nag. Fil. 38.

cf. zagrać). — §. fig., tr. Zadąć na co sowę* spuścić z tonu , smutnie się odezwać, spuścić z kwinty na bas; ben Ton fallen Iaffen, traurig antworten, bte ftlügel Ijängett laffen, ' (cf. zwiesić skrzydła). Zadęli na-to sowę posłowie. Pot. Syl. 248. Słysząc to , zwiesił nosa , i nie-darmo zadął sowę. Pol. Arg. 266. Zadęli na to nieprzyjaciele sowę , gdy infanterye nasze z wozami wyszły, Zważcież fortunę, rzeką hetmanow-ą, Co chciał, to jego dopięły zamysły. Jabł. Buk. S 2.

DAG, ‘ZĘDAć med. niedok. ; Boh. zadali, ziadati, chut-nali (cf. chuć), weleti, weljm (cf. w-ola), (wyżadati im-petrare precibus) ; Slov. zâdâm; Sorab. 1. żadacż , zadam, żadofeżam, żadofeżu (ob. ‘Zadość), wintżuyu, ( cf. winszować); Carn. shelęti, shelim, tirjam, potirjem ; Vind. sheliti , sheluvati, shelet, (shöjat, shein bit sitire), tirjati, terjati , pogèrat , pogerati , profiti, fordati, for-drati, (cf. fołdrować) ; Croat, seléti , sèlem , selelszem , sèlechi, hochu (cf. chcę), potrebuvati (cf. ‘potrzebować pókim), (sejati, segyam, sejam sitire) ; Dal. xuditi, xe-liti, (sednim sitio); Hung, ohaitom, (cf. ochota, chuć); Bosn. sgjuditi , posgjuditi, sgesili, (sgeghjati sitire, cf. -żegać); Rag. xûditi , xûdjeti, xeljetti, xeliegtti, (xednjet-ti, xednitti sitire, xedmlti, oxednitti tkoga sitim offene), mâriti (cf. marzyć), iskatti, isetem, (cf. ‘iskać * szukać) ; Slav, xe liti, (cf. życzyć); Ross. HjeaaTb , HcaAHHnaTb, B03-atejaTb , noxoTtrb , BOcxOTtTb, TpeöoBaTb, Tpeôyro, no-Tpeôyio, noipeôoBaTb, H3Tpe6oBaTb, BbiTpeôoBaTb, cnpo-

es-

ZADAĆ.

ZADAĆ - ŻĄDAĆ.

735

zarzucić, zarzut czynić, oponować; eimtwnbctt, eine (Sin* 868. (ein Soêblafcn, 21ublafen, einen ©top, einen ©Çoc Iwrenb, wenbuttg madjefi, einen tëtnnmrf rnadjen. — Zadaję truciznę i t. d. komu , truję kogo. Cn. Th. 1363. einen »er* giften, mit ©ift »ergeben, einen »ergeben; (Boh. zawdati, zawdäm dać pić, dać zażyć; Carn. saudati, saudâm; Vind. sadati, savdati). Hanibal, iż nie mógł ujść ręku Rzy-zadał sobie jad. Biel. Św. 54. (otruł się, struł się). Zadanie komu rzeczy jakowej, czy to rzadkiej, czy to gęstej, dosyć że szkodliwej, która pacyentowi rozum pomiesza, ciało pokrzywd, lub go z tego świata zgubi, nie ma się brać za czary, ale za truciznę słabszą lub Ą ińocniejszą, przez którą owego to nieszczęście spotkać może. Perz. Lek. 212. Vergiftung, Vergiften, Vergeben. —

Aliter: Zadać choremu proszek w ciepłym trunku. Tr. ba$

$nloer eingeben. Zadać na sen. Tr. ein ©d;Iaf»ul»er eingeben.

Zadać na purgacyą. Tr. Zadać enemę. ib. ein (£h)ftier fepen,

(Styftier geben. — Trunek miłości, pójdź za mną , zadanie miłości, philłrum. Volkm. 702; podarek zaletny, miłośniczy podarek. Dasyp. Xx 1 b. ein Siebeêtranf, Siebeêtranfd;en. —

§. Zadaję piwu, fermento cerevisiam recens codom, quod fieri quidem apud nos fecibus solet. Cn. Th. 1362. bent Stere bte ipefen geben. Zadać piwu , żeby robiło , młode, podmłodę, drożdże zadawać. A”. Kam., (Ross. mojio-AHTL , noAMOÆOAHTb młodzić piwo ). Młodzie , robota , drożdże zwierzchnie, n. p. Zadać młodzią, roboty, t. j. drożdży piwu. X Kam. Piwo, gdy przechłodnie. drożdży mu Zadają. Syr. 945. Piwowa eseneya, jako zwol-nieje, że nie zbyt gorąca i niezbyt zimna-, zadawać

CHTt, cripauMBan., (cf. sprosić); Eccl.    stu , no-    sędzio, 'sprzyjaj mi waszmość człowieka, któryby u

jsortTii, noæe.iaTH, B03*e.ifeTH, noxoTCByio, pany, pa-    sądu rzecz moje sprawił. Szczerb. Sax. 580. Aby nas

tMTeabCTByio, (cf. raczyć); ( cf. Hebr. zadali, quaesivit    zachować raczył od wszego złego, o to Jezusa Chry-

studio; cf. Graec. Çrjzeïv; cf. Germ, ©ub, fteben, fernen,    stusa pokornemi modlitwami naszemi 'zawżdy żądajmy,

©udjt); — $. Zadać czego, tęskliwie wyglądać czego;    Żarn. Post. 5, 545 b, (cf. błagać o co). Przed czasem

fefmjudjtSooH begeljrett, »erlangen, fid) roonacj) fernen. Jako    żądałem o mądrość, i aż do śmierci będę jej szukał. 1

•Cl. srr

736

ŻĄDAĆ.

ZADAJĘ-ZADATEK.

jeleń żąda do studnie wód, tak żąda dusza moja u    Leop. Syr. 51, 19. (prosiłem. Dibl. Gd.). Henryk nie

tobie boże, 1 Leop. Ps. 41, 1. (jak jeleń krzyczy o    trudnym się Polakom, o co go żądali, stawił. Krom.

strumienia wód , tak dusza moja woła do ciebie. Bibl.    89. Xiążę Ruski uciekł do Władysława , żądając go

Gd. ; fd)mac()ten, fernen, cf. ©udjt). Wiary świętej usilnie    o pomoc przeciw Swatopełkowi. Biel. 63. Panowie Li-

'żędać i pragnąć ma. Wiśn. 229. Gdzie go nie było ,    tewscy Kazimierza usilnie o to żądali . aby z nimi    sam

wszędzie go żądano. Teat. 31. b, 14. (mail §at ifyit Überall    obecnie mieszkał w Litwie. Stryjk. 611. Posłał do    *cza-

DermijU). żądam bardzo czego, pragnę. Cn. Th. 1363 ,    rów, żądając ich o pomoc przeciw Krzyżakom. Biel.    372,

Eccl. upemejaio. Bardzo żądany, 'przeźądany, Eccl. npe-    (cf. wzywając). Posłowie, którzy przyjechali, u    ojca

JKejamibni. Wie mierzą się swą piędzią, stanów nie pa- mię synowi żądali. P, Kchan. Orl. 1, 254. prosili o mnie trzają, Mienia, strojów postronnych Polacy żądają. Bach.    dla    syna,    cf. swatać, fie    fyidten lim    llltd) fur ben    ©oljtt

Ep. 42. Nie będziesz pożądać żony bliźniego twego,    an.    — *§.    Żądać, pytać    się; fragen, anfrageit, JU    rotffen

ani 'żędać będziesz domu jego. Budn. Deut. 5, 21. Czego    verlangen. Rozmowę zaczynając, żądał , co się też stało?

bardzo żądamy, tego siec spodziewamy. Cn. Ad. 425.    Warg. Cez. 28. chciał wiedzieć, pragnął wiedzieć. —

Zadanie, bab Verlangen; Vind. shelenje, tirjanje, pro-    *§.    Żądać    komu czego,    życzyć mu    czego, einem    ettuaS

Ihnja , poshelitje, shela , shelnost; Ross. metanie, bojk-    lüünfdjen.    Nie żądaj złego n i ko iTt u,    byś tego nie doznał

. 4eaiHie, H3Boaenie ; Eccl. palenie , pannje^bCTBO, no-    w domu. Rys. Ad. 46. — '§. Żądać czego , potrzebo-

îKa^ame, mejtaHie, noaceaanie.' Cnota wiedzie panienkę    wać czego, mieć potrzebę czego; beburfen , nötljig Ijabett,

do żądania męża. Teal. 3. d, 8. Żądający, cf. żądny;    »erlangen, erforbern ; ( Vind. tirjati , dotirjati ). Domowe

*■ Bag. xuditegl, poxuditegl, f. xuditegliza 'y Boss. jKeiia-    śliwki kramy, żądają miernej, wszakoź i w zimnej ze-

Tejtb , f. me^aieabinma ; Eccl. ma^aiejb, ®e.iaie;ib, Tpę-    trwają. Ci esc. 389.

ôüBaTeJib, panme-iHbiii, panmeJb, f. panmejibHima. Żą-    Pochodź, żadność, żadno , żądny, żądalny, zadość,

dany, Ross. aceaaHHŁift ; Eccl. TpeöoBaHHufi , TpeóyeMuii.    żądlimy , żadhmść, żądza, nażądac sie, pożądać,    po-

Jej służyć życiem , jest mi najżądańsza chluba. Przyb. Luz.    żadliwość , pożądliwy ; zażądać.

74, (cf. najpożądańszy). - l Z,dam słowy mówię aby ZADAJE JADAM , ZADANIE, ob. Zadad.

v ,• ffbtr"; r *4°™,żądanie, * u*.

langen, fiaben wollen; (Vmd.. fodrati, tirjati, terjati). Zą- JADALNY a o żadaiacv oerlanaenb forbenb beaebrenb- na-daiaev • Vind fodrauz tiriavez brr Rnrbpm Snvtai sie "*iPAL,nii, a> ząuający, oeuangeno, foroeno, »egepreno, na aajacy vtna.^ toarauz. tirjavez Der erberer, bpjtaj się, j ■ brinyjenb. Na powtarzane żądalne noty naszej jak wiele on żąda za tego konia? Ld. nak wiele chce za ,® i ,    ?.    , ,    ^    *    j j

-, i    •    .    01 n •    •    strony, zachodzi od dworu berlińskiego odpowiedz mało

niego, jak wysoko go ceni, trzyma/) Dziwuję się pano-    n r j    0 r

wie moi, że mnie na śmierć żąelacie. Baz. Hst. 51. (że    znaczna. yar• jro ■■    ■

żądacie mojej śmierci, że chcecie mojej śmierci). Na ZADARCIE, ZADARTY, ob. Zadrzeć.

wielki to umysł należy, uczynić dobrodziejstwo, a za nie ZADATEK, tku, m. ; B>h. zâwdawek ; Siov. zâwdawek , nie 'żędać dziękowania. Bial Post. 220. Żądać czego    zaloh , (cf. załoga; Hang. żślog); Sorab. 1. zawdahwk,

od kogo (Vind. odsheleti, odterjati) — Żądam czego    zawdawk, zawdacżi; Sorab. 2. nawdawk ; Vind. śadauk,

po kim, wyciągam co na kim. Cn. Tk. 1563. wymagam    sadaja, nadai, nadauk , riadaja, nadenar, ara, predpla-

p?o kim, »on einem begehren, forbern, baß er etmaä tfwe.    zha, vuvera ; Garn, primshena ; Croat, zadàvek; Slav, ka-

Ządanie, czego po kim, Vind. donagnenje , donagnost.    para; Dal. rarrma; Bosn. raunna , kaparra, kapara, rau-

— *§. Żądać, prosić, osobliwie z naleganiem, usilnie, ~ na, raona ; Bag. zâdavak, zapogod ; Ross. 3a4aT0K"L, (cf. suplikować; ( tnftdnbtgft ) bitten, begehren. Mówił pan: 3a4ana zadanie , szczęście); zadatek, zadanie komu pie— ‘ żądaj mię o co chcesz, a dam ci. 1 Leop. 3 Beg. 3, niędzy na rękę, zadana z góry część pieniędzy; baö

6. (proś czego chcesz, a dam ci. Bibl. Gd.). Powie- $anbgelb; £) efterr. baê ©rangelb, bie ®rangabe, (cf. świę-dział król panience ,? żądaj mię, o*cobyś chciała, a. dam    tojański    grosz). Gdy zadatek    klóry parobek weźmie,    już

ci. Seid. Marc. 6. Żądaj ‘ocz, a uczynię tobie.    Budn. 2    ten do    służby tej przystać    musi. Haur. Sk. 255.    Tak

Reg. 2, 9. Bóg wysłuchał, o com żądał. Radź. Ps.    nazwany zadatek za najem, jako część przyszłej płacy

61, 6. (wysłuchał ’żądości moje. Bibl. Gd). Żądam was    poczytany jest. Gal. Cyw. \, 124. 2ańalek małżeński,

o jedne rzecz, dajcie mi każdy po nausznicy. Budn. 1    ber 3Jîa^lfÜ)a|t. Tr. — Fig. tr. Zadatek, zastaw, pierwia-

Judic. 8, 24. (będę was prosił o jedne rzecz. Bibl. Gd.).    stek, zawziątek , początek; ^fanb, Unterpfanb , Anfang,

To jest, o co cię żądam panie, i o co proszę.    1 Leop.    (Srftling ,    itrfprung. Zostawił    nam pan znamienitą pamią-

3 Ezdr. 4, 46. Józef przyszedłszy do Piłata,    żądał o    tkę zbawienia naszego, a jakoby niejaki zadatek albo    zadało Jezusowe. Sekl. Luc. 23. Ten, który rzecznika    stawę tych objetnic, które mamy w ewangelii. Baz. Hst.

potrzebuje, ma oń żądać sędziego temi słowy; Panie    198. Niechże mi się choć ścisnąć cię godzi, na zada-

trzymają zwyczajów. A. Zamoj. ded. — §. Zadawnić, da-wnością usunąć , mocy pozbawić, üerjdfiren machen; (Cam. sajâram). Gdyby im wolno było , by długie obroty Czasów nie zadawniły hańby i sromoty. Zab. 5, 395. ZADAWNIEĆ nijak, dok., dawnością z mocy utracić ; Boh. zletnćti , (cf. lata); Vind. polietiti, polietuvati, salietu-vati, oerjdbren. Pokój wraca zadawnrały, i rozkosz nam zostaje. Teat. 55. d, 47. (któregośmy dawno nie mieli, dawno wyglądali . dawno żądali, pragnęli). Zadawnie-nie, '^ZADAWNOŚĆ, ści, i. ; Tr. dawność, preskrypcya. Boh. zletnénj ; Vind. polietenje, polietuvanje, bte ^Ser* jäbritng. ‘ZADAWNY, zadawniony, zadawniały, ob. Dawny.

tek przyszłej pieszczoty. Teat. 14, 85. Do zupełnej szczęśliwości tej pary, nic nie brakło , tylko słodkiego ich miłości zadatku. Stas. Num. 1, 15. (ffattb ber Siebe,

Unterpfcmb ; cf. konsolacya , dzieci). Wszystko się z czasu odmieni koleją, Mamy zadatki, cieszmy się nadzieją.

Zab. 12, 16. Szost. (początki, pierwiastki). Turcy przeciwną wcale Rzymianom drogą do jednegoż celu przychodzą , i równe pożytki z odmiennego zadatku odbierają. Klok. Turk. 84. ( z odmiennego zakroju , początkowego trybu postępowania , z odmiennego wzięcia się do rzeczy). Do tych chorób bierze dziecię zadatek i przygotowanie od rodziców. 7r. zawziątek, dyspozycyą; Einlage,

©toff jur Slranfljett. ZADATKOWAĆ cz. niedok., dawać za- ZADAZYC, ob. Zdążyć dokąd, ob. Dążyć, datek, §anbgelb geben, auf bte £anb geben, 2)rangelb ge» ‘ZADEBIĆ cz. dok, (cf. zadybić), ugodziwszy czyli uderzy-ben, brattgeben. Tr. ZADATKOWY, a, e, od zadatku;    wszy zabić, tobt fdjlagcn, tobt fdflenberit, erfć^Iagętt, erle*

Boh. zâwdawnj ; Ross. 3a4aT0UHbin, §anbgelb*, $rangelb*;    gen. Zadebion Scypis , na złe siły wielkiej. Zebr. Ow.

(Ross. 3a4au.iHBMH szczęśliwy)*, ZADATNY, od zadania,    174; occidit.

zadawania, komu n. p. trucizny; junt Vergeben ( J 0. ZADEBIĆ cz.' dok., korą dębową zaprawić, mit ©Ćtrberlofie mit ©iftj, ©ingeben einer Strjenep. Przyprawy zadatne,    omnadjen. Bndtk.

których używają niektórzy, nie mogą woli duszy skłonić. *ZADECHNĄĆ nijak, jedntl., Zadychać niedok., zamrzeć, za-Mon. 76, 521, (cf. zadanie miłości, philtrum). ZADA-    cząć zdychać, prawie zdechnąć; fterben rooUen,⁵, erfterben,

TN1K, a, m., dający zadatek na rękę, ber auf bie §attb    abfterben, bte 8eften3getfter oerlieren. Kochał przecie, i

giebt , ber $anbgelbgeber, Srangeber; Ross. 3a4aTqma.    tak się upornie tym morzył, Iż sarnę, by nie zadechł,

ZADAWACZ, a, m., ZADAWCA, y, m., który komu co    dziewoję potrwożył. Zab. 5, 552. Kosz. — §. Zadychać

zadaje, ber SSorgeber, 23orriicfer, SSormerfer, üßerfefser einer się, ob. Zadyszyć się, ob. Zatchnąć.

SBunbe, eineê 6ttd)eê, $iebe$, Vergeber mit ©ift, ©iftmi» ZADÊCZNY, a, e, w zad idący, zadny, (distng. zadkowy), fd)er. [Eccl. 3a4aTeit argumentator). Ran-y zadawca. Zebr.    pośledni; hinter » , (unten ttad), nadjfolgenb. Zwyczaj po-

Ow. 109 ; (vulnens auctor). Zadawacz jadu ma być spa-    łożenia dziecka po urodzeniu na ziemi, i podniesienia

Ion. Sax. Porz. 141. ZADAWAĆ, ZADAWAM, ob. Zadać.    przez ojca, znaczył wolą rodziców przeznaczenia spad-

ZADAWlć cz. dokk. ; Boh. zadâwiti ; Sorab. 1. zadahwu ;    ków dziecięciu, nazywając je zadeczną połowicą, t. j.

Vind. sadaviti, zagerzhiti, (zagardłować) ; Croat, sadavlam,    następcami. Czack. Pr. 2, 51. — ZADEK, dka , m., Z A-

sadaviti , zadavlyujem ; Bosn. zadaviti, udaviti, zadusciti,    DECZEK, czka, m.-, zdrbn. ; Boh. zadek, zadćek , fit,

(zadusić); Rag. zadâviti, zadavglivati ; Ross. 3a4aBHTb ,    zachule; Slov. zadek, rif, obritné ljce, sedénj, (siedze-

3a4aB;iMBai'b ; dawieniern zadusić, dawiąc duszy i życia    nie); Hung, segg ; Vind. sadniza , sadnjiza, nt ; Croat.

pozbawić, ‘zadłabić, zadławić, udusić; erttmrgen, erbrof*    zadnyicza, rit, guzicza , (cf. guz); Rag. zadgnize, za-

feltt. Związali go za ręce i za nogi, a potym go za-    dnize, zadniza, guzizza ; Slav, guzica, straxnjica , ( cf.

dawili i zabili. Baz. Hst. 20. Rychło umarł, abo jako    strażnica); Sorab. 1.* poszledk , riez, ( hwowmé zadk

drudzy mówią, zadawiony jest. Sk. Dz. 865. Judasz po-    occiput, zatyłek) ; Ross. 3a4Hima, vulg. scona, monua, (3a-

szedłszy, zadawił się. Radź. Math. 27, 5. (odszedłszy,    40K'B, 3a4HHKa zadnia czyli tylna część, zatyłek, 384KH

*obiesił się. Bibl. Gd). — Fig. Przyszłego nowego ro-    zatyłek trzewika); podex, pośladek, zadek, zad, dupa,

ku, nie wszyscy doczekamy; niejednego z nas śmierć    *pemp. Perz. Cyr. 177. Zadnica , zasobnica , ber $tltte*

zadawi. Dambr. 60. zetnie, sprzątnie. ZADAWIC1EL, a,    re, ber 3lrfćf> ; (cf. rzyć, odbyt, sraka, panewka, chału-

m., który zadawia , zadusiciel ; ber ©rmüger , ©rbroffler;    pa, indermach, sepet, cymbał, stara pani, staruszka).

Rag. zadavitegl; Croat, zadavitel. W rodź. zeńsk. ZA-    — *$.*Transl. Przodek nie wiem, jaki był, lecz potomka

DAWICIELKA, i; Croat, zadavitelicza. 1. *ZADAWKA ,    prawie Mógłby właśnie zadkiem zwać na każdej rozpra-

i, z, zadauienie , zaduszenie, uduszenie; baê SBÜrgetl, , wie. Rej. Wiz. 97.

©rmürgen ; Eccl. 3a4aBKa; {Rag. zâdaviza , sâduscniza ZADEŁKO₍, ob. Żądło. angina, zadâvnize tonsillae). — (2. ZADAWKA, i ,. i , ŻADEN, ‘ZADNY, - dna, - dne ; (dinstg. żądny » szpetny ),

zadawanie, zadanie n. p. kart we grze; ba£ 2Iu8fptelett in ber Starte, bte 3Sor^anb. Któż ma zadawkę ? któż jest na zadawce ? Bndtk.).

ZADAWNIĆ cz. dok., dawnością zakorzenić, zagruntować; burd) Slltertfmm etntwtrjeln laffen, fefi begrünben. Zadawniony, dawnością zakorzeniony ; bttrĄ) 31ltertl)um Oegrünbet , befefitgt, eingemurjelt. Nie chciałbym z nim zrywać przyjaźni, od lat dwudziestu zadawnionej. Teat. 59, 106. Gdzie przepisanych nie ma ustaw, zadawnionych się

Boh. zâdnÿ, -â -é , obsol. niżadny; Slov. żaden, żadni nullus, neuter ; Sorab. 1. żaden, nikaiki ; Sorab. 2. żaden, (żadne nigdy); Cam. nehzhe ; Vind. needen , obe-ni , odniri, obeden ; Hung, senki ; Rag. niedan; Slav. niedan ,j niedna, niedno ; Ross. Hindu, Hindîîace, HHKa-Kiii, HHMa^HH; ani jeden, ani jedna, ani jedno, nikt, nic ; fern, fetne.r, feilte, feiltet. Latins patet nikt, quam żaden ; nam nikt excludit universe omnes et omnia , ut : nikt tam nie był, sc. nec homo, nec animal etc., żaden

95

ZADATKOWAĆ - ZADAWN1Ć.

ZADAWNIEĆ - ŻADEN.

737

Słownik Lindego wyd. 2. Tom VI.

738

ZADEM - Z Ą D Ł A B I Ć.

ŻĄDŁASTY . ŻĄDŁO.

certum genus excludit, cum addito Substantive, vel ex-presso , vel subaudito : Żaden człowiek ani pies tam nie był, żadna krowa, żadne bydlę, chłopię. Cn. Th. 547.

Polacy mówią żaden, to jest nikt. Urs. Gr.    45. Żywy    było prawdą, wiem, jakbym się sprawił, Własnemibym

człowiek tam nie był, t. j. żaden. Cn. Th. 547. (żadna    Elżbietę rękami zadławił. Trąb. S. M. 119.    Poczekaj,

żywa dusza). Żaden ze dwu, ani ten , ani ów; Vind.    zadławię go jak psa, byle tylko wyszedł do    sieni. Teat,

et Carn. nobêdn , nobên neutr, obedn uter, edn

unus. ‘Żądny szlachcic nie ma być ‘irnan,    niż będzie    Niegodna, aby dla niej mucha biedna zadławiona była.

prawem zwyciężon. Herb. Stat. 240. et 241.    ‘Żądny ro-    Birk. Exorb. B. Jedno drugie zadławia , i pożera krwa-

zum ludzki tego nie doścignie. W. Post. W. 2, 2.    wie. Przyb. Milt. 329. Mamy się czuć, aby    nas śmierć

Gdyby bóg nie został był człowiekiem , nie byłby zba-    nieostrożnych a niegotowych nie zadławiła.    Kosz. Lor.

wioń ‘żądny człowiek. Bial Post. 219. Czujesz też    183. Owaby Rzpltą tak schorzałą, snadnie    było zadła-

przymiotek jaki w sobie , jako człowiek, gdyż 'zadny    bić, gdyby się kto był śmiele o to pokusił.    Kosz. Cyc.

człowiek bez tego być nie może. Rej. Zw. 79 b. ‘Żądny    A 4 b.

nie jest, ktoby z nim o tych rzeczach mówić chciał, ZĄDŁASTY, ZĄDLISTY, a, e, — o adv., z żądłem, żądło bo mu ‘żądny nie wierzy. Eraz. Jgz. F 4. Prawdę mający; fładjeltg , mit einem Stapel; Croat, salchaszt; rzekłszy, któż z nas bez żadnego grzechu? Zab. 1, 44. Ross. maJHUM, ( cf. żądłowaty). Chrząszcz żądłasty. bez wszelkiego grzechu, otyue alle ©ünbe.    Żadne oko    1 Leop. Jer. 51, 27. (chrząszcz najeżony. Bibl. Gd.) —

nie widziało, żadne ucho nie słyszało. M.J. Kchan. Dz.    §. Transi. Spiczasty, fpijjtg. Ostrzejsze i żądlistsze, niż

300. Przez głuche miejsca i dróg żadnych nie mające. w oście ciernie. Pot. Pocz. 596. Sztychem żądlistym Otw. Ow. 177.. NB. nescio unde venerit Trotzio obser- pastwią się nad niewinnym sercem. Pot. Zac. 65. Kto-vatio, Adjectivum Żaden carere plurali, t cujus apud nos kolwiek się dla świata z jego stwórcą wadzi, Ten do

serca żadlista strzałę sobie wsadzi. Pot. Pocz. 576. — ŻĄDLI WOŚĆ, ŻADLIWY, ob. Żadność, Żądny. ŻA-DLIWOŚĆ, ‘ŻADLIWY, ob. Zadność, Zadny. — ŻĄDŁO, ŹĄDEŁKO, a, n., zdrbn.\ Boh. żahadlo, ziahadlo ,

Zadławiać

16 , 67.

quidem usus est frequentissimus ; e. gr. Żadnych długów nie mara, żadnych nieprzyjaciół nie znam i t. d. — Żadnym sposobem, żadną miarą, auf feine 9lrt unb SBetfe ; Croat, nikak; Ross. HHKarcb; Eccl. HHKaKO , OTHifijyL, (cf. bynajmniej ). Córka moja żadną miarą nie chce iść za niego. Boh. Kom. 4, 84. Emiliusz, bogactwy Rzym nasyciwszy, z żadnej miary przecię domu swego nie ubogacił. Warg. Wal. 124. (bynajmniej , wcale nie ). — §. Żaden, nie ważny, za żaden uważany ; ungültig, un* mistig, nichtig, nicfydi bebeutenb. Wszelka obietnica i ugoda wymuszona, jest żadna sama przez się. Mon. 76, 32. Przywileje od Henryka xięcia Szląskiego wydane, są za żadne uważane. Czach. Pr, 180. — *§. Żadna płeć »nijaka. Tr. genus neutrum.

‘ZADEM, ob. ‘Zadma. ZADEMEK, ZADEMKA, ob. Zadymka.

ZADEPTAĆ cz. dok., Zadeptywać częstl.} depcąc zatrzeć, oertreten, auêtreteu, trètenb meberbrütfeu ; Sorab. 1. zatepcu, zatepczem, zateptam ; Boss. 3aToniaTB , 3aianTUßaTi>.

*ZADEREWISTY, a, e, n. p. Pełno tam buńczuków, i Tau-rykańskich bachmatów, i koni zaderewistych. Jabł. Buk. J 4 b. Prędką ręką puść strzałę z napiętej cięciwy, Tylko nie lekką strzałkę z zaderewistego Proszę łuku, z którego jeszcze na żadnego Nie strzelałeś. Bardz. Traa. 162, cf. zadra.

ZADĘTY, ob. Zadąć.

ZADKOWY, a, e, od zadka , pośladkowy, cf. zadny; hinter*, ^obcp*, 5Irfcfl*; Boh. zadkowy.

‘ZADŁABIĆ, ZADŁAWIĆ cz. dok., ‘Zadłabać,

niedok., dławiąc, ściskając, gniotąc udawić , zadusić; enuurgeu, erbrojfeln, ju lobe nnirgen. Panowie Litewscy poczęli przemyślać, jakoby mogli Zygmunta , jako tyrana , zadłabać i zatracić. Stryjk. 559. A bezbożny, niecny drabie, Precz z oczu, bo cię zadłabię ! Zabi Z. S.

52. Gdy Lentula spuszczono , ci którzy na to ukaz mieli, powrozem go zadłabili. Pilch. Sali. 107. Lew

na wytkniętą Maura wpadłszy dzidę Przebity, łowca za-dłabił jak gnidę. Chrośc. Luk. 21. Zadłabił nieznajomego , Sprośny tył podającego. Groch. W. 502. Gdyby to

Na śmierć ciebie zadławię. Teat. 52. c, 11.

a, n.,

żihadlo , (cf. żgać, żegadło) ; Slov. żihadlo ; Sorab. 2. za-hadwo; Carn. shêlu ,.ostnu, (cf. oścień); Mnd. shela , sheva , sevu ; Croat, sàlecz; Dal. shaoeze, xaviza ; Bosn. sgjauça , sgvallo (cf. żwać), scigljak (cf. szydło), obâd, (cf. owad) ; Rag.xaoze, xvallo, ostàn (cf. oścień), ubod, (cf. ubość); Ross, æajio; Eccl. CTfrKKKAO, (cf. strzyknąć); oścień, którym owad kole, ber ©tacfjel ber 33ieneu U. f. ttt. Pszczoły do obrony i kolenia mają na końcu w tyle żądło bardzo cienkie, którym koląc, Jad kropelkami w ranę wpuszczają. Kluk. Zw. 4, 172. Żądłem kłóć; (Ross. waMTfe, yucaMTi., JKHJbHyTb ujeść, ukąsić, ugryźć). Kłócie żądłem , Ross. ywa-rb , wajeme. Nie darmo ci mężowie w herbie pszczoły mają, Bo jako miód cnotliwi , tak źli żądła znają. Pot. Arg. 76v Niechaj cię mio-dopłynny smak nie zwodzi zgoła, Żądłem razi , choć słodki miód nam daje pszczoła. Zab. 10, 199, (cf. za rozkoszą następuje smutek). Go za zysk z rozkoszy, która prędko odbiega, żal i ból na umyśle, jako osa żądło zostawując. Psalmod. 8 Coż pomoże pszczółce, iż żądło swe jadowite w ciało swego nieprzyjaciela wpuści, jedno iż wyżądliwszy się, śmierć połknąć musi? Żarn. Post. 35. Wypuścić żądło. Cn. Th. 1364. Małych ‘komorzych nosów żądełka na kąsanie puściły się. Sk. Dz.

213. Język wężowy, który my żądłem nazywamy, jad w sobie ma. Sak. Probl. 80. Zakryty w trawie wąż bieżącej nogi żądłem zaciął. Zebr. Ow. 292 ; ( adunco dente pedem stringit). Mietka czerwona ‘barzo pomaga przeciw bestyom , które żądłami zacinają. Urzed. 288. Nastąpiwszy nogą, żądło wyjmie wężowi; jego gniewy nic szkodzić nie mogą. Tward. Wl. 258. Już nasz niebieski Dawid tego smoka wyżądlił; czemu tedy przed tym

ŻĄDŁOWATY - ZADMUCHNĄĆ.

ZÀDNI-ZADNY.

739

smokiem, któremu żądło wyjęto, uciekasz? *przecz się tyrana porażonego lękasz ? Żarn. Post. 185. Gdzie teraz żądło twoje, o marne piekło? Rej. Post. F f f \.

Potwarcom żądło z językiem tak wyjął, że się do tego czasu na inny zdobyć nie mogli. Zygr. Pap. 376. Oczy    którą nam w ręce nasze dał pan Chrystus, trzeba ustâ-

jej łaski oraz i żądła strzelały szkodliwe. Tward. Pasq.    wicznie kryć przed czartem , aby jej nam nie zadmu-

6.    (ponęty,    waby,    pokusy).    Dopuściłem,    iż    mię    świat    chnął. Hrbst.    Lek. G b.

swemi    bódł    żądłami.    Kulig.    Her.    251.    ( swemi    pokusa-    ZADNI, ia, ie,    ZADNY, a,    e,    (cf. 'zajdowy),    tylny, z    tyłu

mi). ŻĄDŁO WATY, a, e, — o adv., na kształt żądła,    będący, (tinter; Boh. zadnj ; Slov. zadni; Sorab. 1. zah-

z żądłem, żądlisty, żądłasty ; ftad)elid)t, wie ein Stapel,    dne; Carn. sadn, sądni (ostatni), sadnezh « na ostatek;

mit ©tcutyeln, ftadjelig. Sajdaczek kładzie na *się i mo-    Vind. sadnji, osadnji, fledni, pofledni ; Croat, zâadnyi ;

dnie i kształtnie Kupidynek ; wej ! żądłowate z niego ro- Rag. zàdgni ; Bosn. zadgni; Ross. 3a4HUÎi. Zawsze się

trzeba na zadnie koła obzierać. Pot. Syl. 244. auf bte ipinterrflber fe^en ; Slov. ohladag sa na zadné kolesa. Nie oglądał się na zadnie koła. Chrośc. Fars. 255. ( Croat. zadnyi vnuk, zâvnuk , szin prevnuka abnepos, prapra-wnuk). Zadnia straż, tylna straż; Vind. sadnja truma, sadihodfhina. — '§. Od zadka, ^intern ». Nates, pół— dupki, żadne    policzki. Perz.    Cyr. 170. ZADNICA, y, i.,

zadek, zad,    zasobnica,    ber    Hintere; Boh.    zadnice    (za-

tyłek), zadek, zadcek: Carn. sadnéza ; Vind. sadniza,

ja roeggeblafen, umgeblafen. — §. Leją krew' chrześcia-nie z sobą do umoru ; Zadmuchnął dyabeł świecę , bo on łupy bierze. Pot. Pocz. 628. zagasił dmuchem, ba8 fiidjft airêblafen *, zagasił światło rozumu ich. Lampę,

je wylatują. Toi. Saut. 17. pszczoły.

ZADŁUBAĆ cz. dok., dłubiąc zaczynić , zaprawić , zarobić ; oerpu^len, mit ^u^ien »ermaßen; (Bosn. zadubsti, stavit pod zemglju sepelire : Ross. 3a40a6HTŁ zadrożyć , wy-drożyć).

ZADŁUŻYĆ cz. dok., Zadłużać niedok., długami obciążyć, mit ©cfjulben belüften, oerfć^ulben ; Boh. zadlużiti, zadlu-żim , prodlużiti, pridlużjm ; Slov. zadlużugi ; Vind. sado-ushit, (sadoushiti, savesati * obowiązać); Croat, zadusiti, zadüsam, (2. obowiązać); Rag. zadûxiti ; Bosn. zadusgi- - sadnjiza, rit, (rzyć); Croat, zadnyicza ; Rag. zadgnize, ti, udusgiti; Ross. 3a40amaTt; (Eccl. 3a40^*aio, npo-    zadnize, zadniza ; Bosn. zadnięe, strana tjela na koju se

40JDKaio przedłużam, przewlekam). Zadłużyć swoje do-    sidi , zadnicięe ; Ross. 3a4HHita. Kto ma chciwość ku

bra. Gal. Cyw. 2, 192. Na cudzoziemskie stroje się    stolcom, a nie może ich mieć, warz rutę w oliwie, a

spożyczają albo dobra zadłużają. Gil. Post. 240. — Żądłu-    tak gołą zadnicą masz siedzieć    na tym zielu ciepło go-

żyć się zaimk.; Boh. wdlużjm se; Vind. sadoushitife, obdou-    dzinę. Sienn. 147. Sadownik,    jak postrzegł chłopca na

shitife, le doushnega storiti, fiel) uerfiijnlben. Nie zadłużać    drzewie, szrotem go w zadnice    postrzelił. Haur. Sk. 460.

się , ze swego się obchodzić. Teat. 48, 44. 'Szwiec, kiedy    Raki wzrok w głowie nie w zadnicy mają. Bies. roz. D 4.

się na skóry zadłuży, tedy podeszwami wypłaca ; już ża- ZADNIEPRSKI, a, ie, za Dnieprem będący, jenfeitê be§ dnej nadziei w wielkim zarobku nie ma, tylko się *li-    Dnieper. Xiazeta zadnieprscy. Nar. Hst. 2, 415.

chwaniną żywi, i lichwy płaci, a 'barzo mu ciężko 1. RZĄDNY, ŻĄDNY, 'Żadna, 'Żadna, 'Żadne, 'Żadne, wrócić, co się komu zadłużył. Rej. Zw. 167 b. Zadłu-    *ZADL1WY, ^ŻADNIUCHNY intensiv. ; ‘Zadnie adv., szpe-

żył się po uszy, utonął w długach; Slov. ge zadłużeni    tny, brzydki, (läpitcj); (cf. Sorab. 2. sze źadasch 'żadzić

aż po uśi. Zadłużony; Boh. zadlużily, zawadnÿ , (cf. za-    się, brzydzić się). Zadny, to jest nie cudny. Urs. Gr. 45.

wada); Slov. zadlużily.    Żądny, szpetny. Cn. Th. 1364. Dudz. 73. Turpiculus,

*ZADMA, y, i., 'ZADEM, dmu, m., (cf. zadymka), zawiew,    przyszpetniejszy, albo też szpetniuchny, żadniuehny. Mącz.

zadmuchnienie, zadęcie; ba§ 8o3tuel)en, 8o3blafen, 3ht*    Sowy są ptacy żadnej postawy. Cresc. 624. Osły, póki

blafen, Slttmelteit. Przyprawiony żagiel zadma wiatrów pę-    młode, poty cudne, a co dalej to zadniejsze. Sienn. 272.

dziła. Przyb. Luz. 140. I przez gęstwiny zadmem na-    O koniu żadnym, ale prędkim , z którego drugie się

wałnym przedrze się 'nieposkromna wściekłość Boreasza.    śmiały, jakoby niegodnego ku wybieganiu. Ezop. 129.

ib. 10. ZADMUCHNAĆ cz. jedntl., Zadmuchać niedok.,    Była to panna tak żadna, że jej nikt nie chciał. Papr.

'Zadmuchować contin., Zadmuchywać czejtl. ; Ross. 3a-    Koi. 10. Cudne białogłowy powściągliwsze są, nie za-

4yn>, 3a4yBaTb ; zadąć, zacząć dmuchać, dmuchaniem    dne. Gorn. Bw. 413. We wszystkich zwierzętach, co

zawiać, zapędzić ; lośblafeit , lo8me(ien, «nblafen , »erblafett,    żadne, to i złe , a co piękne to i dobre. ib. 440. Co gład-

oerroeÿen, atrëblafert, auême^etl. Na ostatek boginie w    kiego, to gładkiego, a co żadnego, to żadnego; co

tern miejscu stawały, Gdzie wiatry w Portugalskie żagle    szpetnego, to i złego, a co cudnego, to też dobrego;

zadmuchały. Przyb. Luz. 41. tl)0 btc SBtnbe ńt btC ©egel    im gorsze koła, tym bardziej skrzypią. Glicz. Wych. P

bltefctt ober fließen, bie ©egel fcfyroeUten, aufMtefen. — Ali-    8 b. O cudnych drzewach i o żadnych, Ezop. 102.

ter-. Oczy takie prochem z tej żywicy zadmuchywać.    Człowiek i 'zadny i nikczemny. Gorn. Sen. 34.    Malarz

Syr. 224. w oczy proch wdmuchać , baö ^uloer in bte    obraz boży bardzo srogi czynił, Chcąc, by    się tego

Slugen blafen, bte 3Iugen mit bem ©taube anblofen, bcbla»    zemścić, że go żadnym stworzył, Ustawnie się    w sercu

fen. Nasienie czarnuchy utraconą wonność przywraca , swym o to gniewał, morzył. Papr. Kol. R 3. Francy utłukłszy proch w nos zadmuchować. Syr. 460. ba3 Çul*    'natrudniesze a 'nażadliwsze leczenie. Eraz. Jez. A.    — 'Za-

öer tn bie ÜJÎafe fltnetn blafett. Jako śmiesz figurami sta-    dnie, źle, szpetnie mówić, robić i t. d. Wlod.    Zowią

rego testamentu alegować, wszakżeś je zadmuchnął    go 'zadnie, szpetnie się zowie. Wlod. 'Niezadnie, nie-

precz. Tivor. Wiecz. 73. odrzuciłeś, obaliłeś; bu fiaft fte    szpetnie, nieźle. Wlod. 'Niezadny, nieszpetny, niezły.

740

ZADNOŚG - ŻĄDNY.

-S3

4 D N O Ś Ć.

Wlod. Nieżadny, non inelegans; nieżadnie, non ineleganter. Cn. Th. 542. List ten Filipa, który do Alexandra pisał, nieżadny. Warg. Wal. 238; plus sonat, piękny. Cn. Th. 542. — ‘ZADNOŚG, ‘ŻADLIWOŚĆ, ści, 1, szpetność, brzydkość, bte $äffUcfyfett. Nie kazał pan, żadnego drzewa przy nadobnym chować, Mówiąc, to bardzo szpeci lo drzewo mierzione, Tego drugiego piękne gałęzie zielone ; Godnaby rzecz, aby je wycięto od niego, Bo się pewnie poszpeci tą żądnością jego. Papr. Koł. G 4 b. Franca , cokolwiek w innych niemocach jest szkodliwego, wszystko z sobą przyniesie, żadliwość, ciężką boleść, 'przymietność, ‘natrudniejsze i ‘nażadliwsze leczenie. Eraz. Jez. A. (obrzydliwość, obmierzłość). — 2. ZADNY, ob. Żaden , -dna, -dne.

ŻĄDNY, ‘ŻĄDZIEŃ, ŻĄDLIWY, ŻĄDOŚGIWY , a, e, ą-dnie, Żądno, Żądliwie , Żądościwie adv. ; Boh. zâden, zâdostiwÿ; Slov. zâdostiwÿ, żadośtiwl; Sorab. {. żada-cne , żadenski, żadofczne , (żadofcźam , zadam żądam); Carn. shêln , hlępn ; Vind. shelen , poshelen , tert, shein, shejo terpezh, (pragnący); Groat, selen, sèlno, hotliu (cf/chutliwy, ochoczy, chciwy), (sèjen ; Dal. sedan sitiens); Bosn. shedan sitiens, sgjudni, posgjudni, sgeglian , sgi-dan, zagaotno, łakomo, (sgedan sitiens); Rag. xedan , xeedan , xeeudni, xegljen , (xedan sitiens) ; Slav, xédan ; Eccl. et Ross. HtaÆHHH; — § 1) żądający, pożądający, pragnący czego, chciwy czego; Begelirenb, bürftenb ntontad), Begierig, gierig. Jak ty krwi żądliwy. Obr. 42. blutgierig. Rachel żądościwa była onych jagód, i rzekła: daj mi tych jagód. Biel. Ust. 15. Nie jestem żądną jego serca, gdyż nie dbam o nie. Teat. 32 , 80. Szczęście nie omyliło żadnej żądliwej onego młodzieńca chuci. Baz. Sk. Zawsze sąsiadom chlebem i pieniądzmi mojemi służąc, dotąd przecie niczego żądny nie byłem. Karp. 1, 66. Szczęśliwy, kto nad wszystkiem , co obaczył, rozmyślał, on w czasie nie będzie żądny tej obfitości, którą pełnemi ustami wymowa rozdawać zwykła. Karp. 2 , 21. Chociaż go już nie widzę, widzieć go się chciało , I żądne go me oko po łące szukało. Karp. 3, 18. Ządościwym sercem wołają, żebyś tu z nami zawsze raczył być. Kanc. Gd. 31. Gorące a żądości we wołania ojców śś. do skutku przywiódł pan wjazdem swojem do Jeruzalem. Dambr. Kaz. 7. Pan gdy z zmarłych wstał, gorące a żądościwe ojców śś. wołania i prośby do skutku przywiódł, ib. Kazimierz z klasztora wzięty, był koronowan na królestwo Polskie od wszech żądościwie. Biel. Śiu. 171. Masz co chcesz, swą stronę coć żądno obieraj. Zebr. Ow. 276. (czego życzysz, ‘wolisz, coć się ‘żywię podoba, ad libitum). Nie żądno mi nic, nie chce mi się niczego. Cn. Th. 542. Wlod. — §. 2) Żądny, pożądany, upragniony, godny żądania, przyjemny; Rag. xegliv; Bosn. sgeglivi, dostojan da se sgjudi optabilis, tt>ünfd)enött>ertl), errounfdjt, angenehm, lieb, roertl). Optabilis, pożądany, żądliwy, godny ‘winszowania , (życzenia). Mąez. Nauki pana są żą-dliwe nad złoto a słodsze nad miód, t. j. nad wszystkie rzeczy żądne na świecie ; przykazania jego mają być żą~ dliwsze nade wszystkie bogactwa. Wróbl. 41 ; (desidera-bilia super aurum et dulciora super mel ). Jako żądliwe

są wszystkie sprawy pana. 1 Leop. Syr. 42, 23. (o jakoż wszystkie sprawy jego są pożądane. Bibl. Gd.). Społeczne z panem dziedzictwo ma nam każdy czas być żądne. Hrbst. Nauk. d 3. Teraz sami siebie opuszczacie, i czas ten żądny, od boga z nieba do zachowania wolności waszych zesłany, mimo się puszczacie. Janusz. Oksz. B 3 b. Boras ma wonią żądliwą. Sienn. 593. Gdy z pięknej szyi boginią poznała, Z żądnych piersi i oczu rażących płomieniem, Przelękła się niezmiernie, i mówi ze drżeniem. Dmoch. II. 82. Nie żądny, którego niemasz dlaczego żądać. Wlod. ; inoptabilis. Cn. Th. 542. nieprzyjemny, przykry, ‘żądny, brzydki, szpetny; unangenehm, nribcrltcfy, hitfflttś;. Jastrząb' nam nie-żądzien , że ‘zawżdy walczy, także i wilcy nam nieżądni, że bydło ustawicznie mordują. Kosz. Lor. 137. Im prze-wrotniejszy a chytrzejszy człowiek, tym ci bywa nieżą-dniejszy, mierzniejszy. Kosz. Cyc. 126. Narodzie nieżą-dny! Budn. Zeph. 2, 1. (narodzie przemierzły. Bibl. Gd.). ŻĄDNOŚĆ, ‘ŻĄDOŚĆ, ŻADLIWOŚĆ, ści, i., ‘ŹĄDOBA, y, i. ; Boh. żadost, ziâdost, żadostiwost ; Slov. żódost ; Sorab. 1. żadofcż, żadanstwo, żadofcżniwocfż; Vind. shelnost, poshelenje, tertnost ; Dal. xelya ; Ross. aca^HOCTL ; żądanie, pożądanie, pożądliwość (cf. żądza), pragnienie czego, chciwość, chuć; ba$ Segeljren, bte Segterbe, bte ©ter, ba^ Verlangen, bag ©ürften roornadj. Święte chęci i żądiiwości. W. Post. W. 3, 379. Samuel z inszymi panu wiernymi oddawał swoje żądości. Ryb. Ps. 194. (życzenia, skłonności). ‘Zawżdy jest wysłuchana żądość serca każdego. Rej. Post. F f f 5. Uczynisz tym dosyć mojej żądości. Gorn. Dw. 17. Folgując w tym żądości W. K. Mości.... Vol. Leg. 2, 1093, r. 1587. Padają siewby mostem, w żałość się obraca Zadość oracka , w niwecz długo-roczna praca. Zebr. Ow. 9. (pożądana nadzieja rolnika, oczekiwanie). Rozumie ludzki, srogiemi ciemnościami uwikłany, jako szeroko ślepe twoje żądości a prośby rozciągasz. Warg. Wal. 235. O zaślepieni, co w bogactw chciwości Utopiliście swe wszystkie żądności. Past. Fid. 119. (Slov. Zadosf na uzdę drżaf, żądze w cuglach trzymać). Coż albowiem w waszym memoryale było, jeno żądoby takie, które szczera mamona dyktowała. Birk. Exorb. B 3. Natarczywe żądoby traktatów i pokoju. Birk. Podz. 16. Słońce sprawiedliwości nie pierwej zapadało, aż żądoby swej kreski wszystkie przebiegło. Birk. Krz. Kaw. 26. W żadnej się rzeczy nie kochają, aż do końca żądob swoich. Birk. Krz. Kaw. 25. Żądości jego, że się chciał poddać, Antoniusz bynajmniej nie zganił. Warg. Cez. 239. Tobie Dafno, ta twoja piękność, tym czym być chcesz , broni, A od żądości twoich uroda twa stroni. Otw. Ow. 28. (od tego czego żądasz, pragniesz, od miłości , kochania). Uczciwe serce rychlej zezwala na mi-łośnikową prośbę za dobrowolną żądością, aniżeli za musem. Gil. Post. 91. (z chęci, z własnej skłonności). Zbytnie żądiiwości. Cresc. 100. (żądze, chuci). Poznał zmysłów żądiiwości, sprzeciwiające się duchowi. Kucz. Kat. 3, 335. (pożądliwości, edit, recent). Dowiadując się jeden od drugiego przyczyny przyjścia na to miejsce, wyznali się sobie o źądliwość swoję. 1 Leop. Dan. 15, 14.

ZADODRAP-ZADRA.

ZADRAPAĆ - ZADROBIĆ.

741

(wyznał jeden drugiemu pożądliwość swoję. Bibl. Gd.). ZADRAPAĆ cz. dok., Zadrapnąć jedntl., Zadrapywać częstl.; Każdy kuszon bywa, oderwany będąc żądzą swą od do-    Boh. zadrbati ; nieco podrapać, zadrasnąć; ju îrafcen dît»

brego, ‘przyludzony do złego; a potym żądli wość, gdy    fangen, eilt wenig anfrafcen, auffrafsen. Nie prę, że mi

już pocznie, rodzi grzech. 1 Leop. Jac. 1, 14. (od po-    zwierzchnej skórki nie zadrapywa z lekka ciernie. Tot.

żądliwości pociągniony i przynęcony, — zaczym pożą-    Saut. 113. Raz tylko jeden twarz odmienił, i to kró-

dliwość począwszy, rodzi grzech. Bibl. Gd. ; tum feiner    ciuchno go smutek i z lekka zadrapnął. Warg. Wal. 226.

eigenen 8uft geredet unb gelixfet. Sutf>.). Czystą duszę    Zadrapać się, zadrasnąć się pazurem. Włod. Zadrapiesz

zachował od wszelakiej żądości. W. Post. W. 68. (od    się w głowę, zaskrobiesz się, zafrasujesz się, ujmiesz

się za głowę. Cn. Th. 1364. bu wirft bid> im Stopfe frat« jen. ‘Rurał zadrapawszy się w włosy, szedł sobie przed arcybiskupi dwór, i podle wrót stanął. Glicz. Wych. H 8. Zadrapnienie. Cn. Th. 1364. bnö im Stopfe Strafen; **ZADRAP, n. p. Zadumne zadrapy. Chodlt. Kost. 34.

cielesności).

*ZAD0DRAP, a , m., Anatom., musculi aniscalptores, zado-drapy. Perz. Cyr. 160. '$tnterfra$er.

ZAD01Ć cz. dok., Zadoiwać contin. et czestt., zacząć doić , lub za wiele dojąc zaszkodzić, nieco przedoić; ju melfett

anfangen, loêmelfen, oermelFen ; (Cam. sadojiti lac pro- ZADRASNĄĆ cz. jedntl., nieco podrasnąć; Boss. uapaimyTb, digere", Bosn. zadojiti, nadojiti, datti sissu lactare).    iiapanaTb, aitrt^en, aufri^en. Gdy chce różany uszczknąć

ZADOKOZ, a , m., necydalis, rodzaj chrząszczów, mają-    kwiatuszek, Zadraśnie pulchny cierniem paluszek. Zab.

cych pokrywy mniejsze od skrzydeł. Kluk. Zw. 4, 61.    8, 358. Kniaź. Podpinałem łańcuszek mojemu koniowi,

$albfflfer.    on targnął głową, i kruczkiem od wędzidła zadrasnął

ZADOLKOWAC , ZADOŁOWAC cz. dok., Zadołkowywać, mię. feat. 20. b, 65. Zadraśnienie Boss. uapamma.

Zadołowywać contin. et czestl. , u ogrodników, w dołki 7łnnA-w,/.    . ,    •    ,    , ..    .    . z. .

.    ³. ,    , Ł.    •’    ZADRAŻNIĆ cz. dok., nieco podrażnić, etlt wenta aufbrttt*

zakopywać drzewa krzewmy roskny,    swo-    tej ^ ßos„ Fzadirali /p₀tięęati.

ich miejscach posadzą; bep ben ©artnern, ©ewadjfe etnft* 7ąnop A 7    F

ZADRĘCZYĆ cz. dok., dręcząc zabić, zamęczyć, zakato-wać, ju üfcobe quälen.

weilen »ergraben, mit ber SBurjel in bie (Erbe legen, btë man ⁴ ’

fie orbentlid) fc^en !ann.

ZAD0PŁYW, u , m, notonecta, rodzaj owadu , sposobnego

do wstecznego pływania na wodzie. Kluk. Ziu. 4, 75. ZADREPTAG, f. zadrepce cz. dok., drepcąc zadeptać, »er* 9ftttfenf$wimmer, Sootwanje, SBafferwanje, SBafferbiene.    trippeln, trippelnb oertreten, auêtreten, auêtrippeln.

ZADORA, (ZATORA. Tr. Bndtk.) , herb ; lwia głowa szara ZADRĘTW1EĆ, ‘ZATRĘTWIEĆ nijak, dok., zacząć drętwieć; kosmata w polu błękitnym; z paszczęki pięć płomieni    Sorab. 1. zaprostnu; Croat, zadrevenùjem , ju ftarren an*

wypada, nad hełmem takaż głowa. Inaczej Płomieńczyk.    fan0{n, erftarren. Dusza w nich zalrętwiała, t. j. ustała.

Kurop. 2, 57. ein gewiffeê Sappen; (Etym. zadrzeć, cf.    Wróbl. 153. — Active: Zatrętwić kogoczynić kogo

zac^r.a)'    ,    .    zadrętwiałym ; ftarr inanen, fteif machen. Trzymać ciało

ZADOŚĆ, ZADOSYC, n. p. Zadosyć komu uczynić; Carn.    długo w martwym stanie bez czynności, nie jestże to

sadosti; Croat, zadöszta, (zadosztâszem sujfkio) ; Bosn.    zadrętwić członki jego? Mon. 67, 158.

drzewami zamaić, zagaić, ‘zaleśnić , w drzewa zapuścić; mit Säumen beljiol* jen, bepftanjett. Sposób pożyteczny do zadrewnienia w lasach \ jest przenoszenie ziemi z pod drzew , w której się znajdują nasiona odpadłe. Kluk. Bośl. 2, 111. ZA-DREWNIEĆ nijak., zarosnąć w drzewa, ‘■''zaleśnieć, mit Säumen bewacpfen.

zadosta, podpunno ; ßa,^ zadosta, ob Dosyć, ile dosyć; ZADREWNIĆ, ZADRZEWIĆ cz. dok., genug, genugltd), ptnlanglta). Mieć zadosyć * przestawać,    ’

kontentować się, być kontent; genug haben, jufrteben fepn.

Jak do tych czas nie był kontent, tak i potym nie miał więcej zadosyć. Ustrz. Kruc. 90. Mienie za dosyć, ukontentowanie, przestawanie na czem, nie żądanie więcej;

Vind. sadostnost, dovol, dovolnost, sadovolnost; *ZA-DOWOLNOŚG ; Croat, zadovölnoszt, zadovolschina ; Bag.

zadovooglnos, bie Bufriebenljeit. Mający zadosyć, *ZADO- ZADRGNĄC, ZADRYGNĄC med. jedntl, Zadrygać niedok., WOLNY, kontent; Xind. sadovolen, dovolen, sadosten,    nieco siÇ wzdrygnąć; Vind. sastaklati, sazhepezhi, saze-

dosten; Croat, zadovôlyen ; Bosn. zadovoglno, jufrieben,    Petati : fioss\ 3a4paran>, ein wenig Juden, fid; »erjuefen.

»ergnügt. Czynić zadosyć, ukontentować; Bag. zadovo-    ćała kompania, gdy wydobyto iskrę z butelki naelektry-

gliti ; Croat, zadovolyùjem , einen »ergnügen. Czyniący za-    zowanej, okazała w tymże samym czasie niespodzianie

dosyć, kontentujący kogo; Croat, zadovolitel, /.‘ zado-    zadrgnienie, i każdy z nich równe uderzenie uczuł,

volitelicza.    "    Scheidt. Elekt. 14.

cfeln, eńtbrotfeln. Patrzże na owe winarze , jako chodzą, jak kokoszki z zadrobionemi twarzyczkami. Bej. Zw. 7. , ZADROBNIEĆ nijak. dok. , Zadrobniewać niedok., zacząć drobnieć, maleć, Heiner werben. *Bydlnik aby zawsze w oborze był porządny dla bydła, żeby nie zadrobniało. Haur. Ek. 79. I największe ziarna z czasem zadrobnie-

*ZADRA, y, i., ZADZIOR, u, m., drzazga mała, niezu- ZADROBIĆ cz. dok. ; Boh. zadrobiti, zadrobjm ; drobnym pełnie oddarta żelaza, drzewa, ein fteft abfplitternbeó uczynić, drobiąc zapuścić gdzie; flein madjett, flein brö* 6^iefer4»en. W sztuce , w której się wierci zapał, jeżeli się jaki dołek albo zadra pokaże , odrzuca się na stronę.

Jak. Art. 1, 170. Ledajakie żelazo poznaje się, kiedy ma rysy albo zadry poprzeczne, ib. 5, 191. Na szynie żelaza znajdowały się zadry poprzeczne, ib. 3, 190, cf. zadrzeć, zadarcie, ob. Zadzier.

742

ZADROŻYĆ-ZADRZEĆ.

ZADRŻEĆ.

wały. Otw. Ow. 383. Łokietek osoby chociaż zadrobnia-    piszczałkach bardzo mało zadziera, i między sobą    się

łej, Ale w męstwie i dobrej cnocie doskonały. Papr.    nie zgadza, kto się na tym rozumie,    wnet obaczy. Budn.

Gn. 1149.    ₎    Cyc. 76. Na strunach lub piszczałkach , gdy się tam co

ZADROZYG, *ZADRAZYĆ cz. dok., zacząć wydroźać, an*    bardzo mało zadziera, rozumiejący się na tym, pozna,

fangen anäjuflölen ; Boss. 3a40.i6HTb, (cf. zadłubać).    (‘ZA-,    Kosz. Cyc. 93. Zadzierający w śpiewaniu, źle brzmiący

DROŻEĆ; Ross. 3a40poæim>Cfl, zbyt drogim się stać    w muzyce; absonus, dissunus. Cn. Th. 1564. Klarowny

w cenie, ju trener Werben).    głos , który pies wydaje bez zadzierania, chrapliwy, któ-

ZADRUKOWÄC cz. dok., Zadrukowywać contin. et częstl.,    rym zadziera. Ostror. Myśl. 44. — §.    Fig. Zadzierać    na

drukiem zapełnić, öerbwtfen, junt $rutfe »erbrausen. Już    co, zarywać na co, zarywać czego;    in etwaS Ijinem    rei*

zadrukowano wszystek papier.    ßen, hinein Bremen, etwas batwn abbredjen, abreißen. —

ZADRUZGOTAG cz. dok., druzgocąc zniszczyć, rozbić;    jer«    §. Zadzierać z kim, zaczynać z    kim koty drzeć, za pasy

fdjmettern, jerfc&lagen.    iść, mit einem anbtnben. Jeśli z    nim zadrzesz, zaczniesz,

ZADRWIĆ cz. dok., Zadrwiwać contin. et czestl., drwiąc    abo w szranki wstąpisz, si tu cum illo inceptas. Cn. Th.

zaciąć kogo, oszukać, zwieść kogo , zawód mu czynić,    1564. Zadzierać z nimi i zwady szukać nie życzy. Fot,

cf. zakpić z kogo, cf. zadworować ; Ross. 3autiKaTb ; et*    Arg. 167. Myśli szlachcic co czynić, jeśli z panem za-

nen äffen, foppen, JUttt Seften haben. Jakże ze mnie za-    drze, Umrze,    niż końca dójdzie. Pol. Jow. 109.    Niech

drwiono; jużem nikogo za ogrodem nie zastał. Teat. 31.    nie zadzierają    z doktorem, i niech lekce nie ważą    gnie-

b , 38. No i coż Mospanie rotmistrzu mężny, zadrwiono    wu jego. Teat. 24. c, 104.    Z nim czemuś to my za-

z nas. ib. 17. b, 57. Przyjdzie jednak do tego,    że ja    zadzierali w ‘kuty? Błaz. Tłum. B 4. Do tego ich tur-

z Waszeci zadrwię, ib. 30. b, 129. Jakby to z    niego    nieju niepotrzebnego przywiedli, że z Rzymiany zadarli,

zadrwić? Boh. Kom. 1 , 287.    Warg. Cez. 44. Wszystkich w pasowaniu się przemoco-

ZADRZEĆ, zadarł, f. zadrze, zadrę cz. dok., Zadzierać    wał, co się z nim zadrzeć ważyli. Tr. Tel. 86. Gdy pa-

niedok. ; ( Sorab. 1. zadżerem szo kłócę się, zadżerak    pież z cesarzem bardzo byli na wnętrzną wojnę między

kłótnik, zadżeraczne    infestus; Croat, zadiram nad    kim    sobą zadarli, Herman Salcen to    wszystko uspokoił. Slryjk.

irrito, stimulo, zadira    voda destruit, convellit; Bosn.    za-    247. — §. Directionis in altum    : Zadrzeć, wezdrzeć, za-

dirati irritare ; R oss. 3a40pim», poduszczyć, jątrzyć, 3a-    szarpnąwszy    w górę wściągnąć; aufreißen tlt bie    ,

40pb gniew, zapał, 3a40pmnKb kłótnik, 3a40pjiHBUH kłó-    h^auf reißen;    Ross. B34epHjTb, B34epntBaTb. Głowa do

tliwy, npu4npKa zatargi; Eccl. 3a4op’b, 3a4peme    zają-    góry zadarta. Staś. Kum. 1,    54. U wiewiórki w tym

trzenie) ; zadzierać, nieco od początku naddzierać ;    etwaS    herbie ogon w górę zadarty.    Nies. 1, 10. Wiewiórka

anretße«, ein wenig einreißen; Ross. 3a4pan>, 3a4npaTb;    w prawą stronę herbu bieży, ogon na grzbiet zadarłszy.

(Boh. zadéra, oddérek zadzierk u paznogcia , cf. zadora,    Nies, 1,    8. Koń ten piękny ogon rzęsisty zadarł    aż na

zadra). Kto to płótno zadarł ? Tr. — Zadarta rana, (ob.    krzyże.    Pot. Pocz. 145. Nos zadarty, końcem w górę

Zadzierk). Pieniek mający być szczepiony przepiłuj, nie    idący; eine aufwärts gebogene Sîflfe, ©tußnafe; Ross. B34ep-

zupełnie przecież, aby w kącikach kory nigdy nie za-    HyTbiH. U Afrykańczyka nos bywa zadarty. Zool. 287.

dzierać. Kluk. Rośl. 1, 106 ; aby wychodząca piłka za-    Zadartego nosa Ross. KypHOCHit Zadzierać głowy, karku,

dziorów w korze nie uczyniła, ib. 1 , 99. — Fig. tr.    nosa, z dumy, pychy, wyniosłości; ben Üîopf, baS ©enitf,

Zadrzeć co , nadwątlić, nadpsuć, naruszyć, nadwerężyć;    bte 9?afe aufwerfen, in bie £>Ölje werfen auS £wcf;mut(;. Raz i

abmißen, abftumpfen, abbred;en, rutniren, tterberben. Nie    drugi w sufit plunąwszy, z zadartą głową tę zaczyna

jeden młody sukcesor zadrze zęby, nim stary antecesor    mowę. Mon. 68, 204. Panie Michale, dobrzyście byli,

z nóg się zwali. Teat. 18. b, 36. (zje zęby). Zrobię cie-    Pókiście    w miernym stanie swym żyli, Skoroście    głowy

bie potym ekonomem, jak tatulo nogi zadrze. Teat. 19,    zadarli wyżej, Z stopnia rozumu spadliście niżej.    Mon.

57. z światem się pożegna, przeniesie się na tamten    74, 370. Coż zuchwalszego nad człowieka , gdy mu jako

świat, wenn er bte Stißß abgelaufen haben Wirb. Siedząc na    ze smyczy szczęście łaski zmyka, Samej Junonie nie

mrówce jakby na ogromnym słoniu, Spadł Faustulus , i    ustąpi prymu, Zadarłszy karku, przeciw niebu bryka,

zadarł swe nogi na błoniu. Mm. Ryt. 3, 102. (nadbił,    Mon. 71, 346. Pamiętaj na twój stan, a wyżej niż ci

nadtłukł). Sąsiada tak grzmotnął pięścią, że aż nogi za-    przystoi, nosa nie zadzieraj. Boh. Kom. 2, 438. Dmuchaj

darł. Teat. 13. c, B. (że aż koziołka przewrócił). — sobie poważnie, zadrzyj nosa w górę, oh wnet z Wac Zadziera się co, n. p. deska, laska, tram; assulas facit    Pana będzie walny konsyliarz. Teat. 36. c, 15. Tak do

trabs. Cn. Th. 1564. ftd) fpltttern, (Splitter reißen. Zadarła    góry zadarł ci się nosek, iż ledwie raczyłeś spojrzeć

się deska, assulis honet, ib. Zadziera się w ciosaniu, w    na biednego brata. Teat. 11, 13. Nos nad głowę za-

heblowaniu, negat asciae asser. ib. — Fig. Na świecie, pó-    dzierają. ib. 24. b, 36, (cf. nos wyżej gęby). Tak to

kiśmy żywi, żyć mamy, aby się nic nie zadzierało. Kosz.    za zwyczaj bywa tym dobrodziejkom, które to nosa za-

Cyc. 93. żeby wszystko gładko szło, żeby nigdzie nie    dzierają do góry. ib. 54, 31. ib. 53. c , 51.

zawadzić, zahaczyć; ntrgenbS hängen bleiben, anfioßen, ZADRZEĆ, zadrżał, f. zadrży, zadrżę med. dok. ; Sorab. 1. anhacfen.— §. Zadzieram w śpiewaniu, wgraniu, dissono.    zarżu , zarżem , zacżepetam , zalżepotam; Croat, zader-

Cn. Th. 1364. nie zgadzam się, biffoniren, nicbt harnto*    schńjem; Ross. 3a4po*aTb, 3aipeneTaTb, (cf. trzpiotaćj ;

niren, falfch tönen. Chociaż się co na instrumentach i    zacząć drżeć, strząść się ze strachu; erbittern, erbeben »

»erliefen. Nie przystoi przy stole tak się zadumać, jakoby wszystka myśl była na misie. Eraz. Ob. Eiij. Co usłyszawszy matka, tak się zadumała , Ze się wszystka kamienną właściwie być zdała. Otw. Ow. 204. Zadumany, Zadumały, Zadumiały, ob. Zadumieć. — §. Zadumać, zaśpiewać lub zagrać dumę, dumkę, einen ntelandjoitfcljen ©efang anftimmen. ZADUMIEĆ, f. zadumie cz. dok., Zadumać niedok., Zadumiewać contin., w dumanie wprowadzić, dumania nabawić, głęboko zastanowić, zadziwić aż do zapomnienia o wszystkiem , całą myśl zachwycić; Bosn. zabudaliti, in tiefe ©ebanfen »erfefcen, ftaunen machen, (verblüfft machen). Wojennych czynów opisy szacowne mi się stają , kiedy zadumiewają wielkością swoją. Zab. 9, 239. (mocno zadziwiają). — §. Zadumieć się, uchwyconym być od zadziwienia; ftaunen, erftaunen, (oerblüffen) ; (Croat, zabudalitisze, zabudalimsze ; Rag. zablinutise, za-buscitise, snebîvatise, cjuditise). Wzruszył się cały Tartar, jęk zapuścił ostry, Stękały rozkwilone wężowłose siostry, Zadumiał się i zamilkł morąg trójpaszęki, Wstrzymało bieg narzędzie Ixyona męki. N. Pam. 4, 99. Zadumienie, ob. Zadum, zaduma, baS ©tamten; Boh. uźest; Ross. H3xyMjeHie. Trzym godziny bez zmysłów w zadumieniu siedział. Zab. 14, 22. Szost. Mówiąc w zadumieniu , powinno się mówić: o Jezu! a to co u dyabła ! Mon. 74, 559.'— Zadumiany, zadumiały, zadumały, zadumany, ’•■‘zadumny ; Croat, zazćblyen ; Dal. zablenu ; Ross. 3a-

Jtt jittern Anfängen. ‘Lękł się, aż staną? wszystek na poły zemdlały, Zadrżał wszystek by ryba , włosy na nim wstały. Rej. Wiz. 82 b. Zbladł, i nagłym mu strachem kolana zadrżały. Otw. Ow. 61. Najżwawszemu żołnierzowi, za danym hasłem do bitwy, nieco łytka zadrżała. Pilch.

Sen. List. 181. Na listek z drzewa, do ostatniej żyłki Zadrży ten, komu skryte mole wadzą. Pot. Syl. 72, ( cf. na złodzieju czapka gore). — Transi. Kiedy zatknięte na wierzchu galery Zadrżą bandery. Bardz. Trag. 87. Jedliny długim wozów szeregiem, aż do zadrżenia ulic, prowadzono. Pilch. Sen. list. 3, 52.

ZADRZEWIĆ, ob. Zadrewnić.

ZADRZYMAĆ, ZADRZEMAĆ med dok. drzymiąc usnąć, zacząć drzymać; etnfdjluntmern, drzemiąc zaspać, »erfcjjlum* ment; Vind. sadriemati, saspavati ; Bosn. zadrimati, za-spatti ; Rag. zadrjêmati ; Croat, zadremlyûjem, zadre-manye; Ross. 3a4pnMaTB. Pozwól, niech w krześle trochę zadrzymię. Teat. 18, 10. Nie zadrzymie ani zaśnie stróż Izraela. Budn. Ps. 121J, 4. (nie drzemie ani spi.

Bibl. Gd.). Trudno się czasem w długim nie ustyrknąć rymie, Nawet i dobry Homer częstokroć zadrzymie.

Dmoch. Szt. R. 94 ; interdum bonus dormitat Homerus.

ZADUCH, u

Dziw i strach niosąc duchom zadumianym. Suszyć. Pieśń. 2, F 3 b. Na te słowa każdy odszedł zadumały. Chodk. Kost. 66. Zadumane w głowę zadrapy. Chodk. Kost.^ 34. Zaduma, gdy mózg psuje, czyni człowieka zadumałego. Sienn. Rej. Zaduma jest krwi ociężałość, melancholia, a ci, co się im tak psuje, są ludzie zadumani, troskliwi, przychodzą o rozum, gdy pomocy niemasz. Sienn. Wyki melankoliczni, melancfyoUfcij. Wino ’>hipokras jest pożyteczne zadumiałym. Sienn. 626. Kto tak nieludzki, kto tak zadumały, Żeby do śmiechu dzieciąteczka tego Nie przymieszał też i śmiechu swojego ? Groch. W. 354. kto taki melancholik ?

m. ; Carn. saduha ; Rag. zâdaha ; (Croat, du-ha ; Vind. dah * zapach); zaduch, aër inclusus ac pro-inde impurus et corruptus. Cn. Th. 1364. »ersoffene Utt* reine Suft, Suftfaule, ©ttdluft. Płótna w zaduchu nie chować. Haur. Ek. 57. Ogień pod ziemią nie jest bardzo ^ 4yMmiBBi0. Idzie z tryumfem pan w niebo niesłychanym, gorący; jakoby owo kiedy co tleje, i w zaduchu jest.

Syxt. Szkl 180. — Zaduch, wyziew, para, Sluóbunftung.

Gdy wieszczków tym przypieramy, czemu w Delfach odpowiedzi boskich już nie masz ? powiadają , że starością moc onego miejsca wywietrzała, w .którem zaduchem owej ziemi Pytya wzburzona, odpowiedzi czyniła. Sk. Dz.

4. ■— *§. Zaduch, duszność, dychawica; ©ngbrufttgfett ,

$eud)ett, Srttttpf; Boli. zaduch, zaduśina; Bosn. zaduha nemocch; Eccl. 3a4MiiiKa, 04BmiKa. Omanowa wódka na zaduch i na ciężkość piersi jest dobra. Spicz. 102.

ZADUDAG cz. dok., zacząć dudać , loSbnbeht ; Ross. 3a4y-4HTŁ zapiszczeć.

ZADUNAJSKI, a, ie, za Dunajem będący, jenfettS ber ®onau Bejtnbltdj. Słowacy z krain Zadunajskich poszli, a podbiwszy Iliryków, sami na ich miejscach osiedli. Krom. 9. Bulgarowie i inni Słowianie Zadunajscy od Focyusza się zarazili. Nar. Hst. 7, 43. Feldmarszałek Rosyjski za kilka pomyślnych z Turków zwycięstw Zadunajskim był nazwany. Steb. 2, 451.

743

ZADRZEWIĆ-ZADUMAĆ.

ZADUMIEĆ - ZADUSIĆ.

ZADUFAĆ, cf. zaufać.

“ZADUM, u, m., [ZADUMA, y, i., 2], zadumienie, zdumienie; bcrô ©tamten, ©rftaunen, (Verblüffen), tiefe ©eban* fett, Vertiefen, £ieffimt. Ty panie mgły rozrzedzasz, w tępym objaśniasz zadumie , Twój rozum zmienić podziw w myśl wysoką umie. Przyb. Ab. 14. Długo stałem w zadumie, pełen trwogi świętej, ib. 62. Łączył z czułą miłością tęskny zadum twarzy, ib. 143. Przyb. Milt. 235. ZADURZYĆ cz. dok., nieco odurzyć, bumm ntadjen, betau* et 245. et 284. Chodzi w zadumach, niby uczony, Gho-    ben. Para ta właśnie jak wino surowe, Napełni ciepłem

ciąż Tersyty bratek rodzony. Zab. 9, 546. Zabi. — §.    i zadurzy głowę. Kniat. Poez. 2 , 129. ZADURZEć

[Pathol. 2] ‘Zaduma , n. p. Zaduma jest krwi ocięża-    nijak, dok., betäubt fepn. Posępne i zadurzałe chłopy na-

łość, melancholią Grecy zowią. Sienn. Wyki, Ross. 3a-    sze, mało czują, i mało myślą. Przestr. 211.— Wolna

4yiwnHB0CTb, (cf. zadurzenie, cf. smutnodur); 9JMand)olte.    elekcya , słodkie zadurzenie narodów. Jez. Wyr. füjJe

Zaduma jak ma być wygnaną.... Sienn. Rej. Zaduma Vetäubung, Vaufcf), Veraufdjnng.

mózg psuje. ib. — ZADUMAĆ cz. dok. , zacząć dumać; ZADUSIĆ cz. dok., Zaduszać niedok., - dusząc życia pozba-Ross. 3a4yMaTŁ, 3a4yMUBaTb, ben ©ebanfen nad^angen,    wid, udusić, zadławić; erftttfen, erwürgen; Boh. zadusy-

tn ©ebanfen gerätsen. Zadumać się, oddać się zamyśleniu,    ti, zardausyti ; Slov. zadusugi, zaskrcugi ; Sorab. 1.

zapędzić się w dumanie, w myślenie, ftd) in ©ebanfen    zaduschu ; Cam. sadushim ; Vind. sadufhiti, odufhiti, sagerzhiti, sadergniti, saderguvati , ( cf. zadziergnąć ) ;

gneno za duscju, 2) almustvo, limosina ; Ross. 3a4y-1U6BHUH serdeczny, z duszy, z całej duszy). Dzień zaduszny, ber alter Seelen £ag, bag aller Seelen $eji; Roh. duśićek; Slov. den wśech wêrnich dusi; Sorab. 1. dżen wschitkich duschow. W dzień zaduszny modlimy się za umarłe, których pan Chrystus precz nie odrzucił. Hrbst. Nauk. R 6 b. Zaduszny dzień wymyśli! Odylo Kluniacki opat, ku utwierdzeniu czyśca , a postanowi! to święto Jan XIX. Teof. Zw. B 3. Dzień zaduszny wprowadzony jest r, 998 ; ukazanie się duszy było okazyą ustanowienia dnia zadusznego. Boh. Dyab. 3, 211. Obiad zaduszny, abo stypa. Krom. 373. 8etd)ettejfeit. Zaduszna msza ; Vind. piętna mefha sa dufhe , mefhnu opravilu sa pomerte , mefhna ; Ross. iiomhmkh , ( cf. pomnieć); wspominanie umarłych , panichid. Sowit. 79. bte Seelen» nteffe. Zaduszna msza dwadzieścia dni po zejściu nieboszczyka Ross. imycopommu. Umrze, wnet poślą dzwonić, potym psałterz, więc wilie, salve śpiewać, z krzyżem prowadzić, potym zaduszne msze, ofiary, kondukty czynić, ubóstwu kap dać, stypę uczynić, łaźnie na ubogie sprawować. Gil. Post. 212 b. Zygmunt margrabia , zaduszny obrządek Ludwikowi Węgierskiemu zmarłemu, znamienicie odprawił. Krom. 591. — Pozwolili na to , aby Polixena była zabita na otiarę zaduszna.

Bosn. zadusciti , zadaviti, udaviti ; Rag. zadûsciti; Croat. zadussiti , zadussûjem , zadushiti , zadushujem, zagu-chńjem (cf. zagłuszyć), zagnavlyam, zagnaviti , zagute-nye ; Ross. 3a4yuiHTt. Mikołaja papieża zadusili. Sk.

Dz. 826. Zadusić się, zatchnąć; Boh. zalknauti se,

(cf. załyknąć się) ; Ross. 40XHyrL, 40XHy , (cf. dechnąć, zadechnąć). — Fig. tr. Płomień od zaduszenia gaśnie, gdy go zamkniesz w ciasnym jakim naczyniu. Birk. Chodk.

24. Iż w dziecięciu przyrodzone ciepło bardzo słabe jest, potrzeba żeby się nie zaduszało pokarmy grubemi, jako więc mały ogień kupą drew prędko się zadusi.

Petr. Ek. 94. Focyusz wyklęcie siebie wyklęciem papieża chciał zadusić. Sk. Dz. 826, (cf. zatrzeć, cf. zamówić, zagadać, cf. zagłuszyć). Starania wieku tego zaduszają słowo. Budn. Marc. 4, 19. zagłuszają. Ld. (pie—

- czołowatości świata tego zaduszają słowo Bibl. Gd.). —

§. Aliter: Zaduszać, sprawiać duszność, duszności na-bawrć ; engbrüfttg ntaiJjen, (Sngbrufttgfeit oeritrfacben. Korzeń ciemierzycy ‘żuchany zadusza i zadawia. Syr. 1464.

Sok ten dany ku piciu zadusza piersi człowiekowi tak bardzo aż do śmierci. Spicz. 132. (sciska, utłumia, zapycha , zatyka). Ziele to zaduszenie odejmuje. Spicz.

90. (duszność, zaduszność), Zaczynam czuć zaduszenie w piersiach. Teat. 37, 163. ZADÜSICIEL, a, m., Otw. Ow. 527. pogrzebową.

który zadusza; Croat, zadussitel, ber dśrfttcfer, ‘ZADU- ZADWOREM, za dworem, ob. Dwór. ZADWORSKI , SZKI plur., zgrubiałe, zamiast zaduszny dzień, aller ©CC*    ie , ZADWORNY, a, e, za dworem będący, Winter bent

Ieufeft ; pijatyka za dusze , cf. stypa , pijanie duszkiem ,    §ofe, ^erreit^ofe Deftnbltd). Plac zadworski, ,,lZADWO-

duszenie kufla n. p. Zaduszki pić, wypijać; może żaby-    RZE , a, n. ; Ross. 3a4Bopbe, ( 3a4BOpHbiß mieszkający

tek pogański, Bndtk. ‘ZADUSZNOŚĆ, ści , z. ; (Carn.    za dworem pańskim, obowiązany do domowych robot,

sadushnost; Rag. zaduscniza, zâdaviza angina; {Rag. za-    mający pańskie bydło i zagrodę; cf. zagrodnik). — §.

dùscnize) ; Croat, zadussnicze tonsillae) ; duszność, zadu-    Zadworny, od dworu zewnątrz będący, zewnętrzny; aujśen,

szenie piersi, dychawica, dychawiczność ; Csngbrüfftgfett,    t)0tt Slttjkn , 2lii$en ». Zadworna obrona. Tr. ein SXu^emrerî.

Äeudjert, Seflommenljett ber ÜBruft , beâ SlttyernS. Ziele to    — §. Polit. Zadworny, n. p. Zadworne sądy, za dwo-

zaduszenie , które bywa od jedzenia, bydłu odejmuje, a    rem królewskim idące, ob. asesorskie, królewskie; §of*,

to, gdy się soku jego napije, będzie wracało, a tak    Oberljof», J. 23. ^öntgltdjeö £)ber(H)fgcridjt. Kanclerskie są-

odejdzie ta zaduszność. Spicz. 90. — §. Zatkanie, zgę-    dy mają nazwisko zadwornych, że się na dworze kró-

stwienie ; 23erftopfuttg, 23erbtdung. Wino w sercu krew'    lewskim odprawiać zwykły. Skrzet. Pr. Pol. 2, 344, (ob.

czyści od wszelkiej zagniłości albo zaduszności. Cresc.    Nadworny, n. p. Nadworny ^rok). Juryzdykcya królewska,

570. Mają się "wiarować pożywania porów, którzy ma-    sejmowa i zadworna. Vol. Leg. 3, 67. O ‘pozwiech za-

nią cierpią, albo zaduszność, albo zatkanie mózgu. Cresc.    dworskich; Pozwy za dworem naszym nie mają być da-

215. *ZADUSZNY, ZADUSZLIWY, *ZADUSISTY, a, e,    wane, tylko w rzeczach w statucie opisanych. Vol. Leg.

pełen zaduchu, bod btcfcr 2uft, butttpftg, ooll 2)un(t. Zie-    2, 1463. Zygm. III. —ZADWOROWAĆ z kogo cz. dok.,

mia rodzajna niema być w nizinach zaćmionych ani za-    dwornie zadrwić, fünftltcb (fyöftfd), fyöfltd) ) JUtlt 23eften !)a*

dusznych. Cresc. 138. ‘Reż i na tłustej się roli rodzi,    ben, berütfen, anfütyrett. Dziś kto kogo kształtnie oszuka,

ale chce mieć pole ku słońca odkryte, a nie zadusiste,    jakoby najtrefniej zadworował. Fredr. Ad. 60.

albo nie ciemne między lasy. Cresc. 161. — § Subject. ZADYBAĆ cz. dok., Zadybnąć jedntl., dybiąc napaść, ettrap* Zaduszność cierpiący, dychawiczny, Boh. zaduśny; Carn. pelt, enotfcfjeit. Od naszych-orda zadybana, Nie mogła zadushliv, engbrüfttg, feucfyettb, bampftg, bert ©antpf Ijabenb. uwieść obłowu swojego. Jab$. Buk. D. 4.

Niewiasta ta , aby była siły dobrej , oddychania mocne- ZADYCHAĆ , ob. Zadechnąć. — £. Zadychać się , ob. Za-go, nie zaduszliwego. Spicz. 175. id.'Sienn. 445. Koń    tchnąć się, zadyszeć się.

gdy ma nos bardzo tępy a zawiesisty, bywa zadusisty , ZADYCHTOWAG cz. dok., dychtowaniem zawrzeć, zatkać; bowiem przestworno oddychać nie może. Cresc. 526. —    üerbtd)tett, bić^t JMMcben. Zadychtować kłakami okręt,

§. Zaduszny, od duszy, od dusz, ©eelett * ; (Boh. zadu-    falfatent, berfalffllent. Bndtk. ; Ross. 3aK0H0naiHTŁ *zako-

śnj kościelny, duchowny, zâdusj fundus ecclesiasticus ,    nopić.

legatum\ Croat, zadustvo , dobro delo za dussu uchiny- ZADYGNAG cz. jedntl., Zadygać niedok., zacząć dygi, dy-eno , 2) jałmużna; Bosn. zadusgbina, dobro djello uci- garni zajść; ju fni^en anfangett, biê lüü^ttt fntjfctt. Bndtk.

ZADYKTOWAG cz. dok., dyktując zapowiedzieć, zadać; l)tn* bictireu, »orbkttren. Dndik.

ZADYLOWAĆ cz. dok., dylami zagrodzić, zadziałać, zasłonić; mit ©{den »ermaßen, perbecfen, »«bieleń. Hetman ludzi swoich zadylował! Papr. Kol 98. zakrył.

ZADYMAĆ, ob. Zadąć. ZADYMKA, ZADÉMKA , y, 1, ZADYMEK, ZADÉMÈK , mku, m„ (Bndtk., cf. zadma, zadem); gęsty drobny śnieg lub deszcz z wiatrem, ©cpnee* OeftoDer, SRegenftauD, (Staubregen mit Sßtr.b; cf. kurzawa, zamieć, szaruga, ‘chera , zawierucha, miecilica, zawiew; Boh. meteliće , zâwég , chumelice, praśenice ; ( Sorab. 2. wiwowifna szron); Bosn. me'chjava; Bag. mecchjava, mecchjaviza ; Boss. Meiejnma, MeTe4b, KyiepMa , Bbiiora, adj. BbiiO/KJiiBbiii. ZADYMIĆ cz. dok., dymem napełnić , mit fRaudj anfüllen ; Bosn. et Bag. zadimmiti ; Boss. 3a-4UMHTb , B034UMHTŁ ; Eccl. 3a4UM4flio. Londyn zadymiony jest kopciem węgli ziemnych. Mon. 69, 707. zakopcony, Croat, zadimen.

ZADYNDAĆ cz. dok, zacząć dyndać, anfangen ju baumeln, Ioêbaitmeltr.

szcze nie uczynił, i przeto jako mąż dobrej żądzy, na wielkie się jeszcze rzeczy (Ra Chrystusa brał. Sk. Zyw. 2, 208. (dobrej chęci, duszy, dobrego serca, umysłu, dobrych skłonności). Jeslże co , coby się zrównać mogło z porywczą żądz żywością? Mon. 71, 875. Cnota handle prowadzi , i nasyca ^rżądze Człecze , nie tak dalece w złoto i pieniądze, Lecz szczęśliwością. Pot. Jow. 47. Tamtym¹ czego nie mają ; 'skępcu i to co ma Nie dostaje , i morzy ‘rządza go łakoma. Pot. Jow 25 Każdego -żądza pali, * każdy ogień czuje, R\bieoia choć i w wodzie, swój płomień dojmuje. Cc w Siei. 584. żądza cielesna, miłość ; - bte flcifĄiltcbe ^cgterbe, ftmtltdfe Se* gterbe. Żądze hamować trzeba. Cn. Ad. 1295; Slov. żó-dosf na uzdę drżaf. Twardouste żądz naszych wyskoki. Kanc. Gd. 300. Wszystko chociaż fałszywe , za prawdę osądzę , Za ooż nie mam pochlebnie me upieścić !>rzą-dze ? Bul. Ow. 152. Każdy kuszon bywa , Oderwany będąc żądzą swą od dobrego, ‘przyłudzony do złego, a potym żądliwość gdy już pocznie, rodzi grzech. 1 Leop. Jac. 1, 14.    (»on feinem    eigenen Suft genmtjet -    nnb

ZADYSPUTOWAG    cz. dok., dysputując zaprzeczać,    lub    za-    gelocfet. Surf;.).    Zła żądza,    chciwość. Cn. Th. 1364.

cierać ; perbiśpilttren, tpegbtêputiren ; Boss. 3acnopnib. ‘ZADZDŻYG się zaimk. dok., zabierać się na deszcz, ?ed)t ZADYSZYĆ się zaimk. dok. , Zadyszać. się niedok., zatebnąć tnê fRegen (nnefn fomnteu. Płótna bieląc śtrzedz , aby na się, zadychać się,    stracić zwyczajny wolny oddech;    fen*    dżdżu nie legały, i kiedy się zadżdży, bo im    szkodzi,

eben,    AU Per 3Itl;em    fonimen; (Boss. 3a4bimaTb zacząć    od-    Zaw. 6osp. Gdy niepogody    i nieba zadżdżenie    odmienią

dychać). Otóż i mój pan, a jam się aż zadyszył, szu- powietrze.... Gtw. Wirg. 392; ( coeli mobilis humor). kając go. Teat,    22. c, 79. Braciszka na    koniec znała-    Zadżdżone obłoki.    Nar. Bz. 2, 69. dżdżyste,

złem; a żem się    zadyszał, latając za nim.    Teat.    5,    23.    ZADŹGNAĆ cz. jedntl., Z;łdżgać    dok., dżgając zaciąć,    an*

47.

Idzie    też siostra moja; ale jak się zadyszała] ib. 50. b,    bauen , einen $teb uerfepen ,    einen ©top geben.

Rychło się    słaba zadyszy kobietka, Gcly za    mą    ZADZIAĆ, zadział, f zadzieje    cz. dok., Zadziewać    niedok,

w pogoń bieży miłość Metka. Nar. Dz. 2, 182. Zady-szony, zadyszany, zadyszały, (cf. ziający) ; fcudjenb, außer Sitnem. Człek wpada zadyszany. Teat. 29. b, 112. Psy zadyszałe jeżyki wywłóczą. Jak. Baj. 187. Morze gro-źnemi wzdęte wiatrami Zadyszonemi robi piersiami. Nar.

Dz. 1, 114.

ZADZA , y, i., żądość , siła przyrodzona w człeku i w bydlętach , dobra z siebie sama, appetitio. Cn. 'Ih. 1564. możność żądania ; baś 23egel;nui0$oermogen ; alivd est żądanie, sive actus potentiae. Cn. Th. 1564, (ob. Ządność). robić, zacerować, podziać gdzie; Sorab. 1. zadżewam — §. Żądza , żądanie , pragnienie , chcenie , chęć , chuć in bonarn et mai ant partem: baë Scgefjren, bte 33egterbe, baö Verlangen, bic ©ier; Boh. żadost, żadostiwost; Slov. żadost ; Carn. sbêle, hotenje , hlepênje , ( sheja sitis );

Vind. shelje , shela, shelenje, sbelnost, nafladnost, (sheja, shoja, shejanje sitis, shejo imeti, sliein bit i sitim habere) ; Croat, sèlya, seylya, sèlenye, (seja sitis) ; Bosn. sgeglia , posgiuda , sgjughjenje, pohljenstvo (cf. poclioć), hlipriost, hlipanje (cf. chlipać), (sgedia sitis) ; Bag. pró-xuda ( cf. pożądanie), xeglja , nagloxéglnos, nâglost (cf. nagłość), pohotjensto , (xeghja, sitis) ; Boss. Bo^eatnie ;

(Boss, et Eccl. *a®4ą sitis) ; Eccl. paYenhie , pauHTe^b-CTBO , (cf. raczyć). Żądza jest nieoddzielną od człowieka , ona ten wyskok duszy jego daje , który ją porywa z pośrzód ciała, i swym zapędem ku niebu unosi. Mon.

71, 877, (cf. unoszenie się, zachwyt, cf. namiętność, pasya). Rozumiał, iż do tego czasu dla boga nic je- ‘ZADZIAD, a, m.\ Croat, zaded, cheterti ,ded tritavus, ata-

§. 1) wdziać co na siebie, włożyć na siebie, odziać się w co, zarzucić na ‘się odzież; Boss B0344>Ban> 04e>K4y, oó-ienarb 040*4010, 04tTb. 04'bBaTb , etroa§ auf fid; jie* l;en , über fid; nehmen, fid) anjteben, anfegen. Zadziać bót, rękaw, pończochę. Bndtk. (włożyć, wciągać). Coż znaczy, żeś tak nagle żałobę zadział? Teat. 3, 31, Eccl. 3a-4iBaK) impono hymeris aliguid, aggrava ; Cartt. sadijati, sadijalj, sadęnem , sadegam , sadevam imponere , prodi-gere ; Vind. sadjali , sadelati * zagrodzić , zadziałać , za -

obslruo ; Croat, zadetisze, zadevalisze impingere , ollide-re ; Bosn. zaditti ighloti pgere acu , suspend ere, o/figere, implicare * zadziać na igłę, nitkę * nawdziać. X. Kam. ftuffdnbeln. — § 2) Zadziać co gdzie, schować gdzie, za cźem , zakryć, ukryć; i»of;tnł« oerftecfen, mrbcrgen, Jptfmn. Zadziać się, podziać, sie nie wiedzieć dokąd, zaw ieruszyć się ; nmljtn geratfjeu,. ftd; n)p^tn »erlteren, per* irren ; Boss.. 3acyuyTbca, 3acoBbiBarbca , ( cf. zasunąć). Gdzież się zadziała skromność żołnierska? Nar. Tac. 1, 47. Bndtk. Gdzież się zadzieję przed gniewem twoim ? Bndtk. (gdzież się podzieję, zakryję, schowam, schronię?)— Zadziać dziurę, olwor » zarobić, zagrodzić, zapleść, zacerować, zatkać; jitmadjen, pcrmad;eu, »er* ftopfen ; (Sorab. i. zadzewk ; Croat, zâdev retinaculum). Araneae exigua vestibula praepandunt, zasłaniają siatkami, zadziewają, roztaczają siatki. Cn. Th. 1592.

91

745

ZADYKTOWAG - Ż4DZA.

ZADŻDŻY Ć - ZADZIAD.

Sowmk Lindego wyd. 2. Tom VI.

vus ; Dal. sadid ; Bosn. zadîd * prapradziad , ber Urgroßoa* Sen. 164. Kto wdzięcznym być ma, ten skoro dobro-łer. (Dal. sababa < praprabaèa).    dziejstwo weźmie, o zadzialywaniu myśli. Gorn. Sen. 110.

‘ZADZIAŁ, u, m., £. 1) zadziałanie, zadziaływanie komu,    — §. 2) Zadziałać ciasto, zaczynić, rozczynić , zapra-

czynienie mu, świadczenie, uczynek względem niego,    wić; bcn $eig etmnac^en, cinrübren, anmadfcn, anfäuern;

postępek; bte 33eljanblung, ba$ Verfahren gegen bcn anbern.    Boh. zadćlati, zadćlawati subigere. Trzy miary mąki bia-

Oddał im to pan bóg wet.za wet, według ich zadziału.    łej    zadziałaj, a naczyń podpłomyków. 1 Lecp.    Ge-

Weryj. 66. — § Zadział, udział komu dany, ( cf. za-    nes.    18, 6. (rozczyń. Bibl Gd.) ; Popiekli z ciasta zadzia-

datek, zawziątek ) ; ber 2hitl;eil, ber jcmnitbem geworbene    łanego placki przasne. Bibl. Gd. Exod. 12,39. Zadziała-

$ljeil. Część dobra, niewiasta dobra, zadział dobry jest    nie, zadziaływanie ciasta actio, ba3 ©tumacben be3 ütetgê ;

tym , którzy się boją boga. 1 Leop. Syr. 16, 3. ( zona    opus zadziałane czyli rozczynione ciasto, eingemachter $etg.

dobra jest dział dobry; w dziale bojących się pana dana    Trochę kwasu wszystko zadziałanie zakwasza. Badz. 1

będzie. Bibl. Gd). ZADZIAŁAĆ, ‘ZADZIEŁAĆ cz. dok.,    Cor. 5, 6. ( trocha kwasu wszystko zaczynienie zakwa-

Zadziaływać , ‘Zadzieliwać contin. et czestl. ; Boh. zadć-    sza. Bibl. Gd. ; trocha kwasu wszystko zadziałanie kwa-

lati, zadelawati obsepire, sepire, claudere, zagrodzić,    śnym uczyni. Żarn. Dost. 2, 363 b. ). Żebyśmy stary

zaczepić, zawrzeć, zadziać, ocrmacljen, jnmad)en ; Sorab.    kwas z siebie wyrzuciwszy, nowym się zadziałaniem sta-

1. zadźewam obstruo ; Vind. sadelati, sadjati , sadellam,    li. Żarn. Post. 41 b. Wyczyszczajcie stary kwas,    aby-

(sadelat « zapracować «erarbeiten ; Croat, zadelôvam, za-    ście    byli nowem    zadziałaniem. J\ornk. Kat. 168.

delati reparo, resarcio, obstruo, obsepio, intercludo ; Boss. ‘ŻADZIĆ się zaimk. niedok., (ob. Żądny « brzydki, szpetny);

sa^iaaiiie zagroda, 3a4taaniibiii zagrodzony, zaparty, zawarty) ; §. 1) zadziałać, działając na co zakrawać, galić, do czego dążyć , worauf (muirbeiten. Na wojnę ani zadziały wamy, ani zadziaływać myślimy. Krom. 171; occasionem dare, ©clegeiihdt geben. Wynaleźć takiego nieszczęścia nie można , na jakie ich zbrodnie zadziaływają. Pilch. Sen. gn. 156. — §. Zadziałać co, działaniem, uczynkiem , postępowaniem zasłużyć na co , załawiać na co , godzić na co ; burd) fern Verfahren oerbtencit, «ermtrfen. Pewni są tego ludzie, iż W. Kr. Mość Dymitra skarzesz;, lecz tego nie wiedzą, najdzie-li się kaźń taka, jaką uczynek jego szkaradny zadziałał? Gorn. Dz. 63. eilte Strafe crtutrfeu. Zbawiciel nasz nie tylko cierpiał, co my cierpieć mieli, jakoby to sam zadzielał; ale też i wszelką sromotę nasze podjął, Seid. 28. — §. Zadziałać co, uczynić co (złego), zbroić co, etnmtf ( 33üfeÔ ) oerübeu. Jeśliby Krzyżacy co zdziałali, tedy obiecał cesarz uczynić sprawiedliwość z nimi Jagiełowi. Biel. 281.

brzydzić się, 2lbfdjeu haben, ftch efeln, ©rauen haben; Sorab. 1. sze źadasch. Gdy kto przykre lekarstwo bierze, tedy potym i on słojek ujrzawszy, z którego ono lekarstwo pił, tedy się żadzi a brzydzi. Eraz. Jez. N 4 b. Niczym się zgoła nie zbrzydził, nie żadził. Ghrośc. Fars. 522. Każdy się naród cudzoziemcem żadzi , Na rządach widząc swojej go ojczyzny. Pot. Syl. 160. Jeśli się snadź Greczynem nie żadzisz ? Chrość. Ow. 160. Pochlebcą się jak wężem , jak padalcem żadzić. Pot. Arg. 318. Oto już swemi niecnoty się żadzi , Do miłosierdzia wnet go doprowadzi. Ghrośc. Job. 123. Żadzi się swym przeszłym stanem. Pot. Syl. 94. On radą matki swojej się nie żadzi , Chętnie uczyni, co mu tylko radzi. Ghrośc. F'ars. 68. et 136. (nie pogardza, nie >wzgar-dza, nie gardzi). Poczuwał on dobrze, że się nie ża-dzili Poiiarch z Argienidą sobą, choć taili. Pot. Arg. 730. lubili się, kochali się wzajemnie, cf. śmierdzi co komu , oppos. pachnie co komu

— $. Zadziałać komu, uczynić komu, świadczyć komu, ZADZ1CZEĆ nijak, dok., zacząć dziczeć; Ross. 3a4ii<MTLCH , wyrządzić komu, in utramque partem, in bonam et ma-    nttlD werben,, oenotlbem.    Jam    nie ‘dziw,    nie zwierz

lam, cf. zachowywać się    komu, sprawować się; einem    zadziczały. Zebr.    Ow. 543;    fera    bellua.

ertueifen, tÿun, ar.thun, gegen Um üben, auSnbeu, «ertibeu. ‘ZADZIECKOWAG, ob. ‘Dzieckować.

twem czyli spadkiem nabyć; erbltcf) erhalten, al3 ©rbef* gentium befommeu, ererben. Zadziedziczony, Zadziedzi-czały» dziedzictwem, spadkiem, puścizną ‘dostany; ererbt, angeftammt. Wspiera zadziedziczałą popularnością sławę domu swojego. Kras. Doś. 25. Wrodzona chęć na kształt

Ubogi temu, kto mu łaski zadziałał, jest wdzięczen. ZADZ1EDZIGZYĆ cz. dok., w dziedzictwie dostać, dziedzic-Kosz Cyc. 130. Żaden człowiek dobrodziejstw i łaski bogu me zadzieliwa. Sekl. 103. Nie prawuj sję z człowiekiem próżno, jeśli nie zadziałał tobie źle. Budn.

Prov. 3, 50. (jeśhżeć nic złego nie wyrządził. Bibl. Gd ).

Odpuść im, źle zadziaływali tobie. Budn. Genes. 30, 17.

(odpuść grzech ich, żeć    złość wyrządzili. Bibl. Gd.).    zadziedziczałego    nałogu wykorzenić się    zupełnie nie    da.

Sieciech wylicza i szerzy,    coby Zbiegniew ojcu najmil-    Mon 72, 614.

szemu, co bratu szlachetnemu, coby naostatek ojczy- ZAD.Z1EJE, ob. Zadziać.

znie zadziałał. Krom. 153. — §. Remuner. Zadziałać ko- ZADZIER, ZADZIOR, u, m., ZADZ1EREK, ZADZIERK, rku,

mu, co nam uczynił, świadczył, odwetować mu, nagrodzić, od>łużyć, odwdzięczyć; erwieberit, ocrgelten, lohnen. Łaski twe czymżeć 585. Jako mamy zadziaływać tym , którzy kiedy dla nas co dobrego uczynili ? Kosz. Cyc. 28. Im są większe dobrodziejstwa, tym je zadziałać trudniej; a które są nader wielkie , te ani być nagrodzone mogą. Gorn.

m. dem., zadarcie, zadzieranie, i to co zadarto; 2lnretßen, 2Iufreißen, ber SlurtfJ, 2lufriß, (Einriß; (Boss. 3a4Hpua zatar-mam zadziaływać ? Groch. W. gi, zadzieranie z kim). Przy obcinaniu gałęzi strzedz

Pieniek , mający być szczepiony, prze-

746

ZADZIAŁ - ZADZIAŁAĆ.

ŻADZIĆ - ZADZIE R.‘

się trzeba zadziorów, i jak najgładziej obcinać. Kluk. Bośl. 2, 156.

piłuj, nie zupełnie przecież, aby wychodząca piłka zadziorów w korze nie uczyniła, ib. 1 , 99 ; aby w kąci-

Zadziergnąć gardło przy wiszaniu, btę ©urgel Jltfdjnuren , erbroffdn ; Cam. sagovlim ; Vind. sadufhiti (ob. Zadusić), sagerzliiti (cf. zagardłować), sagoutiti , sagutiti, sadaviti, ('zadawić) ; Eccl. unpyraio , (cf. wprężyć, cf. wprzęgać). *Obieszono złodzieja , kat nieumiejętny źle go zadzirgnął, że źyw został. Dwór. H 5. Gzy złamać, czyli mam zadziergnąć szyję? Morszt. 213. -Ci głodem, gdy ich nie , znaleźli słudzy, Owi zginęli stryczkiem zadzierzgnieni. Chroic. Fors. 171. Zadziergniony, Eccl. BnpynaeMbiii. Zadziergnąć się, *obiesić się, powiesić się; fi# «uffjen* fen, fi# erljenfett. Dopiąć dzieła nie mogąc, juz była z rozpaczy zadziergła się powrozem. Tward. Pasg. 14. Abo go z dziesiątką rozstrzelają, abo sie sam zadziergnąć ' musi. Falib. 411. 'ZADZIERŻAWAĆ, ob. Za-dzierźać. ZADZIERZAWIĆ cz. dok, Zadzierżawiać niedok., w dzierżawę wypuścić , w dzierżawę wziąć , zaarendo-wać; »erpa#ten, tn if'a#t geben, tn 9fa#t nehmen, pa#ten. Opiekun dóbr sierocińskicb na siebie trzymać nie ma ; lecz je więcej dającemu zndzieriawi. A. Zawoj. 60. W Szampanii znajduje się wiele ziem zadzierżawionych za trzecią część produktu. N. Pam. 22, 76.₍ Zadzierza-wiony, Hoss. ot,whijm na ommfc. ZADZIERŹEĆ cz. dok., Zadzierźać niedok., 'Zadzierżawać conlin., 'zadzierźawam, 'zadzierżuję pr. ‘ Zadzierżywać czestl.; zatrzymać, zatrzymywać; auf&altcn, jurutfljalten, abfyalten , bepbefjalten ; Sorab. 1. zadźerźu , zderżu , zadżerźuyu , dźerźu horę, ladźerźacź, (zadźerźadwo retinaculum, zadzerźeno mosj ; Cam. sadersbâti , sadershim , sadershujem , (2. sprawować się , zachować się , sadershânje * sprawowanie się , zachowanie sie, sadershünje, sadershba, sadershk prze-

kach kory nigdy nie zadzierać, ib. 106.— $. Zadzier, zadzierek u palca, zagniotek , 'zanokieć, ber Jtletnagel ant ginger; Boh. zadćra , oddćrek; Ross. 3aycemma, ( cf. zanokcica) ; Sorab. 1. zadźerancza. Sposób na zarżnięcie , na zakłócie i na zadzierki. Hour. Sk. 398. ZADZIERAĆ, oh. Zadrzeć. ZADZIERACZ, a, m., który co zadziera, który z kim zadziera; ber 31nrttper, dftnretjkr ber Slnbinber mit jentanben; Ross. 3a4iipmnK'& poduszczy-ciel, f. 3a4npmHua.

ZADZIERG, ZADZIERZG , u, m, węzeł trudny do rozwiązania. Wlod. kluczka, insolubilis nexus. Cn. Th. 1565, cf. ein gefcfji'irjter llnoten, eine fefte SSerfnüpfung, eine f#roer Jtl löfenbe édjlinge, 2Äflf#e ; Carn. sadèrga , pêkla ; Vind. sadergniza, sadersniza , vesilu , progla , saders , (cf. za-dzierżeć) ; Croat, zadèrska, zanka (cf. zankiel), zvezilo,

(cf. związek); Bosn. zavesgjaj, uzao , (cf. węzeł); Slav. zànka ; Ross. 3axaecTKa, y4aßa , y4anKa, (cf. udawić);

Eccl. np&rao, (cf. prężyć). Bywają też sidła na mniejsze ptaki , uczyniwszy z zadzierzgiem powrózek z końskiego 'włosia, który rozepniesz, wbiwszy dwa kołeczki we zbożu na zagonie. Cresc. 652. Mamka do wiszącej Cynirowej córki porwawszy się , zadziergi przerzyna, i pilno od szyi Poodciągane węzły palcami rozprawia. Otw.

Ow. 408. U wierzchu ’“oczapu powróz rozprawował , Z którego sobie sidło na szyję gotował, Potym włożywszy w zadzierzg kark, spuścił się, i zaciągnął gardziel, śmierci chciwy, I zawiesił wśrzód odrzwia ciężar nieszczęśliwy. Otw. Ow. 596. Śmierć sobie bez żadnego braku W zadzierzgu albo obierasz na haku. Chrośc. Ow. 377.

wy, obyczajny); Vind. sadershat, sadershati, sadersàt, saddershati, obdershati, vdershati, (sadershuvatife, mu-ditife ociągać się, mieszkać z czym, nie spieszyć, sadershati , satihuvati * zasadzić się na kogo, zasadzki stroić, saddershba , safeda « zasadzka , saddershezhen , skrivez-hen , skriunodershen » zasadzkowy, sadershik « przeszkoda , sadershniza, fhnura « sznur , cf. zadzierg, sadershati» zachowywać się, sprawować się, sadershnost, sadershba , sadershik « zachowanie się, sprawowanie się, prausadershnost, lepudershnost » obyczajność , sadershliu, sadershanski, prausadershen , mirnodershen * obyczajny, cf. wstrzemięźliwy, 'wstrzymięźliwy, od wstrzymywania); Croat, zadersüvam , zadersati, zadersanye ; Hung, meg tartózatom; Bosn. zadarsgjatti, zadrrisgjatli : Rag zadarxatti ; Slav, zaderxati ; Ross. 3a4epacaTŁ, 3a4ep»UBaTb , (3a4epjKKa koszt, nakład, wydatek na utrzymywanie); — zadzier-żeć, zatrzymać, utrzymać, od upadku zachować; aufflûl« ten, erhalten, ni#t fallen laffen. Sięgnął Oza do skrzyni bożej i zadzierżał ją, bo ją byli zachwiali bycy. Bibl. Gd. 2 Sam. 6, 6. (zatrzymał ją. Budn.). Zadzierżywa pan zadzierg; wszystkie upadłe , a podnosi wszystkie powalone. Radź.

Ps. 145, 14. (zatrzymywa upadające. Bibl. Gdj, — Za-..dzierżeć, zachować, ochronić, nie dać zginąć, bronić od straty, zguby, zginienia ; erhalten, bemühen. Pana swego, gdy umrzeć chciał, oszukaniem w 'żywocie zadzierżał. Gorn. Sen. 185. Kietler ku bezpiecznemu i

ZADZIERAĆ - ZADZIERGNĄĆ.

ZADZIERŻAWAĆ - ZADZIERŹEĆ. 747

(śmierć powrozowa , 'wisienie, 'obiesienie). Zadziergiem Adverb., insolubiliter. Cn. Th. 1565. Zadziergiem, tak mo- szkoda, zawód, sadershliv « przeszkodny, (2. obyczajo-cno , aby nie można rozwiązać. Włod. nierozwiązanie , unauflösbar. — §. Fig. tr. Tu chytry smok, nabrzmiały jadem niezliczonym, Sprośnym sine zadziergi zawija ogonem. Nar. Dz. 1, 56. (kłęby). Piorun wydarty z zadziergi gromotnego gromu, padem błysknym świdrze-nie krętliwe sprawiwszy, sam się niszczy. Chodk.

Kost. 34. (z zapory, z zagrody). ZADZIERGNĄĆ, 'ZA-DZIRGNĄĆ, ZADZIERZGNĄĆ cz. jedntl., Zadziergać, Za-dzierzgać niedok., Zadziergiwać czestl. ; Boh. zadrhnauti,

( drhnauti targnąć); Carn. sadergniti, sadergnem, pękłam; Vind.sadergniti , saderguvati , sadersniti, sadar-gnem ; Croat, zadergnati , zadergnujem ; Ross. 3axJie-cmyTb, 3axjibiCHyTb, (cf. zachłysnąć); zadzierg zaciągnąć, związać, zciągnąć; bcn gef#urjten ftnoten anjteljen, feft jubtnbett. Zadzierzgam, wiążę tak, aby trudno rozwiązać. WTod. jufnötdn, jufnupfen. Każdy guzik ma swoje pętelkę, co go zadziergnie. Swad. 1,208. zapnie, jufnöpfen; (Vind. sadershniza, hopzha, sapeniza , fhnola «haftka, zaponka). U flisów, zacinać się znaczy zadziergać szelki do czopa linki, gdy mają holować. Magier.

Mskr. zawiązać, przywiązać zadziergiem , na mit knoten anfnttpfen, feft anfnüpfen. Piękność przywoła gacha , młodość go umota , Złoto zadzierga węzły ślubne, zmacnia cnota. Teat. 43. b, 29. zawięzuje, anfttup* fen, attbittben, feftfmipfen. Dziś pójdziem do ołtarza, nie-zerwane zadzierzgnąć węzły. Teat. 49, 56. Bogusi. —

trwalszemu zadzierżaniu ziemi Inflantskiej do korony ZADZIW,-u, m.\ zadziwienie, zadumienie się, dziwowanie uczynion w Wdnie jest xiążęciem Kurlandskim. (lorn.

Dz. 143. (dla lepszego przywiązania do korony). Zadzierający, zachowywajacy , Eccl. C04cp>KHTe;iLHbiM , co-4epm111.ul , KOTopuB coxpanaerB, coOunweTB qro. — §.

Impedienclo : Zadzierżeć, wstrzymać., nie puścić dalej, zahamować ; JurMfyaltett , enthalten. Koń , który się daje z trudnością zadzierźywać, abo żadną miarą cofać się nazad nie chce.... Bipp, 51. Zastanów w bystrym biegu konie Febie, I zadzierż wzgórę zloty wóz na niebie. Mlask. Ryt. 2, 89. Lecz przeeię Turcy tern swem gotowaniem nie zachowali ani zadzierżeli onego najazdu Skanderbegowego. Baz. Sk. 224. Kto się wygramoli z jamy, zadzierży go sidło. 1 Leop. Jez. 24, 18, (pojmany będzie sidłem. Bibl. Gcl.). Morze brzeg gromi, narzekając, że czyni przykrości mu wiele, Brzeg mu wnet odpowiedział: dla swego posłuszeństwa ja wiele pracuję , Że cię rzecz tak burzliwą mocnie zadzierżuję. Papr.

Koî. B 3 b. Śnieg i 'lód tak moc ogniową zadzierży-wały, że się nie roztapiały. Buda. Sap. 16, 22. (śoieg i lód znoäif ogień, i nie roztapiał się. Bibl. Gd.). Muszę Pana trochę zadzierżeć, i o nieco spytać. Góra Oto. 3 4.

Go zadzierżawasz , który zostać nie chce , quid moraris abeunteml Marz. Prosił, aby się zadzierżyli z exeku-ćyą dekretu. Wary. Cez. pr. fi. Dlugorn milczał, a taiłem się , i zadzierżawafem się

(wstrzyrny wałem się. Bibl. Gd i. Wspomniawszy na wa-

się ; Vind. sazhuda , sazhudenje, sazhudovanje , (cf. cudować się); Ross. yvtHBjienie, bie ^crttmnbentng, baö $er* IVltrtbeni, Staunen. Niech cię to, rzekł Fdemon , zadzi-wem nie słupi, Świat za zwyczaj nieludzki, niewdzięczny i głupi. Zab. 9, 18. Zabi ZADZ1WACZYĆ med/dok ,

Zadz'.wowal sie, że nie jest, ktoby w drogę

zacząć dziwaczyć, dziwactwa stroić , mnttberliche^ 3ćU(J beginnen. Wkrótce zadziwaezy Akwilon niespokojny , zostawi las goły. •Karp 3 , 49. ZADZIWIĆ cz. dok. , Zadziwiać niedok., -Zadziwować contin , dziwem napełniać, zastanawiać, zadumiewać, zdumiewać kogo; einen ilt Sernntitbenmg fc^eu , in (grflaunctt oerfe^en, ftauneu tnadjett, oennunbent ; Boss. y4HBHTŁ , y4HB;wrb. Iliada bardziej zadziwia, Odysea więcej naucza. Gol. Wym. 470. Zadziwiający; Vind. zhudliu, vseuzhen, savsetliu (cf. zawziąć) , prevzhudliu , ofupnjen. — Zadziwić się zaimk. ; Boh. podiwiti se ; Vind. sazhuditi , sazhudilile, savsetife (cf. zawziąć sięT), pozhuditile; Croat, zachuditisze ; Bosa. zacjudditise , cjudditise; Boss. aa4HmnbCH, pa34HBHTi,ea, yAusaibca, y4HBaarbca; być wziętym zadziwem , fiel) ner* muuberit, ftd) nmitoerit, ftauneu. Zadziwił się mąż prostaczek nad jej roztropnością , i poszedł za jej rada. Mon. 68,24.

zaszedł. 3 Leop Jez. 59, (6. (zatroskał się. 1 Leop.; zdumiał się. Bibl. Gd). Zadziwiony, Slav, zascudjen; Eccl. Radź Jez. 42, 14. nouyaueHB, y.^iiB.ieHB. — Cum Dativo : Świat cały zadziwił sie w mm tej moderacyi. Mon. 71, 885; admi-sze lenistwo i niedbalstwo, ledwo mogę łzy w oczach    ratas est, *admirówał to w nim umiarkowanie, bettMtt»

swych zadzierżeć. Biel lii. Uryue zadzierżeć zdrowiu    bertC feilte 5Mßigrt:tg. Czemuż się tu pierwej zadziwować,

szkodliwa rzecz jest. Eraz. Oh. B bett Unit »erhalten. Na czego pierwęj płakać i żałować? W. Post. Mn. 10, kolana się wsparłszy, odetehnienie w sobie gwałtem za- ZADŻWIĘCZYG cz. dok., zacząć dźwięczyć , dźwięk wyda-dzierżaf. Wary. Wal. 3 77. — Aliter, mor. Starają się wać, cf. zadzwonić; loêtôncit, autöneit , ertönen; Surab. by człowieka “po *politego w skromności zadzierżeli Wary. 1 zazeneżźu zabrzmieć; Ross., 3a3BeHttB.

Cez. 140. utrzymali, w szrankach trzymali; tu <Sd)rattfeit ZADŹW1GNĄC cz. jednt.1. , dźwigając zatrzymać, utrzymać; l;alteit, im jjnume (»alten. — Ti to toy. Zadzierżeć komu eine falleitbc Saft auf&alteit, peRcnD erhalten , aufrecht halten,

grzechy * nie odpuścić, nie darować, nie rozgrzeszyć kogo; einem bie 6ititbett öjdjaltcn, fte ihm md)t yergebeit, t(pt baonu nicht abjolotrett, nicht lo3jäb-lcu , ntä)t entfunbigen. Dał Chrystus apostüliun moc, aby od|>uszczali i zadzie-rżali grzechy. W. Post. W. 229. Duch święty przez apostołów odpuszcza i zadzierżywą grzechy. W. Post, W. 335. Komu odpuścicie grzechy, będą mu

. a komu je zadzierżycie, będą im zadzierżane. Rej. Post. Eee 11. Którym grzechy zadzierżycie, beda zadzierżane. W. Post. W. 349. ZADZIERŻYC1EL, ‘ZADZ1ERŻYWACZ, a, m., który za dzierżą , zatrzymuje, wstrzymuje, ber 31 uf* halter ; Vind. sadershavez. Morator, zamieszkacz, zadzierży wacz. Mą cz. End. C04epmilTC4b, KOTOpuB Ó4I04HT^ HJH' xpauHT'B uto; zicbowywacz, ber Słetnaprer, ©r^alter.

*ZADZ1ESIĘCIN1Ć cz. dok., w dziesięcinę puścić, oerjelmteti; Vind. sadefetuva,ti, sadefetili.

ZADZIOBAĆ cz. dok., dziobem zakłóć, anfdjnabelu, aupicfeu, oerpiefen, jerpiefen.

ZADZIOR, oh. Zadzior.

ZADZlURAWlC cz. dok., zacząć dziurawić, nieco podziurawić, zapełnić dziurami; aufangeit 31t bitrd)löd)ern, löchrig mai^en, cf, zatoczyć.

748 ZADZIERŻY CIEL - ZADZIURAWIĆ.

ZADZIW - ZADZWONIĆ.

nicht ftilfeit lajfeit. Zatrzymawa bóg wszystkie upadające, i zadźwignie wszystkie poległe. Gil. Kaz. A a 2 b (podniesie). _ Takowego Cycero zaleca , który to może upadłego podnieść a zadźwignąć , i jeszcze pomnożyć, i że to takowy podobny bardzo bogu. Gil. Post. 27,, (Boss. 3a4BnnyTb, 3a4i;nrarb zasunąć).

odpuszczone, ZADZWONIĆ cz. dok. ; Boli. zazwoniti ; Croat, zazvoniti, zazvânyam , zazvenchujem ; Bag. zazvonitti ; Boss. 3a3B0-miTb, 3a3BaitHBaTb , 3a3Beiri)Tb ; zacząć dzwonić, w dzwon bić, lub też dzwonkiem zabrzęczeć; loillftuten, loêfltngelu, ju läuten ober 51t Ringeln anfaiigen. Już na kazanie zadzwoniono. Tr. man bat fdjott ttt btc ^Jrebtgt gelautet. We wszystkie dzwony , wszystkiemi dzwonami zadzwoniono. Bndtk. Zadzwonienie, Boss. saaBOH'B. Zadzwonić komu do grobu , einem 31t (Srabe lauten. — Alley or. fig. Jużby naszej ^wolności zadzwonić ku. pogrzebowi mogli, gdyby szlachcica było wolno pojmać. Goni. Dw. D 3 Nie długo ten król szlacheckiej wolności zadzwoni. Pot Arg. 159. pochowa ją, umorzy ją; er mtrb ißr ju ©rabe läuten, fte 31t ©rabe tragen. — Zadzwonić dzwonkiem, dzwoneczkiem; loMltngelit, lośjcJjelteit, anfc^elleit. Mnie tu umyślnie przysłano, aby Wac Pana wprowadzić, jak pan zadzwoni.

Teat. 22, 29. — Fig. tr. Zadzwonić czym, zabrząkać    Usta zafarbował srom nagły poniewolnie. Zebr. Ow. 128;

czym; womit Ringeln, flimpern , flappent, flirren. Led wiem    (notavit, zaczerwienił, zarumienił; roll) färben, rotten,

co zadzwonił złotkiem, tysiąc do mnie hurmem żonek.    ef. raki piec). Bladawego trochę zafarbował lica. Banial.

Zab. 13, 29. Gawdz. — Zadzwonić w co, zabrząkać    D. — Fig. tr. Świerzbiące uszy ich na zafarbowane

w co; flimpernb anfcfylagett, anfddagenb, fptclenb flimpern.    słówka tylko są otworzone. W. Post. W. 3, 189, cf.

Tu się w ustronnej dolinie uchronisz, Parnych upałów,    w bawełnę zawinione, jedwabne słówka,

tu w- lutnią zadzwonisz 'Nucąę, jak Cyrce z Penelopą ZAFASOWAĆ cz. dok . fasując zająć, zachwycić; Nietn. obie W jednej Plisa kochały osobie. Hor. i, 93. Min. mtfaffen, feft faffett, feft anmrtdjen. Czasem język dziecięcia (Boss. 3ct3BOHiihiH trzpiot, gawęda, gaduła), — Verb.    tak jest zafasowany spodem skóreczką, którą zowią

med. Zadzwonić, zadźwięczyć, dźwięk wydawać; ertönen,    sznurkiem, że nie może nim swobodnie obrócić. Mon.

er Ringen. Sążnistym ciął mieczem, miecz głośnie za-    69, 1003. zarosły, przyrosły, przymocowany, uwiązany,

dzwonił. Zebr. Ow. 111; (sonuit tinnitibm ensis acutis).    angefdjnurt. Zafasować koni i, przykręcić cugla koniowi, aby

Oktawiemu strzała w    pierś zadzwoni. Chrośc. Fars. 439.    łeb    dobrze    trzymał,    kark zataczał. X. Fam. brt3 îftettpferb

— Aliter: Zadzwonią komu uszy, bte    OI)ren erRtngen.    furj    faffen,    feft faffen, Den 3ugU feft nnjtel;en, nut tfjnt bett

Przywiodę takie złe na Judę, że ktokolwiek usłyszy, za-    f)al3 jn friimmen. Konie ulecowawszy , dobrze zafasuje,

dzwonią obie uszy jego. W. 4 Beg. 21, 12. ( zabrzmi    Bardz Trag. 168 — Fig. ale.gor. Bojaźń moja trzymała

mu w obu uszach jego. Bibl. Gd.)- eStnerben ibm bet)*    dotąd kochanie jak gdyby zafasowane, twoje opieranie

be Oljren Ringen, er    roirb ffmt in beiben    ©(tren Ringen,    się    przymusza go, iż    galopuje, a jeżeli tak dłużej będzie,

( gnllen ). Uderzy go    w t-warz, że mu    żałośnie uszy    nie    ręczę,    żeby na    kieł nic wcięło. Teat. 52 c, 49. —

obiedwie zadzwonią. Pot. Zac. 50. — Similiter-. Szwed    Transi. Rozkazał król zbudować miasto i zafasować *bro-

gdy o Czarneckim około się dowie Elbląga, bardzo    ny miejskie. 1 Leop. 1 Mach. 15, 39. (opatrzyć bra-

to zadzwoni mu w głowie. Tivard. W. (). 2, 215.    mami. Bibl. Gd. mit ïi)Drcn Ctnfaffett, zagrodzić, ogrodzić),

zaszumi mu w głowie, zafrasuje go, zakłopoee, e3 mtrb ZAFASTRZYGOWAĆ es. dok., zaczać fastrzygować , zająć tbtn febr im Słopfe Ijernm gcl;en; cf. pies za uchem wyje, fastrzygowaniem ; mit ben Slnfdjlagfaben anbeften, junct^en, kot za uchem wrzaśnie.    .    anfdflagen mit falfdjett ©ttd;en, Deutäficn.

ZAELBIAŃSKI a. ie . „Elb, M,«y. jtnfeiHg bar ©6e. ZAFALOWAĆ a., dok., figlując zajad, zakryć, zarzucić, Wojna z zaelbianskimi Niemcami. Nar. Hst. 2, 21 o.    ,, ,, - f .    oj, >> -    j

cz. dok., fajdaniem zawalać , befaefen, öerfaefett, ZAKOŁOWAĆ*^ nit0Cn’

cz. dok., folując zarobić, zakryć, zawałko-\\’ać, ttcrnmlfen. — §. Zabrukać, zawalać. X. Kam. mit ®d)mu& bebccfcn.    . ,

ZAFORSZTOWAĆ cz. dok., forsztowaniem zakryć, zająć,

ZAELBIAŃSKI - ZAFARBOWAĆ.

ZAFASOWAĆ - ZAFRYMARCZYĆ. 749

ZAFAJDAĆ

befubeln.

ZAFAJTAĆ cz. dok., fajt zarzucić, zamiotać ; Ç:nfd)Iettfcrn, binfcblctberit. _

ZAFAŁDOWAĆ cz. dok . fałdami zakryć, zająć; mit gelten ., Solftn,ä„btn

miiSm, jiifammcn äictat, Unfällen, snfommen falten, cf. zaforvToWAĆ ć* doki kogo, co, forytując jeździć przed

n i n •    ,    ,    -,    kim, einem »erretten al3 fßorreiter, (cf. forvś).

ZAFAŁSZOWAĆ «.**.. Mmw».«» »kry«, zająć; fAI= ZAFRAs0WA(i, cz. dok., frasunku nabawić, zatroskać.

ZAFaNTOWAC"A»TW rÄ^did zastawić jako z-.    napełnić, einen (freffenben) nageńtien Summer ma.

,    -, ... r, ,    J ,    dien, lurków b\ł Skanderbeg dziwnie zafrasował, oaz.

staw zadłużyć; Derpfanbcn, twidiiilbcn. Dobra swe rucho- ć,    r, .    ' r    ,    •    , - , , ,

„ J    v ■ i • ,i i i n    ‘    sowaliscie mie, a przywiedliście rme w nienawiść J Leop.

fantów»!, tym sposobem jeć .by icb na pewny czas mc ß 3{    ^ n;, posoicli mijej. , widzenia głowy

wykupił, aby mu je ». no było przędąc ma być po-    .. „frwi„|v ,nie | [.eop. Dm. i, 2. (zatrwożyły

zwań na trzy sądy ,4 foV Kon »bo bydlę zafanto-    J >ßM    m(,je cie „k nedz . cz,onek ciaIa

wane gdyby zaleci, o bez w my wierzyć,elowej, pieniądze    , ab sie    tw„ja zafrasować nie miała,

w których mu bvd ę było zafantowane trać, ,4. 41.    ,    ‘    „    G Błdle ódryczawszy .raz bólu albo'smętku

Osobę pewną zĄntowaną zamorzył okrutnie. Mr. Ow.    J ,rawka »'ziółkami sie cieszy; ale zafrasowany

7*liÄk “»".mk. . ««Wnika, ®n el.    człowiek już    ani rozumu ani zdrowia spełna me ma, i

ZAFARBOWAĆ cz. dok. ; IM. aab.rwow.ti (zabarwić);    p0Jlr0Sze „szczerbić musi. Rej. Tm. 155 4. (za-

Ron. aaKnacHTb m-pauinBaTt (cf. zakras.ć) ; farbą za-    ząrJzionv, zmartwiony). Chodzi z zafrasowaną

kryć, nieco pofarbować; fiefarfcn, amartm, coUmrcn.    i myłia swoja Rej. Post. i ll\.

lynktury sa wody i ro-zcieki wyskokowe istotami wycia-    ‘    .    ,    .

gnionemi zafarbowane.... Kruml. Chym. 161 Sfinga za- ZAFRĘZI.OWAC cz. dok., fręzlami zaaryć, zająć; fitfroiljcte, farbowała krwią paszczę, kościami ziemię ubieliła, bardz uiit grëlljeltt K'brefs It.

Trag. 350. Murzyn słońcem znfarbowany. J Kchan. Ps. ZAFRYMARCZYĆ cz. dok., frymnrcząc zamienić, »crtfluf^ett,

97. zaczerniony,* zaczerniały; fdpimrj gefärbt, gefd)wärjt.    tn bett ïauf^    geben. Iż król Czeski Jan dosyć trudności

750 ZAFRYZOWAĆ - ZAGADAĆ.

ZAGADKA.

pana ma zagadywać. Teat. 24. c, 18. Mówił mi wiele, oświadczał serdeczności, alem go zagadła, żeby mnie do roku czekał. Teat. 22. b, 94. Pompiliusz chcąc Antyo-cha do razu zagadnąć, aby mu się nie śmiał wymówić, naprzód witającemu ręki dać nie chciał. Lub. Roz. 549. — §. Zagadnąć, zadać komu gadaniem, mową, trudność do rozwiązania; dnem ettuaö aufjulöfen geben, tfym eine Aufgabe norlegen. Długą podróżą wycieńczeni, i niepomiar-kowaną żywności ceną zagadnieni. Karp. 1, 68. zaamba-rasowmni, zatrudnieni, ścieśnieni, zakłopoceni, ttt $er* legenfyett gebracht. Zagadnienie, zadanie, zarzut; (EtniMnb, SBortUUrf. Nie miałem co odpowiedzieć na takie zagadnienie. Kras. Dos'. 52. — Math. Zagadnienie, problema. Geom. 1, 21. problem, Slnfgabe. Każde zagadnienie, które może być rozwiązane wielorakiemi sposobami, jednakże tak, że nie można być pewnym tego sposobu , który właśnie daje materyą do zagadnienia , nazywa się zagadnienie nieokreślone. Jak. Mat. 2, 97. Gdy się warunkom dosyć stanie, będzie zagadnienie ułatwione, problema solutum. Ustrz. Alg. 51. Przydatek niektórych zagadnień artyleryeznych. Jak. Mat. 1, 505. —( \V szczegółu. Zagadnąć, zadać zagadkę, zadać gadkę (Rej. Post.), ettt tKftttyfel aufgeben ; ( Ross. .wa/tan,, 3ara4HBan> ; Croat. zagânyam enodo aenigina,' zgaduję ; Rag gâtati divinare, gatka divinatio, gâtaz, gâtalaz divinator ; Eccl. ra4aTe4CTByfO aenigmatice loquor, ra4aieMUH, ra4aie4H,fe enigmatyczny, enigmatycznie). Zagadnę

zgadniecie mija. Budn. t Jud. 14, 12. (zadam wam

używał z Węgry i ze swymi, na ostatku chciał je za-frymarczyć na województwo Rzymskie z Ludwikiem królem Rzymskim, biel. Sw. 150.

ZAFRYZOWAĆ cz. dok., fryzując zaczesać, zakędzierżyć. zacząć fryzować; anfangen jnfrifiren, auffriftreit, eine grtfnr fertig tnadten, anffranfeln. Kazał się zafryzować. Teat. 22. b, 4. Włos martwy raz zafryzowany, niemając znizkąd odwilżenia, długo bardzo w sobie fryzurę utrzymuje. Perz. Lek. 16.

ZAFUGOWAĆ cz. dok., fugami zająć, spoić; uerfttgeit, mit gugen üermacfyen,' ucrbtnbett.

ZAFUKNĄG cz. jedntl., Zafuka6 dok., fukiem zagłuszyć, zahukać , zakrzyczeć, mit tobenben ©djelteu betäuben ; (Cam. sareshâti , cf. zarżać). Ociec mię nienawidzi, i chce mię zafukać. Teat. 46 , 65.

ZAFUTROWAĆ cz. dok., futrując, czyli futryną zająć, zagrodzić , zawrzeć ; mit 2lu$futteruugeu jumadjen, auSfuttcrn.

ZAGARNĄĆ cz. jedntl., Zagabać dok., zaczepić, zachwycić, zarwać; ntipacfen, aujapfcu, angreifen, ergreifen, ermifcfien. Nie ocieraj się o ciernie, bo albo zagabnie albo urazi. Fredr. Ad. 99. My więcej nie umiemy nic , jako zaga-bnąć jaką niepoważną materyą , jaka się w sprawach zbawiennych zagabywać zwykła. Smotr. Apol. 88. Nowemi szturmami me państwo zagabnie. Przyb. Milt. 68. (napastuje , napada ). Nieprzyjaciel mocno postanowił miasto to jak najsurowiej, zagabnąć.. Kur. Pet. 113. dokuczyć mu, dojąć mu, i|nt jufefcen. ‘Aza ten, który zagabnął, 'więtszą sławę otrzyma, niżeli ten, kogo zagabniono? Baz. Modrz. 212. Nad wolą ojcowską syn to uczynił, zaga-biony od hetmana. Papr. W. 2, 117. skuszony, baju ge* ret|t, betrogen.

*ZAGACHOWAĆ, ‘ZAGASZKOWAĆ cz. dok., gamractwem , gachostwem przemarnować; »erbitten, mit 33ul)lerep oer= bringen.

ZAGACIĆ cz. dok., gaciami zagrodzić, zadziałać, zapełnić; cerfafcbiniren, mit gafetyinen sumadjen ; Croat, zagâtiti ; Bosn. zagatiti , zajaziti (cf. jaz), (zagatje , zajazenje , gat agger) : Ross. 3araTHTŁ , 3arannBaTŁ.

ZAGADAĆ cz. dok., Zagadnąć jedntl. , Zagadywać czestl., zagaduje pr., zaczepić kogo mową, przegadać, przemówić do niego z góry, odezwać sie do niego słowami; einen nnrcbeu, rebenb nnjapfcn, tf)tt jur Üîebe ftellen; Rag. zagovoritti ; Bosn. zagovarati, zabavgljati, (cf, zabawić). Gdyby jejmość o co zagadnęła Pana , życzę mówić z nią szczerze , otwarcie , bez fałszu. Teat. 43. b, 85. Westchnęła od synowej zagadniona. Zebr. Oio. 227 ; (affata.). Chciałem więcej mówić, alić ten sam, który mię był zagadnął w tej mierze, krzyknie na mię: ah Wac Pan jesteś heretyk. Mon. 73, 275. Zagadnienie do kogo, ‘ZA-GAD, u, m., przemówienie, przemowa, bic, 21ttrebe. Matka z takim się do niego obróci zagadem. Przyb. Milt. 324. — § Zagadać co, gadaniem zakryć, zagłuszyć; mit fRebett tnegbrtngeit, oerreben, ntegreben, rebenb übertdu» ben, junt ©eproetgen bringen. Nie mając na to co odpowiedzieć, inszą rozmową dyskurs zaczęty zagadnie. Min. Ryt. 4, 270. Zagaduje, przerywa mowę drugiemu. Teat.

43. c, 89. Wyb. Ale patrzcie na tego trutnia, sługa

wam teraz gadkę , jeśli ‘gadając gadkę,

a jeśli ją zgadniecie.... Bibl. Gd). Jakoś tę gadkę sam zagadał, tak ją odgadaj ; wszak to nad zwyczaj szkolny samemu zagadywać i odgadywać. Baz. Hst. 71. Zagadanie, zagadka, ba3 $dtt;fel. Usty do ust mówić z nim będę, a nie w zagadaniach, ani przez podobieństwa. Budn. Num. 12, 8. (nie w widzeniu, ani w zagadaniu, ani w podobieństwach. Bibl. Gd. ; nie przez alegorye, nie przez przypowieści, cf. paraboły ). — §. Zagadać się, zamówić się. Cn, Th. 1365. zapędzić się w gadanie, w mówienie, w rozmowę, cf. rozgadać się; Ross. 3aroBopnTŁCH , 3aHajflKaTLCfl, 3aBHKaTbca, 3aóa4aKHBaTbca, Długom się z tobą zagadała, muszę iść. Teat. 43. b, 77. Jam się zagadała, a jeszcze mam pocztę pisać. Teat. 10, 87. Zagadałam się z tobą, a czas płynie jak woda. ib. 33. d, 19. O interesie swoim zagadałem się, a o pańskim ani dudu. ib. 29, c, 7. Zagadawszy się z Wac Panem, wyrozumiałem, że na mnie czekają Ross. 3a-roBopiiBiiiHCb ct> BaMH, npHfliTB a, uto Mena 40*H4a-lOTca. ZAGADKA, i, z., żądanie, i to co się zadaje komu do rozwiązania, do zgadywania, gadka pr. et fig.; btC Aufgabe, baś aufgegebene 3MtI)feI, baö 3Mtl;feI ; Boh. po-hâdka ; Sorab. 1. wudawaneżko , wudawano ; Sorab. 2. godalo , godło, godane, (cf. godło) ; Carn. ugânka ; Vind. vauka , vganka , vgenvauka , gunilva , v’ganitva , sagauka, raz! ; Croat, zagànka, gânka, gonotka, gonetka ; Dal. zagoda, gotka, gonitka, prilieh, (cf. przytyk) ; Rag. gatka, gonetka ; Ross. 3ara4Ka, 3a4ana ; Eccl. rauawie, iw^atimc, iipiiThY«, 3ara4Ka. Powstanie umarłych tak jest trudna ludzkiemu rozumowi zagadka , że jej i anielski odgadnąć i rozwią-

zać nie może. Pociej. 114. — Otworzę usta moje w po- ZAGARBACIĆ cz. dok., garbato zakrzywić, Bucfelig Beugen, dobieństwie, mówić będę zagadki od początku. Buda. Ps. ZAGARBIG cz. dok.

w garb zachylić, in einen Stiefel

Beugen.

78, 2. (będę opowiadał przypowieści * starodawne. Blbl.

Gd.; przypowieści, alegorye). Najrzetelniejszą powiem ZAGARBOWAĆ cz. dok. , garbując zaprawić, zadziałać, prawdę, bez zagadki. Zab. 16, 590. bez ogródki, bez »erwerben

cz. dok. , Zagardłować niedok. , gardło zaciągnąć, zadziergnąć, zadawić, zadusić; bte $e|le jufdjnureit ftrangulireit ; Vind. sagierzhiti, sadaviti, sader-gniti , saderguvati, sadufhiti ; Cam. sagovtim ; Croat, za-gerlüjem , zadavlyujem, (obimlyem » obejmuję, zagar-nywarn ; Tjlosn. zagarliti, zaghrrilliti, zagherliti amplecti, zagargljenik complectens; Ross. vulg. 3arop.tainiTb gardłem otwartym zawołać). 'Obieś się nie zagardlił od powroza , i drgał nogami. Dwór. K. Gdy ptak będzie karmi sięgał, sidło na się obali, a tak chcąc wzlecieć, zagar-dli się. Cresc. 652. Niech się nieprzyjaciele w moich za-gardłują oczach, jeślibyś kiedy cnoty odstąpił. Tr. Tel. 41. Im się bardziej w sercu rozgości podejźrzenie , tym też więcej do zagardlenia trzeba będzie ofiar. Tr. Tel. 587. (do zabicia, do zarżnięcia, do rzezi).— §. Zagardłować co, gardłując, to jest z niebezpieczeństwem życia zarobić, |alM>recBerifd) yerbienen. Co on z pracą mężnie zagardłował, Toś ty niecnoto wszystko przemarnował. Stryjk. Gon. h 2. — §. Zagardłować, u góry zwęiyć , ścieśnić na kształt szyi; oBcn jufainmbtt engen, tute eilten $aI8. Od tego punktu zwężają rury część , a ten punkt zowią zagardlenie. Os. Rud. 77. Trąba u psa nie ma być zagarlona , między oczyma przestrona długa. Ostror. Myśl. 7.

alegoryi, prosto', jawnie. -ZADGADLIWY a, e - ie ad,., jACARDUć. ZAGARLlC enigmatyczny, zagadkę zawierający, na kształt zagadki, rat^fcl^aft ; Vind. vgaukliu, voukoviten ; Rag. gonćtni,

(gonetnik aenigmatista) 5 Ross. sara/piHKŁ umiejący wiele zagadek, f. 3ara4unua.

ZAGADZAĆ, ob. Zagodzić.

ZAGAIĆ cz. rfoA., na kształt gaju drzewami zakryć, ‘zadrzewić, ‘zaieśnić, zamaić, mit Säume» Bemad)fen laffeit pr. et fig. tr. Dla braku ludzi dopuszczono takowym polom zagajenia, i dlatego tam sama pustynia. Haur. Ek. 55, (cf.

‘zadrzewić). Gdy wasze serca plącz oblewa, w kwiaty cnot będą rozkrzewione,, I w owoc, jako żyzne drzewa zagajone. Kulig. Her. 210. ZAGAISKO, a, »., grunt zagajony, drzewami, krzakami zarosły, zrarośl ; mit 33ältllteit tmb ©eftrnud) mtlb oermadjfener 33obeit, ffteit, fftlet. O gdyby pola były uprawione, te zagaiska uprzątnione ! Zab. 1. b, 158. Alb. W lasach, gajach, krzewinach, zarosłych chróstach, kopią z korzenia takowe zagaiska na rolą motykami. Haur. Sk. 28, cf. karczować, karczowisko.—

L-\-

czestl., '!zagarnuje pr. contin., zagarniać co, wiele rzeczy razem prędko porwać. Cn. Th. 1565. an ftd) raffelt, JU* failtmen raffen ; Boh. zahrnauti, zahrnu; (Carn. sagerniti velare , cuntegerc; Vind. sagerniti, sagernit zakryć, sa-gerndu, obgernilu, okrilje , obpafs » opasanie, fartuch, szore), sapopasti, potipati; Croat, zagerlńjem ( cf. za-gardlić), (zagrinyam, zagernuti contegere, zagernyen contecłus, zagernènye velatio , intrgumentum) ; Rag za-garnutti; Bosn. zagarliti, zaghrrilliti, zagherliti complecti, amplecti, zagargljemk complectens , (zaogarnuti, zaogrri-nati cooperire, zaghrrinuti , pokritti, zakopati contegere, sepelire , cf. zagrześć). Kto siła oraz zagarnąć chce , nic nie dotrzyma. Fredr. Ad. 57, (cf. kto wiele obejmuje, mało ściska). Zapuściwszy sieć, zagarnęli ryb mnóstwo, i rwała się sieć. W. Luc. 5 , 5. fie Befdiloffen eine große SOîenge fttfdje, umfafften mit bem fJîejje, fingen, er|afd)ten, rafften Jtifammen. Trzysta mieszczan wyzabijał, a onych wszystkie dobra zagarnywał Krom. 759. zagrabił, zabrał, zajął, zachwycił; au ftd) raffen, ait fid) reißen, fiel gemalt* fallt juetgnen. Czas, który ci marnie schodził, zagarnij i zachowaj. Pilch, Sen list. 1. ochraniaj, oszczędzaj; |alte fte 311 fïîatpe,* fpare fie. Cnota nic próżno nie zostawuje, całą zagarnywa duszę. Pilch. Sen. list. 2, 219. ogarnywa, obejmuje, porywa, zapełnia; fie nimmt bte ganje 0eele ein , rafft fie gauj JU ftd) |in. Filozofia W’ątłe pociski przestronnym zagarnywa łonem. Pilch. Sen. list. 415. (zakrywa, mieści w swoim łonie). — Brona ziemią zagarnia

(ZAGAJAĆ, ob. Zagoić). — Zagajenie, ZAGAJ, iu, m , miejsce zagajone, zamajone, zadrzewione, ein mit Säumen bicf Bemactyfener Ort. Plamka, którą ci teraz na ziemi skazuje, jest rajem, Ogrodem znacznym, cieniów wysokich zagajem. Przyb. Milt. 97. — § Zagaić sąd, sejm, mowę i t. d. otworzyć, zacząć; eröffnen, anfangen, anIjcBett, ZAGARNĄĆ cz. jedntl., Zagarniać niedok., Zagarnywać Beginnen. Oczekawamy, iż pan ma sąd zagaić, a nasze występki na nim rozeznawać. Biel. Hst. 155, (®ertd)t legen, ob. Gaić). Sędzia bywa na sądzie swym, kiedy na miejscu swym sądowym siedzi, co my zagajonym sądem zowiemy. Szczerb. Sax. 596. {ob. zagajny sąd). Sejm zagaić. Teat, 45. d, 56. Wyb. Marszałek sejmowy zagaja projekt ordynacyi dla sądów trybunalskich. Baz. Nar. 2,

14Ó. Bitwę zagaili. Pilch. Sali. 52. ZAGAJNY, a, e, do zagajenia, mający być zagajonym, otworzonym, zaczętym;

ju eröffnen, anjuljeBen, anjufangcn, jn |egett 1 oon ©erid)tê*

Barfeiten). Przed sądem wójtowskim zagajnym, albo burmistrzowskim. Dub. 199.

ZAGAL1G cz. dok., galąc komu podbić piłkę, einem ben Satt jufdflagcn ober eiitfdjeufett. (Slov. zahâljm ferior, za-hałćiwy feriatus; Rag. zagallili miscize bracchia nudare).

ZAGAŁUSZYĆ, ob. Zagłuszyć.

ZAGANIAĆ, ob. Zagnać. ZAGANIAGZ , a m, który zagania, ber fńntreiBer, SBegjager, (Eintreiber ; Sorab. 1. zahanik profligator; Ross. saromnnK'B, (2) marodeur). ZAGANKA, i, i., n. p. Tak śpiewa Dafnis pędząc owce do zaganki.

Toł. Saut. 128.? może do hurtów, do kupy; Ross. 3a-roHKa zagnanie, spędzenie.

ZAGAR, u, m., zagorzelizna , zagorzałość od węgli; ba$

(Erfranfett nom Pollenbampfe, ber 2)unftfd)rotnbei. Zagar z węgli kamiennych może być przyczyną apoplexyi, Perz.

Cyr. 5 , 55. Zagar z węgli tamuje wolny oddech , a ztąd krążenie krwi przez płuca. ib.

posiane nasiona. Kluk. Rośl. 3, 194. zakrywa, pokrywa, 34. Komu się nasza sprawa podobać nie będzie, Nie-zagrzebuje; bebedctt, PGïfd)arrett.    ęhajźe gdzie chce idzie, i sobie zagędzie. Biel. S. N. 11.

szczać, ‘Zagaszczać, 'Zagęstwiać niedok., ‘Zageszczywać czestl., uczynić gęstym, gęściejszym, o gęstość przyprawić, rzadkości pozbawić; Boli. zahustiti; Sorab. {. zabustżu , zahustżam ; Corn, sagostêm ; Vind. sagolhati , sagostiti ; Croat, zagushójem ; stać się gęstym , utracić rzadkość; óerbtcłen, bici machen, bidcr machen, öerbid)teu, bidjtcr machen pr. et fig. tr. Gałązki między szczepami , którekolwiek lam krzywo chropawo *wyrostą , mają być obsiekane, aby próżno ilrzewa nie zagęszczały. Cresc. 575. Persowie strzałami tak w potrzebie zagęszczają powietrze, że i słońca nie widać. Warg. Wal. 104. *za-cimiają, napełniają; Dcrbtcfctt, i)erftn[lem, bid)t aufüüett. Gdy się niebo temi chmurami Zagęści, wisi burza nad nami. Pot. Arg. 318. gęsto napełnia, fid) bid aufüüen , [ich oerbtefeu. Niezliczone tłumy zagęściły bramy. Pot. Arg. 266. gęsto natłoczyły, nacisnęły, zacisnęły, zapchały, zatkały; bid;! mdl ficpfett, anhdufcrt, poll füllen. Święty Jan najwięcej miłością ku bogu i bliźniemu pismo swoje zagęścił. Sk. Kaz. 496 b. napełnił , zapełnił , (cf. zapchać, zatkać): anfüllen, Poll füllen. Tudzież wyświadczeniem bóstwa Chrystusa ewangelią wszędzie zagęszcza. ib. 497. Ludzie mający melancholią , mówią wiele, za-gąszezając rzeczami, tak iż żadnej rzeczy ku końcu nie powiadają. Sienn. 366. zagmatwając, bici unter eiltaitber propfen, ftwfen, Zagęścił kraj osadnikami , gęsto osadził. Ca. Th. 156i. zaludnił gęsto, bid)t anfüllen, ftarf beoölfern , beferen. Kłamliwą monetę zagęszczywając Ślę -żacy, o wielką Polaki szkodę przywodzili. Krom. 545. zamnaźając , pomnażając, gęsto w kurs puszczając, zalewając nią kraj, mit falfd)em (Selbe üherfd)memmen. — Zaimk. Zagęścić się , stać się ‘gęstym , t. j. częstym (ob. ‘Gęsty* częsty), mnożyć się, rozmnażać się, pomnażać się; ftd; häufen, permehren, peroielfdltigctt. Nie wiem, co u licha, tak się teraz kradzieże zagęściły! Teat. 7, 100. Tak się teraz memoryały zagęściły, iż przez nie czasem o bagatelne fraszki naprzykrzają się dworowi. Boh. Kom. 2, 512. Pychy i podłości przywary, zagęszczeniem się swojem już prawie są pospolite , i w rodackiej chodzące sukience;, niby obywatelską okazują postać. Mon. 65, 188, Już się to zagęściło, iż się ludzie targają na kościoły. Vol. Leg. 5, 281. już w zwyczaj , w nałóg , w praktvke poszło , (cf. moda , dobry ton , gust). ZĄGE-ŚCIEG ZAGĘSTNIEĆ , ‘ZAGĘSTW1EĆ nijak, dok., Za-gęstnąć jedntl., stać się gęstym, utracić rzadkość; bid ober btd)t merben , ftd) perbtden, pertdchten ; Sorab. 1. za-hustnu, (zahustnofeż ‘zagęstwiałość ; Bosn. zagwscitise

ZAGASIĆ cz. dok., Zagaszać niedok., Zagaszywać czestl. ; ZAGĘGNĄĆ cz. jedntl., Zagęgać niedok., zacząć gęgać, gę-Sorab. 1. zahaszuyu ; Hag. et Bosn. zagasiti ; Hoss. 3a- ganiem zagłuszyć; loOgadem, lo§fd)nattern, trie eine ©ani , racHTb, 3aramaTb , 3aTymiiTb, saryuiarb; gasząc zatłu- pergacfern, perfd)nattern ; Hoss. 3aKpanaTb , cf. zakrakać. mić , żeby się nie paliło, nie świeciło, aittfli)fd)en. Ja za- ZAGĘŚCIĆ, ‘ZAGĘSTNlć , ‘ZAGĘSTW1Ć cz. dok., Zagę-gaszę świecę, i cicho z nią mówić będę. Tent. 15, 97.

Pójdźcie, zagaście ognie. Teat. 18. c, 94. .Wodą płomień do niego się zbliżający polewając zagaszywala.

Tm. Kam. 93 Jako woda ogień zagasza, tak też jałmużna zagasza grzechy. W. Host. W. 2, 160. — Fig. et tr. Przez wiarę mamy on ogień pokusy zagaszać, ib.

2 , 36. Pijaństwo wszystkie światłości duszy i siłę rozumną zagasza. Cresc. 570. Sami oni ducha zagaszają. W.

Post. W. 141. Prawda słowa bożego ciemnościami bywa zagaszona abo zasłoniona. Baz. Ust. 224. Kąkol *fałe-sznyeh wymysłów ludzkich szeroko rozszerza listy swoje, a wiele, zagasza a zatłumia tego nasienia wiernego pańskiego. Hej. Tost. J 7. (zatłacza, zadusza, czyni go za-nikłym). — Światłością wielką mniejszą zagasiły. Birk.

Dom. 155. przyciemniły, przyćmiły ; nerfiilfteru, perbunfdlt.

ZAGASIC1EL, a Fm., który zagasza, wygasza; Bosn. et Hag. zagasitegl, ber 31it31ofd)er. Extindor, ugasiciel, za-gasiciel, uspokoiciel. Mącz. W rodź. zeńsk. ZAGAS1C1ELKA,

' i, bie 9lu3lö|djerintt. ZAGASISTY, a, e, do zagaszenia, mogący być zagaszonym; Perli)fd)bar, perlöfdjltd), (cf. uga-sisty). Niezagasisty , Hoss. HeyracaeMbńi, neyracHMbiń.

ZAGASNĄĆ nijak, jedntl. , zacząć gasnąć, ugasnąć , pogasnąć pr. et fig- tr. ; Vind savgafniti, pogafnitife; Hoss.

3aracnyTb , 3aracaib, saiyxiiyib , 3aryxato , ( cf zatęchnąć); przestać się palić, świecić; erlbfcĘen, au§Ii>fd)ett.

Słońce zagasło w Hesperyi. Tward. WŁ 159.

*ZAGASZCZAĆfdL Zagościć. 'ZAGĄSZGZAĆ, ob. Zagęścić.

'ZAGASZKOWAĆ, ob. Zagachować.

ZAGAWĘDZ1Ć cz. dok., gawędząc zagadać, loâfdjtwafien, perfd)mai5cu, perplappertt mit langweiligem ©efd)maj)e.

-ŻAGAW1GA, ŻAGAWKA, ob. Żegawka.

ZAGDAKAĆ, f. zagdacze cz. dok., zacząć gdakać, gdacząc przepędzić pr. et fig. tr. ; loëgadertt, pcrgadern ; Hoss.

3aKy4axTaTb.

ZAGDEKAĆ, ZAGDYHAĆ cz. dok., zacząć gderać, ju murren anfangen, unmifltg brummen. Czemużeś taki owaki, zagderał jegomość, nie wypytał się o drogę? Ossol. Str. 7.

ZAGĘBOWAĆ statek cz. dok., za gębę uchwycić, zawiązać; ba$ glußfdjiff am ©cfmabel feftmadjeu, aufchnabèln. Flisy, gdy na cyplu zbyt bystra woda, to dla warunku statek u sztaby zagebują. Haur. Ek. 174.

*ZAGĘDNĄĆ, f. zagędnie, zagędzie cz jedntl. ; Vind. sago-diti , goditi ; Hoss. 3ary4HTb ; zacząć gędzić, zagrać; auffpielen, lośfpielett. Jeśli publika zginie, prywata skakać musi, jako jej zagędą. Hej. Zw. 188. ( tak tańcować, jak dudy grają). Panie miły zima blizko , Bardzo wiot-

szeje nam suknisko , Jeśli barana nie będzie, Pewnie • anhelare, cf. zadyszyć się) ; Hoss. 3arycïkTb, 3arycTk-ząb o ząb zagędzie. Hej. Zw. 254 b. (zadzwoni , zakla- BaTb.

pnie). Czytajcie raczej statut, pożyteczniej będzie, Gło- ZAGIĄĆ, zagiął, f. zagnie, zagnę cz. jedntl., Zaginać śniej wam niż biblia w imieniu zagędzie. Biel. S. M. B. niedok, gięciem zachylić, zakrzywić; anbeugen, Uttlbeugen, Tam czasem tylko leśni satyrowie zagedzą. Tward. Pasq. umfaltm, umlegen; {Boh. zahnuti, zabeybati , zagibać,

ZAGIE - ŻAGIEL.

ZAGIĘTY - ŻAGIEW.

753

Wiać w żagle Floss. nap3TcnTt. Wiatr w pełne żagle przy okręcie wieje. Bauiz. Trag. 577. Wichry rozpętane, z klóz swych wyroszone, wydymają żagle wyniesione. Cltodk. hostk. 10. Co po morzu żeglują, czasem połowicą żaglu pławią się, bo gdyby wszystek rozwinęli, rychlejby tam byli , gdzie me chcą , niżeli kędy chcą. Olw. Ow. 577. Gdyć się zbytnym szczęściem wezdmą

zagibnąć, ob. Gibać, gibnąć) ; Slav, sagnuti ; Flag. sa-ghnutti; Bosn. saghniti, zaghnuti; (Croat, zagnaviti , za-gnavlyam suffoco , opprimo) ; Floss. 3arnyTb, 3arn6aTb.

Szóstą kołdrę we dwoje zagniesz. 1 Leap. Exod. 26.

Zagięcie, zaginanie, replicutio. Cn. Th. 1565. actio et opus; Boh. zśhyb ; Boss. 3arn6Ka, 3arn6tb ; fałd, baS Slnbeugeit, dśinbeugen, ber Slnbug, (Sinlmg, bie gälte. Może jedna siódemka zagięta straciłaby to wszystko, co chcesz nagle Spuść w ten czas żagle. Mon. 68, 881. ( turgida na damie zarobić. Teat. 15, 25. ungebeugt, eingejd/lagen , eingefniffen, im fpbaraofpiele. — Butan. Zagięta łodyga , incurmta , gdy wierzchołek zwisły, do pnia jest zachy-lony. Jundz. 2, 12. — Chirurg. Noże na kształt sierpów zagięte, cullri falcati. Czerw. 50. ftdjclfönuig gębo* gen, getrummt.

*ZAGlE , Zaje , ob. Zajeść.

ŻAGIEL, gla, et glu, m, płachta okrętowa, nawowa ; z Niem. baö Segel ; Angl. sail, (cf. Lut. sagum); Boh płachta korabowa , płatno lodné, wćtrnjk korabowy ; Sorab. 1. tżowmiska pwachta ; Cum jądru, adra, (cf. Germ. )pa* ber); Vind jądru, jadre, adra, jadrovje , barkouski ve-tralou, veslu , (cf. wiosło, cf. wieźć); Croat, jadro, ja-drenicza , saslon (cf. zasłona), sastor ; Flog, jèdro ; Bosn. jedro , jidro ; Boss. napy^cï, napy^coKt,    [cf napiiTb le-    ga , żeglarz , żeglarski, żeglarstwo, ieglowg    ; dożeglować,

• cić 2], (cf. parć; niema, mema ; Ęcel.    mema,    mor.ia *    nazeglować się, nadżeglować, pozegiowuć,    podżeglownó ,

masztj; Eccl. liT.Tfuiao, ( cf, wietrznik,    wiatr).    Żagiel    przezeglowac, przyżeglowac , rozzeglować się, wyieglo-

jest płótno zszywane, które podczas hyzu flisy    na sta-    wad, zazeglować.

tku podnoszą. Magier. Mskr. Żagle są płachty płócien- ZAGIĘTY, Zagięcie, ob. Zagiąć.

ne, pod któremi okręty zwykły wiatrem biegać; które ŻAGIEW', gwi, i., (cf żegać), fungus aridus arboris. Cn. zaś kiedy nawałności następują, zbierają, dlatego aby wiatry mocy nad okrętem nie miały. Otw. Ow. 228; (cf. w prawą płachty nagahł. Zebr. Ow. 75 ; dextra linlea dedit). — Reja rozpostartym żaglem , z płótna urobionym , w który gdy się zawrą wiatry, pędzą statek same swoją mocą, tam gdziekolwiek sternik okrętu rudlem nakieruje. Olw. Ow. 452. Do rei potym żagiel przyprawiono, Który w płócienne wiatr przejmuje łono. Klon.

FL E i.

comprime vela). Gdy wicher abo szarga, strychować potrzeba, t. j. żagiel spuścić. Flour. Ek. 174. ben Segel ftreteben. Marynarze, kiedy się im okręt rozbija, tedy sie każdy miece do żaglu, każdyby chciał być widzian jeden przed drugim u żaglu. Bej. l⁾ost. G g g 6 Żagiel średni, Bosn. jedro sredgne , trechje ; żagiel mały,. Bosn jedro mało, trinchet, (z Włosk ) Nam się żagle porwały. Brud. Ost. a 3. ucięła się robota. — Metonym. Żagiel , nawa czyli okręt z żaglem ;

flota, prócz tych pkretó , 500 zadów wynosiła N. Pum. 25, 149. — Żagiel albo płachta wielka, dla deszczu abo słońca nakrycie. Cn. Th. 1565. ein leir.roanbneS Siegen« bad), Sonnenbad), eine SOîarauife.

Pochodź, żaglik, źaglololny, żaglisly, żeglować, źeglu-

« (s)

, Segler, Sd)tff. Cała ich

Th. 1565. ber geucrfdjmamm. Igniarii, żagiew', rodzaj grzybów-. Urzęd. 142. 'Gębki albo żagwie na dębach, sosnach , bukach , brzozach , ale najlepsza i mocy wyborniejszej w lekarstw ach , modrzew ow a. Urzęd. 14 . —* Ogólniej: Żagiew' rzecz do zapalenia, próchno, hubka i t. d. Wind.’ podżoga , podpał, zapał, podnieta; ber Bnnber, geuerjuttber; Boli. traud. (cf trąd); Sorab. 1. źa-ha ; Garn. zundr, nejtilu , (cf niecić); Yind. zunter, zu-Do rei żagiel jest rabandami przywiązany. ' nia; Bosn. trańd , sikaghna; Hag. trud, siekalina , sie—

zivo ; Slav, kerpa ; Hoss. TpyrB. Ogień nie może być podżegan bez żagwi. Syxt. Śzki. 162 Długo się ogień w żagwi, długo tai w próchnie, Dopadłszy potym swego żywiołu, wybuchnie. Pol. Arg. 601. W żagwi *skry chow-ać. Oczk. Przym. 8. (przytłumić t\lko pożar). Słońce wieczną z siebie światłość toczy, Bez obcej żagwi, bez cudzej pomocy. Suszyć. Pieśń. 5 0 3. (bez strawy, karmi ogniowej, bez posiłku, dodatku) — Allegor. fig. tr. Przyrodzona miłości żagiew', gorącością komplexyi i młodości rozżarzona, z niedostatku przy należytej materyi, rzuca swój zapał gdzie tylko cień jakiej piękności oba-czy. Klok. Turk. 40. Chcieć się sprzeciwić Tureckiej pysze gorącą odpowiedzią , jest to skrzesać ogień ; znosić ich dumę, bardzo układną postawą, jest dodać żagwi zajętemu^ już płomieniowi. i'o. 113. ( dolćwać oliwy do ognia). Żagwie w ludzkiej naturze ukryte, są źrzó-dłem namiętności. Suszyć. Pieśń. 5. S 2 b. Żagiew' do wszeteczeństwa wino. Petr. Pol. 2, 197. (sine Ba-cho friget Venus). } Żagiew' do wszeteczeństwa pijaństwo. Gost. Gor. 129. Żagwią jest próżnowanie do grzechu.

Magier. Mskr. Wynalazkiem człowieka są nawy, któremi rzeki i morza przebywamy, napiąwszy dla pędu wiatrów żagle , a z tyłu przydawszy ster. Pilch. Sen. list. 3 , 65. Lodź ma swego sprawcę, który maszt na po -śrzodku wystawiwszy, i na niin mocnie żagle roztoczywszy, szczęśliwymi wiatry prostą drogą do portu wje-dzie. Żarn. Post. 72. Żagiel pełnosznury. Olw. Ow. 452. Podniósłszy żagle , wiatrem sporym jechaliśmy. Warg. Fiadz. 50. bie Segel auftpamten, airêfpaitncn. Steruj, ruszaj z miejsca nagle, Wiatrom co nas wzywają wszystkie opuść żagle. Przyb. Luz. 54. Injü alle Segel weiten, fpamt öüe Segel auf. Wiatr powstał, my pod żaglem z portu odwijali. przyb. Luz. 145. tuir gingen unter Segel. Francuzi czekali tylko na pierwszy wiatr do wyjścia pod żagle. Pam. 83, 448. do wypłynienia, um unter Segel jU gelten, z powodu wyścia pod żagle floty Bresteńskiej, wstrzymali się Anglicy. N. Pam. 13, 125. wypłynienia, roegen be3 Sluêlaufenô ber Sreftev flotte. I tak się zobo-polnie z królem uściskawszy Ruszamy w pełne'żagle, rzewnie napłakawszy. Jabl. Tel. 80. mit Dollen Segeln.

Sttwnik Lindego »yd. 2 Tom TI.

95

Ząbk. Ml. 139.] Próżnowanie strawą jest wszelakich złości, Namiętności złej żagwią , mamką nieczystości.

nowali. Kosz. Lor. 56. Amurat był bardzo smętny , iż nieprzyjaciela do końca nie zagładził. Baz. Sk, 257. (nie poraził, nie zniszczył). Wszystkie ich okrutne wojsko , Jowisz spuszczonemi z obłoków piorunami, zagładził na ziemi. Lib. Hor. 66. Giniemy, już nas wyroki zagładzą, Nadzieje żadne ratunku nie dadzą. Zab. 13, 135. Har. — Zagładzić z pamięci, wypuścić z pamięci, oddać niepamięci; aug bem ©ebacbtniffe, au$ betn Slnbenfett »ertilgen. Niezagładzony, nie do zapomnienia, niezapa-miętny ; Boss. He3araa4HMŁifi , Hesarja^HM’B, (‘niezagła-dny). Poległ xiążę Henryk, zostawiwszy w kraju nie-zagładzoną pamięć haniebnej klęski. Nar. Hst. 4, 80.

Kulig. Her. 149. Święci, wygnawszy od siebie żagiew' zazdrości, błogosławieństwa swego obfitości wszystkim chcą użyczyć. Birk. Dom. 116.

ZAGINAĆ, ZAGINANIE, ob. Zagiąć, zagięcie.

ZAGINAĆ med. jedntl.; (Boh. et Slov. zahynauti; Sorab. 1. zahinu; Croat, zaginuti, zaginujem); zagubię podpaść, być zagubionym, przepaść; oerloren gefjen, ftd) oerlteren, auśgefyeit, »ergeben, umfommcn. Miej ufność w opatrzności ; ta człowiekowi z głodu zaginąć nie da. Teat. 49. c, o 2, »or junger »ergeben , umfommen. Przeklęty pośle, bodajeś na morzu zaginął, Bodajeś do Epiru nigdy nie ZAGLANCOWAC cz. dok., glancując zatrzeć, zagładzić; zawinął. Morszt. 556.    Zagińcie marnie Parki, co kosą    überglänzen,    oerglangeit,    glanjenb    aitêmacben,    gleidjmadjen.

ścinacie, 1 cokolwiek    pięknego ma świat, odbieracie.    ZAGŁASKAĆ,    f.    zawłaszczę    cz.    dok.,    Zagłaskiw-ać    czestl.,

Zab. 10, 193. (bodajeście przepadły, skapały ). Zaginio-    zagłaskuje pr., głaszczeniem wygładzić, zarównać ; Hoss.

ny, zagubiony, zgubiony, zgładzony, oerloren. Ten na-    aaaommb, 3a4ainHBaTb, glatt ftretdjeln. Nie bez przy-

ród jest bezrządny i zaginiony, którego oczu nie rażą    czyny Nie zagłaskałeś sobie zjeżonćj czupryny. Hej. Wiz.

publiczne wykroczenia. Staś. Num. 1, 225. Hes déplora-    159, — Fig. tr. Przyszedłem na rozrywkę, żeby się

ta, zaginęła, gdzie już więcej żaden płacz nie pomoże.    oczy ludzką posoką przerażone, zagłaskały. Pilch. Sen.

Macz. — Niezaginiony, zaginieniu czyli zagubię niepo-    list. 39. uspokoiły, zaspokoiły, załagodziły; befänfttgett ,

dległy, niezagubny, cf. nieskazisty, niezkazitelny, unoer*    beruhigen.

Iterbor. Zycie po śmierci nagrodzone będzie nigdy nie- ZAGŁĘBIĆ cz. dok., Zagłębiać niedok. , głęboko zapuścić , zaginioną chwałą. Pelr. Ek. 26. wieczną, wiecznie trwa-    tief hinein laffett, vertiefen ; Vind. zaglobozhiti , sglobozhi-

łą, wiekuistą.    ti, sabrefniti; Hag. zadubsti, (cf. zadłubąó); Eccl. Bony-

ZAG1PS0WAĆ cz. dok., gipsem zakryć, zawlec, zatynko-    6.ïhk>. Zagłębienie, (Vind. zaglobozhenje, sglobozhitje,

wać,, »crg^pfcn. Bndlk.    sgloboknost, sahamanje). Zagłębić się zaimk. • Vind. fe

ZAGŁAB1AĆ, ob. Zagłobić.    saglobozbiti, fe sahamałi ; Hag. zadûbslise û misao; za-

*ZAGLĄD, zaglądanie, zajrzanie , ob. Zajrzeć.    głębić się myśląc, w myśli się zapędzić, ftd) tooreiu »er«

ZAGŁADA, y, ź., zagładzenie, zgładzenie, wyniszczenie,    tiefen tt! ©ebattfen. Spytaj się ludzi, którzy się nad

wniweczenie, zagula , zaginienie; ba3 Vernichten, bte    tym od niemałego zagłębiają czasu. Koli. List. 1, 68.

ra; neritae, ex concharum g euere , navigant, concavam sibi partem praebentes, alteram convexam aurae praeben-tes. Cn. Tfy. 1565. ber ©egelftfdj, bte Segelmufc^el, ber (Begier. ZAGLISTY, a, e, — o adv., z żaglami, pełen żaglów ; mit (Segeln,, »oll ©egel, (Segel *, Zaglista nawa. Cn. Th. 1565. Zaglisty bieg, pod żaglem, velificus cursus. Cn. Th. 1565, cf żaglonośny, źaglolotny.

Vernichtung Wojny domowe, i całkowite prawie spo- ZAGLEGOTAĆ , ZAKLEKOTAĆ ob. Glegotać, Klekotać, łeczeń^tw zagłady. N. Paw. 20, 185. Dosyć godziny, ZAGLIK, a, m., ryba morska, nautilus , nauplius Plin., momentu, 'na zmieszanie i zagładę państw obszernych. piscis dictas a similitudine , quam habet cum navi velife-Pdch. Sen. list. 3, 88. Chrześcianie się na własną zacięli zagładę, sami siebie ustawicznemi wojnami niszcząc.

Nar. Coodk. 2, 282. Widząc swoich Achiwów zagładę,

Zatem na walną zgromadzili się radę. Dmoch. II. 5. Na moję zagładę. Ch'oic.    Hoz. 8. Chrośc. Oiv. 155. Zagłada burzyciela Rzpltej.    Nag. Cgc. 111. (zguba, śmierć,

sprzątniecie). Maur obłudnik posłuszen tuszył sobie cicho , Już tu najdzie zagładę Portugalskie licho. Przyb. ZAGLIOWAG, ZAGLIJOWAG cz. dok., zacząć glijować, roz-Luz. 29. — §. Zagłada, zagładzenie z pamięci, zapo-    pałać, rozpaliwszy zachylić, zakrzywić; anfaitgen glühenb

mnienie, zahaczenie wiecznej dawnych uraz szczenią w niepamięć, wygładzenia ich z pamięci, wiecznej ich niepamięci ; erotgeö 33ergeffen, erntge SSergejfen* ^eit. — (ZAGLĄDAĆ , ob Zajrzeć). — ZAGŁADZIĆ cz. dok., Zagładzać niedok.; Boh. zahladiti; Slov. zahladiti antiquare; Sorab. 1. zawadzam deptano, ( distng. zawadzić); Big zagladiti v 1 asi capillos distinguere ; Boss. 3a-3ar.iawHBaTb , sarjram^ato ; gładko zarównać ,

Przysięgą stwierdzono obietnicę    ju machen, auSglityen, im ©lüften «nbeugen, frnmm beugen,

zagłady. Nar. Hst. 2, 108. pu- ZAGŁOBIG cz. dok., Zagłabiać niedok., zagłobić, zaklinić.

rja4HTb

wyrównać; auögldtteu, glatt ebnen, oerglätten, glatt jmjjen, glatt ftreidjen. Zagładzić zmarszczki. Ir. — Zagładzić, zgładzić, wygładzić, wygubić, zagubić, wytępić; ait§* rotten, »ernteten. Zagładziwszy wszystkich tych, których rozumieją sobie na ‘przekazie być, sami państwo opa-

Dudz. 73. Cn. Th. 1365. zanitować, tłerfenlen, »ernteten ; (Hag. zaglâviti, zaglavglîvati concludere , znglava conclu-sio, zaglavak î klin ; Hosn. zaglavili, svrrisciti cacumina-re , zakończyć; Croat, zaglavljlujem , zaglavlyam capite suo , finio , cuneo, cf głowa). Fibulare , wespołek spoić, zlutować, zagłobić. Mącz. Figo, utykam, zagłabiam, zatwierdzam. Macz. Szpony te nie mają czopów, tylko ich końce wpuszczają się w płaszczyznę wnętrzną ściany bez zagłobienia. Jak. Art. 2, 302. Z ciężkiego żalu klinem łacnoćby ciało swe w grobie zagłobić. Pot. Syl. 62. fzagwodździć, zamknąć, zawrzeć, zabić). Znowu pod Tapsem jco z drugimi robi, Jak Scypiona z Petre-

juszem gniecie, Jako w Utyce Katona zagłobi.... Ckrośc.    trybunalskich bywać zagłuszonym. Mon. 65,111. Plotka-

Fars. 15. zamknąwszy do samobójstwa przywodzi. ZA-    mi go'swemi zagłuszali. Baz. Hst. 28. Jak on przyj-

GŁOBA , (*Zagroba. Tr), herb.; podkowa w polu błęki-    dzie , z góry na niego obiedwie, zakrzyczcie go, zaha-

tnym, barkiem do góry; przez nią szabla idzie ; nad ko-    łasujcie , zagłuszcie* Teat. 16. c, 102. Swiegotliwi lu-

roną orle skrzydło, strzałą pszeszyte. Kurop. 3, 58, ettt    dzie, nie mówią, ale uszy zagłuszają, ‘zanieprazniają lu-

getDtffeê äßappett.    _    dzi, rzekczą, szczekają. Eraz. Jez. D 5, 6 b. Okropnym

ZAGŁODAĆ cz. dok., zacząć głodać t. j. gryźć, zagryzać,    krzykiem góry zagłuszył i lasy. Pot. Arg. 259. — §. Za-

obgryzać, ju Uebei^en anfangen. ZAGŁODNIEĆ nijak, dok.,    głuszyć, zadurzyć, odurzyć, przytomności i zmysłów

zacząć głód mrzeć, głodem zamrzeć; anfangen hungrig    pozbawić phys. et mor. ; betäuben, ber ©eifteSgegenrcart be*

ju werben, »on junger fc^irad?, elenb werben. Zagłodnia-    rauben, ber Sinne berauben. Trunek ten ma moc na-

łe i wychudłe bydło z rykiem po polu tuła sie, szuka-    tychmiast zagłuszyć człowieka, jak trucizna, i sprawić

jąc żywności. Staś. Num 1, 51. ZAGŁODZIĆ cz. dok.,    sen na półgodziny. Teat. 52. c, 17. Zażywaj, czego

głodem zamęczyć, mit junger quälen, fcfywädjen. Sucho-    król Mitrydates zażył, Byś zaś    czego nie połknął nie-

ty przydają się koniowi z długiego zagłodzenia , gdy nie-    zdrowego, acz ci    kiedyby się    nie powiódł taki kąsek,

wiele jadając, często a wiele pracuje Cresc. 557.    snadnie O zdradę nocną, i tych, co cię ’zagłuszą. Opal.

ZAGLOLOTiNY, a, e, — ie adv., velivolvs, lecący pod ża- Sat. 46. (zaduszą, uduszą, zadławią). — g Zagłuszyć glem, żaglisty ; fegelflicgeub, mit »»Kem ©cgel. Żaglolotny    rośliny, zatłumiać    je gęstwą,    ^flanjen im SBacbétîjiime

okręt. Zbił. Dr. C 2. Twardy \\Ł 175. Okrętu żaglo-    erfticfen. Wybujałe    drzewo Cmi    krzaki i zagłusza, coby

lotnego żeglarz na pchnął. Zebr. Ow. 396 ; veliferam    owoc niosły. Kras. W. 59. Fiołek albo majeran , *cko-

iiavem. On to właśnie tak czyni, jako ów co morze    ciaj pięknie pachnie, nic nie jest, kiedy go pokrzywy

W żaglolotnym okręcie w daleki kraj porze. Zbił. a 4.    zagłuszą. Rej. Zw. 148 b. — $. Fig. tr. Sławę ich mę-

Morza żaglolotne. A. Kchan. 9. ŻAGLONOSNY, a, e,    czeńską zagłuszał, jakoby ich o grzechy zabijano. Sk.

fegeltragmb, velifer. Pomyślnym od brzegu powiewem    Dz. 251. (zaćmił, umniejszył, szkalował). Ty panie mą

Uniesiona łódź płynie żaglonośnym drzewem, Gładko bieg    niewinność objaw' zagłuszoną, l’aszk. Dz. 42, ( pognę-

swój kierując. Żab. 6, 376. Nar., Nar. Dz. 2, 117.    bioną, zpotwarzoną). Stało się przez żydów w roku

ZAGŁÓWEK, wka . m„ poduszka pod głowę, cf. wezgło-    1598 u Tarnowa jakieś okrucieństwo, ale zagłuszyli złowię; ettt §auptftffen, ^opffiffen. Cervical, zagłówek. Urs.    tem. Syr. 1339. zaciszyli , uciszyli, przytłumili, stłumi-

Gr. 137. Zagłówek, poduszka ZAGŁOWCZANA. Mącz.    li, zatarli. ZAGŁUSZYCIEL , a, m., który zagłusza, ber

'Trunny tyle przybyło, że i zagłówek włożyć w nia mo-    Setäuber, ©rfttcfer ( (Bag. zagluscitegl). W rodź. ieńslt. ZA-

gli. Sk. Dz. 665". '    "    ‘    GŁUSZYCJELKA, i. _

ŻAGLOWY, a, e^od żaglu; Carn. adrćne; Boss. napy- ZAGLUZOWAG , ZAGLÓZOWAć cz. dok, gluzująe zamazać, Chłih , (Segel * . Żaglowy drąg; Slov. żeżło antenna. Cn.    wymazać, zagładzić, wytępić; auëftretd)eu, aitêrabtrett,

Th. 1565, (ob. Reja). Żaglowe płótno, parć, Vind. ja-    megmadjen, megbrtngen , auirotten, »ertilgen.

szać, w kupę jedno w drugie wgnieść, wcisnąć, wrzucić ; unter etnanber jufammen fneten, tu etuS ptfammen bru* efett, »ermtfdien, oermirrett pr. et fig. tr. ; Sorab. 1. za-schmatam. Nie z tych to matek urodzona dziatwa Morze to ścierwy Puńskiemi zagmatwa , Lub Hanibala przeszyje popłochem. Hor. 2, 71. Nar. zatyka, zapycha, zapełnia ; »0Ü ftopfeu, auftopfeu. Jedno po drugiem robi, ani sie to zagmatwa , bo wszystko porządkiem czyni. Jabt. Tel. 526. nie zapłacze się , nie zamota się zamiesza się ; e3 »erjï|t ftd; nic\)it »ermfrrt ftd), utebt. Myśli ciemne zagmatwane i nieporządne. Gol. Wym, 219. Tę sprawkę tak zamatwali , że mi aż łeb trzeszczał. Tent. 43. c, 8. Wyb. — Symbolum ś Atanazego w xiężnicy Rzymskiej zagmatwane długo było. Sk. Dz. 215. zarzucone, zawieruszone; »erlegt, unter attbre ©adjen »ermifebt, »erloren.

demi pert, jadrovina ; Ross. napycHHa , napycHHKa , pa- ZAGMATWAĆ, ’ZAMATWAĆ cz. dok., gmatwaniem pomie-BeH4yh"B, 3fta»entud). Żaglowy rzemieśnik , ‘żaglownik , co żagle robi Boss. napycnHKB.

ZAGŁOCHNAĆ nijak, jedntl., być zagłuszonym, nieco ogłuchnąć, 'dehnąć, zacząć utracać słuch; etr»a$ betäubt werben , taub werben ; [Bag. zagluhnuti). Uszy ich za-głuchną. Buda. Midi. 7, 16 (uszy ich ogłuszeją. Bibl.

Gd.). Zagłuchły Boss. 3ar;iox.ibin.

nie

755

ZAGŁOBA - - ZAGŁUSZYĆ.

Z AGŁU SZ Y CIEL - ZAGNAĆ.

ZAGŁUPIĆ cz. dok., głupim uczynić, na głupca wystrychnąć; einen butitm machen, afê bumm barftellen. Nie za-głupił-li bóg mądrości świata tego? Budn. 1 Cor. i, 21.

ZAGŁUSZYĆ, "'ZAGAŁUSZYĆ cz. dok., Zagłuszać niedok., głuchym kogo uczynić, słuchu pozbawić, uczynić że ogłuchnie; einen "taub machen, bećt ©elmrê berauben, ilm betäuben , übertäuben ; Croat, zaglushiti, saglushiti, za-glussujem, zagiushujem , (zaguebujem * zaduszam , zatłu-miam) ; Bag. zajûsciti, zagluscîvati ; Bosn. zagluscjati,

razbiat glavu rjecima ; Boss. 3arayuiHTb , 3ai\iymaTb pr. ZAGMERAG cz. dok , gmerząc poruszyć , zawieruszyć; »er* et tr. Lubią oni zabawy zagłuszające. Teat. 30. b, 29. frabbeln, juîrabbeltt. hałasujące, wrzaskliwe, szumne, szumem odurzające, ZAGNABlć, ob. Zagnębić.

betäubenbe SSergmigmtgen. Szatan począł zaślepiać i za- ZAGNAĆ, ‘‘Zażonąć cz. jedntl., f. zagna, zażenie, zagoni, głuszać oqego człowieka niewinnego. Bej. Post. Mm 3.    Zagonić    dok., Zaganiać, 'Zażcniać niedok.,    [mylnie: Za-

Zagłusza mię opowiadaniem dzieł sławnych. Teat. 6,    gnać, f.    zażenie, Zagonić, f. zagoni; a    \erb. zażonąć

100. (zakrzykuje). Trafiło mi się w izbach sejmowych i    niema 2]    ; Boh. zahnati, zahnal , zahanéti ,    zażenu ; Slov.

zahânjm ; Sorab. 1. fahnacźj zahanam, zacżeru ; Sorab. 2. roty, mieczem sobie ściele drogę. Bardz. Luk. 122. Pers zagnasch ; Vind. sagnat, sagnati , saganjati, sagoniti,    porażony Rozsypką vv    góry uchodził i w lasy; Poszedł

zatirati, (to fvoio sapraviti , sagnati » zatracić , zamarno-    wciąż za nim Tankred    zagoniony. P. Kchan. Jer. 14.

wać majątek); Croat, zagânyam; Bosa. saghnatli ; Rag. ZAGNAJAĆ, ob. Zagnoić. ZAGNĘ, ob. Zagiąć, zaghnatli ; Ross. 3arnaTb, 3aroHHTb, saraniiBan, ; zagnać, ZAGNĘBIĆ, *ZAGNĄBIĆ cz. dok., gnębiąc zatłoczyć, tiff zagonić, zaganiać, zapędzić gnaniem, gonieniem; btë    Hitter b rÜÆCît, hinunter brücfcit pr. et fig. tr. ZAGNĘBIC1EL,

rooffin jagen, treiben, btô hinter etmaS fun treiben, jagen.    ob. Pognębicie!.

Zaganiam bydło gdzie, pello procul, vel trans fluńum, ZAGNIATAĆ, ob. Zagnieść.

ultra situas pecus. Cu. Th. 1365. Lada chłopię, lada ZAGNIĆ med. dok., Zagnić się zaimek., ‘Zagnijać , Zagni-wyrostek miał to z serca, że one bahatyry wielkie, tłu- wać niedok., zgnilizną zajść, attfauleit, in gäulttiß über» ste, brodate janczary, jako niedźwiedzie jakie zaganiał.    gepeit, (cf. actiu. zagnoićj; Vind. sagmti ; Bosa. saghnitti ;

Birk. Chodk. 8. odganiał, odpędzał, pędził przed sobą;    Rag. saghnjetti; Ross. 3anmrb, 3amnBarb. W pier—

fie trieben fie meg, trieben fie nor fid; flirt. Przy gniazdach    wszym gnojniku gnój nowy zagnijał i dostawał dobrze,

kokosz jelenim rogiem kurzyć; bo jego wonią węże i    Cresc. 81. Dźbla lniane mają być w wodzie moczone

inne robactwo precz zagania. Cresc. 582. odgania , od-    tak długo , *aże się zagniją, iżby włókna od drżenia ode-

pędza, odpłasza , wstrzymuje; treibt fie meg, oertreibt fte.    wstały. Cresc. 189. Te rzeczy najrychlej zwykły się za-

Co cię zagnuło w nasze stanowisko? P. Kchan. Jer. 87.    gnić, które są bardzo    wilgotne. Syxt. Szkl 145. Oleju

co cię zapędziło, przypędziło, mad ï)at bid) bid JU und    wszelakiego i oliwy chowanie, aby się nie zagniły i nie

Wino mogłoby

Ijergetrtebeit? Osła sierotczynego zaganiali , i brali w za-    kaziły. Sleszk. Ped. 275. Sienn. 577.

stawne wołu wdowinego. 1 Loop. Job. 24, 2. (osła siero-    się przez długie chowanie zagnić, i muchy i motyle za-

tek zajmują. Bibl. Gd ; pędzą zajętego do siebie, fie    rodzić. Smotr. Lam. 189. Ryby się prędko w żołądku

treiben tint 3U fid; fort, treiben ihn ein). O pijanicy mówią,    psują i zagniwają. Sak. Probt. 150. Rzadko mąż bywa

iż idąc kaczki zagania. Dwór. D 4. tacza się, ber Se»    trzeźwy, ‘zawżdy się popiją, Wstaną ku południowi, oczy

trunfne torfeit, treibt bie (Enten ein. Z ciemnych ‘szelin i    im zagniją. Biel. S. N. 21. Zagniły, Rag. saghgriio,

krzewistej łozy Ziżenia w kupę rozbłąkane kozy. Zib. 9,    n. p. Najlepszy jest pokarm drzewom muł z kału albo

17. spędza, er treibt fie jnfatntnen. Zagnanie, zagonie-    z błot, w miernej wilgotności, zagniły. Cresc. 660. ZA-

nie ; bad fötntreibcn , tpmjagen, Vertreiben, Verjagen, 2Beg*    GNICIE, zagniłość, bad Äitfaulen, artgefjettbe gäulnij). Sadziec

treiben, 2ß.’gjageu , (Eiutreiben, (Entjagcn ; Ross. 3?roim ,    ziele świerzb i inni krosty zagnicia ‘spądza. Syr. 282.

3ar0HKa , (cf zagon). Zagnanie, wygnanie, wygnań- ZAGNIEŚĆ, zagniótł, zagnietli, f. zagniecie, zagniotę cz. sLvVo, im i.istwo , jasyr; Vtnd. sagnanje , sagen, bie    dok., Zagniatać, Zagniotać niedok., gniotąc zaprawić,

Sßegtreibmtg , VL’gführnag, ©efangeiifdjafr, bad (Eril Sły-    zaczynć, zatłoczyć, zadusić; oerfiteten, eiitfneten, jufam*

szoli , iż ci, co przyszli z zagnania, budowali kościoł.    tttenfiteteu, jnfatmnęnbriicłeil , erbritełen ; {Boh. zamaćkati;

Radź Ezdr, 4, 1. (lud, który przyszedł z pojmania.    Croat, zagnyelujem). Dziesiąta część mąki pszennej za-

Bibl. Gd. ; z niewoii B ibilońskićj).—§. Zagnać kogo do    gniatanej. 3 Leop. Exod. 29, 40. (dziesiąta część ‘zemły

czego, zapęduć, przypędzić, zachęcić usilnie, mOjU an*    polanej olejem tłucźonyrn. 1 Leop.) zmieszanej z oliwą

treiben. Pieszczone pa u i eta do żadnej się    rzeczy nie    wytłoczoną. Bibl. Gd.). Węiąć tej gliny dwie części i

przygładzają, tyją jako wieprzowie    w domu ,    na    wojnę    cęleju trzecią część, to    czystą wodą    zagnieść i zrobić

ichnie zażemesz Birk. o Ecorb.    30. Samo    nas    przy-    kukiełkę. Torz. Skł 86.    Zagniecienie ;    Ross. sawfecB, 3a-

rodzenie do tego zagania, abyśmy    się starali    być    pozy-    MtcKa, (cf. zamieszać;.    — Wszystkie    nieszczęścia razem

tecznymi. Pilch. Sen. lid. 34. — §. Zaimk. Zigonić się,    na mnie się zwaliły, boję się żeby mnie nie zagniotły,

zapędzić się za kim, zipuścić się goniąc, pędząc» za-    Trat. 3. b, 65. zatłoczyły.

ciec się, zabiedz się; Cirn. sagajnam se, nacbreniten, nacfp ZAGNIEWAĆ cz. dok., gniew wzbudzić, cf. rozgniewać; fe£en, im Vacbfe£eit ju mett rennen, ftch nvi^fe^etiö jtt mett    juin 3bi‘n aufbringen, ärgerlich machen. Ta odpowiedź

entfernen, »erlaufen, »erticfeit. do Gideona. Budn. Jud. 20, 45. (gonili ich aż do Gideon. Bibl. Gd ). Trafiło się jednemu z Hunów zagonić się za jeleniem przez rzekę Wofhę. Biel. Św. 122. Zagonił się dzik, chcąc nosem obierać wiszącą. Zebr. Ow. 193; (ibat.) Różnemi miejscy poszedł meprzyja-

Zagonili się za nimi, aż    Kromwela zagniewała Zofią. Zab. 14, 350. Hen. Zagnie

wać, się , oburzyć się; aufgebracht merben, in Sont géra» then ; Eccl. npupasrHiBaTHca Fortuna na lud zagniewała się potężny. Bardz. Luk. 2 , 22. Powiedziano o Nabu-chodonozorze, piekło zagniewało się na zabieżenie przyjścia jego. Zygr. Gon. 429. Zagniewany, oburzony; auf» ciel; gdy się na jednym zaieniesz, z tyłu cię drugi    gebracht, ärgerlich, jortiig.

oskoczy. Krom. 204; insegui. Stać o co, zagonić się ZAGNIEŹDZIĆ cz. dok., Zagnieżdżać niedok., gniazdo zało-bez wstydu, około białej głowy zabiegać, procari. Mącz.    żyć pr. et. fig. tr., einnifteit. — Źagnieździć się zaimk.,

Zagoniony, zapędzony, zapędem uniesiony; tm 3îac&fe0ert    ftch eimtiften.

i, i., cokolwiek zagniłego , rzecz zagniła; §aule§, Ver» faulted, plur. Zagniłki, »erfaulteS 3fU0- ZAGNIŁOŚĆ, ści, z., zajście zgnilizną, ba$ Sinfoniett, bie ^aitlniß ; Ross. mi-

begriffen, ttachfe|enb, ftch int Vachjagen oertiefenb, ju meit *ZAGMJAĆ, ob. Zagnić. ZAGNIŁEK, łku, m, ZAGNIEKA, jagenb. Ogar ‘pądowy, dobry, doświadczony, Poszedł w góry, za wielkim zwierzem zagoniony. Pot. Arg. 282.

Natarczywie cesarski hufiec zagoniony, na gęste natrze

K)uecTl>. Obleczone jest ciało moje zagniłością i smrodli-    zaniechać, zowie się zagodzeniem. Gal. Cyw. 3, 244.

wym prochem, 1 Leop. Job. 7, 5. (obleczone jest ciało    wedjfelfettlge 2lu3gletd)ung.

w robaki i w plugastwo z prochu. Bibl. Gd). Kościoł ZAGOIĆ cz. dok., Zagajać niedok., (distng. zagaić, zagajać), który pierwej wonnemi prochy, rnas'ciami i kadzeniem gojąc ranę zamknąć, wyleczyć, ctnc SBuubC juljetlett ; Boh. pachnął, jako teraz zagniłością ścierwu i szpetną wonią    zahugiti ; Vend sazeliti, obzeliti, dozeliti, ( cf. ocalić,

trupów a ze krwi rannych napełniony jest! Jer. Zbr. 182.    cf. cały); Ross. 3aJKHBHTŁ , 3a5KHB.um>, (cf. zażyć), pr.

Naciast jest ciasto z mąki ciepłą wodą zaczynionej, za-    cl fig. tr. Ranę tak długo otworem utrzymywać, aż się

gniłością zakwaszone. Syr. 998. Te materye , z któremi    od spodu zagajać zacznie. Perz. Cyr. 86, Ross. saJKHBaerE.

wody bywają pomieszane, tak daleko są od zagniłości i    Najszkodltwszemi bywają gojące plastry, które rany i

zas'mierdzenia, jako niebo od ziemi. Syxt. SzkŁ 145.    wrzody jako najprędzej zagajają. Perz. Lek. 307. Nie

bo otok , nie

Choroba ta bywa z zapsowania i z zagniłości pokarmów,    dopuszczać się ranie z wierzchu zagajać

która zagniłość dla słabości ciepła przyrodzonego w sta-    miawszy którędy odchodzić, wewnątrzby ściekać musiał,

rych ludziach być musi. Sak. Pr obi. 75. W ciele dzie-    Perz. Cyr. 86. Ja-ć zagoję bliznę twoje, a z ran twoich

cięcym wrzedzienice pochodzą z zagniłości wilgoci. Spicz.    wygoję cię. 1 Leop. Jer. 30, 17. (ja-ć zdrowie przy-

8. Wino zagnije się w ciele , a z onej zagniłości bywają    wrócę. Bibl. Gd.). Proszek ten rany zagaja. Spicz. 8.

niemocy. Urzed 459. Wino wonne w sercu krew'czyści    Z'gojenie, Ross. 3a5KHBRHie, (cf. zażywanie); Escl. 3apa-

od wszelkiej zagniłości abo zaduszności. Cresg. 370.    mcHie, 3a*HB.ieHie, (cf. zarościć). Zagoi czas tę ranę,

W północnych krainach z zagniłości krwi często bywają    która ją dziś boli. Teal. 26, 8. Jego słowa podwoją me

gorączki. Petr. El. 87. ZAGNIŁY, zagnile, ZAGNIWAĆ, ob. Zagnić.

‘ZAGNIOTAć , Zagniotę, ob. Zagnieść. ZAGM0TEK, tku , w., cokolwiek zagniecionego, etroaS 3w[ctmmcngefiietete0. Zagniotek u palca, zadzierk, zanokieć, bet 3łietuagel cm finger.

ZAGN01Ć cz-. dok., Zagnojać 'niedok., gnojem zapełnić , za-plugavié, zamierzwić; bemtfleit, mit SDîift anfüllen, oenut-flatjjtge.t pr. et fig. tr. Cn. Th. 1565. — g. Zagnoić, czynić że co zagnije » w gnój obrócić ; faulen ma* djen, in gaulritjl übcrgeljen laffen. Zagnoić się, zagnić, in $(hllm$ ïbergeljetî. Drzewa okładają liściem i wytłoczonemu gronami, aby one rzeczy zagnoiwszy się, więcej dodawały drzewu ‘wilgoty ku obfitszemu obrodzeniu. Cresc. 59. Zagnoić ranę, zaropić, eitern machen. Z'gnoić się, zaropić się; eitern, in èiterung übergeben ; Roh. zabno-giti se, zagitriti se , cf. za jątrzy ć się.

ZAGNUŚNlC cz. dok., Zagnuśniać niedok., gnuśnym uczynić,

it trage tnacfjen. Niedbalstwo i nieochędostwo rozum zagnu-śniają. Mącz. Okrzepła dzielność a pokój zaspany. Głaskał niesforne i zagnuśniał stany. Kniaź. Poez. 1, 209. ZAGNUŚNfEG nijak, dok., stać się gnuśnym, faul uttb trage werben.

męczarnie , przychodzi przeszyć me serce , i źle zagojoną otworzyć ranę. Teat. 50, 57. — Nie zagojony, 'niezagoisty, nie do zagojenia, Wtljetl&ar. To są śmiertelne te razy a srogie rany jego , a nigdy niezagojone ani uleczone żadnym wymyślonem lekarstwem świata tego. Rej Post. J i i 4.

ZAGOLIĆ cz. dok., goląc zaciągnąć, »erraffte«, oerbalbtreit; Ross. 3aópnTb, 3aóp»BaTb. §. Zagolić, Zagolnąć jednll., zamachnąć, einen $teb »erfefcen.

ZAGODNY, a, e — ie adv., zagadzający, zngndzony, dogadzający, dogodny. odpowiadający; üergleictjenb, auêglet» ebenb, jntragltdj, erfprie^ltćb, entfprecfyenb. W próżny żołądek nie ostre, lecz chłodne Wpuszczać potrzeba rzeczy, i trunki zagodne. Hor. Bat, 217. ZAGODZIĆ cz. dok . , Zagadzać niedok., załatwić-sprzeczność , pogodzić przeciwieństwo, zajednać; au^glei^en, bie SBiberiprucffe ^eben, oKcó gut ma^en; (Slov. zabazugi projkio, cf. ugodzić). Spory łagodnym sposobem zagodzić można. Gal. Cyw. 1, 53. Mnie się zdaje , że lepie|by jakim innym sposobem zagodzić tę sprawę. Taet. 29 , 121. My zamilczeniem tych imion, kłótnią tę zagadzamy. Kpez. Ukl. 149. Mam urazę do Wac Pana, pojedynkiem mezagodzoną. Teat. 21, 177. która się nie da zagodzić przez pojedynek, unauäglei$bar. — VVzajemnie sobie co dać, uczynić albo

orze ,

ZAGNIŁY - ZAGODZI Ć.j

ZAGOIĆ - ZAGON.

757

ZAGON, u, m., Zagonek, nku, m„ zdrbn., na roli zagon, to co po ogrodach grzęda, pewna liczba skib i brózd, od drugich większą brózdą oddzielona; baź 2lcferlieet, §elbl>eet ; Boh zâhon, zahonec, zahonćek ; Sorab. 2 lagun, (goni) ; Sorab. 1. hone jugerum, stajanie, staje, cf. (wygon), po Ilonach jugeralim, woszrielk , (cf. wzryć, wyryć) ; Vmd. greda (grzęda), sagon, sagnanje * zagnanie, wygnanie, wypędzenie, zapędzenie; Croat, pogoń, uratnik limes decumanus in agris , vineis, cardo, (ob. Uwroć); Slav. slog, flog, (cf. słój, cf. złożyć), (Boss. sarOHtB zagnanie, zapęd, zawód, tyle ile w jednym zawodzie ubiedz może, oddzielna rola; aarOHiiUWB zaganiacz . marudarz marodeur, H3rOHT> w-padnienie, napaść , *wtarezka ; Eecl. saroHt ii.ïh 6opo3ja) Sadzić po zagonie albo po skibach. Cn Th. 1366 Długie w 'lechę układał zagony, A potym bryły rozbijał przez brony. Chrośc. Job 15 i. Zagony albo ‘gruby, Mrugdzie grzędami zowią Cresc. 302 Na kilku zagonach, zwyczajnie; jak szlachcic Podlaski Teat 1. b, 39 (nie wielki dziedzic). Na jednym zagonie siedzą Cn. Ad. 1296, (cf. trzy o jednym oszczepie) Zagonem , zagonami, grzędami; Ross. norpfMHO, rzędami, beettveife, in Werten.— Syneed. Zagon, rola, pole uprawne; Slcîerfclb, 2lcfer, §clb. Miły zagon ojczysty, lub pracą nabyty, Miłe proste poszycie, i dom nie nakryty. Bach. Ep. 64, (cf. szlachcic na zagrodzie , równa się wojewodzie). Czy to w niepłodnym piasku posiać myślisz żyto, Próżno pracują woły, i pług Bo się w zagony nie obróci morze. Chrośc. Ow. 64 , (cf. próżno orać morskie brzegi). — *g. Zagon na szachownicy. Tr. szereg, eine Sîei^e Selber auf bent <§djad;brete.

— *§. Milit. Zagon, ‘wtarczka , zabieg, zapęd , zapad,    goraz , zagoranin, f. zagorkigna, zagorka; Ross. 3arop-

wycieczka, partya żołnierzy na ‘wtarczkę idących; ©reif*    hmh ; transmontanus. Cn. Th. 1366. iibergebtrgtfd), fnnter*

partity, ©treifjug, ©treiferety ; Boh. strâff ; Rag. róbgna,    gebtrgtfrf), ultramontanifd). Zagórnym kościołom kato-

vulg. robią, (cf. ’’rób, °rab). Verba midtiplicia in re    lickim z Rzymu papież dary posyłał. Sk. Dz. 1111.

bellica apud nostrates reperiuntur, melaphorice nuncupata,    Kraina zagórna, ob. Zagórze.

guale est Zagon quod nomen sulcum agri, et etiam alam ZAGORSZYG cz. dok., pogorszyć; Vind. sagrenkuvati , »er* Tatarici equitatus notât. Joan. Zamość i us ap. Orze-    fdjUmtnertt, trett arger tttacfyen.

Hum in histor. Inlerr. 6. — Zagon transferlur ad rem ZAGORYWAG, ob. Zagorzeć. ZAGORZALEC, lca, m., czło-militem , ut Zagony rozpuścili Tatarzy, zagonem iść. Cn. wiek zagorzały, zapalony, zapaleniec, zbytni gorliwiec; Th. 1566. (lecz uważając źrzódło słowa zagon, od za- eilt Slantntenfopf, Sraufcfopf,    , Sobcrfopf. Widziano

gonienia, zagnania, gonienia, i wzgląd mając na zna-    także zagorzalców, którzy uwzięli się gwałcić wszystkie

czenia tegoż słowa w Windyjskim i Rosyjskim dyalekcie,    prawidła przystojnośei. N. Barn. 3, 62. ZAGORZAŁOŚĆ,

utrzymaćby można, że znaczenie zagonu jako *wtarczki ,    ści, z. , zapalczywość . $ij;föpffgfeit, (Erf)t0ttng, ob. Zago-

wpadu, napaści, jest pierwszym, jako grzędy rolnej    rżenie, zagorzelina. ZAGORZAŁY, ob. Zagorzeć,

przenośnym, na kształt uwroci od wracania, staja od ZAGORZE, a, n., kraina za górą, bte ©egettb fjtnter betE stajania). Krzyżacy w zagony puścili tysiąc ośmset ‘rej- ©ebtrge , jenfettê beô ©ebtrgeë über S3ergeÖ ; Slov. zàhori; terów, którzy wiele Litwy pobiwszy, z wielkim się ‘poło-    Rag. zagórje ; Ross. 3aropi»e. Za zagórzem ścieżkami

nem wrócili Stryj k. % 56. Bisurmanin w zagon rozpuszcza    skrytemi Skradłszy się, górę nad niemi objęli. Jabł. Buk.

psy swe rozjuszone, Ćzęstem zwycięstwem mając opo-    S 4. Z zagórza ich więcej jeszcze przybyło. Kmit. bpit. *

jone. Bak. Bob. Biij Tatarowie Ruskie ziemie wojo-    C 2 b. — Górnictw. Górzystość tylna albo zagórze, £dn*

wali, przeciw którym Jan Łaszcz z rycerstwem zebra-    tergcbirge, część spaczna gór pośrzednich zaeząwszy od

nym wyprawił się prędko , zagon pierwej, a potym kosz    najwyższego górzystości szczytu , aż do przypierających

ich poraził. Biel. Św. 246. Drapieżne zagony Tatarów    równin. Mier. Mskr.

gorewać niedok. ; Boh. zahoreti, zahofjm; Soral. 1. za-hofam szo , zapalam szo ; Carn. sagoręti, sagoręl, sa-gorim ; Rag. zagorjetti ; Ross. saroptTb, 3anbUWTi>, B03-roptTŁCH ; Eccl. B03roptTiica , 3aroptTbca , BinuxHyTb ; zagorzeć, zagorzeć się, zapalić się, zajętym być od ognia; ftd) entjunben, «tibrenneu, ln ^euer flammen geraden, $u bremten anfangen, (cf. activ. zagrzaćj. Gdy się z komina izba stołowa zagorzała ; flagrmte triclinio ex conceptu camini. Cn. Th. 1366. Jak się więc próżna ‘kłosia słoma zagorewa, Jak się więc od łuczywa pasieka zatlewa, Tak bóg w promienie zabrnął. Zebr. Ow. 16. Czasem tak mu się serce od tych płomieni niebieskich zagorywa, iż dla zbytniego bicia zdało się, że chciało precz z ciała wyskoczyć. Wys. Ahj. 235. Zagorzało się gdzie, concepit flammam aliquid. Cn. Th. 1566. zajęło się ogniem, zajął się ogień, wybuchnął; e3 ift getter anêgefommett, abgebrochen. W kraju tym, gdy się zagore, tedy nie dzwonią, ale się sąsieclzi zwoływają ku ratowaniu. Baz Hsl. 58. Zagorzenie się domu , miasta , zapał, zapalenie, sed loco hujus vocis ogień fere usurpatur. Cn. Th. 1566, cf. gore, pożar; ba£ tn$ fetter ©craven, bte geuerêbrunft. Zagorzały, zapalony pr. et fig. tr. ; angejünbet, angebrannt, erfjtfct, entbrannt, W nocy baba latała, jak kot zagorzały. Zab. 15, 279. Trgb, Pot, Arg. 742. (jak kot, którego leżącego na ognisku węgle poparzyły, ogień skórę zachwycił, cf. jak pies oparzony). Z rana w bekieszkach, czapeczkach i z rękawkami, jak zagorzali latacie za nowinkami: Gaz. Nar. 1, 16 6. (zapalenie, szalenie). Zagorzałe pały, u tych kobiet nic więcej w głowie , tylko tararaszki. Teat. 33. d, 19. (szalone pałki, cf. zagorzalec).— §. Zagorywam od słońca, de homine, exuri in sole. Cn. Th. 1366. com ©ontten* ftiebe leiben, »om ©onnenbranbe famach werben. Zagorżały

758

ZAGOŃCZY- ZAGÓRNY.

ZAGORSZYĆ-ZAGORZEĆ.

często gromiono. Shyjk. Gon. X o. Tatarskie kupy pu- ZAGORZEĆ, zagorzał, zagore med. dok., Zagorywai, 'Za-stosząee kraje, w dawnych autorach nazywane zagonami, które rozpuszczali Tatarowie w czambuł. Czart. Myśl. 100,

(cf. czambuł). Niektórzy nasi rotmistrze w zagony jeżdżąc, wiele wsi spalili i korzyści wywiedli. Biel. Św. 266.

Wy. zaś w ich kraj, kiedy chcemy, zagony puszczamy,

1 plon z ich pomieszkania zawsze sprowadzamy. Jabł.

Tel. 141. — Impr. tr. Zagon, zawód wojenny, wyprawa wojenna , expedycya , flrięg8e?pebitfon. Numa ku końcowi zagonu już ma doświadczenie starego żołnierza. Staś. Num.

1,101. — § Zagony, turnieje wojenne, bitwy; $riegêge* ifimmel, ©djlacfyt, $antpf, $rteg. Z tobą wojenne zaczyna zagony. Burdz. Trag. 30 Idzie jak szalony, Oto do mnie Z pięściami zawodzi zagony, ib. 401.— $. Zagon za kim, pogoń; ba8 9ład)fefcert, bte M)fe£er. W głębokie, lasy ucieka nocą, gdzie go zagony prędkie nie zoczą. Miask.

Ryt. G9. — Fig. tr. Za mojej rozwiozłości puszczone zagony, Wstydzę się, będąc winny, będąc osądzony.

Treb. S. M. 106. za puszczone jej lejce, cugle, za jej niehamowane zapędy. 'ZAG0ŃĆZY, a, e, zapędowy, wtargający, napaściwy ; ©tretfjngê *, (Streif *. Nigdy się w ich nieustannej walce mc me kończy, Ani się najdzie przerwa ich wrzawy zagończej. Frzyb. Mill. 200. ZA-GONISTY, a, e—o adv., pełen zagonów, z zagonami,

Ü0ÏÏ SteferOeete. Zagonisty grunt, zagony mający ; hortus in quo olera serunlur sulcatim Cn. Th. 1366., ZAGONOWY, a, e, od zagonu, Slcferbeet*, 23eet*. Przymuszony był do osiadania gruntu, przez innych poddanych za czynsz zagonowy zasiewanego, a przez to wypfonione-go. Mon. 67, 194. Zagonowe owoce, mianowicie pory, cebule, czosnki. Haur. Sk. 74. w zagonie, w gruncie chowane.

ZAGÓRNY, a, e, za górą czyli za górami będący; Boh. zahornj ; Sorab. 1. zahorny ; Rag. zagórski, Subst. za-

człowiek solatus, sole correptus, solatu laborans. Cn. Th.

posłowie aż ku świętom wielkanocnym 'nawrócili się. Krom. 708; (diutius comrnorante). Zagoszczenie, zagoszczenie się; Graec. g ^enzsia, absentia a patria, (cf. gościna). Prawo na przywrócenie majętności, po zagoszczeniu zwątpjonym. Tr. nach langem SBegbletben, 2Iu$* bleiben, fo ba3 Btwifel über "Tob unb Sebett be3 luśbletbeu*

1366. Zagorzenie na słońcu człeka, siriasis. ib. SetctU* bung »on ber ©omtenhtfce, ber ©onnenfttd), ©onnenfrhnfS,

(©onnenfoUcr), baâ 35Iattfc^te^en. — §. Zagorzeć od węgla; Boh. zahofeti ; a prunis vel vapore carbonario nauseam, accipere, oott ^o^Ieitbampfe, Ófeubunfte betäubt mer-

ben.    Zagorzał od węgla, od zagorzenia umarł,    zadusił    bett entftanbeit. ZAGOSZCZ, a, m., starostwo w powiecie

się.    Cn. Th. 1566. Zagorzały Boss. yropiJbiH. Apoplexyâ    Wiślickim. Dykc. Geogr. 3, 207. eine ©taroftep.

staje się częstokroć z zagorzenia, z leżenia, gdzie wę- ZAGOSPODAROWAĆ cz. dok., gospodarując zarządzić, gle    nie dobrze^ wypalone były rozżarzone. Krup.    5, 650,    urządzić, poprawić, doskonalić, gut bemirtbfchaftctt. Kraj

(ob.    Zagar). Życia niebezpieczeństwa, jako to    piorun,    zagospodarowany. Czach. Pr. 1, 225.— Zagospodarować się

zagorzenie, fetor i t. d. Pam. 83, pr. 345. — §. Za-    zaimk., zasadzić się w gospodarskie porządki,    ftd) orbeitt»

gorywa drzewo od słońca, więdnie, schnie. Cn. Th.    lid) etitmirthfdjaflen, mirthfchaftltd) emridjten; cf.    Boh. pri-

1366, cf. zwarzyć się, ©emdchfe, werben »Olt ber ©ornie    hospodariti diligentia acquirere.

oerbrannt, ausgebrannt, auSgeborrt, oerjehrt. Zagorzałe dre- ZAGOTOWAĆ cz. dok.. Zagotowywae czesll., zagotowuje wno, ziele, retorrida arbor. Cn. Th. 1366, (cf. 'zapę- pr. contin., 'a) przygotować, przyrządzić; Boss. 3 aroîo-ziałe, zamilkłe, 'zaliszałe). Pan zawiesza obłoki napo-    bhtb , 3aroTOBMTb, attjchtcfcit, juberetten. —    bj Gotując

wietrzu , ku zasłonie od słońca gorącego , j ku odwil-    czyli warząc dać zawreć, auff’od)ett, aitffoć^ert    laffcit, ein*

żeniu zboża zagorzałego. Żarn. Post. 2, 521 b. Zago-    focbeit laffetl ; Ross. 3acTpanaib.

Boh. Zagrab; Croat. Sogrob, Roshlin , bie ©tabt 21gram

rzałe zboża deszcz ożywia snadnie. Pieśń. Kat. 157. ZAGRAB, u, m., stolica Kroacyi. Dyke. Geogr. 3, 207, ‘ZAGORZEL, i, ź, ZAGORZELINA, ZAGORZELIZNA, y,

i., zagorzenie mianowicie od pieca, węgla, swądu;    tu (Kroatien. ZAGRABIĆ cz. dok., Zagrabiać medok. , Za-

®unftbetdnbung, 5îranfl;eft twin Sanfte., (ob. Zagar); (Sorab.    grabować contin.; Sorab. 1. zarabuyu ; Mnd. sagrabiti ;

2. fagorenischcżo, psehepalenischcżo wypalona goli-    Croat, zagrablyüjem , zgrabili, zgrablyujem ; Ross 3arpa-

zna w polu). Na zagorzeliznę lekarstwo; ten przypadek    6htb; grabiąc czyli grabiami zachwycić , fyinrecbeit, hin*

przychodzi od pieców przepalenia, z swądu; z zimna    megredjen, mit bent iRedjen .funrnffen. — Ogólniej: Zagrabić,

przyszedłszy do zbytniego zapalenia gotowa głowy    za-    załapić,    zarwać, zachwycić; Ijtnrnffett, fortraffen. Nasłał

raza. Haur. Ek. 585. — $. Zagorzałość, zapał, zapal-    na mię    'porwańców swoich na gospodę, chcąc i mnie

czywość ; dśrlnjptng, geueretfer, ßntbrenmtng. Ot złość,    nie    i konie    i rydwan ze wszystkiem zagrabić; ażem pomocą

chciała korzystać i siedzieć, Pożywać dary nieba,    już    szlachty    onych nasłańców wypędził. Sak Persp. pr. B 3.

nie wiedzieć, Jak tę zagorzel o upór niewinić. Zab.    12,    Słowaki    z gruntów Rzymskich rzecz niezliczoną jeńców

405. Koss.    z sobą zagrabiwszy, do domów się swych wrócili. Krom.

ZAGORZKNAĆ nijak, jedntl., zachwycić gorzkości czyli go-    8. Wiem, żeć żal, iż ‘sam nie możesz nic zagrabić,

ryczy, stać się gorzkim, bitter werben; Sorab. 1. zabór-    porwać, pazurów włożyć. Cn. Ta. 1566. Obtacza dom

knu; (Vind. sashouzali « zażółcić, czynić gorzkim, za-    wartą, zagrabia pod swoje moc skarb publiczny. Przest.

prawić goryczą).    103. — §. Zagrabić, pobrać do skarbu, konfiszkować.

ZAGOŚCIĆ, /. zagoszczę cz. dok., Zagościać niedok., Za-    Cn. Th. 1366. (conftêctren, zabrać na skarb). — Zagrabić

goszczać contin., gościa gdzie postawić, posadzić, umie-    bydło. Tr. zająć, zafantować, ba3 93ieb pfćtnbett. — §.

ścić ; einen ©aft mofńn beherbergen, nnterbringen. Zagościć    Aliter: Zagrabuje koń przedniemi nogami » nie dobrze

kogo u kogo. Budtk. — Zagościć się do kogo , gościem    ich podnosi. Tr. ba$ ^ferb tybt bie Sorberfüffe nicht genug,

zawitać, wstępować; al§ ©aft etnfpredjen, etitfehren; Boss.    ZAGRAB1CIEL, a, m., który co zagrabia, ber 2Begred)cr,

. rublemk, salogajemauz. am cz. dok., Zagrawać niedok. ;

3arocTHTbCH , 3aromnBaTLca , 3annpoBaTbca. Gdzieś się    üßegraffer, ^farther ;

już zagościła? Groch. W. 217. — Fig. Zagościł się był ZAGRAĆ, f. zagra,

grzech do Dawida króla. Birk. Zyg. 24. Te myśli bodaj    Boh. zahrati , zahrawati; Sorab. 2. fagrasch ; Sorab. 1.

nigdy do serca mego nie zaglądały, ani zagościały. ib.    faracż ; (Corn, sajegrórn « przegrać); Vind. gorjigrati,

24.— Zagościć, zagościć się, gościem mieszkać gdzie;    gorpojigrati, sagoditi, goditi, (cf. 'zagedzić) ; Boss. 3a-

a!3 ©aft mahnen, fid) ais ©aft aufhalten. Każdy czło-    nrpaTb. 3anrpbmaTb (cf. zaigrać, cf. naigrać, najgrawać),

wiek, któryby zagościł między synami ludu Izraelskiego.    3ary4HTb, nory4HTb ; zacząć grać, w’ziąć grać muzycznie;

3 Leop. Levit. 17, 10. (któryby 'obywał. 1 Leop ; któ-    anfangeit jtt fptelett, lüêfpielen mufifalifci). Zagrać w pi-

rzyby z przychodniów gościami byli między synami Izra-    szczałkę. Cn. Th. 1566. Uciąć tańca, z góry zagrać,

elskiemi. Bibl. Gd). Lech herb orła u swoich Sarmatów    żwawo odgrać. X. Kam. Szli przy trąb i klarnetów za-

już dobrze zagoszczony zastał. Bies. 1, 5. zagnieżdżony,    graniu marsowym. Przyb. Milt. 23. — Transi. Zagrają

wprowadzony, wzwyczajony, zagęszczony; eingefuhrt,    oraz armaty i działa, kazał być hetman wszystkim pod

üblid) angenommen, gemöhnlid). — Zagościć się, diu esse    muszkietem. Jabl. Buk. J 3. zahuczą, zaryczą; fte fangen

peregre. Cn Th. 1566. w gościnie zabawić się , m ber    an Jtt fptelnt, Jtt fnaöen, JU brüHen, — Pies gończy za-

grembe auêbleibcn, baź Sluêbleiben oerldngertt. Gdy cesarz    grał * zaszczeknął, ber 3agbhunb fchlug an, cf. zagraj. —

Fryderyk dłużej w nadolnych Niemcach zagaszczał się ,    §. Fig. et tr. Jak ci zagra, musisz skakać. Burl. U 3.

grążyć ; Slov. zahruzugi; (Ross. 3arpy3HTb, 3arpy»aib przeładować, 3arpy3Ha, 3arpy*eHie przeładowanie, 3a-rpe3HTb zaroić fantazując, 3arpe3iirbca, przez sen gadać) ; Eccl. 3arpy*aK), tn bie glut!) uerfertfen , tm SSajfer

(musisz uczynić co zechce). Jako nam kolwiek zagrają, lak my już skakać mamy? J.hchan.Dz. 71. Zagrał mu, custtyuns. Rys. Ad. 78. (zaśpiewał muj. Gdybym tylko generała nie uraził, z inszego hytp im zagrał tonu. Teat.

13, 01. (zaśpiewałbym im inaczej , dałbym im) Zagrać untergeben taffen. Przewraca się rumak w nurcie, a rykom u , zadać komu trudność, kłopot, frasunek. Cn. Th.

1500. einem einen glob tnê Obr fe$en. — Nie są -to tchórze, i nikomu sobie na nosie zagrać nie dadzą. Teat. 53,

5 igrać~po nosie, fie taffen fid; »an feinem auf her 9?afe fpielen. — $. Zagrać kartę, ob. zadać kartę, auéfptdeit.

— § Zagrać się, zapędzić się w granie lub grę, ftd) in$ Spielen ober nrô'Êpiel oertiefen. ZAORAJ, ja, m., miano psa gończego, ber 9?ame cineê 3flflbbunbe$, Spür* bnnbeö. Sarnę mu pod bokiem zagraj faworyt oszezeka. hniai Poez 3, 120.

ZAGRACOWAĆ cz. dole., Zagracowywać częstl. , zagraco-wuje pr. contin. , zaczać gracować, graeująe zakryć; mit ber ©ärtnerfrafie 51t fragen anfangeu, loêfrajjen, »erfragen.

ZAGRADZAĆ, ob. Zagrodzić. ZAGRAM, oh. Zagrać. ŻA-GRAMIAĆ, ob. Zagromić. ZAGRAMOL1Ć, oh. Gramolić.

ZAGRAN1CZE, a, n., Cn. Th. 1506; ‘ZAGRANICA, y, z, miejsce za granicami kraju, baê ÎUièlanb, bie ftrcnibe;

Sorab. 2. zulba , (cf. cudzy). Złe skutki bywają wysyłania dzieci za granice. Podróże za granicę w wieku doskonałym tylko mo*ą być pożyteoznemi, bo tak każdy z zagranicy potrzebnemi zbogaoony w iadomościami pow róci.

Karp. 7, 14-17, Sorab. 1. fcufbe, f/ufbe. — Miejsca

cerkę wir zakręca i w moich oczach zagraża. Staś. Num. 2, 50. Zstąp' z drogi, choćbyś po pas w błocie się zagrąził. /Ja*zk. Dz. 50. Pierwej ziemia sie zagrązy w głębokiem morzu . niż kościoł pow’szechny wygładzony będzie. Bzoiu Roi. 9. Wmocz proch w ocet, tak jakoby się *zagręz'ł. Sienn. 610. — Fig. Ir. Występki możnością prawa bywają zagrążone. Ruda. Cgc 90. wstrzy-mymane. ZAGRĄZNĄĆ, ZAGREZNĄC, ZAGKZEZNĄĆ nijak, jedntl., zawiąznąć, uwiąznąć, ftccfen bleiben ; (/loss. 3arpa-3HHTbca zawalać się, zakalaćsię; Eccl 3arpa3aio inhuereo, involvor toto, 3arpa3imto lido a/ßcio). Wyrwij mię z błota, abym w nim me zagręznął. Radź. Rs. 60; 15. (abym nie był pogrążony, Bibl. Cd.). Dla zwolniałej błockiem ziemi , zagrzęzłe działa ciągnąć się raźno nie mogły Nar.Xhodk. 151. Zagrzęzłe w bagnach z bydlętami działa postąpi dalej nie mogły. ib. 236.-— Aliter: Za-gręznieme czego w fiele jako ma być dobyto bez naczynia. Sienn. 592. Zagręznienie czego w ciele zapchnieniem. Sienn. Rej (utkwienie) — Fig. Ty odludku w ponurych gdzieś myślach zagrzęzły, Zadnemi się ze światem nie chcesz łączyć węzły. Zub. 2, 275. Nar., Nar. Dz. 2, 108. ZAGRAZYGIEL, a, m, który zagraża, zanurza; bflf Un» na zagraniczu, tuż przy granicy, na pograniczu ; fiu ©rdnj*    terfenfer,, Rntcrtaudier ; Eccl. 3arpy3me.i£>. W rodź. z disk.

ort, ein Ort gletd) hinter unftrer ©ränje. ZAGRAN1CZMK,    ZAGRĄŹYCIEKA, i.

a , m., ZAGRANICZEK , czka, m , za granicą mieszka- ZAGRĘPLOWAĆ cz. dok, gręplowaniem zakryć, zakędzie-jący, człowiek z zagranicy; ein ©rdnptadilmr, ber hinter rzyć; ocrfrdmpeln, juframpeln. unfem* ©ranje toohnt, ńn 3litê!anbcr. ein greniber, (cf. eu- ZAGR0BA, herb-, oh. Zagłoba.

da, zabródka horlus , ogród, Ogródek, cf. zahróbec rabata ogrodowa; Slov. zahrada ; Rung, kert * ogród; Sorab. 1 zahroda, fahrodka ogród; Carn. sagrâja « forteca, twierdza, gród; Vmd. sagrad, predgrad, sagraja , sa-graditje « przegroda, ogrodzenie, sagrajenie, plut « płot, grodzą; distgn. shagrodnia « zakrystyaństwo ; Croat. zagràda * ogrodzenie; Rag. sagradda , sagrada, zgraddó , graaghja, zgraaglija aed/ficium, zagradje przedmieście; Ross. 3aropo4a ogrodzenie , 3aropo4«a , 3aropo4oqna przegroda, przegródka, 3aropo4be zamieście, plac za miastem, H3rop04a grodzą, płot; Eccl.    sepimen-

tum) : — I 1) Zagroda, ‘grodź, grodzą, ogrodzenie. Cn Th. 209 zagrodzenie . ogrodzenie , miejsce zagrodzone ; bte SScrjäuiiung, Slbjamutng, 3łcrmad;ung, et* »er* machtet £)rt ; Ross 3aóopi , saóopeu-b , 3a6opHHKT>, 3a-6paao, 3aópanie (cf. zabrać, cf. obora), 3a4baaHie (cf. zadziałać), 3aóoMKa, (cf. zabićj; Eccl. apatio. Solon miasta nazywał zagrodą nędzną ucisków a niedostatków ludzkich. Kosz. Lor. 11 b. ib. 181. Za panowania Nu-my żaden nieprzyjaciel na zagrodzie Rzymu nie postał. Staś. Num. 2, 252 (w zagraniczeniu, w obrębie, in ter-ritorio) Wilk żwawy, od owiec nie odejdzie wprzódy, aż porwie co z zagrody, albo ostrym pociskiem sam nie polegnie. Dmoch. //. 325. (z ‘hurtów, z owczarni, z obo-

dzoziemiec). Ludzie swawolni województwa Podolskiego, ZAGRODA , y, i.. ZAGRODCA, i, ź, zdrbnr, (Boh. zâhrâ-przejeżdiając granicę, zagranicznikom gwałty czynią Vol.

Leg. 2, 1283. Ludzi przybyłych, tak obcych jako i sąsiedzkich zagraniczników przyjmować do państwa naszego nie będziem, aż za wiadomością panów rad. Stat.

Lit. 55. Cudzoziemce i zagraniezki W. X. Litewskiego temi jedynemi prawy mają być sądzeni. Slot. Lit. 1.

ZAGRANICZNY, a, e—ie adv.t za granicą będący, lub z zagranicy, hinter ber ©rehrje, fiber ber ©rtfnje, grdnp nad;barlid;; cudzoziemski, frnnb, anëldnbtfd;; C>ont. zvânszki;

Ross. 3arpanii'iHbiH. Zagraniczny towar, przywoźny. niekra-jowy, niedomowy Ross. BLiB03Hbn1. ZAGRAN1CZYĆ cz. dok.,

Zagraniczać medok. , granicę zakreślić , bie ©ldnje nbftf(fcn, abgrdnjett, begrdnjen. Ty zagraniczysz ludowi około góry, rzekąc: strzeżcie się przystępować ku górze. Budn. Exod.

19, 12. (zamierzysz granicę ludowi w około. Bill. Cd.).

Zagraniczają się powiaty tej ziemi morzem wielkim. 1 Leop. doz 16, 3. (kończą się u morza. Rill. Gd). Dni nasze terminem śmiertelności są zagranLzone. Teat. 4. b, 166. Nauka nie jest jednym dniem zagraniczona, ale się zawsze trzeba uczyć. Baz. Hst. 142.

ZAGRAWAĆ, ob. Zagrać.

ZAGRAŻAĆ, ob Zagrozić.

ZAGRĄZIĆ, ‘ZAGRĘZIC, ZAGRĄŻYĆ , ‘ZAGRĘŻYĆ cz. dok.,

Zagrażać nieduk., czynić że co zagrąźnie, zanurzyć, po

ZÀGRODNICZKA - ZAGRODZIĆ.

Z AGR ODZI CIEL - ZAGROZIĆ.

761

ry). Zagrody, przegrody w spichrzu , są to owe miejsca tarcicami ocembrowane , każde osobno na sypanie innego gatunku zboża. Kluk. Rośl. 3, 237. ( 3fbtl)ciluiigen , cf. sąsieki w gumnach). — g. 2) Zagroda, conditio aut fundus coloni tenuioris , manu cperam hero praestantis.

Cn. Th 1367. bic Sauewgdrtnerej), btc SDîarçeret) eines §in* terfaßen, Verfaßen. Na zagrodzie siedzi. Cn. Th. 1367.

(zagrodnikiem jest). Powiadają, że szlachcic na zagrodzie , równa się wojewodzie. Kur. Pet. 8. Źegl. Ad. 250,

(cf. przy głodzie, przykrzy się wojewodzie , a przy chle-bie , chce mi się i ciebie). — *§. Zagroda, zagrodzenie zabieżenie, zapobieżenie ; baê Vorbauen, Votbett* gen, bic Vorbeugung. Tr. — *§. Zagroda za szkodę, nagroda , nagrodzenie szkody uczynionej, ber ©d)abetterfaß.

Tr. ZAGRODNICZKA, i, i., żona zagrodnika, lub też na zagrodzie siedząca ; bte Vet)faßttm , $interfaßtmt ; ( Boh. zahradnice ogrodniczka ). Byś była najpodlejszą zagro-dniczką.... Orzech. Tarn. 99. ZAGRODNICZY , a, e ,

ZAGRÔDNICKI, a, ie, od zagrodnika , §tnterfaßen *, Vet)* faßen * ; (Boh. zahradnickÿ ogrodniczy) Cesarz i król każdy nie inaczej się rodzi , jedno jako i zagrodniczy syn.

Weresz. Reg. 87. Zagrodniczy stan > ZAGRODN1CTWO a, n , bte VepfaßentPtrififdjaft, ber ©taub eines £htterfaßen, ®eg* faßen ; ( Boh. zahradnictwj ogrodnictwo). ZAGRODNIK , a, m„ Zagrodniczek t/czka, m., zdrbn. ; (Boh. zahradnjk ;

Sorab. 1.' zahrodnik, zarodnik » ogrodnik ; Rag. zagra-daz « przedmieszczanin ; Vind. shagradnik » zakrystyan ) ; zagrodnik, colonus qui corpore suo , non jumento, ope-domino fundi , quem occupât, praestat ; minus fundi habet, quam U,, qui jumentorum auxilio laborant; ogrodnik alieubi idem qui chałupnik. Cn. Th. 1567, cf. zagrodnik; Sorab. 1. zarodnik cui praeter casam hortus cum pauxillo agri est ; (cf. Ross. 3B4B0pHŁiM, ob. Zadworny) ; ber ^unterlaß, ^tnterfdttler, Verfaß, an einigen Orten ©dr* liter genannt. 21 blg. Rolnicy nasi jedni mają znaczne gospodarstwo, jako to ‘szołtysi , okupnicy, kmiecie; drudzy mają połową mniejsze , jako to półrołnioy czyli zagrodnicy. ‘Świtk. Bud. 441. Haur. Sk. 45. Zagrodnicy, którzy na ‘ogrodziech tylko siedzą, a robią panom swym , płacą po dwa *grosza -. zagrodnicy, którzy ku zagrodom r ę mają, po cztery grosze ; zagrodnicy co domki majŁ i ogrody, a na czynszu bez robot są, jakiekolwiek obeście mają, po sześć groszy. Vol. Leg. 2,

665. Zyg. Ańg. ib. 5, 51. — 4J boga taki król jako i zagrodnik. Rej. Post. M mm 1. (wszyscy równi). —

*§. Wysp zagrodnicy. Przyb. Luz. 16. osadnicy, mie- ZAGROMIĆ cz. dok., Zagromiać, Zagramiać niedok., niby szkańce, wyspiarze; ©oloniften, 3itfulaner. ZAGRODNY,    gromem uderzyć, przeszyć; gletdjfant nteberbonnern , nie*

e, od zagrody, ziemiański; Sanbbaner *, Verfaßen*,    bcrfcfimettern, (cf. zahukać, zafukać). Chce dokończyć;

#tnterfaßeit * ; (Boh. et Slov. zahradnj * ogrodowy ; Sorab.    Romulus jednym wzrokiem zagramia go; strach ucina

zabrodnć; Ross. 3arop04Hbifi zamiejski, za miastem czyli    mu s^ów resztę Staś. Kum. 2, 158.

grodem będący). Pokłon tobie rolnictwo, i zagrodna ZAGROZIĆ cz. dek., Zagrażać niedok. , grożąa zastraszyć , strzecho! Wyście teraz Polaków jedyną pociechą. Tom.    pogrozić; Boh. zahrozyti; Croat, zagrósamsze ; Bosn. za-

Rol. 100. — §. Zagrodny, do zagrodzenia, zagranicze-    prititi, pritili, (cf. zaprzeczyć); Ross. 3arp03HTb , brauen,

nia, określenia; begrdnjBar, einfdjrftnfbar. Coż kiedy    bebro^eit, mit Srofntngen fcßredcit. Chociaż nam mieczem

być może godniejsze wzgardzenia , Jak niczem nie zagro-    zagrażał, Czego z hańbą narodu pragnął, nie dokazał.

dna władza źle czynienia? Przyb. Luz. 305. ZAGRO-    Teat. 45. d, 64. Wyb. Musiał ociec ś. do tego przy-

DZIĆ cz. dok., Zagradzać niedok. ; Boh. zahraditi, zahra-    stąpić, czym mu już był zagroził. Sk. Dz. 1062. Bóg

czemu,

ram

o .2

zowati , uhraditi ; Slov. zahradzowaf ; Sorab. 1. zahrod-żam , zahrodżu , zahrodżijm , zahrodżene ; Vind. sagra-diti, sagrajati, samejati (cf. miedza, cf. między), safhran-gati (cf. szranki), notersagradati, notersagrajati, saplo-titi, saplotuvati (cf. zapłonić, zapleść), notersapletiti, sa-fekati (cf. zasieki), sarefhetuvali (cf rzeszoto), samresha-ti , samreshuvati ( ob. Mrzeżny), sujesiti, sajeishiti, ob-jesiti, sajeshuvati, (ob. Jaz > ; Croat, zagragyüjem , zade-lâvam, zadèlati, (cf. zadziałać, zadziać); Bosn. sagradi-ti, zgraditi, zagraditi ; Bag. zagrâditi ; Ross. 3arpa4i!Tb, ' 3arpa?K4aTb , 3aropo4«Tb , 3aropaîKHBaTb , (npnropo4HTb , npiiropaadiBaîb przybudować, zabudować, zbudować); — zagrodzić, ‘grodzą zawarować, zamknąć, zakreślić, za-graniczyć, zadziałać, zadziać, zaczynić, przegrodą oddzielić; a&iduneit , abtbe ilen. Interseptum iter, zagrodzona, przekopana, zaczyniona droga. Marz. eilt gefpcrrter, iter» fperrter 3Seg ; Ross. 3a4t.iaHHbiii ; Eccl. 3a6paHHbiît,    ( cf.

zabrany). Zagrodzić drogę, Boh. zastreiti pr. et fig. tr.

Tę nędzną a błędną drogę ich, którą się biorą do pa-swego , jeszcze gdzie jeno możecie, tedy ją im zagradzacie a zarębujecie, a srogiemi pniakami zakładacie. Rej. Post. H h 6. Skanderbeg zagrodził wojsku Tureckiemu drogę. Baz. Sk. 182, (cf. przeciąć, prze-siec, cf odjąć drogę). Paktn owe hiezłomne Solimano-wi drogę zagrodziły. Tiaard. WŁ 57. Te przyczyny zagradzają im do prawdy przystęp. Falib. O. Jeśli wam wolno czynić, to co się nie godzi, A mnie opisać zbytek, kto drogę'zagrodzi ? Racz. Zw. 33. (kto zabroni)? Próżno chcącemu do dobrego drogę zagrodzić. Jag. Wyb.

A o. — Rozumiał biskup, że Bolesław jawnem narzekaniem ludzi , od nabożeństwa zagrodzonych , miał się ‘wżdy upamiętać. Krom. 107. klątwą nabożeństwa pozbawionych , od niego wstrzymanych, ber 2lnbacf)t3nfrnngen beraubt. — §. Zagrodzono prawem , zabieżono. Cn. Ïh. 1566. gefeßltd) porbengen, ftd)ern, caütreit. Zagrodzono tę rzecz prawem , cautum est legibus. Macz. zawarowano.

— "§. Zagrodzić szkodę, nagrodzić, ben ©djabeit erfeßett. Bndtk. oergüten. ZAGRÔDZIGIEI

ber Sfbjdnner; Bosn. sagradillaę aedificntor ; założyciel, zakładacz miasta, ber (Erbauer, Anleger, ©tifter* ‘ZAGROD-Câ, y, m„ n. p. Luza czy Lizus był jeden z pierwszych zagrodców Luzytanii. Przyb. Luz. 75. (distng. zagrodnik).

‘ZAGR0MADZ1G cz. dok., do zbytku nagromadzić, nberfldu* fen, ju piel an^dufen. Tr.

na

a, m, który zagradza,

Słownik Lindego wyd. 2. Tom VI.

96

zagrun-

towuje pi\ contin., grunt założyć, begruttben, beu éruub legen. — Jurid. Zagruntowanie sprawy jest głównej rzeczy gruntowne wtoczenie przed sąd od obudwu stron, przez żałobę i odpowiedź ; litis contestatio. Sax. Porz 81.

‘ZAGRYTNAĆ, *ZAGRVTAĆ, ob. Zagrzytnąć.

ZAGRYŹĆ cz. dok., Zagryznąć jedntl., Zagryzać niedok., za-gryzuje pr. contin. ; Rosn. zagristi, zagrizati, ujisti , (ob. ujeść; ; Rag. zagristi, zagrijzam ; Croat, zagrizńjetn ;

Ross. 3arpbi3Tb . 3arpu3aH) ; zacząć gryźć , ugryzać , zęby w co zapuszczać, fjtnetn betßeu, anbeißen ; zakasać, kąsaniem, gryzjeniem zajeść, zamęczyć, §u @d)attben beißen, tobt beißen. Oliwki mocz, dokąd się mięsiwość od kostek nie puści, gdy w nie zagryzujesz. Sienn. 608.

Wilcze przyrodzenie, co potka-, toby rad kąsał, a zaginąwszy jednę owcę, porzuci, a wnet drugiej szuka abo goni, aby ją także zagryznął , chociaż mu już tego nie trzeba. Hej. Zw. 77 b. Pies ten często po jednej owcy zagryzał. Emp. 125. — §. Fg. tr. Zagryźć kogo » zgryzotą, frasunkiem zamęczyć, burd) frejfetłben ©rant baö Cebeit oerfttrjett. Zagryźli synowie ojca. .Zagryzł się nieszczęśliwy nauczyciel.

ZAGRYZMOL1Ć, ‘ZAKRYZMOLIĆ cz. dok, gryzmoląc zapisać, zapełnić, ‘zaniepróżnić ; öerfrtßeln , i)erfdymierert.

ZAGRZAĆ, f. zagrzeje cz. dok., Zagrzewać niedok. ; Boh. zahrjti, zahrel, zahfegi, zahrjwati; Slov. zabrjwam ; Sosrąb. 1. zarewam,t zahrewam , zahfegu , zatêparn ; Cam. segręti ; Void, sagreti, sigreti, sgreti, ogreti; Bosn. sa-griati , zgriati ; Eecl. sarptBato ; zacząć grzać, odegrzać jadło , potrawę ; etnmg aufmarmeit,    ein rceittg am getter

aufmännett laffen. Zagrzej tę potrawę.    Tr. — §. Zagrzać,

ocieplić; anfangen ju marinen, ermannen, pr. et fig. tr.

Pszczoły mają być stawiane na miejscu miernym, gdzie-by *1 ecie był chłód, a ‘zimie słońce zagrzewało. Cresc. 592.

Zagrzać się , ocieplić się ; marnt werben, fidj ermannen.

Chociażby się* też śnieżna woda potym od słońca zagrzała , ‘wżdy jednak pierwsza zawada jej zimnem uczyniona , trudna już ma być oddalona. Cresc. 85. Ubodzy skupiwszy się rano , zagrzewali się na słońcu. Sk. Żyw.

66. Myśl moja , obietnicą Wac Pana , jako słonecznym miłością. Hul. Ow. 257.

zagrzana promieniem. Holi. Kom. 4,    161. Nie zagrzeje    ZAGRZEBAĆ ,    ZAGRZEBNY,    ob.    Zagrześć.

się skrzepły od zimnego. Mon. 71,    794. Bocian gdy    ZAGRZECHOTAĆ,    ZAGRZEGOTAC    cz.    dok., zacząć grze-

się zstarzeje, zaraz dziecię jego Wziąwszy ojca do gnia- gotać, grzechocąc zagłuszyć, zapędzić; loMlappew, ait*

owce na

owo

przeklęctwem zagroził, gdy rzekł, przeklęty wszelki, któryby nie zostawał w zakonie. Salin. 4, 178.

‘ZAGRUBIEĆ nijak, dok., stać się grubym, jn grob, jn bttf werben ; ( Ross. 3arpyÓHyTb , 3arpy6tTb zatwardnieć).

ZAGRUCHAC, ZAGRUCHUTAĆ cz. dok, Zagruchnąć, Za-gruchotnąć jedntl., zacząć gruchotać, aitfangcn $u gurren; Hoss. 3aB0pK0BäTi> ; gruchotaniem zazwać , zawabić, gun renb fyebeüocfen. Twój samczyk wabi dobrze ; każ mu je zagruchać. Teat. 12, 89. — Zagruchotać kogo, gruchotaniem zagłuszyć, gurrenb übertäuben pr. et tr. ; (Hoss. 3arpoxoTaTb głośno się rozśmiać ). — Fig. tr. Zagruchnąć, zagruchotnąć kijem, biciem, plagami, palnąć, einen tüchtigen $teb ocrfe^cn ; bijąc zamęczyć, ju ©d)anben fcblagen.

ZAGRUNTOWAĆ cz. dok., Zagruntowywać czestl,,

zda, żywi, jak onego On żywił w młodych ‘leciech , zagrzewa piersiami. Papr. Kot. R b. Nie pragniemy zagrzewania ciał naszych pożytki kościelnemi, które gasną a wymrażają z serc ludzkich ogień miłości ku bogu. Żarn. Post. 3, 770. (wygód cielesnych). Zagrzany, zgrzany, rozegrzany, - er^i|t. Wystrzegać się zawsze trzeba poić zbyt zagrzane bydlęta.- Kluk. Zw. 1, 154. — Zagrzać się, zacząć z gorąca przeć, rozpalić się, uprzeć, rozeprzeć ; jtd) erbrdmfeu , erÿiÿett, enßünben. Dozorca składu, przędziwa często próbować powinien, włożywszy wśrzód pęków rękę, czy się nie zagrzało. Przędz. 48. — Miejsca nie zagrzewa, nie długo gdzie bawi, niestateczny, pędziwiatr, tu jest, tu go niemasz, wszędybył; er ttńrb ntrgenbS mann, bleibt mrgenbä lunge ; Croat, nigderdugo cir-cumcellio. Biegun, wszędybył, miejsca nie zagrzeje. Cn. Ad. 24. Rys. Ad. 48. Wszędzie go pełno , a nigdzie miejsca nie zagrzeje. Teat. 21, 156. Falib. a 2. Nie zwykła długo miejsca fortuna zagrzewać. Pot. Arg. 679. Nigdy długo fortuna miejsca nie zagrzeje, Zawsze w obrotach , zawsze mieni swe koleje. Min. Ryt. 3 , 104. (niestateczna, odmienna, kulista). Nieposłuszny żołnierz nie zagrzał miejsca w obozie jego, skarany był prędko. Dirk. Chodk. 14. (niedługo był cierpianym). Żadna przygoda miejsca nie zagrzała W domu mym ; lecz fortuna dobra w nim mieszkała. Zimor. Siei.. 259. niedługo gościła. — Zagrzać, zapalić cieleśnie , żądzą, errett. W onym zagrzaniu, które bywa przy !>zjęciu, patrzyły one pstre pręty, i rodziły potym jagnięta sro-kate i pstre. 1 Leop. Genes. 30. -— Zagrza'ć trunkiem gorącym, winem; mit ©etränfen, mit SBetit erfaßen. Kiedy sobie mózgu przy kuflu zagrzejemy, to nam w ten-czas, rozumu i bezpieczeństwa dostawa. Falib. a 111. Zagrzawszy dobrze każdy mózgu sobie , wzywali bogów swoich do pomocy. Wad. Dan. 115. Gdy się trunkiem zagrzeje głowa , W ten czas najlepiej płyną słowa. Cn. Ad. 252. Zegl. Ad. 169, (cf. si plus bibissem, melius di-xissem. Jerz. Ossol.). Okrywał głowę wieńcem , zagrzaną od wina. Lib. Hor. 17. Dobrze w czubkach zagrzani, wracają do miasta. Zab. 16, 152. — Zagrzewać, zapalać, zachęcać, gorliwością napełniać; erfaßen, aitfeitent. Tą mową każdego Zagrzał serce do uwag, co przed słoWy temi W świetne gwiazdy patrzały oczyma zrno-kłemi Od łez. Bardz. Luk. 65. Z onéj przemowy, Którą prowadził powaźnemi słowy, Zagrzał ojcowskie i przytomnych czoła. Mlask. Ryt. 2, 124. Kogo chwała i bliz-kie niebezpieczeństwo nie zapalają, próżno tego słowy zagrzewać. Pilch. Sali. 111. Jak się rychło zagrzeje, tak rychło wystudzi pospólstwo. Pol. Arg. 116. Wszystkich miłość i żądza podobania się zagrzewa. Weg. Marm. 1, 175. Chęć podobania się Lucyndzie zagrzewa mię do pracy, miłość słodzi jej tęsknotę. Teat. 3. c, 8. Tu w nich duch zagrzany Do wiary się w nich poniekąd pobudzi. Odym. Siu. 2 L l 4. Złotej wolności zagrzany

ZAGRZEJE - Z AGRZEBN Y.

ZAGRZESZYĆ - ZAGUBIĆ.

763

fangen mit ber SUapper su ftfmnrren, »erflappern, megfiappcnt. ZAGRZESZYĆ cz. dok., zacząć grzeszyć, grzesząc zawinić; ZAGRZEJE, ob. Zagrzać.    ju funbigen anfangen, burd) ©ûnbtgen »enutrfen; Bosn. sa-

ZAGRZESĆ , f. zagrzebie cz. dok., Zagrzebnąć jednll., Za-    grjesciti.

grzebać niedok., zagrzebuje pr. contin., Zagrzebywać ZAGRZEWAĆ, ob. Zagrzać. ZAGRZEWACZ, a, m., który częstl., grzebiąc zakryć, zakopać; »etfdjiarren, »erfragen    zagrzewa, zachęca, pobudza; ber dfntxfomer, Slnfeuerer.

in ber (Erbe, »ergraben pr. et fig. tr.; Boh. zahrabati,    Zagrzewacz ochoty. Kniaź. Poez. „2, 168. W rodź. źeńsk.

(zâhrobec rabata ogrodowa); Sorab. i. lariebaćz , za-    ZAGRZEWACZKA, ZAGRZEWAC1ELKA, i , i. n. p.

hrebuyu , zahréwam; Vind. saderkati, saderskati, (sager-    Szukajcie królowi dziewice, że mu będzie zagrzewaciel-

niti cooperie, cf. zagarnąć, sagreb; Garn. sagrćb * szaniec) ;    ką , a spać będzie w Jonie jego, że będzie ciepło kró-

Croat. zagrèbszti , (zagernuti, zagnnyam contego, fcf. za-    łowi. Budn. 1 Reg. 1, 2. (żeby go zagrzewała. Bibl. Gd.).

garnąć); Bosn. zagrebsti <, zakopati, zaghrrinuti , zadub-    ZAGRZEWADŁO , a , n. ; Slov. zahriwadlo , ohniśtatko ;

sti , stavit pod zemglju sepelire ; Boss. 3arpetm>, 3arpe-    fejerka, łożogrzej, szkandela ; Ross. rptjna, eine Sfofflen*

óaTt. Wilk czego nie zje, zagrzebie. Rej. Wiz. 191.    pfanne, ein föettroärmer.

By zaś łakome wróble ziarn tych nie zjadały, Wraz je ZAGRZĘZNAĆ , ob. Zagrąznąć , zagręznąć.

odezwać się grzmieniem; loêbomtern, anfangen jtt bon-nem, anfbonnern; Sorab. 1. zarimam; Croat, zagermeti , zagermujem; Rag. zagarmjetti ; Bosn. zaghrrimitti ; Ross. 3arpeMl>Tb, B03rpeMtTb.—Impers. Zagrzmiało, intonuit. Cn. Th. 1567. e$ !)at ' gebonnert, ber Sonner bat ftcb ftoren lajfen. — §. Fig. et tr. Raz strasznym zagrzmi hukiem trąb dziesięć tysięcy, Potem głuche milczenie , nic nie słychać więcej. Dmoch. Sąd. 64. zahuczało , odezwało sie..— Transitive: W huczniejszym Bachus trąby zagrzmiał tonie. Hul. Ow. 258. (zadął) Zagrzmijmy, postrach przy szczęku oręży, Tam gdzie, nas który z mocarzów ciemięży. Zab. 12, 177. A'agi. ZAGRZMOTNĄC cz jedntl., Za-grzmotać dok., z grzmotem czyli grzmocąc zarwać, zawalić, zabić; bi3 ruoptnter f)in bonnern, bonnerb ïmtfdjleu* beru; Sorab. 1. zarunotam.

*otrok patykiem zagrzebuje mały. Zab. 10, Koss. Za- ZAGRZMIEĆ med. dok., Zagrzmiewać niedok., zacząć grzmieć, grzebiony ogień w popiele , zachowany. Cn. Th. 1367.

Przemarzłego w śnieg zagrzebać z sukniami, aż się sam rozgrzeje. Perz.-Lek: 285. Żółw' na zimę zagrzeba się w piasku. Zab. 12, 206. Bydlęta zagrzebywały się w gnój aż po szyję. Wolszt. 24. Sędziowie skazali, aby była żywo do ziemi zagrzebiona. Baz. Hst. 53. Kiedy umrze, niemasz ceremonij żadnych, jeno ją w wieęzor zaniosą do grobu i zagrzebią. Star. Dw. 52. ( chowają, pochowają, pogrzebią ; begraben, cf. beerbigen). — Fig. tr. varie : On w niepamiętnym zagrzebaną prochu Lutnią wydobył Słowiańską z pod ławy, Ojczystych rymów za-pleśniałą w lochu Wziętość do pierwszćj przyprowadził chwały. Zab. 12, 17. Przył. Jak wiele znakomitych czynów w ciemnościach jest zagrzebanych. Ossol. Sen. 27.

W wiecznym to zagrzcść milczeniu , ażeby nie przyszło do

wiadomości ludzkiej. Pilch. Sali. 51, ( cf. umorzyć). Tę 'ZAGBZYTNĄĆ, ’ZAZGRZYTNĄĆ cz. jedntl., "Zagrzytać, Zawoj nę samo oczekiwanie Pompejusza umniejszyło , przy- zgrzytać niedok., zacząć zgrzytać, anfangen JU fnirfdjetl ; bycie zaś ze wszystkiem uśmierzyło i zagrzebło. Siem.' zgrzytaniem zetrzeć, »erfutrfcben , jerfnirfcben.

baö SSerberben, baê Sluêrotten , bte SUiêrottung, baë f8er* îtitften ; ( Boh. zahuba; Dul. pogat.il;. Oglądał ono spustoszenie a zagubę, którą uczynił nieprzyjaciel. 1 Leop. 1 Mach. 7 8 (te wszystkie szkody, które uczynił Bibl. Gd.). Po zgubie Rzymskiego państwa, moc prawa Rzymskiego rozciągnęła się. Zab. 4, 69 Nar. O Satyrowej zagubię ‘napowiódł ; exilium reminiscitur. Zebr. Ow. 149.

a , m., który co zagubią , zatraca, utracicie!, wygładziciel : ber SSerberber, 3?er* nidjter, Vertilger ,• 3Inërottcr ; Buh. zahubce. Zdrajca, buntownik , zagubca ludzi. Sox. Porz. 41. Jogo krwi za-gubcą brata swego znano. Papr. Gn. 1091. Pan bóg dopomógł, że się mogli oprzeć tyranom pogańskim, I oddać wet za wet zaąubcom clnześciańskim. Stryjk. Turk, f 5. id. Weresz. Pob. E 1 b. Nie będziecie szemrać, jako niektórzy szemrali, i poginęli od zagubiciela. Biał. Post. 295 1 Leop 1 Cor. 10, 10. (poginęli od tego, który wytraca. Bibl. Cd); od anioła zatraciciela, »ont Sürgengel. — Ci którzy odnawiają stawy stare' a nowe czynią, są zagubce wielu ludzi. Sienn. 478. wielu ludzi na śmierć narażają. ZAGUBIĆ cz. dok, Zagubiać niedok.; Boh zahubiti ; Croat, zagubiti, zagublyńjem ; zadziać ^dzie, zawieruszywszy zgubić , etwa! woftin »erlegen , »crlfmn ;

Cyc. 228. (ulłumrło , zamorzyło, umorzyło, ukończyło). ZAGUBA, y, z., zagubienie, zatrata, potracenie, zagłada; Komendant zagrzebał się pod rozwalinami twierdzy swojej, Ross yónr& 3ammuaa «pbnocTb 40 KpatmocTH, norpe6i> ce6a    po3Ba„ïHHaMH CBoeö Kpinoctu. — §.

Zagizebać się w domu, zamknąć się w domu; fid) ju $aufe »ergraben , einferfern, einfd)Hepen , ftd) begraben. Kon-

tenci z wewnętrznej niewinnego sumnienia aprobacyi , zagrzebali się w domu . Mon. 65, 62. (nie uczęszczali na

narady publiczne). Zagrzebanie się w domu jest cza- ZAGUBCA, y, m, ZAGUB1CIEL sem skutkiem uwagi; czasem melancholii, najczęściej okoliczności. Wiele się w swoich domach zagrzebało nie bez przyczyny. Kras. Ust. 119. Jakże się w młodym wieku zagrześć z kobietami ; raczej się udać na ćwiczenie. Weg. Marm. 1, 119. W nauce zagrzebał się. cały. Jabi. Ez. D 2. zatopił się , zanurzył się, zagłębił się, ftd) in3 ©tubiren »crttcfen. Filozof Żyw jeszcze xiąg swoich mogiłą przywalony zostaje, zagrzehiony w myślach swoich, od ludzi ucieka. Zab. 8, 161. zagłębiony.

‘ZAGRZEBNY, a, e, — ie adv, do zagrzebania , mogący być zagrzebanym; »erfdjarrbar, »ergrabbar. (Ross. 3a-rpeóajibHHH grobowy).— *§ Zagrzebany, zakopany; »er« fd)arrt, »ergraben. Tam w lochach gdzie zsgrzebnych kruszców sie dobywa , Nieboracy zapomnieć słońca przymuszeni. Zab. 16, 374.

764 ZAGUBNY - ZAGWOŹDZ1Ć.

Z A G Z I Ć - ZAHAMOWAĆ.

zatracić, zatłumić, zagładzić, wniweczyć, öerntdfiett, öCr* herben, auârotten, nertilgen. Szumną wieżę Sewerową czas zagubił. Lib. Sen. 9. Ażebyście nie zagubili pamięci na konsulostwo i posługi moje. Nag. Cyc. 103.— Zagubiony, ZAGGBNY, a, e. zatracony, zagładzony; oer* loren, nerttlgt. Kwitnące niekiedy królestwo Czeskie od-szczepieństwa na (na zgubne imię, na zgubę, na stratę).— §, Zagubionym być mogący, do zagubienia ; nerlterbar, oerttlgbar ; Boh. zahubnÿ. Próżniactwa i zazdrości płód nie zagubiony, Potwarz rozciąga swoje moc na wszystkie strony. Węg. List. 16. — Zagubny activ., ob. Zgubny.

dzić). Zagwożdżenie Ross. 3arB034Ka. — Zagwoździć konia , kując naruszyć gwoździem do żywego , eilt ^ferb öernagelrt ; Croat, zakâvam konya ungulas equinas clavo ulcero. O zagwożdżeniu albo zakłóciu do żywego. Comp. Med. Zabicie za. żywe, zagwożdżenie, zakłócie, pochodzi z niebacznego albo z kwapliwego kowania. Hipp. 127. zagubne imię prowadzą. Krom. 513. Gdy się koń zagwoździ, wybierać trzeba po ufnale róg

prawie dobrze , i otworzyć aż do żywego. Końsk. Lek.

59. — füg. tr. Otóż nowym klinem zagwoździłeś mię, nie wiem , jak się tu będziesz wymykać. Teat. 27 , 87 . klin mi zadał, zajechał mię, trudność mi zadał, w ciasny kąt zaparł.

ZAGUMIENNY, a. e, za gumnami będący ; Ross. 3aryMeHHHii, ZAGZ1Ć cz. dok, zacząć gzić kogo, pobudzić, załechtać, Ifinter bett ©djeuuett beftubitefh Plac zagumienny, Ross. zachęcić, zapalić, zabość; aitfpornen, aitfeuern, auretfjett,

3aryrMeHbe.

ZAGUMOWAG cz. dok. , zacząć gumować, gumując zająć; attfangeu ju guinmtreu, oergummiren.

ZAGUiUUG cz. dok., Zagurbiać niedok , gurbiąc zakrzywić, zaebylić : Dcrfrftmmcu, tu Sucfel ttnb    îrümmen.

ZAGUKTOWAG cz. dok,, gurtami zająć, Zapiąć; jugürteu, yergürtcu.

ZAGUZDRAG med. dok., giizdrając sie zamieszkać, odwlekać; »manbcln, uerjauberu, mit taubclnbeu    ^er*

faumen. ZAGUZDROWACIG cz. dok., guzdrowatym uczynić, zaczochrać , oerjaufeit. Bndtk.

*ZAGUZ!KOW AG cz.'dok.,

ZAGWARZYĆ

antm&eit. Zagziła Nerona żądza przebić cieśninę ziemną Koryntską. Nar. Tac. 2, 456. Słyszcie ! czy mię pożar zagził rymopłody! Hor, 2, 44. Kniaź. ; an me ludil in-sania , zachwycił.

ZAHACZYĆ, ‘ZACHAGZYG cz. dok.. Zahaczać, ’Zachaczać niedok., fia haku czyli haczyku zapiąć, zadzierżeć, zatrzymać; ctnfydfelu, an^afeit pr. et tr.-, Ross.    , 3a-

A^Barb (cf. zadziać) , npHKpKUMTL , nptiKpiomiBaTb , ( cf. kruczek). Przebierając okulary, jedne po drugich zaeha-czał sobie na nosie. Rot. Jow. 139. zasadził, włożył, er fejfie eine Srtlle nadj ber anbern auf bte 9îafe auf. Zana guziki zapiąć.- Tr. jtiFuöpfen.    haczony Ross. 3a4ljTbiS.    — Fig. tr. Zahaczył się    interes,

rz.    d«k,    zacząć gwar czynić; gwarząc zagłu-    trafił na jaką trudność,    zawiesił się, bie ©adje    tfi-tn$

szyć; lośfidmątrcnt, loèlârmcit, uerfefmatteru , übcrîdmattern. ©toefen gefommen , cf zawadzić o co.

4. ZAGW AZDŻAĆ, ZAGWAZDAĆ cz. dok., zasmolić, za- ZAHAETOWAG , 'ZAHAWTOWAĆ cz. dok., haftem zaszyć, brukać, zawalać; h’fd;mtercit, befdjmujsen. Kornet stra-    juljeftett, »erljeften Vr- et ß9- tr• Prosi barwierza ,    żeby

szme zagwazdany, gaza nie nowa, tylko prana. Teat. 22.    zahaftował ranę. W. Post. W. 213. Pan    zawiąże, zaha-

c, 52. — 2. ZAGWAZDZAĆ , ob. Zagwoździć.    wtuje i wszystkiemi potrzebami oprawi te marne rany

ZAGWIAZDZ1Ć cz dok, gwiazdami zasadzić, obsadzić gwia- tego nędznego a tak zranionego sumnienia twego. Rej.

zdami,;    beftimen,    mit    ©terrien lieferen. Dndlk.    Post. F f f 5. Fibulis    tigna- conjuncta, halki obręcza-

'ZAGWiNlP    >WAG,    ob.    Zawindować. — §. Zagwindować,    mi zbite, zahaftowane i    zatwierdzone. Mącz.

ZAGW1NT0WAĆ cz. dok., gwintami zawrzeć, mit ©enfin* ZAPAKOWAĆ cz. dok., zacząć hakować, za radlić ; mit beitt , ben suinad)en , pcrmadien.    *    ,    £>afcnpfïuge lośacferu , ueraefent.

*ZAGWISTY, a. e. — odo., pełen żagwi, zapaffhy ; er* ZAHAŁASO WAĆ , cz. dok., hałasując zagłuszyć, überldrmeit, Ifit^ub , ^t^tg, feurig, Rheon Litewski albo Moskiewski, perldrnten, Üb ertaub en. Jak przyjdzie, z góry na niego korzeń jest żagwistv. U'zed. 263.    obiedwie, zakrzyczcie go, zahałasujcie , zagłuszcie. Teat.

ZAGW1ZNĄĆ. ZAGWIZDNAĆ" cs. jedntl., Zagwizdać, Za-    16. c, 102.-

gwiżdżać tjak., zacząć gwizdać, zaś^isnąć ; loêpfeifen, Jtt ZAHALZOWAĆ cz. dok., zapiąć linę, (cf. Germ, bte ipalfe, pfeifen Anfängen, oerpfeifen, nberpfetfen ; Croat, zazvichati,    2lblg.), oer^alfen, baö ©dfiffśfetl feftbinben.    Na hys,    gdy

zazvishävam ; Dal. zazvizdavam; Bosn. zazvizdati, zvje-    wiatr dobry ku górze, aby flisy do góry    żagiel i za    war-

z.nuti ; Rag^ zavixdati ; Ross B03CBHCTaTb.    kocz, i za traref ciągnęli, i one zahartowali i zahalzo-

ZAGWOŹDZIĆ cz. dok., Zagwożdżać, Zagważdżać niedok.,    wali według potrzeby. Baur. Ek. 174.

gwoździem zabić, zabijaniem gwoździa zatkać, zapchać, ZAHAMOWAĆ cz. dok , Zahamowywać czestl. zahamowuje pr. zaklinić , oernageln; Cirn. sagojsdim ; Vind. sagoisdati,' conlin., hamulcpm czyli hamująę zadzierżeć, zatrzymać; sakovati (cf. zakuć), sabiti, sabijati , safhreblati, zazve- 'mit ber £>emmfctte fperrcit, fiemmen , auf^alten, anfjaltett. kati (zaćwiekować), fhreblati ; Croat, zagvâsgyam , (za- Zahamować wóz, koło; Cam. saveram , (cf. zawrzeć); gvozda cuneus, zagvözdzicza dem) ; Ross. 3arB034HTb ,    Vind. savreti , sa virati , sapreti, (cf, zaprzeć). — Transi.

8arBa3/KHBUTŁ.

wbić gwoźdź stalowy nasiekany, abo też kamyki małe w zapał czyli panewkę. Papr. W. 1,271. Archel. 2, 83; zabić zapał armaty gwoździem stalowym kwadrowatym , dla uczynienia jej na Jak. Art. 3, 324. (emc ftanone oernageln ; oppos. odgwoź-

Zagwoździć armatę lub moździerz, jest Wstrzymywać, zatamować; hemmen, JUirÜcf ^altert, auffiah

ten. Przecie Turcy tym swoim gotowaniem nie zahamowali ani zadzierżeli onego najazdu Skanderbegowego. Raz. Sk. 224. Samiście nie weszli do nieba, i tych jaki czas niesposobną do użycia. którzy chcieli wchodzić zahamowaliście. Zggr. Gon. 34.

— *§. Zahamować kogo , przytrzymać , zaaresztować ;

ZAHOROWAĆ - ZAIŃDYCZYĆ. 765

ZAHAŃBIĆ - ZA HOŁDOWAĆ.

einen an^alten, arrethm Brata twego    zahamowaliśmy    dla    jur ^ltlbtgung- Jtuingett. Zje głodny żniwo dumnego, i

srebra , które był został królowi na    rachunku ; a    tak    zbiór hojny, lego samego zahołduje zbrojny. Chrośc. Job.

przyślij teraz srebra sto grzywien i dwu synów jego j.a-    23. podbije,

stępce, by wypuszczony nie uciekł od nas. 1 Leop. 1 ZAHOROWAG, ob. Zaharować.

Mach. 13, 15. (zatrzymaliśmy. Dibl. Gd). Przyszła wieść, ZAHUCZEĆ med. et act. dok., Zahukać niedoli., Zahuknąć iż Dymitr zabit, a Zborowskiego w    Czechach zaharr.o-    jedntl., buk wydać, hukiem się odezwać; buntpf ertallen,

wano tam, gdzie Dymitra zabił. Gom. Dz. 103. —    brüllen!) ertönen, loêbrüllen, betreten, logjaucbjen ; Hoss.

ayKityTb, aynaib, saaynaTb. Srogim głosem zawołał Poli-fem , ad którego wody, Morze, i wszystki blizkie ‘zachu-czały brody. A. Kchan. 84. Wszystkie lasy rykiem bydła zahuczały, jGardź Trag. 473. micbertönett, miebe^allen, tnie* berfieulett, mteberbrnllen. Z dział murowych , dziś *zachuczy rumor. Tward. Wl 207. erbntUen, ertrad)en. Wszyscy się na nich oburzyli ; są to filozofowie, zahuknął któryś. Przestr. 58. z hukiem wrzasnął, krzyknął; brüllte, fd)rte, fretfd)tc. — §. Zahukaj kogo, hukiem zadurzyć, zagłuszyć * zakrzyczeć, zafukać; einen mit ©d)reten betäuben, übertreten, butt Robert, ©d)reien jagbaft unb blöbc ntadten. Wyjdzie on z protestacyą , z przyczyny, że go zahukać chciano. Leszcz. GL 75. Jest bojaźliwytn, zmuszonym, nie śmiejącym-nic w sobie pomyślić , nie mogącym rozpościerać swój rozum, słowem, jest zahukanym. Mon. 69, 248. Zahukany byłem nie w jednym posiedzeniu, ii. 65. 111.

Przysięgli arcybiskup Ryski z Kietlerem ; którą przysięgę im .dawał x kanclerz z wielką ceremonią i ‘zachamo-waniem dostojeństw majestatu królewskiego. Gom. Dz.

143. zatrzymywaniem, zachowywaniem; 53et)bel)altung,

Seobacblung.

ZAHAŃBIĆ cz. dok. , Zahańbiać niedok. ; Boh. zahanbiti ;

Sorab. 1. zahanbuyu ; zawstydzić, befdjćittien, JU ©d)anbett madden. Teraz nas nie baczysz, oblicza nasze, 'zachań-biając. Dyb. Ps. 82.

ZAHANDLOWAG cz. dok., handlując zntargow-ać, im §an* beln bebtngen, bebattbcln, per$anbeln. Tr.

‘ZAHAPAC, ob. Zicbapać.

ZAHARCOWAĆ cz. dok., zacząć harcować, harcowaniem zamęczyć ; aufangeu ju tarmupcln, burd) ©farmüpeïn jtt ©runbe ridden.

ZAHAROWAĆ, ZAHOROWAĆ med. dok., zapracować ciężko, (ob. Haru ) ; erarbeiten, fdjmer »erbten en, (erbüffelnf Trzeba teraz koniecznie dobrze zasłużonemu, i tak długo ZAHULAG med. dok., zacząć hulać, anfangen Jtt tmärmeit, zaharowanychr zasług swoich oczekiwającemu żołnierzowi    ju toben, lieberltd) JU leben ; (Hoss. 3aryjncaTb 1) zacząć

wypłacić się. Vol. Leg. 5, 228.    spacerować, 2) upijać sie). ZAHULTAIĆ cz. dok., uczy-

ZAHARTOWAĆ cz. dok , Zahartowywać czestl, zahartowmje nić hultajem, lieberltd) mfldjen. Zahultaić się, stać się pr. contin., hartem zatwierdzić; abljttrteu, bie Wartung    hultajem, zapędzić    się w hultajstwo    ;    lieberltd)    tocrbert,

geben. Stal zahartowana, t. j. po rozpaleniu w' zimną wodę ftd) ber Çiebcrïtd;fiit ergeben..

wrzucona. Hog. Dos. 1, 228.•Ł— Fig. tr. Zahartować;    Hoss,    ZAHUPAG, ob. Hupać.    ZAHUŚTAĆ , Zachuśtać, ob. Chustać.

OJKecTomiTb , oacecTonaib ; hartownym , mocnym ,    ' wy-    *ZAlĆ się zaimk. dok.,    n. p. Nie mógł    się    zaić    nędzny

trwałym uczynić , einen abfmrten. Lud wiejski zahartowane Kaim , gdy mu zgasła ta wdzięczna światłość prawdy do najcięższej pracy ma członki. Papr. W. 1, 3.    Za-    w sercu jego. Hej.    Post. LII 4. ?

fangen täubclub ju fpielett, ju täubeln; (Hoss 3anrpaTb, 3anrpbiBaib * zagrać). — Fig. Ir. Bretysław wtargnął do Szląska, wszakże to jeszcze uczynił był pierwej, niż Zbigniewa ociec w łaskę przyjął, rozumiejąc, że Władysławowi miał co więcej zaigrać Zbigniew. Biel. 68. zagrać mu , zadać trudności, zaśpiewać mu. zaheblo- ZA1MAĆ, ob. Zająć. ZA1MACZ, ob. Zajmaez. ZAIMEK, mku, m, gramrnat. nazwisko niedawne, Pronomen, wzięte od przedniejszej własności , która się w tej części mowy znajduje, że się kładzie za imię. Kpcz. Gr. 1, p. 59. Tr. baö ftürmort, ‘ŻAIMIĘ , ienia , n. , słowo szkolne, Pronomen. Wtod. ; Slov. zarnena (distng. zamiana) -, zarneno, zamenéc, mistomenćc, mestomenec, mistoméno, mesto-mćno; Croat, namęstna besęda (cf. namiestnik), perdevk ; Vind. namiestna . befeda ; Hag. zaimme ; Hoss. et Eccl. MtcTOHMliHie. ‘ZAIMlENNOŚć, ści, z , .słowo szkolne, Graec. dvTovo\maict Wtod. ZAIMKOWY, a, e, od zaimku, gürmortô*. Słowo zaimkowe, reciprocum. Kpcz. Gr., Hoss. B03BpaTHbiH rjtarojfL.

ZAIŃDYCZYĆ się, ‘Zajędyczyć się, *Zajędurzyć się zaimk. dok., na kształt indyka napuszyć się, zajątrzyć się ; ft ttńe etn itrutbafin entrüften, blähen, crbofen; (Boh. zakohautiti

hartowan Ulises na wszelkie zdarzenia. Dmoch. II. 247. ‘ZA1GRAĆ cz. dok., zacząć igrać, figlować, dokazywać; an* twardy , nieczuły, obojętny , cf. skaTnieniały.

ZAHASAG cz. dok., zacząć hasać, basowaniem zająć; an* fangen ju fpringen, ©dpe ju madjett, tmrfprtngen, bies Jjtntefc ettMtf piufprtngen, oerfprtngcn.

ZAHEBANOWAG cz. dok., hebanem zakryć, mit (Ebeu^olj oermadjen. Bndtk.

ZAHEBLOWAĆ cz. dok., Zaheblowywać czestl.

wuje pr. contin , zacząć heblować , heblując zatrzeć, zaciosać, zagładzić; losljobeln, anfangen ju ftobeltt, öerf)0* beln; Hoss. sacKoójnrrb (cf. zaskubać; , saciporaiŁ, 3a-crpyrJKHTb , (cf. zastrugać).

*ZAHEŁZNAĆ , oh. Zachełznąć.

ZAHERSZTOWAĆ cz. dok, jako herszt opanować, zająć, alâ fRcibelêfubrer bc(ienfd)en, fic^ unterwerfen ; zacząć być hersztem , jako herszt panować , anfangen ben fJîabclôfültrer ju madjen. .

ZAHODOWAG cz. dok., Zahodowywać czestl., zahodowuje pr. contin., zacząć hodować, karmić, chować, zakarmić; zachować; anfaugen jn füttern, jn pflegen, grop ju jieÿen, oerfüttern, nerpflegen,

ZAHOŁDOWAG cz. dok., Zahołdowywać czejtl , zahołdo-wuje pr. contin.,'hołdowniczym uczynić, tributär machen,

T66

ZAINTERESOWAĆ - ZAJĄC.

Z A J A C.

ge, cf. kokoszyć się ). Podług rozmaitego wzruszenia, indyk skórę mięsistą na głowie i podgardlu nadyma ; w ten czas ta skóra znacznie krwią nabiega i koralową wydaje czerwoność, co nazywamy zaindyczeniem się, przy tym nastrosza pierze, ogon roztacza i gołgocze. Zool. 238. — Fig. tr. Gniewem zajędyczony cały stanął w płomieniu, podobny krzakowi gorejącemu. Ossol. Str.

3. (zajuszony, zapalony, zapłoniony). Nadął się, jak półtora nieszczęścia, spojrzał na mnie marsem, z miną jakąś dziką zaindyczoną. Teat. 21, 151.

ZAINTERESOWAĆ cz. dok. , uczynić kogo do czego interesowanym, zajmować kogo tak, żc go obchodzi; einen wofür intereffirt iwidjen, tljn toofür etnnefynten, fein Sntereffe enoecfett. Chciał nas autor więcej do losu tej osoby zainteresować. N. Pam. 14, 255. — §. Aliter: Zainteresować, interesami zatrudnić, zająć; befć^afttgcn, mit fünften helaben. Ażeby się mogli udać za polityków wiele myślących i mogących , ustawicznie są zabawni , zakłóceni, zainteresowani. Mon. 72, 294. affairés.

ZA1ŚCIE, ob. Zaiste. ZA1SKAĆ, ob. Iskać.

ZAISKRZYĆ, ’ZASKRZYĆ cz. dok , Zaiskrzywać r.ontin. et czesli, uczynić iskrzącym, funfdtt tnadjen. Gdy dzień Fe-bus jął zaiskrzywać, on wnet ocucony spiesznym krokiem poszedł. Chodk. Kost. 63. — §. Zacząć się iskrzyć, ju funfein Anfängen, fyeroorfunfeln. Noc była, i na niebie pogodnym promieniem X:ężyc świecił, między gwiazd mniejszych zaiskrzeniem. Bor. 2, 547. Min. Temu za-skrzył na tronie wróg nielitościwy, Choć się mężnie sprzeciwiał, zawsze nieszczęśliwy. Zab 15, 296.

ZAISTE, ZAIŚCIE adv., zaprawdę. Cn. Th. 1568. für łOrtfjr, getütß, roal/rftafttg ; Slov. zagiśte; (Boh. zagiste 1) enim, 2) enimvero); Sorab. 1. zawestże, wéstze, zawćrno, fa-wierniwèru , woprawżi, dre, obsol. cżwoda, acz rohda ;

' Sorab. 2. fawefcże , fawèrne ; Cam. saneslivu , saręs, ręs ; Vind. sarefnizhno , sarefs , riefen* sarefnizo ; Croat. doiszto , doisztine, zaiszto, zaizto ; Rag zaisłoe, doisto, islinom , ù istinu ; Bosn. zaisto , bez scjale , na vjerru ;

’ Slav, doistu , islinito ; Ross. hctmnho, eh, eh; Eccl. HCTHHHO, noHCTHHHlł, cymo. ZA1STNY, a, e — ie adv., istnie prawdziwy i pewny; Slov. istinit. (ob. Istny, Isty) ; wafyrbnfttg toaljr, genńfh Subst. ZA1STNOŚĆ, ści, i," istotna prawda, i pewność, bie SBflfir^afttgfeit, ©ennfffyeit.

ZA1ŻRZEĆ , ob. Zajrzeć.

ZAJĄC, a, m., (Zajączek zdrbn. qu.v.)\ Boh. zagjo, zagjćek; Slov. zagjc, zagóc, zagjćek, zagśćek ; Sorab. 1. zajaz, zay-acż , zayecżk; Sorab. 2. hucłiaz , huchazk, (cf. uchacz) ; Carn. sajz. sajzhèk; Vind. sez, saiz, sezhik, sezhei, saizhek; Croat, zajęcz, zaychecz ; Dal. zéez; Bosn. zeę, zaeę, zecicch, zecjaę, ( sajaę, zmaicch, drokunicch * smoczek); Rag. zéj. zecich , zćrjaz ;, S/av. zêc , zecsich ; Ross. et Eccl. ^aui|h vulg. ßaertL , 3ah^eH0KX, 3ah«mKŁ ; [litewsk. zuikas 2| ; icf. Arab. hazaz ; Hol. haese) ; Germ. (§efcbafe, (So^afc), ber #afe, bag    Zając, pospo

lity, lepus, grzbiet ma szary, pod brzuchem biały, uszy czarne, w końcu białe. Zool. 357. Zając, u myśliwych wacho. Skrbk. Mskr. Siwy zając; Ross. pycaKŁ, (cf. rusy). Zając karłowaty Ross. neKaitKa, ziemny Taôapraaï, 6a-

6yKŁ- kamienny, alpinus, nHiuyxa, CHHOCTaßem, eßpaui-Ka , adj. nnmyxHHTi, eßpauiKHHS , pstry zając, itßtiem , (cf. kwiecisty, kwiat). Pełen zająców n. p. las, sad, zwierzyniec, Ross. 3ahliHcr£, (ob. Zajęcznik). Skromny zając * tłusty. Magier. Mskr., (ob. Skrom, skromny). Lekkiego zająca myśliwi zowią wątrobą. Klon. Fl. E 2. Oczy zająca, patry, (cf. patrzyć), na Podlasiu wytrzyszczaki. Skrblt. Mskr. X. Kam., (cf. wytrzyszczak, patroch). Ogon zająca, ob. Osmyk; sierć, Turzyca, uszy, Słuchy). Zając k^ili. Dudz. 21. Zając wrzeszczy. Banial. J^b. Chmiel.

1, 86, Boh. breśteti, brestjm, breśtiwam ; wrzask zająca, bresk. Giekają się zające , Corn, mersiti sê, ciekanie się zająców mersenje; cf. psy grzeją się, cf. poganiają się, cf. bekowisko. Myśliwi mówią: zająca uszczwać, ugonić, nie złapać. Chmiel. 1', 80. Kota na myszy, na zająca charta. Mon. 65, 195. (każde ma swoje przeznaczenie). Zając, kot polny; wilk, pies polny. Skrbk. Mskr. Kto dwu zająców goni, żadnego nie uchwyci. Cn. Ad. 378, (cf. dwom panom razem służyć trudno ; Ross. Kto roHmca 3a 4Bywa 3a?maMH, tote hh 04Horo hg nofuwaerB, kto xoners BApyrt CAtaaTŁ 4Ba 4t.ia, Tors hh bt> 04H0MŁ He ycnierß ; Slov. mnoho chrtów , zagace smrf, wiele chartów zająca śmierć). Ty pomnij zawsze , bo należy na tym, Ze na zające z szwagrem , na lwa z bratem. Pot. Syl. 35., ( w niebezpieczeństwie brat ratuje , cf. krew' nie woda). Daleko kusy zająca. Zygr. Pap. 565, (ob. Kusy). Umizga się by ogro-dny zając. Rys. Ad. 69. (myśli jak się wymknąć, jak drapaka dać, uciekać). Przed zającem żaby uciekają.' Zabi. Amf. 18. (trafił tchórz na większego jeszcze od siebie tchórza : Ross. nonajiï TpycL Ha Tpyca). Tak mało serca ma, *iże zając go na czasy W jaskinie puste i głuche zastraszy. Past. Fid. 193, (\ind. sezhjost, bojezhnost * tchórzostwo; Croat, zajczoszerchen » zajęczego serca, tchórzliwy ). Przed Kupidynem i Mars sam zającem. Anakr. 48. (ulegnie, spaszuje). Prawieś zając do boju, zlękniesz się pęcherza. Bies. roz. B 4. Jeden zamor-szczyk stu lądowych goni , serca w onych bohatyrach nie pytaj, zając zaległ w ciemne ich mózgi. Birk. Gł. Kon. 2. (tchórzostwo ich opanowało). Pocałował nóżki. Cn. Ad. 761. {Russi dicunt: Zajko łapki lizet, gdy uteczet * zając łapki liże, gdÿ uciecze ; grattas agit pedibus, good salvus evaserit). Woli gnuśny w kufel naglądać, ni-źliby się czym pożytecznym ’parać miał; kufel nie zając, wierz mi, iż cię doczeka, aż z przejażdżki przyjedziesz. Rej. Zw. 113. (nie ucieknie ci, zastaniesz go jeszcze). ' Jak zając bębna, tak rad tego słucha. Cn. Ad. 295. Twórz. Okuł D 1. (drży przytem, stroni od tego, uciekaj. Slov. Na zagóće z bubni chodit; na zające z bębnami chodzić, (cf ptaki spłosz)ć). Zając przez drogę przebieżał; zając w drodze, nieszczęście. Cn. Ad. 1296. Gdy jadą w drogę, a zając przebieźy drogę, za nieszczęśliwą wróżkę poczytują. Petr. Hor. 2 H 4. Mon. 73, 182 , cf. solniczka, cf. poniedziałek]; quare majores in ominibus itinerum a lupo trunseunte bonum eventum si-gnißcari, a lepore verum malum perhibent ? quia uli viri ' fortes sic faceti fuere, quis enim non màllet lupum trans-

ZAJĄĆ.

ZAJĄĆ.

767

currere, quam adoriri se, Uporem autem conństere et capi melius esset, ut obsonium suppelerel. Joach. Camerar. decur. 5, pr. 9. Gn. Th. 1567. — Zające jada. Tr. (piękną ma cerę, pleć, twarz). Zając pod czarną juchą. Tr. drób' zajęczy czarno gotowany, $afeitflee, ^afenfdjwarj.—

§* Zając morski Ross. MopcKOft 3aeiVE, ó&iroKii, riHHO-ropi, cyclopterus, ©eebafe, SSafferhafe, podobny jest ku zającowi ziemnemu głową i uszyma tylko. Sienn. 521; „ zwolić stawek zająć, byle tylko gruntu nie podtapiał, ozada. Syr. 825. Wodne babki pomocne są temu, któ-    Torz. Skł. 104. (wykopać, w gląbsz kopać; tiefer gra»

ryby byl okarmion jadem morskiego zająca.. Sienn. 68.    kit, öertlefen, tiefer nehmen). — §. Zająć co, kógo, wziąć

— §. Aslron. Pod nogami jasnego Oryona zając We dnie    sobie, opanować sobie, przywłaszczyć sobie , przyswajać;

i w nocy bieży nie odpoczywając. J. Kchan. Dz. 15. eilt    fur fid) nehmen,. einnehmen, fid) anctgnen , ftd? gueignen. Jus

occupationis, czyli prawo zajęcia, w pierwszej epoce społeczeństwa ludzi, dawało prawo do posiadania. Czach. Pr. 2, 157. ib. 2, 155, (cf. kto pierwszy, ten lepszy; res nulluis cedat occupanti). Króla sen śmierci rówien trzymał, l tenże pokojową straż wszystkę zaimał. Zebr. Ow. 170; habebat, opanował, dzierżą!; ber ©cblaf fycittl fid) i|rer bemächtigt, hielt fte umfebliittgett. — Zajmować kogo, zatrudniać go całkiem , zabrać wszystkie jego siły, myśli ; einen ganj au3fd)ließlid) kfcMfttgen, gattj entnehmen. Całkiem jest zajęty interesem siostry swojej. Gaz. Na»■. 1 , 265. zatopiony w nim, zanurzony, pogrążony, cały w nim; gang nertieff,, au^fddießlid) befd)aftigt. Czułą myślą zajęci, coraz idąc dalej . Z wolnaśmy się w nieznane strony zabłąkali. Szym. Ś. W. 55. Lada fraszka i cacka całych

i tego korzenia ostatnie cieniuchne pręciki, zajęty. Gorn. Sen. 201. Im pilniej wpatruję się w ciebie, tym więcej zajmujesz placu w sercu moim. Teat. 11. b, 48. (tym przestronniej panujesz). Płat namazawszy szeroki maścią żeby zajął aż ku kolanu z jednej strony, a z drugiej do kopyta samego, ciepło okładaj. Haur. Ek. 157. żeby zakrył, zaszedł, dosiągł, baß er bfê bałfttt reicht. — Po-

©ternbilb, ber łpafe.

Pochodź, zajączek, zajęczy, zajęczyca, zajeczyna, za-jęczysko. 'N

ZAJĄĆ, zajął, zajęli, f. zajmie, zajmę cz. jedntl., Zajmować conlin., Zaimać, Zajmać niedok., ująwszy zabrać, zachwycić; mit ftd) fortnchmeu, ergreifen; Roh. zagjti, zagmauti, zagai, zagmu, zagjmam capere, pignorari, zagelj jeństwo, zdgem zajem, imanie, imaństwo, zagatÿ captus ; Slov zaugimâm ; Cam. sajęti, sajmem , sajęmam hauńre\ Vind. sajćti, sajel, sśjmem , sajemati, zhre-pati » czerpać, haurire, sajezhuvati * zaaresztować; Croat. zavjeti, zavimlyem fcf. zawziąć, zajeti, zaimlyem , haurire', zaimlyem , zaimati commodore, mutuare, ob. Wzajem); Rag. zaimitli, zajmitti, zajatti abigere, (zaimati « pożyczyć, wzajem dać; Bosn. zajati, zajmati); Ross. 3a-    ich zajmuje. Teat. 19. c, 16. Wyrazić nie można, jak

HflTb, 38HiiM£tTb 1) zająć, zajmować, 2) pożyczyć; Eccl.    ten czas słodko strawiłem; nade wszystko bez tego na-

3aeMJno. Zajmuję kogo, co, bydło, gęsi. Cn. Th.    przykrzonego zajmowania się wszystkiem , i myślenia o

1402. zachwyciwszy porywam, odpędzam, uprowadzam;    interesach. Teat. 19. 6, 4. (bez kłopotu, mozołu, za-

ergreifen uttb megtrciben, megnehuten, mit fort nehmen, ‘Ucie-    kłócenia głowy, bez zatrudnienia). Słyszałem, żeś się

kajwa (dual.), by nas nie zajęto w niewolą. Ezop. 101.    zajął już poznawaniem interesów moich. Teat. 19.6,12.

Nie ma-li koni , wołki mu zajmuje. Birk. o Exorb. 28,    żeś już zaczął się trudnić tym, wchodzić w to , już

wziąłeś się do tego ; ftd) einem ©cfd)äfte unterbieten, fid} banttt Defaffen, Zajęty jestem , zatrudniony, zabawiony, nie spieję, nie łacenem ; id) bin Befdjäftigt, bin nicht frep. — §. Zajmować, całkiem przeniknąć, zapełnić; gaitj bur^f® bringen, erfüllen. Twa dobroć zawsze będzie zajmować ma duszę. Dmoch. II. 2, 202.— Aliter: Na czczo, nim wam zajmie głowy dym z mocnych trunków. Hor. Sat. 158. nim głowy odurzy, ehe ber $unft ben Sïopf ein» nimmt', benebelt. — § Zająć się, zacząć Się, wziąć początek , począć, wszcząć się ; Anfängen, fliifK’ben, beginnen, feinen Anfang nehmen. Zajęła się granica syna Neptahm od Helel aż do Lekim. 1 Leop. Joz. 19, 35. (poczęła się. 3 Leop. ; była granica ich Helef, do Lekim, i kończy się u Jordanu. Bibl. Gd ; ciągnie się). — Zająć się, zawziąć się, zawiązać się, zalęgać się; Anfänge« 2Bijrjel gu faffeit, ftd) etitmurjeln, feften ftttjü faffen, feften 33 ob en faffeit pr- et (ig. tr. Go się na prawdzie wspiera, co sie, iż tak rzekę , z samego gruntu zajmuje , z czasem bujpiej wzrasta. Pilch. Sen. łask. 7. Z Akcyusza puszczony Ród się w obfitsze gałęzie zajmował. P. Kchan. Jer. 441. (rozrastał). Wprzód niż się grobla zajmie.... Torz. Śkl. 10. (nim się zawiąże , -wzmocni). W obojgu jednakowe się złości *zajęny. Bardz. Trag, 283. zajęły się , zalęgły, zagnieździły się, zakorzeniły się, trieben

ob. Zagrabić, ^Zadzieckować , ‘Dzieckować , *ciążać, alê spfattb megitefimen, pfänben; Vind. rubiti, salog vzeti, fen-tati, saloguvati (cf. załoga, zakład), sajezhuvati, sapcr-preti ; Boh. zagjti, zagmauti, zagjmam. Objazdy lasów często czynić, a kogo przy rąbaniu zastaną, wóz do dworu zajmują ; siekiera na wykup należy gajowemu. Haur. Ek.

161. Zająć bydło w szkodzie, Ross. nOHMaTb , cxBaniTb

uyjKOH) cKOTHHy, KOTopaa 3auiJia b$ nymoe no.ie ii no-TpaBima poms, HJH 4pyryio TpaBy. Bydło gdyby kto w cudze zboże puścił, ą bydloby zajęte albo zafanto-- wane było ,j powinien pan szkodę według uznania chłopów' onej wsi zapłacić. Szczerb. Sax. 40. — Iron. Ugro-zisz mi, uczynisz mi; zajmiesz mi kaczki na błocie. Cn. Ad. 1199. bu mtrft mir otel tftuit! —.§. Zająć, objąwszy zabrać, zagarnąć; umfaffen'unb megtragen, trn ©taube feptt fortjubrtngen. Nie ile chcesz, ale ile zająć możesz czerpaj. Pilch. Sen. list. 4, 2, (ef. kto wiełe obejmuje albo zajmuje , mało ściska). — Zająć plac , miejsce , zabrać , zapełnić sobą; einen fß laß entnehmen, anfüllen, atrêfüHen. Nie jest tam zwyczajem , aby dworscy panowie w budowaniu królewskim mieszkali, zajmuje go całkiem król z królową. N. Pam. 9, 260. Wszystkie okna i ulice zajęte były tłumem przypatrujących się. Gaz. Nar. 1, 179 b. Jako maluczki to plac jest, który tych drzew korzeń,

Sßurjdn. Kiedy się wino    na kwas zajmie.... Haur. Ek.    hubki, rośnie w lasach, można go zażywać. Kluk. Dyke.

400. kwasu zachwyci,    na kwas zanosi, kwaśnieć po-    1, 76. eine 2Irt eßbaren 80cberfd)mamm$. — §. Zajączek,

czyna, kwasem trąci;    wenn berSSetit anfängt Säure SU    imię własne familii w Polszczę, n. p. Generał dywizyi

ZAJADACZ , a , m., który zajada , ein nmeferer (Sffer, ber brauf loä ißt, przejadacz, ber 9Ser* effer, SSerfreffcr, iSernafdjer ; Vind. sajeduvauz, sagerluvauz. W rodź. zeńsk. ZAJADACZKA , i.

befommcn, fauer ju werben. — Zająć się ogniem, zago- Zajączek , fêtgenname enter gamtlte. rżeć, zachwyconym być od ognia, zapalić się; t)om getter NAJADAĆ, ob. Zajeść. ergriffen werben, fid) entjnnben, anbrennen pr. et fig łr.;

Boh. znjti se, znalse, zegmu se ; Carn. unçtise, unémen,

ZAJADP2, ob. Zajechać.

ZAJAD Kl, ob. Zajady. ZAJADŁOŚĆ, ZAJADLIWOŚĆ, śei, i., zażartość, wściekła zawziętość ; ®rgrimmt()eit, Sngrimnt, SBntf); Rob. zóśti, (cf. zajście); Vind. divjoferditnost , ferditnost (ob. Sierdzistośćj, fourashnost, jesa (cf. jędza), jesodershenost ; Rag. jedovitos, jèd , (ob. Jado-witość , jad); Eccl. ispocTh, (cf. jary). W każdym wieku nieprzeliczone czytamy przykłady wściekłej zajadłości złych ludzi, wyzionionej przeciwko niewinnvm. Mon. 71, 177. ZAJADLIWY, ZAJADŁY, a ado., zażarty, wściekle zawzięty; ergrimmt, ingrimmig, mütbenb, Tißig; Vind. divjoferden, divjoferditen, sieben, preferdit, foürashen , jesodershezhen ; Rag. jedovit, raz-jeedjen ; Eccl. apocTHHH . (cf. żarliwy). W tyrn kraju pełno wężów i zajadliwych gadzin. Zab. 9, 222. jadowito kąsających , giftig beißenb. Zajadliwych w wnętrznościach szczeniąt nosi plemię. Hal. Olu. 247. Jakie to tak wielkie okrucieństwo, jaka tak dzika i zajadła natura! Siem. Cyc. 164; (immanis) Trwali w duchu zajadłego okrucieństwa. Czach. Pr. 1, 96. Każdy się prosząc miłosierdzia ‘boży, Lecz u zajadłych prośby nie wskórają. Chrośc. Luk. 2, 40. Już siebie nie poznaję«, tak jestem zajadły. Teat 5, 74. (tak wściekły, ob. Zajeść się). ZAJADY, ZAJADKI, ZAJEDKI, ów, plur., rzeczy zajedzone [pryszczyki w kątach ust 2], 21ngebiffette$; (Ross. 3a-i>4ini wety, konfitury). Resztki zjedzonych potraw w kątach ust pozostałe, i nieczystość, zaplugawienie ztąd pochodzące. Bndtk. fReftdjen »om (Effcn in ben üDîunbroiufdu, nnb bte baranS emftanbeue Unrcmtgfeit, (cf. zajedź):

(cf. wzniecić się, unamliv'-zapalny); Vinci vnematile netife, pervnetife, vnememfe,vnematife; Ross. B3nbiaaTb, B03rjUJaTb.

Zajmuje się ogień, drwa się zajęły, proch, knot i t. d.

e, Zyjadliwie, Zajadle

Crt. Th. 1405; vicinum zagorzało się gdzie. ib. Gdy się Ogień zajmie, zrazu gasić trzeba. Opal. Sat. 61. Gdyby się u kogo w nocy zajęło , czegoby gospodarz najpier-wej postrzegł, a nie wołałby na ‘ratunk, tedy ma być w ogień wrzucon. Szczerb. Sax. 299. Chcieć się sprzeciwić Tureckiej pysze gorącą odpowiedzią, jest to krzesać ogień ; znosić ich dumę bardzo układną postawą , jest dodać żagwi zajętemu juz płomieniowi. Kluk.- Turk.

115. Gdy ty z pochodnią igrasz rozpaloną, Przeciwko wiatrom sprzecznym obróconą, Im się ta więcej prze-ciwi, zajmuje Płomienia więcej, à sama się psuje. Past.

Fid. G6. zachwyca, fte fajft.immer mehr ftener. To-ć się Wac Pan pod ów czas w Paryżu znajdował, Gdy re-wolucya, gdy się ów zapał zajmował? Nieme. P. P. 46. gdy się z tulił, zapalił, ba fttf> ba$ $ener $n entjünben an* fing. Niech przepadną odę⁻mnie te zapały miłości, które przygaszają i znowu się zajmują,’ nie zostawując mi momentu spokojności. Weg. Mann. \, 143. Miłość w młodych z początku bardzo się' zajmuje, Potym prędko ustaje , nicrada wiekuje, Osobliwie wszeteczna,. jak płomień paździerzy. Bardz. Trag. 542. Chowana z nim w tym domu, w latach mych dziecinnych Miłość się przy zabawach zajęła niewinnych. Nieme. P. P. 26. (wznieciła się).

Przestańże żartować, boś juz gniew we mnie zajęła.

Węg.n Mann. 3, 58. (wzbudziła, wznieciła, zjątrzyła ; ben 5lrger erregen, anregen, anfaefyeu). — Gdy się w kim zajmuje gorzałka. Haur. Sk. 421. gdy się zapali, trenu ftdj ber Sranntnmn tu einem ettßnnbet. — §. Zajmuję kogo po grzbiecie, uderzam. Cn. Th. 4403, cf. zajeżdżać kogo ZAJĄKAĆ się zaimk. dok., Zająknąć się jedntl., Zająkiwać przez grzbiet, ob. Zaciąć, cf. zachwycić, ob. Wzbierać, się, Zajękiwać się czesi!., zająkuje się pr. contin., (distng. wezbrać; einem einen 6îrei<fi, einen §teb öerfefcen, einen    zajeknąć, zajękać), w mówieniu słowa przerywając sy-

9tiß geben, mit einem £mbe ober mit Rieben erreichen, treffen.    laby powtórzyć, ftottern , cf. momotać, bełkotać; Boh.

On koni biczem po bokach zajmuje, A na wschód słońca    zagjkati se ; Sorab. 2. sze fajekasch; Rag. jezkati, zadyszę! swój kieruje. P. Kchan. Jer. 443. Jego tak mo-    jezkivati ; Rosn. zajeçkivati, tepati ; Ross. 3aiiKHyTŁca,

cno zajął Sułtan w ciemię, Ze starzec wznak padł nie-    3anKan>CH ; Eccl 3aaKaiocH. Ludwik Balbus nazwany, bo

głuchy, i zająka się. Teat. n, co się zająka, zająkać

borak o ziemię. P. Kchan. Jer. 500. Konia zajął po    się zająkał. Sk. Dz. 842.

bokach ostrogami. P. Kchan. Orl. 1, 288. (zwarł), Konia    58, 264. Jeśli mówisz z

zajmując ostrogą, z niesłychanym trudem w dolinę przy- się nauczysz. Eraz. Jez. B b % Języki momotliwe, za-, bywa ih. 1, 201..    jąkujące. Rej. Post. G g g 2. fzająkliwe). Pyszny jeśli co

*ZAJACHAĆ , ob. Źajechać.    mówi , to już z onym przekęsowaniem słówek, z onyrn

ZAJĄCOWY, ob. Zajęczy. ZAJĄCZEK, czka, m., zdrhn.    ‘rzkomo zająkowaniem , aby tak rozumiano, iż z rozmy-

rzeczwn. zając (nbi habes dialectos) ; baê $ä3d)en, eilt flet*    słem mówi*. Rej. Zw. 53 Jakże gładko mówiłem, anim

ner $afe. A dokądże po sobie położywszy uszy Tak    się zająknął. Teat. 14, 49. anim się zaciął, i$ Ijabe gar

uciekasz, zajączku, choć cię nikt nie ruszy. Pot. Pocz.    nicht geftottert, geftotft im (Sprechen. — Transi. Słowik

502. Zajączki pierzchliwe. Banial. J 2. 1 zajączek w ten    po gaju latając płacze, Gd się źająka, a wróbel skacze,

czas śmiały, kiedy lew w klatce. Boh. Kom. 4, 262.    Zab. 10, 207. Zabi, przerywając śpiewa, fingt ftotternb,

— §. Hist, natur. Zajączek, boletus ramosus, gatunek    jtocfenb, ltnterbrodjen, abgebrochen. ZAJĄKAŁA, y, m., jąkała, jąkacz, cf. momot, bełkot, klekot, eilt Stotterer;

©tnretten, ber ©tnritt in ein frembeê ©ut, baê ©inlager; Lat. med. intrada, jeżeli w skutku prawa obstagium , bal Seiftunglrecht. W Polszczę (i w innych krajach , za feu-dalizmu), był zwyczaj, kiedy komu dobra przysądzono , nie kazano, aby przekonana strona one oddała, lecz pozwolono temu, komu należały , aby sobie odebrał, nie dawszy mu na to sposobu ; co się pospolicie zajazdem zwało. Mon. 74, 53. Lecz i gwałtowne różnych dóbr szlacheckich działy się zajazdy. Vol. Leg. 5, 753. Zajazdów nigdzie już takich nie ma, jako ito przedtym bywało , kiedy jeden na drugiego 'armował s ę, przyjaciół zbierał, na dwmry i na dobra napadał, palił, rabował, zabijał , dwie strony z sobą sił próbowały; przez co szlachcie wiążącej się do stron i pożytek byl wielki i exercytacya wojenna. Mon. 73, 141. (jest czego żałować ! !). Z dobrą sławą pana swojego, zajazdy czyniąc, płużyli , a dzielnością swą każdemu nieprzyjacielowi koronnemu blaskiem w oczach byli. Weresz. Reg. 54. ZAJAZDOWY, a, e, od zajazdu, $infarthls, ©tn* fart#!* , ©inrfttl*/ cf. zajezdny.

Rag. jezkalo, zajezkivalaz ; Bosn. zajeçkivavaç, tepaę ;

Ross. 3anKa. — Trdulus, zająkała, który się zająka, nie może prędko wymawiać. Mącz. Traulus, 'zajekacz. Spicz.

sam one

247. sed cf. zajęknąć. ZAJAKLIWY , 'ZAJĄKAWY, a, e, -liwie adv., zająkający się, z zająkaniem, cf. momo-tliwy ; Boh. zagjkawÿ ; Ross. 3aHKMBMH; Eccl. 3aaMH-BUH, ftottemb. Zająkliwy momoce , bełkoce. Dudz. 21.

Słowa zająkliwe roni. Ustrz. Troi. 133. Słowa zająkawe.

Klon. Wor. 5. ZAJAKLIWOŚĆ , ści, i., wada zająkania się w mówieniu, bal Stottern ; Boh. zagjkawost.

'ZAJALOWIEĆ nijak. dok., stać się jałowym, unfruchtbar nwben; Ross. 3aaaoBtTb ; przestać się cielić, przestać rodzić.

ZAJARZMIĆ cz. dok., jarzmieniem zająć, bejocfjen , mit betu Sochę bebrücfen; Rag. zajarmiti, cf. podjarzmić, objarzmić.

ZAJARZYĆ med. dok., jaro zaświecić, red;t ^ett leuchten, her*

»orfchtmtnern. Dopiero słońce zajarzy miluchno, Już ci się chmury skupią, i wichry zadmuchną. Przyb. Ab. 188.

ZAJAŚNIEĆ nijak, dok., jasno zaświecić, zaświtnąć;

heroorleuchten, ftrahlenb herborbrecfyen, Çeroorftra^Ien ; Sorab. 1. ZAJDO WY, ego, m., flis, który siedzi na końcu przy zy-zaszwètlam szo, zaszwetlu szo. To słońce, co jutro    przy-    zie. Magier. Mskr. może:    zadowy ; ber Sotlfnedjlt auf    betlt

świecąc będzie dla wszystkich, nie zajaśnieje już dla    mnie.    ^intertheil bel Slufjfchtffl.    Kwaterni zowią się flisi    sie-

Niemc. Król. 1 , 142. Zajaśniał dzień on pożądany,    Dzień    dzący między sztabowemi i zajdowemi. ib. Z zyzy    wo-

zajadę, med. dok., Zajeżdżać niedok. contin, "Zajeżdży-wać czestlr, Boh. zageti, zagel, zagedu, zagjzdéti; Vind. sahajati , sajesditi ; Croat, zajahujem ; Ross. 3arh)KaTb, 3ai33KaTb, sahmmaTŁ, 3ah3JKaH) ; Eccl. sahmAaro ; jazdą, wozem, pojazdem, nawą, konno zapuścić się, zapędzić się, zabiedz; tief hinein fahren, retten ^ fd^tffen. Nie masz męża w domu , zajachał w daleką drogę. 1 Leop. Prov. 7, 18. (‘jachał w drogę daleką, er ift auf eine mette 9îei‘ fe gegangen, mett berreift, meit meggereifti. Kupcy prawi po 'kupią i za morze zajeżdżają. Glicz. Wych. M 6. Zajeżdżam gdzie daleko , provehor equo , navi longius. Cn. Th. 1368. Zajechały, zapędzony, zabieżały ; meit \)'m gebrungen, borgebrungen. Na tej wojnie nie pomału dzielność sześciu set Polaków, z Kapi<tranem hetmanem za-jechałych , osławiła się. Krom. 613; (Capistranum secu-torum). — Zajeżdżać przed dom, przed bramę i t. d., berfahren. YYypiżmowany, wyfryzowany, wymuskany, w karecie zajeżdża przed Saski pałac. Teat. 15, 24. Z gośćmi się był umówił, iż po za ogród zajeżdżali, a ztarn-tąd wchodzili do sali. Kras. Pod. 2, 239. Słychać , że kareta zajeżdża. Teat. 58, 88. Mości Dobrodzieju , kareta zajechała. Teat. 4, 5. ber SBageit ift borgefahren. — §. Zajeżdżać do kogo, do karczmy, do zajazdu czyli zajezdnego domu, (mit spferbe unb Éagen) einfehren ; (Vind. v’ gafhtarjp jiti, vgofhtaritife, navermtife). Kto do mnie zajeżdża na nocleg , musi tak zapłacić , jak gdyby cały tydzień stał na Krakowskiem przedmieściu. Teat. 28. b, 6. Serce Wac Pana widzę , jest jak austerya, kto chce to zajedzie, popasie i jeszcze prędzej wyjeżdża. Teat. 55 b, 57. Miejsca dla niego me ma , bo już zajachali konni. Pot. Arg. 352. Prov. Zajachali konni. Rys. Ad.

trzeci, w którym zbawiciel świata wstał pod świt różany dę szuflą wylewać, jest powinnością zajdowych. ib. z martwych. Odym. Św. 2, LI 2. Nowe światło zaja- ZAJECHAĆ, *ZAJACHAĆ, zajechał, 'zajachał , f. zajedzie , śniało pod horyzontem kraju naszego. Gaz. Nar. 1, 177 b.

(zjawiło się). Dla was pociecha, literackie'duchy,. Zajaśniał świateł wódz na Polskim tronie. Zab. 12, 14. Zajaśnieli nauką prawdy wszyscy doskonałej. Odym. Św. 2,

O o 2. — *§. Activ. Zajaśnić dok., Zajaśniać niedok., zacząć wyjaśniać, anfangen aufjnheUen.

ZAJATRZYĆ cz. dok., Zajątrzać niedok., ‘Zajątrywać czestl., zaropić, do jątrzenia się przyprowadzić, eitern machen; zająlrzyć się, zaropić się, zagnoić się, in ©iter Überge* hen, ju eitern anfangen; Boh zagitriti se, zahnogiti se;

Sorab. 1. zayetżu szo, zayednu szo. — Fig.tr Zajątrzyć, zjatrzyć, zapalić się gniewem, nienawiścią, oburzyć; auf* bringen, erbittern, reifen. Podaję wszystko pod uznanie braci, nie chcąc nic rzeczy zajątrywać. Vol. Leg. 2, 1075. Zajątrzyć się, nienawiścią się zapalić. Cn Th 1568. Zajątrze-nie, nienawiść, gniew. ib. Wyście pVzyczyna, nie za-jątrzenia naszego , bo się jątrzyć nie umiemy, ale rze-wliwości po panu bogu i po świętej prawdzie jego, któ— rąśiny mieć powinni. Smotr. El. 16

ZAJAZD, u, m., zajeżdżanie, zajechanie; bal Einfahren,

Einreiten; ( Boh. zâgezd, zéjezdel cirmitm, Rtnmeg ). W orszaku wielkim do Krakowa na pogrzeb xią/.ęcia Kazimierza zebrawszy się , za onymże zajazdem elekcją od-prawują Krom 201, (cf. zjazd). — § Za|azd, miejsce gdzie zajeżdżają , miejsce zajazdu , bie 9§orfartl) , mo man norfdhrt; dom zajezdny, bie ©tiifebr mit ^fcrb unb ÎBagen, bal ©tllfehrhauö ; Vmd. gofbtarja , litufh, kerzhma , (cf. karczma); Hoss. ciatTB ,    ( cf. stanąć gospodą, stać go

spodą , cf. stancya) ; Fr,l i;iitvmii|h: itiiT\A!.mn|A, BHTa,i-HH ( cf. witać), BcenpieMHnua, rocTHHHnua. nocToaauii 40MB. — § Zajazd, najazd, napaść zajeżdżających; ba3

97

Słownik Lindego wyd. 2. Tom VI.

jest serca niewola, i pierwej ci ona ucieka, a niźli ją swoboda spłoszą. Orzech. Qu. 128. Bojaźliwy, tchórz, zajęczego serca człowiek. Cn. Ad. 38. ein feiger $afe, ein fteigljerjiger. Junacy bywają serca zajęczego. Auszp. 23. Nieprzyjacioły swoje serca zajęczego straszy. Janusz. Lig. B. Mało ci sławy ztąd wynika, Ze masz we mnie z za-jęczem sercem przeciwnika. Zabi. Amf. 23. Lud nikczemny , serca zajęczego. Alb. na Woj. 6. Zwycięstwo nie zawsze pochodziło z zajęczego serca przeciwnej strony. Corn. Dw. 548. W którym kiedy Spartaku zajęcze serce matka widziała, abo się nie znała k niemu, albo go ręką swą własną zabiła. Corn. Dw. 263. O mizerna głowo, o serce zajęcze. Teat. 29, 82. Jeleń *chocia ma rogi, lecz umysł zajęczy. Rej. Wiz. 35. Wojewodzie Krakowskiemu, który z bitwy uciekł, posłał Krzywousty kożuch zajęczy, iż prędki na uciekanie , jako zając. Biel. 87, (cf. kądzielj. — Przysiągłbym , że cię zajęcze poty przechodzą, tylko ci o punkt honoru idzie. Teat. 27, 105. łytki ci drżą, ber Slngftfdjroeiß Drid;t bir au$.— Kto ztąd spadnie , długo jęczy, Bowiem to skok nie zajęczy. Rej. Żw. 246 b ; (oppos. salto mortale).— §. Medic. Zajęcza warga ; labium leporinum, gdy się dziecko na świat z wargą niby rozciętą urodzi. Perz. Cyr. 2 , 186. bte §ßfenfd)arte ; Ross. 3aaqbH ryóu. Człowiek mający zajęczą wargę, Ross. TperyóbiM, hmLfouuh pas^taetmyio min pa3cineHHyio o^Hy ryóy. — §. Botan. Szczawik czyli kapusta zajęcza; trifolium acetosum. Krup. 5, 162; acetosella. Urzed. 9; Ross. 3aaqeü maßeit., Kiicanua, ( cf. kisnąć), 3aanLa aanycia , ©auerflee, $erjflee ; (Ross. 3aaqba «anycia, CHpanyHï TpaBa * rozchodnik , wronie masło). Zajęcza nóżka, owieczki, leporinus pes, lagopus. UrzeLd. 186, Ross. 3aaqbH Jiamw, 3aaqbH 4Btjh-Ha, trifolium arvense, <pafniflce, Jpßfcitpfötcben. Zajęczy chłodek, kieracium minus, ^afenftraud;, niektórzy zowią to ziele domkiem zającowym, a drudzy ehłodkiem zają-cowym albo zajęcze ziele. Sienn. 129. Zajęczy żyr, gatunek przenętu, prenanthes muralis. Kluk. Dykc. 2, 229. SOîflUer^afcnftratld;. Zajęcze uszko , Bupleurum , rodzaj rośliny, mający kwiaty w okółkach. Kluk. Dyke. 1 , 89. SMtrcfymadrô, £>afenÖbrcben. — §. Zajęczy sad , zwierzyniec * ZAJĘCZN1K, a, m., leporarium. Urs. Gr. 125; Surab. 1. zayecżżina, (cf. zajęezyna) ; Croat, zaycharnicza , zaychi-sche: (cf. Ross. 3aHqMcr& pełen zająców); ettt £mfengar» ten, £>afctin)ćtlDd)en. ZAJĘCZYCA, y, i., samica zajęcza; Ross. 3auuHxa, bte Jpńfinn. Zajęczyca kotna, zajęczyca okociła się. Dudz. 21. ZAJĘCZYNA, y, z. ; Doli. zage-ćina ; 5/ot». zagaćina ; Ross. 3aaquHa , 3aüqnHa ; mięso zajęcze , Jpßfeilflctfd). Przysposobić świeżej zajęczyny. Jei. Ek. DA. — *§ Futro zajęcze; Ross. 3aaqHHa, 3akqHHa; £tafenbalg , $afenfeH. Zajęczyn sto. Instr. cel.. Lit. — §. Zajęezyna , zając mizerny, biedny, ettt elCttber Jpafe. ZA-JĘCZYSKO. a, n., zając przerosły, zbyt wielki, szpetny, ein abftbeulteber großer £afe. Cn. Th. 1260.

.770

ZAJEŹDZIĆ - ZAJĘCZY.

ZAJĘCZNIK-ZAJEDNAĆ.

80. (darmo tu dysputować ). — §. Zajeżdżam komu, obvius fio curru, equo, navi aliqui. Cn. Th. 1568. einem entgegen fahren, reiten. Zajeżdżam komu , zjeżdżam się z kim w cieśni. Cn. Th. 1567. einem in ben 2ßeg fahren, ibm in ben 2Beg fommett. Tam trzeba zajachać, tam nieprzyjacielowi drogę zastąpić. Janusz. Pos. B A b, (Croat. zajahujem, zaszedam insidior). Hamują wozy i konie, aby nikt drogi nie zajeżdżał. Star. Dw. Ai. jadąc zastępował, ben 5Beg «erfahren, oerfeßen. Turcy chcąc jeszcze doświadczyć swego szczęścia, zebrawszy się ich wielu , zajechali Skanderbegowi, ale Skanderbeg ich łacno zwyciężył Buz. Sk. 32. wyjeżdżali , wyciągnęli naprzeciw , stawili'się przeciw; jpgen gegen ihn au8, jogen ibm entgegen. — Zajeżdżam komu do mostu, do promu, do bramy; praevenio aliquem od pontem ect. properan-tem. Cn. Th. 1368. ( einem »erfahren, ibm ooreilen , ihm juoorfotnmen, cf. uprzedzić kogo do czego). — §. Zajeżdżać dobra czyje, zajazd czyli najazd na dobra jego czynić ; jptnanbem bie ©titer einreiten, fte geroaltfam über* jiebeit nnb megnehmen. W czasie z tego może być prawo, i fortunę zajadą. Teat. 19. b, 58. (dobra zabiorą).

Zwyciężywszy Syla Maryusza, wszystkich przeciwnych szlachcie częścią zabijać , częścią¹ dobra zajeżdżać kazał.

Stern. Cyc. 5. Wymógł, iż dobra Roscyusza na skarb zajachano, i Chryzogonowi przedano. ib. 1. — §. Zajeżdżać, zajechać bijąc, uderzając, zająć kogo po grzbiecie, zaciąć, einem einen $teb oerfeßcit. Pewnym jutra dochodem pochlebia swej biedzie, Aż tu śmierć nagle kosą jak w kłos weń zajedzie. ^ Zab. 16, 377. Dźwigających się , szabla zajechała. Zebr. Ow. 107 ; surgentibus obstitit ensis. — Fig. Ir. Pan Jan , jakiegoś tu ślósa-rza syri , zajechał jej w głowę. Teat. 52. c, 6. zajął jej głowę, wlazł jej w głowę,'w serce, opanował ją, opętał : er bnt ibr ben Üîopf eingenommen, ift ibr in ben śbpf gefahren. Go ci znowu zajechało w głowę ? co ci wlazło czyli przyszło w głowę , co ci się ubrdało ? mfl§ ifł bir tn ben Jîopf gefahren ? — §. Zajeżdżać, ZAJEŹDZIĆ konia , karetę , pojazd * jeżdżąc nadwątlić , nadwerężyć, nad psuć ; 511 nidjte fahren ober reiten, ju ©cbanben fabren ober reiten, ju ©rmtbe rieten; Ross. 3ai34ntb, 3at»H-BRTb. Już nam kilka karet potłukli, konie zajeździli.

Tent. 22, 36

ZAJĘCIE , ob. Zająć. ZAJĘCZEĆ , ob. Zajęknąć.

ZAJĘCZY, a e, od zająca ; ,$afin * ; Boh. zagecj, zagići ;

Slav, zagaći ; Sorab. 1. zayecżżi ; Vind. sezhni ; Croat. zaychi; Rug. et Bosn. zecij ; Ross. 3aaqeił. Futra zajęcze najwięcej używane w fabrykach kapeluszów. Zool.

357. Serzysko zajęcze z octem pomaga przeciw wielkiej niemocy. Siena. 286. Zajęcza sierć , ob. Turzyca ; zajęcze oczy, ob. Patry ; uszy, ob. Słuchy; nogi, ob.

Skoki; zajęcze sadło, ob. Skrom, cf. skromny zając; zajęczy ogon , ob. Osmyk. Slov. Prov. Pańska lâska nakrętce, gako zagâci chwost; trwa pónska Ińska , gako zagaci chwost, kratko, (cf. łaska pańska na pstrym ko- ZAJEDKI, ob. Zajadki.

niu jeździ). Zajęcze serce, tchórzostwo; £>afenberj, $a* ZAJEDNAĆ cz. dok., Zajednywać czestl. , zagodzić, oerglef* fenberjtgfeit, ^eig^orjf^fet ; Vind. sezhost, bojezhnost; (hen * aitêglei^en, abtbnn einen (Streit. Król Ferdynand i (Croat, zayczoszerczen« bojaźliwy, tchórzliwy). Zajęczego król Jamusz włożywszy się w to, zajednali tę wojnę.

Biel. 524. Śmierć moja, u sądu oczyma świecić, dopiero! o basarunki nigdym się nie zgadzał, anim za jawne zbrodnie nie zajednywał wieży. Psalmod. 11. ZAJEDNĄ, ZAJEDNO, ob. Jeden.

ZAJĘDRNIĆ, ZAJĘDRZNIĆ cz. dok,, jędrnym uczynić, za-rzeźwić; frifd) rnadien, auffrifdjeit.

ZAJĘDURZYĆ, ZAJĘDYCZYĆ, ob. Zaindyczyć.

ZAJEDŹ, i, i., bolączka w pysku końskim, cf. ząbry, eine fdjmerjljafte flatter im SDîaule be3 ÇferbeS, (ob. Zajady, za-jadki). Koniom w pysku zajedzie wyrzynać trzeba. Kluk. Rośl. 3, 115. Na zajedzie, kiedy dziąsła nabrzmiewają, i zęby okrywają , wytrą się octem i solą. ib. 1, 199.

ZAJĘKNĄĆ med. jedntl., Zajęczeć dok., Zajękać niedok., Za-jękiwać częsll., zacząć jękać, jęk wydawać, z jękiem się odzywać; auffeufjen, «ufftö&nen; Ross. 3aoxaTb, 3axHM-K8tł, 3aB«nnTŁ pr. et fig. Ir. Padł na ziemię, śmiertelnym obalony grotem , A zbroja na nim zajękla łoskotem. Dmoch. II. 1, 112. Tak więc żywot ocalił przed śmiertelnym ciosem, Tknięty nim puklerz, ostrym zajęczał odgłosem, ib. 2, 18. zajęknął, ber Sluffettfjer, ©tttyner. -- *§.

Zająkała , który się zajękiwa.

ZAJEM, zajesz, zaje , zajedzą , ob. Zajeść.

ZAJEM, jmu, m , , zajmowanie, zagrabienie, i to co zajęto, zagrabiono; bie fficgnalime, baê 23cgncl)men, ba$

Pies ten owce pana swego zajadał. Kosz.

do ciebie. Budn. Genes. 31, 39. (rozszarpanego zwierza nie przyniosłem ci. Bibl. Gd.). Srogie zwierza mnie zajedzą, i do swych jam sztukami powloką. P. Kchan. Orl. 1, 267.

Lor. 56 b. — §. Zajadłeś pieniądze, strawne « przejadłeś. Wlod. jedząc wypotrzebowąłeś, zmarnowałeś , strawiłeś ; aufjeljren, oerjeijren. Zajadłeś dług? odjadłeś; tak też: zapiłeś. Dudz. 73; edendo , bibendo, exhausisti de~ bitum. Cn. Th. 1367. bu fyafl bie ©djulb (bie IRecJjnung) abgegefen, abgetrmtfen, man iji btr nidjtS nteljr fdjulbtg. — §. Absolute : Zajadać smaczno , pałaszować n. p. pieczenia ; redjt fômcufÿflft elfen, redjt barauf hrô effen. Ażem się zmordował roznosząc tyle ciasta, tyle lodów ; dzieci szczere -skaczą i zajadają. Teat. 39, 32. bringt 3Rcft« neu, SJîanbelfern, fromme Ätnber effen gern. — §. 2) Zajeść się , wpaść w zajadłość, zażreć się ; zawziąć się ; ftdj erbittern., erbofen, nmtyig merben; ( Bosn. izjiditise. izjadatise evomere virus acerbilatis).. Poszli do broni, i tak się byli z»jedli , żeśmy ich ledwie rozwadzili. Warg.

ZAJĘKAGZ, a m., który    Radź. 180. Za afront lud zajadł się i zawziął cały.

, ob.    Jabł. Ez. D 3. — Similit. Tak pracowicie swój udawał

dyskurs , a tak łatwym młynkowaniem języka , i żarliwym w dyskursie zajadaniem, żem w całej rozmowie nie uchwycił słowa. Mon. 68, 721. z taką zażartością, zawziętością , zajadłością.

Söcggenomtnene ; Boh. zagern. Kmieć i z swojej szkody ZAJĘTY, ob. Zająć.

fartfrô e, ©titfe(ip*; (Ross. 3at35K[H podróżny). Zajezdny dom , zajazd mający, z bramą dla zajazdu pojazdów , etn ntti einer ©ńlfartlj. Zajezdny dum, zajazd, oberża, austerya , dokąd zajeżdżać ’można , ein ßtnfeljrfianö für Sterbe unb Sagen ; Ross. nocToa.ibin 4ßoprb ; Eccl.

BcenpiHTOjmme, CToaaoH abobł, BHTatinipe. BiiTatibitHi|ti. BM’a.ibHH. Domy zajezdne . góścinne , szynkowne. Sejm, Grodz 2, 80. ZAJEŻDŻAĆ * ZAJEŹDZIĆ, ob. Zajechać. ZAJEZIKRZE, a, n, miejsce za jeziorem; Ross. 3ao3epbe, ber $la$ hinter bem ©ee. ZAJEZIERNY, a, e, — je ado.y za jeziorem będący, Mnter bent ©ee befutblicfy ; Ross. 3ao-

nie ma bydła u siebie z zajmu zamykać, jedno do dwo- ZAJEZDNY, a, e, zajazdowy, od zajazdu; 3(nfart(i§ *, 3>or* ru gnać. IJaur. Ek. 12. zajęte, zagrabione, zafantowa-ne , gepfctnbet. — Fig. tr. Adam zemdlał, oczy powieką zmrużywszy, Przez zajem wszystkich duchów swych naj-przenikiiwszy. Przyb. Milt. 560. przez zachwyt , zachwy* cenie, üjn'tjûtfung. — W ZAJEM dać, wziąć, ob. Wzajem. ‘ZAJE.MNY, ob. Wzajemny. — *$ Zajemny * zajęty, (ob. Zająć); n p Trzy dni we mgle ciemnej 1 trzy nocy, okrom gwiazd , w pogodzie zajemnej Błądziliśmy po morzu. A. Kchan. 67. zajętej chmurami, zakrytej.

ZAJEŚĆ, -jadł, -jedli; f. zaje, zajem, zajedzą cz. dok., Zajada 6 niedok. • Boh. zagjsti, zagedl, zagjrn, zagjdam ; Yind. sajesti ; Croat, zajeszti , zajćdam ; Ross 3atcTb, sa^AaTb ; sepnbrö.

End. 3a>uajo\ 3ae4ato ; §. 1) aitejfen, anbeijfen, anfrejfen. ZAJEŹYĆ cz. dok, Zajeżać niedok, zacząć jeżyć, najeżać, Zajadł go wilk,    zajadła go żmija i Ł. d. , ukąszeniem,    m bte £>Ö(ie auffpmien, flufbörftcn,    aufftrćhlben. Zajeżyć

kąpaniem zabił,    abo ukąsił śmiertelnie. Cn. Th. 1367.    sie; Ross. 3ae5KHTbca, ftd) börften.

zagryźć, einen tóblidmt 33tp öerfepetl, tobt bet Pen. Sroga ja- ZAJMAĆ , ob. Zająć. 'ZA JM ACZ , a, m., ZAJMIOIEL, któ-szczurka dziecię ono zaraziła i zajadła Sk. Żytu. 2, (ib ry co zajmuje , ber ©egucljnier, 6tiinc!^mer ; Boh. zagi-Na teąo węża miedzianego, gdy 'pożrzeli n, k'ór\ch    mać 1)    qui capit, 2) pignoralor,    \ind sajemavez « czer-

waż zajadł, stawali się zdrowymi 1 Leap Aw m ? I , 9.    pacz :    Croat, zajemarh, zaimach, zaimóchecz crater a,

(gdv kogo wąż ukąsił, a pojzrz ł na wtża miedzianego,    zaimàveez vrnolor, zajèmnik foenerator , zavjèmnik ,    za-

źyw został Bibl.    Cd.: ranny zdrów zo>tał 5 Leap.).    vjemite! ; Dal. zaimalacz interceptor;    Boss. saeMUtmcb    po-

Aby się też skryli w głębokość morską, rozkażę wężowi, - życzalnik , (cf. wzajem dawać).    Zajmaez, złodziej by-

a tam ich zaje. 1 Leop. Amo. 9, 5. (przykażę wężowi,    dlęcy,    abigeus. Klon. Wor. 18.    ZAJMOWAĆ, ZAJMU-

aby ich i zlamtąd wykąsał Bibl. Cd ). Rydle od zwie-    JĘ, oh.    Zająć. ZAJMY. ob. Zajem.

rza z;

Tłustości bydlęcia zdechłego albo od zwierzęcia jakiego zajedzonego, jeść się nie godzi. Radź Leuit. 7 , 24. Łój zdechjiny abo zwierzęcia, które zwierz zajadł, będziecie mieć na rozmaite potrzeby 1 Leop Lernt. 7. (rozszarpanego. Bibl. Gd.) Zajedzonego nie nosiłem

771

ZAJEDNĄ - ZAJEŚĆ.

ZAJĘTY-ZAJRZEĆ.

ijedznne VV. Exod. 22, 13 (rozszarpane. * Bibl. Cd). ZAJRZEĆ, 'Zajźrzeć, ‘Zaźrzeć cz. dok., Zazierać « Zaglądać

niedok., Zaglądnąć jedntl. ; (Bag. zazretti tkomu prende-re m mata parte, zazretti, prirniti ù zâzor durius ac-cip er e; Boss vidg. 3a3nparb, 3R3ptîb naganić, zarzucić komu, 3a3opHW0 naganny, ohraźhwy, haniebny, podejrzany, 3a30pŁ hańba, niecześć ; Eccl.    zarzucić,

97*

772

ZAJRZEĆ.

Z A G L 4 D.

Carn. sagléd aspectus, conspectus ; n. p. nie kryje nic, jak głęboki dół piekła zaględom twych źrzenic. Przyb. Mil. 8. wzrokowi twemu , oczom twoim. — *§. Rozumiemy, że się tego nie zaprzy, w czym mu własne sumnienie zajźrzeć musi. Smotr. El. 8 (zarzuty czynić, strofować, SBontWtfe machen; cf. Rossie.). — §. 2) Zajrzeć komu czego , ‘zawidować , ‘zawidzieć , zadrościć, zawiścić; neiben , benetben; \ind. navidlivati , nevoshiti , nevoshuvati ; Bag. zavidjeti ; Ross. 3aBHCTJHBOBaTb, 3a-BHAOBaTb, no3aBHAOBaTb ; Eccl. 3aBH*4y, (więcej dyale-któw obaez pod stow. Zawiedzieć). Zajrzeć komu czego , abo nie rado widzieć co na kim. Mącz., ( cf. Lat. invidiae nomen dictum a nimis intuendo fortunom alterius. Cicero). Zajrzeli bracia Józefowi. Budn. Genes. 37, 12. (nienawidzili go bracia. Bibl. Gd.). Tak bardzo mu ‘zaź-rzeli. 1 Leop. Genes. 26. fte maren tym netbifty, gefidfftg,

3a3piHie 1) zarzut, 2) wstyd; 3a3HpaiocH wstydzę się); §. 1) wzrok gdzie obrócić by wiedzieć, by postrzedz, zoczyć, zobaczyć ; twtytn feÇett, blttfen, l?tnfel;en, jjinbltcfen; Boh. zazriti , zrjm , zahljdnauti, zahljźeti ; Vind. sagledati ; Croat, zagledati, zagledam , zagledavam, (zagledatisze • zapatrzeć się) ; Bosn. zaviriti , gledati u nutra , (zagledatisze intueor) ; Bag. zaglêdati ; Boss. 3arjHAUBaTb , 3a-rMHyib, 3acMOTp"feTŁ, 3acMaipHBaTŁ, (aariHAiTbca zapatrzeć się) Szyję kogut wyciągał wspinając się na nogi, jakoby na co zaglądał. Ezop. 98. Więc to będą uroki, zapewne cię która Złym okiem baba na czczo zajrzała ponura. Zab. 11, 375 Zabi, patrzała na cię , fiat bity art» gefehlt, (cf. urok, uroczyć). W dziesiątym wieku xią-zęta Zadnieprscy zaglądali z tej strony Dniepra na wolne narody Słowiańskie. Nur. [1st. 2, 415. patrzali , zapatrywali się na nie ; fte fal/en nad) tynen fiin, fyefteten tyren 23ltcf auf fte. Zajrzeć w co, wejrzeć w co; firnem fefjen, hinein gucfett pr. et fig. tr. Ciekawy w cudze rad zagląda garki , bez pozwolenia kucharki. Haur. Sk. 168. Obawiam się , by Kasiuniu nie chciał ci mój panisko zajrzeć czasem w zęby. Teat. 43. b, 77. (zajrzeć ci w oczy, zbliżyć się zbyt do ciebie z umizgiem). Zrzebco-wi w zęby zaglądają, jeśli już zronił , albo jeśli je przy-jadł , lata mu liczą. Bej. Zw. 160 6: Góry wierzchołek wysoki, W jasne zaziera obłoki. Kniaź. Poez. 3,166. (wdziera się, wznosi się , wciska się). Zajrzeć komu w oczy, einem in Me Singen feiert pr. et fig. tr. Kładzie rękę na szpadzie, z którą jest ochoczy Zajrzeć wszystkim na święcie bohatyrom w oczy. Przyb. Luz. 116. stawić im się śmiało, stawić im czoło, einem breuft Utt* ter bie Singen treten. Przyszedłem pożegnać się z tobą, wyjeżdżam zajrzeć w oczy nieprzyjacielowi. Węg. Marm. 1 , 9!. Aryas ognisty lotnym pędem kiedy w zawód skoczy, Nie zajrzy mu Perseusz choć skrzydlasty w oczy. Zab. 15, 165. (schowa się przed nim, unika go). Śmielej w towarzystwie zajrzym śmierci w oczy. Przyb. Ab. 45. narażamy życie, bem $obe tro|en. — Aliter: Stary bardzo, śmierć mu w oczy zagląda. Cn. Ad. 1095. grozi mu, tuż przy nim ; ber $ob fjefit tym in b-ie Singen, tritt. tym un* ter bie Singen, bntyt tym. Zewsząd mi śmierć zagląda w oczy. Teat. 29, 108. Dzień się już w noc obrócił, śmierć w oczy zajrzała. Jabt Tel. 80. Niedostatek i głód nieznośnie mię trapią, śmierć mi się w oczy za-zierać zdaje. Teat: 49. c, a 2. Co po morzu mąk tyle, tyle nieszczęść kroczy? Śmierć ustawnie zagląda ze wszystkich stron w oczy ! Przyb. Luz. 31. — g. Zajrzeć w co dla powzięcia wiadomości, dla dochodzenia, sprawdzenia ; mo 1/inein fefien, einen 23ltcf hinein tyun, ein (Etn* fefien fiaben, einfefien, (Einjtcfit neunten, unterfingen. Niepodobna rzecz jest chcieć wszystko samemu czynić; ale i podobna i nieciężka we wszystko zajrzeć. Kras. Pod. 2, 38. Zna mię, że jestem mu wierny; nigdy nie miał zwyczaju, w regestra zaglądać, bo to go nudzi. Teat. 29. 6, 16. przezierać regestra, SRedjnungen burtyfefien. Nie wadzi zajrzeć w tę ich raczej cierpką, niżeli ważną naukę ; ale zajrzeć tylko , i poniekąd o nią się otrzeć. Pilch. Sen. list. 374. okiem rzucić , einen 33li(f {limner*

fett. — My w Wac Panów nie wdzieramy się sprawy, nie zaglądajcież do nas. Xiądz. 27. nie wściubiajcie nosa , nie wtrącajcie się do nas, nie mieszajcie się, miftyt euty bod) nityt in unfre ©atyen. My się nikomu nie wydamy, a któż w serca cudze zaglądać może? Teat. 30. b, 84. (czytać w nich, przeniknąć je). Zaleca filozofią to najbardziej, że w herbarze nie zagląda. Pilch. Sen. list. 328. względu na herbarze, genealogie nie ma, fte nimmt barauf feine iKncfftcfyt. — §. Zaglądać do kogo, od-powiedzić, nawiedzić na chwilkę, widzieć go; ju einem (ńnfeljett, tyn auf einen Slugenbltcf befugen , tyn festen. Nie zajrzęż ja odtąd do chorego. Perz. Lek. 56. Jeżeli złodziej jaki kraść przyszedł, to go tak przez kij przesadzę, że tu więcej nie zajrzy. Teat. 52. c, 57. (cf. noga jego tam więcej nie postanie , nie pokaże się tam więcej ). Jeśli co pisze lub czyta w osobności, zaglądają i przeszkadzają. Mon. 73, 430. (wpadają do niego). — §. Zaglądać, zajrzeć cum effectu * zoczyć, spostrzedz, dojrzeć, zobaczyć ; roaÿrnefimen, erblttfen , fefien, erfe&en, gema!)* merben, gemäßen. Zajrzeć czego, kogo , contin-gere visu aliquid, attingere aliquid acie oculorum. Cn. Th. 1403. Jeno jej co ‘zaiźrzał, poznał warkocz złoty. P. Kchan. Orl. 1, 5. Rynoceros w młodości miał zwyczaj takowy, Gdy zajrzał siwej brody, abo siwej głowy, To kszykał na starego, sprośnie go wzgardzając. Papr. Koi. R b. ‘Zaiźrzał jej, po zabitym ojcu płaczącej. P. Kchan. Orl. 1, 262. Nie zajrzeć go, nie dojrzeć go. Cn. Th. 1403. Człowiek okiem swem zajrzeć zaraz nie może tych wszystkich rzeczy, które się w tym okręgu świata zamykają. Boter. 3 a. Rozum myśli szykuje, że się z nich utworzy to łatwiej, co już nasze cielesne pierwej zajrzały i zachwyciły oczy. Zab. 12, 52. Mieć żoną chce Dafnę zajzrzaną. Zebr. Ow. 16; (visam). Narcys gdy pije , zajzrzany ^o zbłaźnił kształtu wyraz. Zebr. Ow. 67'; (visae correptus imagine formae). Krainie tej przydali imię ognistej, z jakiegoś ognia ‘zairzonego z daleka. Boter. 520. Chłopiec w szkołach , jeśliby śnadź zajrzał, iż go insi przechodzą, weźmie z tego otuchę i pobudkę, że się też w nauki wda. Glicz. Wych. K 6. Jakoć-by dziecię tego zajrzało, w toż się też wdałoby, ib. E 16. — Zaglądanie, zajrzenie, ‘ZAGŁAD, ędu, m.,

Równie niebo

Genes. 27, 1. (za-płaczu oczy moje

beneibeten unb Rafften ibn. Rozdrażnili go i zwadzili się , a ‘zaśrzeli mu ci, którzy mieli strzały. 1 Leop. Genes. 49, 23. (nienawidzieli go. Bibl. Gd.). Nędznemu nikt nie zajrzy.’ Cn. Ad. 548. Nie zajrzy jezdny, kiedy mija draba , Ni gładka dziewka, gdy się zgarbi baba. Rej Zw.

224. — Object. Na swym przestawał, cudzego nie pragnął , nikomu nie zajrzał. Falib. Q 3. Kto czego za-źrzy, pewnie sam nie miewa. Rej. Zw. 224. Nie zawistny, nie zazdrosny, któremu żaden nie zajrzy. Cn, Th. 542, Ross. ne3aßHCTHLifi, unbeneibet. Dobrym za żywota zajrzemy, a zmarłe sławimy. Cn. Ad. 171. (de mor-tuisnil nisi bene). Wolę , aby mi zajrzano , niż aby mię żałowano. Cn. Ad. 1252. beffer Leiber, alê SDîitletber; Slov. lepśa zâwisf, neż politowśni. Niechaj się zazdrość puka ; bodaj mi zajrzano, Wolę to, niżliby mię pożałować miano. Simon. Siei. 84. Lepsza jest zawiść, niż politowanie, Nie dbaj, że ci cnot zajrzą, krzywo patrząc na nie. Zab. 6, 384. Nar. Dobremu ’“zaźrzysz, już wszystkim i sobie, Bo się ten wszystkim przygodzi, i tobie. LRej. Zw. 224 b. Tak wielkiego dobrodziejstwa bożego zajrzał nam szatan. Baz. Hst. 555 ; pozajźrzał. Smolr. Lam. 117. Bóg was wielce ubogacił i na dostojności wysadził, a wy tym nędznym bratom swoim żywota ich zajrzycie. Baz. Hst. 182. tfjr wollt tlmett ntcfjt einmal baS Seben gönnen. Napisał, że świętym czci ich zajrzymy, ale mógł wiedzieć , że my ludziom świętym czci nie zajrzymy, owszem aby im wyrządzona była, upominamy. Żarn. Post. 3, 704 b. Zajrzenie komu , ob. Zazdroszczenie, zazdrość, 'zawidzenie, zawiść.

ZAJŚĆ, zaszedł, zaszła , zaszli, f. zajdzie, zajdę med. dok., Zachodzić niedok. ; Boh. zagjti, zaśel, zaydu , zachazeti ; Sorab. 2. fahisch , fajsch; Sorab. 1. zanhdu, zanhdżem, zainhdu , zainhdżem, zandu , faindżem discedo, praetereo, zanhdu, zahndżem , congregor, zakhadżam negocyuję , traktuję; Carn. sahâjati occidere, frequentare , ab err ar e, sajidem transeo, aberro, sajde sê * ujdzie, uchodzi; Vind. saiti, sajiti, sahajati errare, aberrare; Croat, zay-ti, zahajati, zahajam devio , labor, obeo, occido , descen-do, circumeo, ambio ; Bosn. zajti, zacchi, zahoditti deviare, deflectere, insanire; Rag. zâjti, zächi, zahodim errare ; Ross. 3aîhH, 3aine.rb, 3aîUy, 3axo4HTb, 3axo*y ; Eccl. jam’ll ; §. 1) zajść za co, stanąć za czym, Renter etroaê |tinge^en. Wziąwszy się anioł pański, który szedł przed obozem Izraelskim, zaszedł za nie. 1 Leop. Exod. 14, 19. (ruszywszy się anioł, który chodził przed obozem, szedł pozad ich. Bibl. Gd). Zachodzić za co, zakrywać się zachodząc; hinter etroaä untergeben, ftd) »erber« gen. Słońce aczkolwiek pod czas zajdzie wzrokowi naszemu albo za góry, albo za lasy, albo za chmury, a wszakże 'zasię piękniej się wyjaśnia. Weresz. Reg. 116. Zachodzi miesiąe , słońce, gwiazda * zapada , bte Sonne , ber 9)îonb, ein Stern gebt unter, Coppot. wschodzi, ob. Wzejść); (Boh. zapadnauti ; Sorab. 1. szlonzo fakadża ; Vind. fonze sahaja, gre k’ boshjei gnadi). Pod wieczór, kiedy słońce zachodziło.... Lib. Hor. 70. Gdy słońce zachodzić ma, ciemności bywają na nizinach; ale kiedy na pagórkach ciemność widzisz, noc się przybliża. Żarn.

Post. 86 b. Dwa razy miesiąc zaszedł, i dwa razy wschodził, Patrząc na ciągnącego przez piaski hetmana. Bardz. Luk. 172. Zajście, 'zaście, zachód, 'zapad; baS Unter» ge^en ber ₍6onne tt. f. vo., ber Untergang; Ross. 3aKarE. W winnicy pańskiej od zarania Robili, a z do zajścia słonecznego. Odym. Sw. 2, G b. Zdarz nam wieczór dnia naszego Jasny, bez zajścia wiecznego. Groch. W. 35. (bez końca, bez zaćmienia)..Zachodzić, schodzić, ku schyłkowi się mieć, wątleć; untergeben, abneljmett, »ergeben. Zachodzi, albo zaszło co dawnością, obsolescit. Cn. Th. 1403, (cf. wywietrzeć, wystarzeć się, »eralten). Affecta et prostrata respublica , znędzony i zaszły stan Rzpltej. Mącz., Boh. zéslost zaszłość. Zajdzie mój wzrok, a na pował legnie -głowa. Kanc. Gd. 227. Rzecz kradziona dawnością nigdy nie zachodzi. Klon.Wor.ii. nie podpada zadawnieniu, preskrypcyi ; (cf. Sorab. 1. fachodny* przeszły, zakhadżwate zachodni, zachodowy; Sorab. 2. faha-dne, zachodne przeszło). Oczy komu zaszły, przytępiły się, zaćmiły się, zciemniały * zaszły mgłą, bielmem; bie 3Iugett ftnb ibm bunfel geworben, er bat gletcbfam einen ftlor oor.. ben Singen, er bat ben Staar. Achias juz nie mógł widzieć, bo rru już oczy były zaszły od starości. 1 Leop. 3 Reg. 14, 4. (bo mu były oczy zaszły od starości jego. Bibl. Gd). Oczy jego mgłą były zaszły dla wielkiej starości, ani mógł jasno widzieć. 1 Leop. Genes. 48, 10. (już na oczy nie dojźrzał. 3 Leop. ; oczy jego ociężały były dla starości i nie mógł dojrzeć. Bibl. Gd.). Miał dziewię-dziesiąt lat, i oczy mu były zaszły, że nie mógł widzieć. 1 Leop. 1 Reg. 4, 15. (oczy jego już się były zaćmiły. Bibl. Gd.). 'Starzał się, i zaszły b.elmem oczy jego , że widzieć nie mógł. 1 Le ćmiły się. 3 Leop. Bibl. Gd. ; cf. poszły bielmem. 1 Leop. Job. 16, 17; powieki moje zaćmiły się. 3 Leop ; na powiekach moich jest cień śmierci. Bibl. Gd.). Zajść czym , stawać się lub być zajętym , zakrytym , powleczonym czym ; womit bebetft feęn, baoon »oll fe^tt, bamit überjogen fep. Niebo czar-nemi gęstemi obłokami zaszłe. Warg. Wal. 20. (zastąpione , zachmurzone). Nigdy rana nie zajdzie blizną, którą innemi coraz plastrami okładają. Pilch. Sen. list.

7. (nie zastrupi się, nie zamknie się). Płakałaś, powabne twe oczy zaszły łzami. Teal. 48 , 10. (zalały się, zalane były łzami; betne Slugen waren in Seiten Merge* gangen , Übergetreten). Sugillalio , siniec , krwią zajście. Pęrz Cyr. 1, .182. baS Unterlaufen mit 3?lut. NB. Zajść czym, w tym znaczeniu częstokroć zamkniętym jest w samym słowie zaimkowem, n. p. zajść ropą * zaropić się , zajątrzyć się, zajść ćmą * zaćmić się, zajść chmurą » zachmurzyć się. — §. 2) Zajść, dojść aż gdzie trzeba, gdzie chciano, stanąć tam; btó tytn geben, btó tytn fflW3 men , gelangen. Wszak prędzej zajdzie ten , co prędzej bieży. Zab. 9 , 227.' Może drugi i na miejscu siedząc zajść tam, kędy zamierza. Lub. Roz. 101. (dójść, trafić, dociągnąć, osiągnąć, dokazać swego). Dominik ś. r. 1221 z tego żywota do nieba zaszedł. Birk. Dom. 34. przeszedł, przeniósł się, ift in ben Rimmel übergangen. Zajść aż dokąd, bis wobin geben, fommen, gelangen. Pochoży,

zachoży, znaczy człeka, eo zaszedł do miejsca jakiego, co osiadł w nim, lubo się w nim nie urodził. Czart. Mskr. Zajść gdzie daleko, wett weggeben. Syn marnotrawny od ojca w dalekie krainy zaszły. Bals. Niedz. 1,

33. Zaszedł w las daleko. Cn. Ad. 4305, Boss. 3aópecTb, 3aóp04HTb, (cf. zabrodzić, zabrnąć). Powoli dalej zajdziesz, Ross. mine t4euib, 4ajrfce 6j4enib. Większa kula z działa wystrzelona dalej zajdzie , niżeli mniejsza. Rog. DośA, 200. Tak dalece ona choroba zaszła, że było potrzeba raz i drugi rzezać kolano dziecięciu. Wys. Ign. 454. (doszła do tego stopnia, przyszło do tego). Zie-momysł syna Mieczysława w zaszłym wieku zostawił. Krom. 53; perductum ad maturitatem, w doszłym, dościgłym, dojżrzałym , reifet, gehörige^ Sitter, (of. podeszły). — §. 3) Zachodzić na co, rozciągać się aż na co, dostawać aż tam ; bi§ über ctmaS bin reifen, Darüber weg geben, weg langen. Zachodzista suknia u krawca, szeroka, gdy j>eden bok na drugi zachodzi. Magier. Mskr. — Zajść w co trans, varie * zapędzić się w co, zabrnąć, zapaść, wpaść; wo hinein geratbcn, ftd^ oertiefen, b^etn waten. Wy coście w lata zaszli.... Prot. Par. B 2. (podeszłego wieku). Chcąc wywieść siebie z błędu, bardziej w błąd zachodzę. Teat. 45. c, 35. (zamotam się, zawikłam się, zaplatam się). Ten który w wieczną onę światłość okiem rozumu swego patrzeć chce, miasto przejrzenia olśnię, i w błędy niewywikłane zajdzie. Dambr. 255. Dorna się w dług zachodzi, doma się płaci. Corn. Sen. 545. (zaciąga się dług). Zachodzę w długi, dłużę się. Cn. Th. 1403. et. 123, ob. Zadłużyć się, tu ©d)Ul' Den geratben. — Zajść z kim w co * wdawać się, zapuścić się, ftd) mit einem etttlaffen. A ten przyjaciel Wac Pani, czy wie, jakeśmy daleko z sobą zaszli? VVeLg. Mdrm. 1, 254. Zginął, kto zaszedł w rozmowę z niewiastą. Pociej. 514. . Zaszli w słowa * przymówili sobie. Wlod. podmówili sobie. Cn Th. 240. et 1559. provehi in maledida; fte ftiib mit ©orten an etnanber geratben, cf. od słowa do słowa, ty jedno on dwie i t d. Z tako-wemi ludźmi trudno się komu zgodzić, którzy leda o najmnieszą rzecz swarzą się a zachodzą. Eraz. Jez.T^b. Zajście, ‘Zaiście, ’Zaście, kłótnia, sprzeczka, spór, zwada; 3anf, ©treit, £>aber, 3roift, Bmtftigfeif; [Boh. zaśtj zajadłość). Miał jeden z drugim *zaście. Petr. Pot. 411. Ze szkodliwych żartów wielkie zajścia bywają. Gorn. Dw. 200. Miał z nim dawne zajścia. Nar. Tac. 3, 70; (olim dis-cors}. Kiedyż zaciągi i ’zaszcia między ludźmi wielkiemi pojednano bez niego? Birk. Sk. C 5. Wina gdy ’niemi ernie używamy, z dobrej rzeczy obraca się we złą, ztąd zwady, bitwy, ^zaśeia, a nieprzyjaźń. Eraz Jez. El. Sprawiedliwość niszczeje, ztąd przyszły powłoki, prze-darowania sędziów, zajścia srogie. Cii. Post 5 Z królem tym my mamy słuszne ‘zaście. Jabl Tel. 157 i^nieprzyjaźń . wojnę’). Nieprzyjaźń wiodę z kim, zachodzę w nieprzyjaźń , contrnho inimi'itins. Cn. Tli. 518. mit einem tn geiitbfdjaft geratben. — $ Zajść, za daleko iść, zaciec, zabłąkać się; jii rceit geben, ftd) tterirreu, »erlaufen. Szukać zaszłych a zabładzonyeh owieczek swoioli. Hej. Post. E e e 2. — Zaimk. Zajść się , zbytnie zapędzić się, prze-

sadzić ; e3 JU weit treiben, Übertreiben. I od śmiechu zbytniego , ludzie zaszedłszy się, umierają. Sak. Probl. 29. Zachodzić w głowę, od rozumu odchodzić, waryować, szaleć, pomieszania zmysłów dostać, zawrotu dostać, (cf. odejść od siebie , nie być przy sobie, nie być sobie przytomnym , stracić przytomność) ; roafynfinnig wer* ben, abermtjstg werben, überfdjnappen ; Hoss. vulg. pa-XHyrbca. Zaszła w głowę. Jabl Ez. 207. Weg. Alarm. 4, 72. Szalony, szaleje, zaszedł w głowę, odszedł od siebie. Cn. Th. 4125, (cf. postrzelony, cf. brak czegoś, klepki, nie wszyscy w domu). Gdy Mieczysław, w głowę zaszedłszy, rozumu ostradał, królowa zaraz wszystkie rządy królewskie sobie przywłaszczyła. Erom. 83, (cf. skażona głowa). Od zdumienia wielkiego ledwie w głowę nie zaszedł. Sk. Żgw. 370 b. Co to za widowisko ! człek w głowę zachodzi. Niemo. P. P. 48. Zdaje mi się , iż w głowę nieborak zachodzi. Teat. 34. c, 4 2. Całkiem w głowę zachodzi, a dopiero drugi raz mię widzi. Teat. 4, 49. (ma głowę zawróconą, odurzoną, jak nie swoją). — §. Zajść w'płód, zajść płodem, zastąpić płód, począć; fdjroattger werben, empfangen. Panna ‘zaidzie płodem. Sekt. Math. 1. (będzie w żywocie miała. ib.). W płodeś zaszła , lecz nie zgasła czystość twym porodzeniem. Pieśń. Kat. 133. Każda bez męża niówiasta, która zachodzi płodem , i rodzi dziecię, od wszelkiej kary u nich wolna. Mon. 76, 622. Nie wzgardzaj prośby mojej, daj owmcu swego, Abym dziatkami zaszła od swego miłego. Papr. Kol F 4. baß tcb fôtnber befomtne. W tym dziećmi zaszła, i bywszy brzemienną, Ciebie dziecinę białą urodziła. P. Kchan. Jer. 506. — §. Zachodzić do czego , do kogo * nachodzić, napadać; btó fnneitt ftretfen, entfallen. Nie będzie żaden zachodził, ani ’wtârczki czynił do ziemi twojej. 4 Leop. Exod. 24. Zachodzić do -kogo, koło kogo, na kogo • godzić na kogo, krzątać się koło niego, kręcić się, dybać nań ; einem bes^ufommen fndten, ftd; nnt ibn bermtt bre* |en. Do cudzych żon zachodzić, to dziś powszechna omyłka. Teat. 5. b, 92 , (cf. zajść * zabłąkać się). Tylko do mojej nie zachodzić żony. ib. 55. b, 45 Nie zdrowo do cudzych żon zachodzić, ib. 33. b, 57. Zachodzi wilk koło trzody, godzi; obambulat gregi lupus, et insidious explorât ovilia cirr.um. Virgil. Cn. Th. 499. Zachodzę na kogo, godzę, zmierzam, ib. Za’chodze na kogo sztucznie. Cn. Th. 4359. Sztuki, fortelu zażyć, sztuką zajść na kogo, podejść go; einen mit Sift frtegen, fangen, iimt bekommen. Idzie właśnie, trzeba tu sztuką zajść na niego, bo inaczej nie przyzna się do niczego. Teat. 29, 95. Mieszczanie Pasenhejmeńscy zaszli chytro na Krzyżaki. Stryjk. 610. Myślił Ludwik, jakoby jedne córkę widział na królestwie Polskim; więc żeby tego dowiódł, zaszedł tym obyczajem na Polaki, i kazał, aby mu poradlne dawano i t d. Biel. 207. — §. Zachodzić się, zakrzątać się zatrudniać się, uwijać się; ftd) bet) etrnaiS tummeln, ftdj f/erutn tummeln, gefebäfttg fepn, am ft g baran geben. W święto z przyjacielem zabawić się godzi , Tym czasem o wieczerzy żonka się zachodzi. Simon. Siei. 57 — % Zajść kogo, zdybać kogo, napaść go, najść go, nadejść go; einen überfallen, überrumpeln. Co za starzec przeklęty, po

ZAJŚĆ.

ZAJURZYĆ-ZAJUSZYĆ.

775

zdradziecka nas zaszedł, nie przestrzegłszy nas niespodzianie przyjechać, co za podejśćie ; od stworzenia świata żaden stryj synowca swego w podobnym nm zjechał razie. Teat. 7. c, 55. Sen ciało strudzone zachodzi. Zebr. Ow. 180; (occupât, napada, zajmuje).— § Zachodzić kogo, tykać się kogo, dotykać go, spotykać; einen atigehen, betreffen, t(jn treffen. Chrzest ś. zachodzi nie tylko tych , którzy teraz są i żyją, ale i tych, którzy się po nich rodzić mają. Salin. 59. Od wschodu nas za przeszłych wieków wszystko dobro chrześciańskie było zaszło. Smotr. Apol. 80.

§ Effect Zajść, być uskute-

czony nocą, i t. d., (cf. zamierzchnąć , zamrzeć , zachorować). Zaszło mię co, zabawiło, zatrzymało, przypadło. Cn. Tk. 1559. eg tft mir trag bajmifcben, (bte Öueere, in ben ©cg) gcfommen.

cznionym , do skulkw doprowadzonym , uiszczonym , wydanym ; erfolgen, ergeben, nnrfltch werben, gefreit. Trudno temu co rzec, gdzie ręka a pieczęć królewska zaszła. Rej. Zu>. 154 b. (gdzie podpis królewski zaszedł, nastąpił). Roczna areda będzie miąpa z obu stron za niewzruszoną, jeżeli z której strony nie zajdzie wypowie-(dostało nam się było, do nas doszło, nas doszło,    dzenie. Ram. 85, 2, 65. — §. Zajść, wyjść na oczy,

spotkało). — §. Zachodzić kogo, obchodzić go, nie być    na plac, fwöorfotttmen. Mośeia Dobrodziejko, już kareta

dla niego rzeczą obojętną; einen angeben, betreffen, tj)n    zaszła. T eat. 58, 84. zajechała, ber ©ageit ift fchoit öor»

interreffiren, fur ihn nicht gleichgiltüg fespt. Jeśliż się wy    gefahren. Źe jeszcze powóz nie był zaszedł, łatwo dałem

w ugaszeniu płomienia tego tak blizkiego leniwemi nie    się nakłonić do śniadania. Kras. Pod. 2, 10. — g. Zajjść

okażecie, oni pewnie ognia tego, który zachodzi wszys-    komu w'głowę, zajechać mu w głowę; einem tli bett

tkie , ze wszystkiemi też ratować nie zaniechają. Janusz. • Stopf fahren ; (distng. Zajść w głowę , zaszedł w głowę). Lig. H. Sprawa ta jest sprawą wszystkę nasze Ruską    Temu znowu jakiś kim w głowę zaszedł Teat. 48, 12.

cerkiew' zachodzącą, duchowne i świeckie Smotr. Apol.    — §. Ogólnie: Zajść, zachodzić * dziać się, zdarzyć

90. Posłowie króla prosili, aby bez nich tej sprawy nie    się; ftcb ereignen, oorgefien. W obradach tych teraz rzecz

sądził, powiadając, źe ta sprawa zachodzi wolności ich.    zaszłą roztrząsacie. Nag. Fil. 151. Od lego czasu wielkie

Biel. 757. Faustus rzucił się na same obietnice, które    zaszły odmiany, Ross. ci Toro BpeMemi BejHKin noc.rfe-

zachodzą zbawienie wieczne. Salin. 5, 1. Podejrzenie    ^OBa.rn nepeMtuw. Jeżeli nie zajdzie jaka odmiana, Ross.

twoje nie bardzo ciebie jako i nas wszystkich *obowią- ernenn ne noc.i'b4yerL KaKaa.in6o nepeMlsHa. załych tobie za ocalenie, a w szczególności mnie, za- ZAJURZYĆ cz. dok., jurnym uczynić, jurności nabawić pr. chodzić powinno. Nag. Cyc. 127. —r Absolute: Zachodzi    et fig. tr.\ geil machen, üppig machen. Często bardziej

tu sława, życie, całość, wmlność kraju * idzie o nie,    staruch się zajurzy, niż młody. Pot. Syl. 519. zapala się

(cf. gra idzie o co); cg tft barnm ju tpmt, eg tft tm ©piele,    jurnością, mtrb tum ©etlljeit ergriffen. Komu się to zejdzie

eg geht hier barnm. Musiał go kto zajść, źe nie przy-    trząsać głową, roztrząsać włosy? koniom zajurzonym,

chodzi, inaczej byłby już przyszedł. Trój. SI. 1056. —    jędzom piekielnym, jaszczurkami miasto włosów potrzą-

g. Zachodzić w drogę komu , wychodzić przeciw komu,    sająeym. Eraz. Jgz. B.

gen gehen, entgegen fommen. Zaszedł mu w drogę i prosił go w dom swój. Rej. Post. Fff§. Chrześeianic daleko ś. Pawłowi przed miasto zaszli. Sk. Dz. 42. Król wynidzie do rzeki, a ty mu zajdziesz nad brzegiem. Radź. Exod. 7, 15. (staniesz przeciwko niemu,... Bibl.Gd ) Rzekł pan do Aarona : ’wynidź przeciwko bratu twojemu ; szedł tedy Aaron na puszczę, i zaszedł Mojżeszowi na górze pańskiej z radością. Biel. ffst. 20. Zajście komu Ross. cptieHie, vulg. CTphTenie. Gdy chcesz woły ukrócić ku robocie , masz je pierwej *zwyezaić głaskaniem po głowie i po grzbiecie , nie z tyłu, ale w oczy im zachodząc Cresc. 550. Pamiętać trzeba na to, Ze jak za zimą lato ‘Zarławą chle-borodne na przemiany kroczy , Tak pociecha frasunkom prędko zajdzie w oczy. Ryb. Geśl. C o. Niech patrzy lud na męża , który sam śmierci zachodzi. Nar. Tac. 2 , 411. (stawi się, w oczy jej zagląda) Za ojczyznę umierać rzecz sławna i miła, mężowi , Ni kiedy na Lub tych co tył podają nieprzyjacielowi. Zab. 15, 261. Jak. (zaskoczy, zastąpi drogę; ben ©cg oertreteit, ftd) ent» gegen fteUcn). — Impedicndo: Zachodzą, albo zaszły kogo wody, interclusit eum agua. Cn. Th. 1559. zaskoczyły mu, zalały mu drogę , przecięły ; eg (mt thnt bett ©eg oerrennt, thn abgefdmttten. Zaszła go choroba, śmierć, noc; intercepts nocie i t. d. Cn. Th. 1559. napadnięty, zasko-

potykać się z kim ; Croat, naprotiti, (cf. naprzeciw); eittge* ZÀJUSZYC cz. dok., Zajuszać niedok. , juchą, posoką,

krwią zamazać, pomazać; mit 3and)e, mit Silit unb (śiter befd)mieren. Z zajuszonego oto już tułuba Twemu Alcy-dzie odradza się zguba. Suszyć. Pieśń. 2 E — § Za-juszyć, zakosztowaną krwią zająfrzyć, rozbestwić; blltt* bnrfltg machen pr. et fig. tra,- blutgierig machen, m nthenb machen, aufbriiigen. Zajuszam psa, ptaka; praebeo gustum sanguinis, inesco sanguine venaticam avem vel canem. Cn. Th. 1568. Zajuszam psa, wprawiam do krwi zwierząt. Włod. Ogłaskane zwierzęta, byle się napiły choć najmniej krwi, wraca się im dzikość wrodzona, Skusiwszy krwi pragnie jej paszcza zajuszona. Bardz. Luk. 58. Psy zajuszone Wynoszą z kniei trąby ukrwawione. Bardz. Trag. 125. Antyoch krwią morwy jagody zajuszał słonie swoje przeciwko żydom. Birk C^odk 5 Zgładź go, ukrzyżuj, wrzeszczeli żydzi, Jak zajuszeni *lwi koło obłowu. Odym. Św. 2, G g 2. Był mężem znacznym , na krwi nieprzy-1 uciekającemu śmierć zajdzie    jacielskiej dobrze zajuszonym. Papr. Kol. 409. (dobrze

pierzchliwą młódź łaskawszą była,    zaprawionym). Gniewem zajuszony. Auszp. 51. (zajadły

pełen zajadłości, zażarty).— Zajuszyć się, zaprawić się na krew', zajeść się , być zażartym -, blutgierig merben, nmtheiib merben. Tyranowie, gdy się raz dobrze na krwi chrześciańskiej zajuszą , svci jej dotąd być nie mogą, ażby się jej dobrze napili. Żarn. Post 125 b. Tyran wszystkich śrzodków rusza , A im trudniejszą Wirginią baczy, Bardziej się bestwi, bardziej się zajusza. Zab. 15, 241.

Kiedy się już który mężny człowiek w bitwie zajuszy, tedy się sam uhamować nie może. Baz. Sk. 191. Za-juszywszy się, do miasta chciwiej szturmowali. Warg. Cez. 153. Nieprzyjaciel, gdyby dobył tego miasta, zaju-szywszy się, ciągnąłby dalej. Baz. Sk. 207. Potymby się młódź mogła zajuszyć, żeby Tatarów i w hordzie szukali. Falib. X. Gdy się kto z dobrego złym stanie, niejakie— mi pewnemi stopniami złości do tego zajuszając się idzie. Żarn. Post. 3, 536.

rycerzem). Nie umieó nic , to będziesz u ludzi prostakiem , Zaś nad xiegami olśnij, nazową cię żakiem. Stryjk. Gon. 72. pedantem szkolnym, gebaut, ©d)ttlfud)ś). — §. Był żakiem uczonym, umiejącym pisać i dworzaninem dobrym. Dwór. H 2. literatem, *sawantem ; ein ©:leijrter, ©tubirter.

2. ŻAK, źle za czerp, kaszerz. Dudz. 31; sed. cf. sak; Cine 2lrt gtfdjernejjc. Nadano pewnemu gatunkowi sieci nazwisko żaki, jako widzimy w jednym nadaniu swobód młynarzowi 1355 r. od Matyasza biskupa Kujawskiego , może żaki szkolne te sieci wymyślili. Czack. Mskr. Szcze-

zaprawujac się.

rybnej w Kujawach. Czack. Pr. 2, 263. Zak, sieć na kształt małego niewodu robiona, ?mająca dwa skrzydła i niby matnią. Kluk. Zw. 3, 246. Żaki rybne. ib. 2, 580.

‘plundrunek,

776

ZAJUTRO-ŻAK.

ŻAK - ZAKAŁ.

'ZAJUTRO, ZAJUTRZE, a,»., ZAJUTRZ, a, m., *ZAJUTRZEK, trzka, 'ZAJUTREK, trka, m., nazajutrze, dzień nazaju-trzejszy, dzień nazajutrz; ber tttorgenbe £(tg, ber folgenbe gólniejsze żaków dawano imię małemu rodzajowi siatki $ag, ber folgenbe üRorgen; (Slov. zagutro, pozitri, pozai-tri pojutrze; Carn. sajtru * rano, sajtrén * ranny, saj — treniza »śniadanie; Vind. saiterniza » śniadanie ; Eccl. 3a-

yTpeiiHHK'B, sanipaKił śniadanie, 3ayipeHHi0H) śniadam). 3. ‘ŻAK, u, m., (cf. Gal. sac, saccage);

Złóżcie to do kupy aż do zajutra. Budn. 2 Reg. 10, 8.    plundrowanie ; bcrô ^lültbent, bte ^31ttnberung. Giurowie i

(aż do poranku. Bibl. Gd.). Bolesław Wratysławowi czas    hałastra opuszczone namioty i szopy wnet źakują , a nana rozmowę do zajutrka odłożył, a on tejże nocy uciekł.    . wet jakieś ich poszalą Tak furye , że obóz w tym żaku

Biel. Kr. 55. Czekali zajutrka. Papr. Kol 96. Przełożyć    zapalą. Tward. Wł 83. Tatarzyn widząc naszych ucie-

sprawy do zajutrzka. Tarn. Ust. 17. Bierzcie tyle, aby    kających , porwie się do żaku. Tward. W. D. 33.

nic nie zostało do zajutrzka, i coby zostało nazbyt spal- Pochodź, żaczek, żaczę, żakowski, żakowstwo , żako-cie. Biel. Hst. 30. ZAJUTRZEJSZY , a, e, nazajutrzej- wad, zakuta.

szy, jutrzejszy; folgettbett ü£age3, folgenbett SOîorgettê. Wstał ZAKAGHLOWAĆ cz. dok., kachlami czyli kaflami zasadzić; lud na wszystek dzień on, i na wszystek dzień zaju-    oerfać&elrt, ttttt $acf;eln jumacfjett. Bndtk.

trzejszy, i zbierali przepiórki. Budn. Num. 11, 32. (i na- ZAKAGIE , ob. Zakątek, zakąt.

zajutrz przez wszystek dzień. Bibl. Gd.). ZAJUTRZYĆ ZAKADZ1Ć cz. dok., Zakadzać niedok., zacząć kadzić, kaes. dok., na jutro odłożyć, procrastinare. Bndtk. attf dząc zapełnić wonią; Boh. zakaditi, zakadjm ; Sorab. 1.* SRorgett »erfcfyieben, cf. dojutrek.    zakadźam; Croat, zakagyùjem, ju raucfjent anfangett, lo$*

*ZAJZDROŚć, ob. Zazdrość. ‘ZAJŻRZEG, ob. Zajrzeć.    rdudjertt, raucfjentb attföRen. ‘ZAKADZACZ , m. , sufßtor.

1. ŻAK, a, m., ŻACZEK, czka, m., zdrbn., student, uczący    Mocz. ZAKADZIGIEL, a, m., ber Üîrtitd^erer. W rodź.

się w szkołach, poczynający się uczyć ; ber ©djüler, ©fit* żeńsk. ZAKADZICIELKA i.

bent, ein ©cfjulftnb, ©djulfnctbe, ©ć^nllnnge; Boh. żak, ZAKAKOL1G cz. dok., kąkolem zakryć, zająć; oerlolc^en , skolâr , śkolak , śkolnik (ob. Szkolnik), (żakowna szkoła) ;    mit Sold) bebeefett.— Nijak. Zakąkoleć, zarosnąć kąkolem,

Slov. żak; Sorab. 1. schuler ; Carn. sholar; Vind. fhular,    mit Sold) oertoac^fett ; (cf zachwaścić, zachwaścieć).

navuzhennik, joger ; Croat, diâk , djiak , diache studiosus ZAKAŁ, u , m., ZAKAŁA, y, ż., kał w bryłę sklejony, ut logices, physices, diak përve skole parvista , diak    jufamtnengebacfrter ©traRenfot^, totfjflumpen, ($laben , Rn»

druge skole principista , diak tretje skole grammatista,    ftatlj). — §. Zakał w chlebie. niekisiafość ciasta, nie-

diachki liter arius, (diachki, latinszki » Łaciński, diachtvo    rośnienie ; vitium panis ex ferventi aquae affusione in

Studium literarium, lalinilas); Dal. uchyenik, szkulâr;    subactione. On. Th. 1368. umurôgebacfner ïeig im 33ro»

Hung, deak, (deâkül * Łaciński) ; (Bosn. diak, sgjakan ,    te, fiebriger îetg ; Ross. 3aKa.rt, 3aKajHHa, 3aKa,tKa,

koji slushi missu 1) clericus, 2) skulat, skular, ucenik    (2) hartowanie, 3aKajnnb, 3aKa.iHBaTb zahartować, nie

discipulus ; Slav, djâk 1) dyakon, dziekan, 2) djak »    dobrze    wypiec). — §. Zaległe plugastwo, zapluga-

żak); Ross. uikojbhhk'b. Kto żakiem w szkole nieposłu-    wienie,    nieczystość, figen gebliebne Unreinigfeit. Lekarstwo

sznym, potym w Rzpltej mieszczaninem zuchwałym. Petr.    to kamień w‘męcherzu kruszy, lipkości i zakały z niego

Pol. 49 (jaki uczeń, taki obywatel). Bóg gdy chce,    wypędza. Spicz 96. — §. Fig tr. moral. W Sambii

uczyni doktora i z żaka. Wad. Dan. 94. (u boga niema    jeszcze pogaństwa starego zakał do gruntu się z prostych

nic niepodobnego). Nie z każdego żaka bywa xiądz. Rys.    ludzi nie wykorzenił. Stryjk. 144. Jest jeszcze tego po-

Ad. 44. Kchow. Fr. 47. Cn. Ad. 734. (może to w zna-    gańskiego zakału w Kurlandyi. Gwagn. 354. (plugawstwa).

czeniu dyaka, kleryka: nie z każdego bywa xiądz). Ani    — Zakał, zaród, zawiązek, zawziątek czego niedobrego,

żak, ani dworak: neque ad chorum, neque ad forum.    $etnt be3 Söfcn. Zakał grzechu, i w usprawiedliwionych,

Cn. Ad. 6. Źegl. Ad. 4. (Slov. ani żók , ani dworók; cf.    to jest,    eoncupisc.entia, zostaje. Sk. haz 348 b. Przy-

ani do rady, ani do zwady). Nie Turcy, wybiliby to z Kra-    czyna ,    że syn boży tak ciężką mękę cierpiał, nie inna

kowa .żacy. Alb. z Woj 30. (taki niedołęga ten żołnierz,    była, tylko dziedziczny zakał pierwszych rodziców naszych,

że nań nie trzeba Turków, dosyć nasadzić studentów    Kucz. Kat 104. grzech przyrodzony, bte (Erbfuitbe. W ro-

Krakowskich). Przy nim w szrankach, każdy prawie ża-    zumie mieszka grzech, t. j. zakał grzechowy. Kucz Kat. 3,

kiem. Hor. 2, 76. Nar. (dziecięciem, ‘abecedarzem, nie    337. Trzeba zakałę śmiertelną bez odwłoki obmyć łzami

pokutnemi. Bals. Niedz. 1, 158, (cf. kwas, cf. zaczynienie , zadzianie). Kto w swym sercu zakał nosi, Taki pana próżno prosi. J. Kchan. Ps. 94. (kto nie jest czystego serca). Te słowa zawiści i nienawiści zakał i 'zapalę dodawały. 1 Leop. Genes. 37, 8. (ztąd go mieli w ‘więtszej jeszcze nienawiści, Bibl. Gd ). — Zakał, gniew, nienawiść. Gn. Th. 1568. chrap, kwas, wark, zawiść; 5lr* ger, ©roli , £>flß. — Zakał, przywara, wada, ein (mora* lt((fyer) fehler. Żaden się w młodym Bolesławie nie znajdował zakał. Krom. 64. Uśmierz się Achilesie , jaki zakał szpetny, Gdyby był niezbłagany umysł tak szlachetny,

Haur. Sk. 18. Już też nic gorszego, nad to ciasto riic zakalistszego. Jabl Ez. B 4. — Śubsł. ZAKALISTOŚĆ , ści, i. , przymiot tego , co jest zakalistym , mewypio-czonnść : bie UnauSgebatfcnbeit, Älebrigfeit *be$ $eige$.

ZAKAMIAŁOŚĆ, ZAKAMIENlA<LOśĆ , ści, i., zatwardzenie niby kamień , zatwardziałość; bie ^erfteinerung, Serbâr* tnng phys et tr. moral., Boss. dpacTomecTonie, yma-CHoe omecTonenie Jeśli na moje słow-a nie mogła zaka-mieniałość twoje Zmiękezyć, wnet będzie cale pokruszona. Od Mirtylowej prośby zwyciężona. Past. Fid. 106. Gdy człowiek widzi błąd swój, jednakże z niego 'wyniść nie chce, to zowią zakamieniałością. Sk. Źyw. 359. ’ZA-KAMIEĆ, ZAKAMIENIEĆ nijak, dok, stać się kamieniem, zatwardzieć-, jit ©tein merben, fteinbart merben, oerbdrten, ftcb Perhärten, perftoefen phys. et fig. tr. moral., ' Eccl. OCTpacTomecTOUHTHCH. Obduruit ad verbera, zakamieniał na bicie, t. j. już nic me dba na bicie. Mącz. (już nieczuły). Zakamiało serce Faraonowe. 1 Leop. Exod. 8. Prorok mówi , że zaślepiła żydów złość ich , zakamiało serce ich. Biol Post. 185. Zakamialszy niż marmury. Brud. Ost. D b. (twardszy) Przypatrzcie mizernej się cerze Człowieka tego, ludzie zakamiali, Otom przywiódł wam na poły mart*ego, Nie masz w mm członka od bicia wolnego. Odym. Su>. 2, G g 2. Grzesznicy zakamieli. W. Post. W. 309. Miece się w każdą stronę zbójca za-kamiały, Trzymając w ręku mściwych sajdak pełnostrzały. Ząb. 6, 117. Mh. Od lat czterdziestu lichwiarz żaka-miały, zdarłszy dziedzica , w tym folwarku siedział. Kras. Mysz. 58. Zakamieniały grzesznik, Boss. OHtecToneimä rpkuiHHHł» Z zakarniałą nienawiścią prześladują i hańbią go. V\’ys. Kot 490 (z zastarzałą, zawziętą, zaciętą, ocle-tną). ZAKAMIElYIĆ , 'ZaKAMIEĆ cz. dok., w kamień zamienić, zakrzemienić . zaskalić , zatwardzić; »crftdnmt »erhärten. ZAKAMIENOWAĆ, ZAKAMIONOWAĆ cz. dok/, kamionująe. zabić, ju ïoDe ftctiugen, mit ©teincu tobt mer* fen, oh. Kamionować.

Dmoch. U. 240. Jeśli się w takim rządzie pokaże zakała,

To pewnie nie zbyteczna, ale bardzo mała. Jabl. Tel. ot4.

Niechże na dobrych obyczajach schodzi, Zakał ten cnemu urodzeniu szkodzi. Hor. 2, 227. Kniaź. Obywatel bez zakały. Kras. Pod. 2, 65. (bez plamy, bez noty, nieposzlakowany). Bez zakału sprawiedliwość. Nies. 4 ,

30. (czysta], bez plamy, bez noty, bez zarzutu). — Zakał , plama hańbiąca, hańba , wstyd ; ein ftlecfen , ©tfjanb* fïecfcrt, eilte ©cfycmbe. Okrucieństwa synu mój, zaćmiły nam sławę, Wielki na imię nasze zaciągnęły zakał. Teat.

44, 6. Tej dziewczynie tak podłej miałbyś ślubować, co za hańba , co za zakał dla całej familii. Teat. b4,

28. Zakał imieniu, ib. 4. b, 72. (małżeństwo to jest zakałą i sromotą familii swojej). Panujący nazywają małżeństwo swoich dzieci z szlacheckiemt dziećmi, zakałą i sromotą swojej familii. Przestr. 286. Człowiek dobrze urodzony, a nierozsądny i głupi, zakałą jest krwi swojej.

Kras. Pod. 2 , 210.. Wolę się pozbyć takiej żony, która mi niesie zakałę. Teat. 10. b, 59. Na cały kraj zakała , że-w narodzie, w którym wszyscy prawem wchodzenia w rządy zaszczycamy się, najmniej jednak sposobnych do rządzenia liczymy. Mon. 74, 521. Bez sprawiedliwości i bez prawdy, siła Zawsze czczą i nikczemną będzie, jest, i była; Niewarta tylko wzgardy, hańby i zakały.

Przyb. Milt. 188. —Mnie gdy ta, co jest w tkance, ujmie, i pozwoli 'Nacieckać się z sobą, i wzajem po- ZAKANĄĆ, oh Zakapnąć.

swywoli, Nie puści, ni z zakałą, ni    z troską,    by gład-    ZAKANCELOWAC    cz dok.,    kancelując    wymazać,    przekreślić;

szy Gach do niej nie miał wrębu,    albo    ktoś    bogatszy. auêftmchcn, mit    ©trieben    atiêlofc^ctt,    cafftren in    einer ©thrift

Zab. 13, 150. z zachmurzeniem, zasmuceniem; Setrit* ZAP ANCEROWAC cz. dok., zarazić kancerem czyli rakiem, Imiß, trüber Summer, ftnftre SeforgnijJ. ZAKALAĆ cz dok., mit bem ftrebfe «nftecfen.

zabrukać , zabrudzić, zawalać; befcbntllßetl, betonen j Hob. ZAKAI'NAG, ''ZAKANĄĆ nijak., jedntl., Zakapać dok., ka-zakaleti; Croat, zakalyam ; {Hoss. 3aKajHTt, 3aKa^HBaTb,    piąć aż za co zapaść, in îropfett biê (lütter etmaê    binfal*

1) zahartować, 2) niedobrze wypiec). — ZAKAL1Ć cz.    len, ^intropfciT ; Vind. sakapati , sakapluvati ; Hoss.    3ana-

dok., zakalistym uczynić , mit fiebrigem Teige aufüfleit, ttiebt    nan,. — $. A live-. Zakapnąć jcdnil., zakropić,    pertrö*

recht airôbacfett laffen; Boh. zakahti reddere turbidum, za-    pfeltt, betröpfeln. Prz\k Żalem żonie rannego przy nim.

mącić. ZAKALEC, lea , m., ciasto niew'ypieczone, kawał    siedzącej, by w zakupywaniu ran i naparzaniu    onych

zakalisty, ein unauêgebacfîteë ©tü(f £eig. Chleb nieczysty    usilną i pilną ,była. Perz. Pyr 3. 210.

z zakalcem. Hor. Sat. 87. Z świeżego ziarna byłby chleb ZAKĄPAC, f zakąpie cz. dok., kąpiąc zanurzyć , oerbabeit, jako kamień z zakalcem. Haur. Sk.    18.    Zakalec cięży batenb toerfeiifen.

w żołądku, trudny jest do strawienia.    Pir.    Pow. 72.    ZAKAPTUItZYĆ cz. dok, Zakapturzać    nirdok., kapturem za-

ppe perbeefen, perhuUen; (op-urzyć sokoła. Bndls. —

W kaptur mniszy ubrać, w habit ubrać; bie fOîônthêcap* tur nnlcgen, jitm 3Jîonchc machen. Z-kapturzony mnich. Mon. 60, 808. Gdy człowiek pońiewolme zostanie za-kapturzonym, zapewne takie przyniewolenie, i w mm

ZAKAL1STY, a, e — o adv , pełen zakalców, niewy-    kryć, »erfappeii, mit ber

pieczony; »pH fiebrigen $eige$, nicht anégebaefett ; Hoss. 3a-    pos. odkapturzyć) Zak

RaafiCTHH, (3aKa,ieHiibiH hartowny). Chleb niedopieczony, zakalisty, bywa przyczyną wielu chorobom. Syr. 921. Rozumieją. im bardziej chleb zakalisty. tym pożywniejszy.

Pir. Fow. 71. Z porosłych zbóż będą chleby zakaliste.

98

Słownik Lindego wyd. 2. Tom VI.

życie, piekłu równać się może. Mon. 70, 742, ob.    po czym zakąsa , etrt 9?acPtß, Sfitbiß, etmaä ju 33erbetßeit

Omniszyć.    itadjjttbetßen ; Hoss. 3aKycKa, (3aKycKH wety, cf. zakus).

ZAKARBOWAĆ cz. dok., karbując zarzynać, zakreślić ; Der*    Służono mu likworami, i zakąską z konfitur. Xiadz. 64.

îerbcn , einfcrbett ; ( \ind. respozhine sadelati). Naród    Każdy wypił kieliszek , jejmos'ć dobrodziejka Toruńskie-

Francuski zakarbował na odwiecznej kresie południa na-    go w zakąskę przyniosła piernika. Weg. Org. 20. Teat.

szej ziemi, pierwiastkową jedność łokcia, korca, mor-    16, 97. Czekali niestrawnej po przysmakach zakąski,

gu i funta wszystkich narodów. N. Fam. 12, 358. na-    Nar. Tac. 2, 376. trucizny.

znaczył, zasadził.    ZAKASOWAĆ cz. dok., kasując znieść, burd; ßaffation auf«

ZAKARCZOWAĆ , ‘ZAKARPOWAĆ. cz. dok., zacząć karczo- Ijebett, tr. zaćmić kogo, eilten öerbuttfeln.

wać, karczując zająć; anfangett Jtt roben , Derrobeit.    ZAKASZĘ, ob. Zakasać.

zacząć kaszlać,

ZAKAROWAĆ cz. dok., karując zawieźć, DCrfarren. — Za- ZAKASZLAĆ cz. dok'., Zakaszlnąć jedntl.,

karoWać, zaprocować armatę, postawić ogon na przód-    loèlmften , auf^uften, Jlt ljuftcn anfangen ; Ross. 3aKauijiaTfc ;

karze , i umocować jedno z drugiem łańcuchem do po-    Sorab. 1. zakaschliu , zakaschiim. — Zaimk. Zakaszlać się,

dróży. Jak. Art. 3, 325. bic (Sanone anfproßeit, fte auf bctt    być napadnionym od kaszlu; Dom §mfteit befallen werben,

^roßmageit gelten. Do przednich kar dają się koła niższe    tn ben |)ufteu Derfalïen; Ross. pacKaniJiaTLcn. Ani się za-

od tylnych, ażeby armata zakarowana leżała na swoim    kaszlesz, kiedy co wykręcasz. Teat. 56. c, 79, (cf. załóż u poziemnie , a zatyrn mniej wzruszała się za pod-    krztusić 3ię). — §. Zakaszlać co, kogo * kaszlem zagłu-

skoczenicm koła na jakiej zawadzie. Jak. Art. 1, 279.    szyć, zatrzeć, napełnić; oerfmfteit, liberf/ufteil.

ZAKAUMIĆ cz. dok, zacząć karmić, karmiąc zatoczyć; ait* ZAKASZUB1Ć się zaimk. dok., (cf. Kaszuby), osieść sobie

fangen ju füttern, verfüttern, btef füttern unb mäßen; Ross. 33KopMiiTb, 3aHapMjTHBarb. — Fig. tr. Karmią zabić, Jit Tobe füttern, burd; gutter tobten, ju @d;anbeit füttern. Kazimierz W. umorzył głodem , czyli zakarmił sianem i wodą za różne rozboje Maćka Borkowieza, wojewodę Poznańskiego. Czack. Pr. 1, 58.

na wsi, na partykuła,rzu, w zakątku; ftcfj IDO tu Ctuent (ErbiDtnfeldjcn anfäßtg ntacl/en, nteberlaffeit. I oracz i rze-mieé'nik , każdyby to lubił, Jako się raz w swej budzie zawarł, zakaszubił, Na świecie nic nikomu nie dać. Pot. Arg. 657 , [ob. Kaszuba 2J.

ZAKATARZYĆ cz. dok. katarem zarazić , mtt (Satfjarr alt* ZAKARTOWAC cz. dok., karty zamieszać, kartując' zatrzeć,    ftecfeit. Zakatarzony, katarem napadnięty, enrumé ; Slov.

zakryć; eiiifarteit, eiuiltifdten , berfarten, öerimfdjeit ; Vind.    natkawÿ, kdoż nâtchu trpi ; Hung, nâthàs ; Hosn. hro-

sakvartati.

pottvaç, hropotiv, nazebo.

ZAKASAĆ, / Zakasze cz. dok., Zakasywać czestl., zakasu- ZAKĄT , u, a, m„ ZAKĄCIE, ia, n, ZAKĄTEK, tka, m., je pr. contin. ; Ross. 3acy>uiTb , 3acyuimm> ; założyć wy- \ zdrbn, kąt skryty, ustronny, etlt oerftccfter SBtitfel ; Vind. źej rękawy, fartuch, poły sukni; attffcßürjen,, aufftretfeit.    sakotek, skrivalifhe, skrivauniza, sakotje ; Croat, zakù-

Chwali usta, ręce, i palce, Ramiona i łokcie dalej    tek; Ross. saityTE. Poszedłem do kasy, stojącej w okru-

zakasane , niżli do połowicy. Otw. Ow. 29. Ręce    tnym zakątku. Zab. 13, 192. Trzeba go podsłuchać,

twe zakasane. Simon. Siei. 81. Po całym domu krę-    schrońmy się w zakątek izby. Teat. 11, 112. Kręci się,

ci się zakasana. Hor. 2, 328. Czapka na bakier,    przyciska się do zakątków sali. Teat. 21, 1(7. Taje-

zakasane poły, Rąbie po karczmach i okna i stoły.    mnego zakątka szukał. Nar. Tac. 2, 468. W zakąciu

Kniaź. Poez. 3, 116. Zna się z żelazem, dwie ode łba    ukryty. X. Kam. — Fig. mor. Już    jej podobno nie są

krysy Ciągnie po pysku; poły jak. zakasze, Zaraz mu    tajemnemi i najskrytsze serca mego    zakątki. Tent. 30. d,

wszystkie ustąpią pałasze, ib. 2, 206. — §-Zakasać się,    17. tajniki, kryjówki, fałdy serca,    bte Derborgenfteit $al*

z usilnośeią zabrać się do czego, ftef) mit dśifer IDDratt    teil îttetîteô $cr$ettê. — §. Transi. Zakąt , ustronie, ubo-

111 a d)C!t, ( cf. Lat. accingere se ad opus). Jeżeli jeszcze - cze, partykularz, zacisze; Rag. zaklon , żaklonisote, nie przyzwoity czas rodzenia przypada, powściągnąć się    skrovisete , zataja, skroov; Ross. 3axojycTbe, OśrbtDtnfel.

od wszelkiego zakasywania się i usiłowania , a tym bar-    2Bo|tttn?trtfcl. Miłosierdzie jego z tegoż zakącia , w któ-

dziej od wszelkich wypędzających lekarstw wypada. Perz.    rym ja zostaję zagrzebanym, wielu wydobyło. Ossol. Sen.

Cgr. 2, 258.    45; (angulus.). Ów niedawno cale niepoczesnego i zapa-

ZAKASIĆ, f. zakąsi, zakąszę    cz. dok, Zakasać medok. ; Boh.    dłego zakątka    pan, powracając przez swój św'iat, smuci

zakausnauti ; Slov. zakusati    ; Sorab. 1. zakuszacż, zakufam ;    się , że okrąg    ziemi nie jest większy. Pilch. Sen. list. 4,

Ross. 3aKjcnTb, 3ahycbinaTb, 3aKyuiaTb, 3aKyuiiiBaib, (cf.    144. (Alexander Macedoński). Wolę w tym zakątku

zakusić; ; ukąszeniem zaciąć, zagryźć, zajeść, ujeść;    być obywatelem cierpiącym, niżeli być razem gwałcieie-

Ross. yuHCHTb caerita, yfl3Birrb, ait&etßen, eilten 33tß    lern prawa. Teat. 48. b, 28. Panie niebios i ziemi

oerfeßcit ; zakąsić, ukąsić    z wolna, trochę. Wtod. Wę-    ukryj przed    chciw-ym okiem tyrana zakąt ten spokojny,

że te, skoro kogo zakąsiły, natychmiast umarł. W.    ib. 50 b, 4.    Bez pociech żadnej nie znajdziesz życia

Post. W. 3, 208. Zakąszenie ryby, jęcie się wędy, r.ę-    osnowy, Ma świat rozrywki , ciszą    ma zakąt domowy,

ty; Ross. iucb'b, ba3 Anbeißen, ber Sllibtß.— Confie. Za-    Zab. 15, 172. Ilesię godzi dumać w    prywatnym zakątku,

kąsać, zagryźć na śmierć; tobt beißen , Jtt îobe betßcrt.—    Gdy królewskie rozmyślam dzieła od początku .... Zab. 10,

$. Zakąsić czym, n. p. smak rozynkami. Bndlk. Der*    230. Apesuntski. — Człowiek w wszechrodnej ziemi

Meißen, Itad/beißeit, cf. zapić. ZAKĄSKA, i, z., to co się    chowa się zakątku. Przyb. Milt. 153. na bryłeczce ziemi.

mu-

ZAKĄTNY, a, e;— ie adv., w kącie, na ustroniu ukryty, ustronny, uboczny ; Croat, zakùtni, tnt SBtnfel »erbot* gen, abgelegen, etnfain. Skrytości serca ludzkiego tak są zakątne i niedocieczone ze.... Mon. 76, 404. Mędrcy zakątni przywłaszczają sobie imię filozofów. Zab. 6, 292.

ZAKATY, za kąty, ob. Kat. ZAKATOWAĆ cz. dok., po ka-towsku zamęczyć, ju-ïobe martern.

ZAKAWĘGZEG, ob. Kawęczeć.

ZAKAZ, u, w.; ( Boh. zakâzka obstalowanie , zamówienie > roboty; Boss. saitas’L, 1) zakaz , 2) obstalowanie);—-zakaz, ’zakazywanie się, zalecanie się, zaloty, umi-zgi ; bte (Empfehlung feiner felbft, baö fid; 51nfd;mtegen, ®mtft» bewerben, 2lnfd;metd)eln, (Eofettiren. Ta co chłopa ujrzała, choć-ci nieładnego , To się sama w zakazy miała więc do niego. Gaw. Siei. 370. — W zakazy mieć się do kogo * zaukazywać się komu, n. p. z życzliwością, z miłością zachodzić koło kogo, chcieć się wlulić.—*§. Zakaz, zlecenie (cf. nakaz), danie znać, zapowiedanie , zapowiedzenie , zapowiedź, oznajmienie, zwiastowanie; Sluftrag , Befehl, Shtjetge. Ktoby śmiał inszej miary używać , takowy urząd nasz miejski przez rozkaz krom pozwu, a panowie przez pozew grodzki, będąc pociągnie-ni przed sąd grodzki , usprawiedliwić się mają. Stat. Lit. 99. Odpowiednik ma być stawion przez zakaz od nas 'hospodara przed prawem, ib. 27. Nie usprawiedliwiwszy

' się przed zakazem abo i po zakazie urzędownym. ib. 12. Ktoby przez zakaz nieusprawiedliwiwszy się ujechał, abo więzienia podjąć nie chciał.... ib. Jeśliby kto był w gorącym uczynku pojman, abo za zakazem urzędowym w prawo się wdawszy, prawnym dowodem przekonań. ib. — g. Hodie Zakaz inter dictum, zabronienie, (oppos. nakaz, rozkaz); baê Serbotl) ; Boh. et Slov. zapowćd, (cf. zapowiedź); Sorab. 1. zakazna ; Sorab. 2. fakafrr; Cam. prepovd (cf. przepowiedź), preklizanje, shpanènga; \ind. prepoved, prepovedba , prepovedenje , prepovie-danje; Croat, prepoved; Rag. zśprjeka , (cf. zaprzeczeć) ; Hoss. sanasŁ , 3anpememe, 3anperL. ZAKAZAĆ, f. zakaże, zakażę cz. dok., Zakazywać czestl., zakazuje pr. ; (Boss. saKa3aTb, 3aKa3HBaTb 1) obstalować, zamówić, 2) zakazać);. —- *$. 1) zakazać zalecić, zlecić, polecić; anempfehlen, auftragen , cf, nakazać; cf. Lat. inter-dicere , quod erat praetorum , et significabat proprie et praecipue velare, sed aliquando edicere . interdicto uti, vel agere. Cn. Tli. 1389. Zakazał na przewozie , aby mu przewoźnicy znać dawali, kiedyby kto z panną jechał. Papr. Kol. 9. Woźnemu od zakazywania na *ro-kach ku prawu, grosz. Slat. Lit. 128. od zapowiedze-nia , oznajmienia; Slnjetge, üBefannttttflcbung, ob. ’Zakaz.— We grze w karty zakazać, n. p. Zakazał na flus, na trzy króle, na trzy tuze. Tr. Im ^artenfpiel : angeben, bieten; (cf. kazać na co). — *§. Zaimk. Zakazać się, popisać się, zalecić się; fid) ^eroort^un , rtu$$etd)nen, fehen laffen, empfehlen, ©unfit, SepfaU erwerben, erhalten; (Boh. zakazat se se obligare). Wszędzie się z swoją dzielnością zakazał. Nies. 1, 9. Baworowski na dworze królewskim , gdy się licznie i z pochwałą wszystkich zakazał , w nagrodę zasług swoich wziął pisarstwo polne. ib.

1, S3, popisał się, er that ftd) 'gum, jetdjmete ftd) au§.

Z cery żywej i sukcesów nie zdał się być nieszczęśliwy, ani właśnie niegodny, tak się zakazawszy. Tward.

WŁ 50. Siłam ja dokazał mym ‘ściem, ty zaś, żebyś się fortunie zakazał z całem wojskiem potrzeba , na morze cię wyprawię. Bardz. Luk. 85. Z młodu ’wyknąć trzeba cnoty, z młodu się tarnek'ostrzy, z młodu ostrością się swoją zaraz zakazuje. Birk. haz. Ob. K 5. (daje się poznać , daje się w znaki , daje zadatek przyszłości , wskazuje swoję przyszłość). Skitowie tym się przed Alexandrem W. zakazywali, że bez przysięgi, bez pisma, bez wszelkich wymysłów ludzkich, słowa dotrzymywali. Klecz. Zdań. 25.    ( popisywali, zaszczy

cali, szczycili). Żwawy żąda ludziom być tern przyjemny, i tem się chce zakazać , a ono się przez to czyni u wszystkich mierzionym.' Kraz. Jez. F 4.' ^Zakazowa-ła się sroka orłowi, prosząc aby- ją przyjął w przyjaźń między swą drużynę. Ezop. 106. Nie najbardziej tych smakuj sobie, którzyć się skorą zakazują z razu życzliwością. Fredr. Ad. 67. Tak oni przy pasterce swej rozpościerali Pieśni wzajemne, tak się jej zakazywali. , Gaw. Siei. 388. A ci byli, którzy ją równie miłowali,

I którzy się z chęciami jej zakazowali. ib. 582. Znosiła cierpliwie wszelkie nagahania, od tych natrętów, którzy się z miłością ku niej okazywali. Mon. 69, 695.

Ja gdy z swą miłością zakazuję szczerze , Okrutnica się dąsa , nie dufa mej wierze. Min. Byt. 1 , 1-15. W tym miesiącu możesz żonę pojąć, odzienie nowe daj przy-krawywać, włosy strzydz, panienkom się zakazować, a z niemi rozmawiać. Spicz. 199. id. Sienn. 453. — g.

2) Zakazać, zabronić, (oppos. nakazać, rozkazać); unter? fageu, »erbieten; Boh. zakazati, zakazowati , zapowjdati, zapowćditi, (cf. zapowiedzieć); Slov. zapowjdam ; Sorab.

1. zakazuyu ; Sorab. 2. fakafasch ; Garn. prepovdûjem , preprovem; Vind. prepovedat, sapovedat, prepoviedati, prepovedeti ; Croat, prepovedati, prepovédam, (cf. przepowiedzieć); Bosn. zabraniti, zabaviti, (cf. zabawić); Boss. 3anpeTHTb, 3anpemaib (cf. zaprzeczyć), B03Ópa-iiiiTb, B03ÓpaHHTb (cf. wzbraniać), B03npeiHTb, B03npe-

maib; Eocl. npütiith , npemy, 3aBtmaBaio . saßtmaio ,

(cf. zawieścić). Groźno zakazać, Eccl. npn3anpernni, npn3anpemaTM. Zakazano srodze pod przeklęstwem albo klątwą, pod gardłem. Cn. Th. 1569. Paweł ś, nie zakazował małżeństwa wolnym ludziom, a wszakże pożytków nie przebaczył czystości. Bial. Post. 195. Jeśli ta poczciwość (cześć) żydom jest zakazana, nam ’zapowiedziana być me ma. 1 Leop. 5 Mach. 1, 12. (jeśli oni pozbawieni tej czci, ja jednak, powiada, nie muszę. Bibl. Gd ). Kto nie zakazuje grzechu, gdy że, sam grzech popełnia. Jabl. Ez. 152. Bardziej te rzeczy smakują, których bardziej zakazują. Cn. Ad 11; (nitimur in vetitum). Zakazuj żałości, płakać zakaż narodom, poskrom płaczu swego. Bardz. Luk. 126. Rad-bym to czynił, ale boję się pańskiego zakazania. W. Rost.

W. 3, 118. (zakazu). Zakazujący, Croat, prepovedni ; Boss. 3anoBt4Hbin , 3anpeTHTeübHbiH ; Eccl. npeTHTejb-HMH, npemaTe^bHUH. Zakazany, ’zakazny , zabroniony » .

780

ZAKAZACZ-ZAKIPIEĆ.

ZAKIRZYĆ-ZAKLĄĆ.

unterfagt, »erboten. Co tu robisz w tym domu, w cza-    über ju laufen, über JU fotzen; Croat, zakipeti, zakiplyu-

sie zakazanym? Teat. 20, 133. Nie boją się zażyć za-    jem, zakipujem e/fervesco ; Ross. 3aKHirbTŁ, 3annnało.

kazanego prawem ślubu. Bardz. Luk. 140.— $.‘Zakaża- ZAKIRZYC cz. dok., kirern zasłonić, tr. zaczernić, zacie-ny, do zakazania, mogący być zakazanvm, zakazowi mnić, zachmurzyć; fd;tt)arj »erfcljletern, »erftnfteni, »erbUtt*

fein, trüben, trübe überjtetyen. Niebo się zakirzyło, gdy wiatry leciały. Przyb. Luz. 183. Kto rad na swoim dobytku przestawa, Ani go niebo troszczy zakirzone, Ani okropna llag morskich postawa. Hor. 2, 5. Kniaź.

ZAKIS, u, m, zakiśnienie , lub to co zakiszono , rzecz za-kisła, zakisłego co ;.bag üstnfäuern , bie (Einfäuenmg, bag ©ingefänerte ; Sorab. 1. zakisz, eiéstowé kwas, ob. Na-ciasta. ZAKISIC cz. dok., Zakisać niedok., kiśnieniern zakwasić, einfćmern. Tr. Zakisić ogórki, kupustę. Trój SI. 1048. ZAKISIEć nijak, dok., Zakisnąć jedntl., zacząć kisnąć, zakwasnąć ; gäljrenb fanem, faner werben ; Boh. zakysati ; Sorab. 1. zakiszuyu ; Ross. 3aKHCHyrb , 38KH-

podległy ; unterfagbar, oerbietbar. ZAKAZACZ, ZAKAZY-WaCZ, a, m., który zakazuje, ber Verbietet; Sorab. 1. zakaznik; Vind. prepovednik, prepoviedavez ; Croat, pre-povedàvecz; Ross. 3aKamnh"B ; Eccl. 3aBtmaiejb, 3anpe-THTCJlb Zakazywacz. Przyb. Milt. 287.

ZAKAZÎC cz. doli., skazą zarazić, zapsué, skazić, naruszyć psuć ; anfangen jn »erberben , »erunretntgen , anftecfen, fd)i»äd)en , »erfebreit. Brajn, t j. zakażenie ustek dzieciom. Syr. 314. (SSernnrefntgnng, Slnftecfnng, gäultitfj, cf. zagnicie). Ziele to leczy wątrobę zakażoną. LJrzed. 135.

Jak uleczyć bolączkę zakażoną. Weresz. Reg. 24. Woda takowa zakażonemu przyrodzeniu bardzo jest pożyteczna.

Cresc. 12. Chłopiątka , łotrowie z początku, nie inaczej cato , no3aKHCiiyTb.

by rdzą jaką zapsowane i zakażone są. Glicz. Wycli. F ZAKITOWAĆ cz. dok, , kitem zakleić , zawrzeć; »erfittett,

6. Nierządnemi rozkoszami zepsowanym a zakażonym jufitteit. Narzucić przez tę dziurę wiele smrodliwych będąc, pierwsze lata na‘igrze a na uńcach strawił. Kosz. ogniów , a potym zaszpuntuje się i zakituje się na urząd. Lor. 77. Ciało nasze z przyrodzenia tak jest zakażone , Jak. Art. 2, 431.

jedntl., Zaklinać niedok. ; Boh. zakljti, zaklei, zaklegi, zaklinali; Slov. zaklinśm ; Sorab. 1. zakłu , tamarn ; Garn. saratim (cf. rota), sagovsrjam; Vind. sakleti , sakhnjati , sarotiti , obrotiti , sasheldi , savoshiti; Croat, zakleti, za-kllnyam ; Dal. zaklynati; Rag. zaklêti, zaklignati, za kii— natti ; Bosn. zakleti; Ross. satuacTb, 3aonHHTi ; Eccl. ^anirtiqittTH ( cf. zaprzeczeć ), npeyMO-naio ; zaklinać kogo złorzeezeństwem , pod przeklęctwem obwięzywać. Cn.

Th. 1370. zaprzysięgać, einen (bet) allem t»a3 l^ctlfg tft) befc^moreit. Prosić, przymuszać, zaklinać na przyjaźń, miłość, na boga. Mon. 73, 141, (ob. jak mię kochasz, jak boga kochasz). Zaklinam cię na imię boże , Ross. a Bacb müjk) , 3atunnaio, npoujy HMeHeniŁ óojKbHio. Gdy mu się niechce , me zaśpiewa, choćby go kto na wszys-tkre przyjaźni obqwiazki zaklinał. Zab. 13, 61. Jejmość zaklęła mnie, żebym Wac Pana nieodstępował. Teat. 2, 124. Burss. Prosi, zaklina na miłość swoję , na miłość duszy, na miłość najwyższego boga. Ossol. Sir. 3.    '

Kiedy proste panują obyczaje, kiedy matka dzieci swoje na piersi zaklina .... Dmoch. Szt. B. 84. — Zaimk. Zaklinać się, zapewniać pod klątwą, pod przysięgą = za- ' przysięgać się, ftcb »erfdjmören, (jod) unb tjieuer fd)t»oren; Vind. sarotitife, saperfezhi; Croat, zakletisze, zaklinyam; Rug zakleelise , zaklinatise ; Ross 3aKaaTbca, 3aKauBaTb-ca, noKjacTbca. Wezyr się zaklinał przez imię stworzyciela nieba i ziemi, przez xiçgi Mahometa i przez duszę przodków swoich. Kłok. Turk. 120. Zawsze się na s*oję pocziwość zaklina. Karp. 4, 37, (ob. jakem poczciwy ) Nie<*h mię dyabli wezmą, jeżeli nie prawda, możesz temu wierzyć, kiedym się tak zaklął. Teat. 10. b, 59. Ten, który się najbardziej zaklina, przysięga, największy jest oszust, zwodzieiel, odrwisz. Teat. 15,

65. — Subst. Zaklinanie, zaklęcie, zaklinanie się, zaprzysiężenie, przysięga, ‘klątwa; t>a3 33efd)l»0rett, bag $erfc(jro»ren , btc Śefdjnmrung / ber ©djnmr, bag £od) unb

że się dusza mm brzydzi, iż w wielu rzeczach sobie je ZAKLĄĆ, Zaklnąć, zaklął, zaklęli, f. zaklnie, zaklną cz. przeciwne być baczy. Rej Post. C 4. Pożądliwość natury naszej zakażonej. W. Post. W. 96. Nie odrzucisz od siebie takiego człowieka, który wlewa do ciebie ka-cerstwo, czym się skazisz, zakazisz i zginiesz. Eraz.

Jez. B b 5 b.

•ZAKCIEĆ ; Sorab. 1 zakcżewam, zaktżewam ; ob. ‘Kcieć* zakwitnąć. ^ZAKCHNĄĆ, oh. Zatknąć.

ZAKETNAÎtOWAG cz. dok., kętnarami założyć, mit Saget» bäumen »erlegen.

ŻAKI , ob. 2. Zak,    . *

‘ZAKICHNĄĆ med. jedntl * Zakiehać dok , z kichaniem się ^odezwać, zacząć kichać; aufittefeit, logntefen. Dicimui kichnąć tantum, non zakichnąć steniuere semel. Ca. Tli.

1390, „b. Za

praep. insep.— Zakiehać co, kogo, kichaniem pominąć, zająć, zagłuszyć, »emtefen.

ZAKIDAG, ob. Zakmać.

ZAKIEŁEK , ob. Kieł, kiełek. ZAKIEŁZNAĆ , ob. Zacheł-zriąć.    '* v

ZAKIEBOWAĆ cz. dok, kierując nachylić, tuoljitt ferret!, lenfen , beugen. Nawa się zakieruje, a przykro na wały Pochyliła się bokiem A. Kchan. 5.

z Franc. Jaqnet, Jaque * Jakóbek , Kuba,t ber fletne 3^fob ,    Niechże ka-

ryolkę założą; Zakietek ma stać w t\le. Teat. 19 b, 67.

ZAKIKUTAĆ med. dok., zachramać , zakuleć , btg    I)trt*

fen ; zacząć kikulać, $it Stufen anfaugeu.

ZAKlNĄĆ cz. jedntl, Zakidać niedoli.', Ross. 3aKHHyrb , 3a-KH/jbiBBTb ; zarzucić, zamieść, zamiotać , fjinter Ct;»ag l^in= merfett. — §. Zakinąć, ZAKIWNAG cz. jedntl , zacząć kiwać, skinieniem znak dawać; anfflngett jtt mttifeu, etnett SBtttf geben; Sorab. zakiwam innuo. Pulsy nie uderzają , szyja się ?nie ‘chynie , Noga na krok nie stąpi , ręka nie zakinie. Zebr. Ow. 14 ;; nec bracehia reddunt geshis.

ZAK1P1EG med. dok., zacząć kipieć, anfangen ( tm ^oc^eit )

ZAK1ETEK, tka , m , zd/bn.,

gnus

pignus ; Sorab. 1. saklad pignus, zastaw; Corn, saklâda 1)fundamentum, 2) provision Vind. saklad, faklada, sakla-da, podsalog , podsadan, sadan , sastava pignus, zastaw,

•(faklada, saklada , saloshba , salog* prowiant, zapas, saklad, faklàda, saloga » skarb , thesaurus); Croat, zâklad, zalog ; Hung, zâlog, zalogh , zalogositâs pignus, pignoration Bosn. zakłada, ozakladgjenje sponsio , zakład, za-    52> c, 52. pewmość , zaręczenie, Stirgfdmft. Coż mówić -

loga pignus, zakład, poslàva depositum\ Rag. zakład,    o zakładzie nieoszacowanym miłości związku. Zab. 13,

zâîogh, okład;    Slav, zàlog pignus; Ross. 3aKJta/n>, 3a-    224.    Druzb. ^fanb    ber Siebe, Stebe^pfanb.    Tu rękę po-

JiorB pignus 2)    3aKJa4T> sponsio , 3an;ia4Ka fundamentum ;    daje    nędznemu , i    dodaje mu serca    takowym swym za-

Eccl. nonhead, noKitafti, vulg. noKaasca, aaaaaa'L depo-    kładem. A. hchan. 82. zapewnieniem, zaręczeniem, dex-

situm , içanorE 1 ) zamysł, 2 ) pignus) ; — § zakład,    tram ßdemque. — § Zakład , zakładanie się o co . że

zakładanie, założenie budowy, i t. d., i to co się za-    rzecz jaka tak jest abo będzie, a nie inaczej, i to, o

kłada, tudzież    fundament, grunt; ba$ ©riinbett , Segrün*    co się tak zakładają; Corn, vâdla;    Vind.    stava, stauleben, »gen,    bie ©runblegung, bie ©runblage, Slnlage,    nje,    (cf. stawka);    Ross. 3ahaa4t,    6im>e    061, 3aKaa4s,

Steuer ©djtuörett ; Sorab. 1. zakletźo ; Vind. sarotenje, saperfeshenje , saperfega ; Croat, zaklinanye ; Bosn. za-kletva, rotta (ob. Rota), prifefgja , prifeghnutje, oklé-tva, rotenie ; Rag. zakleetva, rotta, kleetva , prîsega , prisexa ; Eccl. ^anfinijietiifie. Łatwo się Juno skłania do jego życzenia, Zaraz bogi piekielne, Tytany wymienia, Świadcząc się, że dotrzyma obietnicy święcie, Tak uroczyste ona zrobiła zaklęcie. Dmoch. 11. 2, 49. Zaklęcie było straszne , uwierzyłem mu. Kras. Pod. 2, 12. U człowieka uczciwego więcej ważą te słowa : tak albo nie , niżeli wszystkie zaklęcia. Teat. 39, 10. — §. Zaklinać czarta, ben. Teufel befcbroören, bannen, erorcifcircn ; Vind. hudizha sarotiti, sarotuvati ; Sorab. i. dyabwa hwon ho-nu. Exorcyzm, zaklinaniem zowiemy; ale właśnie wykłada się poprzysiężeniem ; poprzysięga bowiem i zaklina kapłan dusznego nieprzyjaciela w imię ojca, syna i ducha ś., aby z onego stworzenia bożego , które ma być chrzczone, wyszedł i odstąpił. Hrbst. Nauk. T 2. Byli u żydów zaklinacze czartów, którzy modlitwami i zaklinaniem dyabły z ciał ludzkich wyganiali. Sk. Kaz. 127. Czarownik swemi zaklina słowy pewnemi. Ryb. Ps. 109. (czaruje, cf. zarzec). Zaklinać węża. Cn. Th. 1370. Zaklinać ogień. ib. (Rag. zaklétva carmen mngicum). — Caluchną drogę milczał , jak zaklęły dyabeł. Teat. 11. b,

60. Wiem, że milczały, bom ich jak wężów zaklęła na sekret, ib. 25, 115. Coż u dyabła -stoisz Wac Pan, jak zaklęty. Teat. 36. b, 23. tnie feft gebannt. — Transi. Ja widząc, iż złodziej effugia juris szuka, przypomniałem sobie dawną zaklętą sztukę ; tej skoro zażyłem , zaraz go chlust w łeb, jak w kapustę. Boh. Kom. 1, 560. nie używaną, zapomnianą , zaniedbaną. —    *§. Zaklinać

kogo, wyklinać, klątwą 'wyobcować, od społeczeństwa odcinać ; einen in ben Sann tfjun, aus ber ©efellfdjaft bannen. Gdyby kto stawił świadki, zaklęte, a strona przeciwna naganiałaby je tym, iż są w klątwie, takowemu ma być dano na insze świadki; a jeśliby ich nie mógł mieć, ten co je klnie, ma im klątwę podnieść. Tarn. Ust. 90. Zaklęci , wyrzuceni klątwą z społeczności kościoła. Karuk. Kat. 70. Zaklętemu powodowi nie dopuszcza się żadna sprawa przed sądem. Sax. Porz 25.

ZAKŁAD , u , m. ; (Boh. zakład 1 ) fundamentom , 2 ) pi-, hypotheca, 3) sponsio; Slov. zakład fundamentum,

Errichtung, baS Sunbamcnt. Nowych miast zakłady, po wy-gaśnieniu dawnych , zjawiają się. Ossol. Sen. 9 ; ( nova urbium fundamenta jnciuntur). Zakłady budowy twojej niemało miejsca zajęły. Pilch. Sen. list. 254. Zakład budowania, rys. Tr. ber ©runbrifl. — Młódź się w cnotach pomnaża, nauki tych słyną, Co do waszego zewsząd zakładu tak płyną. Chodk. Kost. 81. (do waszego instytutu, do waszej insty tucyi). — Forlif. Zakład wału * niższa część wału, ber UnterroaGL Tr. — §. Zakład , założenie czym, zasłonienie; baä Sorbiten, Saruberfwlten. W tę grę bić się potrzeba , pod tarczy zakładem. Jabł. Tel. 66. ( założywszy przed sobą , nad sobą tarczę , zasłoniwszy się tarczą). Przez zakład ciąć , przez broń , którą się drugi zasłaniał, über ein ttorgefjaltneö ©eroeljr i>nuen. 7r.— §. Zakład, składanie zastawu dla pewności, i to co sie w zakładzie czyli zastawie składa, zaręka ; baê fJîieberle* gen eine$ Unterpfanbeź, ba$ Unterpfanb, baö ^fanb. Zakład, zakładanie się z kim ; actio , sponsio. ,Cn. Tu. 1369. Zakład , to co kładą ci, co się zakładają, pignus ib. Va-dium albo zakład bierze się za wszelką sumę przez poręcznika zapisaną , która czasem pewną liczbą określa się, czasem tyle drugie, ile wartość rzeczy jakiej wynosi; zakład albo vadium sądowe proste, albo starościńskie waży zł. 192. Ostr. Pr. Krym 2, 267, ( cf. kau-cya). Skazują sędziowie trojakie zakłady tym, co wyganiają z przysądzonych imion. Biz Modrz. 587. Zakład praw-ny, pokład, pieniądze od prawującyeh się złożone u sędziego. Wlod ; vadium vocant jurisperiti vulgares , sed ea vox Latina non est ; tu dices: mul'tnm, quam comminatur judex ei, qui eondemnatus bona sua ab alte-ro occupnre, non sineret. Cn. Th. 1569. SSaMltnt, ©UC< CUinbenjgelb. Zakład 'jednaezy, compromissum, pecunia a partibus promissa, ni pareant arbilris. Cn. Th. 1369. Zakład wygrać, zakład przegrać, zakład na kogo włożyć. ib. -— Zakład dla wiary, zakładnik. Cn. Th. 1569. ^fanb, Unterpfanb , ©eifel. Człowiek dany w zakładzie , zakładnik , zastawnik, dany w zastawie. Cn. 7h. 1570. — Zakład wierzycielowi za pożyczkę, zastaw, fant: ba3 fPfanb , Unterpfanb , fur gelieficneê ©elb. Rzecz, którą się dłużnik wierzycielowi w długu broni, gdy czym innym płacić nie ma, fant, zowią też zakładem. Sax Purz. 70. — Fig. tr Prawo, habeas corpus, zakład i hasło wolności Angielskiej. Ostr. Pr. Krym,. 2, 314. zasada, zadatek, grunt, fundament, podpora, filar; ©ninbftiifse, ©runb* Pfeiler. Dam ci w zakład honor mój i wiarę. Teat. 48. b, 44. zapewniam cię na honor i wiarę, id) gebe fie bit jum l'fanbe, Unterpfanbe, jur Serfidjerung. Zakład mojej stateczności', w twych oczach i w twym kochaniu. Teal.

bag SBetten, ble SBette. Gdy strona jedna utrzymuje, druga przeczy, w ten czas powstaje zakład. Gal. Cyw.

ein alg ©eifel ober llrtterpfanb ©egebener; Sorab. 1. zastah-wencz ; Carn. osób, (cf. osoba, osobny); Vind. sasta-vlen , sastaulenik , saporoka , (cf. poreka) ; Bosn. zalosgen, zastavgljen; (Croat zakladitel pub lic anus, tnanceps); 111. barb, tutki; Ross. saJOJKHUH'b , aNanatt: Eccl. 3acia-

3, 160. O zakładbym poszedł, że jest niewinny. Teat.

BHHH'L , bb aajort 4aHHuM, aaioamHKB , 3aKaa4CHb Za-kładniki dać, zakładniki wziąć. Cn. Th. 1370. Zakładnikiem się stawam , w zakładzie jestem, ib. g. Zakładnik , co się z drugim zakłada o co. Cn. Th. 1370. Wlod. ber Söetler; Cam. vadlav. — W rodź. zeńsk. ZAKŁADNICZKA, i; Sorab. 1. zastahwnicżża ; Vind. sasta-vleniza , bie ©eifel, ble SBetterinn. ZAKŁADNY, ZAKŁADOWY, a, e, od zakładu, fundacyjny; ©runblage*, ©tlf* tltngg *, ©rrle^tungg * ; (Boh. zaklâdnj fundamentalny, główny; Vind. saklądni * skarbowy ; Bosn. zalosgen, zastavgljen ; Ross 3atua4HbiM zastawny, 3aiaa4HaH zastawny list; Eccl. 3a40rcTB0BaHHbiH zastawny; Croat zakladmczc postelyne spondaej. Na nieby się przydały takowe wydatki, gdybyśmy o zakładowym nie pomÿélili funduszu. Koli. list. 1, 67, Croat, zalosni, (ob. Założyć). Dele-gacya będzie miała obowiązek wynaleźć fundusze na potrzeby zakładowe wojska i na inwalidów, ib. 1, 181. — Jest mi zakładną nadziei miarą stateczna związku w was wola. Zab. 8, 39. Nar. zakładem, zadatkiem; fjjfan-b, Huterpfanb.

.49, 84. Bogu&l (tcfy wollte wetten, eine SBette elngefjett; założyłbym się, cf. o co J. O zakładbym poszedł, że od narzekania zacznie. Teat. 27. c, 76. Ja poszedłbym o zakład, z całym prześwietnym zgromadzeniem ichmo-ściów naszych. Mon. 68, 93. Gdyby mu mniej wierną była, o zakładbym poszedł, żeby ją więcej szacował.

Teat. 52. d, 28. (maggtltg? trau«)! Przeszełgo tygodnia trzy zakłady przegrałem. Teat. 6. c, 59. Wnet się założyli, Przy wielu ludzi zacnych zakład zostawili. Papr.

Kol F 3 b. — *§. Aliter. ''Za nie wiecież, iż ci którzy w zawód biegają, wszyscy bieżą , ale jeden bierze zakład ? 1 Leop. i Cor. 9, 24. nagrodę, dank, einer er»

|ält ben ^retg. — §. Podjęcie wyrzuconego ‘naręczaka stało za oświadczenie, iż rycerz podejmujący go, gotowym jest do utrzymywania zbrojno zdania przeciwnego, i że przyjmuje wyzwanie na rękę, skoro wyrzucony zakład bitwy, tak to nazywano w owych czasach, podniósł.

Czart. Myśl. 198. ber fytugemorfenc ftebeljanbfcfjul). ZAKŁADAĆ , zakładam, ob. Założyć. ZAKŁADACZ , ZAŁOŻYCIEL, a, m. ; Boh. zakladatel ; Vind. vstnovitnik, vter-dmk, ustanuvauz, vstaulavez (cf. ustanowiciel, ustawca), fhtiftar, saloshnik, saloshnikar ; Cam. saloshnékar * koszt czyli nakład łożący ; \Croat. zakladitel püblicanus , ZAKLAJSTROWAĆ cz. dok., klajstrem zakleić ; Vind. saza-manceps)-, Ross. 3aB04nHKt (cf. zawód), ocHOBaTeit (cf. zati , perflelftern, juflelftern. osnowa), (3aiua4MHKŁ zastawnik), 3a,io>KHHKŁ ; Eccl. 3a- 'ZAKLĄKNĄĆ , ob. Zmięknąć.

CTaBHHKE, m> 3ajoi"B /tamiLiH , sq.ioîkjihkt* , 3aMa4eHb ; ZAKLAMROWAĆ cz. dok., Zaklamrowyw'aé czestl,, klamra-( Bosn. zalosgen , zastavgljen obses , zakładnik ; Eccl.    mi zająć perflamment.

lęiUKĄHTe.lh) ; zakładacz budowania, fundator. Cn.. Th. ZAKLAPNAĆ med jedntl., Zaklapać niedok, zacząć klapać,

1369., ber SBegrunber, (grrid;ter, (Erbauer, Anleger, Stifter.    ju Happen anfangen, klapaniem zamknąć;    Ross. 3axjon-

Pierwszy zakładacz miasta. Betr. Hor. 2, D 4 b. Za-    nyTb , (3axJionaTb » zaklaskać), jnflappen,    ob. Zatrzasnąć,

kładacze pierwszego kamienia tej budowy. Cljodk. Kost..    — Verl), neutr. Zaklapnąć gdzie, zapaść z odgłosem;

42. Spieszę na tamten świat, cieszyć się z Osirysem,    (ńnHflppfen, ^tnpTlimpfen. — §. Zaklapać się,    klapaniem za-

Minosem , Likurgiem , Solonem, wszystkimi tymi prawo-    walać się , flcb Pcfcblumpent Ubiegałem    się jak żyd , w

twórcami i państw zakładaczami. Zab. 16, 138. Romul, .    błociem się zaklapał. Zabi Fire. 73.

założyciel Rzymu. Nar. Tac. 1, 277, Cycero ociec i za- ZAKLASKAĆ, /".zaklaszcze, zakleszczę cz. dok, zacząć kia— kładacz Rzymskiego krasomówstwa. Pilch. Sen. list. 308.    skać, logflatfdjen ,^aufHatfd)en, $u Hatten    anfangen ; (Bag.

— §. ln deteriorem partem: Zakładacz ognia, zapalacz.    zakljêsctiti ; Ross. 3ax.ïonaTb). W ręce    z radości zakle-

Cn Th. 1569. podpalacz, ber SBranbleger, Sranbftlfter,    szczę. Kniaź. Poez. 1, 68. — §. Verb    neutr. Zakiasnąć

SJcorbbrenner. — §. Zakładacz żołnierski, załoga. Wlod. gdzie, z klaskiem zapaść; plnflatfcben , Ijlfnfaflett. zostający załogą gdzie, ber ©aPnlfonfoIbat, ,@d?u^folbat.— ZAKLĄSNĄĆ cz jedntl. Zakląsać dok., zacząć kląsać, log* W rodź. zeńsk. ZAKŁADACZKA , ZAŁOŻYCIELKA , i ; fdjnaljen , auffdjnaljett , anfangen 511 fdnialjen. — Verb, neutr. Boh. zakladatelkyné; Vind. vstanovitniza , vstaulaviza,    Zakiasnąć, ob. Zaklęsnąć

vterdniza , fhtiftarza ; Ross. 3aB04unua, ocHOBaTejibHHua, ZAKLECIĆ cz. dok., klecąc zawrzeć, jubafteln, Perbafteln; bie 33egrünberlit, ©rünberfnn , ©tlfterinn, ob. Założycielka. gbną zarzucić, mit 8el)m jjttroerfen , permerfen.

ZAKŁADKA, i, z., zwitka, fałd zakładany, ZAKŁADKI ZAKLĘCIE, ob."Zakląć , zaklęty. ZAKLĘCZEĆ , ob. Za-plur. ; eine Saite ble ftcö gelegt bat, ble fid) mo elngefcpla* klęknąć.

zaklęsnąć, zaleźć; eiltfilifcu, fld) elnbeugetl. W nizinach i zaklękłych polach, abo bróżdzono 1 '■wodomcze według spadku wody dla wymokmenia zboża czyniono. Hour. Ek. 19. Oczy precz, w licznych kości gruchocie zmię-

gen (lat. Półsetelc płótna mocno rozpiąć potrzeba, aby ZAKLEIĆ cz. dok., Zaklejać niedok klejem zarobić, per« jak najrówniej wysechł; bo gdyby się na nim pozostały leimen; Vind. sakeljati ; Boss 3aoeHTb, 3aMeHBaTb; Eccl. garby, w czasie maglowania zwitki ezylt zakładki poro- 3aK,ieflH) Zaklejenie Boss. 3atueHKa bićby się musiały. Przędz. 91. ZAKŁADNIA , i , ź., u ZAKLĘKNAĆ, ‘ZAKLAKNĄĆ nijak, jedntl., wklęsło wpadać, rybaka, otwor w lodzie, którędy się sieć zaciąga. Magier. Mskr. bie fRefcroubne, (Eiśmubne, unr bag $ifd)erne£ fcurdplaffen, cf. przerębL ZAKŁADNIK , a, m., człowiek dany w zakładzie, w zastawie, zastawnik; etn ©eifel ,

szanyrn wspak poszedł nos , i zakląkł w podniebienia pola. Zebr. Ow. 301 ; (medio inßxus palato). Zwłoki niecierpliwa , w drzewie zakląknęła , i lice za skórę wcisnęła. Zebr. Ouj. 239 ; (subsedit). — Z wierzchu na za-klęknienie pieca cegielnego. Haur. Ek. 7. na wklęsłości,

cie, przysięga ; bh§ Verf($tnören, ttnb Steuer ©d;tt)ö« ren, bte Vetbenrung, ber ©cfywur. Niech podług przestrogi boskiego nauczyciela , będzie mowa nasza czysta od zaklinków i formuł, kiedy co twierdzimy lub przeczemy. Mon. 73, 350.

bepm (Einbltge. — §. Zaklęknąć, zaklęczeć , paść na ko- ZAKLINIĆ , cz. dok., Zakliniaó niedok. , klinem zabić, *za-

lana , pokleknać, toofun uteberfttteen.

ZAKLEKOTAĆ, ZAGLEGOTAG ,' ob. Klekotać. ZAKLEK-TAĆ , oh. Klektać.

głob/ć ; JuMen, yerfetlen ; Boh. zakliniti, zaklinóti, ukli-niti ; Sorab. 1. zaklinu ; Carn. gojsdim , ( cf. gwoźdź, zagwoździć); \ind. sakliniti, sakilati , sakelati ; Boss.

ZAKLEPAG cz. dok., klepaniem zagładzić , jnflopfen, jnffflt* 3atUHHiiTb, 3aKiHHilBan, ; Eccl. 3aKJiHHaio. Zaklinić abo fc^en, Jitljämmcni, öcr^äntmern; Boh. zaklepati ;    Sorab. 1.    zbić goźdźmi    mocno. Cn. Th. 1571. Cn.    Syn. 233.

zaklepacż, faklepaćż zakołatać;    Carn. saklępam , saklę-    Gdzie latorośl    będzie wszczepiona w pniak    nie równy,

nem »zamknąć, saklêp ; Vind. saklep * zawora , ©d)lu$ba* tedy ona gałązka tak ma być zakliniona , aby z obudwu fen; Boss. 3atuenaTb, 3aK.ienuBaTb zanitować, 3aMena    stron skóra została. Cresc. 126.

zanitowanie, nit, 3axJonnjTb zatrzasnąć, 3axJonaib za- ZAKLNĄĆ , zaklnę, zaklnie, ob. Zakląć, klaskać.'    ZAKŁÓĆ,    zaklół , /. zakoli, zakolę cz: dok., Zakolnąć

ZAKLĘSNĄĆ, Z A KLASNĄ G nijak, jedntl., zacząć wklęsać, jedntl:, Zakoliwać czestl., kłóciem zranić, zadać koląc ra-wklęśle zapaść, zaklęknąć; ftd) etnfenfcit, etnfaücn, einben*    ne-, mit einem ©ttcfy oerlepen, einen ©ltd; nerfe|en, tounb

gett, einmfirtó oerbeitgen. U młodych dzieci, czaszka bę-    ftecben ; Sorab. 1. faklocż, zaklocź , (vulg. zakwoei), fa-

dąc jeszcze miękką, łatwo się za upadnieniem lub ude-    kalacź , zakolu, (vulg. zakwoju ) , zakalam, ( zakawam ) ;

rżeniem zaklęsnąć może, na kształt cynowego naczynia.    Sorab. 2. fakloiśch, faklojsch; ( Vind. saklati , sadavili »

Perz. Gyr. 2. 16. Zaklęśnienie , ZAKLĘŚN1NA, y, z. ,    zarznąć , bić bydlę; Croat, zaklati , zakolem): Bosn. za-

ZAKLĘSŁOŚć, ści , z., wklęśnienie , wklęsłość; bie (Etrt*    klatti, priklatti ; Bag. zaklatti, zakogljem ; Boss. 3ano-

fenfnng, (Einbiegung , Vertiefung , i)öblnng , ber (Einbttg. ■ 0    aim, 3anajibiBaTb ; Eccl. çakmth , ^Kanzini, 3aKa.iaio ;

zaklęśnieniu czaszki. Perz. Cyr. 16. Zaklęśnienie czyli    zarznąć bydlę, 3aKiaTeJb , ąćiKaMTCilh, mrchhke rzeźnik ,

spłaszczenie, ib. 90. Scapha    czółen czyli    zaklęśnina    (2 zabójca).    Paluszek sobie z przypadku igłą zakłóć,

ucha. Perz. Cyr. 180. Kość    czelna ma w    sobie pięć    Boh. Kom. 2,    32. Przeklina Hyblę i kwiaty    one, kędy-

poeiagów i dwie zaklęśniny, superficiem concavam et eon- paluszek zakłół pieszczony. Żab. 8, 539. tKoss. Igły się vexam. Perz. Cyr. 27. Żadnej zaklęśniny ani rany na    zakłóła kończykiem. Pilch. Sen. gn. 503. Zakłół się w

głowie jego widać nie było. ib. 83. Wymiar zaklęsło-    nogę. Cn. Th. 1371. Nierychfy ry bit w mądry, aż się

ści ziemi naszej pod biegunami. N. Pum. 12, 339.    zakłówszy. Cziach. Prz. 91. (po szkodzie mądry). Zakłó-

ZAKLESZGZĘ , oh. Zaklaskać. ZAKLĘTY, où. Zakląć. ZA- cie , ber ©tid); Vind. peh (cf. piknąć), vbod , sabod (cf. KLĘZOWAG , oh. Klęzować.    bóść,    zabość) , buź , pebnenje ; Carn. zaklanye ; Ross.

ZAKLINAĆ, ob. Zakląć. ZAKLINACZ, a, m. , ’’‘ZAKLINA-    ynojib ,    (cf, sztych). — g Zakłóć konia do żywego , za-

G1EL, a, m.. który zaklina, ber Vefdjivbrer ; Boh. zakli-    klocie,    ob. Zagwoździć, zagwoździenie konia; Croat, za-

nać ; Carn. rot n i k , cf. rota; Croat, zaklinyàvecz ; Bosn.    kûvam    konia ungulas equinas clavo ulcer o , ( cf. zakuć),

zaklinalaę, rotnik ; Bag zaklignalaz ; Boss. 3atuniiaTe.!ib,    Zakłóć    kogo dzidami, pikami; ju Vobe ftecben , fpiejkit,

3anpeTirreJb; zaklinacz czarta, czarów, wężów; ber Ten*    tobt ftecben. — §. Zakłóć wieprza, wołu, prosię, i ju-

felêbanner, ©cblangenbanner ; Eccl. ótcoH3rHaTejib, onaiaii-    szkę spuścić na ocet. WJiel. Kuch. 434. zarznąć, tobt

huki, ^aKaHinTeah Byli u żydów zaklinacze czartów,    ftecben, abfted)cn.

nyqj; kłócąc, bijąc zamieszać ; umriil;ren , flufrübrcn , ein* fdtlagen tuomtt. Mleko to w garncu warzą v jak przechło-dnie zwarzone w beczkę wieją i kijem zakłócą. Haur. Ek. 97. — Fig. tr. Zmieszać spokojność, uniespo-kajać ; beunrubtgen, nuruftig mad;en. Cożeś uczynił dla uwolnienia miłości mojej od umartwienia, które ja zakłóca? Teat. 56. b, 89. Nic się nie lękaj, nie zakłócę ja twego życia. ib. 58, 189. Zakłócony swym nocnym widokiem, długo przyjść do siebie nie może. Staś. Num.

ktôrzv modlitwami i zaklinaniem dyabły z ciał ludzkich ZAKŁÓCIĆ cz. dok., Zakłócać niedok.] Ross. 3aKyrnTb, 3a-wyganiali. Sk. Kaz. 127. Manases miewał przy sobie zaklinacze. 1 Leop. 2 Parał. 33 6 (czarnoxiężniki i gu-śiarze. Bihl. Od.). »Nabiegło się wielu wieszczków, czarowników, wróżków,! zaklinaczów i innych zbrodniów\

Sk. Dz. 230. Zawołano wieszczki, i czarowniki, i za-klinaciele Budn. Ezech. 2, 2 Żmija nie słucha głosu zaklinaczów. Budn. Ps 58, 5 Kto się zlituje nad zaklinaczem , którego wąż ujadł, nad wszystkimi tymi, którzy się przybliżają ku gadzinom okrutnym? 1 Leop.

Syr 1£, 13. — g. Eccles Zaklinacz, exorçisïa, stopień    1, 50, (tout    agité, zatrwożony). Oczęta Zosi, oczęta

duchowny, ber (Erorctft. Na wszystkie ordines kleryckie,    żywe Umieją    czułość serca *zakłucić. Kniaź. Poez. 1,37.

jako niepoświęeonego laika go ordynował, czyniąc go (niespokojności nabawić). Gdy piszę, swywolnym ga-zaklinaczem, świeconoszcą, poddyakonem. Fund 74. Mę-    daniem rmśl    mi zakłóca. Teat. 6,120. (przerywa, prze-

czeństwo ś. Piotra exorcisty abo zaklinacza. Sk. Żyw.    szkadza mi)    Jesteśmy myślą zakłóceni, jakby oświadczyć

556 — W rodź. zeńsk. ZAKLINAGZKA , i, bie Vefcbrcö*    wdzięczność    nasze. Mon. 70, 703. ambarasowani, nur

jtnb oerlegen, in Verlegenheit. W strasznym jestem zakłó-

*ZAKL1NEK, nku , m., zaklę-

terinn ; Boh. zaklinaćka.

ceniu, wielkie mi się nieszczęście stało. Teat. 14, 78.

in jemanben oerlteBt machen. — g. Zakochać kogo, pokochać kogo; jemanben lieb gewinnen ; Hag. ogljûbiti, zagljû-biti * zalubić. — §. Zakochać się w kim zaimk., zająć sie miłością ku niemu, ftó} in einen »erheben ; Boh. zamiłował se, (zamiłować); Sorab. 1. zalubuyu ; Vind. fe salubiti, salubiti fe , safiatife ; Croat, zalyubitisze ; Hag. zagljubi-tise ; Hoss. bjuoójihtłch , Biioójaiocb, BJtoónuBaiocb. Ze cię kocha , rozumiem przez to , iż się w tobie zakochał, mówiąc po Polsku, że wzdycha do ciebie, że ty jesteś celem sekretnym jego miłości. Teat. 17, 131. Zakochany, 'zachochały, (cf. rozkochany), »erhebt; Boh. zamilo-wanec ; \ind. salublenik, safiauz; Slov. zaljubljen ; Ross. BJHOÓJieHHLiH , BJioóaHBMH. Zakochana (Garn. salublćnka). Tysiąc razy bardziej zakochany, mżelim był wprzódy. Nieme. Król. 3, 155. Zmiłuj się nad gorąco ‘zakochałym w tobie. Otw. Oiv. 592. Zakochanie , cf. miłość ; bie Siebe, baê Verhebtfeçn, bie Verliebtheit ; Ross. BbwroóqnBocTb. Ślepe zakochanie żywota nimi rządziło. Tward. Wł. 82. Każdego swe zakochanie zwodzi. Dar. Lot. 20.

(w wielkim ambarasie , kłopocie). Ażeby się mogli udać za polityków wiele myślących, ustawicznie są zabawni, zakłóceni, zainteresowani. Mon. 72, 294. zatrudnieni, zakłopotani, äußerft befdjaftigt unb beêfjalb in Verlegenheit.

Idę od mego pana, okrutnie gospodarstwem zakłóconego. Teat. 6* b. 40 zajętego, ganj mit ber SBirthfctyaft be* fdtaftigt, »off SBirtbfdjaftêforgen. Już od dawnego czasu , dla zakłócenia gospodarskiego , nie miałem szczęścia nadgłosić się do Wac Pana. Mon. 70, 243. dla zatrudnienia kłopotliwego ( cf. zakręt), wegen VMrthfchaftêfor* gen unb ©efebafte. — Zakłócić, kłótnią zapełnić ; mit 3<inf-unb Streit anfüllen , 3anf erregen. Boże, przywróć pokój zakłóconej ziemi. Stas. Buff. L. Słucham pilnie, o czem też panowie w tak zakłóconym czasie będą re-zonować ? Zub. 15, 209. 'Izali w tak zakłóconym czasie należało mądremu mieszać się w turnieje ojczyste ? Pilch.

Sen. list. 106, w tak'zawichrzonym niespokojnym czasie, in einer fo unruhigen 3eit. ZARŁÓCIĆIEL, 'ZAKLÓ-TNIK , a, m., który zakłóca, ber Unruhcmacher, Unru^eftif* ZAKOCZOWAC cz. dok., koczując gdzie zawitać, nomabifi* ter. VV rodź. ieńsk. ZAKŁÓC1C1ELRA, i.    renb WQ^in liefen ; Ross. 3aKoneBaTb.

ZAKŁOPOTAĆ cz. niedok. , Zakłopocić dok., kłopotu na- 1. ZAKOŁ, u, m., zakolenie, kolący się tok, bieg wkoło; bawić, Sorgen unb Kummer machen, in Verlegenheit brin* bie SRunbung, Krümmung in bie Vunbe; Hoss. sanoyjoKŁ. -gen; Zakłopotać się zaimk., w kłopocie być; Hoss. 3a- Tu haniebny wąż krętym zakołem się toczy. Otu>. Wirg. xaonoTaTbCH, in Verlegenheit fe^n,    ftch    Sorgen Hltb ^um*    385. Straszną swoją krąży szyję    wielkim zakołem. Otw.

mer machen. Zakłopocą się. Hadz.    Jes.    19, 10. (zawsty-    Ow. 52. Misterny zakoł tęczy.    Nar. Dz. 1, 34. Wio-

dzą się. Bibl. Gd.). Zakłopotałem się od głosu nieprzy-    ska zakołem morskim oblana. Nar. Tac, 2, 219; flexo

jaciela mego. Wróbl. 128; (conturbatus    sum a voce ini-    mari alluitur. Długim zakołem    oboczywszy, z tyłu na

mici). Szalenieście sie zakłopocili    obadwaj o jedne ba-    naszych uderzą. Krom. 492. Na    zakoł uboczny wszystek

gatelke. Teat. 56. b, 26.    -hurmem puścił się, żeby na naszych z boku uderzył, ib.

'ZAKŁOŚ1Ć się zaimk. dok., zawiązać się w kłosy, in 3Ieh*    452. (zakoliwszy). Rozkazuje Bolesław Skarbimierzowi ,

ren fcbtcRcn ; Hoss. 3aico;toeim>CH, 3aKOJiacbiBaTbca.    aby on z częścią wojska, zakoł uczyniwszy, z tyłu na

ZAKLOSOWAĆ cz. dok., zadzierzgnąć, zawiązać; aitbinben ,    Pomorzan uderzył, ib. 141. Ten to sztucznemi frant

weso-

onfnoten, anfchmtrett. Drugi koniec łańcucha zaklosuj al- czasem zakoły Z swywolnych czyni Nimf widok bo obwiąż około drąga prostego. Solsk. Arch. 19. załóż.    ły.    Żab. 16,523.— *§. 'Polanów    dwojaka, wielkiej Pol-

ZAKŁOTY, ob. Zakłóć. ZAKLUĆ cz. dok., Zaklwać niedok.;    ski    i małej, ‘zakola. Ghodk. Kost.    3. dziedzina, kraina,

dziobem zakłóć, anpiefen mit bem Schnabel; Hoss. 3aiue- 2. ZAKOŁ, gatunek jazów; Hoss. 3aKOjn», 3aóoHKa m> p-fe-BaTb. — Transi. Zakłóć, zabość , zabić; tobt pitfett, tobt    Kaxi>, eine 2lrt Scblettfen, n. p. Gdzie na rzekach z dawna był

ftedjen. Widząc węża pod borem, chcą go zagubić,    obyczaj zabijania jazów, zakołów abo siedź.... Stat. Lit.

chcą go zaklwać w skoki. Pot. Syl. 248. O jakżebyśmy    298. ein JJfßhlwerf im 2Baffer um gifd;e ju fangen, (ob. Kół),

wielkiej rzeczy dokaznli , Kiedybyśmy tu chłopa jednego ZAKOŁATAĆ cz. dok., zacząć kołotać, jn ffopfen anfangen , zaklwali. Pot. Arg. 500.    loêffopfen , anflopfen ; Boh. zaklepati ; Sorab. 1. fakle-

‘ZAKLUCZYĆ cz. dok., [Eccl. ^ak.iioyiitii ; Hoss. saK.uonHTb ;    pacż, (ob. Zaklepać) ; Ross. 3aKOiOTHTb, 3aKoaauHBaTb.

zamknąć, zakończyć, fließen, eitbigen 4]; (Sorab. 1. za-    Gdy mu się spać zachce, a sługa .niechcąc co obali, abo

klutżam inslringo ; Croat, zaklyuehujem inunco, infibalo).    czym zakołace , abo pies pod oknem zaszczeknie, to

Przeniesie nas do nieba, skoro trąba anielska zakluczy.    już    słudze kijem. Hej. Zvj. 80 b.    — Fig. tr. Zakołatać

Pot. Poez. 115. [na dniu ostatecznym 2].    do    kogo, do serca czyjego, zapukać, kusić sie, otwo-

ZAKŁUSAĆ cz. dok., Zakłusować niedok., zacząć kłusem    rzyć sobie wstęp do niego ; bep jemanben anflopfen, ci*

jeździć, JU traben anfangen; Boh. zaklusati.    nett Verfud) tragen. — §. Zakołatać co; kołataniem nad-

ZAKMOTRZYĆ kogo z kim cz. dok., kmotrostwem połą-    psuć, nadwątlić, ju Schanben ffopfen. Zakołatać się,

czyć , pokumać, in ©esatterfchaft bringen. Bndtk.    kołatając,zapędzić się; mit »feien Stößen, mit Vînhe unb

ZAKNEBLOWAĆ cz. dok., na kluczkę zawiązać, zadzier-    Votl) mohin geratzten. Zakołatawszy się tak daleko , pognać; jufnebeltt, oerfttebeln. Przeciągnąwszy igłą nitkę    wrócili nic nie wskórawszy. Papr. Koi. 163.

przez koniec żyły, onę obwinąwszy zawiązać, albo taśmą ZAKOLE , 1 ).' ob. Zakłóć; 2). ob. Zakolić. ZAKOLEBAĆ , po wierzchu ścisnąwszy zakneblować. Perz. Cyr. 2, H. ob. Zakołysać.

, zao-

czynić, że kto kogo pokocha, w nim się zakocha, eilten krąghć, okrąg uczynić, w koło zabiedz ; h?n*m Cirfeln ,

ZAKOCHAĆ cz. niedok., zakochać 'kogo w kim. Bndtk. , ZAKOLIĆ cz. dok., Zakołować coniin., uczynić zakoł

Z A Ka0 L N A Ć - ZAKON.

ZAKON.

785

Slav.

me ma.

itinruttben, umfreifen, tn einen $retë frümmen. Zakoliwszy koly przestronnemi Z Rugierem koń skrzydlaty, spuszczał się na ziemi. P. Kchan. Orl. 1, 146. Na jednej stronie cyrku , zakolonej w półkręże , była wielka brama. Nar. Tac. 2, 238. Zakoliła się potym ta granica od północy ku Hannatom. Radź. Joz. 19, 14. (kołem idzie. Bibl. Gd.). Miasto to ma bardzo piękne ‘golfo abo morze z zakoleniem i z odnogami. Roter. 62. Gdy niezmierne zakoli Pożar żniwo , nie mając ludzi ku obronie, Wszystko nieratowane bez ratunku spłonie. Tward. W. D. 15. w koło zagarnia.

ZAKOLNĄĆ, ot. Zakłóć.

ZAKOŁOWROCIĆ się zaifnk. dok., o koniach : dostać zawrotu, cf. zaciąć się, ben Molier befommen. Zakołowro-cony koń, ein fotterige^ Çferb. Zakołowrocenie końskie, ber ŚMer. Tr.

ZAKOŁYSAĆ , ZAKOLEBAĆ cz. dok., zacząć kołysać , kolebać, kołysząc poruszyć, loêfcfyaufeltt; Boh. zakolibati, \ind. safibati; Ross. 3aKOJie6aTb , 3aKomxaTb, 3aKanaib, 3aKaTHTb. Niechaj jako chce wierny się zakołysze , nigdy upaść nie może. Rej. Post. F 1, cf. zachwiać się, ju fcbrcctnfen anfangen.

ZAKOMORKA, i, i., zakątna komorka, ein ^tnterfćtmmer* $en, »erborgeiteê Sämmercfyen. Camerae oculi, zakomorki oczu , okotwory. Perz. Gyr. 147, (cf. dołki). 'Zakamarki w ciele. Wejch. Anat. 63.

ZAKON, u, m. ; Boh. et Slov. zakon lex , testamentum vêtus et novum ; Garn. sakon; Vind. fakon , sakon , sakon-ski stan matrimonium. conjugium ; Croat, zakon consuetu-do , mos , lex, jus, constitutio , zakon, bisni zakon, se-nitba ; Hung, bâzassâg matrimonium', Rag. zakon lex, decretum , zâkon Moisessov, uvjèt ; Bosn. zakon, vjerra ßdes, 2) naredba kragljeva etc., lex, decretum-, zakon lex, testamentum v. et n. ; Ross. saKOH'b lex, religio, fides, vulg. nOKOHt mos, consueludo', Graecobarb. Çâxavov 5 Etym. koniec, konać, kończyć; cf. quoad signißcationem Germ. Religion apud 21b lg.; cf. apud Durich. 1, 511, quae habet e legibus Jaroslai Vlad.: «Novogorod divisa fuit in quinque partes majores, quae nomine ßnium KOHitOBi appel labantur -, in quolibet fine ordinati erant viri periti ju-diciorum, appellatione Slovenica roov kohobi compre-hensorumt. — *§, Zakon, prawo, ustawa, przepis prawa; baê @efe|i, bie ©efe|eëvorfcf»rtfi. Kto dał ten zakon albo przykazanie? Gil. Kat. 73, ( cf. zakonodawca ), A to jeszcze najgorsza , iż to dawno słynie , Iż kto *żyw bez zakonu, bez zakonu ginie. Rej. Wiz. 59 b. ( kto bezprawnie żyje , bezprawnie ginie). Potrzeba , zakonu Sk. Żyw. 2, 26, Groat, potrebocba ne ma zako-na,    fiat feilt ©efej}, ( ob. potrzeba łamie prawo ).

W synowskim swej matki zostaje zakonie, nie chce się z posłuszeństwa wyłamać. Pot. Arg. 745. (pod prawem synowskim). — ‘Zakon, prawo, prawny warunek, ge» fefsHćfie Sebinguttg. Pókiby Leszek lat nie dopędził, Helenie państwem zawiadywać każą, tym zakonem, aby ta bez rady dozorców jego nic najmniej nie czyniła. Krom. 202; (hac lege). Pozwolił synod Bazylejski Czechom sakramentu pod osobą chleba i wina używania ; tym jednak

Słownik Lindego wyd. 2 Tom VI.

zakonem , aby i pod jedną osobą używaniu świątości nagany nie czynili. Krom. 540. — §. Zakon leges divi-nas haec vox significat, quale vocabulum Latini non ha-bent-, nam lex vox communis est, a nostris redditur ustawa, prawo, zakon. Cn. Th. 1371. göttlich ©efe£, ba§ göttliche ©efefj, göttliche ©efefcgebung. Zakon, religia objective, wiara, wyznanie; IReligiim, ©laiibe, ©laubenMie» fenntnijS. Coż to za religia, to jest, co za zakon? 1 Leap. Exod. 12, 26. Włodzimierz widząc różność rozmaitych wiar i zakonów , nie chciał zgoła na żadną pozwolić. Stryjk. 127. Apostata , ten, co z zakonu do zakonu przestępuje. Eraz. Jez. O 7. Znamienite staranie o ludziach , nowy zakon w Polszczę przyjmujących, Metodyusz i Cyrylus biskupi podejmowali. Krom. 47 ; (re-ligionem novam). — Jonatas i Onkelos talmudziści bardzo starzy żydowscy, którzy przed bożym narodzeniem zakon boży wykładali. Orzech. Qu. 85. słowo boże, pismo święte ; ba§ 2Bcrt ©otte3, btc fieiltge ©cfirift. Zakon albo xięgi żydowskie. Sk. Bz. 57. zakon Mojżeszowy, baê alte teftament; Rag. uvjèt, (cf. wiece); Ross. 3a-BtTb, BeTX033K0Hie ( cf. starozakonny , starozakonnik, BeTX03aK0HHbiii, BeTX03aBliTHbiH , cf. wiotchy). Mojżesz , ustawca zakonu starego, I z nim prorocy, mężowie wybrani , Chrystusa światu, obwieszczali, I o nim różne proroctwa wydali. Odym. Św. 2 G 3. Faryzeuszowie, usłyszawszy, iż zamknął usta Jezus Saduceuszom , w jedno się zebrali, i spytał go jeden z nich zakonu doktor, które jest przykazanie wielkie w zakonie ? Sekl. Math. 22, not. «byli to jacy są dziś kolegiaci.» ib. ('zakonnik, w piśmie uczony. Budn. ; du ©cf)nftgelel)rtei:, cf. teolog, *bogomowca). Nowy zakon , lex evangelica a Christo lata. Cn. Th. 1371. (bet* neue 23unb, ba3 nette ïeftament, cf. przymierze). — §. Zakon , religia subjective , świątobliwość , sumienność; ^Religion, fReltgtofilät, §etligfett. W sercach naszych bóg chce patrzeć zakonu i wszystkich ceremomj jego. Rej. Post. N n n 2. Gdy kto w 'przyjacielstwie o to prosi, co nie jest poczciwo , tam więcej ważyć mamy bojaźń boską, zakon, niźli takie *przyjacielstwo. Kosz. Cyc. 191. Jest-li tu kto, któryby ten zakon przysięgi, najświątobliwszy wezeł społeczności , lekce poważał, z takim nie będę przestawał. Krom. 396 ; (religionem jurisjurandi). — §. Zakon , obowiązek prawny, moralny; eine gefe£ltt(>e, moraltfcfje 33er* pfltdjtung. Niewiasta, która jest za mężem, póki mąż “żyw, obowiązana jest zakonowi ; ale gdy umrze mąż jej, już jest rozwiązana od zakonu męża. 1 Leop. Rom. 7 , 2; (cf. ślub, ob. Zakonnica, w Kraińsk. * małżonka). Niewiasta przywiązana jest zakonowi tak długo, jako mąż jej żyw ; a jeśliby umarł mąż jej , wyzwolona od zakonu. 1 Leop. 1 Cor. 7, 39. — §. Zakon, prawny stan, prawny zawód, prawne powołanie życia; gefc|ltd)er ©tanb, 23eruf, Sebenêart. Jest zakon wdowi, małżeński i panieński, a każdy jest w opiece pańskiej , kto go poczciwie wedle woli pańskiej używa. Rej. Post. H 6. Zakon, zawołanie, abo jak dziś mówią, profesya dworzanina, niech będzie rycerskie rzemiesło. Gorn. Dw. 23. — §. Monach : Zakon, zakonny ’'żywot, zakonniczy stan , za-

99

za no

stan

na

konnicze czyli mnisze , klasztorne życie , zakonna , zakonnicza czyli mnisza reguła ; ein ©etftlidjer Orben, SDîwufyê* erben, tlofterorben, £>rbenêregel, 3J?5nchöregel, Älofterregel, Ätdjöleben, Mofterlebeit, 5Dîôitd)$ftanb ; Boh. fehola , (reguła;; Vind. orden, miniski stan, red (cf. rzęd, rząd), redstvu; Croat, réd , naredba , (cf. narządzenie , urządzenie); Rag. réd; Bosn. red; Ross. «HOHenecKaa *H3Hb. Zakon , zakonny ‘żywot, religiosa vita. Cn. Th. 1571. Wstępować do zakonu, do klasztoru, habit wziąć, kaptur wziąć, Eccl. B3BKOHeßaTHca. Zakon ś. Franciszka. Cn. Th. 1371, cf. reguła.— ZAKOŃCZYĆ cz. dok., Zakończać niedok. ; §. 1 ) kończato uczynić , am (Ettbe $U* fpifcen, fdjarf gufpt^en; Slov. zakonćiti, zawrśiti, (cf. wierzch); Boh. śpicatiti, uśpicatiti, (cf spica) ; Sorab. 1. zaźpi-czuyu; Vind. fhpiziti, olbpiziti ; Croat, zaspicbńjem ; Rag. zakûciti ; Ross. KOJHHib, ocTptiMŁ c^taaTb, 3aBOCipnTb. Zakończam, zaostrzam. Dudz. 73. Zakończać, spiczasto czynić, fastigiare. Mącz. Zakończać, zaostrzać, cacumina-re. ib. Zakończony, caeuminatus. ib. Nie używają Turcy ostro zakończonej broni. N. Pam. 21 , 288. Ręce roz-ciągnione ryją gwoździe zakończone tyraństwem niesły-chanem. hchow. Roi. 18. (spiczaste). Zakończanie, zakończenie, exacutio, cf. zarznienie kliniaste. Cn. Th. 1371. baê 3llfpi|Ctt; Slov. zakoncitenj.— §.2; Zakończyć, koniec czemu położyć, ukończyć, skończyć, do końca zaprowadzić, załatwić, beeubigeu; Sorab. 1. zamezuyu ( cf. miedza;, kóncz tżinu; Croat, zaglavlyujem , zaglavlyam , {cf. zagłobić; ; Rag. zaglâviti, (cf. głowa); Bosn. zagla-viti, svrrisciti , ( cf. wierzch). U nas interes zakończa śkienica. Teat. 45. c, 160. Wyb., (cf. zagodzić, zamknąć, zawrzeć). Nie widziałem nigdy, aby sprawiedliwego bóg opuścił, abo złośnik dobrze zakończyć miał. Psalmod.

59. dobry koniec wziąć, gut enbtgeu, etn guteś (Ettbe nefi* men. Zakończenie czego, koniec; i)te Seenbtguug , baê (En* be. Zakończenie słowa, koniec jego; Slov. konćina, konćowina, poslednost, (cf. pośledni); Boh. zawćrek , (cf. zawrzeć) ; Vind. konzhnost, krajost, nakrajost, ishod, (cf. wychodzenie, wychód). Zakończenie mowy, knięcie , konkluzya; Eccl. npHCJOßie ( cf. przysłowie ), 3ah\iK)qeHie , OKOHuanie KaKofi ptun.

‘ZAKONKLUDOWAĆ cz. dok., konkluzya położyć, koniec położyć, zakończyć, zamknąć, zawrzeć; becnbtgcn, ab* fcfylicjktt. Dotarłem interesu, i iuż rzecz cała jest zakonkludowana. Boh. Kom. 4, 528.

ZAKONNICA, y, z., ZAKONMCZKA, i, z., zdrbn., niewiasta w zakonie klasztornym żyjąca , mniszka ; bte $!o* fterjrau, Orbcnöfc^mefter, Sfonue; Boh. zakonnice, klaśter-nice (cf. klasztor;, geptiśka, (cf. opacicha; ; ( Vind. sa-koniza , sakonska shena , porozhena shena, drusba * ślubna żona, małżonka, cf. quae babes sub nomine zakon: Niewiasta, która jest za mężem, póki mąż ‘żyw, obowiązana jest zakonowi; ale gdy umrze mąż jej, już jest rozwiązana od zakonu męża. 1 Leop. Rom, 1, 2, e/c); Croat, dumna (cf. dumać , duma; , koludricza, vulg. opa-ticza ; Hung, opâtza ; Rag. redovniça , dumna , dümniza, kalugbieriza ; Ross. hhokiihh, CTapnua, (cf. starka) ; Eccl. fiNOKHim. Zakonniczka trzeciego zakonu Franciszka świę-

teg«. Wys. Kat. 455. Franciszkanka, cf. Bernardynki, Benedyktynki, Sakramentki, Wizytki, Norbertanki, Bry-gitki i t d., (cf. panny). Namówił zakonmczki one , żeby sie takowych rozmów i okazyj ’wiarowały. Wys. Ign, 52. Zakonników i zakonniczek nie dochodzi częstokroć ich prowent. Gost. Gor. 21. ZAKONNICTWO, a, »., zakonniczy, mnichostwo ; £) rb e it ê [taub , SKöncpftanb, Ho* fterftanb ; Rag- redovnictvo ; {Croat, redovnichtvo sacer-doùum)', Ross. qepHeuecTBO, (cf. czerniec). ZAKONNICZY, a, e — o adv., od zakonnictwa , od zakonnika , od zakonnicy; £>rbeu3 *, 9Wi>nd)$ «, Softer *, 9îoniten * ; Boh. zâkonskÿ ; Croat, redovnichki, redovni ; Rag. redovnijcki, dûmanski, kalùghjerski ; Ross. qepHeqecKiii. Kazanie o zakonniczym stanie. W. Post. W. 5, 413, (ob. Zakonny). Nie chciał trzymać xiąg w komorze, których mu nie było często potrzeba, rozumiejąc, iż to nie jest rzecz zakonnicza dla tego, który jest miłośnikiem ubóstwa, Wys. Aioj. 264. Tam i w pobltzkich miejscach jest jeszcze wiele klasztorów zakonniczych. Roter. 163. Wolno mu było żyć i zakonniczo i świecko. Smolr. Elen. 49. po zakonnemu, po klasztornemu. ZAKONNIK, a, m. ; (Boh. zakonnjk w zakonie, t. j. w piśmie ś. uczony* Rag. zâkognak juris peritus, prawnik; Vind. sakonik, sa-konski mosh, porozbeni mozh 1) małżonek, 2) prawu podległy); — §. zakonnik, w zakonie, t. j. w prawie mianowicie bożym uczony i biegły, eilt ®d)riftgelel)rter. Zakonnik niektóry wstał kusząc Jezusa. Budri. Luc. 25, t. j. w' piśmie uczony, ib. Faryzeusz, t. j. zakonnik. Rej. Post. Fff 6. — §. Zakonnik, żyjący w klasztornym zakonie, mnich; ettt £>rb?n$bntber, Sîlofterbrubei:, SDîbitib; Boh. zakonnik, klaśternik, reholnjk ; Slov. reholnik, mnich; Vind. stanski delesnik, redm tovarlh ; Croat, re-dovnik ; Rag. redovnik, kalùghjer; Bosn. et Slov. redo-vnik ; Ross. qepHeirb, (cf. czerniec); Eccl. hiioisï» , mo HHOKT) 40-ï*eH,L BecTH }Kii3Hb CBOK) otï aiipcKaro IlOBe-4eHia Zakonnikami zowiemy tych braci, co się obowią-zali ślubem trojakim, czystości, ubóstwa dobrowolnego, i posłuszeństwa. Ihrk. Kaw Mall. C. ZAKONNY, a, e — ~ ie adv. ; (Boh. zakonnj od prawa, prawny; Slov. zakouski, pozakonski, poprahwowski prawny; Cum. et Vind. fakonski , sakonski «małżeński, ślubny; Croat. za-konszki « prawny; Bosn zakoniti juridicus, legitimus ; Rag zakoniti legali.i; Ross. 3aK0HHbiß, 3UKOhho , 3a-KOHhIj prawny) ; — zakonny, podług prawa , prawny, mianowicie co do prawa bożego; gcfc^ltd), ttacf) betu fejje bejoitberś ©ottc3. Zakonnie postanowiony episkop. Weryf. 15, Eccl 6.iaro3aKOHno Jeśli kto męczony bywa, a nie zakonnie, to jest, nie dla prawdy bożej, koronowany nie bywa. Smolr. Apol. 90. Jako zakonnie żył, tak też zakonnie żywot swój skoń z\ł. Orzech.Tarn. 106. Nie nazbyt uczciwie i zakonnie leżał Rirk. Dom. 100. Miał jednego w klasztorze swym brata dowcipnego, ale bardzo niespokojnego, rozpustnego i niezakonnego. Sk. Zyw. 255. On w dzień wolny mięsa jeść nie chciał tym zakonny był; a w tych rzeczach, które zależały ku prawdziwej doskonałości był mezakonny. Eraz. Jez. G g, (cf. sumienny, skrupulatny;. Dobry jest zakon , jeśliby go

ZAKONNOŚĆ - ZAKONODAWCA.

ZAKONONACZELNIK - ZAKOPAĆ. 787

‘ZAKONOCHRONCA ,

prawa

rmę, panie me opuszczaj mnie. źnierskie). Być zakonoprzestępnym, Eccl. ^akoiioii(1'ëct&-iijtii, 3aKOiionpeciynaK), 3ai<OHonpecTyncTByio ; Sorab. 1. zakomdżu. ZAKONOPRZESTĘPSTWO , a , n. , przestąpienie zakonu, bie ©cfetyübcrtretnng; Sorab. 1 zakom-dżeno; Eccl. ^KOiionptCT^iiittemiie, {ob. Bezzakoństwo). ZAKONOŚWIETNY, a, e — ie adv. , świetny przez zakon, przez zakonność; burd) ©efejjltdjfeit erlctildń, berühmt. Stanisław Kostka zakonoświetny. Chodk. Kost. 8. ‘ZAKONO-UCZYC1EL, a, m. ; Eccl. 3aKOHOynHTeJb, Graec. ropodi-d0.ay.alog. Durich. 1, 201. ber ©efe|lef}rer, 9îedjt31etyrer, cf. zakonnik.

kto zakonnie i sprawnie używał. 1 Leop. 1 Thim. 1, 8. Budn. id. (jeśliby go kto przystojnie używał. Bibl. Gd.). — g. Zakonny, od starego zakonu; Ross. yBtTHMH, atttefïamentlicf), {ob. Starozakonny). Jedna jest ofiara błagająca , Chrystus na krzyżu ; onych zakonnych wiele jest. Zygr. Gon. 284. {legis). — *§. Zakonny, biegły w zakonie, w prawie bożym; rectytöerfabren, befonberê im gött« liefen ©efefce gelehrt. I myśmy na Świat nie wyszli z obory, Wartujem pisma, czytamy doktory, Nad przodków twoich jesteśmy bieglejsi, I w starodawnym prawie za-konniejsi. Chrośc. Job 55. (bieglejsi, doświadczensi ; Rag. zakognćk juris \consultus). — §. Zakonny, zakonniczy, od zakonu klasztornego, mniszy; Boh. reholnj ; Vind. star-ski, rednif, £)rben§ *, Softer»,    *. O życiu zakon

nym. W. Syr. Zakonne ustawy, zakonne abo zakonnicze obyczaje. Cn. Th. 1571. Dziś córka twoja wyznać ma zakonne śluby. Teat. 46, 6, (cf. Eccl. imKOHeHB, no 3aHOiiy oó^jmHTi). Gdyby to był twój syn , śmiałżebyś go opasywać, z przymusem jego woli, tą zakonną wstęgą? Teat. 46, ô3. (przymusić do habitu, do kaptura). Tak zakonni, jako i inni, a osobliwie niektóre zakon-niczki, pragnęły, aby nauki jej słuchać mogły. Wys. Kat. 542. (zakonnicy). ZAKONNOŚĆ, ści, z., zachowywanie się podług zakonu , mianowicie bożego ;    ©e*

fetylictyfeit, éerfmlten nad? bem ( göttlichen ) ©efcty. Co były za uczynki Abrahamowe? była naprzód zakonność wielka, przez którą przyjacielem się bogu stał. Orzech. Tarn. 32.

m. ; Eccl. 3aKOiioxpaHHTejb, Graec. ro/ioqivXaÇ, ‘prawochrońca , ®efe|>lMctyter. ZAKONODAWCA, <:ZAKONUDAWA , y, m., idem quod prawodawca , sed fere Deo , Christo et Mosi tantum zako-nodawca tribuimus. Cn. Th. 1371. ber (göttliche) ©efejj* geber ; vero non solmn in dialeciis, etiam in libris Bolo -nicis antiquio/ibus habet latiorem significationem , et usur-patur in genere pro prawodawca , ber ©cfe|geber ; Boh. zakonodàrce ; Carn. sapovdnik, sapovednik, (cf. zapo-wiednik) ; Croat, zakonitel ; Rag. zakonitegi, f. zâkoni-tegliza ; Bosn. zakonitegi, koji cini zakon ; Ross. 3ano-HOdaBeitS , 3aK0H04aTGJ[b , 3aKOHOIIOjIO}KHHKTi , 3aKOHOnO-jo^nrejib, f. 3aK0H04aTejbHiiua, (saKOHO/taieübCKin prawodawczy, 3aK0H04aTeübCTB0 prawodawstwo, 3aK0H04aiejib-CTBOBaTb mieć władzę prawodawczą; Eccl. tęaKOiioiioaii-raTH , 3aKüHono^o*y » uchwalić, urządzić, 6;iaro3aKonie; Graec. evvopia recta legam constitutio, 6.iar03aK0HCTByio, 6jiar03aKOino, Graec. svvopsco bonas leges fer o , 6,iaro3a-HiocH,%Graec. tvvopéopcu bonis legibus regor). Zakono-dawca Mojżesz, na ziemię rzucając oblicze swoje, zwyczajną odpraw uje modlitwę. Bociej. 13. Pan zako-nudawcą naszym, pan królem naszym. 1 Leop. Jes. 35 , 22. (pan zakonodawca nasz. Bibl. Gd.). Postaw' panie nad niemi zakonudawcę. 5 Leop. Bs. 9, 21. (wydawcę zakonu. 1 Leop.) Błogosławieństwa da za-konudawca. 3 Leop. Bs. 83 , 8. ( sprawca zakonu. 1 Leop.). Zakonodawcÿ Izraelscy, żydzi i Earyzeuszo-wie ! Pim. Kam. 249. Który zakonodawca tak mocne postawił, jak Jezus? Sk. Kaz. 75 b. Rozmaite Greckie miasta prawa swoje różne i zakonodawce różne

miały. Sk. Kaz. 258. Niech pierwsze staranie zakonó-dawcy będzie , aby w postanowieniu praw nic nie odstępował od rozumu. Baz. Modrz. 280. — Święci za-konodawcy, fundatorowie starych zakonnów, ojcowie dawnych klasztorów. Opal. Sat. 159. Orbenêftifter. *ZAKO-NONACZELNIK, a, m. ; Eccl. BaKOHOHanaMHtrb; głowa zakonu, ©efetyeSljaupt ; Eccl. 3aKOHOHanaaie, Graec. vopaç-lia. ZAKONOKAŻCA, y, m., prawokaźca , legirupa. Cn. Th. 1571. et 819. ber ©efepbrecber ; zakonoborca, zako-nołomca. Bndtk. Tr.— ('ZAKONOPCZYĆ cz. dok. ; Ross. 3aK0H0naTHTb , 3aKOHonannBaTb, konopiami okręty dych-tować , calfałern ; 3aKOHonaneiue , 3aKOHonannBaHie , le calfatage , baê ©alfatem). —'ZAKONOPIS, a, m. ; Eccl. ^aKOłioniici.i|b ; prawopis, ber ©efc^fc^retber. *ZAKONO-~ PRAWIULNIK, a, m,\ Eccl. saKOHonpaJbHWKb, ^vkoiio-iif)\Kii\Mimib nomocanon. 'ZAKONOPR.ZESTĘPCA, y, m. ; Hoss. saKOHonpecTynHHKTł, f. 3aKOHonpecTyHHima ; prze-stępujący zakon , przestępca zakonu , ber ©efetyübertreter,. Zakonoprzestępca , zakonu bożego do najmniejszej kreski nie zachowuje i nie wypełnia. Smotr. Apol. 155. ZAKO-NOPRZESTĘPNY, a, e — ie udu., gefe|übertretenb ; Ross. 3an0H0npecTynHMH. Słowo zakonoprzestępne włożyli na

Pim. Kam. 241. (blu-

ZAKOP, u, m. ; Boh. zakop, zakopy ; Ross. sanoni ; szaniec, cf. okop, eine 58erfctyan;ptng. Zakopy, przykopy pod fortecę, złożone z gzygzaków i równoległych, już rozszerzone i zgłębione do należytych wymiarów, i zgoła ze wszystkiem zakończone. Jak. Art. 3, 325. Saufgrdbett. ZAKOPAĆ cz. dok., zakopuje pr., Zakopywać czestl,, kopiąc zakryć, zagrześć , schować, »ergraben; Boh. za-kopati, zakopawati ; Slov. zakopawśm ; Sorab. 1. zako-pacż, zakopam; Garn, sakopdvam ; Vind. sakopati, vko-pati, sakopuvati; Croat, zakopali, zakapam ; Rag. za-kopatti, (2) zakopatti, vkopatti, pokopati, zaklopiti ù grob; Bosn. zakopati, ukopali, zagrebsti, zaghrrinuti zagrześć, zagarnąć), stavit ù zemglju, stavit pod ze-mglju, zadubsli sepelire); Ross. 3aKonaTb, 3aKannBaTb, 3aKonanie, 3aKonKa , obs. cÆOHHTb, c-iomo , (cf. zasłonić); Eccl. 3aKOnnBaio propr. et fig. tr. 'Indzie wespołek z umarłemi ciały, wiele kamieni drogich i pierścieni zakopywają. Kosz. Lor. 186. Nauki jego z nim jako zakopany skarb zginęły. Sk. Zyw. 295 b. Zakopywał piękne swoje talenta. Teat. 18. b, 25. Jak to nieboraku, “ chcesz się dać żywo zakopać? ib. 22, 92. bit ttnttfł bitty lebenbig begraben lajjcn? Tam w tej gawiedzi Byś się w ziemi zakopał, ledwie się wysiedzi. Rej. Wiz. 163. (byś

sie pod ziemię skrył). W Niemczech sypia chłop, za- ZAKRACIĆ cz. dok., 1. ZAKRACAĆ niedok, kratami zagrodzić kopawszy się w pierzynach. Pam. 84, 698. (wlazłszy po    »erbittern, mit ©ittermcrf abfcbränfen, abtfjeilen; Boh. za-

uszy w pierzyny). — g. Zakopnąć cz. jedntl., ob. Ko-    mreżowati; Slov. zamreżugi, (ob. ‘Mrzeża) ; Sorab. 1. za-

pnąć.    lefzeczuyu , (cf. lisica) ; Carn. samréshim , samreshujem ;

ZAKOPCIĆ cz. dok., kopciem zająć, zakryć; Boss. 3aK0n-    Vind. sarefhetuvati (cf. rzeszoto), samreshati, samreshu-

thtł , 3aKanqHBaTb, mit fftaud) èe&ccîen, befd)tnaud)en. ZA-    vati ; (Bosn. zakratiti , zapriciti prohibere, impedire , cf.

KOPCIEĆ nijak, dok., kopciem zajść , mit 9îatut> Überzogen    zakrata).

merbett, berducbert mcrben; Ross. 3aKorrrfcTb, no3aKonrl>Tb. 2. ZAKRACAĆ, ob. Zakrócić. ‘ZAKRACIĆ, ob. Zakręcić. ZAKORCIĆ , ob. Korcić.    ZAKRACZAĆ , ob. Zakroczyć. ‘ZAKRADY, ZAKRADAĆ,

ZAKORDONOWAĆ cz. dok., w kordon zająć, tu ben (Sor* ob. Zakraść.

bon eittfd)lteßert , beferen, einnelpnen. Cały niemal Biało- ZAKRAJĘ , ob. Zakroić. ZAKRAJNY, a, e—ie adverb., ruski kraj r. 1772 zakordonowala Rosya. Steb. 2, 449. Po    od zakrajania , 3nfd)nttt$. • mogący być zakrojonym, jU*

zakordonowanin kraju zostawione nam są tylko reszty.    fd)nittbar. — Math. 'Zakrajny otok, ‘zakrotok, zewnę-

Vol. Leg. 8 , 640.    trzna peryferya. Tr. bte anMoenbige Peripherie.

ZAKORZENIĆ    cz. dok.,    w    korzeń zapuścić,    etnmurjeltt    laffett,    ZAKRAKNĄĆ cz. jedntl.,    Zakrakać niedok., zacząć kraczeć,

tu    bie    2Bur$el fließen    laffen.    — Zaimk.    Zakorzenić    się,    loâfrddjjen, an fangen gu    fräsen;    (Ross. 3aKpaKaTb zagęgać).

zarosnąć w korzeń, (cf. wkorzcnić) ; Sorab. 1. zakorenam Kruk zakraknął. Paszk. Dz. 21. szo ; Boss. aaKopetrfcTb. Zakorzeniło się co, radicatum ZAKRAPIAĆ, ob. Zakropić.

est aliquid multis fibris. Blin. Cn. Th. 1471. Zakorze- ZAKRAŚĆ się zaimk. jedntl., Zakradać się niedok., Zakra-nienie się; Boss. saKOpetrfcaocTb *zakorzeniałość, une    dywać się częstl., ukradkiem się wemknąć, wleźć; fid)

coutume inveterée. — *§. Zakorzenić, zaprawić korzenia-    Ijiueinfteblen , eittfc^lcic^en ; Boss. 3aKpacTbca , 3aKpa4U-

mi ; Vind. sakoreniti, sakramerniti, safhtupati, sazhim-    BaTbca. Zakradam się, furtim irrepo aliquo, vel delitesco,

brati, amtnirjen, eittttmrjeit, mit ©ercürge anmac^en. Con-    quanquam animum furandi fere adsonat. Cn. Th. 1371

diius, okraszony, zakorzeniony. Macz.

ZAKOŚCIĆ cz. dok. , w kość zamienić, zatwardzić, kością powlec ; ücrfnod)eu, oerbetneru, oerbärteu, mit ^noeben be* beefen. Zakościć, pokostem powlec, beftrniffen. ZAKO-ŚC1EG , ZAKOSTMEĆ nijak., kością zajść, zatwardnieć ; fid) oerfnod)en, »erhärten-, fteif merben ; Boss. 3aKocHtTB, 3anocMeHtib, saKOCTeniahui, 3aKOCtrfeaŁiH endurci, zatwardziały. *ZAKOSTNY, a dący (cf. zaskórny), unter ober ^titter bent $nod)en beftitb* lid); Boss. no4KOCTHUH.

ZAKOSIĆ cz. dok., zacząć kosić, kosząc zająć; loamdbeu,

propr. el fig. tr. Bezwstydnie w oczach moich śmiał zakraść się za ciebie. Teat. 10. b, 43. Tajnolubski zakradłszy się za Angelę, do niej mówi. ib. 10. b , 43. Komu się miłość raz w serce zakradnie, Jako jej pozbyć, najmędrszy nie    zgadnie.    Auszp. 69. Mam, mówi

Ogierowicz , sprosny    wrzód ,    który mi się zakradł pod

kopyto. Zab. 13, 277. T?ę6. (wlazł mi tam, niewiedzieć e— ie adv., za kością be- zkąd się wziął). —Kot zakrada się na myszy. Zool. 513,

zaczaja się , czatuje , legt fid) auf bte Sauer. — Zakradanie się, Zakradzenie się, ‘ZAKRADY, baó ©infd)letd)eit. Żeby tu złe nie weszło przez jakie zakrady. Bizyb. Milt. 121. JU tndfien anfjeben, mit megmd^en ; Boss. 3aKOCHTb, 3ana- ZAKRASIĆ sz. dok., krasą zaprawić, nieco okrasić, zasło-

dzić pr. et fig tr. ; fdjmacfRafter madjen, ben ©ef^ntacf ge* ben, anmad)en, oerfüßen, oerliebltd)en, oerfebonern; (Ross. 3aKpacnib, 3aKpauiHBaTb zafarbować, saKpach^Tb zaczerwienić). Przestałem na tym, żem tobie niejako przyprawił i zakrasił to, co nasi o tym powiadają. Pilch. Sen. lis'. 2 , 382, cf. okrasić.

ZAKRATA, y, i., więzienie, ciemnica. Sax. Rej. Pam.Warsz. 7, 53. X. Szaniaw., fcf. szatława, grzymka, izdebka); Ross. saTBops, ein ©ittergefängniß, ein ©efängttiß, baâ ^ämmercbeu, ©tüôcben für einen Slrrcftanten. — §. Zakrata, ‘Zakracie, mięjsce za kratą, (ob. Z^kracić), n. p. Kto nie ma ust wyprawmych , przynajmniej z zakraty Może głośno zawołać na prejudykaty. Dmoch. Szl. R. 81. z za-

UlHBBTb.

ZAKOSZTOWAĆ, ob. Kosztować, skosztować.

ZAKOWAĆ, ZAKOWANY, ob. Zakuć.

‘ŻAKOWAĆ cz. dok, ‘plundrować , rabować; rauben, pinu* beru. Ciurowie i hałastra opuszczone namioty i szopy wnet zakują, a nawet jakieś ich poszalą Tak Furye, że obóz w tym żaku zapalą. Tivard. Wf. 83, cf. żak.

ZAKOWKA, i, i. , sztyfcik na końcu zenkla u sznurówki.

Tr. ber ©tift am ©djnurfenfel, (cf. wkówka); Boss. 3a~

KOBKa zanitowanie.

ŻAKOWSKI, a, ie, do żaka należący. Włod. Cn.Th. 1371;

Boh. żakowsky; Croat, diazhki ; Vind. bukpuski, latinski,

(cf. Łaciński); ©d)filer » , ob. Studentski. ZAKOWSTWO,

a, n., sprawowanie się jak żak, postępowanie żaków- grody sędziowskiej, t. j. może być woźnym.

, skiej niedoskonałość żakowska, pedanterya, szkolni- ZAKRAWAĆ, ob. Zakroić. ZAKRAWACZ, a, m. , który etwof ©dnilerbaftigfeit, Pebanterep, ©d)ulfüd)ferep ; (Croat.    zakrawa, ber Bufcbnciber ; Boss. 3aKpoMuiHK'b. ZAKRA-

diaachtvo; Hung, diàk szoe * Łacina). — §. Zakowstwm    WEK , wku , m. , ZAKRAWKA, i, z , zakrojony kawvł,

» żaki, ©d)üler, ©dmlfinber, ( 6$ulffid)fe ) ; Boh. żaków-    ein gugeffbnitteneâ ©tü(f; zakrawanie, zakrojenie, zarznię-

stwo.    cie . ein fêinfcbnittfel. Bndtk.

ZAKPIĆ z kogo cz. dok., Zakpiewsć niedok, grubo zadrwić, ZAKRĄZYĆ , f. zakrąży cz. dok., Zakrążać niedok., zaokrą-etueit foppen, äffen, (cf, na kpa wystrychnąć); Boss. 3a-    glić, w krąg czyli w około zatoczyć; im Sogen

mjKaTb.    bemegen, ^erum freifein, abrtinben; Croat, zakrusüjem ;

(Boss. 3aKpy?KHTL głowę zawrócić, 3aKpyaceHie zawrót ZAKRERAĆ , ob. Krerać.

wcięta; eine eingefeftnittene, eingeftauene Sinic, $erbe. Bolesław II, wjeżdżając do Kijowa, uderzył mieczem o bramę złotą, odnawiając zatarte na-niej starożytnością szabli pradziadowskiej zakresy. Nar. Hst. 2 , 430. — §. Wyznaczony kres, karb, na znak wymiaru, ograniczenie; bie bejeicftnete ©rmtje, 8tnie. Chwalim Likurgi, wielbimy Solony, Lecz w przepisanych przez nie praw zakresie Rzadko kto stoi, gwałt nie ukrócony W bok i narody i królestwa niesie. Zab. 12, 5. Sak. (ob. w ryzie, w klóbie stać). Prawieby znowu sprzeczne między się żywioły Zerwały dawny zakres, krusząc kluby stalne. Zab. 15, 7. Kniaź. Rzućmy okiem, jaki zakres życia dwóch małżonków ustanowiły prawidła natury, i czy taki zakres naznaczony koniecznym jest do wychowania dzieci? Czack. Pr. 2, 27. ciąg, długość; ©auer, Sange. O pełny cierni życia ludzkiego zakresie, Niebezpieczeństwa zawsze odradzające się. Przyb. Luz. 50. (pasmo). — Zakres ziemi, dystrykt, powiat; eilt ©iftrict, befłttttttt’ ter fêvbftrid) ; Ross. noioca, nojiocKa , nojioconKa, (cf. płosa). Podprefekt, w zakresie de la Boulogne. N. Pam. 39. (arondissement). Arcybiskupi będą przez najstarszego biskupa z zakresu metropolitańskiego. N. Pam. 21, 504.

chidyecezyi ZAKREŚLIĆ, *ZAKRYŚLIĆ, ‘ZAKRESIĆ, 'ZAKRZESIĆ cz. dok., Zakreślać, ‘Zakresać, ‘Zakrzesać niedok., zakreszam co, proprie zarzynam , naznaczam póki urżnąć, uciąć, praecido. Cn. Th. 1371, zakarbować, karbem czyli kresem lub kresą naznaczyć, zamierzyć; attferben, aujeteftuen ben ^unft, bie ©renje, bte Słnte be* ftimmen ; Sorab. 1. zamezuyu (cf. miedza), kończ tżinu ; Vtnd. sarisati, porisati ; Bosn. zasiecchi, odsiecchi, od-rediti ; Ross. 3anepTim>, 3anepMHBaTt. — Fig. tr. ‘Zakreszam co, okreszamco, naznaczam czas. Cn.Th. 1472. Zakreszam miejsce i t. d. Wiod.    ©tmnje, Sdttge be*

fttmmen. Dies praeßxa , zakreszony czas. Macz. Było to pierw-ej do pewnych lat zakrzeszono , aby mężczyzna do ‘piętnastu,lat, a biała głowa do dwunastu nie byli powinni u prawa odpowiedzieć. Herb. Stat. 287. (zamierzone, wymierzone). Zakryśl il iście wy czas zmiłowaniu na wolą swą złożyliście mu dzień. 4 Leop.

głowy). Dusza nieprzyjaciół twoich będzie zakrążona, ja- ZAKRES, u, ot., kresa naznaczona, zarżnięta, wybita, koby w pędzeniu i zatoczeniu procy, ł Leop. 1 Reg. 25,

29. (duszę nieprzyjaciół twoich bóg jak z procy wyrzuci.

Bibl. Gd.). “

ZAKRĘCIĆ ci. dok., Zakręcać, ‘Zakrącać niedok., Zakrę-cywać częstl., — §. 1) kręcąc zatoczyć, bre^ertb fcbmitt* gett, permit treten; Vind. saukati ; Croat, zakrenuti, za-krenyùjem, zaszuskâvam; Rag. zakrênuti, zakrêtati ; Bosn. zakrenuti, zavernuti, zavrrinuti, zasukati , zasukivati,

(zakrêtati, zalelujati quatefacere) ; Ross. 3ah'pyTHTb , 3a-KpyHHBaTb, 3aBepTtTb, 3aBep^HBaTb (cf. zawiercieć), 3a-BepTUBaTb, saBepHyTb, 3acyunTL. Porwał dziecię z matczynego łona, i zakręciwszy kilkakroć nim, jako procą,

Rozbił o twardy kamień nieme usta mocą. Otw. Ow. 164.

Zakręciwszy ją w ręku , cisnął ją na ziemią. Dmoch. II.

2, 195. Zakręcił się, jak szalony wybiegł. Teat. 21, 111.

z ar

Zakręciły mu się łzy w oczach , i tak z płaczem towarzysza pożegnał. Ossol. Baj. 2. zatoczyły mu się, bic ©brcinen breiten ficft in feinen Slugen herum, traten ihm in bic Gingen. — §. Zakręcić włosy, krętemi je czynić; bie §aare anfbrcljett, auftüicfeltt. Nie znali oni Włoskiego wą-sów żelazem prasowania, albo zakręcywania , albo przy-strzyżenia. Pim. Kam. 68. Rozumie on , że jest dobry dworak, kiedy wąsiki na papilotki zakręci, wyczesze, wyszwarcuje. Mon. 71, 124.— Fig. Kochanek moje zastępował miejsce, chciała ona mi nos zakręcić. Teat.

11. c, 7. fte rooHte mir eine 9?afe treten. A bodajże im się już głowa zakręciła. Mon. 73, 181. zawróciła, bodajby zawrotu dostali; baS ihnen ber breljenb, fcftroin* beltg tnürbe. Nawet na pawimentach pięknych, jak na niecnotę, podkówkami zakręcania czynią i kulasy *kry-zmolą. Haur. Ek. 12. zakręty, kręte kresy, rysy; runbe, gebrehte Stifte, Stilen tnt guftboben «on ben £>ufeifen. — §.

Zakręcić się koło czego, pdnie chodzić krzątać się, uwijać się ; [ich emfig bemühen, fid? brehen unb minben um ettnaö JU erreichen. Ktzyźacy usilnem staraniem o pokój i rozejm zakręeywać się poczęli. Krom 528. — §. Zakręcić, kręcąc zamknąć, zaszrubować ; jubrehett, jufchraitben.— §.

bożemu ,

Judit. 8, 12. (zamierzaliście. 5 Leop. ; wy nie kładźcie kresu radom pana boga naszego. Bibl. Gd ). Bóg w wyrokach mądrości swojej zakreślił czas świetności i sławy tej albo owej nacyi. Mon. 65, 257. Obrzydzeniu grzechu żadnej miary zakreszać nie należy. Kucz. Kat. 520. (wyznaczać. edit. pec.). Kiedy się dobry koniec zakrzesi, dobrze też wszystkie rzeczy powiodą się. Kucz. Kat. 2, 604 (ustanowi, edit. rec.). — §. Zakreśl lunetę, cyrkuł. Tr. opisz, określ, abjirfeln, abjctcbtten; odrysować figurę abreifen. — §. Zakreślić, zamazać kresą-. auêftreic^eH, mit einem ©trid) caffireit. Zakreślił to słowo. Tr.

ZAKRĘT, u, w, ‘ZAKRĘTA, y, z., ZAKRĘTKA, i, z., zdrbn., zakrzywienie, zatoczenie, zatok, zawrót, i to co się zakrzywia, zakręca, zatacza, zawraca; bie $enimbre* hung, ©rehung, Beugung, ber $ug, ©cftnörfel, 2öirbel; krę-tość, rzecz kręta. Wiod., Slov. kluka wy obchod , wir,

Zakręcić, kręceniem nadawać, zakrzywić, przekręcić propr. et fig. Ir. Zem chciał być wiernym tłumaczem , nie tylko sens ale słowa wyrażając, musiała się poniekąd czasem Polszczyzna zakręcić do własności obcego języka.

Kiok. Turk. prz. (nakręcić, naciągnąć). Na wybiegi pra-

wne mam plenipotenta , potrafi on

ZAKRĘCIĆ -ZAKRĘPOWAĆ.

ZAKRERAĆ-ZAKRĘT.

789

odkręcić , gdybyś mi chciał w czym zakręcić. Teat. 19 b, 58. zawikłać,

@djtmnbele!0en, ©reberetyeu machen. — £. Zakręcam szyję, nakręcam szyję Wiod. Cn. Th. 1731. ben £)al$ abbrehen, umbre^en. Ofiarował w kościele gołębięta, szyję zakręciwszy, I krew' z otwartych gardłek wycedziwszy. Odym.

Św. G 3.

ZAKREDENCOWAĆ cz. dodok., kredencując podać , foerere* benjen.

ZAKREDZIĆ cz. dok., kredą zapełnić, betreiben, üott treibe machen ; Ross. sanrLiim.

ZAKRĘPOWAĆ cz. dok., krępując zawrzeć, zająć; jufrctm* peu, îufncbeln.

zókrut; \ind. valei, kouzhe, slemek , valilu, (cf. walić).

pławy zakrętne Wszem w uszach zaszumiewa, pędząc wody mętne. Chodk. host. 3. Rzymianie urobili rury miedziane bardzo długie a zakrętne. Syxt. Szkl 173. (tor-tuosos). Sposób wyciągnienia armaty na zamierzone miejsce, z drogi ciasnej, zakrętnej i załamującej się niby w kolano. Jak. Art. 3, 72. (krzywej, zakrzywionej, kolistej). Zakrętne ulice. Zab. 12, 103. Zakrętny labirynt. Swad. 1, 40. Hier. Lub. (błędokrętny, ob. Błędokręt). — Fig. tr. Zakrętne mówienia sposoby. Mon. 69, 63. wykrętne , podstępne, chytre ; breljerifd) , »oll ©refjerei), film łerltfłtg, nrgliftlg. Zakrętne odpowiedzi prawników. Otw. Ow. 291. Unikaj ile możesz od ustronnej i zakrętnej filozofii. Filch. Sen. list. 369. zawrotnej , głowę zawracającej , fcfynunbeltg. ZAKRĘTNOŚĆ, ści, z., przymiot

Smok przeklęty Brzydkie z kłębów swych wydawał zakręty. Odym. Św. 2 II. Zakręt na wrzecionie. Hul. Ow.

50. Dym jak chmura gęsta wysokim pod niebiosa wzbijał się zakrętem. Tr. Tel. 334. kretemi kłębami, In nur* hdnben Sfnćtueln. Z gładkiemi wespół dziewczęty Taneczne łamać zakręty. Anakr. 60. obroty,; koła, wzroty, pląsy;

$>relmngeu, ©cftnnngungen im Sanje. Zrzebiec niechaj sposobioną Nogą zakręty czyni tą i ową stroną. Olw. Wirg.

428. koła , Greife. Tam gdzie zakręty gnuśnemi Mincyus błądzi. Otw. Wirg. 420. wężykiem, wężykowato, fid) fcljlfltt* gtlltb. Brnie w zakręt, choćby utonąć w wodzie. Zab.

44, 258. Szosl. Onych fałszywych cudotwórców pożarł wir albo zakręt wód. Birk. Dom. 18. SOBaffcrrutrDel, ©tru* bel. Chciałbyś pewnego wodza z zakrętu tego, żebyś jak tego, co jest zakrętnym ; bie ©ebreljtfyett, $erbrel;tfyeit, nicią znaczoną Drogą szedł niepokręconą. Dar. Lot. 8. 2)rcl)eret), 93erbrel)ung.

z tego błędokrętu, labiryntu; flU$ betu 3rrgarten/ Sûfeirpt. ZAKR0CHMAL1Ć cz. dok., krochmalem zaprawić, oerTraft* Na wolniejsze powietrze miłośne ptaszęta Leciały, tylko metylen, mit Üïraftmetyl flumactyctt , fiärfeit. krucy w te biegli ‘zakręta. Jabl. Tel. 245. w te zakręty, ZAKROCIĆ cz. dok., Zakracać niedok, ob. Krócić, skrócić, kręcone wniki, sidłaj in bie gebrettert ©klingen, 9îe$e. skracać.

Zakręt prawny. Kluk. Turk. 53. wykręt, wybieg, kru- ZAKROCZYĆ cz. dok., Zakraczać niedok., krocząc zajść, aż czek: Boss. Kpy‘ieKii, eine jurtftifctye $retyem), 2lu3flwtyt. za co wkroczyć, wstąpić; big motyiit »orfityreiten, m> Gdy w wieku szesnastym wzięłaś habit święty, Żadnej ritcfett ; (Croat, zakratiti, zakrachüjem * zabiedz ; Rag. za-dotąd w swym sercu nie czułaś zakręty. Teat. 46, 17. żadnej krâtiti, zakrachijvam impedire). Zakroczyć co, zająć co,

tajemnej pokusy do zwrotu, geheime 2>erfuctyung, ftety une* ber tyerailê JU bretyen. — Zakręt , ucieczka z zwrotem ; glltctyt, ©ntfïtetyen burd) ttmfetyrett. Obawiał się zdrady, której ubiedz prędkim zakrętem spodziewał się. Pilch. Sali. 246. — Zakręt koło czego, kręceriie się, krzątanie się, zakłócone zatrudnienie, zakłócenie, zachód, zabieg; ©etummle, ©ebretye, Stummeln, »erlegene ©efd;afttgfett. Nie będzie żadnego w porządku zamieszania, żadnych zakrętów, jeżeli położysz każdą rzecz na swoim miejscu. Zab. 16, 19. Usługujący mając wiele zakrętu, nie mogą wszystkim wystarczyć. Mon. 71, 92. Więc wiek męski szczęściu zdolny; Ale żony, ale dzieci, Zakręt domowy i rolny, Od sług, od ‘sąsiad, od kmieci. Kras. List. 165. (ambaras, kłopot, mozoł). Większy pożytek z mego wczasu , niźli z innych zakrętu i zabiegów, dla Rzpltej wynika. Pilch. Sali. 123. Pożyteczniejsze mądrego siedzenie abo próżnowanie, niżli głupiego zakręt abo robota. Pilch. Sen. list. 46. — Zakręty na sukni, esy wyszywane. WIod, cf. zakręcania; gefc^nörfclte 3nßm'en 2Iu3genel)te8. — §. Rurka większa z zakrętką do nadymania wnętrzności przy rozczłonkowaniu trupa. Czerw. 38. cum epistomio, z nakrywką do zakręcania; mit dnem 2)refybecfel, ©cfyraubeubetfel. — §. Zakręt głowy, zakręcenie się głowy lub w głowie, ob. Zawrót, ber ©djttnnbd, — §. Zakręt uszny, zakręt w uchu, ber Innere fruntme ©mtg im oprę. Zakręt w uchu na kształt morskiej konchy. Tr. Zakręt uszny jest dziwny do słuchu, ib. Zakrętkiem ciąć. Tr. zakręciwszy szablą, pałaszem, wkoło, ein 9îab mit bem ©dbcl fćplagen unb gupauen. Tr. ZAKRĘTNY, a, e — ie adv., pełen zakrętów , »oll Sreljungen, Fügungen. Wir zakrętny. Hor. 1, 310. Nar. Zaszedł Alexander, gdzie płynie zakrętny Meander. Mon. 71, 896, ( cf. wężykowaty, wijący się). Wisła ‘żarliwym nurtem swoje za-

zastąpić co ; einrietyllien, befeuert. Notus pióry wypada mokremi, Twarz ‘oczapiwszy straszną ćmami smolanemi, Czoło mgły zakroczyły. Zebr. Ow. 9; (obsident). Burzliwe morskie fale Staną w placu swoim cale , I by ziemi nie topiły, Granicę im zakroczyły. Bardz. Boët. 58. Niżej Warszawskiego mostu Gołędzinowskich ostrów be-dzie-ć w oczy, Wisłę-ć zakroczy. Klon. FI. FI. — g. Absolut. Zakroczyć, zajść, zastąpić, zdarzyć się w ciągu czego i wstrzymać dalsze kroki; tustotfetyeu erfolgen, ftety ereignen, bajmtjctyen fomnten, brt$u>ifctyen treten. Sam gotów był stawić się czołem swojem przeciwko Osmanowi, by traktaty nie były zakrocz}ły. Birk. Zyg. 51. Radby był samego wyprowadził do obozu; śmierć zakroczyła. Birk. Krz. Kaw. 5. Jedna zakraczała przeszkoda. Krom, 46; unus obstabat scrupulus, ftanb im SBegc, fteltte fid; in ben Söeg. —§. Zakroczyć, przeszkodzić, »crtytnbew. Iż prośba Władysława u papieża wyjednana być nie mogła , to zakroczy ło , że prawo wojny krzyża ś. już przeciwko Nea-politańskiemu królowi sam papież obwołał. Krom. 469 ; (obstitit). Rady Polaków, aby do skutku nie przyszły, Krzyżacy wszelkiem staraniem umyślili. Krom. 323. Zdrowiem przeciwnem zakroczony, podołać rozkazaniu nie mógł. Krom. 506; (praepedilus, cf. zaskoczony). Na brzegu morskim stanęli, jakoby dalej przyrodzenie samo im zakroczyło Faliss. FI. 125. broniło, »ertoetyren, tylu* bem. Wyście się też do ofiar dawnych powracali Druidowie, których wam wojny zakroczyły. Bardz. Luk. 12. wzbroniły, nie dopuściły, me pozwoliły; t>er^tltbern, tttetyt gefüllten. Wszelkiej nadziei zakroczy nieszczęście moje. Pot. Syl. 350. nie dozwala, i à [ft feine Hoffnung ju, feine Hoffnung übrig. — Złemu trzeba jak najprędzej zakroczyć. Pot. Arg. 585. zabiedz, zapobiegać; twbaueit, »or* bengen.

ZAKROIĆ - ZAKROPIĆ.

ZAKROSTAWIĆ - ZAKRWAWIĆ. 791

ZAKROIĆ, f. zakroi cz. dok., Zakrawać niedok. ; Ross. 3a-KpOHTb, 3aKpailBarb; zacząć krajać, krając zarzynać, za-rzezać, anfangen ju fftynetben, lośfctynetben; zakroić, krając zasięgnąć, dosięgnąć, fctë nwtytn fctyneiben, fctyneibenb er« rciftyen. Skarby wszystkie podziemne głębiej niż pług zakroić może. Szczerb. Sax. 410. Zakrawać

fprifcen, befprettgen. Zakropić mąkę, węgle wodą. Tr. Niewiasty zakrapiają szmalcem, aby czyniły placki. W. Jer. 7, 18. (rozczyniają ciasto. Ribl. Gd.). — Fig. Biedna ja, podnieść i oka nie mogę Śmiele na ciebie, bo gdy na niebogę Spojrzysz, wstyd zaraz zakrapia mi lice. Min. Ryt. 2, 102. färbt mtr bie ÎBangen. Zakrapiany kolorem jakim, na-krapiany, gefprenfelt. — §. Zakrapiam ziemię, rolę « ad~ spergo sitienti agro, (nam in hac materia utplurimum usus est), medicam aquarn. Cn. Th. 1371 /zawilżjć, odwilżyć; befprengcn, attfprengen, anfeuctyten. Zakrop' rosą niebieską pragnące kraje. Hanc. Gd. 514. Zakrop', co widzisz zeschłego, ib. 138. — Zaimk. Zakrapiam się, kogo, czym, aspergo mihi vel alteri sitienti modicum vinum etc. Cn. Th. 1371. ochłodzić, posilić, pokrzepić, odwilżyć; ben $urft löfctyen, erfrtfctyen, erqnicfen, abfütylen (mit einem k0ctylticîe). Trochę się Bachusowym sokiem zakropić dla odwilżenia pamięci. Mon. 70, 759. Byłbym się tym czasem poszedł zakropić, bo zimno dyabelnie. Teat. 52. c, 58. (byłbym się napił czego zagrzewającego, wódki, gorzałki, byłbym żołądek ogrzał napitkiem). Ani kropli araku , ani wódki na porankowych zakrapianych się, nie godziło się wypijać beze mnie. Pam. Warsz. 5, 339. Czart. — § Zakrapiać kogo czym, translato sensu, e. gr. refrigerare testem, i. e. periurbare. Cn. Th. 1371. Reprehensus, convictus fractusque discessit; zakropiony, abo jak zmyty. ib. konfundować , einen JU ©ftyatt* ben machen, gättjliety nieberbrtngen.

ZAKROSTAWIĆ cz. dok., zasypać krostami, mit Slattern be« beefen, befctyutten.

‘ZAKRTUNIG, *ZAKRTUS1Ć , ZAKRZTUSIĆ cz. dok. - Boh. zaśkrtiti , zaśkrtjm 5 Slov. zaśkreugi; krztusząc zadawić, »on innen erfticfcn, ermnrgen, ben Slttyem oerfe^en. Kaszel ten go kiedy zakrztusi. Ld. — Zakrztusić się, męczyć się zatkaniem krtani; ftety »erfctylltcfeu, fifty mürgett , fifty btC Suftröbre »erftopfen.

. ZAKRUKAĆ, Zakrakać, ob. Krakać.

“ZAKRULIć, [zawierać, dziko patrzać 2], n, p. Przeciw niemu Geranos wysoki wyskoczy, Czub postawi, piór wzniesie , a zakruli oczy. hmit. Spit. B 3 b, cf. królić.

zarumienia; zaczerwienia mi lice,

pewnym

sposobem , podług pewnej miary krajać , jufftynetben. Zakroić szaty, sukno do szaty. Tr. — §. Zakrawać na co, zmierzać do czego, zamierzać sobie ; Vind. obmeriti, obkonzhati, dokrajiti , nakonzhati , morauf bin Jtelen, et«

IMS beabfidttigen. Zakroił na otrzymanie tego urzędu , na substancyą twoje. Tr. — Fig. Zakradać na co, zarywać na co, zanosić się na co ; flety moju anfctytcfeit, an« laffen , C3 toerben mollen. Dobreć-to było dziecię , coś mi zakrawa -teraz na hultaja. Kniai. Poez. 2, 209. Zakrawa na pana, ob. niżej zakrawa pańskiego. Tr. Zakrawa się na co » zanosi się na co , e3 läfft fifty baju an. Tr. —

Aliter: Rzecze mi nauczyciel niejaki: wieleś zakroił na dziecięcia , tego u nas ani starzy nie wiedzą. Mon. 69,

249. wiele dokazałeś , zamierzyłeś , zająłeś ; bu tyaft »tel geleistet, umfaft, begriffen. — §. Zakrawam cudzego, sąsiedzkiego, ujmuję. Cn. Th. 1371 zarywam, przywłaszczam sobie; fur ftd; betu anbern abfctyneibeu, abnetymeit, ficty jttmeffen, jueignen. — Fig. tr. Wołochowie Ruskiej też i Słowiańskiej mowy zakrawają. Krom. 3G0. zarywa-ją, zbliżają się do niej; fte nätyeren fifty ityr, fommert ityr natye. Zakrawa Włoskiego abo Włoszczyzny, z Włoska mówi, pachnie Włochem. Cn. Th. 1353. trąci Włochem, ber Staltener gueft bep ttym burd), ntatt tyört ben Staliener.

Zakrawam Włocha, żyda, naśladuję, pochodzę na Włocha , żyda. Dudz. 73. Wejże tego mędrelki , jako dwo-rzańskiego zakrawa. Alb. z Woj. 17. małpuje, nactyaffen.

Zakrawać pańskiego , zakrawać na pana. Tr. einen großen £errn fpieleu molten. Boskiej natury, zakrawa, Jednym bierze, drugim dawa. Rys. Ad. 4. Nie ojcowskiegoś zakroił, nie po ojcowskuś postąpił. Wtod. Cn. Th. 515. nie podobieństwo do ojcowskiego postępowania.

KRÓJ,

to co się zakrawa , lub sposób którym się zakrawa ; ba3 Sltrctynctben, ^rinetnfetynetben, ber Slnfctynitt, 3ufctynitt. Dopiero w nie po trzykroć zapuścili pługi, A ile razy za- t . krój dokończają długi.... Dmoch. II. 184. (zaoraną bróz- ZAKRUPIC, ZAKRUI’IEC, cb. Krupić,- skrupić, skrupieć. dę). — jj. Zakrój, drzewo u sochy, po którym sie zie- ZAKRUSZAć cz. dok., Zakruszać niedok., Zakrszyć obsol, mi a, sośnikiem podniesiona, posuwa. Kluk. Roił. 3,118. zacza.ć tuszyć, krusząc zapuścić, zapełnić; ju brbffelrt bie Sreter ber fflugmeffer betyw ^Kidenpfluge, (cf. odkład ni- «nfangen, nmtyin etnbrbtfeln , »erbracht, »»U bröcfcln, ca, cf. krój) — §. Transi, fig. tntell. Zakrój; zamiar,    frümellt

zamysł; baô 91bfetyen, bte 3lbftftyt, 58eranftaltung JU einem Bwecfe. ZAKRWAWIĆ cz. dok., Zakrwawiać niedok., krwią zafarbować, zakryć fcf. zajuszyć), bebluten, mit Slut färben, bebccfen ; krwią zapełnić. mit Slut füllen ; krwawym uczynić , blutig machen. O pomstę do boga prosi , oczy zakrwawiwszy. Paszk. Dz. 115. Zakrwawiwszy oczy po sobie patrza. Eraz. Ob. B. — Fig. Zaczerwienić , zarumienić ; röttyeit, rotty färben. Przyjemna róża zakrwawiła natychmiast jej czoło. Zab. 11 , 95. Pias. To słysząc niebożątko wstydem się zakrwawi, I choć niechętna ręki do tańca nadstawi. A'ar. Dz. 3 33. Zab. 1, 190. Nur. — §. Transi. Zakrwawić, na krew' zaprawićzajuszyć ,

ZA-

oju, m., zakrojenie , zakrawanie , zarzynanie ,

Nie udał się zakrój tych stronników psucia w szczególnych projektach prawideł konstytucji. Ust. Konst. 2, 18.

"ZAKRÓLOWAĆ bz. dok., zacząć królować , panować , an« fangen a!3 $önig ju regieren. Aleluja, iż zakrólował pan bóg nasz. Budn. Apoc. 19, 6, not. «iż królować począł, abo królestwo przyjął.» ib. ; (iż ujął królestwo. Bibl.Gd.).

ZAKROPIĆ, f. zakropi cz. dok., Zakrapiać niedok. ; Boh. zakropiti ; Ross. 3aKponaTb, 3anpanuBaTb; zacząć kropić, pokrapiać, nakrapiać, anfpreugen, befprengen, jtt fprigen anfangen; zakropić co, kroplami zarzucić, betröpfeln, be«

792

ZAKRYĆ.

ZAKRYCIE - ZAKRYSTYAŃCZYK.

zajątrzyć , rozjątrzyć; blutgierig tttacfjen , blutbürfttg tttadjen,    nieodkryło na potym. ib. LII 3. Nic nie jest zakryte-

ttt Söutlj bringen, nwtljent) tna^en, aufbrtngett. Lew siedzi    go, coby odkryto być nie miało. Sekl. Luc. 12. ( coby

trochę, póki dobrze się nie zakrwawi, Wzbudziwszy    nie wyszło na wierzch, jak oliwa). — §. Zakrycie, za-

gniew ogonem, dłużej się nie bawi. Bardz. Luk. 6. Si-    kryto adv., zakrytym czyli skrytym , lub tajnym sposo-

łą i potęgą krzywdy się bardziej zakrwawiały, niż do-    bem, potajemnie, tajnie, tajno; oerbecft, nerftecft, ner*

chodziły prawa. Mon. 73, 680. Nie pomału mi serce    borgen , fyeintlid). Oczy człowiecze , siedząc zakrycie , ja-

zakrwawili. Paszk. Dz. 71. Insi 'stanowię niebyli tak    ko na zasadzce żołnierze, i ostrem wejźrzeniem    strze-

zakrwawionego serca przeciw panu, jak namiestnicy    łając, rychlej uczarować mogą, niż która baba    zioły.

Aaronowi. Żarn. Post. 95. b. Dawmont mając zakrwa-    Gorn. Dw. 298. Woda wzgórę na obłoki zakryto    wstę-

wione serce przeciw Trojdenowi, że będąc najmłodszym, puje, na dół jawnie padnie. Źebr. Zw 2. Iż to pier-miejsce jego zasiadł, stara się wszelkim obyczajem, ja-    wej jakoś zakrycie powiadał, to już jawnie dąwa    znać,

koby go z świata zgładził. Biel. 128.    0 jaka liga, jak    kto miał być tej rzeczy sprawcą. Rej. Post. CA.    — g.

fala sroga, Na cię ojczyzna powstała droga, Czymeś ich    Transi. Zakrywać się czym, zasłaniać się czym, składać

oczy tak zakrwawiła , Czym te Harpye na się wzburzy-    się czym , wymawiać się ; ftd) womit becfett , fd)ü£ett , ent*

ła? Tward. Mise. 4. — Zakrwawić, krwawo zasmucić,    fd)ulbtgen. Ten, który się chorobą zakrywa, na drugich

aż się serce kraje , krwawą żałością napełnić ; btö (Ulf#    Tokach ma przysiądz , jako prawdziwie niemocen był.

231ut tränten, betrüben. Niemoce nasze i zakrwawione    Stat. Lit. liO. — ZAKRYCIE, ia, n., zakrywanie activ,

Berber*

myśli a serca nasze, i wszystkie smutki nasze, będą    zasłonienie , zatajenie, b(l3 Herberten, Sebecfen,

nam na pociechę obrócone. Rej. Post. Xx 2. Nieszczę-    gett; opus, to czym zakrywają, zasłona, cf. pokrywka,

ścia moje zakrwawiały me serce. Teat. 49, 79. Bogusi    nakrywka, zakrywka, bte $ecfe, Sebecfttttg, SJerbeĆtung ;

Jak wielu język szczebietliwy na sławie zgubił, 'i jak    Sorab. 1. zakrétzo, zakréw ; Vind. sakritje, obkrivanje ,

wielu serca zakrwawił. Mon. 70, 589.    sagermlu ; Croat, zakrov , zagernènye ; Ross. et Eccl.

ZAKRYĆ, f. zakryje cz. dok., Zakrywać nicdok.\ Boh. za-    sanpOBTî Ludzie tam naguczko bez wszego zgoła za-

kryti, zakrywam, skreyti, zastrećiti, zaklopiti ; Sorab. 1.    krycia chodzą. Warg. Radź. 43. — g. Zakrycie, miejsce

zakréwam ; Garn. sagerniti, (cf. zagarnąć); Vind. sakri-    oponami zabite, postscenium opertum. Cn. Th. 1372. ettt

ti, sakrivati, skrili, skrivati, sagerniti; Groat, zakriti, za-    oerbeefter Ort, cf. tajnik.— g. Zakrycie, pozor, płaszczyk;

krlvam , zagernuti, zagrinyam; Hung, takarom ; Dal. sza-    ©ereilt , ®ecfutrtnte!, SorttMttb. Jarosław Kijów pod Wło-

kritti; Rag. sakritti, sakrijvam ; Rosn. sakritti , skritti ,    dzimierzem ubieżał i opanował, pod zakryciem spokoj-

pokritti , zaklatiti , saogarnuti, zaoghrrinuti, zaghrrinuti,    nego wyjechania. Stryjk. 151, cf. zakrytość.

quo res

sacrae servanlur. Cn. Th. 1372. izba przy kościele do schowania aparatów i innych kościelnych świętych czy, bte ©acriftety ; Boh. zakriśta ; Slov. sakristiga ; Hang. sekrestye ; Slav, sakristia; Sorab, 1. fwatancza; Vind. shagrad , shagreda ; Rag. svetoshranna ; Ross. 4yxoBHH-ua , pH3HHiia , (cf. ryza) ; Eccl. CBaiu.eHHOxpaHH.iame. Na wojnę biorą srebro z zakrystyi. Birk, o Exorb. 31. (kościelne srebro). — Nie czytając takich xiążek, do zakrystyi odsyłać będą. Mon. 76, 301 dobre dla zakry-styanów, organistów , klechów, gut für bte ©acriftC!), für bett Lüfter. Do zakrystyi Wac Pan z takiemi sentymentami. Boh. Kom. 1, 157, (cf. do spifalu). Od takich, którzy zwykli wprowadzać mowy z zakrystyi wzięte , jak od węża uciekaj, ib. 1. 105, cf. koncept z kantyczek , kalendarza. ZAKRYSTYAN, a, w,, kościelny, ber ©aert* ftan, ^trdjettbtetter, Lüfter, ©löcfiter; Boh. zakriśtan; Sorab. 1. fakristan , khetetaf, czerkwiné zastogiczer; Slav, sa-krishtan ; Vind. shagradnik, shagredar, melhnar, (cf. mszarz, msza), möfhnar , zirkotinik (cf cerkiew'), zir-kouni varih ; Carn. meshnar ; Rag. svetostanik , sveto-pómnik ; Ross. uepKOBHHKT», uepKOBOOtMyatmejb 3Hnqefl , KyreiłHHKb , noHaMap’b ; Eccl. (iii^oy(i.iiiiiieab , noHaMapb (Graec. nanopovaq), uepKOBHOCJiyjKHTejb , ijpi-KOitutiiiKb, CBimeB*Hrare;[b , KHHAit.iOB5KnraTe.ib , CBaute-HOxpaHHTejb, (Graec. isQocpvlaÇ). Kościelny, ‘wytrykusz, zakrystyan niektórzy mówią , aedituus. Mącz. ZAKRY-STYANCZYK, a, m., chłopiec do posługi w zakrystyi,

rze

zamaknuti, (cf, zamknąć); Slov. sakriti; Ross. 3aKpuTb, ZAKRYSTYA , yi, z, z Łac. sacrarium , locus in 3aKphiBan>, 3aKyTan>, 3aKyTHBaTb ; Eccl. cT.Mnmt<Tii, cjkh-MaTb, saKpiiBaTb; nakryciem jakiem się zasłonić, widokowi zbronić , zatulić; btbccfen, uerbeefett. Czasem ją odkrywała, czasem zakrywała szata. P. Kchan. Orl. 1,415.

Zakrywasz twarz chustką; zmierzłoż ci już spojrzeć na mnie! Teat. 29. c, 62. W dzieciach to *widamy, 'chociaj tenże, co z nimi ‘igrał, twarz na nie zakryje, albo jaką postraszną ukaże, tedy wnet przed nim uciekają. Rej.

Zw. 78 b. Zakryć się półką od sukni Ross. 3anaxnyTb-CH. — §. Zakryć się gdzie, schować się gdzie skrycie, schronić się; ftd) üerftecfeit, verbergen. Jako smocy w *ło-miech zakrywają się, tak człowiek kłamliwy jako ślepo -wron, światłości ścierpieć nie może. Wereiz. Reg. 115.

— Fig. tr. Zakryć, zataić, utaić; öerbetfett, verbergen , wr&etmltcben , oerftccfeit. Nie ufajmy, że cicho zdrada wieniec wije, Szydło się , jak mówią , w miechu nie zakryje. Blaź. Tłum. B 2; Nie może się zakryć miasto na górze osadzone. Sk. Żyw. 2, 282. (w oczy wpada).

Ani zakryty być może ogień w zanadrzu. Wys. Kat. 354.

pu-

(wybuchnie). Rzeczy, których oko nie widziało , ucho nie słyszało, nie mogą być wybranym zakryte albo tajne i niewiadome. Salin. 3, 72. (będą im jawne). Zakrył tajemnice swoje od mądrych a od roztropnych, a objawił je maluczkim. Rej. Post. Ccci. Zakryty (Groat. zagérnyen). Zakrywający Sorab. 1. zakrewné 0 nie zatai-ć się nic zakrytego przed tą wielebną światłością.

Rej. Post. LII 4. Niemasz nic tak zakrytego, coby się

î>cr ©acriftei)jwtge. ZAKRYSTYANKA, i, z., trudniąca się jtgfeit. Mnie marchew', rzepa, groch, pasternak zdrowy, zakrystyą w klasztorach panieńskich , bie ©acriftanerinn in Co bez trudności ma zakrzęt domowy.. Petr. Hor. E 4 b. 3?oniienfli)fłern ; Ross. nonaMapHxa, noHaiaapima. ZAKRY- ZAKRZEW, u , m, ZAKRZEWIE, ia, n., zakrzewienie, i

to co się zakrzewia, co się zakorzenia, co zarasta, za-rośl : bal Slnpfianjen , bie 2inpflansung, fßflanjung, ©eroächfe, ©ebufdje, 2lnnntdrê , 2lufn>ud)$, Slnjiug. Ptaszęta, w zakrze-wiu z gałęzi na gałąź wzlatują. Staś. Num. 2 , 84 , (cf. gąszcz, gęstwa). Juz w sercu jego cnoty nasienie był potłumił niecnoty zakrzew, ib. 94, ZAKRZEWIĆ cz. dok., Zakrzewiać niedok, zakorzenić, zamnoźyć ; anpflanjcn, tractyfen ntacbnt, mehren pr. et fig. tr. Zakrzewić winnicę. Tr. Zakrzewił w tym państwie wiarę chrześciańską. ib. ZAKRZEWIEĆ nijak, dok., zarosnąć w krzew , in ein

STYANOWA , ej , i. , żona zakrystyana , bie $rfllt be$

Sacrifiait, îîüfterfrau, ©lötfnerfrau. ZAKRYSTYAŃSK1, a, ie, od zakrystyana, ©aertftan *, Lüfter«, ©lötfner«; Ross. uepHOBHnqiö , itepKOEHuecKui, nOHaMapcnifi. Zakrystyań-skie pomieszkanie Carn. meshnya ; zakrystyański urząd,

Vind. mefhnaria , shagradnia.

ZAKRYTOSĆ, ści, z., nieodkrytość , nieotwartość, nieja-wność, niejasność, niewidoczność , tajność; bie Verbecfh fielt, Verftecftljett, Verborgenheit; (Sorab. 1. zakrćtofcż;

Vind. sakriunost, skriunost, skriufhina, sapertajenost).

rischcżim ; Croat, zakriknójem ; Bosn. źąkricjati, pocet kricjati ; Ross. 3aKpHiaTb , B03KpnKHyrb, B03Kpimarb, KptiKHyTb, B3KpnqaTb , 3arop,iaHHTb, 3arapKaTb; zacząć krzyczeć, krzyk wydać; lobfchreten, auffd)retett, jtt freien anfaitgett. Zakrzyknąwszy padł. W. Post. W. 3. er that eilten ©ehret). — 'Transit. W tem trąba miedziana głos straszliwy zakrzyczy. A. Kchan. 256. zahuczy, daje z bukiem słyszeć ; h^uS fd)reten , Doxtt ftef) geben, hören laffen, tönen laffen. — §. Zakrzyczeć kogo , krzykiem zagłuszyć, einen uberfebreten. Mówił urzędnik do ludu, nakazując milczenie, ale był zakrzyezony. Gaz. Nar. 1, 275. Jak przyjdzie , z góry na mego obiedwie , zakrzyczoie go, zahałasujeie, zagłuszcie. Teat. 16. c, 102. Darmo wołano pospólstwo, chcąc przeciwna stronę zakrzyczeć. Zah. 3, 75

Postawa zakrytość serca okazuje, A trudno twarzą za- ©ebitfcb »ernmcbfen, bief ocrnwdjien, attfwacbfen, ftd) mehren, kryć, co serce sprawuje. Rej. Wiz. 170 b. Inne mó- ‘ZAKRZOSAĆ , Zakrzosuję, ob. Zakrzesać. wią, a inne rozumieją, a siła ludzi temi zakrytościami ZAKRZYCZEĆ, —ał, -eli, -ały, f. zakrzyczy cz. dok., Zakrzy-swemi na co chcą i jako chcą, przywodzą. Rej. Zw. 84 knąć jedntl,, zakrzykuje pr. contin., Zakrzykiwać częstl. ; b, (cf. obłudność , obłuda, nieszczerość , fałszywość).— Boh. zakriknauti , zakrikowati ; Sorab. 1. zarjschcżu, za-Aliter : Duch ś. pod zakrytościami zawsze mówił. Rej.

Apoc. 3. (alegorya', figura , przypowieść). Dziwne sprawy ś. Janowi pod zakrytościami a figurami jakiemi okazywały się; i ludziom prostym zdało się, jakoby jakie 'fabuły i jakie przypowieści były. Rej. Apoc. 3. ZAKRYTY , ob. Zakryć/ ZAKRYWAĆ, ob. Zakryć ZAKRY-WACZ , a, m., który co zakrywa, ber Verbecfer, Verber get ; Vmd. skrivez , sakrivauz. *ZAKRYWKA , i, z., pokrywka, nakrywka; ber ®ecfel, bie Stürze.

‘ZAKRYZMOLIĆ, ob. Zagryzmolić.

ZAKRZAKNAĆ cz. jedntl., Zakrząkać niedok. ; Ross. aaxpto-Karb ; zacząć krząkać .. krząkaniem zagłuszyć; lerêgrniljen,

»ergründen, übergritnjen.

ZAKRZATNAĆ cz. jedni, Zakrzątać niedok., zatrudnić kogo pilnemi interesami , einen benim iruutnieln machen, ihn mit üielcn unb eiligen Singen befebäftigeu. ZAKRZATNAĆ się ZAKRZYWDZ1Ć komu co cz. dok., krzywdząc go zawisam, zakręcić się czynnie, uwijać się, fieb gefebeifttg be* nić mu sie, ftcb gegen jemanben ein Unrecht ju ©cbnlben rum tummeln, cf. przykładać chęci, przypilnować. Cn. fornmen lajfen, fi ety gegen ihn »ergehen, »erfünbigett. Przy-Th. 1572, ob. Zakręt.    jechał od cesarza, biskup do Jagieła , prosząc, aby.Krzy-

ZAKRZECZEĆ cz. _dok , zacząć krzeezeć , anfangen Jit Md)*    żaków wojną nieprześladował; bo jeśliby om co królo-

jen mie eine (Elfter. Sroczko, z dobrąś nowiną do nas    wi zakrzywdzili, aby sobie z nich dochodził sprawiedli-

przyleciała , Bodajeś i u 'sąsiad także zakrzeczała. Simon.    wości u 'stolca cesarsko go. Slryjk. 522. ZAKRZYWIĆ

Siei. 7fi, cf zakrzyczeć.    cz dok, Zakrzywiać niedok.-, Rag.- zakrîviti ;. Vind. sa-

ZAKRZEMIENIĆ cz dok., Zakrzemieniać niedok., zakamienić,    kriviti, zaskruzhiti ; Eccl. 3aKpnB.iato ; Ross. 3'a«ptoiniTb,

w krzemień zamienić, zatwardzić ; Derfteinern , JU einem    3aKpicMHBaTb , Kpionirrb; krzywiąc nachylić, schylić, za-

^iefclfteinc »erhärten. Trzeba żeby serce zakrzemienił,    chylić zagiąć: be?um frummen, ntiber frilmmcn, auffrnm*

Ten coby się na twe pojrzenie nie zmienił. Rot. Arg.    men, beugen. Zakrzywiam na dół, recurvo, zakrzywiani

378.    ku góize , resimum facio. Cn. Th. 1572. Zakrzywiony

ZAKRZEPIĆ cz. dok., Zakrzepiać niedok., nieco pokrzepić, ein menig ftflrfeu, anfrifcfen ; (Ross. 3anptnHTb potwierdzić, 3aKptfiKa potwierdzenie , zatwierdzenie).

ZAKRZESAĆ, ‘ZAKRZOSAĆ cz. dok., Zakrzesywać czejstl., zacząć krzesać, wskrzesać ognia, anfangen fetter anjtt* ftfllageit ; Sorab. 1. zakscheszu , zaksebeszem. — §. Za-ciosać drzewo, kamienie, anfangen ju behauen.

‘ZAKRZES1Ć, ZAKRZEŚL1Ć , ob. Zakreślić.

ZAKRZĘT, u, m., zakrzątanie się. zatrudnienie, zakręt koło czego; ba$ ^erumtummeln, emftge Sefireben, bie ©m*

Słownik Lindego wyd. 2. Tom VI.

793

ZAKRYSTYANKA - ZAKRZĘT.

ZAKRZEW - ZAKRZYWIĆ.

na dół, adumus e. gr. nasus. ib. Zakrzywiony ku górze , resimus. ib. Troskliwa matulka synaezkowi zawrze łzy utarła . któremu i pedagog nie powinien był palca zakrzywić. Pilch. Sen. gv. 225, ( oh. Palec ). Nie lubię ty« h, co mi owo zakrzywiwszy główkę chodzą, jakoby z panem bogiem dziś gadali Opal. Sat. 47. spuściwszy głowę, fie laffm ben 5U’pf bangen. Gęba się dobrze nie zakrzywi od śmiechu. Rej. Zw. 26 b. ledwie się nie wykrzywi, zadziera, ber s2fttiub mi)d)te fritntm tuerben. War-togłów powiada, że ja gehe nań zakrzywiam, kiedy ja chustką s-obie wąsy ocieram. Pilch. Sen. gn. 234, że na

100

794

ZAKRZYŻOWAĆ - ZAKUP.

ZAKUPCZYĆ-ZAKUPICIEL.

niego wykrzywiam gębę, büß t# #!tt eilt f#tefe$ SDîaul ttta#e,, oh. Gęba.

ZAKRZYŻOWAĆ, ob. Ukrzyżować, krzyżować.

ZAKSYKNĄG, ZAKSZYKNĄĆ cz. jedntl. ; Ross. 3aiiiHntTb ; ksyk wydać, li>3jif#eu, aufjtfdien, ein 3if#en »on fi# ge* hen. (Łeb rnodry smok wywalił, i zakszyknął sprośnie. Zebr. Ouj. 55 ; (horrenda sibila misit). Zakszyknął jęzor ‘wyszczyniwszy. ib. 393; (dédit vibrata sibila lingua). Zakszyknę na nie, i zgromadzę ję. 1 Leop. Zach. 10,8. (zaświsnę na nie. Bibl. Gd.).

ZAKUĆ , fi. zakuje cz. dok, Zakować niedok. ; (Sorab. 1. żako wam ; Vind. sakovati , sabiti , sashreblâti ; C oat, za-kûvam konya ungulus eguinas clavo ulcero , zagwożdżam konia, zabijam za żywe, ob. Zakłóć ; Rag. zakovaüi; Bosn. zakovati, stavit ù okove ; Boss. 3aKOiurrb, 3aKOBia-BUTb zanitować , 3aKOBKa zanitowanie , 3aKOßaHHbiö zanitowany); — zakuć, kując mocno zbić, tęgo zewrzeć; 'guf#mie-bcu, fcft juf#lageit, oerma#en pr. et fig. tr. Ziemia jak stal zakuwana. Kanc. Gd. 312. Niebo jak miedź zakuwane ogniem słonecznym zagony pożapiekało. Módl. Gd 79. Snem żelaznym oczy zakute. Zab. 13, 239. Nar. zasklepione. — $. Zakuć co czym, przykuciem zasadzić , nasadzić; ctroaśi tHh'f#mtebcn , »ont anf#mieben, attfeßeu att ber 6pij$e. Oszczep zikowany grotem. Olw. Oiu. 287. Lud zamorski ostro zakowanemi grozi nam dzidami. Tward. Wl. 109. ib. 103. Żelazem zakowane rogi. Zebr. Olu. 163; priefixa cornua ferro. Oni na mLiry nie bez wszelkiej trwogi, Niosą żelazem zakuwane rogi. P. Kchan, Jer. 281, oh. murowy baran. Zakowa-ny , zakuty Ross. CKOBUUbiii, oóhtijm Hte.rb30M^.

ZAKUDLIĆ cz. dok., na kształt kudeł zakłócić, zaczochrać; oerjaufen, »erroirren.

ZAKUivLAG cz.d>k., zakudłać , zaszarpać za włosy, zadrapać; anfaugen ju jauftut, fyeruin jn reißen; Boh. zakukliti obnubere valium.

Z A KU KNAG cz. jedntl., Zakukać niedok., zacząć kukać , lo3*

, gucfeit, anfangen ju rufen nue ber ©nrfgucf.

ŻAKUŁA , y to., klecha. Dudz, 73 bakałarz, ettt @#ltls fu#3, eleuber @#nlmctfter. Tr. — % Bolan- Ziele zakuła; herba vel scopn studiosorum, studentskie ziele, od żaków rzeczone, iż sok jego ciało ich zaplugawionę wy-chędaia z krost, z świerzbin , bo tym bywają pospolicie molestowani. Syr. 597. StUDeuteubliune, ©aimntbluine.

ZAKULAĆ cz. dok., kulaniem zarzucić. Bndjtk., l)rô t»ol)tn foflerit, fujelit; Boh. zakuljti, zakuljm provolvere.

ZAKULEG, fi zakuleje nijak, dok., zacząć kulać, chromać, ju fjiufen anfangen. Bndlk.

ZAKULMACZYĆ cz. dok., za kulbaką zapakować, Winter bent Sattel aufpaefett.

ZAKUA1AĆ cz. dok., zakrnotrzyć, kumostwem, kmotro-stwem zawiązać, ©e»atterf#aft attfnüpfett.

ZAKUNDLlć , ZAKUNDLEĆ , ob. Kundiić , kondleć , skun-dlić, skunilleć.

ZAKUP, u, to. ; (Boh. zókup emphyteusis); Ross. 3anynKa , zakupowanie, zakupienie . i to co się zakupuje; ba3 5lnf* fanfen, ber 3luffauf. (Boss. naKyn-B, 3aKynHuii qejOßtKb, który się na pewną liczbę lat w niewolą zaprzedał). Oby-

watele skarżą się na zakupy cukru i kawy ; ale takowych zakupów bronić nie można bez naruszenia wolności handlu. Gaz. Nar. 2, 76. Monopolia formowały się same przez różne zakupy i towarzystwa. Czack. Pr. { , 325. — §. Zakup, zakupno, myto wprzód dane na co najętemu. Cn. Th. 1573. pieniądze dane wprzód najemnikowi. Wlod. »oraitSgcjaljlter SWtetySlofirt, $orau$jafilmtg, £>anbgelb; £)bb. 3)rattgelb, ©raugabe, (cf. zadatek, grosz świętojański). Zakup żołnierzowi, rekrutowi, 28cr&egelb. Tr. ZAKUPCZYĆ , ob. Kupczyć. ZAKUPIĆ cz. dok., Za-kupować niedok. ; Boh. zakupowati, ( wykupować się); Croat, zakuplyâvam ; Bosn. zakupili; Rag. zakûpiti , żaku pîvati ; Ross. 3aKynnTb, 3aKynaTb, OTKynim, OTKynaTb, (cf. odkupić) ; zakupić wszystko uprzedzając drugich , nic im nie zostawując ; alleS auffaitfen, oerfnitfcrt. Zakupują czasem wszystko, żeby potym mogli przedać jak chcą. Sax. Tyl. 189. — §. Zakupem , zaliczeniem sobie zapewnić , zamówić ; burd) StorauSjafflung für ftd) ocrftc^crn, bcftellen. Zakupiony, najęty na co. Cn. Th. 1373. ge*-miet^et, beftcttt. Rodzice za duszę syna na każdy rok pewnych dni mszą zakupowali. Sk. Żyw. 67 b. Każdy z nich myśli swemu umarłemu służyć , świeczki stawiać, jemu msze zakupować. Sekl. 73. (fundować msze). — Zaku-powanie abo zakupienie dóbr ‘pospolitych, ceł, gór kruszcowych, młynów » najem. Cn. Th. 1573. et 461. re-demplio vectigalium, dzierżawienie, zadzierżawienie, zaa-rendowanie , dzierżawa , arenda ; ba3 ^a#teit , tli s})a#t 9łeljl»teu bur# ©elbüOrf#uß. — Zakupić , za złożonym zakupem w zastaw wziąć, na# erlegten 33ürf#uß trt $fanb* beftjj neunten, (cf. kupno niedoskonałe). Jeśliby kto drugiemu 'linienie w sumie pieniędzy zastawił, tedy ten co zakupił i w dzierżeniu będzie , służbę ziemską z tego zastępować ma. Sial. Lit. 41. Gdyby kto pierwej niż do ziemi nieprzyjacielskiej uciecze , przcdał albo zaprzedał komu jakie *imienie, tedy ten co kupi albo zakupi, oka-że-li na to listy urzędowe, takowe ‘imienie kupione wiecznością , i zakupione do oddania jemu sumy pieniężnej, dzierżeć z pokojem ma. ib. 8.— §. Zakupić kogo, przekupić, przedarować, przenajmować eilten erfaufeit, bcfte#cn. Zakupovyanie sędziów, przedarowanio. Cn. Th. 1375. Zakupił pieniądzmi i podarunkami Sasów, nie mogąc przeciągnąć do swojej strony Brandeburczyków. Nar. Hst. 154. Zakupiony, przedarowany. Cn. Th. 1573. przekupiony, przenajetv, kupny. ZAKUPICIEL , ZAKUPNIK, s, m., ZAKUPIEŃ, pnia, mi.; (Boh. zakupnjk emphy-lenta) ; Rag« zakupaz, zakupitegl ; Croat, zakupitel ; Ross. saKynmiiKL, nepeToproBiumcb ; zakupujący wszystko przed drugim, ber Slnffćtufer, 3Serfdufer; przekupień, samoku-piec. Wlod. Zakupień, manceps. Urs. Gr. 177. Handlowanie zakupniów dlatego jest sprosne , iż kupują towary, żeby je przedali bynajmniej ich nie polepszywszy. Baz. Modrz. 133. Zakupnik albo zakupień łakomy zboża. Cn. Tli. 1373. — Zakupnik dóbr ‘pospolitych. Cn. Th, 1373. najmacz, arendarz, dzierżawca; ber fjld#ter, Staatsgüter* pd#ter. Wlod. — g. Zakupnik , co sędziów dla kogo przekupuje. Wlod. Zakupnik sędziów urzędnych , ‘prze-darownik durum est. Cn. Th.. 837. et 1373. ber (Srfattfer,

ZAKUPICIELKA - ZAKURZYĆ.

ZAKUS-ZAKWASIĆ.

7D5

Sefte^er. W rodź. zeńsk. ZAKUPICIELKA, i ; Rag. zaku-pitegliza. ‘ZAKUPIEŃSTWO, a, n., ZAKUPNOŚĆ, ści,

21, 185. — §. Zakurzyć, zasmrodzić ; einen ©eftanf wm fifty geben , ftflllfern. Smrodzie , zakurzyłeś mi czosnkiem , stan zakupu, możność zakupienia,    zamówienia, zape-    zaleciał mię od    ciebie czosnek. Cn. Tk. 1574. Zakurzyć

wnienia za zakupem; ©tttyerutig    bunty SBorauSjatylltng,    komu pod nos.    7 r. Złość na się niebo, ziemię i boga

Slnfäufltctyfett. Mamy całe prowincye ,    gdzie rolnik za kon-    oburzy, Złemu    i z ludzi podłych pod nosem zakurzy,

traktem posiada ziemię , nabywa jej    przez zakupieństwo,    Bach. Ep. 29.    każdy nim pogardza , dokuczy mu , figla

i umówiony czynsz opłaca. Koli. List. 2, 49, (cf. c2yn- mu wystroi.

szownik). — (ZAKUPLOWAĆ ; Vind. vkupsvesuvati, sa- ‘ZAKUS, u, m., zakuszenie , zasmakowanie, skosztowanie, kumplati, vkupvaditi , svnjati, sasdrushiti, ob. Kuplować, i to co się kosztuje; baS ©ttymctfeit, Sîofîut, 33erfuctyen,

cf, kuplerpwać). — ZAKUPNY, a, e—ie adverb.; Boh. zakupny; Boss. 3aKynHUH ; do zakupienia, mogący być zakupionym; aiiffanfbar, anffdufltd), anfsufanfen; (Boss. 3a-KyrtHbiH neJOBtKŁ, 3aKyni który się na pewną liczbę lat w niewolą zaprzedał). Królowie po Herodzie uczynili urząd biskupi zakupny. Żarn. Post. 3, 755 b. przedajny, kupny, oerfćtufltcl). Miłość teraz w małżeństwie nawet po ślubie zakupna. Teat. 9. b, 53. (do nabycia, kto da w ięcej). Zakupny sędzia , przekupny , przedajny , dający się przekupić, przedarować, przenająć, bcftcćf)ltg. — §. Zakupne prawo, jus feudale za wojenną służbę bywa dane‘imienie, tak aby własność została przy pierwszym własnym panie, a on za używanie uczynił jaką posługę panu. Sax. Porz. 4. (Cetyn* rectyt, ob. Lenność, maństwo). Emphyteusis abo dobra za-kupner Szczerb. Sax. 128. emptyï)tenttfctye ©liter. W kró-lewszczyznach włościanie najwdęcej mają gruntów zaku-

baś maê man foftct, ein Stffen; {Boss. 3anycKa zakąska, 3anycHH wety). — ‘g. Zakus, próba, doświadczenie, essaj; ctn SSerfncty, eine ÿrobe; Vind. skufs, skufha; Boh. zkuśka , zkauśba, zkausenj, zkuśenj, (zkauśebna probiernia). *Zakus nad 'zaciekami ‘wszechnicy Krakowskiej. Dmoch. Znany był w starożytności Azyatyekiej zakus sposobu ’’’znakowania mowy. Przyb. Pis. 10 ZAKUSIĆ cz. dok., Zakusząć niedok.; (Bosn. zakusnuti koga cochleari inserere cibum in os, zakusnutise cochleari inducere sibi cibum in os; Boss. 3aKycHTb, 3aKychiBan> zakasać, 3a-rycerskiemu człowiekowi nymaib , 3aKymiiBaTb przekąsać, zakąsić); ‘g. zajeść,

zjeść, zgryźć; ancffen, anfeffcn, auffpetfen, t'erjctyren, ge* llif^en. Nièktôrzy przychodzą do zdiowia, gdy zakuszają pokarmów; których się im *zabaży w niemocy. Sak. Probl. 198. Gdy mu się chce jeść, jabłka zakosi leśnego. Bardz. Trag. 144. — §. Zakusić czego, skosztować, zasmakować, zakosztować; ciii menig fctymetfett, ÎDfien pr. et fig. tr. pnych. X. Kam., (cf. czynszowy). — §. Zakupne, ego,    Można-li to rzecz, abym nie skosztował kielicha mnie

n. , Subst. zakup, myto wprzód dane na co najętemu.    natoczonego; wylej go precz, niech go nie zakoszę.

Cn. Th. 1373. tJpranßgejatylter üDîicttyêlotyn , cf. zadatek. ZA- Bzów. Roi. 21. Nie godziło się temu, który daru bo-KUPOWAĆ , ZAKUPUJĘ, ob. Zakupić.    iego zakusil, taić i ukrywać prawdy bożej. Baz. Hst. 103.

ZAKURZYĆ cz. dok., Zakurzać niedok.; Boh. zakauriti ;    Ten który raz w serce swoje zakusił słodkiego boga, od-

Sorab. 1. zakuriu, zakurim ; (Vind. sakuriti , vkuriti «    stąpić go nie może. Bzów. Boi. 59. Żebyś mógł tej

zapalić w piecu); Boss. 3aKypiiTb, B03KypiUb; kurz czyli    słodkości chrześciańskiej zakusić, trzeba ci serdecznego

kurzawę wzniecić, kurzem zakryć, zapełnić, zaprószyć;    nabożeństwa. W. Post. W. 217 Razem cię zakusił, a

©taub erregen, ©taub machen, beftäuben, oerftäuben. W zie-    tym więcej łaknę. Żyw. Jez. 50. Zona Popiela wtórego

mię nogą uderzył i zakurzył, a potym rzekł; tedy z sobą    zakusiwszy raz smaku w panowaniu, wszelką władzę so-

wojować przestaną, gdy się jedno z nich w taki proch    bie przywłaszczała. Krom. 46. Zakusił, zasmakowało mu,

obróci. Warg. Wal. 522. — §. Fig. Zamąciwszy, żaku-    nie odpędzi go dziesięcią kijów. Cn. Ad. 1297, cf za-

rzywszy. umknął. Cn. Ad. 1299. zawichrzywszy, zaburzy-    smakować w czem, ©ejctymacf fituben, ©efebmaef gewinnen,

wszy; 3Sermtrrnng anrittyten, anjetteln, (Sonfufton mactyen.—    — §. Zakusić jakiej nauki, liznąć jej. etn roenfg foften,

§. ZaimA Zakurzyć się, zawichrzyć się, wzburzyć się; unruhig    einen fletncn Anfang machen. Nic nie masz gorszego nad

werben, toben, braitfen. Ledwo rzekł, gdy się z ciemnych    tych, którzy gdy ledwo abecadła zakusib, fałszywe o

obłoków zachmurzy Zewsząd, a niepogoda nad zwyczaj    sobie mniemanie w umieniu wzięli. (Bicz. Wych. L 6.

zakurzy. A. Schan. 138. — §. Zakurzyć,    zadymić, dy-    Prędko z rzemiesła wystaną, a    dlatego, iż go trochę

mem

zapuścić; allfangen JU raućjjen, Üîattcty    oon jtd) geben,    byli zakusib, będą parlolić, będą    partaczami, ib. N 2 b.

berauben, berältctyern. Nie czuję wonności tytuniu, który ZAKUTNEROWAĆ cz. dok . kutnerując zakryć, zająć, za-sułtan Turecki ciągnie; niechby zaś pod nos zakurzył, robić; oerfrćimpeln, oerfrdit^ócln. oeifniejtreidteit. wnet uczułbym. Boh. Dyab. 39. — Zakurzyć lulkę, za- ZAKUTW1Ć , ob. Kutwić. ZAKWAKAC, oh Kwakać, palić kurząc; bie ïabacfôpfeife anraudjen, anjönben, anbrcn» ZAKWAS, u, m ; Boss. 3aKBaca , 3aKBach-a ; zakwaszenie, nett, loêrattcben. — Zakurzyć się, zakopcić się; mit 3Raud)|    to co zakwaszono. to czjm z kwa-za|ą, naciast baê (Ein*

bebedt merben, beraud?ert merben. Świat się zakurzył dy-    fóuern, baê ©iiigefäcurte, ber ©unertcig, baö ßinfciurungg»

mem i popiołem, Po wioskach ogień i miasteczkach    mtttd. Znać piwo po zakwasi»?. Bys Ad 79. (po occie,

bryka. Jabl. Buk. Q. Zakurzyć się, zająć    się; ftd? ent*    po zakwaśniałości, po drożdżach).    Zakwasu pzydać. Tr.

ZA-

jünben , entpammen, anjunben, anbrentten    pr. et fig. tr.    kwasu, naciastu -, Sm ab. i. zakisz, cżestowć kwas. —

Zlamtąd sie zakurzyła nieszczęśliwa teraźniejsza schisma,    Fig moral. Zakwas Faryzejski. Tr. zaród zepsucia,

i podziśdzień z niemałą szkodą płomienieje. Smotr. Apol.    KWASIC cz. dok , Zakwaszać niedok. , "zakwasiije pr.

166. Jak znowu się, broń boże, wojna zakurzy! Teat.    conlin. ; Boh. zakwasyti, zakwaśowali ; S«rab. 1. zaki-

796 ZAKWAŚNIEĆ - ZAKWITNĄĆ.

ZAKWITOWAĆ-ŻAL.

- szuyu , (zakisać) ; Sorab. 2. rofmeszisch , rofmëschisch ,

(cf. rozmieszać) ; Croat, zakvaszûjem; Bosn. zakisseliti, zagresciti, rozgljutiti; , Boss. 3aKBacHTt, 3aKBamnBaTb ; kwasem zaprawić , zarobić naciastem , zadziałać ; etnfdu« cnt, faner machen. Kwas albo naciast jest ciasto z jakiejkolwiek mąki, ciepłą wodą zaczynionej, zagniłością zakwaszone. Syr. 998. Trocha kwasu wszystko zadziałanie zakwasza. Radź. Galat. 5, 5. Radź. 1 Cor. 5, 6. Sk. Dz.

179. Trocha mało kwasu zakwasuje wszystko zadziałanie przasne. Gil. Post. 75. Kawałek kwaśnego ciasta zakwasza i porusza wielką ciasta masę; jeden zły'sługa może popsuć wszystkich kamratów. Zab. 16 , 9. Trocha kwasu wszystko zadziałanie kwaśnym uczyni, trochę *tru-ciny wino najrozkoszniejsze zepsuje i w jad obróci. Żarn.

Post. 2, 363 b, ( cf. jedna parszywa owca całe stado zarazi). — Zakwasić się, ZAKWAŚNIEĆ nijak., przejść kwasem, burc^fauern, faner werben. Zepsutym słodem zakwaszają się nawet i kadzie. Świtk. Bud. 268. — §.

Fig. tr. varie: Najczęściej smutek z nadzieją chodzi, Co ten zakwasi, to ta osłodzi. Karp. 4-, 65. (żółcią, gory- ZAKWITOWAC ęz. dok., kwitując załatwić, üüUtg ąuittircn, czą zaprawi, niesmakiem napełni). Serce moje było za- abguttttreu.

kwaszone, a gryzły mię wnętrzności moje. Radź. Ps. ZAKWOKAĆ cz. dok., zacząć kwokać, aufglucffeit, loêglinffett, 75, 21. (zgorzkło serce moje. Bibl. Gd.). Przypadek ten ? jit ghtcfeit' attfangen.

zakwasił. Pot. Arg. 264. Narzekania i wy- ZAL, u, m., żałowanie, żałość, ból serca, umysłu, cf.

robak, mól, to co piecze, gryzie; 8etb , (perjeletb, m\j* müßiger <stf;inerj, Śktymutl), 23etrü£mtß ; Rok. żel, Ijto, (ob. Lito. luto , litość)-, Slov. zarost; Sorab. 1. żal, żel;

Ross. saUBicTH. Drzew śliczne zakwitanie. Kanc. Gd. 111. *Plundrownik grunty przebiega, a siewbę zakwitłą wytłacza. Krom. 670. — §. Fig. tr. varie: Płużyć, dobry byt zyskać, obfitować; aufbluÿen, ftd) motyl befutben, Überfluß fjaben, JU Kräften fommett. Pompej Cylików ujeździł na morzu I w tryumfalnym zakwitał podwórzu. Ghrośc. Luk. 274. Własność to szczęścia, znika i znowu zakwitnie. Teat. 42. c, 62. Wróćmy się do starej wiary i do starych obyczajów, a znowu zakwitniemy wprędce, i będziemy prawymi rycerzami. Star. Ryc. 17. Jedność święta była w ten czas , kiedy się naród Ruski ochrzcił, i świętymi zakwitł. Smotr. Ex. 5. (świętych z swego łona wydawał). Dowcip był w obu wielki z chęcią do roboty, 1 wszelkie w nich chwalebne zakwitały cnoty. Zab. 16, 82. Nasz kraj niedługo mógłby w żelazne manufaktury zakwitnąć. Pam. 85, 368. Serce zakwita z radości. Groch. »W. 364. Trzeci to stopień, trzecia kapituła ojcem cię i panem wita, Czem z ochoty serce jej zakwita. Tward. Mise. 75. podnosi się, wznosi się, opływa.

serce mu

mówki zakwaszają tylko nasze rozmowy. Węg. Marm. 3,

166. (niesmaku nabawiają). Zakwaśnieć, zakwasić się moral. ; Boji. zasmuśiti se obscurari, zasmuśilost posę-

pność, kwaśna twarz. Lepiej w Kartuzy wleźć, abo się    Sorab. 2. żałowanie; Garn. shal, shala, shov ; Vind.

*obiesić, a razem odcierpieć, niźli nędznego a zakwa- - shau , shalost, (sheliti * tęsknić, pragnąć, żądać) ; Croat. śmałego żywota długo używać. Rej.Zw.81 b. (gorzkiego,    sàl, fjal * zawiść, nienawiść, zazdrość); Slav. \ao; Bosn.

goryczą zaprawnego). — Aliter: Niech się po was świat    sgjao, (zao, zal, zlocest = zły); (distng. Rag xâl, xâb, xàlo

oczyści, Psot tak wielą Zakwaszon. ßudn. Ost. G 8. za-    lilas maritinum, glarea) ; Ross. Htajb ; (cf. Graee .

plugawiony, verunreinigt. — §. Nie uszedł ci dymów tych,    tempestas, aerumna , «qcslloj moereo ; cf. Germ. 0al)l

zakwasiły mu oczy, ber 9îa»cty btß ttyu tlt bte 2lugen. —    apud 21 big.); Eccl. 03.ioóaeHie. Z żalem tego używam.

$. Zakwasić skóry, zaprawić kwasami, cf. wyprawić, .Weresz. Reg. 25, (ob. Użyć). Wielki żal. Bardz. Trag. fällte ttt.bic ©arc legen. Bndlk. — §. Zakwasić żalazo,    219. Ale mój żal nad żale. Jabł. Tel. 24. (większy nad

w wodzie hartować ; (Sifeit (Muten, im 2ßaffer abljärtcit. Tam    wszelką miarę). Bolał mój ociec na mój odjazd niespo-

pewny człek wyśmienicie żelazne zakwasza towary, z tego    dzieyvany, i wielce stroskany zachorzał z żalu. Past. Fid.

warsztatu życzyłem sobie bułatu. Pot. Arg. 14.    78. Z żalem porzuciłem dom, w którym tak mile za-

ZAKWEFlć cz. dok., kwefem zasłonić, zakryć; mit ber    bawiłem się. Kras. Pod. 2, 9. (z trudnością, boleścią

glorfappe verfc^Ieiern, »ergangen. Zakwefiony, Vind. pa-    serca). Kto wie, możem się na to oszukiwał, Ze za

zhalaten , paizholanast, pezhast; Croat, popechen. Dama    mną szczery żal miała. Karp. 1, 41, tęsknotę; Vind she-

jakaś zakwefiona chce mówić z panem. Teat. 23. b. 77.    lezhnnst, posheliunóst, 0etynfuctyt. Pohańbione świątośei ;

ZAKWIKNAC cz. jedntl., Zak.wiczeć dok., Zakwikać niedok, '■ pobożne świątynie W łotrowskie obrócono, żalu nasz,

z kwikiem się odezvyaé, auffioiefen, loêfttnefetl ; kwikiem zagłuszyć, oerfioicfeit, üDerftotefen.

ZAKWILIĆ cz. dok., zacząć kwilić, kwiląc odezwać się; ^lagctoue anöftoßen > feufjen, ru&renb flagę»; Sorab. 1. za-zkiwlu(distng. zakwilerski moratorius, zakwilicżer mo-rator, zakwilono omieszkanie, cf. chwdla ). Dziś ptaki ocknęły się wcześniej, By zakwiliły wdzięczne porankowe pieśni. Przyb. Ab. 8. zanuciły, zaśpiewały ; anflimmcn, loêflnge».

ZAKWITNĄĆ med. jedntl., Zakwitać niedok, zacząć kwitnąć, kwiat wypuszczać, wydawać; anfaitge» JU Dlltyett, aufbin* Ijen, 331Ütl)c befomme»; Slov. zakwjtàm ; Sorab. 1. zaktzè-wam, zakeżewam, (06.‘Zakcieć, *kcieć); Vind. sazveteti ;

jaskinie. Znnor. Siei. 230. (o boleści, zgryzoto, holu, frasunku, biadaj). Żalu kogo nabawić Ross. 03ao6nTb, (moÓJMTb. — Żal straty, kosztu , przykre uczucia z poniesionej straty, z łożonego kosztu ; Sebaucnt ber Soften, ober citteS 23cr!ltfłe«L Setb. Nie żal wędy i glisty, nie żal złotej sieci, Gdy się w matni na brzegu złoty łosoś świeci Klon. Wor. 13, (ob. odżałować na co). Nie żal płakać, kiedy jest czem łzy otrzeć ; Ross. hc wajb pa-ôoîaTb, Kor4a ecîb ors mro Kaaaa no,ib3a. I owca się broni, bo każdemu swego żal. Glicz. Wych. D 1. Czego komu nie trzeba, tego mu nie żal. Rej. Wiz. 105. (nie dba, nie stoi o stratę tego). Nie żal robić, gdy jest dla czego. Cn. Ad. 721. (jaka płaca, taka praca). — §. Żal

ZALAĆ.

ZALAĆ.

797

uczynku, żałowanie postępowania swego, sprawowania się, prowadzenia się, zachowywania się, sposobu życia « *k»jame się, cf. skrucha; bte fReue, 3îeue unb Selb, baâ Sebauern ; Boh. źel a litost ; Garn. kèsanje, grevènga ; Vind. kefanye, grivanje, grivinga, rivonga; Croat, ka-janye; Dal. kayba ; Bosn. kajanje ; Rag kaiba , pokajanje, holest ; Ross. noBHHiiaa , noBUHHOCTb , ( cf. powinność ). Żadnej innej żałości, czy to z śmierci przyjaciół, czy dzieci, czy zkąd inąd pochodzących kłopotów i frasunków, skruchą nie zowiemy, jeno źal z utracenia łaski bożej. Karu. Kat. 220. Pokazanie żalu wewnętrznego zewnętrznym znakiem, jest pokutą, ib. 207.— §. Żal, użalenie, litość, politowanie; Setb, SDłitleib, ©rbarmen; Ross. cowaatHie, yMH.ienie, (zmiłowanie). Sarna ziemia z tego stanowiska, tak mi się mała widziała, iż mi żal było państwa naszego, którego potęga ledwie punkciku gwiazdy doszła. Żab. 2, 23. Alb. (litość mię brała). Żalu godny; Ross. OKaaHHUH, (cf. żal się boże! boże się zlituj, zmiłuj; Vind. bogu fe vsmili, ©ptt erbarme ftcfy! baß ftd) ©Ott erbarmte! ob. Żalić się). — ZA mi jest, żal mi * żałuję], we wszystkich poprzedzających znaczeniach, li

tości i t. d. ; Boh. ziali se mi, ti, mu ; Sorab. 1, yo źal, mi je żal; Carn. shal mi je, shov mi je, dę meni sbal , grçva me; Vind. shau biti, boleti. grivati, shau mi je, boli me, shalujem fe , fe mi smili, tebi ne bo shau, te ne bo glava boleva ; Croat, sàl mi je, kajam-sze, (ob. Kajać się); Dal. boli me; Bosn. sgjao bitti, mrrisko biti (cf. mierzić), kajatise ; Rag. kajatise, poka-jatise, eS tfwt mir ietb, tft mir letb,, tdj Débattre. — §. Żal głośny, wyrażony, w liczb, mn.' Żale » narzekanie; Słlage, ivemutfjtge Stlage. Nie gubmy czasu na próżnych żalach i wyrzekaniach ; pomyślmy raczej o sobie ! Teat. 1. b, 76. Żona tu w frasunek , i jaki źal niewieści może być zmyślony, łamie^ ręce, wyrzeka, pełna obłudy. Tward. Wł 11. — §. Żal do kogo, żal na kogo, uczucie żałośne z .odniesionej krzywdy ; ba3 ©efliljl einer Jlt» gefügten Sîrânfung, $lage, baß man gefrânft roorben, fôrânfmtg burd) jemaitbett ; ( Vind. shalenje, reshalenje » uraza, shaliti, oshaliti * krzywdzić). Nie pokazuj mu, że masz żal jaki do nii'go bo to straszny paliwoda. Teat. 21, 87, (cf. chrapka, wątróbka, serduszko). Mam słuszny źal do W. M. Pana. Mon. 68, 988. Popsuć cały interes! prawdziwie mam żal do pana. ib. 27, (cf. pretensya). Żal mam na Saula i na dom jego. 1 Lenp. 2 Reg. 21, 4, (cf. gniew). Nie znaleźlibyśmy teraz człowieka, któryby nie miał jakiego na fortunę żalu Mon. 68, 41, cf skarga, zażalenie, żałoba. — *$. Bogowie karanie odwłaczać zwykli ludziom , aby potem za odmianą pociech żal większy odnieśli. Warg. Cez. 10. dolegliwość, dokuczanie, boleść, urn fo entpftnbltdteren ©cfymerj.

Pochodź, (cf. zły), żalić, znżalić, zażalenie, wyżalić się, żałotuać, odżałować, pożałować, żałoba, żałobnik, żałobny , żałość , żałosny , żałościwy , żałobliwy.

ZALAĆ, f. zaleje cz dok , Zalewać niedok. ; Boh zaliti, zalit, zalegi, zaljwati ; Cam. salyvam ; Vind. saliti, sali— jati ; Croat, zalévam ; Bosn et Rag. zalitti, zaljevati ; Ross. 3aiHTb, saiHBaTb; zalać ogień, laniem zagasić;

mit ©teßett auMöfdjen, (»ergteßett). Da pan bóg dziś ten ogień ojczyzny naszej krwią nieprzyjacielską zalejem. Biel. 183. — §. Zalać, laniem zakryć, zagarnąć, zająć, zagasić; übergteßen, »ergießen, gteßenb bebecfen, begießen. Kiedy dobyte z ciemnych lochów głazy Silnemi trzeba kować i obrabiać młoty, Zaleją robotnika czoło krwawe poty. Zab. 14, 186. Sak. — Similiter. Zalać łzami, mit freuten begtcßeit. Oczy łzami zalane. Weg. Marm. 1, 146. pływające we łzach, itt $()rćtnett fdjmnmmettb. Prawda, że jestem łzami zalany. Teat. 51. d, 72. (zapłakany). O tym gdy myślę, zalewam się łzami. Groch. W. 564. Nie jeden ociec teraz potajemnie zalewa się łzami. Teat. 18,

13 Żebrzem , niech cię nasze łzy zmiękczą i zalania. ib. 45. d, 51. Wyb. zalanie się łzami, łzy nasze, płacze nasze, Xpranenerguß.— Similiter: Zalać wstydem, zaczerwienić, zarumienić, powlec rumieńcem wstydu; mit ©djaamrötije übergteßen, ü&erfdjutten. Wstydem zalani, od drzwi świątnicy odstąpili. Zab. 2, 202. Alb. Czysta panienka na te nieczyste słowa, wstydem się zalawszy, a oczy spuściwszy, rzekła.... Sk. Zyio. 2, 292. Wstydem się zalewam. Teat. 46. c, 106. Przyjdzie czas, że się wstydem zalejesz przed całym światem, ib. 10. b, 68. Jakim ja się w ten czas wstydem zalałem, widząc, żernie przytomni mogą sądzić przyjacielem (.ego grubianina. Boh. Kom. 2, 242. — §. Zalewa rzeka, łąki, pola, miasta zabiera.

Cn. Th. 1375. powodzią zalewać, zatapiać, ükrfd)roemnten ; (Great, poplavlyûjem , (cf. pławić) ; Vind. obvoduvati, okul-povoduvati , savoduvatL, satopiti , saoplavati, saprati, sfuti, povoduvati, prevoduvati, pretopiti, preplavati, res- ' voduvati). Nd co rok w maju i czerwcu cały Egipt zalewa. Kluk. Kop. 1 , 88. Gdy staw wielki powodzią nabrzmieje, Pola, łąki, ogrody przyległe zaleje. Tward.

Wł. 179. Aby cię nie zalały a nie zatopiły te marne burzliwości tego świata , tak iżbyś się potym z nich wynurzyć nie mógł. Rej. Post. G g 4. Żalewa się człowiek tonący, suffocatus est aliquis aqua. Cn. Th. 1375. im SBaf* fer erliefen. Srogie mię wody morskie ponurzają, Gdy mówię , fale usta zalewają. Bardz. Trag. 549. (zapychają, zatykają, zapierają, zajmują gwałtem, zawładają). Zalewa się nawa, łódź » tonie; ba3 @d)iff fcfyöpft ÎBaffer, finît »»U SBaffer unter, wirb »om SBaffer perfenft, oerfdjlungett. Przyszła nawałność na jezioro , i zalewali się , i byli w niebezpieczeństwie. W. Luc. 8, 23. Badn. ib. (łódź się napełniała , tak iż w niebezpieczeństwie byli. Bibl. Gd.)* baâ Soot fdjöpfte SBaffer, bie $lut!)en fälligen |mtetn. — §. Zalewać głowę, łeb, gardziel, rozum, zalać się trunkiem ; bert Serjtanb erfaufen, »erfaufen, ftd) »on Sinnen faufen, ttt baä ©etränfe ojme fföaaß hinein gießen. Zalawszy sobie głowę , sposobniejszy do oświadczenia swego afekciku. Mon.

73, 592, (cf. zakrapiać, podchmielić). Ot głowa zalana, idź spać, przykro cię słuchać. Teat. 43. 6, 33. Kulig, ta zabawa jeszcze od Popiela , Ma za cel , by każdemu zalała gardzielą. Teat. 43, c, 57. Wyb. 'To jest nie co innego, tylko ten pijaniea Zalał rozum, i głowę ma zarażoną szałem. Zabi, Amf. 47. Wszak jawnie w każdym widać, kiedy łeb zaleje, Jeśli lepiej jak dzikie zwierzę nie szaleje. Rej. Wiz. 30. Zalani winem, zbytnią tuczą

798

ZAŁĄCZYĆ - Z A L Ą D Z.

ZALĄG-ZAŁAMAC.

obetkani. Nag. Cyc. 39. Pijany, gdy się kto nad miarę    bebrütet, ba3 S0"td)letn fangt an JU leben. Zaległe jaje, pulle-

winem zaleje, a ż do zapamiętania. Pilch. Sen. list. 2,    teens ovum. ib. ein Sriltety. Jaje zalęgłe, zaparek , oppot.

360. — Aliter: Gębę mu zalano * częstowaniem go so-    niezalęgłe jaje, silens ovum. Cn. Th. 229. ein ïaubeÿ.

bie ujął, że milczy. Cn. Th. 242, cf. ślinogorz gardło    ZALAG, egu, m., zalągnienie płodu, zarodu, (ob. Za-

zasiadł, man b<»t ib« tractirt, gefdjmicrt, tbrn ba£ SKaul ge*    lążek), baê bebrüten, ^eraorbrüteu, £>etfen. Zalęgi zepsucia

ftopft mit îraettren. — §. Zalać komu za skórę » źle go    drzewa działają. Fors. 28, (cf. zalęże).

poczęstować, obedrzeć go, puścić go z kwitkiem, okpić ZAŁAGODZIĆ cz. dok., łagodnością zagodzić , załatwić; tn , go, zaleźć mu za skórę, dokuczyć mu, doskwierać, do- 6anftmutfl besiegen, ttt ©üte abutadjett. To co dziś zała-piekać; einen überuortbeilen, ifjn ftberê £% bflueit, tbrn jn* godzonym, toż samo jutro odnowi. Teat. 10. b, 102. feßen, tym mann mad)en, ibnt bi^ aufô $eH fontmen. Ubole- ZALAK1EUOWAĆ cz. dok., lakierując zagładzić, zakryć; wam , że takiego masz ojca , zalał on i mnie ,za skórę. perlaftrett, überlafiren.

Teat 35. c, 44. (i mnie dał się w znaki). Synowiec mój ZAŁAKNĄĆ med. jedatl., łaknąc zażądać, zapragnąć; tym» w ten czas mi nawet przysługę oświadczył, kiedym mu    grig begehen, SIppetit mOPauf Ijaben. Wszystkiego tam do-

najbardziej zalał za skórę, oddalając go od dziedzictwa.    staniesz, co ria myśl przyjdzie, czego chęć załaknie.

Boh. Kom. 2. 234. — §. Zalewać roztopionym kruszcem,    Kniaź. Poez 2, 87.

łamiąc zaginać, zakrzywiać; anbredjen, anfrütnmeit, am bettgeu. Załamiony, zgięty jakoby sklep, convexus. Mącz. Carinatus , wydłubany a tak skrzywiony jak łódź , zało-miony, zgięty, ib. Sposób wyciągnienia armaty z drogi ciasnej , zakrętnej, i załamującej się niby w kolano. Jak. Art. 3, 72. (zakręcającej się, obracającej się, zwrotnej, kołowrotnej). Załamanie, załamywanie actio ; zaginanie, baS 9htbeugen, Slnfrfimmen; opus. n. p. Załamanie drogi. Ld. Załamanie wyskoku, resultus. Chmiel. 1, 78, ob. Za-łamek, Załomek, *Załam. Przyb. Ab. 64, (ob. Załom). Ucho jest część powierzchowna słuchu , mając w sobie rozmaite załamania, anjradus, żeby grzmot albo dźwięk potężny do uszu przychodzący, pierwej się nieco w tych zawałach zabawił. Sak. Probl. 58. — §. Załamować ręce, verba sonant, comerere manus lugentiutn modo ; sed sen-tenlia aliam phrasin postulat, apud Latinos usilatam ex more ipsorum plangerc pectora mann , quod sonat : bić się w piersi, quod apud nos vix usuipatur in ludu profano et communi. Cn. Th. 1373. Załamuje ręce nad nieszczę-śliwością ojczyzny. Karp. 4, 53. Zaczęła płakać i załamywać ręce. Teat. 24. c, 38. W srogiej boleści ręce załamał nad głową , Ale Kainie , Kainie ! wołał jeszcze za nim. Przyb. Ab. 28. (bte $änbe über betu 5\opfe jnfammen fddageit, ćf. ująć się za głowę, rwać włosy, rwać się za włosy, narzekać , ‘biadować). — §. Załamawać konia krygami, munsztukiem » krócić konia , eilt *)3fcrb mit bfttl SSredtjanme banbtgen. Uczy się drugi , jak konia musztu-kiem załamić , jak mu go przyprawić. Bej. Zw. 14, (cf. jak konia ujeżdżać). Kto się cnotą a rozumem sprawuje, snadnie wszystko jako krygiem twardym w sobie zało-mić może. Bej. Zw. 68 zwyciężyć, hamować, skrócić; bejäbmen, bäumen, bänbfgen. Załamuj w sobie twardym wędzidłem wszystkie pożądliwości cielesne, boć to jest silny nieprzyjaciel poczciwej sławie twe jej Bej. Zw. 56. — § Załamuje sie na rzece, na ledzie; subsidit glaeies sub pedibus rneis, dum amhulo /rongitur, dinnnpilur. Cn. Th.

1574. baó Gtó bridjt unter mtr, brtdit burd), börftet. Dom,

lód, most się załamał Tr. prz< łamał, zapadł się; {jj

burd)gebiod)en ,* etngcbrod)cn, jufammen gebrod;ett. Załamać

smołą; tterfdjtneljen, gufcbmcljcn, jugteßeu, fdjmeljenb »er* ZAŁAKOMIĆ. Bndtk. ob. Rozłakomić. fłopfen, Jitmad;en. Smoła do zalewania. Broter. 254. Żale- ZAŁAMAĆ, ‘ZAŁOM1Ć cz. dok., Załamywać czestl., załamu-wają wystrzelane zapały armat, żeby na ich miejsce nowe - je pr. contin. ; Bosn. zalomiti ; Hoss. saJtOMHTL, 3ö;iaMUBaTb ; odwiercieć. Jak. Art. 1 , 208. Wystrzelany wypał ma być zalany, ib. 1,208.-— §. Zalać słód. Bndtk. w wodzie rozmiękczyć, baö SOialj eittmäfferu, ob. Zalewka.— §. Zalewają parchy całą głowę komu. Bndtk. wilgotno zajmują, ïlewaja się na całt j głowie,, jufammcnfüießcnb bebeden. Głowa parchem zalana , kib zlana. — § W zimie Stróże zwykli mieć latarnie dla dozoru na oborze bydła , aby się złym położeniem, ile cielne krowy, nie zalały. Haur. Sk. 20. żeby w mokrzu na leżały, baß fte ntdjt tttt tiaffett HitratpC liegen. — \ Zalewa się papier, abo na papierze litera, pismo; diffundit charta bibuła atramentum vel literas, atramentum in charta bibuła diffunditur, cf. przebija papier. Cn. Th 1375. ba3 papier läuft, bte @d)rift fließt ouf ibnt sitffamntcn, fłtyrt jufammen.

Załączać niedok., za czym dołączyć, przyłączyć, dodać w związku z poprzedzająoem ; (jintCtt ftubattgen, mit beplegett, onfugett; Vind. perdjati, persta-viti, nadostayiti ; Boss. BK.MOUHTb, BKjnouaTt. Załączenie, przyłączenie, annex; Xind. perloshba , doloshba , per-klad, vklenik , notersklenénje, Scplage, 2lnfdjluß, ©in» fd)luß. Załączam, załączenie, n. p. do “listu, do pisma, cf dodatek. Trój. Si 1053.

ZALĄDZ,

ZAŁĄCZYĆ ci. dok.,

Ł    ’

zalągł, zalęgło, f zależe , zalęguje cz. jedntl, , Zalęgać niedok., (cf. zafedz, zalegnąć, zalegać, zależeć); zaród w jaju, w nasieniu do wylęgnienia doprow-adzić ; (tuSbruteu , 51rut berporbrtngeit pr. et fig. ir. Ciepło pożyteczne i miłe zalega każde nasiono życia. Staś. Bujf. 59. Zalęgnienie robactwa. Xiadz. 75. baê SBurmerbriltcit, Sur* uterbedeu, bte SOürmeibrut. — §. Zalęgać się, zająć się w zaród, roić się, mnożyć się; cit^gc^ccft merbett, fid) om”bfden, au^brfiteń, , niften. Zalęgać się robactwem, przejść w robaki, zakrytym być zarodem robaków; ilt S&krnter übergeben, roQ SDîabcn merbett. Którzy zostawili manny do poranku, jęło się zalęgać ‘chrobactwem , i pogniło. W. Ecod. 16, 20. (obróciło się w robaki. Bibl. Gd.); e3 murbe »od SJîaben. Na słomie spi sknera ośm-dziesiallflin , a w skrzyniach zalęga pastwą molów bu-twiejąc bławat Zab. 9    6i. liyck — Zalęga się jaje,

zalęgło się jaje, animatum est. Cn. Th. 1574. brtS 69 tjl

, na lodzie, mieć pod sobą most lub gający, ei« ^eftpflafter bet) bert SBimbarjten. Maść ta da-;    auf ber Sröcfe, auf bem @ife    eiu&re»    leko lepiej spoi    i zgoi rany, aniżeli    inne    plastry i    zała-

d)en,    burdjfrtUert,    ïmrdjftnfen. Uciekli na jeziora ,    ale że    fty barwierskie.    Syr. 99 i. Barwierz    mu    pół    gęby    zała-

jeszcze lód był cienki, załomili się, i potonęli. Biel. 371.    wty zaprawił. Gorn. Dw. 206. Pępawa ziele rany wiel-

Nie jeden kupiec zapłaciwszy mostowe, załamał się na    kie haftuje, spaja i leczy, lepiej daleko, aniżeli lazie-

mośeie. Kras.    Pod. 1, 279. Ziłomawszy się dnia    jedne-    bnice albo barwierskie załawty i dratwy,    bez    uprzykrze-

go z    mostem    na    bagnisku , posłałem po konie do bliż-    nia rannego, i    bez bólu. Syr. 513.

szej wsi. Kras. Dos. 272. ZAŁAMEK, ob. Zalomek, załom. ZALATUJE , ob. Zalecieć.

ZALAMOWAĆ cz. dok., lamami zaszyć, obszyć; mit ßaljuteit ZAŁATWIĆ cz. dok, Załatwiać niedok., łatwiejszym uczy-befejen, beudben. Bndik.    nić, ulżyć; (Erleichterung »erraffen, erleichtern. — §. Za-

ZAŁAB1C cz. dok., zachwycić, zagrabić, porwać uchwyci-    łatwić interes, rzecz, sprawunek, ułatwiwszy zakończyć,

wszy, zająć; erfaffcu, erbafdjcn, entnfd)en, ergreifen. Wlod.    zagodzić, dotrzeć, dobić; eine (Sache beenbtgen, jur gub*

Dudz. 13. Ca. Th. 1574'. Co wilk załapi , próżno wy-    fcjjaft bringen. Już pożegnam panią, bo potrzeba ten in-

dzierać. Ca. Ad. 106. Smok on po polu kogo mógł teres załatwić. Teat. 15. c, 54.

szerokiem Gdzie nie załapił, to zaraził wzrokiem. Tward. ZAŁAWIAĆ, ob. Załowić. ‘ZAŁAWTA, ob. Załata, załatać, Daf. 4. Turcy, co wiedli wojnę z Wenetami, wielką    ZAŁAZ1C, ob. Zaleźć.

część ubogich pielgrzymów załapili,. a w niewolą zało- ZALĄŻEK, żka, m, zdrbn. rzecztvn. zaiąg , zalęgły zaród, sną pobrali. Teof. Zw. U 4. Kto jedno z Piskaryi albo    ( cf. nalęże) ; 35rut, $ötu3 pr. et fig. tr. — la specie:

do Piskaryi jechał, każdego załapili. Warg. Radź. 541.    Zalążek, zalęgły zaród jaja, w jajku; Ross. 3apo4biiirb ,

Przyciągnęli byli, aby Skanderbega obskoczyć, a mię-    3apo4"B bs afiiii. Gniazdo dla kury za piecem nie do-

dzy się załapić mogli' Baz. Sk. 581. Kijowianie poczęli    bre , że nierówne ciepło pieca wielu ‘zaparstków, t. j.

martw'ych zalążków, być może przyczyną. Kluk. Zw. 2, 110. Haur. Sk. 119. Kury, wyniósłszy zalążki jaj zawartych , nowe już urosnąć nie mogą. Kluk. Zw. 2, 99. (Na obrazie) z niezgrabnych zalążków kształtna postać składnie Zmysłem i chęciami władnie. Nar. Dz. 1, 26. rysów, zarysów, początków.

< CP

się na

lód

Polaków z Bolesławem u siebie na leżach będących , zabijać, gdzie jeno którego załapić mogli. Stryjk. 155.

W nocy śpiących załapili. Paszk. Dz. 121. Złośliwi bywają załapieni w radach , które umyślili. 1 Leop. Ps. 9,

2 b. Gdy się nie spodziejemy , a jeszcze żyć chcemy , tak z tego świata załapieni , jako też i przed stolicę

ob. Zal. ŻALĘ się, ob. Za-

pańską postawieni będziemy; tam po tym załapieniu, ZALAZŁY, ob. Zaleźć. ŻALE, czasu pokuty poprawienia rzeczy swych nie najdziemy. j|(4 sjg

Żarn. Post. 3, 740. Niech załapi lichwiarz wszyslkę ma- ZAŁEB, łba, m., miano charta. Ryd. ilhkr. Słanie CtneS &b> jętność jego, a mech rozszarpią obcy pracę jego. Bibl.    _ g. Załeb , ZAŁEBEK, bku , m,. ZA ŁEB KI

Gd. Ps. 107, 11. (niech "'szperuje.-1 Leop.). Łakomieć    plur., chodzenie za łby, porywanie za łeb, za włosy,

biega jako na szrubach, myśląc jakoby gdzie co załapić,    bijatyka, bitwa, zatargi, zaciągi; ftopfjaiifen , Äopfraufen

albo wyłupić, albo wyszydzić, albo wyl.chwić ,, albo wy-    SRaufm9> ©digère» ; Boh. lom ( cf. ‘łamać się z kim)'

kłamać. Weresz. Reg. 97. Gdy Orfeusz w piekle za-    pranice, (cf. 'prać* bić); Vind. pipanje, boi, ardria,

grał, ^w ten czas Tantalus załapił kęs wody. J. Kchan.    rafiika , prepir , pipenga , karka ; Ross. BO.iocHHKa , bo-

^74.    ,    æochuouku (cf włosy), Apaita, (cf. drzeć). Między nie-

ZALAS, a, mi., miano psa gończego.    Ryd. Mskr., Statue przyjaciół uciekając, mieli zawsze turnieje i załby goto-

eineś.©tdu&erMcS, 4 Zaleźć.    we. Tward. Wł. 41. W załebku prywatnym, kto guz

ZAŁATAĆ, zalatuje ob. Zalecieć.    na    odniersie, ten go w zysku swego pojedynku

ZAŁATAŁ cz. dok., Załatywać czesll., zalatuje pr. contin. ;    sain j nos, Smotr. Ex. 27. Polacy o zadanie niepra-

łatą zaszyć, zakryć, zająć; juflkfeit, öerfücfeit , ltttt etnettt    wdy, nie załehkiem tylko, też i żelazem czynić zwykli.

^Itcf jubeefett , Jltntarfyeu ; Sar ab. 1. faplataeż, (cf. płatać);    Krom. 23. Sławny po wszystkich karczmach niezrówna-

Bosn. zakarpiti , zakrnppili , okrippili ; Ross. 3an.iaTHrb,v ny rnestwem , 1 nie jednym z chłopami w załebki zwy-sauHHHTb, 3auHHHBarb, (cf zaczynić): -Eccl. aan.iamiBaip.    cïçstwem. Węg. Or g. 9.‘ Kudów co dla uciechy ludzie

Darmo sypie, kto w miechu nie załata dziury. Pot. Arg.    swojej mają, Trakowde do załebków pijąc zażywaja. Lib.

634, Juzci tak muszę tym oziurę załatać. Papr. Kol.    gjor ja. Tumulty czeste W izbach sadowych czynią i

L 2 b, (cf. zatkać). Oni robotnicy załatali-Ja zaprawiali    z»|ebki gęste. Siar. Vot. E 4 b. Chłopcy iaezpieczn ie z

rozpadliny w ścianach. 1 Leop. 2 Parał. 2 t, 13. big.    Kupidem stroili to bitwy Żartowne, to załebki , to chyb-

tr. Ciszej! mówię, bo ci gębę pięścią załatam. Teat. 10.    kje gonitwy: Zimor. Siei. 225.

- Î’ati Za*l7kîp* wTAühn?* ~ z datame actio et opus ZA- zàlecaq ZALEGALNY, ZALECANKA, ob. Zalecić.

ŁATA, ZAŁAWTA, v, z., zaprawa łataniem, i łata za-    ’

(distng zapłata); Vind. s»piata ; Cara. saplàta; Croat, za-kerpanye ; Bosn. zakarpa, prikerpa, krippa ; Ross. 3a-n.îaîa, 3an.iaTna, 3auiiHKa ; Eccl. uaan, ÆocKyH'b, 3a-luaTa. — ‘Załafta, ‘zaław.ta barwierska, plastr ran

799

ZAŁAMEK - ZAŁATA.

ZALATUJE - ZALECIĆ.

szyta; ba^ 2luêfd(!ett , SluSgeflicfte, bcr.gltcf; Boh. zaplata, ZAŁECHTAC , f załechce cz. dok., Załechtywać częstl, za-

łechtuje pr., zacząć łechtać, łechtaniem nadwerężyć , za-< szkodzić; Ross. 3ameKOTaTb, atifangeit ju fi^elit, ner* üjjelti, ju ©Rauben fi jelit.

ę ścią- ZALECIĆ, ZALETNIĆ cz. dok,, letnim uczynić, nieco zle-

800

ZALECIC- ZALECANKA.

ZÀLECALNY-ZALECANEK.

cić, zletnić ; ein wenig lau machen, »erfragen lajfen, wärmen.

ZALECIC cz. dok., Zalecać niedok., zalety wystawiając polecić , zarekomendować , zjednać łaskę komu , zachwalić; Boh. porauceti , (cf. poruczyć) ; Dal. preporuesili ; Croat, preporucham , preporuchiti ; Ross. peKOMćHAOBaTb, OAoópaTb , anemfefilen, empfehlen, anpretfen , anntttmen. W zalecaniu potrzeba , aby ci , których zalecają, takowymi byli, za jakowe je być zalecają. Gil. Post. 164. Patrz z pilnością , jakiego zalecasz człowieka , byś się wstydu za cudze winy nie nabawił ; mylim się, mniej godnego czasem zalecając. Mon. 75, 310. Zalecaj ostrożnie każdego , wiedząc człeka być odmiennego. Cn. Ad. 1297. Nie osoba, by też była najświętsza, prawdę, ale prawda osobę, by też była najwzgardzeńsza , zaleca. Żarn. Post. 132 b. Ewangelista ś. Annę zaleca, naprzód od familii i domu jej, k temu od darów bożych, nadto jeszcze od stateczności stanu jej. Żarn. Post. 35. Chrystus Jana ś. od stateczności zalecał. Biał. Post. 39. Zaleca pan Jana ś. od skromności żywota jego wielkiej. Żarn. Post. 12 b. Tobie, uważny czytelniku, nie zalecam , ale polecam skończoną robotę moje. Btaz. Krom. 786. (nie tak zachwalam , jak się z nią wpraszam). Palestyna , ziemia wychwalona , gdy sam bóg one dla wielkiej obfitości i urodzajów, często w piśmie ś. chwalił i zalecał. Jer. Zbr. 2, 7. Imem go jej w-ięcej zalecała, tym bardziej nim , ganiąc go przede mną , gardziła. P. Kchąn. Orl. 1, 113. Życzy sobie tego miejsca , i mnie prosił, abym go zalecił. Boh. Kom. 4, 117. Jakem posłyszał , że mi innego zięcia zaleca, wolałem nić nie mówić. ib. 4, 128, (cf. .stręczyć , nastręczać). Prosta jest mowa prawdy, nie potrzebuje wielkich ‘zalotów i wywodów, sama się zaleca i okazuje każdemu. Gil. Post. 99 b. (cnota sama się chwali, cf. dobremu piwu nie potrzeba wiechy). Białogłowa milcząca, zaleceńszą i milszą bywa ludziom. Petr. Ek. 102. wziętszą, ma większą zaletę ; ift mehr empfohlen, fiat rncfr SepfaH. Zalecanie , zalecenie actio , zarekomendowanie , zachwalanie, fcaS Slnempfefjlen , (Empfehlen, flnpretfen ; zalecenie, ‘ZALECANKA, ‘ZALECANKI, ‘ZALEG1NY opus, effectus, bte (Empfehlung; i to co kogo zaleca, zaleta, zalety, olleó n>«8 einem sur (Empfehlung Ment, maë tfu empfiehlt. Zalecania godny, commendabilis. Cn. Tli. 1574. entpfefp ÏUltgêmÜrbig. Jan ś powinien być u nas wielkiego zalecenia. Biot. Post. 59. (wielkiej zalety, wziętości, czci, wielbienia). Wziąwszy zalecenie od króla do Klemensa VII, wyjechał do Rzymu. Steb. 2, 166, (ob. niżej: zalecalny list). ' Öszlacheajac swe życie cnotliwemi i spra-wiedliwèmi uczynki, u wszech ludzi miłość i. zalecenie mieli. 1 Leop. 5 Mach. 5. Ludzie w Niemczech trafią łacno to wszystko co obaczą, mają wielkie zalecenie w rzemiosłach, suknach, płótnach. Boler. 80. (sławę, chwałę). Jakiej się kary boisz głupcze za te czyny, Które-mić sław'a daje wieczne zaleciny. Bardz. Luk. 148. Poseł Tatarski nie miał w swej legacyi, jedno zalecanki. Gorn. Dw. 153. ( komplimenta ). Dobry chrześcianin , bliźniemu woli ‘usługować , a ku niemu miłość oświad-

czać uczynnością , a niżeli długiemi obietnicami i zalecankami go bawić. Gil. Post. 100. (ofertami, kompli-mentami , ceremoniami). Kto sobie dawa piosnki śpiewać, zalecanki stroić; ten bywa odwiedziony od weselenia się w Chrystusie panu. Gil. Post. 12. (pochlebstwa). Zalecający, 'ZALECALNY, rekomendacyjny ; Croat, pre-porùchni ; Boss. npenopyqnTeibHMił, (Empfehlung^ *, empfelj: lenb. Odesłano mi list zalecalny osoby mojej , kiedym jechał do Jeruzalem. Warg. Radź. 354 ; zaletny list. Cn. Th. 1575; \ind. perporozbnu pifmu ;, Eccl. npoi3*aa rpaMiiaTa, ein (EmpfefilungśjdjretDen. Dany mu był paszport, także i list zalecalny do wszystkich stanów chrze-ściańskich. Warg. Radź. pr. Wiadomo Wac Panu, że list zalecający od kogokolwiek bądź, nie powinien wpływać do tego interesu. Teat. 39, 170. — Zalecić, zaszczycić, szczycić, zaszczyt czynić, zaszczyt przynosić, zdobić ; empfehlen-, efren, gieren, (Efre machen, (Efre brin* gen. Żołnierz dobry cieszy się szramą, której na wojnie dostał, i tym rycerstwo swoje wysławia i zaleca. Dambr. 233. Uważ krew' drogą', która cię zaszczyca , Z jakiego ojca , z jakiej jesteś matki , Jaki cię ‘wychów przed światem ‘zalica. Kniaź. Poez. 1 , 26. Z drzewa, które dobre jabłka rodzi, ziemia, która ono drzewo uchowa, zalecenie ma. Sk. Żyw. 1, 15. zaletę, zaszczyt; (Em* pfeflung, Sob, (Efire, 5îu|m, fjjretó, Bierze. — Zalecać się, chwalić sję , przechwalać się , chełpić się ; ftd) felbft rttfl* men, loben, preifeii, prażeń. Podłego to serca zwyczaj, zalecać siebie samego, i to sobie przypisywać , do czego się nie poczuwa. Boh. Kom. 4, 267. — Zalecam się, popisuje się. Cn. Th. 1374, cf. zakazuję się, ftd) au$* geicbnen, ftd) fiersjortl/un.— Similiter: Białegłow-y zbytkami się zalecą do ludzi. Cost. Gor. 130. szukają zalety u ludzi , starają się podobać, cf. kokietować. — $. Zalecać się bialejgłowie, honeste, małżeństwa żądać. Cn. Th. 1374. starać się o nią, cf> zalotować, einer bte (Eoitr ma* d)ett, Itnt fte freien. Zygmunt August rychło po pogrzebie małżonki pierwszej Elżbiety, począł się swatać i zalecać. Barbarze Radziwiłównie. Slryjk. 747. Dziś się zaleca ten , a drugi żeni. Jabl. Buk. P 4 b. Cp się radzi zalecają, nie radzi się ożeniają. Rys. Ad. 8, (Sorab. 1. lubtżżu ; cf. lubuję, cf. cholewy'smalić, cf. służyć damie, cf. umizgać się). Gospodarz miał ‘dziewkę, tylko jedno dziecię, Dyabeł jej się zaleca, ociec nie od tego, Matka jej przygłaskujc, podle niego sadza, Jak własnemu synowi na wszystkiem. ugadza. Papr. Koi. N 2. Zalecanie przed małżeństwem, zaloty, zalety, zmawianie panny, officia procorum. Cn. Th. 1374 ; ZALECANEK, nku-, m., ZALECANKA, i, z, plur. ZALECANKI; ba$ freien um eine, boë Sour SJładjen, (cf. fryjowanie, fryjeir-atwo). Nie bronił im miłości i inszych zalecanek wsze-tecznych. Petr. Pol. 90, ob. Gamraetwö , 33n^lcrcp. Ty z takową zalecanką Na folwarek , Do kucharek. Kniaź. Poez. 3, 315. z takiem oświadczeniem miłości , z takim umizgiem , mit einer folgen Siebeëerfldrnng. Dość tych zalecanek Mości Panie. Teat 18. b, 43. Więcej sobie każdy jedno słówko skłonne , jeden najmniejszy znak ludzkości takowej białogłowy waży, niż ‘najwiętsze ‘zaleczan-

ZALECI CIEL - ZALECIEĆ.

ZALEC1ŃY - ZALEDZ.

801

(puren. Kwiatek piękny mała rzecz, choć stoi z daleka, Nie widać go, a wonność zaleci człowieka. Bej. Wiz. 112 6; (dutng. zaleci, zaleca kogo, co). Trucizna była tak jadowita , źe kogo najmniej zaleciała, umarł. Biel. 415. Zaleciało lekarstwo Tyberyuszowe Kaligulę ; obo-luit Tiberius antidotum. Cn. Tli.' 1574. Zaleciał mię od ciebie czosnek, zakurzyłeś mi czosnkiem ib. Z data od niego « pachnie, wydaje wonność; er ried)t , buftet, giebt Ctlicn ©erud). Poczciwy człowiek staraćby się miał, aby co najpiękniejsze perfumy od niego załatały cnot a po-czcziwych spraw jego. Bej. Zw 91 b. "Ano co dalej tym ci piękniejsze wonności a rozkoszy załatają od niego. Bej. Post. G g 4 — Aliter : Załata mię , abo zaleciało mię coś o samówł.-idzuie ; est nonnuHus odor die-taturae. Cn. 7h 1028. dało mi się słyszeć, doszło mnie, cê ift mir 511 £tyren gcfomnten. Załata go ten zamysł. Tr. dochodzi go, cr befommt Sßittb bntum.

ZALECIMY , ZALECANKI , ob. Zalecić.

ki, najznaczniejszy 'pokaz łaski drugiej. Gorn. Dw. 231. deklaraeye miłości, umizgi. — § Zalecić komu, zadać mu zlecenie , zlecić mu ; einem einen Auftrag geben, ttym auftragen, ttym empfehlen, aneinpfetylen. Jegomość mnie zalecił, abym Wac Panu powiedział wyraźnie, zechce, żebyś ten dokument pilnie roztrząsnął. Teat. 59, 28. My król wraz z stanami zalecamy wszystkim magistratom, aby ...

Bndtk. — Aliter: Zalecamy nasze królewskie pozdrowienie. Bndlk. zasyłamy, oświadczamy, eutbicttyen unfcrit ©ruß. ZALECICIEL , a, m, ‘ZALECACZ , który zaleca kogo drugiemu. Wtod. Cn. Th. .1574. ber (Smpfebler, 2Iu* empfeljler ; [Croat preporuchitel). W zalecaniu potrzeba, aby ci których zalecają, takowymi byli , za jakowe je być zalecają, aby tak uczynności z miłości nie oddali z sromolą zalecaczowi swojemu, ‘gdzieby się inakszymi S być okazali. Gil. Bost. 104. — W rodź. źeńsk. ZALE-CICIELKA, i, polecicielka, commendatrix. Ma.cz. bie Glttp* fetylertitn; Croat, preporuchitelicza.

ZALECIEĆ, zaleciał, zalecieli, f. zaleci, zalecę cz. dok., ’ZAŁĘCZNY, n p. Owcarze, osepni, paohtowie , załę-Zalalać niedok., Zalatywać czestl., ‘Zalatować, zalatuje    czni.... Vol. Leg. 3, 557;    'falemzni. Vol Leg. 3 589;

con lin. ; Boh. zaleteti; Sorab. 1. falecżicz; Corn salejtâ-    ‘faleczni. ib. 2, 989. może    załęczni. od załączenia swo-

vam ; Vind. saleteti ; (Croat. zaletAvamsze ; Ijosn. zalele-    ich owiec do pańskich, cf.    Germ. 2)?cnge(d)àfcr, ob. Pań-

tise cum impetu involare ; Slav, zaletitise, isterkati « wy- stówy.    ^

ciec, wycieczkę czynić, wybiedz) ; Bag. zaletjelti; Boss. ZALECZYĆ cz. dok., Zalekować, Zaleczać niedok., lecząc saaerfeTb , 3aJieraTb; załatam gdzie, volando pro cul pro-    zagoić, jtttycilen, Jltcuriren.    Zaleczywszy ranę, zostaje

vehor. Cn. Th. 1574, latając się zapuścić, btë turbin tt)fg*    blizna na znak rany. Żygr.    Gon. 450 — .Zaleczyć, za-

fliegcn, mett Jttegflicgeu. Sępowie do smrodliwych trupów lokować kogo na śmierć, jit ïobe Cltrirnt. Bndtk. zalalywąją. Buk. Chodk. 20. Sokoł z wielkiej popędli- ZALEDWIE adv., ledwie , z trudnością. Cn. Th. 554. Fount, wości tak daleko za ptakiem załata, że się ‘więc do pa- mit 9?Pity, mit fDîütye. Krakus długo wzbraniał się xię-na nie wtaca. Cresc. 619. (unosi). Krogulec, gdy mu    stwa ; wszakże prośbami i przynagleniem a miłością oj-

sie tęs&niło u pana, chcąc ‘zasię wolność mieć, żale-    czyzny zniewolony, zaledwie opiekę Rzpltej przyjmuje,

ciał od niego. Ezop. 89. (odleciał, wyleciał, poleciał da- Krom. 55 ; tandem.

w ostatniej rozsypce tu próżni wędrują. Przyb. Milt. 88.

(aż tu się chronią , zaciekają). Turcy jak nienasyceni jastrzębowie na obłow, ustawicznie po chrześciańskich zalatują krainach. Tr. zapędzają się, zabiegają, zaciekają , btë rootyin tyerumfłreifen. Kula aż tu zaleciała. Ld fte Ift biê hierher geflogen geîommen. — $ Zalecieć, lataniem ubiedz, wyprzedzić; uberfliegen, im fliegen übertreffen. ju* uorfommen. Drugi nad xiçgami ‘rzkomo przepieruje, Chce sokoły zalecieć, więc rozum szychtuje. Bej. Wiz. 90. (wyżej się wzbić, celować). Puszcza ptaka, który Ru-bikona rączego zalatuje z góry. P. Kchan. Orl. 1, 197.

—- g. Zalecieć kogo, lotem zastąpić mu; einem in ben 59eg fliegen, ibm entgegen geflogen fornmen. Ptastwa gęste wkoło Zalatują go, to w bok, to w czoło.> P. Kchan. -Jer. 429. — §. Zalecieć na kogo, lotem natrafić, napaść ; ouf einen (unfliegen, Eintreffen pr. et fig. tr. Choć na cię ledwo promyczek załata , Wiem żeć me szczęście zawisnym nie zrobi. Zab. 12, 119. Nar — Zalecieć kogo, o powietrzu, trafić kogo, zawiać go; einen treffen, anmefyen. Wszyscyby raczej gardła dali, niżeliby pana im wdzięcznego miał z jakiej strony i zły proch zalecić. Bej. Zw. 46. id. Weresz. Reg. 57. — Załata mie co, wonią, smród, głos. Cn. Th. 1374. zawiewa mię , daje mi sie czuć, słyszeć ; metyl nticty an , läßt ficty

kładąc się leżeć, z>stąpić co do miejsca, zająć; (id) tyinlcgcnb auäfüßen, ciiniebmen, be* bccfen. Już Podola żyzne niwy Chmielnicki hordy zalegał, Już głos matek przeraźliwy W smutnych się skałach rozlegał. Nieme. P P 152. Zaledz, zapalić; opfl fußen, auêîüflett burd) ^)infaßen, ^itiftûrjen. Tysiącem trupa zalegli ulice Przestr. 47. rfak na śmierć Trojanie , jak i Grecy biegli , 1 fiole zmieszanemi trupami zalegli. Dmoch. II. 108. Trudno wątpić, że taka Jowisza jest wola, By Grecy sprośnie trupem te zalegli pola. ib. 2, 41. — Aliter: Zalegać pole* zalegać się, zależeć się, próżno miejsce zastąpić, leżąc gnwśnieć, zasiedzieć się anf bet Sdrentyaut liegen , fnuHnijen. Mvśl jego była , jeszcze choć i na starość, nie zalegać fioła, Otrzeć się o mury Konstantynopola. Groih. W. 542 My mając takich nieprzyjaciół, pola nie zalegajmy, przyuczajmy się do zbroi na wojnę z nimi. Sk. Kin. 77 b, (cf domator, domak , lega rt, piecuch , gniazdnsz ). — Z ledz mary, zaledz w grobie « poledz, umrzeć; auf bie $abre fommen, anf* gebatyrt merben, tn3 ©rab jn liegen fommen, fttty auf bie

leko). — Fig. Rozprószeni po ziemi aż tu zalatują, I ZALEDZ. ZALEGNĄĆ, zaległ, f. zalegnie, zalęże, zalegnę, zalcgę med. jedntl, Zalegać niedok., (cf. zalądz, zalegać); Boh. zalehnauti , zależjm per somnium opprimere, zalehnauti obstrui, zaleldy obsttuclus; Cain, salęgam re-condo ; Boss. 3a.ieub, 3a^eraTb, cjem ca, coeranca, 3a-BaaaibCfl, § 1) zaledz co.

101

Słewmh Linie ge wy i. S. Tom TI.

802

ZALEGŁOŚĆ - ZALĘKLIWY.

ZALEK - ZALETA.

Zebr. Ow. 295; (consternatus timor). Ten, którego nie-zmieszanym, niezalęknionym zowiemy, mało i rzadko się kiedy zmiesza i zatrwoży, nie zaś nigdy. Pilch. Sen. list. 2, 384. Zalęknienie, *ZALĘK, u, m. , n. p. Cycero sam o sobie twierdzi, iż mu się i razu nie zdarzyło , aby mówiąc publicznie z razu jakowego zalęknienia nie uczuł. Mon. 72, 262. Telemak mężny bez zalęku. Jabł. Tel. 286.

33nÇre legen, fid) inS ©rab legen, fterben, abfdjetben. Cokolwiek nie jest ciałem, me zalęże mary. Zab. 9, 39.

Zabi. Abraham umarł, i zalegli w grobie prorocy, co tu niegdy żyjąc trwali. Odym. Św. N n 2 b. Ustąp' na stronę prywato przeklęta , A w nieszczęśliwym zaląż pierwej grobie, Niż.... Arckel. ded.— Zaledz czyje mary, czyją głowę > zastąpić jego śmierć , umrzeć za niego , umrzeć przed nim., uprzedzając go; fiatt jemanbeS fterben, feine 33aljre entnehmen. Niechaj ja twoje mary śmiertelne ZALEKOWAĆ , ob. Zaleczyć.

zalegę, Niżli się z tobą tak prędko rozprzęgę. Zimor. ZALENIG się zaimk. dok., Zalenieć nijak. ; Ross. 3aaeHHTŁ-Siel. 133. Dla czegom twej nie zaległ głowy nieszczę-    ca; stać się leniwym, zależałym, zgnuśniałym, zagnu-

śliwy? Zbił. Lam. a 3. — §. Ogólniej: Zaledz, zastąpić    śnieć, opuszczać się, faul mib träge werben. Deses, za-

miejsce , zająć, zasiedzieć, zatkać, zahamować, przejąć    leniały. Urs. Gr. 162. Zawsze chce więcej, co ma,

miejsce, drogę, być na przeszkodzie; ben ^lajjS eittneip    lekko ceni, Lub wierzga w szczęściu, albo się zaleni.

men, yorliegen, im SDßegc liegen, ben 2Beg üerfpcrren,    Zab. 14, 100. Nar.

yerftopfeu.    Gdyby matka rodząc umarła, potrzeba jej ZALEPA, y, z., rzecz do zlepiania służąca,

bok lewy otworzyć, bo prawy bok nie jest tak ‘godny ani tak wolny, dla zależenia wątroby, kędyby dzie-cię wyjąć. Sienn. 463. Uszom ta.woda pomaga, gdy w nich ropa, ostrupienie , zależenie abo głuchość z pełności jakiej się znajduje. Śyxt. Szkł. 224 ; (sordium op-pletio). Alpów szlak zaległy nieprzebyte góry. Bardz.

Luk. 32. (zamknęły, zaparły, zawarły, zawaliły). Droga, lasów gęstością , gór wysokich przykrością i wąwozów ciasnością zaległa i zawalona. Stryjk.- 631. Było tam    glutino cera.

żywności dosyć , ale naszym zalegli od niej Węgrzy, i nie dopuszczali żywności wieść do nich. Biel. 416, (cf. zaskoczyć komu od czego ; Eccl. ^aaeijiu , 3a.ierato zasadzam się w zasadzce, cf. *załoga). — Similit. Tę-skność całą głowę mi zaległa. Karp. 1, 42, zajęła, tyat mir beu ganjen Sîapf eingenommen. — §. 2) Zaledz, nie ZAŁEPKI, ZEŁEBKI, ob. Załeb , załcbka. — ZALEPIAĆ, przestać leżeć, zostać na miejscu, zostać nazad; liegen    ob. Łeptać , chłeptać.

bleiben, jurne! bleiben, atrôbletbeit, ntefftänbig bleiben. Ko- ZALESIE, ia, n., locus trans siham. Cn. Th. 1374. et 4591. misya ma się starać o odebranie wszelkich zaległych po-    miejsce za lasem. Wtod. Ort Ober ©egettb (unter bellt SSfll»

datków. Gaz. Nar. 1, 195. (niedoszłych, niedoborów,    be. ZALEŚNIG cz. dok., zagaić w las, w las zapuścić,

ob. Zaległość).— §. Zaledz, leżeniem zbyt długiem ze-    zadrewnić, zadrzewnić, walbtg madjcit ; ZALESNIEĆ nż-

psuciu podpaść, zależeć się; fid) perliegen, bitrtf) Siegen    jak., stać się lasem, roalbig werben. ZALEŚNY, a, e, za

alt unb f^abbaft werben. Zaległy towar * zależały , Ross. sajeacB, 3aBa,ib. ZALEGŁOŚĆ, ści , i., to co się zaległo, zależało*, rzecz zaległa; baś Siegengcblielme, @i|en* gebliebene. Ziele to sapkę i zaległości w głowie, co inni ‘ryrną zowią, leczy. Syr. 402, (cf. zatkanie, zapcha- ‘ZAŁESfZNY, a, e, — ie adv., łgarski , kłamliwy, lügenhaft, nie, cf. wozgrza , wozgrzywość).— Zaległość, zaległa należytość, suma; eine rücfftänbige (Summe, ein SRûcfftanb, fRemanent. — §. Zaległość towaru, uszkodzenie z długiego leżenia -, ba$ ftd» gediegen, bie (Sdjabljafttgfeit tum ju langem Siegen. ZALĘGNĄĆ , ZALĘGŁY, ob. Zalądz.

ZALEJĘ, ob. Zalać.    ₄

ZALĘKN4G się zaimk. jedntl., zacząć się lękać, przestra-

toomit man

oerîlebt. — Zalepa w piecu hucianym, babka, zawora otworu, ber <Sd)lußftein be^rn Sfbürlo^e im lloben Ofen. Bndtk. ZALEPIĆ, f. zalepi cz. dok, Zalepiać niedok. ; Boh. zale-piti , zalepowati; Vind. sakapati, safmoliti; Rug. zalje-pili, zaljepglîvati; Ross. 3airfenHTt, 3ajtnjaTB; Eccl. saib-ILUUO ; lepiąc zakryć, zatkać, zapchać, zasmarować, zakleić, zaklajstrować ; oerFlebett, juflebeu, befleben, oerftop« fen. Zalepiam co, claudo foramen, rimam argilla , luto,

Zalepianie, zalepienie; Ross. 3ajibnKa, zalepka. — §. Zalepiać co gdzie, lepiąc przykleić; roo&tn aitleimeu, anfleben. Strzyżenie włosów przy chrzcie, i zalepianie ich w wosk. Sak. Persp. 2. ZAZA LEP1ACZ , ZALEPIGIEL , a, m., ten co zalepia, ber Mebcr, Weber. W rodź. zeńsk. ZALËPICIELKA, i.

Cn. Th. 1374.

lasem będący, (unter bem SBalbe beftnbltcb. ZALESZCZYKI, yk, p/ur., miasto w Pokuciu nad *Niestrem. Dykc. Geogr. 3. 207, iRame einer (Stabt. Adj. [ZALESZCZYCKI 2 , ‘ZALESGZYK0WSK1, a, ie, od Zaleszczyk.

Anioł, który wystąpił przez podniesienie pychy swojej, był wnet wytrącon z onego miejsca świętego , które w sobie nic niewiernego a załesznego zadzierżeć nie mogło. Rej. Post. J 7, sed. cf. ‘fałeszny « fałszywy. ZALETA, ‘ZALOTA, a, m., ‘ZALOT, u, m., (distng. żalot, od zalecieć); Zaletka, Zalotka , i, z., zdrbn.\ zalecanie, zalecenie, zachwalenie, zaszczycenie, i to co kogo zaszyć się; »on @u)recfen    befallen    werben,    erfdjretfen,    »on    lecą, zaszczyca; ba$ dśmpfeljlen, bie (Empfehlung, baô ®m*

§urcf(t befallen werben.    Jak się zalęknę,    to mi słów    do • fefjlenbe, baö jemaitb fur fid) bat; (Vind. perporozhenje ;

exkuzy braknie. Teat.    6. b, 7.    Takiem    się zaląkł,    że    Rosn. priporuka). Zaleta, ‘zalota, ‘zalot, zalecanie, za-

powiędzieć.    ib. 9. b,    18. Zalęknio-    chwalenie; baê Slnetnpfcbleu, ©mpfeblc«/ ßmpfebluug,

ba§ Slnpreifen. Prosta jest mowa prawdy, nie potrzebuje wielkich zalotów i wywodów, sama się zaleca i okazu-Zalękły, zalękniony, ZALĘKLIWY, podle- je każdemu. Gil. Post. 99 b. Piłata zaloty nic pożytku,

którego szukał, nie uczyniły. Żarn. Post. 3, 780. Za

nie wiem, co mu ny, zalękły, erfdjrocfen. Żadnej zalękłej postaci nie dają, Lecz swobodnemi poczną mówić słow-y. Choose. Fars. 9. Zebr. Ow. 41.

gający zalęknieniu ; fd/retffattt, fnrdjtfam. Strach zalękliwy.

ZALETA.

ZALETNICA-ZALETNY.

803

lety niedojrzałego wieku z występku i 'niezbożności szu-    chwyta się nauki, Jak inszych uprzedzać w zaloty Z miodu

kać zaczął. Stem. Cyc. 344. — §. To co kogo zaleca ,    zaraz inszej nie zna cnoty. Hor. 2, 60. Nie zabłądziłem

przymiot zaletny, chwalebny, ozdoba, zaszczyt, zasługa,    ja tu na zaloty, Alem się uczyć, matko, przyszedł cnoty,

talent; etttKtS dśtttpfetylenbeś, ©l/rebringenbe3, (Sfyre, 3tcrbe ,    Morszt. 13. Zaloty głosem, sianie w deszcz, zwada po

SSerbicnft, SJîertten , Talente. Chęci pisarza najczystsze    pijanu , rzadko z pożytkiem. Rys. Ad. 82. (miłość do

były, i do tej jednej przyznaje się zalety. Nieme. P. P. ucha szepce, cf. szepty miłosne). Szpetne zaloty staremu. pr. Co w niższych jest podłością , to w wyższych za-    Pot. Jow. 90. Wojewoda    obwiniony był przed królem o

letą, Przewinienie zasługą, nałóg etykietą. Zabi. Amf. 7.    tajemne około zony jego    zaloty. Nar. Hst. 6, 283. Choć

Moliera początkowe komedye nie mają tej zalety, na    go plagi nieraz duże u mojej żony w pociemku potkały,

którą późniejsze zasłużyły. Teat. 34. b, f i j. ( tej war-    Przecie się wraca w zaloty    zuchwały Jabi Ez. 50. — Ona

tości, klasyczności, wzorowości). Czytałem Wac Pana    się nlaszkarnica ciesząc z    3 w ej roboty, Mówi: toć mu

komedyjki ; przyznaję im wielką zaletę ; są w nich nie-    się pewnie obrzydzą zaloty. Banial. G b. Te częstokroć

które nie złe kawałki. Teat. 34 b, Bij. (że w nich wie-    nieuki, Iż powiem w śmieciach domu porosłe *betki ,

le bardzo dobrego, zaletnego, chwały godnego). Domek    Na anyżek, na pieski, na podłe zaletki, Stracą wszystko,

miluchny, fajerwerki kosztowne, kucharz dobry, winko    Teat. 43. c, 14. Wyb., ob. Fryjerstwo, ob. Gamractwô,

stare wyśmienite, wszystko to osobistej mnie zalety nie    S3 likier et), 23ul)l|ci)aft. 'ZALETNIĆA, ZALOTNICA ,* y , i. ,

dodaje. Teat. 5. c, 17. wartości, godności, zacności;    ZALOIN1CKA, iej , i., kobieta zalotna, przylepna »

perfbnltdjen SBertl), SBltrbe.    Skromność ta przyczynia Wac    przylepka, kokietka,    umizgalska, eilte GoMte. Damy w tej

Panu zalety. Teat. 5. b,    39. Powszechniejsza jest we    stolicy są zalotnice,    kartownice, próżniaczki, strojnisie,

płci niewieściej ta wada,    Wychowanie ich z zalet pozor-    zbytnickie. Mon. 71    , 609. O zalotnicka , o umizgalska ,

nych się składa. Nieme. P.    P. 19. z blikter, błyskot, po-    wykierowałażeś mię    nieszpetnie ! Zahl Dz. 96 Zalotnica,

wierzchownyv.h talentów,    z powierzchowności; fcfydnbarc    co dąży z serca do    boju. Jak. Buj. 216. ‘ZALETN1K ,

Talente, entpfe(denbe3 21eu$ere, glänjenbe Slnjśenfeite.— Żale-    ZALOTNIK, a, m., Zalotniezek, czka, m., zdrln., za-

ta, zaszczyt, ozdoba; ©(tre, Silent, 3ferbe. Pompejuszowa    letnik względem małżeństwa. Cn. Th. 1574. procus, eilt

głowa, z której Rzym swoje miał zaloty. Chrośe. Luk.    ftreper; {Vmd. fnubazh, ke eno fnubj ) ; zalecający się

269. Czas ostry zimnemi lody Florę pozbawił z swojej    białej głowie, honeste, małżeństwa żądający, ib. Zalotnik,

zalety. Zab. 14, 556. — Zaleta, szacunek, uszanowa-    sielanka. Zimor. 185. Zalotnik, starający się o    żonę.

nie, poważanie, cześć; 23eril)fcf;äf)tntg, $ere(jntlt(J,    Haur. Sk. 259. Zaletnik nieuczciwy, 'fryjerz, nierządnik.

fdjäjSUltg, Nie z xiążek dawniej działano , Co dobre miano    Cn. Th. 1574; gamrat, gach. ib. 181, Sorab. 1.    lubk,

w zalecie, 1 lepiej było na świecie. Kras. List. 2, 50.    lubcz, (cf. luby) ; Vind lubei, vesuvauz ; Ross ₍ BOJOKirra,

Ma żonę piękną z układności, miłą z obyczajów, godną    (ob. Włokita , cf. włóczyć się z niewiastą). Żaczek bez

z urodzenia, kochającą swego męża, pilnującą gospodar-    chęci do nauk, jest by zaletnik bez pieniędzy. Fur. [Jw.

stwa, dobrą matlę, dobrą przyjaciółkę, mającą u wszys-    / 2 b. Zaletnik musi mieszek mieć otwarty. Cn Ad. !2b8.

tkich zaletę. Mon. 68, 689. Pomierne i pospolite rzeczy    Był i skąpy, zaletnik łakomy. Warg. Wal. 59. *ZALE-

często fortuna wydaje, wybornym zaś samą rzadkością    TNOŚC, ZALOTNOŚĆ, ZALOTLIWOŚC , ści, z., ZA-

w, skłonność do zalot, oddawanie

jedna zaletę i szacunek. Pilch. Sen. list. 319. Tłumacze-    LOTNICTWO, a

nie Iliady przez Dmochowskiego, przez wierność i pię-    się zalotom, fryjerstwo, gamractwo, gachostwo,    umiz-

kność zasługuje na zaletę. Gaz. Nar. 1 , 226. — 'Zła    ganię się ; greperet), Siebdep, Sanieret) , ©alanteric.    Po-

zaleta , zła sława, niedobre imię; fdtt guter Sftttf, eta    spolita rzecz, iż mieszają imię grzeczności z nazwiskiem

Übler Śuf. Pod te dobrodziejstwa oficyaliści, mający złą    galanteryi czyii zalotliwości. Mon. 76, 425. Rzadko widzieć

zaletę nie podchodzą. Gaz. Nar. 1 , 547 b. — Za-    piękną dusze w pięknem ciele , nierozgarnienie, zalothwość,

leta, zalota, zalecenie się, przypochlebianie ; b(t3 Se*    a czasem i rozpusta , z gładkością towarzyszą. Zab. 5,69.

ftrebett ftd) JU empfehlen, etnsufdjtneidjelrt, b(l3 (Etnfdjtnetdjdn.    Zaiotnictwa i opilstwa pilnują; na czym młody wiek stracili,

Wzywał Waszą K. M. to na chrzciny, to na wesele, to    na tym też starość marnie przepędzają. Pilch. Sali. 269.

inszemi wszystkiemi zaloty dochodził od W. K. M. nam    Jeszcze to dzieje wieków miłych ku wspomnieniu, Gdzie

nieszczęsnego przymierza swego. Janusz. Oksz. K 2 b.    zalotność i męstwo chęć sławy łączyła Nieme. Król. pr. 1.

Wolę ciebie, co idziesz z panem bogiem szczerze, nie    Wcale to jest niepiękny dla tych zaszczyt, którzy zalo-

temi zalotkami. Opal. Sat. 47. (ceremoniami, cf. 'lice-    tność i sławę za cel mają. Tent. 13, 3. Ich to zalotność

miernictwo). Płochy pasterz wieńczył dziewczynę z za-    i zdrada miła, Tysiąc jej hołdów czyniła. Kniaź. Poez.

lotką. Przyb. Ab. 138. z umizgiem miłośnym, Itebelnb,    3, 128. ZALETNY, a, e — ie adv., p^łen zalet, godny

Itehâugelnb, carefftrenb. Deszcz złoty przepadł przez dachy    zalety, zalecania, zachwalania, empfeljluttgihtmrDtg ; Sorab.

na zalot dziewczęcy. Zab. 16, 314. (dla umizgania się    1. porucżżenitć. Mąż ten, zaletny dzieł wielkich model,

z dziewką). — Zaloty, *zalety, zalecanie przed małżeń-    Zab. 13, 411. Kobieta dla samej tylko piękności zaletna.

stwem , zmawianie panny. Cn. Th. 1474. brt3 ©OUrmadjen,    Nar. Tac. 2, 566. Ciebie    o xiąźę, nie sam    ród zaletny

b(C ©PUr, b(l$ greien um due. Zaloty, umizgi, karesy    nad gmin unosi. Zab. 11    , 59. Sława zaś ze    krwią wie-

miłośne; Ctebeln, fiiebelep, 8iebfd)aft. Oczyma, uszyma,    cznym ujęta łańcuchem,    Niech twe sprawy    zaletne zamyślą zaloty stroić. Gorn. Dw. 407. Młodzież tej tylko    cnym toczy ruchem. Zab.    9, 9. Świejorz. —    §. Zaletny,

804

ZALETO WA Ć - ZALEW.

ZALEWAĆ - ZALEŻEĆ.

zalecalny, zalecający, zachwalający, zaletę dający, fêrttpfelj* da). Z jarego żyta lepsza i brańsza bywa gorzałka, trzecią lung3*; Croat, preporûohni ; Ross. npenopynmeJbHŁjił. albo czwartą część do tego na ‘zaliwkę dodawszy owsa. Zalotny list.    Cn. Tk. 1375.    Sam się    zalecam; bo czy    Haur. Ek. 109. — Zalewek, zalanie czego kruszcem

potrzebuję listów zaletnych    do    was?    W. 2 Cor. 3, 1.    roztopionym i t. d, i to    co tak zalano; ba$

Bibl. Gd — g. ‘Zaletny, ZALOTlNY, ZALOTNICZY, ZA- ^Scr^teßen, 3ufd)me!jen, 58erfd)meljen, 58erfttten, Die 58er* LETNICZY,    ZALOTLIWY ,    od    zalet    czyli raczej zalot    fdjmeljuitg, 58erfd)n>etßung,    ba$ Serfcfmtoljene, SSerfdjroeißte.

miłosnych,    $rci)er*, 8iebl)aber*,    Stebeleę*. Podarek za-    Doświadczenie pokazało,    że zalewek wystrzelanego zaletny, miłośniczy podarek. Dasyp. X x 1 b. Podarek za-    pału , nie łączy się doskonale z spiżem armaty, tak iż

letny białej głowie albo mężczyźnie, philtrum. Cn. Tk.    go moc prochu częstokroć w górę wysadza. Jak. Art. 1,

753, cf. oględzinny podarek,.ein 8tebeêflefd)enf. Zaletne,    209. — Zalew, zalewek, miejsce zalane, zatopione, lub

ego, n., Bubst, ib. — Zalotny i t. d. urnizgahki, przy-    do zalania; Ctrl uberfd)ll)emtnter- Ort, $lflj) , ober ettt fllljlt*

lepny; Hoss. bojokhthhh (fryjerski, gamracki, gachowski),    fd)ttmnmcnber, mit SBajfer flttjufnllenber ^la£; Hoss. 3a.ioä.

galant, oerltebt, cofettifd), btt(llcrifd); (Hoss. 3a.ierHbiß, 3ajie-    Trzeba ci wiedzieć, jak głęboko i szeroko być może za-

rfc.ibiii i) zaleciały, 2) chytry, przebiegły)! Kokietki, są to    lewek w stawie, który budować myślisz. Strój. Staw.

zalotne kobietki czyli umizgalskie. Mon. 76,417, ob. Przylepki.    Rób. — Tlaf czyli odnoga morska, w którą wpada

Nieszczęśliwy, kto pojął zalotną żonę. Hot. Arg. 245.    Niemen, nazywa się dotąd zalewem Kurońskim. Nar. Hst.

Wszak Mars zawsze z Wenerą w lidze dożywotnej,    5, 63. wybrzeże, wbrzeże, zatoka; Hos. 3aMBE, ettt

Rzadko się rodzi mężny, żeby nie zalotny. Hot. Arg.    SDÎcerDnfen. ZALEWAĆ, ob. Zalać. ZALEWACZ, a.^ro.,

205. Szpetny żołnierz zgrzybiały, i starzec zalotny, Tiul.    który zalewa, ber Übergteßer, £)tugteßer, 2lu3gteßer, Uber*

Ow. 02. (szpetne zaloty staremu). Jest trochę zalotny ,    fdjinemtttcr, cf. zatopiciel. W rodź. źeńsk. ZALEWaCZKA, i.

ale to ustanie jak będzie miał żonę. Teat. 31. c, 52.    ZALEWNY, a, e, od zalewania, ^liiöjitß *, Einfluß»,

Jeszczem nie oddał hołdu miłości, nie byłem jeszcze    Überfluß*; (Ross. 3aMBiiHii od zalewania czyli zagaszenia

dotąd zalotny. Zab. 11, 395. Zahl (nie uinizgalem się).    ognia). Zalewna izba, gdzie słód zalewają, bte ©ießftube

Potępił rozum zalotnicze plony. Zebr. Ow. 269; (nimios    junt (Śinttteidjert be3 S0?a!je3. Bndtk. -- §. Zalewny, zale-

juvenum damnarat amores). Nie mogłażbym być uwiado-    wom podległy, zalany, zatopiony; Ubcrfcfjtoeminungen flu3*

miona o życiu twoim zalotnym? Nieme. Król. 4, 255.    gcfejjt, überf^œemmbar, überfc^tDCmmt. Mokrych, błotnistych

(o amorach, miłostkach, umizgaeh twoich). Brzmi dwór    i zalewnych pastwisk wypada się obawiać. Wolszt. 16.

chlubnej bogini zaletniczym kołem, Każdy swój ukłon ZALEŹAŁKA , ZALEŻAŁY, ob. Zależeć, niesie, każdy bije czołem. Zab. 15, 17. Kniaź. Śmiały ZAŁĘŻE, a, n.. łąg, zaległe miejsce, tttebriger ©Utnpfbobeit. Zasko-się łąki, kwiaty, lasy, doły, wały, Przy pieniu skocznym czony w żałężu padołowym od nieprzyjaciół. Faltss. FI. 57. Dafny zalotnie igrały. Zab. 8, 507. Nar. — Zęby zalo- ZALEŹĆ, zalazł, f. zalezie, zalezę cz dok., Załazić niedok.; tliwe. Tent. 23, 52. (piękne, powabne). "ZALETOWAć,    Cirn. salęsti, salęsam, (salęsa insidiae, zasadzki); Vind.

ZALOTOWAĆ cz. niedok., zalotnym być, oddawać się    salesti, salasiti, samufniti, seplasiti, sapusiti ; Croat.

zalolnictwu , umizgalstwu , umizgać się. (fryjowaĆ, ga-    zalezujem; Hosn. zalisti , uljesli ù nutra ; Hoss. 3a.rb3Tb,

chować, gamratować) ; carefftrcit, Itebeîit, Dualen. Męski    3a,ib3aTb ; łażąc zajść, btë mobtnter l)tufricd)ett pr.etfig.tr.

wiek radzi , zalotuje młody, Dzieci się bawią fraszkami.    Chociażbym gdzie mizerna zalazła , coż .... Chroie. Ow.

Kniaź. Hoez. 1, 75, ob. Zalecać «ię    155. — Aliter: Czy możnaż tak niemiłosiernie zaleźć

ZALEW, u, m., ZALEWA, y, i., ZALEWEK, wku, m., ‘ZA-    komu za kołnierz? Tent. 5, 99. doskwierać mu, dopie-

LEWKA, i, ź, dem., zalewanie, zalanie ; bû3 Uebergteßen, Ser*    kać, cf. zalać za skórę; einem jnießen , tl):n auf bte §aüfc

fließen, Überf4)ioetntneti. Serf^memtnett; napl'iv, cf. napfa- Jommen, tljitt roarm mad)en, tl;m einigen. — §. \erb. wić, napływ; Hoss 3a.niBKa; Eccl. sa.iHBa Nie utyskują na    med. neulr. pass. Zalazła ciemne drzewne jaskinie. Kluk.

wiosenne rzek szumnych zalewy, Ni możnych wiatrów pół-    Roił. 2. 126. w ziemię zdazle, zapadłe, zaklęsłe ; in

nocne za wiewy. Zab. 16, 66. Komisya o zalewek pól i dóbr    bie CśrDe hinein flcfttnfen, oerfitnfeit, DCrfeuît. — §. Zalazł rów,

szlacheckich polami królewskiemu Vol. Leg. 5, 47, (cf. .dół, przykop, opplela est sensim fossa arena a vends wylew). Zalewy, inondations, robią się zatrzymaną wodą    ingesta\ fossa labentibus subinde in imam, mnrginibus piano

tamami, dla zabronienia przystępu nieprzyjacielowi. Łask.    exaeguata est\ fossa convallis, succrescentibus perpetuo

Alter. 2, 253, (cf. zatopić). — Wszakżeś bogom lała    herbis et frutieibus, tandem, explela et complanata est. Cn.

zalewkę , i przynosiłaś ^obiatę. Bada. Jes 57 , 6 , not.,    Th. 1374 rów zaród, zapełnił się, zasypał się, zachwaścił

• przez zalewkę rozumiej wino, którym ofiary polewano,    się, zamulił się; ber ©rabeit U. f. 11). tfl nad) Uttb nad)

gdy je palono»; (wylewałaś ofiarę mokrą. Bibl. Gd., Jranf*    »erfdjlamittt, wcifc^uttct, öer:»ad)feit, mit Unrat!) bebeeft, an*

Opfer «Umfließen, cf. libacya). Palił całopalenie i ‘obiatę,    gefüllt tlWDeit. Z b »jaźni ataków nieprzyjacielskich, trzy-

i zalewał zalewkę swoję. Dudu. 2 Heg. 16, 3. et Hs.    miją zawsze Tuaetańczykowie kanał i staw zalazły błotem.

16, 4.    — §. Zalewka jęczmienia    i t. d.,    w go-    N Ram    15, 18. Bruk ziemią zalazły. Hrzestr. 251.

rzelniach , browarach, btt‘3 (EtntoälTeru.    Wprzód z    miarkę    ZALEŻEĆ,    f. zależy med dok., Zalegać niedok.; Sorab.    1.

jęczmienia tego czy się zda na słód, spróbować, aniżeli załeżu, zeleżim corrumpor, obsolesco; Ross. 3aje*tb, 38-oraz na    odwagę korcem na zalewkę    odmierzyć.    Haur.    lerarb,    (cf. ztiledz, zalegać, cf. zalądz, zalęgać); §.    1)

Sk. 18.    (na małym próbować, lepsza    szkodka niż    szko-    leżąc opuścić, utracić; liegettb, fanttenjenb oerlterett, oorbeÿ

eon-

laffcn, ftd) entgegen lajfeit, »erliegen, »erfanßenjett, (»erbäten* ZALGNĄć, ZALNAĆ med. jednd., Zalgiwać czejtl. et Rautem;. Po wyjeździe Ryxy z Polski, Jarosław xiążę    tai., zalipnąć, zalepić się; fti^ jtiflel>eit, fieberig juntfl^etl.

Ruski , nie chiał tego pogodnego czasu próżno zależeć,    Rano wstawszy, drze oczy, *ono mu zalnęły. Rej. Wiz.

i wyprawił się na Polskę. Stnjjk. 160, (cf. zaspać gru-    51. A coż kiedy nam za grzech tak oczy zalnęły, Ze

szki w popiele, cf. zalegać pole, sub verbo Zaledz). — się nie obaczymy, aibyśmy zginęli. Rej. Ziv. 248.

a; •

§ Z ileieć się zaimk ; Bosn. zalecchfse, zalegjattife ; Rag. *ZAL! odu., ‘azali? *iza ? izali ? ; Boh. zdali; Dal. ako ; (cf. z exattile ; Croat, zalesùjemse ; Ross. saaéJK'aTbca : leżąc    Lat. si, liai, se) ; czy? interrog., cum negalione: n. p.

słabieć, burd) liegen immer fd)w.td)er weroen, ftd) »erliegen.    Która niewiasta, mając dziesięć groszy, jeśliby straciła

Gravi morbo implicitus , ciężką chorobą ogarrnony , albo    jeden, zali nie zapala świecy, i nie umiata domu? Sk.

zależał się w ciężkiej chorobie. Marz. Król Władysław,    Kaz. 295. Luc. 15. ftetft fte beim ntd)t eilt 8id)t an, fegt

gdy był w Przysowie, aby się me zalegał w chorobie,    fie beim nid)* ba3 $au3 anéi ? Z dim też panie przez imię

jechał do łasa, aby słowika słyszał, i słuchał go do    twoje wiela 'cud nie czynili ? Sekl. Math 7. haben Wtr beim

północy i przeziąbf. Biel. Św. 257. — Zależeć się, p?uć    nicht in beinern 9?amen »tele Söunber getpan? — Sine ne~

się leżeniem; burd) langet Siegen oerberbeit, mürbe merben,    gatione: Zaliście go widzieli? W. Cmi. 3,3. (widzieliże-

morfd) werben, anfaulcn. Zależały, (cf. zaległy, pod Zaledz);    ście go? Bibl. Gd.); habt ihr i^n beim mol)! gefeben. Gdy-

Ross. 3a.iewa.ibiM , 3aBa.ibHbiS. Wyborny chleb z mą.ki no-    żem tedy tego chciał, coż zalim zeiżywości jikiéj w tym

wej żytnej mezależiłęj, niestęchłego zboża. Syr. 929. Za-    użył? 1 Leop. 2 Cor. 1, 17. (o tym tedy myśląc, ‘izalim

leżała    rzecz    «    ZALÈZVLKA,    i,    z.,    Biidtk    ,    (cf    żale-    ^    co lekkomyślnie    uczynił? Bibl. Gd).

głość);    Ibss.    3aiewb,    3aßa.ib,    etw.rćl    BerlegencS,    »erlegene    ŻALIĆ cz. niedoli.,    żalem napełniać, webmüthig machen, mit

SBaarc. — §. 2> Zdeżeć się, zalegać się * gnuśnieć od leżenia, od próżnowania: »on Siegen unb Bärenhäutern faul unb träge werben, ein Bärenhäuter werben. Zadał Władysław Krzyżaków o pomoc na Turka; ale już się byli Krzyżacy w domu zależeli, i na rozkoszy i zbytki wszelkie udali; przetoż im ciężko było jechać. B el. 330. Nie dal się im zalegać w próżnowaniu. Star. Dw. 40. Żeby się wszyscy nie zalegali ’Moma , powinni co rok przy szlachcie na ś. Wojciech przed swoim się wojewodą popisować, a na ś. Marcin wychodzić na pole, a drudzy schodzić. Star. Pob. G. Już rok minął, jakośmy źależawszy się nieprzyjaciela nie widzieli. Baz. Sk. 549. Naród ten, który się zależał w długim pokoju, miał następnie dwóch królów wojennych N. Pam li, 169. Wojsko długiem zależeniem nikczemne i zniewieśeiałe. Stnjjk. 635. Zależały, ob diuturnum sitom et quie em iners, segnis. Gn. Th. 1575. burd) Bärenhäutern faul mtb träge geworben. — Ludzie ci, ze złej konslyiueyi, gdy ciała ich są otyłe , zależałe i nikczemne , mało też mogą w obronie miast. Boler. 99. ociężałe, lejbowate ; fd)wer*

2öel)tnutf) erfüllen ; (Groat.,sbâlem » urażam, obrażam ; Vind. shalit, arshabt afftigere, molestiis afficere, conlristare, shaliti, oshalili, nadlugati « ukrzywdzić). Ach Pani, zatrzymaj się, coż to jest, ‘izali Nie będę mogła wiedzieć, co ci serce żali? Min. Ryt. 1, 217. — § Żalić się zamik., litować się, zmiłować się ; fid) erbarmen, Bïitletben haben, mitleiben. Cudzych się nieszczęść żali, kto swych dozna. Teat. 43. b, 28; (haud ignaramali, miseris suceurrere disco). Tyś moje łzy ocierał, tyś jęków się żalił. Dmoch. II. 2, 202. — Zal się boże, Boh.    żel, hto ; Vind. bogu fe vsmili    ! . ©ott

erbarme fid)! bap    ftd) ©oit erbarme! legber ! Widzi,    żal się

bożo, iż wojsko    trawę jedząc z głodu , z bydłem    trzyma.

Bardz. Luk. 93. — Aliter: Zal się boże, że nam co dobrego z nieba spada, ponieważ takiego klejnotu poszanować nie umiemy. B>rk. Zamnj. 20. szkoda, e$ i ft Sdtabe, 3amnterfd)abe. — §. żalić sie na kogo, na co, utyskiwać. ubolewać; mcrüber minimem, flagen, jammern, ftd) befd)mereit ; (Rag. \aliti, tûxitise, (cf. ‘tążyćj; Vind poto-sbilife, pertoshitile, poteshati , oblishali., obnadlugati). Jak to na śiecie bywa pospolicie , Każdy się żali na fällig, unbeholfen.— §. 3) Zależy albo zalega co    na kim,    to biedne    życie. Kniaź.    Poez.    5,    75,    cf.    stękać,    nana czym * zawisło , zasadza się ; Boh.    zależeti ,    zależj ;    rzekać.

Slov. zależi nćtco na nem: Boss. cocTonrb, coctoio. (cf. ZALICHTOWAĆ, ob. Licbtować, podliclilować. ostać, zostać); Eccl. 39Mjkmtl cie na mh!>, mornuf beru* ZALICZYĆ cz. dok., Zaliczać niedok., mylnie naliczyć, »er* hen, fid; griinbcit, fupcn, barauf anfommen, bn»oit abhängen.    wählen, »errechnen, falfd) jâhlen. Tr., Vind. sarazhunaii, sa-

Ani na tej mowie nadzieja nasza załogi, ani na usilno-    raitati. — Zaliczyć się zaimk., omylić się w liczeniu,

ści tych, którzy cię za Ligaryuszem błag;ją. Siem Cyc.    ftd) »erred)neu, »erjagen. — § Zaliczyć pieniądze, wyli-

528. Nie na *słowach zalega wiara, ale narzeczy. Smotr.    czyć z góry; ©elb ailfjählen, »orauöjah’en, »oraitögebcit,

Âpol. 116. — Zależeć w czym, n. p. Nie w chlebic    »orfdjiejkn, (of. zakupić). Anglicy panom Moskiewskim

tylko twoim, a nie w pracy twej zależy rozmnożenie    rokiem na niektóre towary zaliczać zwykli pieniądze,

twoje. Rej. Post. A a a 6. — ‘Zależeć ku czemu » na-    Wyrw. Geogr. 290.

leżeć, t»0jU gehören. On mięsa jeść nie chciał, na tym ŻALIMITOWAĆ* ob. Limitować. ‘ZALINAĆ , ob. Zalunąć. zakonny był, a w tych rzeczach, które    zależały    ku pra-    Z\LINIEĆ,    ob.    Linieć.

wdziwej doskonałości, był niezakonny.    Eraz. Jęz    G g. — ZAL1N10WAĆ    cz.    dok., liniami zakryć,    zakreślić;    Czesk.    za-

'Zależeć na kogo, przyzwoitością, powinnością być < zvją ;    linugi , -owali; oerltnirett, jultntrcn ; cf. Ross. 3auaaaTb,

jemanben jnfommen, jugehören, juffehen, jfmanbeä fetjn,    3aMauiBaTb szpagat wyciągnąć w prostej linii.

Nauka pana Chrystusowa bardzo na przełożonego zależ). ZALIPNAĆ nijak, jedntl , zalepić się, lipko przylgnąć, za-

Kosz. Lor. 10.

►S3

ŻALE ALKA.

Z A L G N 4 Ć - ZALIPNĄĆ.

805

lgnąć ; ftc? moh»» aitflcben, anbacffn, anpitfen, ftd) iufltben.

806

ZALIPNIEĆ-ŹAŁOBA.

ŻAŁOBIĆ-ŻAŁOBNICA.

W. Post. W. 106 —

Vol. Leg. 3, 183. ŻAŁOBNICA, y, i,

ZAL1PNIEĆ nijak, dok., zacząć stawać się lipkim, lipko-ści nabrać, ««fangen fiebrig ju merben.

ZALIŚClć cz. dok., liściem zarnaić, zakryć; mit Slattern be* becfen , beblattern, belauben ; Zaliśeieć nijak., liściem się zakryć, liściem zarosnąć, bldterig merben , belauben. ZALIŚC1E , ia , n., miejsce za liściem, ein Ort hinter bent Caube. Spieszno do twoich ogródeczków idzie, Gdzie w krzu róży patrząjąc z ,za liści, widzi,... Zab. 16, 324. z zaliścia. (Rag. zalistak, zastirac, zastiraccja mam-milare, założka).

ZÀL1SZEC nijak, dok., stać się lichym, zanikrzcmnieć, za-nędznieć, zmizernieć; elenb merben, ntd)t fortfommen, niĄt bcflcben , Sierbutten. Stirpesco , przy pniu zostawam, nie rozrastam się , "zapęzieję, zaliszeję, bez owocu bywam, nie rodzę. Macz. Zboże dwojakie na jednym dziale roli zasiane, jedno drugie wysusza, iż zaliszeje albo zamilknie. Cresc. 110. Dwoje zboża na jednym dziale roli zasiane, jednako ciągnie ku sobie żywność z roli, tedy obojemu nie dostaje, a tak gdy jedno drugiemu czyni przenagabanie rodzajności, tedy też oboje zaliszeje. Cresc. 111. Po roku cielęta kleśnić ; bo jeśli rychlej, tedy beda zaliszałe a nie wielkie. Sieno.. 275.

ZAL1T0WAC, ob. Zalutować. ZALITOWAG się, oh. Zlitować się, litować się.

*ZAL1WY . a, e, n. p. Włos jej bursztynowy; kiedy dosięgło słońce więc jej głowy, Zajmował się płomieniem, przez ciche pioruny Niecąc 'reperkusye i zali we łuny Po pokojach. Tward Pasq. 6 , cf. zalewny , zalać.

ZAIJZNĄC cz. jcdntl., Zalizać niedole., zalizuje pr. contin., Zalizywać czestl., liżąc zagładzić, zarównać; »erlccfcn, plecfett; Ross. 3ajH3biBaTb, 3aj»my lizaniem zagoić rany, 3ajn3aHHUM lizaniem zagojony; Curn. salisan dnâr * pieniądz ztarty, wytarty, zatarty.

ZAŁKNAĆ, ob. Załaknąć. ZALNĄĆ, ob. Zalgnąć.

ŻAŁOBA, y, e., *§. 1) żałość, żal, cf smutek, smułność ; Yind shalost, Me îrauvigfcit, bie Trauer, ©cbmiilh, Sc* trübniß. Zbytniej w tym smutku zaniechaj żałoby. Pot. Syl 60. Niewieścia żałoba tylko u pogrzebu. Rys. Ad. 46. — ‘Żałoba, ceremonia po śmierci przyjaciela abo powinnego; luctus, dolor qui vu!tu , aspectu, habitu, pro-ditur. Cn. Th. 1375. ₅$rauerceremonie, îroucr, ©rabcë* traiter. — Jn specie: Żałoba, ubiór ■żałobny, odzienie żałobne, cf. kir, krepa; $rauerfleibnng, grauer-; i£)bb. bic Slagej ; Roli. smutek, odéw smutny, smulkowć, po-hrebnj śaty; Croat, chemina, (cf. czerń); Bosn odichja ęrrina , karot; Ross. Tpayp’B, BepeTHine, BpeTnme, (cf. wór); Eccl. BfinTłjtpe, Aeptora, Beperbe, BJiacHHHita, ne-ua.ibnoe n.mbe Żałobę nosić, wziąć, w żałobie chodzić, żałobę złożyć. Cn. Th 1375. Gdybyśmy dlatego w żałobach chodzili, jakoby lepiej tu żyć , mźli się do nieba przenieść, żałobnego odzienia nigdyby nie dopuszczał kościoł. Hrbsl. Nauk. 18. Płaczą go tu starzy i płarzą młodzi, Dwór wszystek zasmucony w żałobie chodzi. Emit. Tr. C 2, Boh. w smutku choditi, smutek nosyti ; cf. Najady z Dryadami chodziły po tobie W parcie, włos rozczochrany puściwszy po sobie. Zebr. Ow. 209, (ob. Parć). Po królu Zygmuncie wszystka Korona w żałobie

przez rok chodziła, i nawet sromotą to było, na ulicę bez czarnej sukni i prostemu człeku wyjść ; w ten czas na pannach me ujrzał wieńca , ani grania muzyki nie słyszał. Biel. 532. Po Zygmuncie I, cały naród obchodził żałobę. Jti. Wyr. Miasto weselnego szkarłatu, w grubą stroiła się żałobę. Bardz. Trag, pr., (Bosn. po-rusgitise). Trudno, aby Polska żałoby nie brała na pogrzeb jego. Birk. Zbar. a 2 b. Bolesław Krzywousty, gdy już wychodził po ojcu żałobę , namówiony był od panów radnych, aby się ożenił. Biel. 70. 'Krom. 347. Kazimierz wielki roczną żałobę po rodzicielce swej wychudziwszy, do pojęcia drugiej żony myśl przykłada. Krom. 547. Wróciwszy się Kazimierz z Rusi, umyślił się żenić, zwłaszcza że też już był żałobę wychodził. Biel. 191. Gdyby mąż nie uczyniwszy zapisu ‘zenie umarł, a po jego śmierci chcieliby ją potomkowie jego wygnać z ‘imienia, po wyjściu żałoby, t. j. po trzydziestym dniu.... Szczerb. Sax. 465. — Fig. tr. Żołnierze ci żałobę państwu twemu krają. Lib. Hor. 24. (smutek, szkodę, zgubę mu gotują). — Transi. Zawsze chodzi poł świata w żałobie Suszyć. Pieśń. 3 E 4 b. jest w cieniu , zaćmiona, nie oświecona od słońca, pod kirem nocy. — $.2) Żałoba, zażalenie, skarga, żalenie sie, zaskarżanie, żalenie się na kogo, na co, o co ; Me Sthł*

ge, ba8 [ich 53cflagen, Me Auflage, ba$ SScrflagen; Boh. et Slav, żałoba, żałoba; Vuid. to>hba, toshenje (cf. tążyć), poteshava , poteshba, teshava , teshkust; Bag. tuuxba ; Ross. jKaJtoóa. ficcl. pinb, (cf. rzecz, rzecznik). Bolesław uczynił żałobę przed senatory na brata Zbigniewa. Biel. 75 Co za żałobę przynosicie na tego człowieka? 1 Leop Joan. 18, 29. (jakąż skargę przynosicie? Bibl. Gd.). Żałoba, li<t żałobny, ‘żałobnicą, suplikacya. Cn. Th. 1575, Me SUagefchrift, Me ftlcige. Żałoba albo zaskarżenie powinno być jasne i dokładne. Ostr. Pr. Krym. 2, 77. Kiedy kto przyjdzie, chcąc na drugiego żałobę kłaść, przez prokuratora swpgo, pyta na prawie, jakoby miał potrzebę swą odprawić.... Szczerb. Sax. 109. Żaden obwiniony odpowiadać na żałobę nie powinien, któraby jego językiem uczyniona nie była; lecz jeśliby nań skarżono językiem jemu *wyrozumnym , będzie powinien takim językiem odpowiadać, któryby aktor i sędzia rozumiał. Szczerb. Sox 2N1 ‘ŹAŁOBIC cz. niedok., żalu nabawuć , zasmucić; Betrüben, ntcljnmtfyfg machen ; (Sorab. 1. żalobisch skomlić). Niech ci płacz ślicznych oczu nie załobi. Morszt. 67. I(f odzienie żałobne). ZAŁOBISTY, ob. Żałobny. ŻAŁOBLIWY a. e — ie adv. żałosny, z żalem, pełen żalu, godny żalu; Boss. comajitTe^bHUH , flaglich, erbärmlich, bejammeritênmrMg. Przyszedł nam żałobliwy czas, Widzim którego Nad sobą Tatarzyna pobańca srogiego. Stiyjk. 715 — Żałobliwy, żalący się, narzekający; fla* gettb, flaglich, mehmntljig fenfjenb, flebenb. Niewiasta Kana-

nejska żałubbwie na pana woła.

Strona żałobbwa. Stat. Lit 8 skarżąca , zaskarżająca , powód; JRage*, Auflage*. Połowica , winy na stronę ża-łobliwą iść ma.

żałująca straty, zostająca w żałobie, w smutku; Me ïrau* ernbe, betrübte, eine in ber ïrauer; ( Vind. shaluvauka,

ŻAŁOBNIK - ZAŁOGA.

ZAŁOZKA.

807

da sponsio, zalogaj bolus ; Slav, zàlog pignus; R)ss. 3a-aora drewno lub kamień którym się wnijście zaitłada, 3aKja4Ka zzłożenie , fundament, zasada, 3aJon& zastaw; Eccl. ąjaitorŁ 1) zamysł, 2 ) zastaw, 3a.ieraio, 3ajemH zasadzić się w zasadzce, cf. zaledz) ; — załoga, założenie , zakładanie, i to co się zakłada , założy , lub czym co zakładają, założą; bas Anlegen, §tnlegett, Słorle* gett, Megen, bte Anlage, Umlage, Mage, Megung, ber Verlag. Załoga, ZAŁOŻKA , i , z., zdrbn., zakład ,

toshniza, plakaviza). Dryades głuche i leśny zwierz dziki Za żałobnice pójdą-ć i 'prefiki. Tioard. Daf. 59. (narze-kalnice, płaczki; îrattermetber, fôlagenm&Cr ). Wspaniała jakaś żałobnicaf osierociała daje mu koronę. Suszyć. Pieśń.

374. — § Żałobnica, oskarżycielka, ,Boh. żałobnice,

Boss. jKaaoómnua , bte Sîlrtgenntt. — §. Żałobnica, żałobny list, żałoba, suplikacya. Cn. Tli. 1575, Boss. aca-aoÓHHua , bte SUagefcfyrift, bte Stage. Podał mi żałobnice swoje , z płaczem wołając obrażonym. Sk. Dz. 454. On już sobie tryumfować będzie, mając na cię gotową    - zakładka, u sukni, u odzienia jakiegokolwiek, brzeg zakła-

*kauzę a gotową żałobnice. Bej. Bosi. Tt 5. ŻAŁOBNIK,    dany; bte übergelegte klappe, ba§ Itebergefcljlagene, ber Ucber«

a, m., żałujący straty, w żałobie po kim zostający; ber    fdjlag, ®ttifd)lag, 2iuf[d)tag; (cf. obłoga, obłożka). Obstragulum,

£rauernbe, Cetbtragettbe, einer ttt ber Trauer; Eccl Bpeie-    zapinanie, albo załoga, jak u botów niewieścich bywa. Mocz.

iUHHKii, KOTopuu HOCHTt BpeTttme.— §. Żałobnik, oska-    Załoga barankami podszyta. Bndlk. Załoga mammilare.

rżyciel, zaskarżyciel, aktor, powód; ber Kläger, 2Infl(tger;    Volekm. 521 ; kształeik. Dasyp. H h 4. Załoga, za-

Boh. zalobnjk; Slav, żałobnjk; Vind. shaluvauz, toshmk,    łóżka, pectorale. Cn. Th. 1570 Urś. Gr. 154, So~

satoslinik, natoshnik, plakavez ; Croat tusbènik, tusitel ;    rab. 1. żonski lecz; Croat, zapönecz, ( cf. zapo-

Ross. JKaaoÔHHKü, maJioómmcB. Ten żałobnik onej prze-    na); Hag. zalistak, zastirâc, zastiracęja; Bosn. zale-

ciwnej stronie swej, winy dwanaście rubli groszy ma    sticch, kojirn se pokrivaju prissi al sisse, 23ru[ilft^,

zapłacić. Stal. Lit. 158. Odpowiedziałem żałobnikom    2öäntitt$d)en, Srufttltd), 33ruftfïecf. Chodził zawsze z jedną

jego, jeśliby co przeciw niemu    mieli,    aby przed to-    założką z sukna,    dla okrycia żołądka,    który dla srogo-

bą mówili. Budn.    Act. 23, 29.    (odpowiedziałem tym,    ści zimna i przez    nagość jego, bardzo    mu się był nad-

co nań skarżyli.    Bibl. Gd. ).    Jako    wiele żałobni-    wątlił. Wys. Ign.    30. Dobra bardzo    z skórki baraniej

ków, a jako wiele    osoczników stoi przed    majestatem pa- ' ‘załużka^ któraby    piersi i żołądek otuliła; tę na koszu-

na twego, skarżąc na ciebie ustawicznie. Rej. Post.    lę pod zupan przywiązać. Haur. Sk. 519. Fascia pec-

K k 2. Gdyby sługa był przyporęczonym od żałobnika, a uciekł, .tedv pan wszystkie szkody zapłaci. Czack. Pr.

2, 132. ŻAŁOBNY, ‘ŻAŁOB1STY, a, e,—ie et -o adv.,

§. 1) od żałoby, żalu, żałobliwy, pełen żalu, żałości;

Trauer*, betrübt, pot! Trauer unb SetrübntjJ ; Vind. sgri-van , gri uni ogrivan, < cf. gryźć); Ross. comairbTe.rbMbiii.

Lepiej iść do domu żałobnego, niż do domu godownego.

1 Leop. Ecc. 7 , 3. (lepiej iść do domu żałoby, niż do domu biesiady. Bibl. Gd. ; $ratterl)ai!Ś, cf. fmgrzobny, pogrzebowy). Żałobny, co d ubioru;

(ófterr. Sîlage = ) ; Boh s utecoÿ.

tny); Sorab. 1. żarwanski, żarwacżne ; Ross ïpaypuLiîi.

Jest-że potrzebna rzecz, żałobne na pogrzeb odzienie?

Hrbst. Nauk. E 8. Śmierć nas żałobistym odzieje worem.

Zab. 9, 42, Zabi., (cf parć). Załobno, w żałobie. Cn.

Th. 1575. — §. 2) Żałobny, skarżący, zażalający , ge*; Vind. toshitliu , satoshliu , obtoshiiu; Rag. tuuxni , tuxben ; Boss. mtuoÓHbiii, oÔBHHHTeJibHblii Strona ż.alobna.

Stat. Lit. 8. (powodowa, cf. boląca strona). Żałobny list, ob Żałobnica. (Slov. żalowatliwi , żalowatliwec Ac-cusativus casus Gramtnal).

ZAŁOGA, i, i. ; (Boh. zaloha insidiae, w zóloze byt pa-ratum esse; Slov. żałob, zakład, zéstawek ; Hung, zâlog, zalogh, zalag pignus, arrha, arrhabo, zalogositâs pigne-ratio, zalogetuni * zastawiać; Cam. salôga thesaurus, saloshnisbe, salosbniza » magazyn; Vind. salog, sadau, saklad, sastava * zastaw , salog vseti , saloguvati * zagrabić, zafantować, zająć, salog. saloshba, saklada kład, koszt, saloga , saklad « skarb, saloshenje, saklada,

profiant «zapas, saloshnifhe, saloshniza « skład zapasów, na Abimelecha załogi po wierzchu gór. 1 Leop. Jud. 9, mągazyn ; Croat, zâlog, zakład pignus; Bag. zâlogh, zâ- 25. (’zasadki. 3 Leop.; zasadzili się nań na wierzchu kład pignus; Bosn. zalog, załoga, zakład pignus, zakla- gór, a rozbijali każdego, który jedno szedł tamtą dro-

« na-

toralis , załoga. Macz. Fasciola , założka. ib. Kładzie rycerz przed się zszywaną z różnych pstrocin założkę , ale to daremna zamszowych piersi zasłona. Mon. 70, 382. — §. Fortif. Załoga, przedpiersień, przedpiersiek , przy-wałek , parapet, bte Śrufinte(ire. Tr.— §. Załoga, zawada, przeszkoda, przecięcie drogi p ttHlê im SBege ftetit, tttt SBege Hegt, ba3 #tnbertttf!, . bte ttiiterbredjmtg, Śłerfperrttttg. Valvula w kiszce, założka albo zapora, która nic nie dopuszcza nazad. Kirch. Anat. 23. Miękkim wysłane pu-ïratterfletb * ; chem dwie założki, które sercu na zasłonę siedzicie. , (ob. Smu- Zab. 15, 207. (piersi, cf. przedsięwzięcia). Wielkie nas ziemi wód rozprzęgły załogi. Pot. Arg, 521, ( cf. przestrzeń , obszar). — j). Załoga , osada , garnizon , warunek ; bie ©nrntfon, bte 23efo|ung; (Boh. posüdka; Vind. strashobramfhlvu , shounirji sa strasho inu obranvo gra-da , gradska strashba , sadershni perpomozhni, safadni shounirji) Załoga Turecka w Braiłowie uczyniła niespodzianą wycieczkę. Gaz. Nar. i , 91 b. — Załoga komu dla bezpieczeństwa dana , eine ©fltoegarbe, 0d)uj5tDCtd)e. Posłowi temu żleby się działo, gdyby nie dostał załogi w dwór swój: albowiem się pospólstwo srodze wzruszyło. Tr. — Załoga, żołnierz dla załogi komu dany; etrt ©atocgarben » ©olbnt, @dnt&folbat ; zakładacz żołnierski Cn. Th. 1569 —§. Załoga na kogo, zasadzka, bet tptnterljalt. Gdy przyciągnął Saul aż do miasta Amalek, zasadził załogę u strumienia. 1 Leop. 1 Beg. 15, 6. (założył zasadzkę). Zasadźcie się na załodze za miastem. 1 Leop. Joz. 8, 4. (na zdradzie. 3 Leop. ; patrzajcie, byście uczynili zasadzkę za miastem. Bibl. Gd.). Zasadzili

gą. Bill. Gd.). Uczyń zasadzenie a załogę za miastem.    nąeym

1 Leop. Joz. 8. Jeroboam z tyłu zasadzał załogi, 1    Pilch. Sen. list. 5G5 zabiegami, zaciekami, wybiegami;

Leop. 2 Parał. 13, 13. (obwiódł"zasadzkę, aby na nich    Krümmungen , fnmtme SSßcge , 2luépd)te. Twój źe to py-

przy padli z tyłu; i byli jedni w oczy Judzie, a drudzy    szczek , czyli kiernozi, Krzywym załomkiem co ludziom

na zasadzce z tyłu ich. Bibl. Gd.). — Fig. Załoga, za-    grozi? «chow. 162 (zacięciem, mit einem frommen $iebe,

sadzka, sidło, zdrada, cf. dół, dołek, łapka, podstęp;    <geitcnl)tcl>e, cf świni raz). — Niepodobna, aby działa

Boss. kob'L , HaBtïbi , K03HH, cfeiii, KOBBpcTBO , pile,    na murze tak stały¹, żeby ich nieprzyjaciel nie widział;

6d)lmge, $tnterliji. Układy tajne o załogi tu są, o Ocho-    chyba żeby głęboko wpuszczone w kasematach , t. j. w

zyaszu. 1 Leop. 4 lieg 9, 23. (zdrada. Bibl. Gd.).    załamkacb basztowych stały. Archel. 2, 69. w zakątach,

Gdy mi powiedziano o zdradliwych załogach, które nań    (IgiubÜgC, Sßttlfel.— Na jeziorach niedobrze lodem ukrze-

byli nastalowaii, po łałem go do ciebie. 1 Leop. Act. 23,    pionycb , stracił znaczną część ludzi załomem lodów po-

30. Pan nie bedzie karał głodem duszy sprawiedliwe-    prażonych. Nar. list 2, 174. załamaniem się, burd) bett

a załogi bezbożnych wywróci. 1 Leop. Pion. 10, 3V Turctybrud), (Einbruch be3 (Eifeź. ZAŁOMIĆ , ZAŁ0MI0NY, (zdrady. 3 Leop.\ majętność “niezbożników rozprószy. Bibl.

Gd.\ tu można wziąć w znaczeniu zapasów, jakie słowo załoga ma w Wimlyjskim i Kraińskim dyalekcie). Aman jakiemiś niesłychanemi chytrościami żądał od nas, aby cl byli pobici, o tym myśląc, aby ich pobiwszy, sna-

dokądże teraz krętemi załomami wybaczasz?

go;

ob. Załamać. ZAŁOMISKO* a, m., załamane urwisko, zawalony ułom, zawalisko: Śrudjfhtcf, 33rudj). Rory te przez swoje od wieków załomiska , nawet zwierzętom nie wygodne. Przestr. 128, cf.    wiatrołomy.    ZAŁÓMI-

STY, a, e,

o adv., załomiony, pełen załomów , zadniej załogi czynił naszej ‘opuściałości. 1 Leop. Esth 16,    krętów ; üidl 3h:briid)e, Beugungen, 33lige. Ziele babka ma

14. Ci co czynią załogi na królestwo ich, zaginą dla    liście zołomiste i wykrawane; Syr. 1150. ZAŁOMNOŚG,

swej złości, ib. 16, 25 (którzy nam są na zdradzie.    ści , i, stan tego, co się załamuje, zapada, zagrażanie

Bibl. Gd). Prorok tu o tych mówi, którzy załogi czy-    załamaniem się:    bte 3erbrf djltdjfctt, bte łpilifdlligfeit, ba$

nili przeciwko królestwu Chrystusowemu. 1 Leop. Ps. 2.    (Eiubredłftt, (Einfturjeil. Młyny te z groblami także z załomno-

— § Załoga czego, skład, składowe miejsce; (Btcipeh    śeiami budowania, w ruinę przyszły. Vol. Leg. 3, 298.

tlieberlage, ^Kiuptnteberlage; (£)eft. 2>erfd;leij$). To miasto    ZAŁOMNY, a, e, — je, c(-o ndv., grożący załamaniem się,

jest załogą towarów w tym kraju będących. Tr. — §.    baó (Einbrcd)cn, (Eiufiurjcn brofyenb. Lód załomny ; most

Załoga, założone koszta, nakłady, wydatki; KoftenauMa* ł załomny: dom załomny. ZAŁOMOTAĆ, ob. Łomotać, ge, ttufoften, Sitzlagen, Verlag. Nie masz gospodarstwa, ‘ŻAŁOMSŻE plur., exekwie. Wlod; bte ©requien, bte ïobten* z któregoby korzystać można było bez znacznych załóg    feter, îrattermefie.    Ludzie za żywota o zbawieniu nie pe-

i nakładów. Przędz. 69 — Załoga chłopu od pana, (cf    wnego nie mając    , wątpliwości swojej po śmierci jawne

zapomoga); bte Hnterjtü|Uitg eined fid) anfiebelnbcu Saucrê    znaki zostawiali,    a zwłaszcza owe tryeezywy , "zołtarze,

burd) bie ®runbberrfd)aft, ber ^orfdntjL Chłopi dworską    żałomsze , które dlatego za/Żywota fundowali, iż się je-

mają załogę, którą, jeżeli zmitreżeje, dwory odnawiać    szcze po śmierci czysea lękali. Zorn. Post. 198. Zało-

muszą. Skrzel. Pr. Pol 2, 171. A. Zamoj. 89. Co cliło-    msze, t. j insze żałobne, śpiewają w pierwszy ponie-

pom dwór da na załogę i osadę, to ma być w inwen- . działek po *święciech panny Maryi. Bzów. Boi. 106. By tarzu. Haur. Sk. 43. Gospodarze powinni panu o zało-    sie wszyscy zeszli na te żałomsze, ib. 122.

gę robić, za co im pan pola udzielić może. Haur. Ek.    ŻAŁOŚĆ, ści, z’., ’ŻAŁ0TA, y, z , uczucie żalu, bte

28. — *§. Załoga, zakład > Zastaw qu. v.    SBeljmutO, bte Sk&mutljigfeit, ber    6eleenfcbnter$,    ber £>er»

ZAŁ0IC cz. dok., łojem zaprawić, zasmarować, betölgen,    jcnwfunintcr, bie ^erjcitötraiirigfeit,    bai ó^erjeletb,    ba3 8etb>

certalgen; Ros*. sacajinb, 3acajtnBaTb Yasadlić.    ntefett, bte SetrûbniÇ ; Boh żalost, zarmutek , trudnost

ZAŁOM , ’ZAŁAM, u, m    , ZAŁOMEK,    ZAŁAMEK, mku,    (cf trudność), bor, horę (cf.    *gore, gorzej), chaulosti-

m , dem., załamanie, i    to co się załamuje lub gdzie się za-    wost. ; Slov. ż łost, żeKni , lilust: Sorab. 1. żalofcż, załamuje; ba^ 31nbred)cn, ^»beugen, ber Einbruch, 3lnlmg, ber    wofeż , zelnt.fcż; Corn shalost:    Vmd. shdost    shalova-

S)urd)bntd). Człowiek rządny kręte fortuny załomy pro-    nje , shaluvanje, arsbal.inje . riva, skerb , shaloslnina,

stuje. Ptlch. Sen.,list. 3, 250. kołowania, zakręty: ®re*    shel-zhno-t posheliunost, brilkust (cf brzydkość), ob-

^Uttgctr, ©rc^ereęen , Krümmungen. W załomkach brzegu    jnkanje, (cf. jękać) ; Croat, salozt : Bag. xàhist, peccjal

rzeki, utwierdziwszy laski, ustaw    stolik    mierniczy w    (cf.    piecza ; Busn. sgjalost , sgjelost , tüga, zlavoglja

miejscu miernie odległym od lasek na    brzegu rzeki utwier-    (cf.    zła wola), złota, (cf zł<ść) ;    Slov. xallost; (    Boss

dzonych Zabór. Grom    1 CO. (gdzie się    brzeg załamuje, za-    majocTb nn/osieidzie'; End.    mejfŁTKa, asanocTh , 0340-

kreea , zawraca : bet)    beu Sfltgttngnt,    S3lld'teu bcê Uferö).    óiCHie Boleść abo żałość jest    towarzyszem pokuty, harnk

Załamek , ozdoba architektoniczna,    mała    wypukłość za-    Kat.    220, (ob żal za grzechv).    Wielka miłość    czyn

łamana w linią krzywą, opasująca    jaką    powierzchnią;    wielką żałość. Sk. Zyw. 2 572,    ( cf żal straty).    Vind

załamki bywają ró/ne podług różności załamanej linii,    Prov. Shalost kosti lomi » żałość kości łamie, wycieńcza

zkąd też biorą nazwiska, jako to: załamek wypukło-    wysila, wynędznia. W tym pieniu prorok wpisuje swą

wklękły, wklękłowypukły , wklękły dwułuezny, wklękły    iałote, którą ma z ludzi, nie    mających względu na

cn-

jednołuczny. Jak. Art. 3, 525 ardjftcctonifdje Beugungen,    śmierć. Wyóbl 168 ŻAŁOSNY,    ’ŻAŁÓŚC1EN, ‘ŹAŁO-

a, e,— ie , et - o adv. ; Boh. ża-

808

ZAŁOIG - ZAŁOM.

ZAŁOMIĆ - ŻAŁOSNY.

6d)îlÔrfel. — Fig. tr. varie: Przyrzekłeś dać pomoc to- ŚLIWY, ‘

lostiwÿ , chaulostiwÿ; Slov. żałostiwy ; Sorab. i. źa-    (Boh. zalowati skarżyć, zaskarżać, zalostiti dolere, źeleti

wofczné, zelnofcziwné ; Cam. shalostn; Vind. shalo-    deflere, poenitere ; Slov. zalowati, zalugi accuso, zalowa-

sten , shalustn , shaloviten , arshalen , shalujezhni, sker-    tliwi, żalowatliwec Accusativus ; zeljm misereor ; Sorab.

ben, tugast, rinn, rivern, nevoljen, nadlushen , riunast,    1 żawofcżu lamentor ; Sorab. 2. źalowasch , żalofcżisch,

te^haun, slielezhen, posheliun, pohlepliu ; Croat, sàlo-    żałowane; (żalobisch skomlić); Cam. shalujem , ( shaliti

szten ; Hung, gyâszos ; Rag. xàlostan, xallostan , xalo-    offendere); Vind. shalovat, shaluvati , shalujem, klagu-

stiv, xalosni, xaliv; Sluv. xalostan, xallostan; Bosn. sgja-    vati » narzekać ; shaluvati * smucić się , troszczyć sie , sha-

lostan , tusgjan, zlovogljan , zlotan, jado.van , jadan , (cf.    lujem fe , shau mi je, boli me » ubolewać, obshaliti ko-

jad, jadowity, zajadły); Ross. JKaaocTMBbin, hojocthhü,    ga< zasmucić, shalit, arshalit affligera, obshaluvati, ob-

jKaiKÜi , cje3Hbiä (cf. łzawy, cf. łza) , cOHcaaliTeibHLiii ,    shalóstiti « żałować kogo ; Croat, saîuvati, sàlujem de-

rpycTHbiH, rpycTÆHGbiH ; Eccl. oropuHTeÆbHMÎf, 6.iaroy-    fleo, sàlosztim affligo , sàlosztimsze tristor , sàlujemsze

Mn.iCHHbiH ; — § Żałosny, żałość w sercu mający, cf.    doleo’ Bosn. sgjaliti, plakati, narięati, sgjaliti koga « ża-

smętny, smutny; ooll )per$e!etb, betrübt, befümntert,    Jować; (sgjalostiti sollicitare, sgjalostitise moerere, sgja—

mütlttg. Żałościwa Powoli się na mokre łzy sama roz-    lostivgljen, napastovan vexatus) ■ Rag. xaliti tkoga, xa-

pływa. Olw. Ow. 655. (z wielkiego żalu). Dochodzę już    lovati « żałować, (xaliti, xalitise dolere, xalostiti, oxalo-

wszystkiego, wiem o coś żałośny. Teeat. 45. c, 13.    stiti, raxaliti affliger e ) ; Slav, xaliti, (cf. żalić); Ross.

(smutny, markotny, frasobliwy, zgryziony). Po bitwie    »aabib o komtl żałować kogo, cæaMTbca, coatajrbTL

Chojnickiej, będąc Kazimierz żałościen, że go porażono,    zlitować się, HtajOBaibca skarżyć się, narzekać, >Ka,io-

myślił jakoby Krzyżakom to oddać. Stryjk. 607. Baczy-    paib łaską obdarzyć, świadczyć, nawiedzić, JKaaoBaaie

łem ja to, żeć król żałościwym z tego był. Orzech. Qu.    obdarzenie łaską, obdarowanie, pensya , nagroda, żołd,

23. Raduje się lud, gdy panują sprawiedliwi; ale gdy    gaża, æa.iOBaHHtiH darowany, łaską obdarzony, pensyą

złośnicy panują, żałościwym jest lud. Radź. Prov. 29: 2.    mający, HaacaaoBaTb hojnie obdarzyć, HaæajOBaîbCH

(gdy panuje bezbożnik, wzdycha lud. Bibl. Gd.).— § .Za-    skarżyć się, narzekać, nepeacaaOBaTb poawansować ko-

łosny, żałość wydający, okazujący; ^erjeletb ober 33etrübntß    go; Eccl. æajryto, aca.iOBaHie 4at0 Stipendium praebeo ,

qnjctgenb, betrübt, traurig, roeljmnttg, Hagenb, SÎIçge ïrauc-r *. • rcmuneror, ąca-iOBanie imi «pont paôoMi Stipendium. Żałośnie śpiewam, żałośnie śpiewający. Cn. Th. 1376. Tren    praemium, æajiOBaHHbiîi stipendiant!s, noJKa-iOBaHE dołia-

nbń chalah, aegrotare, ingemiscere, conqueri) ; —    1 ) ża

łuje kogo, czego, żałosny jestem z czego. Cn. Th. 1576. żal mieć z straty, z utracenia; betrauern, bebauern, fid) fetb feS)U Iflffeu einen $erluft ; Boh. hykati, litugi, (ob. Litować); Croat, miluvati, (ob. Miłować); Ross. nociTOBaTt; Eccl. HOBOXKTII, noTyæiiTL, coæa.rfeTb, ,cpacnarnc3 , epa-cnHiiaTHca, (cf. rozpiąć, ‘rozpięcie). Żałował Dawid syna swego Am ona przez wiele dni. 1 Leop. 2 Reg. 13, 37. Bibl. Gd. Litowali a żałowali go przez wiele dni, mówiąc: ech także oto upadł mocarz, który wyswobodził lud Izraelski? 1 Leop. 1 Mach. 9, 20. (płakali nad nim, i żałowali go z wielkim narzekaniem, a żałobę odprawując przez wiele dni, mówili: ach jakoś poległ mężny wybawiciel Izraelski. Bibl. Cd. ib). Co kto bardzo miłuje , bardzo tego, gdy ginie, żałuje. Sk. Żyw. 2, 372. Próżno żałujesz klejnotu, wyrzuciwszy go. Pot. Arg. 605, (cf. po szkodzie mądry, późny żal po szkodzie ,'cf. za poźno się na nim poznali). Nie wielka szkoda , nie masz czego żałować. Cn. Ad. 703. Któż tego żałuje, czego mu nie trzeba? Rej. Wiz. 105.— Jjj Żałować ko^o z litości , dzielić smutek z jego szkody; ef* neu bebauern, tl)n beflagen. Żałować raczej głupich należy, a nie bić. Pot. Zac 98 litować ich, litować się nad nimi, litość mieć z nimi , SDîttletben ttrit ifjttCU l)aben. — Zaimk "Żałować się nad kim, litować się^użalić, n. p. Patrz jak Jezus nad tern miastem płacze , jak się żałuje nad pewnym upadkiem jego. W. Post. W. 2, 164 — §. Żałować uczynku, postępku, mowy, bereuen. Byś jako tego nie żałował! Cn. Ad. 53. Nie racz się spieszyć, bo zobaczysz, będziesz żałowały a po niewczasie.

żałosno smutny. Bardz. Trag. 180. Żałosna pieśń. Cn.    tus aliqua re , factus per gratiam alicujus ; cf. Hebr.

Th. 1576, (cf. tren, lament, elegia; cf. duma, dumka).

Lamentów ich żałościwych miasto bojaźliwe słuchało.

Warg. Wal. ,516. Wisła szum dawała żałośliwy. Zbił.

Dr. a 3. — Żałosna twarz, postać, ubiór, żałość w patrzącym wzbudzający. Cn. Th. 1376. ntcfmnttfńg, SBe^mut^ bringenb, ertoecfenb. Strach, smętek, bojnźń , trwoga ża-łościwa, Co raz to ‘więtsza wszędzie się szerzyła. P.

Kchnn. Jer. 248. Żałosny, żałość przynoszący; traurig ,

Trauer bringenb, oernrfadjenb. Abyśmy panu mocno wierzyli, tedy się nam wszystkie 'smętki a żałościwe przygody nasze w radość a wielkie pociechy 'zawżdy obracać Vnusza. Rej. Post. U u 4. Nie lękaj się nicT. nic się ' nie stanie żałośeiwego tobie. ib. X x 1. — Żałosny * żałości, użalenia, płaczu godny. Cn. Th. 1376. beHa* geitśrcertb, flaglńb, bcbaucrnênutrbtg, opłakany; Vind. sha-ltijezbliu, shalostbu , oplazhliu, toshbe inu jokonja vrje-den, obshalujezhliu.

•ZALOT , u, m, zalecienie , załatanie; Rcss. sa.rerb, ba3 #infltcgen, SBegfliegen, ber $fnffog, SBegffog in9 ffitite.

Głos jego bvł piorunowy, A zalot nieprawie zdrowy. J.

tym.

kurowodem, große ffielttöuftigfeit. Długie krzywdy z długimby wspominać zalotem, Ale celniejszą sprawę powiem krótko o tern A. hchan. 13. ZALOIA, ŻABOTY, ZALOTNIK, ZALOTNY, ZAL0T0WAĆ , ob. Zaleta , Zalotny i t d.

ŻAŁ0TA , ob. Żałość. ŻAŁOWAĆ, -ał, -uje med. contin. ;

Kchiin. Fr. 80. uniesienie się, ber 3luffd)nnutg ; jeżeli nie od załatania oddechu niezdrowego? — g. Z długimby zalotem ten list przepisywać przyszło, krótko powiem o Chodk. Kost. 41 z długim zabiegem , zachodem,

102

ZALOT-ŻAŁOWAĆ.

ŻAŁOWAĆ.

809

Słownik Lindego wyd. 2. Tom VI.

Teat. 26, 70. Coś uczynił dobrego, nie żałuj nigdy w nas, gdy do posług się bliźniego i pomocy wszelkiej tego. Cn. Ad. 100. Nie    będziem wszyscy żałowali ,    1 ja    nie żałujemy. Sk. Zyw. 2,    4. Dla chwały    niebezpieczeń-

że radzę, i wy żeście mnie słuchali. Star. Vot. D.    Ucz    stwo podejmujecie, a dla    boga żałujeeie    się.    Sk. Zyw.

się zawczasu Teosiu miły, Jak trzeba czynić, by nie    1, 32.-— Nie żałować umrzeć dla^ Rzpltej, mortem ca~

żałować. Zab. 14, 259. Szost. Częściej żałujemy mowy,    pere ob Rempublicam. Mącz. — §. Żałować na kogo, ża-

niż milczenia. Kras. List. 99, (cf. mówić nas uczą lu-    łować się na kogo, skarżyć się, uskarżać się, żalić się,

dzie, a milczeć bogowie).—§. Żałować za grzech, ka-    zażalenie zanosić; ftd) über einen beflagen , bi’fchweren , ge»

jać się; fReue itttb 8eib    empftnben, bte Sunben bereue»,    ge» tfut flagbar etnfommen.    Jeśli w nim jest co    zdrożne-

Sorab. 1. kócz, żaruyu;    Carn. kèsârn se, xâm se,    po-    go, niech żałują nań. Budn. Ad. 25, 5.    (jeśli    jest jaka

karim    se , (cf. pokorzyć się); Vind. rivât, grivat,    ogri-    wina    w tym mężu, niechże nań skarżą.    Bibl. Gd.).    Rzekł

vati,    pogrivati , pokuro    storiti ; Croat, kajatisze;    Slav.    przed    zborem cesarz Konstancyusz : ja    sam na Atanazy-

pokajatise; Ross. B3Kaari>ca , KasTbC/i, noKaarfcca. Ża-    usza żałuję. Sk. Dz. 231. Ten co w tej rzeczy żałuje,

łująey za grzech, Carn. xâu, kesan ; Slav, pokajliv,    ma to pierwej jawnie pismem pokazać, jeśli to, o co

reueüoK, reuig. Żałowanie za grzech; Croat, kajanye,    żałuje, kiedy w domu jego było. Stat. Lit. 262. Po-

(ob. Żal, skrucha). Kto za grzech nie żałuje, myśli go    wód, gdy już ma żałować, pilnie ma rozmyślać, aby

powtórzyć. Pot. Bocz. 579. Przez wszystek czas żywota    sprawiedliwą rzecz zaczynał. Sax. Porz. 25. Obżałowa-

swego nie 'przystępujemy (do komunii), ani za grzech    ny powinien prawdę zeznać, co żałującemu winien, ib.

sw

ój żałujemy, Pod. Sion. M b. Żałuję za to,, jak nikt    (aktorowi, powodowi, *iśccu). Jeśliby kogo raniono, a

bardziej. Teat. 36. b, 58, (cf. pokutować). — g. 2) Źa-    ówby nie stanął, na któregoby przy bytnością jego żałować czego, oszczędzać, ochraniać, 'skepić ; ettvaê fd)o*    łować chciał, tedy.... Szczerb. Sax. 350. Żałuję się

neu, öbfnappen, abbarbcn, ftd) leib tljuu laffen e$ brau su    na kogo przed kim, conqueror. Cn. Th. 1376. et 1202.

fejjen, bamtt nid)t IjerauSrütfett wollen, ftljen, gctjjcn, fuau* Uskarżam się, styskuję, żałuję się na tego, co mi niefern.    Nędzniejszemu nie    żałuj nigdy chleba swego.    Bej.    praw    przed nimże, exposlulo. Cn. Th.    1202, (ob.    Żalić

Wiz.    191. (udzielaj, nie    ściskaj ręki). Jabym mu    wor-    się).    Żałowanie się, uskarżanie się    na kogo    przed

ka nie żałował, byleby go zamiast pieniędzy przyjąć ra-    nimże, expostulate. Cn. Th.. 1376. Żałuję się na kogo

czył. Teat. 32. b, 112. Zgotuj mi polewki winnej, tył-    u prawa, obwiniam go u sądu o co, skarżę na kogo

ko nie żałuj cynamonu. Teat. 11.    b, 65. [pare ben ^tUttttt    u sądu, déplora. Cn.    Th.    1376. et 582. Nazajutrz ża-

ntcljt. Ale też nie żałujesz bicza,    -mój kumie! Teat. 52.    łował się tego Jakób    na    Labana, iż mu podrzuconą żo-

c, 48. (często, tęgo bijesz; co    bijesz, to    bijesz, bez    nę dał, a nie tę,    o którą    była zrnowa.    Biel. Hat, 15.

odpoczynku, bez odetchnienia).    Nie żałuj    ręko czoła,    Juliusz żałował się    tego na    radę, prosząc ich¹,    aby....

bij w piersi i z głowy Targaj włosy, 'prze ciężki mój Biel. Św. 36 b. Chcąc się o swe krzywdy żałować, do żal i surowy. Groch. W. 418. Na    nauki nie żałuj. Opal.    pana się uciekli. Kosz.    Lor. 54 b. Na biskupy żydo-

■Sat. 5. Nie żałuj na człowieka    godnego, coby miał    wskie , którzy pana    na    tak haniebną śmierć niewinnie

słuszną swoję powagę i respekt u syna. ib. 5, (cf. sy-    wydali, żałujesz, a ty go sam tylekroć na pohańbienie

pać na kogo, łożyć na kogo). Nie żałujmy, gdzie trzeba.    zdawasz, ilekroć świętą naukę jego od siebie odpychasz.

ib. 90. Oracz nie żałuje swego    zboża rzucać w ziemię,    Żarn. Post. 173.    Powiadajcie , aby się    “żądny    nie ża-

gdzie zginie, wiedząc, że mu    się wróci.    Sk Zyw. 1,    łował nań o żadną    rzecz,    ażeby go też    żaden    o żadną

193 b. (nie waha się, nie obawia się straty, cf. odża~    rzecz nie gabał. 1 Leop, i    Mach. 10, 63.    (aby nań    nikt

łować na co). Mnich jeden, na którąś świętą każąc,    nie skarżył o żadną rzecz.    Bibl. Gd.).

(mając o niej kazanie) rzecze: Nie żałujcie tej pannie    ZAŁOWIG ci. dok., Załawiać    niedok ; Ross.    3ajiOBHTb ;    za-

uszu, bo ja gęby żałować jej nie będę. przychecenie ! Opal. Sat. 165. Lubię sobie wygodzić napić się, gdy jest, i Alę żałować ,gębie. Mon. 71, 475, (cf. oppos. odjąć sobie ód gęby). Żałować sobie; Eccl. OTiucTHTiiCfl, ftd) etnnS abbarbcn. Łakomy i sobie żałuje. Cn. Ad. 426. Łakomy chleba sobie żałuje. Star. Ref. 95. Mądry, co w porę oszczędzając nie żałuje sobie. Zab. 15, 169. — §. Similiter: Żałować się, nie chcieć się narażać, poświęcać, ochraniać się; fid) fd)0Hen, ftd) nid)t anftrengen, md)t aufopfern wollen. " Żałując bagateli, stracił wiele ; Ross. no)Ka.iliBï 6e34tMUH, noTeptwi »moro. Żałować pieniędzy, Ross. waalm» 46Hen. sobie, Boss. jnmian» ceóa caMbixi HyjKHtnuiiixï Beinen. Nie żałowali się , i na onę jeszcze drogę jechali do Rzymu. Sk. Dz. 1014. Więcej jest takich, którzy się i na śmierć nie żałują, niż coby kęs bólu wytrwać mogli. Warg. Cez. 201.

810

A Ł O W A Ć.

Z A Ł O W I C.

Kształtne ławiać na ryby i t. p., sieci wystawiać, sieciami na ryby czatować; bte 9?e|e atrêwcrfén, einjuftfdjen fttchcn, gifdje unb begleichen jit fangen trachten. Załowić cum effeciu , łowiąc zająć ; eiiifangen, etnft|d)en, jufaiitmen ftfdjen. — §. Fig. tr. Załawiać na kogo, dybać na kogo, czyhać, czatować, sidła nań stawić: jemanbett auflauern, tfutt ftaKeit fteden, Schlingen legen. Herodyas ‘czuhała i zała-wiała na ś. Jana, i chciałaby go była zabić, ale nie mogła. 1 Leop. Marc. 6, 20 ( czyhała i załawiała nań. W. Post. W. 3, 357 ; czyhała nań. Bibl. Gd ). Załawia, skarży na mnie, że czuje u mnie. Cn Ad. 330. Gonię Żałować na co , załawiam , in malam partem fere sumitur , ut goni na zwadę, łowi na guz, zadziera. Cn. Th. 1374. et 201. Załawia, goni na guz, na złe Cn. Ad. 1119. na nieszczęście, na biedę. Dudz.. 73. woritad) ringen, trach' ten, ftreben, (nach $aber, 3^ / Schlägerei). Schläge unb To jest pewny znak łaski bożej berglctd)en). Dawno już na to załawia. Chrośc. Fars. 58.

Z A Ł O Ź K A - ZAŁOŻYĆ.

ZAŁOŻYĆ.

814

w zapasy * za-

rnun-

(zakrawa). Radą a trudnościami mało się zabawia, Na zwady niepotrzebnie nigdy nie załawia. Hej. Wiz. 55 b. zwady nie szuka, er fltdlt nie tpdńbel. Jeż, żółw', żaba zeszli się na jedne gromadę, Przyszedłszy bazyliszek, załawia! na zwadę. Papr. Koi. U 3. Podobno załawiasz na zwadę, aby się wczorajsze wspomniało. Gorn. Dw. 236. Przyszła rzeka do morza, jęła mu przymawiać, Jakby się z nim zwadziła, poczęła załawiać, Mówiąc .... Papr. Koi. C 2. Byli między rycerstwem dwaj panowie bardzo skrzętni, i na niepokój wielki załawiali. Papr. Koi. 615.

ZAŁÓŻKA, *ZAŁÓSZKA, ‘ZAŁUSKA, ob. Załoga. ‘ZAŁO-ŹNlCA , y, z., nałożnica, bte SepfdjlSferfnn; Boh. saulo-żnice ; Sorab. 4. pschilożnica , pżilehawka ; Carn. pole-gniza, polegshena; Vind. perleshauka, perleshniza, srauna shena, sravenshena, perespanjiza ( cf. przespałka), ho-tniza , postelna tovarfhiza , sravenspanka ; Croat, prilo-snicza , hotnicza ; Hoss. naaoiKHHUta ; Eccl. HaAJiOHmmta (cf. łoże, nieprawe łoże), MeHimma , MeHinaa ateHa , He-Hacioamaa. Brzescy tłumacze biblii najpierwsi poczęli używać słowa założnica, concubina. Budn. Bibl. pr. Własne żony bywały pojmowane z osobliwemi ceremoniami , a synowie ich zostawali dziedzicami ; ale zało-żnice bywały pojmowane oprócz ceremonii, i dzieci ich. nie dziedziczyły. Radź. 2 Sam. 5, 4 3 not. Wmówiono w niego , iż mu się godzi żonę opuścić, a pojąć zało-żnieę. Zygr. Pap. 347. Nie ma żony, lecz miasto żony założnicę ma. ib. 347. Kalisto , założnica Jowisza, Aikasa syna urodziła. Otw. Oxv 78. ib. 407. “ZAŁO-ZN1CTWO , a, n., nałożnictwo, konkubinat; Boh. sau-leżnictwj; Sorab. 4. zlebano , ,(cf. zalegać); Croat, hotin-sztvo, (cf. chuć, ochota); Ross. HajioJKimnecTBO, Jîel>3el;e NAŁOŻMCZY, a, e, od nałożnicy, nałożniczy , ïlepfcplâ* fet mit * ; Ross. HaaoatHHUbiii, Ha.iOJKimqecKiH Dawniej u nas założnicze dzieci od wszelkiej prerogatywy szlacheckiej oddalono. J*apr. W. 2, 164, (ob. Bękart, I^okrzy-wnik). ZAŁOZMK , a, m.; Boh. sauloznjk ; Sorab. 4. pżilehawcz , zlehawcz ; Croat, hotnik concubinus; Vind. perlegauz , pedeshauz , pcrleshenik , sravenspanik, pustelni tovarfh . spalni tovarfh ;- wszetecznik , cudzołożnik, ber 23et)fd)ldfet\ Ona szalała po założnikach swoich. Budn. Ezerh. 23, 20. ( pałały miłością przeciwko nierządnikom ich. Bibl. Gd). ZAŁOŻYĆ cz dok, Zakładać niedok ; Boh. zalożiti , zakładali ; Sorab. 4 fsloiicż, zalożu, zalożim ; Corn.' saloshim' ignoto loco repune-re , prov'dere, salęgam recondo ; Vind. saloshiti, sa-kladati«, zawieruszyć, shaloshit, sakladat* opatrzyć, zaprowiantować, saloguvati, salog vseti jąć, zagrabić, zafantować; Croat, zalositi, zalósem , za-làgam pignorare ; Hung, zalogeteeni ; Rag. zaloxitti, za-loxivati oppignorare ; Bosn. zalosgiti, datti ù zakład ù za-logu pignorare, zalosgiti, zalagati, datti zalogaj imboeca-re ; Hoss 3ajiotKHTb, 3ajaraTb, 3aK,iacTb, 3aK.iaAbiBaTb ; założyć kłaść co za czym; (tinter etwaê (unlegen , ’niojunier legen, Ritter etrroö anlegen, anmaćben. Założyć rękę, nogę swoje za rękę Leona. Staś. Num. 2, 245. — Zakładać kawałek sukni, brzeg sukni, suknią * założywszy, zachyliwszy zaszyć ; ein ©tiicf ant 9îocfe eiufcplagen, ein*

nd(un. Dlatego śmierci wolał , aby mu snop drew na ramię założyła. Kosz. Lor. 484 b. Założyć postronek na szyje złodziejowi. Tr. ben ©trief ant $alfe anlegen, anrna* d)en. Założyć drąg dla podniesienia czego. Trój. Si. 1049. podłożyć, podważyć. Założyć wrzeciądz. ib. zasunać. Zakładać jarzmo na .szyję. Tr. * Zakładać koniowi sztuk. ib., ( cf. zachełzaćj. Józef kazał założyć konie w swój wóz. 4 Leop. Genes. 46..zaprządz, bie ^ferbe an beit Söagen anlegen, aufpannen , etnfpannen. Konie do karety założyć. Teat, i 5. c, 29. Niech założą czym prędzej do mojej kolaski. Teat. 54. .d, 50. Niechże karyolkę za- . łożą. ib. 49 , b. 67. ( t. j. niech konie do niej założą, niech ją zaprzęgają, niech do niej zaprzęgają). —

§. Zakładać ręce. Gn. Th. 4369. jednę przez drugą kłaść, bte Sinne über einanber legen ober fdjlagen. Turcy kształtną postawę rozmaitą pod czas modlitwy biorą, zakładają ręce, chylają się, czołem biją. Kiok. Turk. 492, (cf. składać ręce). Założywszy ręce siedzieć, Hoss. c^Ijtł ckmbihh pyKH, HHnero He Allait», npoBOAHTb irpeua bï npa34HOCTH. Myśli, na krzyż nogi założywszy. Teat. 35. b, 439. Niech każdy się strzeże nóg na krzyż założyć, zlęknie się bowiem dyabeł i pryśnie. Ossol. Sir. 4. Towarzysze pobitych dla żalu wielkiego zdumiawszy się , siedzieli kolana na kolana zakładając. Sk. Żyw. 2, 2. Założywszy ręce siedzieć, manibus compressis sedere\ proprie ścisnąwszy ręce, Cn. Th. 4369 Jak ludzki naród byłby szczęśliwy, gdyby była Ewa z założonemi rękami po raju chodziła, i nie wyciągała ich po owoc zakazany. Mon. 65, 98. Zbiera się chmura, a myż będziemy z założonemi rękami czekać? Gaz. Nar. 4, 398 b. Si. Aug. (w próżnowaniu). Bece w tył zakładać. Eraz. Ob. B. bie Slrrne (auf bent SRütfen), (unter ftd) jnfantmett fragen. Zakładam ręce ‘zasię , rejicio ad tergim manus. Cn. Th. 1369. — §. Zakładać sidła, sieci i t.*p., zastawić; $aUeit legen, fallen, ©djltngen, 9?e$e anffteHen. Założyć, zastawić sidła, na ptaki. Tr. Jeśli jaka nadzieja wziątku w sercu dobroczynnego siedzi, jeśli łowiec jest a tym sposobem sieci zakłada, tedy u mnie nie jest dobroczynnym. Gorn. Sen. 275. — §. Zakładać sobie, zamierzać sobie, zakładać cel sobie, zakładać za cel sobie; beabjlcfUigen, ftd) ein 3tclfłetfen ober fejjeit. Z jeńców się hetman najwyższy dobada , Gdzie nieprzyjaciel zmierza i zakłada. Jabi. Buk. D 4. Ociec niech się stara, by synowi stan jaki a wezwanie zamierzył a założył. G licz. Wych. O 4. Jedna święta prywata, ta dziś najpłatniejsza u nas , a na tęśmy wszystkie rady swe założyli. Rej. Zw. 4 88. Niejeden sobie na dal szczęsny los zakłada, Ćoż gdy nie on, ale bóg skutkiem chęci włada. Zab. 13 , 263. Szost. Wstydziłbym się , gdybym tak podły spraw moich zamiar był sobie założył* Teat. 4, 420. Zakłada sobie wielkie nadzieje o swojej wychowance. Teat. 3, 88. — Zakładać co czym, zapełniać zapychać, zapierać, zatykać; ooll legen ,,0011 ftcpfen, tier* legen, oefmadjen. Podołek i koszyk zakłada kwiatkami. Zebr. Oxo. 4 47; (implet). Zoczyłem przesmyk, i kazałem założyć na nowo. Teat. 6. r,, 51. Tę nędzną drogę, którą się oni cisną do domu swego, jeszcze gdzie jeno możecie tedy ją im zagradzacie. Rej. Post. H h 6. Założył,

812

Z A Ł O Y Ć.

CS-

-S3

. Z A Ł O Y Ć.

Otaxowałam cały mój majątek , ach wiele jeszcze nie dostaje , abym ci zapłaciła tyle, ile założyłeś. Weg. Marm. 1, 145, (cf. pożyczyć komu, borgować, w zajem dać, wygodzić komu).— $ Zakładać ubogiego, zapomagać , wspierać ; bent Ernten flit^elfcn, ihm »»rftrecfen, i(jn unterftü^en. Nie skurczysz ręki twojej, ale otworzysz ją ubogiemu, a założysz go czym, jako widzisz, czego potrzebuje. 1 Leop. Deut. 15, 9. (dasz mu w zajem. 5 Leop.; ochotnie pożyczysz mu, ile będzie potrzebował, i czegoby mu niedostawało. Bibl. Gd.). Nie chcesz brata twego ubogiego tym założyć, czego u ciebie żąda. 1 Leop. Deut. 15, ( cf. ratować kogo czym). Ratujesz ty bliźniego, założysz ubogiego , i mniemasz , aby cię pan bóg miał opuścić ? Hebst Nauk. C b. Długi wszystkie poddanym odpuścił, których hojną prawie ręką czasu drogości zakładał. Star. Zad. D 2 b. Papież ten, będąc miłosiernym , ubogie ludzie zakładał żywnością. Biel. Sw. 74 b. Kmieć, który nie zasieje, już wiary nie godzien, a we zły głód , pan go nie założy , ani mu co zborgu-je. Hour. Ek. 27. Dzierżawca mało ubogiego założy, a arendarz pogotowiu. Falib. N 2, (ob. zbłoga , zakład na poddanych). Kto mnie w mej potrzebie założy? Alb. na Woj. 18. Ubogiemu trudno naleźć, ktoby go w potrzebie jego założył. Sax. Tyl. 80. Niemiłosierny nie chce pieniędzmi założyć potrzebę bliźniego. W. Post. Mn. 317.

50, 31.

zastawił drzwi stołkami. TY. Ule, aby pszczoły nie wychodziły, przetakiem około założyć. Uaur. Ek. 138. obłożyć, obsłonić ; »erlegen, »erbangen. Zakonem tym, jako maścią gojącą zakładali te mdłości nędzne krewkiego człowieczeństwa twego. Bej. Post. N n 3. zasmarowali, zakryli; ûefd;mieren, bebetfen , »erftfjmteren. Wymknąwszy się z pokoju , wrzeciądzem założy zuchwalców. Pot. Juw.

115. zamknął, zaparł; jnlegen, sufperrett, jufdjllejJen, ein» fperren. — §. Założyć, zasłonić, zakryć; fd)Ü$en, eh»a§

»orbalten, nnb fu becfeit, bebetfen, befc&trmert. Przystawiony anioł, niech w niebezpieczeństwie mocnym puklerzem piersi jego zakłada. Psalmod. 63. (‘szczyci, ‘zaszczyci). Założył się szablą, tarczą.- TY, Któż się założy mocnej ręce jego, Albo uchroni do kąta skrytego? Wad. Dan. 110.

Statut o nieimaniu szlachcica, jako jest dobry, tak też jest i zły niepornału; bo się nim wszyscy zuchwalcy zakładają. Garn. Wł. D 2. (bronią, zasłaniają). — Założyć co, założyć się czym, wymówić się, złożyć' się ; ftd} IWOtntt en.fdjultńgcn, etmaś »orfchüfscn, yormcitben. Układ! się Amon,

1    założył się niemocą. 1 Leop. 2 Heg. 13, 6. (zmyślił niemoc. 3 Leop. ; zmyślając sobie chorobę. Bill. Gd.).

Połóż się na łożu swym , a załóż się niemocą 1 Leop.

rozmnożył. J. Kchan. Ps. 164. Judyta, małżonka Władysława Hermana , niewiasta nabożna , bogobojna , jałmużny dawała, ludzie ubogie zakładała, co miała, wszystko ‘“przebóg rozdała. Biel. 65. Wszyscy ludzie zakładali ręce ich naczyniem srebrnym, złotym, 1 Leop. 1 Ezdr. 1, 6. (wspomagali ich naczyniem sr. i zł. Bibl. Gd.). Ci co byli około nich, zakładali je wszystkiem , jako to złotem , srebrem i dobytki. 1 Leop. 5 Ezdr. 2, 9. (wspomagali ich wszyslkiemi potrzebami. Bibl. Gd.). Składają się z złośnikami na lichwy, na zdrady, i pieniędzmi swemi one zakładają. W. Post. Mn. 302. — Założyć jakie twierdzenie, jaką materyą, przełożyć zasadnie, przedsięwziąć jej dowodzenie; einen 6a£ »orligctt, anfftcUcit, junt ©cgenftanb ber Unterfucbung machen. O ezem propo-zyeyą swoję Soeyn założył, tego mu też dowodzić trzeba. Salin, i, 151. Założenie mowy. Nag. Fil 6. thema, propo-zycya, ba3 îhfwa / ber ©egetifianb ber Slbhanblttng, ber én$, -$ai4’tfa$ ; Slov. polożenka posilio grammatical Vind. sta-va, stavek , saglavek , poslava , (cf postawa); Croat, zâ-glavak posilio, zaglavka thesis, proposilio, (cf. głowa, główna rzecz ). Mowę tę Cycerona można rozwiązać na dwoje założenia. Nag. Cyc. pr. Słyszysz to z założenia tych świętych słów pańskich. Bej. pGst. h k 4, ( cf. text).— § Zakładać co w czym, zasadzać; mcrttllf fefcett, batten, fteifen. W szczęściu ojczyzny, i szczęście i chlubę moję zakładam. Nieme. P. P. Szczęście wszystko w życiu prywatnem zakłada. Jall. Tel. 75. (gruntuje) — £. Założyć , ustanowić, postanowić, feff feerii. Do trzech lat między nimi był pokój założon. Biel. św. 239 b. Święto Jerzego ś. może by ć odprawowane, osobliwie gdzie założenie jego jest. Pim. Earn. 333. ustanowienie, (Sinfüljt*

2    Reg. 13, 5. (‘zamyśl sobie niemoc. 3 Leop. ; ućzyń się chorym. Bibl. Gd.). Sam słabe założywszy zdrowie , wyprawił brata. Pot. Arg. 184. Nie dadzą nam dylacyi, ani pro majori, Ani się tam założy kartką, iż był chory." Ubogiego pan w przypadku założył, 1 jako stado owiec Paszk. Oz. 115. Rozmaitcmi zakładając się przyczynami, nawet i zdrowiem , zwłaczał słuchać poselstwa. Budn.

Apopth. 125. — g. Zakładać psami na zająca, puścić się w pogoń za nim. Skrbk. Mskr. (zastępować mu od ucieczki , cf. przekładać za zającem ; betn ŚBtlbe ten ®cg fperren, bie tpunbe jur Vorlage legen, ba$ SBilb »on weiten befcjjen, etnfcbltejüen nut 3agbhnnbcn). W zakładaniu myśliwiec pamiętać ma, żeby psów nie bałamuóił szczwaniem niepotrzebnem. Ostror. Myśl 52. Pies umilknąwszy , cicho zająca zakładał, ib. 9, (cf. osoczyć, obskoczyć). Psy założyły koło opadłego zająca. Tr. Pies małym kołkiem założył i ruszył zająca, ib. — Zakładać na kogo karę obkładać go karą; mit einer Strafe “belegen, eine Strafe »errängen. Karanie kijowe i pieniężne na występnych, prawami zakładał. Sk. t)z. 188. wyznaczył, wymierzył, skazał; beftlmniCH, feftfefjcn. Ponieważ na prawa ludzkie i boskie tak bardzie bijesz, od kościoła chrześciańskiogo odcinarp cię, głowę twoje i wszystkich pomocników twoich srogą klątwą zakładam. Erom. 168. mit bem §8an» ne belegen, in ben Samt tfm.n. — Zakładać ogień » podkładać, fetter anlegeit, Sranb legen. Ogień na różnych miejscach w- mieście założyli. Tr. Jam-ci przeszedł ogień spuszczać i zakładać na świat. VU. Post. W. 256. —

§. Zakładać między co, wkładać, wsuwać; bajmiftfyeH le» gen, hinein febieben. Si alia pars interponet, alias założy coadjutor es ciloli.... Vol. Leg. 1, 328. — §. Założyć pieniądze « wyłożyć dla kogo, zastąpić go wypłaceniem; für einen ©elb anślcgen, ihm üorftrcîfen, für ihn jablen ;

Vind. fe saloshiti , sa koga stali, ( zaręczyć za kogo ).

Widząc, że nie możemy tego wydostarczyć, założył za nas te pieniądze, i prowizyi od nich nie żądając. Teat.

rung, fêinticfytung. Skanderbeg zjechawszy sie z innymi t Do końca z tak wielkiego zalsnęła obłowu. Pot. Arg. 351. siążęty do miasteczka tego, *obiicznie założył w onym ZALUB1C med. dok., polubić, zamiłować, Itcbgcnttnnen; Boh. miejscu sejm. Baz. Sk. 58. złożył sejm. otworzył, zagaił;    zali biti adamare, adoptare, zaljbenj upodobanie, zaljbit

er eröffncte einen 3îeid>ët«g, fefcte einen 9îetd)3tag‘meber. —    se upodobać się; Sorab. l. zalubuyu zakochać się; Carn.

* za-

g. Zakładać oboz, rozbijać namioty; ein Sager (lUffctylngen,    salublćnka » zakochana; Wind. salubiti fe, safiali fe

(Anlegen). Oboz zakładać, i szańce czynić kazał. Warg.    kochać się, sahiba, salublenje « zakochanie, sal u b le nj k ,

Cez. 32.— Zakładać kolegium, warsztat, instituere. Cn.    safiauz * zakochany; Croat, zalyublyujem * zakocham,

Th. 1369. zafundować, grünbeit, anlegeu. Zakładam bu-    pokocham, zalyubitisze * zakochać się, zalyubilel amator ;

dow3nie., grunt kładę, zaczynam budować. Cn.Th. 1369.    Bag. zagljûbiti adamare, zagljûbitise zakochać się; Slav.

beit ©runb legen, grünben, begrönben, anlegen, bauen, er»    zaljubj-n zakochany.

rieten; Sorab. 2. twarisch , tworisch , (cf. tworzyć); ZALUDNIĆ cz. dok., Zaludniać niedok. , ludnością zapełnić,

Curn. vkladam ; Boss. ocHOBaTb , ocnoBbiBaTb, (cf. osnowa) ; Eccl. sçiiffiAiiTii, 3H*4y. Zakładanie, założenie, fundowanie. Cn. Ib. 1570. Zakładanie kościoła, ib. Miasto

ZAŁOŻYCIEL - ZALŚKNAĆ.

Z A L U B I Ć - Ż A L U Z Y A.

813

ludnym lub ludniejszym uczynić; beöölfew, »olfretd; ober 00lfretd)er ntadjen; Vmd. poludstvati, obluditi; Boss. yHa-po4HTb (cf. *naród), «aceanTb, HaceMTb, 3aceJint, 3a-Alba , Julowe założenie. Faliss. Fl. 1. Równy sławą Ro-    ceaflTb, (cf. sieło, siedlić); (Bag. zaludnos desidia, za-

mulusowi Brutus, gdyż tamten Rzym miasto zbudował, a    ludni » próżniacki).

ten wolność Rzymską założył. Warg.Wal. 181. Grunt dobry ZAŁUDZIC cz. dok., Załudzać niedok., łudząc zaprowadzić założy, Kto się bojażni bożej i cnocie przyłoży. Groch.W. zaciągnąć, przyłudzić aż. dokąd; bi§ ntol/in locfen, verleiten. 552. Inszego fundamentu żaden założyć nie może , okrom ZAŁUGOWAC, ZAŁUŻ^C cz. dok., ługiem zaprawić, »er* onego, który jest Chrystus. Żarn. Post. 3, 703. Anie-    langen, ntit Sauge »erarbeiten; Bag. zalûxiti ; ßosn. zalu-

ryka w ten czas z kwapliwością przyjmie nasze obyczaje, , sSrt'¹*, zapepeliti, oblusgiti. wiara głęboko swe założy fundamenta. Teat. 50, 16. — ŻAŁUJĘ , ob. Żałować.

§. Założyć sie, zakładać się o co * iść o zakład; Slov. ZALUNĄC cz. jedntl., brnąc zalać, ftröljintCllb biö tttoljtn gie* zakładam se ; Cam, vâdlam; Vind. fe vadlati, ie zva- ffen, ^tnftro^meu, auêftrôlimen, airägteßen. dljati, savelati, sastaviti, sabobizati , postavit sa vadlo; ZAŁUPAC cz. dok , Załupnąć jedntl. , zacząć łupać, n. p. Bag. okiaditise ; Bosn. ozakladitise, okladitise ; Ross. 3a-    drzewa, drzewka; auSfpalte», »erfpalten. ZAŁUPIĆ cz.

Majonaïb, npo3aK,ia/iOBaTb; Eccl. 3afua4UBaioeH, wetten,    dok., łupiąc zarwać, zerwać, zadrzeć; anretjkn, anfangen

eine 2Bctte aufteden. Wnet się założyli, Przy wielu ludzi    abjureijJett, abjuflattben ; Ross. 3ajijnHTb , 3ajynari>. ZA-

zacnych zakład zostawili. Pupr. Koi. Fob. Ci co o    ŁUPEK. pkai, m., ZAŁUPKA, i, z , krasny kołpak,

szkapy się zakładają, tedy posiadają: "puśćwa (dual) o    paraphimosis, niemoc członka męskiego, gdy obrzezek

nie; śmierć zaś *iście nie o czapkę puszcza, ani o suknią,    cz^‘ przedskórek aż pod żołędzia czyli główką zasznu-

ale o ludzio , co się radują, iż im czas prędko zbiega,    rowanym i obciśnionym zostaje. Perz. Cyr. 1, 176. ib.

a w tym się nie bacza, jako złe szkapy. Bej. Zw. 159 b.    2,212. Perz. Lek. 2, 7. et 18, job. Kołpak 2], cf. stulejka.

Ja gotów jestem o sto czerwonych złotych założyć ZAŁUSZCZYU cz. dok., Załuskać, Załuszczać niedok., Jusie, "iż tego roku na Węgrzech nic‘nie będzie. Teat. 1 d,    szczac oderwać, anfdićtlen, anflaubeu, anfangen auśjuplfeti;

A. Czart, Załóżmy się‘ja o pieniądz, ty o sto portu- Bosn. zagljusctili decorticore aliguantulum. gałów , t. j niech ja trace pieniądz, ty sto portugałów. ZALUlOW AĆ cz dok., lutując zamknąć, »erlügen, julötljen; Cn. Th, 1370. Założę się o gardło moje, że z tego    savariti, savarjati, zazvirâti, savotiti ; Boss. satynie nie będzie. Teat. 1. c, A7." Gotówbym się o to za-    ^HTL > 3anaaïb, 3anaHBaTb. Wygniotki te w garniec wło-

łożyć. ib. Al, 12, cf. o co? elliptice. — ZAŁOŻY-    zy^, i dobrze zalutować. Syr. 104. (‘ZALUTOWAĆ się,

CIEL, ZAŁOŻYCIELKA, ob Zakładacz.    , *ZAL1T0WAĆ się, ob. Litować się, "lutować się).

ZALŚKNĄĆ", ZALŚNĄC, ‘ZAŚKLNAĆ ,* ZASZKLNĄĆ nijak. ZALUZYA, yi, z., z Fronc., gatunek zawiści, èiferfu^t; jedntl., Zalśkmć się", Zaśklnić się", ‘Zaszklnić się" zaimk.,    Garn. fijalu ; Croat, lyubomornoszt ; Bag. gljubomornós,

zabłysnąć; Slav, zastkwegi se, zastkwjm se adfulgere ; Bag.    gljubomor, gljubosumgna ; Boss, peBHUBOCTb, (cf rzewli-

zakiiltise scintillare , anfbli^cn, aufglanscn. Mignęło się co    wość) ; Eccl. peBtiooópa3ie. U dawnych Polaków mąż o

w oczach; zalśnąć go ledwie; Graec. 7raQnq1alverat. Cn.    cnot? swojej małżonki troskliwy nazywał się zawisnym;

Th. 848, (cf. ledwie go zoczyć). Wzniósł oko zalśnione    a ta troskliwość miała imię zawiści; teraz pomieniona

do góry. Przyb. Ab. 62. Kiedy się firmament gwiazdami    troskliwość daleko gładziej nazywa się żaluzją. Mon. 68,

zaszklni, na ten czas tym większe jest zasilenie rozpo-    255. Tak piękna osóbka mogłaby w mojej żonie wzru-

startej imaginacyi. Mon. 72 ", 415. — g Zalśnąć,    szyć żaluzyą Teat. 56. c, 21. Mieć żaluzją: Ross. pe-

olśnać, oślepnąć, ob. Zaślepnąć ; crbltnben, »erblinbet liter*    BHOBaib, peBHyio , (cf. rzewny). Pełen żaluzyi, zazdrorny

ben. Żydzi, co inszym narodzenie Chrystusa obwieszczać    Bag. gljubomorni, gljubosumgniv, gljubomornik. — g.

mieli, tu oto tak ‘barzo zasnęli, owszem zalśnęli, że je    Zaluzya , ZALUZA , y, z., w oknie gatunek kraciastej

insi, którzy u nich za odszczepieńców byli miani, budzić    zasłony, btc Saloufte im Renfler ; [Bog. râzrnrexje). Pą

muszą. Żarn. Post, 44 b. Zalśnąć miłością. Pot. Syl. A.    tam i okna z żaluzjami. N. Pam. 20, 165. Zamiast

Krom 671. Zalsknąwszy gniewem , bieży ku potkaniu. Pot.    ok|en były tylko żaluzye. N. Pam. 13, 57. Patrzy przez

Syl. 151. Teraz "słysząc niezmierne obietnice znowu,    żaluzy, wołając: czy mam wyłamać żaluze ? Test. 13, 83.

ZAŁYKNĄĆ, ZAŁKNĄĆ cz. jedntl. , zachwyciwszy połknąć, sne głupstwo strąca. Zab. 13, 344. Druzb. Jest zwie-l)erunterfd)lntfen, öerfdjlucfett. Załyknąć sie, załknąć się; dziony, a że winien zamącił sobie głowę ,Pdch. Sen łask. Boli. zalknauti se ; łykając zakrztusić się, ftd) Der[d)lltcfen.-    103. nabił sobie tym głowę, er l)at jtd)3 tri ben îîopf ge*

Westchnąwszy, chce rzec, ale jej niesporo, Każdem się    fejjt. Jużem jej myśl trwożliwą niespokojnością zamącił,

słowem załknie, każdem dawi. Pot. Syl. 40.    Teat. 2, 26. Barss. Wielką siłą w łeb Polux Rebryxa

‘ZALZBANTY, strój białogłowski. Sax. Tyt. 7. czy nie 'zamęcił. Ustrz. Troi. 113. (uderzeniem głowę mu za-alszbanty , halszbanty?    wrócił, tak że mu się w głowie zamąciło). Wkrótce on

*ZA MACAĆ, ob. Macać, pomacać. ZAMĄCAĆ, zamącanie, odmieni rzeczy^ stan, i radość smutkiem zamąci, ib. 42.

zamącenie, ob. Zamącić.    ■    d, a. (zaćmi). Dobywszy oręża, szyki jej zamącił. Zebr.

ZAMACH, u, m., zamachnienie , zapęd do bicia, do ude-    Ow. 356; pavidam deterruit, ob. pomylić lub zmylić komu

rżenia; bflS SluMjoIetl SUltt @($Jagen, JlUtt Raiten; Vind. mah,    szyki, zbić go z ‘jednochody, z 'pochopni, pomieszać

mahanje ; Groat, zârnah , mah, Bag. zamah, zamaha ,    koncepta. einem bać koncept öemiifett. — Zamącić fig., żarn a li ; Ross. 3aMaxx , (3aMamnH fortele). Zatrzymać się    kłócić, tn ^ttlDirntng bringen. Naród domowemi spiski zamą-

w zamachu. Tr. Barczystym zamachem i najmężniejszego    eony. Hor. 2, 62. Kniaź, (cf.‘zamutek). W radach wła-

ustraszyć mógł. Nies. 1, 56. Ciężki zamach cieśli po-    snych zamąceni. Nar. Tac. 2, 260. — Zamąciwszy um-

większa ciężka siekiera. Dmoch. U. 69. cios, uderzenie;    knął. Ca. Th. 1299. (zakłóciwszy, nawarzywszy piwa,

ber $teb, (ber £rnu). Patrz, jak jęczą, jak zimnym wskroś    podpaliwszy, podnieciwszy).—*§. Zamącić kim, n. p. Gdy

przejęci strachem, Nielitościwym biją swe piersi zama-    opętany Jezusa ujrzał, natychmiast *im (nim) duch zachem. Dmoch. Sąd. 63. W swoich rozmowach za jednym    mącił i rzucił go na ziemię. 5 Leop. Marc. 9, 20. 1

zamachem po sto głów ścinają. Mon. 71, 293. mit eilten    Leop. id. (duch ęo rozdarł. Bibl. Gd.-, dyabeł go mio-

•ptebe, cf. gębą wojuje. Ginąć tamte nie mogą, aż i tu    tał). — ZAMĄCICIEL, a, m., który zamąca, ber Um»

jednymże wzruszone zamachem upadną. Siem. Cyc. 209.    rüftrer, îrübentadjer ; Sorab. 1. zamueżer. W rodź. ieńsk.

jednym ciosem, uderzeniem, zapędem, gwałtem; ge*    ZAMĄCICIELKA , i; Sorab. 1. zamueżerka.

maltjamer @h$, Slnlauf. Nie odrzucę zamachu, stanę bez ZAMACZAĆ, ob. Zamoczyć.

obrony, Uszanowania godzien, kto walczy z twej strony. ZAMĄCZYĆ cz. dok., mąką zaprawić, mit 2Jîcl)l atttttadjenj N. Pam. 5, 217. (stawię złemu razowi). — $. Zamach, Bosn. zamuciti.

gwałtowny do złego zapęd, eilt gercaltfameć Ultternelimeit. ZAMĄDBZEĆ nijak, dok., stać się za mądrym , przemądrzeć, Zamach to na wolność Bzpltej. Tr. Okrutny zamach    Überflug merbeit. Zamądrzały, cf. zarozumiały, ‘zamniemany.

wojny. Węg Marm. 1, 91. Zamach na życie królewskie. Ld. ZAMAGAĆ , ob Zamódz.

ZAMACHNĄĆ cz. jedntl., zapędzić się ręką do uderzenia, ZAMAGAZYNOWAĆ cz. dok., w magazynie umieścić, eitt* (Wiolett sum ©djlagen; Bosn. zamahnuti, zamahivati ele-    tnagaftncn, iit€f SDłagajtn legen. Już znaczna część drzewa

vare mnnum ad percutiendum^ Bag. zamahnuti, zamabi-    ścięta, i zamagazynowana Gaz. Nar. 1, 201 b.

vati, zamahgnîvati ; Groat, zamahnuti, zamahujem ; Boss. ZAMAGLOWAĆ cz. dok., maglując zagładzić, sermcutgeltt, 3awaxHyTbca , 3aMaxHiiarLca, (3aMaxaTb skrzydła wzbijać). glatt mangeln ; Boss.' 3anaTaTb . sanarbiBaTb Gdzie zręczna jego zamachnie prawica, Pękają tarcze, ZAMAGNETOWAĆ, ZAMAGNETYZOWAĆ cz. dok., magne-i włócznie i miecze. Kniaź. Poez. 2, 22. Dla miejsca    sem zaprawić, magnetycznym uczynić; magitettfd) mad)en,

szczupłości nie mógł zamachnąć oszczepem. Staś. Num.    tfermnguetijïren.

1, 180.

ZAMACHLOWAĆ, ob. Machlować.

ZAMĄCIĆ cz. dok., Zamącać niedok., Zamącywać czestl., mącąc zamieszać, mętnym uczynić ; bltrćO Slufrühten trüben, trüben, umführen; Boh. zakaliłi, (zakalić, zakał, kał;; Sorab. i. zamueżam , zamutżam ; Bosn. zamutiti, mutiti, smu-titi ( cf. smucić, zasmucić), zamesti, (cf. zamieść, cf. zamieszać); Rag. zamûtiti, pomûtiti, izmutiti, smutiti, mutiti ; Ross. 3aMyrtiTb, óajtaMjiHTb , BaóaaaMyTHTb (cf. bałamucić), npitnyTaib, iiptinyTUBaTb. Zamącić napój.

Tr. — Slov. Prov. ïâkim sa robi, gakobi ani wodi za-mutit ne wedél ; jak gdyby wody zamącić nie umiał »

niewiniątko. Z dwudziestu dział burzących strzelania, po- nie naznaczył, nie zarysował, nie zakreślił, zagrodził; wietrze się zamąciło. Tward. Wł 138. wzruszyło, wzbu- Dermalen, Dorsetdmen.

rzyło; bte fiuft crfdjüttcrte, geriet!) tn Sctregung. — hg. ZAMAMIĆ cz dok , mamiąc zabałamucić, burd) gaufclnbe tr. varie: Podpić sobie albo przynajmniej głowę gorzałką Cocfungett Derfü^ren, irre inanen, Dermtrren; Croat, zarria-zamącić. Kłok. Turk. 177. odurzyć, zająć,    podchmielić;    mili,    zamamlyójem    deturbo de monie; Bog    zamAmiti '

ben Słopf benebeln, beraufd)eit. Piła tak wiele wina, że nim    amore    caper e, snbornare, zamamite^l seductor,    (cf. oma-

sobie nieraz głowę zamąciła. Pam. 85, 1,    746. Pycha    mić);    Ross.-3aMaiinTb, 3aMaiiHBaTb zawabić, zanęcić, aa-

niech twojej głowy nie zamąca, Bo takich    na łeb wła-    Manna    zanęt.

814

ZAŁYKNĄĆ - ZAMĄCIĆ.

ZAMĄCICIEL - ZAMAMIĆ.

ZAMAKAĆ , oh. Zamoknąć.

ZAMALOWAĆ cz. dok., Zamalowywać czestl., malowaniem zakryć, bemalen, Dermalen. Siwe włosy malujesz; lecz ci" sie nie zdarzy Zamalować starości , ni zmarszczek na twarzy. Mm Auz. 91. — Zamalować co, inducer« novum colorem pidurae Cn. Th. 1377. odmalować , odświeżyć, Don neuem aufmalen, au jfriid) en. — §. Zamalować cały arkusz papieru » zabazgrać, doU malen, doU furnieren. — Transi. Owego w kark poraził, tak zamalowany przewrócił sie ria ziemię. Zebr. Ow. 108 zakrwawiony, krwią zakryty, ttttt 33!ut gemalt. — *§ Bóg swej wszechmo-cnośći kresu żadnego nie zamalował. Warg. Radź. 140.

ZAMAMOTAĆ, ob. Mamotać, Momotać.    materyi stężeje, to wyrażają słowami: w piecu zamarzło.

ZAMAR, u, m., n. p. Czasem klacz końska albo oślica    Os. Zel. 88. Kiedy się na żelazie stopionym pokazują ka-

i bykiem stadnikiem, lub przeciwnie rzadko krowa z    wały stopione, wcześnie wydobywać je trzeba; boby

ogierem spuszczają się, ztąd wypadają zamary, weWło-    cała masa stężała, czyli mówiąc językiem kuźniaków :

szech girneri, bif, baf zwane; głowę i ogon mają wo-    w piecu    zamarzłoby. Os. Blid. 93. tn ber ©ifenptte, ber

/owe, reszta końska. Kluk. Zw, 1, 191. Sfîtnbpferbe,    Ofert tfl eingefroren, bie ©ifemnaffe    ift trn Ofen fieif geworben.

SDTifdtliitge non SRtubern unb ^fcrben.    ZAMARZYĆ cz. dok., zaroić, uroić; erfclnoannen, fcfytoarmenb

ZAMARKOTAĆ, ob. Markotać.    e erbenfett .Najczęściej: Zamarzyło się komu co « przyśniło mu

ZAMARŁ, ZAMARŁY, ob. Zamrzeć.    się, przywidziało mu się, ubrdało mu się ; einem tn ben SÎOpf

ZAMARMUROWAĆ cz. dok., Zamarmurowywać czestl., za-    fontttten, entfallen. Młodemu    cokolwiek się w głowie

kryć marmurem lub marmoryzując , oemtartttortrett, »er*    zamarzy,    czy złego czy dobrego ,    trzeba żeby wnet było.

mannortftren. '    Boh,. Kom. 5 , 5. Nie wiem, zkądże mu się zamarzyło,

ZAMARN1KĆ nijak, dok., marnie zaginąć, riettbigltd) perge*    tak niesłychane nigdy bajki napisać. Nar. Hst. 3, 172.

tyett, fcbtotnben, tttttfotttttten. ZAMARNOWAĆ cz.dok., mar- ZAMAŚCIĆ cz. dok., Zamastfezać niedok.; Boh. zamastiti; nie zatracić, marnując zatrwonić; clcnb burcpringeit , ner*    Rag. zamâsliti ; Ross. 3aMacMTb, 3aMacjnmaTb ; maścią

geuben, oerfcfyleubern, ocrfpUttern; Boh. zaśantroćjm; Croat.    lub tłustością zasmarować, oerfalben, perfctnnteren. Naj-

sastentam . satentâm ; Ross 3a«OTaTb, cf. zamotać.    mniejszy otwor, coby widzieć pszczoły był zdatnym , Za-

ZAMARTW1Ć cz. dok., uczynić martwym, zadrętwić, cf.    maszczą zaraz pilnie tym woskiem brunatnym, Co się

zomorzyć, crftarrert madjeit. ZAMARTWIEĆ nijak., zatrę- zasklepem zowie. Tom. Roi. 69.

twieć, erftarren. Dotknął go duch ręką zamartwiałą, Zi- ZAMASKOWAĆ cz. dok, Zamaskowywać czestl., maską za -mno natychmiastwskroś go przejmowało. Kras. Oss. 8b 4. kryć, pertttaffiren; Vind. safhemati, sakrjnkati, preobrar Boss. 39MepTBO na pół umarły.    sati, nalizuvati, obfhemati, sapintati.

ZAMARSZCZYĆ , f. zamarszczy, zamarszczę cz. dok., Za- ZAMASZNY, ZAMASZYSTY, a, e — o adv., z tęgim

marszcząc niedok., uczynić zmarszczonym, zmarszczkami zakryć; fternnjeln, mit fKunselit bebetfen; Sorab. i. za-morzcżu; Bag. zamśrsitti ; Bosn. zamrrisiti,' (zamrrisiti pismo deliterare) ; Boss. 3aMOpmtiTfc. Corrugo, wespołek zamarszezam. Mącz. Tryona twarz swą zmarszczyła. Otw. Ow. 160, (cf. kozła postawić, Marsa postawić na czele). Nie zamarszczywszy skroni ani czoła, Prawej mądrości nauczę cię zgoła. Chrośc. Job. 127. Zamarszczył się na niego, i nie dał mu nic mówić. Biel. Kr. 676. Niech każdy da, jak chce, nie z zamarszczenia abo z przymuszenia. W. 2 Cor. 9, 7. (nie z zamarszczeniem, ani z przymuszenia. Bibl, Gd. ; ochoczo, chętnie, z dobrego serca, z pogodną twarzą). ZAMARSZCZK1 plur, zamarszczenie , markotność ; baë ©crunjele, ba$ Uîitnjelu ber @tirne. Niczyje przegróżki i zamarszczki niechętne ustraszyć nie mogą. Krom. 521, Bag. zamarscenos m-plicatio , zamarsitegl trico, f. zamarsitegliza. ZAMAR-SZCZEĆ nijak, dok;, w zmarszczki zajść, tn IHunjeln per* fdjruntpfen; Boh. zakrnćli; Ross. saMopiumbcn, 3acKop-ÖHyTb

ZAMARZAĆ, ob. Zamorzyć.

ZAMARZNĄĆ nijak, jednil., Zamarzać niedok., zacząć marznąć, marznięciem się ściągnąć, ściąć, jufricren ; Boh. zamrznauti, zamrzati ; Sorab. zamarznu, (ńezamerznitć ingelibilis); Mnd. samersniti, smersnili; Croat, zamerzâ-Bosn. zaleditise, sleditise , smrriznulize ; Boss.

yamsze ;

3aMep3«yTb , 3RMep3aib, 3aK0^tTb. Woda ciekąca ‘zimie ZAMATAG, oh. Zamotać.

zamarzała. Cresc. 17. Zamarzła rzeka, stanęła, stoi. Ld. ‘ZAMATORZAŁY, *ZAMOTRZAŁY, a, e, [part. Verb. Zamarzły, zamarznięty (Croat, zamérsnyen). Zamarznie-nie Croat, zamersnènye. — § Fig. tr. Szabla mu zamarzła » nieporywczy do szabli, zniesie wszystko, tchórz, ber €>âbel ift t^m an bie ©djeibe angefroren. W potrzebie mu , jak żywo , szabla nie zamarznie. Mat. z Pod. B 3.

— \. W hucie zalaznej : Jeżeli w zaprawie bardzo wiele

zamachem, silny, mocny, tęgo uderzający; ftcirf au3fi0* lenb, ftarf au&geljolt, tili tig jufcblagenb, fraftig, nacfybrudfô* POU ; (Boss. 3aMamnCTbiîi skory do bicia, żwawy, śmiały, zuchwały). Zamasznym grozi światu ciosem. Hor. 1,160. Zamasznym kuć młotem, ib. 2, o3 Kniaź. I twoich ciosów, ciosów zamaszystych Doznał nie jeden na polach ojczystych. Kras. Oss. B 2. Na drugą wyszedł stronę pocisk zamaszysty. Dmoch. U. 2, 227. (z wielkim zamachem wyciśniony). Śmierć zamaszysta , snując się po ziemi , Liczne napełnia gnatami kośnice. Zab. 11, 23. Koss. A^jiuż mnie pobije? bo silny i zamaszysty; otoż piękna -éatysfakcya! Mon; 68, 191. (bitny). — Transi. Zamaszysty,-potężny, duży, gruby, ciężki; gewaltig, groß, ftarf, bief, fd)tt>er. Rządca pulpitu xiadz kantor Balista Pyta , gdzie ona xiega zamaszysta? Pulp. 9. Na tak zamaszyste drw;nki, Szeląg skruszałej minki, Mówi.... Zab. 16, 160. Nagi (tęgie, grube, namacalne, doty.-kalne). Kłania się zamaszysto. Teat. 36. c, 104. niezgrabnie, pluntp. — §. Surdut, płaszcz, zamaszysty * kolisty, przestrony, okolisty, szeroki, do obwinięcia się; gutafber jtt fragen, tufantnten jn fcfylagen. ZAMASZY3T0ŚĆ, ści, i., tęgość w uderzeniu, uderzenie z wielkim zamachem; tndittgeS Slirêfjoleit, gewaltiger ©cfylag, ©toß, @e* waltfamfeit. Czyni on to z taką zamaszystośeią , że cała sztuka marmuru w drobne części była strzaskana. N. Pam. 24, 324.

zama-

zamo-

wyrodki cerkiewne przyj-

ZAMAMOTAĆ - ZAMARZNĄĆ.

ZAMARZYĆ - Z AMATO RŻAŁY;    815

torzeć ; Eccl. 3*aMÓTopT»Tti, senescere-, zastarzały 2]; Boss. 3aMaToptjibiîi, zatwardziały, »erhärtet. Schisma cerkiew' każdą i płodu pozbawia i pokarmu, czyni żywot jej za-matorzały, a piersi zaschłe, że ni rodzić me może, ni karmić. Smotr. Ex. 12. Twej to sehismatyckiej trzałej matki własność jest

go zamdli, natychmiast rękę mu zwiazać należy. Perz. Lek. 224.

ZAMĘć, ob. Zamęt. Zamęcić , ob. Zamącić.

mować, i tym pod obronę się podawać, ib. 20. ‘ZAMA-TORZA-ŁOSĆ, ści, z. ; Ross. 3aMaT0phi0CTł> ; zatwardziałość, btc Verhärtung.

ZAMATWAĆ, ob. Zagmatwać. ‘ZAMAWIAĆ, ob. Zamówić. ZAMECZEK, czka, m., zdrbn. rzczwn. zamek ; Boh. zârn-j ,    .■ rj    / ii cek: Ross. aaMOąeKt ; bądź u drzwi, bądź ma/e waro-

ZAMAZAĆ. «. dok., zanmuj* pr. cont.n., Zamazywać częstl.;    budow„lie; ei„ Sdjliiffien. W.rP)Iiip™, ein «eine«

Boh. zamazał,, z™ z,; Slov.    Sorab. it,«».    p ^ t|(j||e 3, W„rf. ,r;„)e2 , g,.B,llzh, „₆. Gr0.

zu,    «am, zamazuyu ; W saraash.t, sa- d éd. 7.AMECZMK, -ZAMKARZ, a, m., rzemieśl-

“asatl' olimafatl' Premasati; Croeif. zamasati, aamaaujera ; jfc J 2amkó ślus3, „„ @(tw„. Boh_ zaIncSnjk ,

Bosn. zamazati , omazati : Hoss. 3a,Yia3aTb , 3ania3UBaTb ,    ,    . •    ,,    .    , v . J

,    .    ’    ,    ,    (zamecmee ślusarka, zameemoky slusarski . zameemotwi

y»a₃aTb, [yuainm; «mazać ™ czym mażąc zatkać ,    W0J Gm,. kluzhanzar . (cf klucznik); ktm/.klu-

zakryć zasmarowa , cf «maścić: »evMm.em. , «TO zhenizhar f la|,ar. p|ehar, (cf. blacharz); Boso. kaghu-ren. Zamazuje statek dziurawy, drzewo obcięte. La. Ih. . u ¹    ™    .    . '    .    - . .? *

.--- c    »ii ,/    »    ‘ i-    ciar; Ross. 3RM0qHHKi>. Zjmecznicy i mm rzemieślnicy.

gsswf6 -sarJas *słłłt Xä« ” “ « Wä

zaDlueawić- ocrfttbelrt aan\ befubcln    Zamęczysz    go    twem.    pytaniami,    prośbami, wizytami,

zapiugaw.c, t>er|UDem, flaitj t)C|UDem.    67. 1031. Zamęczyć się, do ostatnich sił wyne-

ZAMCZYNA, y, z., ZAMCZ4NKA, i , zdrbn. rzczwn. zamek,    dznić się,    fti^    Jli Xi)be ntrtrtcrn;    Ross.    3<iManTbCfl, cf.

biedny, słaby zamek, czy to u drzwi, czy tez budowa-    zmordować    się.    Ta    sekutnica baba tych    mezów zamę-

nie, gródek, warownia; etrt clcnbeê arnifelifjcö, fdnM&cS    C₇Vja hi

6 chi öffnen, an ber ïlntre, ober tin elenbeê »iirgfdilijMen , ‘ZAMĘORKOWAĆ. ‘ZAWĘDROWAĆ med., do k. zacząć medr-cine jdjibfldieJBnrß, ein fletneö nteijt fcfłeśf ©cbloffitcn. W la-    kować, medikiem być; Ross. aayMunnarb, }u fliljeltt

Zamczysko, ob. na swoich miejscach ; Etym. mknąć) ; Boli zamek; Sorab 1. zank , fank ; Sorab. 2. famk ; Carn. kluzhnnza , kluzhaniza (<7 klucz) , sap ira (cf. zapora), (Sdinćk pessultts, zasuwka) ; Vind. kluzhanza , klu-zheniza , saklepenza, saklep , durni plah , pleb cf. blacha, (samek, satik » zasuwka); Croat., klyuchenicza, zàklop , zâlvor, /cf załwor); Dal. brava, zaklop ; Rag. kgljucjaniza , bràv, zâklo; Bosn. kgljucjaniça, bravva, zalvor , katanaç , katancicch ; Slav, brava; Ross. 3aMO)t%; — g. 1 ) zamek u drzwi, u skrzyni ( cf. kłódka ) ; bû3 Schloß, ${mrfd)loß, Sdtraitffd)loß. Części, z których się zamek do drzwi składa, są: rygiel, klamka, zasuwka, deka, sprężyna. Teat. 6. c, 58 Zamki Francuzkie do drzwi podwójnych, są bardzo piękne z blachami rnosię-żnemi Boh. Kom. 3, 169. Zapewne sie czegoś boi, bo drzwi na zamek zamknęła Tent. 51, 52. tna klucz). Zamkami, zaporami zamykasz twe wczasy Bach. Ep. 42. Zamek ślepy abo skry ty Cn. Th. 1377. Poczciwemu człowiekowi za żywota ani ślepych zamków, ani psa na łańcuchu nic trzeba ; bo już stróżem u niego cnota. Bej Zw. 155 b. (cnot,» puklerz, integer vitae etc). — Fig Pościły zamki, mty « (od strachu) popuścił, nie mógł strzymać uryny albo miąższego. Cn. Th. 776.

816 ZAMATORZAŁOŚĆ - ZAMDLIĆ.

ZAMĘĆ - ZAMEK.

da zarriczynie kasztelan. Nar. Hst. 7, 74. Już teraz tam, anfjngeit. gdzie był Babilon , jest mała zamczyna. Jer. Zbr. 2,100. ZAMEK, mku, m, (Zameczek, Zimezyna, Zamczynka , ZAMCZYfSKü , a, n., brzydki niekształtny zamek , w jednym i drugim znaczeniu; ein Qäfflt^eö (Schloß, in be^bcit 93ebcutunQcn ; Boh. zamćisko; Ross. 3auqHiue. ZAMCZY-STY, a, c,— adv., z zamkiem u drzwi, zamykający się; mit einem Scßlofe an ber îÿüre, ocrfchließbar, jum ßen. Na dole u wazonu rna być dwoje zamczystych drzwiczek. ,Sejm. Gród. 2, 26. Kielichy w pudełeczku drewnianym jakim przystojnym zamczystym chowają Pim.

Kam. 54. Urzędnik powinien slrzedz, by każdy gmach zamczysty był, by gość, lub też kto inny, gdy przyje-dzie, czysto zastać mógł. Haur. Ek. 17. (zamknięty na zamek). Dwór na noc ma być zawsze zamczysty , gdyż się różnie w nocy dzieje, ib. 16. Człowiekowi potrzebne mieszkanie opatrzone, wszędzie zamczyste, żeby był bezpieczen od szkód. Petr. Ek. 48. Stor. lhv. 53 Zamknął się w mieście zamczystym ‘bronami i zaworami.

Radź. 1 Sam. 23, 7. (zawarł się wszedłszy do miasta, w którym są bramy i zamki. Bibl. Gd. ; do miasta warownego , eine fefte, befcfttgte, »ersoffene Stabt;. — Kraj zamczysty. Tr. pełen zamków, twierdz, warowni »warowny ; mit Schlöffern , Bürgen, heften oerfehen.

ZAMDLIĆ kogo med. dok., zacząć mdło robić czyli mdlić , einem libel merben. Skoro pacyenta gorąco przejdzie , lub

103

szu

Wiod., Sorab. 1.

— $. Zamek u strzelby, u fuzyi ; bag ^lintenfdjloß, 0d)loß ant <èd)ief>gemef)re ; Vind. zehn, (cf. cel); Slav, gvozdzie,

(cf. gwoźdź). Hura z zamkiem. Tr. — §. Zamek w pum-pie , bie Śflappe ilt ber ^Ulttpe. Animela , zamek do pumpy. Tr. — §. Na szkucie , zamek w stępce , w którym pięta od masztu jest osadzona. Magier. Mskr. bag SDîaft* battmfd)loß, tvoriit ber SDiaftbaum feft    2) Zamek,

budowanie dla obrony. Cn. Th. 1577. gród , warowny pałac; bag@d)loß, Söofjttfcfiloß, bie 33urg, bag^alaig; Boh. zórnek , hrad , tw rze, (cf. twierdza); Slov. zâmek, hrad ;

Vind. grad; Groat, grad; Dal. grad, graad; Hung, vâr, vaar , (cf. warownia) ; Bosn. kula , (distng. kula) ; Ross.

3aMOK-& Wasil założył zamek , któremu imię dał swoje Bazylów gród. Biel. list. 450. Pruski mistrz, rozłożywszy po ‘zamcech (po zamkach) ludzie swe , trapił nasze , gdzie mógł. Biel. 275. Po 'zamcech leżeli, ib.

374. Plac pod zamkiem, podzamcze. Krom. 369. —

Fig. tr. Zamki na lodzie, na powietrzu, na piasku, Hiszpańskie * niepewne , nietrwałe rzeczy, @d)löffer tu ber Sufi. Zamki na powietrzu stawiać; Ross. CTpoHTh 3aM-itii na B034yx1ł, nycTOTy sarfeiiaTb. Zamek na 'ledzie buduje, I w nich się wszystek funduje. Dar. Lot. 4, 26. ZAMĘTLIĆ, ob. Zamiętlić. -

Gdybym ci więcej miała objecować . Chciałabym na po- ZAMĘŹCIE, ZAMĘSĆIE , ia , n. ; Ross. 3aMy?KCTBO ; iście wietrzu zamki budować. Vast. Fid. 144 Największą część za mąż, lub bycie za mężem; bag Sîefjmett eineê Sïïattlteg,

bie 3>erf'etratf)ung an eilten SDiann, bie (Efe mit einem 9)îan* ne. Panny w panieństwie tęsknią do zameścia. Mon. 69, 804.

bie 93ud)fen fittb geplagt, er fiatg [treten lajfett, fiat einen fafirett laffen, fiat nid/t langer Raiten tonnen. Mieć słaby zamek. Trój. Si. 1051. co do uryny, stolca, wiatrów.

życia człowiek traci na układaniu projektów , a nabudo-wawszy bez końca zamków Hiszpańskich , zaledwie , i to na schyłku dni swoich, przyjdzie do posesyi biednej chaty, gdzięby mógł spocząć. Mon. 70, 181. po urojonych projektach.

ZAMELANCHOLIZOWAĆ cz. dok , melancholią zapełnić , mit 5Dïeland)plte. anfüllen. Na ręce wspiera głowę zamelancho-lizowaną. Teat. 56. c, 69. melancholiczną.

‘ZMIELĘ, ZAM1ELĘ', ob. Zamieć. ZAMĘŚCIE, ob. Za-męźcie.

ZAMESZ, ‘ZAMSZ, meszu , mszu , w, (“ZAMSZA, y, z., źle zamiast-zamesz. Dudz. 29) ; Boh. zamis, gircha, (ob. Ircha) ; Sorab. 1. harwana koza; Cum. samęjsh, erhovna ; Bosn. karnuęa , kosgięa ; Ross 3 a Min a, 3aMuiHU,a , jiocii-na, (cf. łoś); Germ émnifd), fautif# Seber; Gall. chamois, chamiseur; Ital. camoscja, cf. Germ, feint; ob. 31 b C1 g. ; (ob Ciemiec, Cyniee, ciemcowy, cymcowy, cimcowy). Zamesz, skóra mietka ; teraz podobno mówią zamszowa skórka. Wiod. Skóra na zamsz wyprawna. Os. Fiz. 2, 205, (cf. 'lesz). Kozłowego zamszu Instr. rei. Lit. Zam-kozłowego i baraniego, ib. ZAMESZN1CTWO, a, n,. garbarstwo zamszowe, bie ©mttifdigćtrbem). Tr ZÀME-SZNIK, a, w., garbarz od zamszu, ber ©dmifd)gdrber. Zameszmk, który wyprawuje zamsze, harwar ; Ross. 3aMiuenHHKï. ZAMESZNY, ob. Zamszowy, cf. zamsik . zamścik).

ZAMĘT, n. m., 'ZAMĘĆ.m, z, ‘ZAMĘTEK, tku, m. ; dem. Boh zaplawa (cf zapławić) , okalek ,    ( ef kał); Ross.

B03MymeHie, 3aMaiie, 3aMHTHa, cyManiua ; Ecel. i.i,ÄTcmh,

mhtc?khoctt>, MaTeateHie , CMyia; zamącenie, bag 3Iuf* riifiren, Hntrnfiren, drüben; zamęt, to co jest zamąconym , kat, bag 3Iufgernl)rte, baê îrübc, Iritbeg attfge» rübrteê Sßaffer. Węgorze w zamęcie łowią. Cn. Ad. 1227. ( w odmęcie dobrze ryby łowić, z zakłócenia, za-wichrzenia korzystać ). Zam'ęt pierwotny, chaos. N. Tam. 18, 285. ba§ (Sfiaog. — Fig. tr. varie: Zamieszanie, zakłócenie, zaburzenie, ob. ‘Zamutek ; 33emurrung SBirrmarr, ttnrnfie, ©dfiruttg. Nowy zamęt głowy. Teat.> 43. c, 139. W’yb., (cf. zawrót, zakręt). Wystały z zamętu gniewliwego umysł, począł postępku żałować. Nar. Ust. 6 , 520, (cf. uniesienie się , * zapęd). Zamętkiem przemozony , smutny, rozgniewany. Klon. VVor. 68. Wszystkie duszy kochanka siły nie formowały tylko jeden zamęt ogniów, których miłość jest celem Wąg. Marm. 1 , 109. (jeden kłębek ). Lękając się z jednej strony, a z drugiej się nadzieją karmiąc, z tych zamęci pożytek odnoszą. Janusz. Lig. F 3 b. Wszystkich między sobą powadził, aby w zamęcie korzystał. Nar. Hsl. 7, 184. Prawa nasze nie wolne były od dobrowolnego zamętu. Xiadz. 179. Sposob elekcyi tej u nas jest pełen zamętu, ib. 179. Francya była obrazem prawdziwego zamętu; zniknęło zamieszanie ; następuje porządek. Gaz. Nar. 1, 99.

To pani moje trzymasz stronę u Henryki, i radzisz jej zamęźcie ? Teat. 11. c, 3. (t. j. żeby za mnie poszła). W tak młodym wieku wyrzekasz się zamęźcia ! Weg. Marm. 1, 19. Panna Karolina już właśnie jest w latach zamęścia. Teat. 12, 21 , cf. na wydaniu, f)eiratf)g* reif, mannbar. Różność religii nie kładzie już przeszkody w zamęźciach. N. Fam. 10, 55. ZAMĘŻNY, a, e, — ■ ieadv., za mężem będący, znajdujący się, an einen fDïamt nerfjciratfict, n. p. Stan zamężny * małżeński względem kobiety; (cf żonaty, względem mężczyzny). Zamężna, sc. kobieta * za mężem będąca, eine fßerfieiratfiete, 3>'ere* fjelidite , bie einen fDïaittt fiat; Croat, zamusna; Ross. 3a-Myacnaa. Mieczysław stary uciekł do zięciów-, albowiem rcnał córek ośm, które wszystkie były zamężne; dał był jedne Sobiesławowi królowi Czeskiemu, drugą xiążeciu Saskiemu i t. d. Biel. 102. Jestem za męża naturą nie zdrową Panną mężatą i zamężną wdową. Morszt. 47. — ’§. Zamężna panna, domężna , godna za mąż, na wydaniu, viripoiens, eilte manttOare 3tntgfer. ZAMĘŻYĆ się zaimk., iść za mąż, wydać się za mąż; eilten 93îatttt neunten, fjeiratljeit, fid) ncrfieiratficn. Jeżeli znajdzie się w naszej wsi więcej kobiet, niżeli się zameżyć może, wolimy aby w niepłodności zniszczały , niżeli aby do drugiej wsi za mąż poszły. Przestr. 227.

ZAMGLIĆ cz. dok., mgłą zakryć , zaćmić ; yerttebeltt , mit 3îekl bebccfcn, tierbltttfein pr, et fig. tr. Już się przetarło niebo ćmą zamglone, Złamały karki wydmuchy szalone. Nar. Dz. 1 , 114. Puszczać krew' przeciw zamgleniu

Słownik Lindego wyd. 2. Tom VI-

namienić), namienik , namerik , nakonz , namiena , na-gled , konz , navidba, navidenje , predstavik , priedvsetie (przedsięwzięcie), predpostava , priedpostavik ; Croat, na-menènye ; Hag. zamjera, zamjerak , zamjerka ; Ross. 11a-Mbpenie , iipe4MłłTX, (cf. przedmiot). Zamiar kary jest zapobieżenie podobnym występkom. Ostr. Pr. Krym. 1, 28. Oświadczyłem jej zamiar ożenienia się z nią. Teat. 7 , 88. Zły zamiar Ross. 3JOiiaMl>peHie , 3JOCOßtTie. 'ZAMIARKOWAĆ, ob. Miarkować, pomiarkować; Carn. samirkujem 1 ) attendere , 2) adnotare. 'ZAMIARNOŚć , ści, z., n. p. Kiedy to ustawiczne tu i tam. wahanie nie morduje go, więc owa zamiarność w naturze nie będzie dla niego daremną. N. Pum. 20, 191. ZAMIAROWY, a,

i boleści oczu. Sienn. 419. Ćmą tęgą ich umysłów zamglone są oczy. N. Pam. 22, 110.

ZAMI4Ć cz jedntl., 'Zaminać niedok., zagnieść miąć, wer* brütfeii, oerîueteln, »erfnitteln; Vind, smezhkati, samezhka-ti ; Hoss. 3UMHTb, aaMHHaib.

ZAMIAŁCZYĆ, ob. Zamiauczyć.

ZAMIANA, y, z., ‘ZAMIAN, u, mM *ZAMIANEK, nku, tn., dem.-, mienianie się, i to co mieniają, danie jednego za drugie, rzecz jedna za drugą dana i wzięta; b(l$ $auf#eit,

Verlaufenen, ber Taufd), Śertaufdj; (Boh. zaminka , zamysł praetextus, udawanie, smćna (ob. Zrniana), mena, promena, freymark, (of). Frymark) ; Vind. ‘prernenik, menj-ba, barantia , ismenja, ( cf. wymiana); Bosn. izmina , izmignenje ; (Hag. zamjena * wzajemność) ; Hoss. whiia, e, od zamiaru, &k\> , ©ränjeit » , 21bftcl)t * , 3wetf *. oÖMtiia, oóidłiis, pasmiiia , pa3Mtnx, saBcpcma, (3aidi- ZAMIAST, ‘ZAMIASTO Hraepos. Genit , na miejsce czego, na, 3aM’łiHb nagroda, powetowanie); Eccl. ii^i.nuu, H3-    zastępując co »za, ob. 'miasto czego ; Corn, namęst ; Vind.

ftiliHcaie, (2) zmienność, zdrada). Serce za serce daję    namesti; Croat, mezto, na mezto ; Hag. za mjesete,

rad z zamiany. Tent. 54 d, 61. Zamiana jest kontrakt,    ftatt, ailftatt. Nie ma    smaku w potrawach, a w dzie-

którym rzecz własna zlewka się na drugiego, z obowiąz-    ciach pociechy, Strach    i ból od nich czuje zamiasto ucie-

kiem dania podobnej w tymże rodzaju, wadze, lub licz-    chy. Jabł. Tel. 31.

ZAMIA-

bie , z przelaniem zupełnego własności rzeczy zamienio- 'ZAMIAT , ob. Zamiot. ZAMIATAĆ , ob. Zamieść, nej między właścicielami prawa. Ostr. Pr. Cyw. 1, 242,    TACZ , a, m., który zamiata miotłą, ber SluÖfCQCr , 2Beg=

&tflifcî)contract. Sposób zamiany, methodus substitution^.    feger ; Vind. pometavez, pomietar, f. pomietarza; Eccl. .

Alg. Nar. 120. — Zamiana słów, mowa niewłasna. Cn.    noaieiaTeJb. ZAMIATALNY, a, e, — ie adv, do zamia-

Th. 1577, ob. Zamiennia, metaphora. Zamianą, zamian-    tania, od zamiatania; Hoss. 3UMCTiihiif, atlëfe^rbar, fe^r*

kiem , mctaphorice. ib. — g. W zamian, na zamian;    bar, febr*. W górnictwie: pławnisko zamietalne , ber

Hag. ù zdmjenu, ( cf. nawzajem); odwelując, jedno za    Słc^rbeerb. Mier. Mskr. ob. Pławnisko.

drugie; ütaufdjnmfe, auStaufdjenb, eilt# für# aitbrc. Miłość ZAMIAUKNAĆ cz. jedntl., Zamiauczeć, ' ‘Zamiałczeć dok., chodzi na zamian , nigdy nadaremnie. Jabł. Tel. HO.    odezwać się miaucząc,    zacząć miauczeć; aufmtfluett, alt*

Przytaczają ludzkie sprawy, sądzą, ganią, złorzeczą, dru-    fangen Jit miauen. Kot    nadawszy się, zamiauknie swym

dzy na “wzamian chwalą. Mon. 70, 664. ZAMIANNY, a,    głosikiem drogim, Tu    myszy, jak piorunem postrzelone,

c, od zamiany, kaufet) * , 2ßcd)fcL . Karta zamianna jest pismo, za którego oddaniem oddawca odbiera pieniądze, w tymże piśmie wyrażone od korespondenta, do którego to pismo daje. Ustrz. Alg. 299. wexle, lettres de change, 2Bcd)felIirtcfe, 2Bctf)fcI. (Rag. zamieniv pennutabi-lis , zamienit reciprocus ; cf. wzajemny).

ZAMJAR , u, m„ 'ZÂMIARA, y, z., zamierzanie,

nie, zagraniczenie, zakreślenie, zakres, wyznaczona miara; baö Slbmcffcn, bie Slfmeffitng, Scgranjung, b«3 qc* ftetfte 3M, btc gcutcffne ©râltje; (Boh. zamćrka naczynie; Carn. 3amiru signaculum; samira, 1) fałszywa miara, 2) niełaska; Bosn, zameràk , bigljegh signaculum• Hag. zamjerak , zigl » cel, zamjera conspectus , oljectum , vultus, visus). Już się to do pożądanej nie wprowadzi pory, co raz wyszło z słuszności granic zamiaru. Tr. Na zamiar , nad zamiar »zbyt, nazbyt, nadzwyż, ‘nadmiarz. Cn. Th. 455. et 456. et 487. über bie 5Waße, übermäßig. Dobrych uczynków nie może jeden drugiemu udzielić, bo tego. wszystkiego żaden ‘nierzkąc na zamiar , ale i dostatku nie ma. Sekl. Eue. 119. Na zamiar jest tego u mnie, I w stogach zioła stoją po gumnie. Minsk. Byt. 2, 116. O przykra nad zamiar nowino! Zab. 12, 164. — *Zamiara, zamierzona czyli naznaczona dzienna praca , bie abgentejfette îageêarbeit. Tr. — £. Zamiar, co sobie kto zamierza, zakłada* cel, widok, zamysł; ba$ 91 bfeÿen, bie 9Ibfïd)t, ber    Vind. namienenje ( cf.

818

Z A M I Ą Ć - Z A M I A R._

ZAMIARKOWAĆ - ZAMIEĆ.

srogim , Lecą w gruzy. Żab. 9, 279.    ‘

ZAMIEĆ, i , z., ‘ZAMIOT, u*, m„ *ZAMI0TA, y, i. ; Hoss. 3aMeTb ; zamiotanie, zarzucanie, zawierucha, zadymka, szaruga, ‘chera, ‘wijadł, burza, zamieszanie, zakłócenie pr. et fiq. tr. ; Aptmrtcrfcii, ipingemcrfe, $>urd)eittanber* gemerfc, ©etiife, (Sturm, Unruhe, Ungenutter. Morska na-zamierze- wałndść, wściekłe zamieci szalonych wichrów na brzeg go wyrzuciły. Pot. Arg. 82. ‘Piorunne zamieci. Żebr. Ow. 247; (victricia fulmina).' Silnym pędem leci, Jak łódź w haniebnej wiatrów północnych zamieci. Zebr. Ow. 55. Więc cię żadne nie poruszą Te tak wielu zamieci? Wie-ręć chaty upaść muszą , Gdy nawet i Rzym leci ! Bald. Sen. 57. (ruiny, upadki). Niezgoda jest przyczyną dzisiejszej zamieci. Pot. Arg. 12. Sam nie mógł się oprzeć zamieci sprzysięźników. Chrośc. Fars. 70. Nie pięknie na godności świeci, Kto do niej drogą przedarł się wy-boczną Przez chytre matactw nieścigłych zamieci , Minąwszy pięknych dzieł ścieżkę potoczną. Zab. 12, 5. Sak. — Fig. tr. Wszelki zamiot i zakaz świata miał ten święty w pomietlisku. Chodk. Kost. 59. Ceremonie te zmyślone prawie zamiotem a ‘nizacz sobie mam. Baz. Hst. 250. — Zamieć śniegów, piasków, n. p. Wiatr zamieci sypie ; ejectat nivem, arenam ventus ; syrtis nivalis potest did , nam syrtis non in mari solum est , cum flu-ctus arenam et limum saxaque in cumulum convolvunl , sed et in terra, cum idem venti faciunt. Cn. Th. 1578.

Z A M l E C Ę -ZAMIEŃ N Y.

ZAMIENNOŚĆ-ZA MIERZĘ.

819

mjemt reciprocal , ob. Wzajemny) ; £«ufd>,, taitfcfjbar , $U i'ertaufd)cn ; Ross. mŁhobhuH , cmFuhüh , ( cf. zmienny ). Zamienny towar Ross. CMiirB. ZAMIENNOŚĆ, ści, i., podleganie zamianie , bte 3Sertaufd)barfeit.

Syrtis czyli zamieci nie tylko rozumie się o miejscach owych morza, na których woda się krętem wije , (ob.

Wir), i piasek, il, kamienie wymiata; ale tez i ó miejscach ziemi, gdyż na nich toż wiatry czynią; ztąd wielkie zamieci są piasków osobliwie w Afryce. Pilch. Sali. ZAMIERAĆ , ob. Zamrzeć. ZAMIERZAĆ, oh. Zamierzyć. 153. et 154. SBtubmeben, ©anbmeften, ©djneemcfyen ; Boh. ZAM1ERZCH, ‘ZAMIERZK, u, m, mierzch , zamierzehnie-zamèt, züwèg ; Vind. fumed, fumet, fumedje , fanat,

Ineshni safip , (ob. Zasęp, Zaspa) ; Cam. samęd ; (Com. mechjava ; Rag. mecchjayiza ; Rons, weiejima, Meie.it miecielica , 3aMeTU, cyMOTb, cyrpoót; Eccl. OMyni.

Zamieć, piasek lub śnieg od wiatrów na kupę zgromadzony. Wtod. Za nim bezpieczni od wiatrów żołnierze Ziemskiej się żadnej me boją zamioty (w Afryce na piaskach). Chrośc. Luk. 298. Zamieć piasku. Staś. Buff.

246, banc de sable , cf hak. Śnieg chociaż po malu , ba i drobny leci, A przecie wielkie czyni zaspy i zamieci. Kchoiu. Fr. 136. ZAM1ECĘ, ob. Zamieść, ZA-MIEG1NY plur., co zamieciono , śmieci zamiecione ; baê SluSgefeljrte, Stetig.    ,    *

ZAMIĘDLIĆ , oh. Międlić.

ZAMIĘKCZYĆ cz. dok., miękkim uczynić, ermetcfien, meid) mad)en. ZAMIĘKNAĆ nijak, jednil. , stać się miękkim , meid) merbcn. Strzelajże! R- Panewka mi zamiekła. Teat.

51. c, 12. zamokła, zawilgła ; naß merben, fernst merbett.

ZAMIELĘ , ob. Zamieć.    ' -

ZAMIENIĆ, f. zamieni, zamienię cz. dok., Zamieniać niedok., wziąć lub dać jedne rzecz za drugą, iść w zamian, mieniąc ; »ertauben, auStaufdjen, (ob. Sztychować, na sztych dać, wziąć); Boh. freymarćiti, (ob. Frymarczyć); Vind. samenjati, vmenjati, notermeniti , notermonjati, (samie-niti, mienili , domieniti * mniemać , domyślić się) ; Croat. zameniti, zaményam , zamenyujem ; Dal. zamioiti ; Rag. zamieniti ; Ross. MlwaTL, naMtuaib, HaMkiiHBaTb , oÓMt-HaTb , OÓMtHHBaib , CMtHHTb , CMtHflTb , CM'JjHHBaTB ( cf. zmienić), H3MkHHTb, H3MtHflTb, (2. zdradzić, cf. zmiennik), 3aBepciaTb , 3aBepcTUBaTb, (3aMtiiHTb , haMkniiBan. nagrodzić, powetować); zamieniać zowie się rzecz jedne na inną wzajemnie sobie obiecać i ustąpić. Gol. Cyw. 3,

67. W pierwiastkach rzeczy na rzeczy zamieniano. Mon.

69, 230. Zamienić konia na towary. Tr. g, Zamień gniew w łaskę. Tr. przemień, zmień , »ermatlbcln. Karę cielesną zamienić na grzywny, na winę pieniężną ; Ross. nepeMkHHTb rbiecHe HaKa3ame Ha 4eHeacHyro nemo. —

Zamieniać słowa, transferre. Cn. Th. 1378. Zamienione słowa, niewłasne, translata, translation, figurata verba, ib. »èrblümte, figürliche SSBörter. ZAM1ENIACZ , a, m., który co zamienia, odmieniacz; ber 3luêlaitfd)er, £au* fd)er, 31u3mcd)Mer, Seller; Vind. meinarz; Eccl. 3aMtH-HMCB ; Ross. MhHOBmmrB. (‘ZAMIENIEć, ob Zaniemieć).

—    ’"ZAMIENNIK, a, m., ob. Zmiennik, zdrajca. Tr. —

—    *g.'Rzecz, którą kto miał, zamiennik nie potrzebował , albo taniej niżeli ważyła szacował. Dow. a b, ob.

Zamieniacz, przemieniacz. ZAMIENNIA, i, i., Gram-mat. , zamienienie głoski na głoskę w jednym wyrazie , albo zamienienie w mowie wyrazu jednego na drugi.

Kpcz. Gr. 2, 23. enallage. ZAMIENNY, a, e, — ie adv., od zamienienia, do zamienienia; Rag. zamjeniv, fza- ZAMIERZĘ, ZAMIERZENIE, ‘ZAMIERZONOŚĆ , ob. Zamie-

nie, ‘mierzkanie, mrok zapadający; bte einBrec^eitbe Seim« itterung, Slbenbbdtnmenmg. Nie spuszczaj się w zamierz-chy wieczorne. Przyb. Mili. 147. Bili się od wschodu słońca aż ku nocy ; A tyłów lud począł uciekać , a Gotowie ich gonili aż do zamierzku. Biel. Św. 125. — g. Zamierzch w oczu , choroba oczu , gdy wzrok znacznie ciemnieje. WYod.; gdy się komu mierzcha w oczach. Cn. Th. 1578. ber Stugenfc^imnbel, rcemt et cittern yor bett 31«» gen fdmtarj nttrb, scotoma. ZAMIERZCHNĄĆ, ‘ZAM1ERZ-KNĄĆ nijak, jedntl, zacząć się mierzchać, zapaść mrokiem; Vind. samerkniti ; Croat, zarnerknńjem ; Rag knutise farsi notte, ju bdtnmertt anfangen.,. Już zamierzchło. Ld. ; już mrok zapadł. — g. Zamierzchło mi w oczach , ciemno mi stanęło. Dudz. 75. mir ift yor ben 3lttgen fin* fter geworben. Oczy ślepych z ciemności a zamierzknie-nia przejrzą Radź. Jes 29, 18. (z mroku i z ciemności oczy ślepych patrzać będą Ribl. Gd. ; ob. zamierzch oczu). — g. Zamierzchnąć , zaćmić się, być 'zacimionym, zakrytym pr. et fig. tr. ; ftd) yerfmfłern", yerftnftert tyerben, im ©unfein fep, yerborgen fep. Mędrcy w Atenach, gdy to obaczyli Smutni powietrza zewsząd zamicrzchnienie , Bardzo w swych myślach potrwoźeni byli. Odym. Św. 2 J i 4. zaćmienie słońca , ©omtenftiifterniß.

smar-

zupełnym

słonecznym zaćmieniu świat zamierzchnie, i rzeczy utraci przyrodzone obrazy. Tward. WY. 190. Niech ci błogosławią nieba , i nie zamierzknione Gwiazdy świecą rodzone. Tward. Mise. 9. nie do zaćmienia , nigdy nie wygasłe; unyerftnflert, nid)t ju »erftnftcrn, nie erlijftf)enb, un* auMÖfd)kr. Wynurzyły się nakoniec, w głębokiem dotąd milczeniu zamierzchłe okrutnej myśli zamiary.

Hst. 2, 108. (zatajone, zakryte). Służę ojczyźnie miłej, a jej sprawom sławnym Nić dopuszczę zamierzknąć w ciemnym wieku dawnym, J. Kchan. Dz. 200 (pójść w niepamięć, być zakrytemi, zagrzebanemi ). Bo jeśli u kogo, u Muz to jest mocy, Nie dopuścić chnąć cnocie w ciemnej nocy. Groch. W. 552. Semia-nowi umrzeć nie dadzą sielanki, Nie dopuszcza zamierzchnąć i mnie Roxolanki. Zimor. Siei. 150. — g. Zamierzchnąć gdzie, opprimi nocte. Cn. Th. 1578. zapadniętym być nocą; Rag. zamàrknuti, omarknuti trovarsi nel far della notte in qualche luogo, non ber îîrtdjt über* fallen merben. Zamierzehnąłem , noc mię -zapadła. WYotf. Zamierzknioriy w drodze. Groch. W. 31, Eccl. 3aBene-paBinincfl , KOToparo houi> 3acT«na. Jerzy Ossoliński, gdy już był od kilku mil od Frankfurtu, zamierzkł w puszczy Spisartskiej. Boh. Ossol. 22. Tu w tym lesie zabłądziłam i zamierzchłam ; nie wiem, gdzie się obrócić, drogi nie najduję. Sk. Zyw. 2, 166 b. Skoro się zmierz-kło , kołace kobieta do jego chałupki , wołając : zmiłuj się, otom tu na pustyni zamierzchła, ib. 1, 123.

Nar.

zamierz-

820

ZAMIERZK - ZAMIERZYĆ.

tSJ

fet

'C/D

p-

rzyć. ‘ZAMIERZK, ‘ZAMIERZKNĄĆ, ob. Zamierzch,    wiono ich przed sąd. Baz. FJsI. 219. Było zamierzenie,

Zamierzchnąć. "ZAMIERZNĄC ; Boh. zamrzeti, ob. Mier-    póki który urząd kto dzierźeć miał. Eraz. Jez. H 3. (wymiar

znąć.    czasu). Czasy niezamierzone. Byb. Ps. 108. (nieokreślone,

ZAMIERZ WIĆ cz. dok., mierzwą zapełnić, tr. napaskudzić,    wieczne) — Zamierzyć, przeznaczyć, befttntttten. Co ko-

zaplugawić , zamącić, zanieczyścić, zamieszać, zakłócić;    mu zamierzył twórca wszystkich rzeczy, Niezdoła tego

mit SBirrftro^ anfuHcn, serunreintgen , t>ent>irren. Jaka tam    rozum odmienić człowieczy. Nar. Dz. 3, 62. Ociec każdy

sprawiedliwość, kiedy serce sędziego łakomstwem za-    by synowi swemu stan jaki a wezwanie zamierzył a za-

mierzwione będzie? W. Post W. 293. ib. 2, 182. I w    łożył. Glicz. Wych. 0 1. Bóg człowieka chciał mieć na

tym szatan nie mało był zamierzwił i napsował obłędli-    cnotę; na co się snadź mieć nie będzie, jeśli za noworo-

wemi naukami W. Post. W. i 42. (cf. zakąkolić). Naukę tę    słych lat fundamentu jakiego ku temu sobie nie zamierzy

fałszywą, z wielkim sakramentu zelżeniem, i szczerości    a nie założy, ib. E 6. — §. Zamierzyć co, założyć za cel,

starożytnej jego zamierzwienrem do kościoła bożego    zamyślić, bcabfid)ttgen,‘ Vind. nameriti, namerjati, naviditi,

wprowadzili. Żarn. Post. 134 b.    namieniti, nagledati, nakonzhati, obmeriti, obkonzhati, do-

ZAMIEKZYĆ cz . dok., Zamierzać niedok. ; Boh. zamëriti krajiti; Hoss. HaMbpirrbCfl, B03Hai\rfepirn>ca, CMbiUMHTb, cmm-zamérowati; (Cam. samireti, samirem 1 ) offensam incur-    ui.imo, (cf. zmyślić, zamyślić). Nie zamierzaj rzeczy niepodo-

rere, 2 ) ex aequo non mensurare); Dal. zamiriti ; (Bosn.    bnych. Jabl. Ez. 137. Zamierzył sobie ten urząd. Tr. Złe

zamiriti, upaziti nolare, ôbservare, animadvertere ; zamje-    zamierzający, zły zamiar mający Boss 3JOHaMrbpemiLiii. —

ran, cjudnovat admirabilis, mirandus, 2) dostojan da se    $. Zamierzać się na kogo = godzić na kogo, zamach na

zamjerri notabilis, notatione dignus ; zamiernost, cjuddo    niego czynić; gegen    eilten aitä^oleit, auf i^n lo3fd)lageit

admiratio ; Rag. zamjèriti, zarcjatti nolare, obseruare,    wollen. Zamierzywszy się, nie uderzyli. Cn. Th. 1378;

zarnieriv notabilis, zamjerni splendidus) ; Boss.    HaM'bpHTb,    (ab idu se    retraxere).    Pospolicie mówią: lżejsze zamie-

naM'bpuBaH) ; Eccl. naM-spaio, liaMbpeHie, (namierzyć);—    rżenie, niż    uderzenie.    Stryjk. pr. Nigdy się    darmo rnie-

§. 1) miarą zakreślić, wyznaczyć, wymierzyć, wytknąć    czem nie zamierzy, Ledwie go spuści, wielkie widać

• miarę, granice, zagraniezyć, określić; abllteffett, ab*    rany. P. Kchan Jer. 228. Trzy kroć oręż Kormaka o

grnttjen , 9Jîaj5, ©rftnje , 3^1 fiefttmmcit, begrd.njen. Bóg    tarcz mą uderzył, Trzykroć i jam się żwawo na niego

człowiekowi pewny kres, w którymby stał,    zamierzyć    zamierzył.    Kras. Oss    E 2 b. Wiec teraz    Mos Panie,

raczył. Żarn. Post. 3 , 583. Zamierzasz    nędznemu    przystąpmy    do rzeczy!    zamierza się szpadą.    Teat. 54. c,

człowiekowi kres, ilekroć odpuszczać ma bliźniemu swe- 98. —• §. 2; Zamierzyć, w mierzeniu pomylić się, źle mu, a sobieś go zamierzyć nie raczył, opowiedając nam    pomierzyć; tin ?Dîeffeît    fiel) trrett, Dernteffeit. Zamierzył ło-

rrułosierdzie boskie swoje bez końca. Bej. Pust. T t 3.    kieć jeden. Zamierzył    korzec jeden. Zamierzył kilka fun-

Bóg stwarzając świat, ziemię odział trawą i ziołami, Od tów : raczej zaważył.

Zamiatać, ‘Zarnietać niedok., ‘zamietuje , zamiatuje pr. Za-miatywać, ‘Zamiotywać częstl. ; Boh. zamesti, zametati ; Slov. zamjtâm : Cw-n. samesti, samedam nice cooperi're, ob. Zamieć; Vind. sametati; Croat, zamecehi, sametati, zaméchem ; Flag zamêsti, zameetam implicare; Bosn. zamèsti, kokoti snigorn obruere nivibus, zamesti, smesti, smetati con-fundere ; fi oss. 3ajiecTb , 3aMeeni, aanieiarb . 3aMeTHyTb,

której potym wody odłączywszy Zamierzonerni ujął je brze- ZAMIEŚĆ, zamiótł, zamietli, f. zamiećcie, zamiotę cz. dok., garni, Zkąd już każda rzecz własną postać brała I w należytym ‘siadle zostawała. Odym. Św. 2 Q 3 b. Sam Melchise-dek nie śmiałby panu Chrystusowi zamierzać, aby cudów nie czynił w chlebie bez wina , a ty widzę zamierzasz.

3aaieTbiBaTb , 3anHiijTb , 3aKiubiBaTb , 3acopiiTb , 3aeapn-Baib, 3aiUBbipnyTb, 3auiBbipHBaTb ; — §.4) zarzucić, zacisnąć, *zakjdać ; (unter etwas (jinrcerfen, tumverfen ; Sorab. 1. mêtam pred , cżiskam prédk. .Kości albo i insze rzeczy ostatki pod stół zamiatać. Eraz. Ob. E i i j. Zamietują sieci swoje na nas fałszywych nauk swoich. Bej. Post, G g 5, (Boss. 3aMeTHbiîî HeBOÆ'B niewód w poprzek rzeki zastawiony). — Zamiatywać nogą, intrans. nogą wyrzucać , mit beut 8'lIße IjmaitSroerfert, Çerauêtrerfett, ben gufj fdjleuberil. Koń, gdzieby nogą zamiotował, ośrzodki z chleba rżanego mu na nogę przykładać. Byr. 926.— Zamiotać ziemię, wyrzucać do góry; bte (Erbe aufm er fen, aitfrü^rett, in bte Ipöfic fd)leitbent, bewegen, berühren. Ematyą on szybkim mija biegiem I konnych Traków góry, wiecznym kryte śniegiem , A nigdzie lekką stopą ziemi nie zamiata, Wnet na morze z Atosu wyniosłego zlata. Dmoch. II. 2, 47. (nie porusza, wzrusza). — Zamieść co, odrzucić, IDCgwerfeit pr. et fig. tr. Matka gdy widzi dzieciątko swoje

Twórz. Wiecz. 23. Nie zamierzony, nie określony, nie zakreślony ; 2) possibilil. zamierzony* do zamierzenia, określenia , mogący być określonym , praesertim cum negati-one niezamierzony, nieokreślony, unbcgrdujbrtr, nitbefdiraitf* bar, unbegrenzt, itnbefd)rauft. Twój rozsądek każe mi mieć* w tobie ufność niezamierzoną. Teat. 37, 206 (bez granic). Bóg ani wiekiem ^okreszony, Ani w swej mocy zamierzony. J Kchan Ps. 127. — Substant. N1EZAMIE-RZONOŚć, nieognniczoność, bte nnbegrdnjtljeit, Hube* fdjrdltftlmt. Panna Marya wyniesiona jest aż do uczestnictwa bóstwa przez niejaką niezamierzoność doskonalstw i łask, jakowego żadne stworzenie nigdy nie dostąpiło. Żarn.

Post. 3, 166. — Zamierzać czas * naznaczać czas, bte 3ett bcftiminen. Zamierzyliście wy czas zmiłowaniu bożemu , a na wolą swą złożyliście mu dzień. 3 Leop. Jud.

8, 13. (zakreśliliście czas. 1 Leop.-. nie kładźcie kresu radom pana boga. Bibl. Gd ). Święcenie niedzieli duchowne nie na jednym dniu zamierza się, ale przez wszystek-czas żywota naszego. Gil. Kat. 104. Ledwie do jednej godziny nie ma zamierzonego czasu swojego. Rej.

Post7 G g g 5. Nazajutrz na godzinę zamierzoną posta-

ZAMIEŚCIE - ZAMIESZAŁY. 821

ZAMIEŚĆ.

plugawościami posmrodzone, dzieciątka dla smrodu nie zamietuje , ale smród on ociera i obmywa. Żarn. Post.

3 , 668 b. Burzyciela wiary powszechnej potępiamy, zamiatamy, depcemy. Raz. Hst. 31. Pan bóg nie opuszcza nas, ani zamiata. 1 Leop. 3 Reg. 8, 57. (nie odrzuca.

Bibl. Gd.). Panowie radzili Skanderbegowi, aby nie do końca zamiatał te kondycye od Turków podane. Raz.

Sk. 386. (aby nie zupełnie odrzucił). Bogactwa oni dzisiaj w takiej cenie mają , Ze ‘gwoli temu wszystko insze zamiatają. J. Kchan. Dz. 104, (cf. pomiotło). — §. Zamiatać czym , za nic poczytywać ; wcgwcrfeitb beljanbeltt, oeraditeu. Gdy Plato, Arystoteles są w cechu dworzan, nie baczę, czemuby kto zamiatać miał tymi tytułem. "ZAMIEŚCIE, ścia , Gorn. Dw. 399. — §. Zamiatać dół, rów * zarzucać, zapełniać rzucaniem- ziemi , kamieni i t. d. ; twK werfen , juwerfen einen ©raben u. f. w.; Boh. zametati, zametâm, zamecy. Wszystkie studnie na ten czas zamiotali i zasypali ziemią. 1 Leop. Genes. 26. Każdą rolą co lepszą kamieńmi zamiotali. 1 Leop. 4 Reg. 3, 24. (na każde pole wyborne rzucił każdy kamień swój , i zarzucili je.

Bibl. Gd.) Król Litewski kazał pod zamkiem w przekop zamkowy słomę, siano i drwa smolne nosić; ale w tym zamiotywaniu wału , wiele Litwy pobito. Stryjk. 267. —

Fig. tr. Zamiatać co. czym, zakryć, pokryć, zasłonić; bebetfen, jubecîen, befdjönigen, bemänteln. Marność swoje nierządnym grzechem Lotowym zamietają, a zasłaniają.

Kosz. Lor. 63. (w płaszczyk ubierają, barwią). — $. Zamiatać kogo czym, fałszywie go zaskarżyć, fałszywemi zarzutami obwinić.; etttett mit falfdjen Klagen unb Vorwitr* fen behelligen, galfcliljetten auf tljn jebteben. Ci , którzy inszych *sedycyami zamietują, sami na wojnę potrębują, i ludzie naprzeciwko zwierzchności pobudzają. Żarn. Post.

3 A 2. Obłudnicy maszkarę pasterską na się biorąc, a na wierne i naukę ich zmazą kacerską zamietując, niewinne winni , postawni szczyre zabijali. Żarn. Post. 3 ,

700. ib. 209. Połapawszy one sługi jego, potwarzami je zamietując, pobili. Rej. Post. Rr 6. Zamietują nas tym, że cudów nie czynimy; ale to niechaj wiedzą, że ich najmniej me potrzebujemy. Żarn. Post. 14. — § Zamiatać komu czvm oczy * zarzucić mu w żywe oczy, einem tn$ ©eftcfft tmrmerfen. Owoż są ci, któremiśOe mi zamiatali w oczy. 1 Leop. Jud. 8 Bardzo ją służąca frasowała , zamiatając jej tym w oczy, że pan zamknał żywot jej. 1 Leop. 1 Reg. 1, 6 (drażniła ją bardzo, aby ją tylko rozgniewała, Bibl. Gd.) Temi słowy zamiatała mu oczy urągając. 1 Leop. Tob. 2, 23. Będzie-li mieszkał między wami cudzoziemiec, nie zamiatajcie mu tym oczy. 1 Leop. Levit 19, 33. (nie czyńcie mu krzywdy. Bibl. Gd.). — Zamiatać komu co, zarzucać, wyrzucać, zadawać, zarzuty czynić »ormerfen , öorrücfett,

Vormürfe machen. Naso do kardynałów rzecz czynił, za-miatując im na oczy, że oni heretykowi folgowali. Baz.

Hst. 12. Nic nie odpowiadasz na te rzeczy, które ci zamiatają? 1 Leop. Marc. li, 60. (co ci przeciwko tobie świadczą? Bibl. Gd.).—    2) Zamiatać .miotłą , umiatać;

megfefjren , megfegett, auàîeÿren, auffegen, rein fegen. Cn.

1 h. 1578, Boh. zamesti, zametl, zamętu; Eccl. noMeiaio.

Chłopiec ma izbę zamiatać, ustąpcie z izby, byście się nie przy kurzy li. Star. Zad. E. Tym czasem tu poprzątaj-cie, i niech zamieciono będzie pięknie.. Tent. 15. c, 9. Ogonem pokój zamiata. N. Pam. 13, 121. Proch po ziemi się wlekąc za tobą zamiata. Toł. Saut. 80. Wierzch zielonego Parnasu sióstr powiewnoszata Drużyna skocznym tańcem do składu zamiata. Zab. 6, 376. Nar. Pod czas tak nizko mnie złożono, Tźe mną prawie śmieci zamiatano. Past. Ftd. 260, (cf. w pomietle być).— Fig. tr. Wiek ludzi rodzi, moment je zamiata, By się na skroni próżny laur zielenił Nar. Dz. 2, 75. (sprząta, skosi; tDpgfc^ren, mehmäljen, wegräumen, cf. zdmuchnąć).

““zagrodzie, miejsce za miastem, (oppos. przedmieście); Ross. 3aropo4be , ber Vaunt Initier ber (Stabt, bte $interfi«bt. Adj. ZAMIEJSKI; Hoss. saro-po4iibiîî, oppos. przedmiejski.

‘ZAMIESIĆ cz. dok., ciasto rozczynić. Ca. Th. 408. bert £etg etnmadjen, cf. zamieszać, ‘zamieszać; Ross. saarbcB, 3a-nrfecKa zagniecenie ciasta , cf. zamieszka. ’“ZAMIĘSICIEL,

m., perturbator. Cn. Th. 1223. zamąciciel, ber Surd)* etttaitbemurrer, Verwirrer, (cf. zamieszać). Bezbożnych war-togłowów i zamięsicielów którzy domowemi turniejami Rzpltą zwaśnili i skłócili, słusznie pokarano. Pilch. Sali.

93. ZAMIESZAĆ, ZAMIESZAĆ cz. dok., 'Zamieszawać contin., Zamieszywać częstl. , mieszaniem poruszyć, zamącić, zakłócić; ummtfcben , umritbren, oermifdjen, aufrufi* ren; Sorab. 4. zamuczam , zamulam; Yind. samiefhati, permiefhati, vkupfmiefhati , vimiefiti , vmiefsdati; Croat. zanaessati ; Rag. śamjesciati , samjescijvam , zamjesiti, mjêsiti , umjesiti ; Rosa, zamesti, iznrutiti, sinutiti. sme-sti , smetati ; Ross. 3aMiciiTL , saarfeimiBaTB , saMtiuaTb. Ode dna zamieszać, turbare ab imo aliquid. Cn. Th. 407. Zamieszaj to ‘warzęchą. Tr. Od wydanych z wszystkich dział strzałów zdało się z płomieni gorzeć niebo , i w grubym zamieszane dymie lozstępować powietrze. Tward. Wi. 129. Duch nasz o swej ojczyźnie zapomniały, A w tej lepiance ciała zamieszały. Suszyć. Pieśń. 3 D 2 b. (zatopiony, zagrąźniony, zagręzły, ob. Zamieszały, zamieszany). — Fig. tr. Zamieszanego znak rozumu, gdy dobrego obierać nie umie. Psalmod. 98. pomieszanego, ner* Wirrt. Nowym wymyślaczom , co na swój rozum wszystko stawią, pan temi dziwnemi sprawami swemi zamieszawał wymysły ich, aby się nie tak działo, jak oni chcą. Rej. Post. F 5. (pomylił im szyki). — Zamieszanie , zamieszka, zakłócenie ; Verwirrung, Unrufyć; Croat, zamessânve ; Bosa. smuchjenje; Ross. B03Mymenie, saurkiiiaTeJibCTBO. By się snadź zamieszanie nie stało w ‘ludziech. 5 Leop. Marc. 14, 2. (rozruch. 1 Leop. Bibl. Gd). ZAM1ESZACZ,

m., który zamiesza, ber Ümmifdjer, Untrerer, Vertut* feller, 2lufrüfirer; Sorab. 1. zamueżer, (cf. zamąciciel); Yind. mielhavez, fmiefhar. Turbator, zamieszacz, ‘zwajea. Macz., ob. Zamięsiciel W rodź. zeńsk. ZAM1ESZACZKA, i, Sorab. 1. zamuczerka. — Zamieszaczka. trulla. Cn. Th. 1225. eine VnfuMer kopyść. ‘ZAMIESZAŁY, a. e — le adv., zamieszany, zakłócony, zamącony; unrgemtfdjt, auf* gerührt, oerwirrt. Turbide , zamieszale , nierządnie. Macz. Zamieszanie adv., burzliwde, pomieszanie. Cn. Th. 1378.

niewczasu, dom opuścili, zamieszkali sobie, i do wielkiej szkody przyszli. Corn. XVI Al 4 b. — §. 2 ) Zamieszkać dom, kraj , bciDOßlten ; Vind. obstanuvati en krai , stanuvati , prebivati v enem kraju; Ross. naceanTŁ, 3a>KHTbca, oójkhtł, oÓJKHBaTb. Bądź zamieszkałych juz u nas, bądź przechodnich tylko do nas zagranicznych wszelkiego, stanu ludzi. Mon. 65, 333. (aitfdßtg, rcoßnßaft, etngerooßnt, ob. Wnneszkały). Zamieszkały dom Ross. oó&rraeMhiM, HtHJun 40Mb. Tak sie rzecz ma z nami, jako z zamie-szkałemi z dawna w- domu jakim. Pilch. Sen. list. 2, 153. Nie cale jeszcze pozbyłem zamieszkałego smutku. Rardz. Boet. i09. (zakorzenionego , zadawnionego). 'ZAM1E-SZKAWACZ, a. m., cessator, leniwiec. Mącz. zadzierży-wacz, morutor. ib. eilt Bßubcrer / 3üg?rer. ZAM1ESZKA-NIEG, ńca, m., który gdzie osiadł, zamieszkał, eilt Se» teener. Na co Tomickiej mieszkaniec roli To ześle dzieło 49. Ust. Konst. 2, 196. Co za zamieszka cnot i występ-* Getyckiej niewoli? Zab. 14, 401. "'ZAMIESZKAWAŁOŚC, ków, jeśli każdy może sobie o nich tworzyć wyobrażenia    ści, i. , opieszałość,    Bauhent,    @attmfeltgfett. Od    zamie-

— 1. ZAMIESZKA, 'ZAMIESZKA, i, z., zamieszanie, zakłócenie, zamącenie, zamęt; SSemtifdjung, Uötrüfwtng, Slufrfißrung, Scnwrrnng, Unruhe ; Boh. spletka, (cf. spleść); Vind. (mota , fmiefhnava ; Croat, zmûtnya ; Dal. zmetnya, szmetnya; Bom. smechja smuchja; Ross. cyMHlima , pa3CTpoMKa, (cf. rozstroić); Eccl. MaiesKT», MaiejKHOCTt, MHTeîKeHie. Rzymskie bałwochwalstwo ś. Piotr nazwał Babilonem, bo tam wielkie były i próżne bogów i szatanów zamieszki. Sk. JJz. 31. (mieszaniny) Ktoby w nocy jaką zamieszkę uczynił, rna być na gardle karani. Torn. Ust. 276 , (cf. burda). Zamieszki i 'burżki czyniącego , na gardło szukano. Wiśn. 245. Usłyszawszy głos krzyku onego, spytał się, coż to jest za huk tej zamieszki? Radź. 1 Sam. 4, 14. (coż to za głos rozruchu tego? Bibl.^Gd). Czechowie dla siebie z ‘zamieszków (z.zamieszek) Polskich szukali korzyści. Nar. Ust. 3 ,

podług woli? Cyank. Log. 140. zaplątanie, zagmatwanie,    szkawałości twej oczyść się. 1    Leop.Syr. 7, 34.

konfundowanie, pomieszanie; ÜBenvirrung , $ermtfd)lUtg. ZAMIESZYWAĆ , ob. Zamieszać.

Obraziłem cię boże, i sam sobie ciężki stałem się z    ZAM1ĘTL1C, ZAMĘTLIĆ    cz. dolC, zamącić, zamieszać;    »ertHOï*

grzechu i z mojej zamieszki. Chruść. Job. 32. W nasby    veit machen, öenmn-’Cn.    Zamętlić    głowę, zamętlić co w pa-

powstała radość z jego prac zamieszki, Gdyby się to mięci Bndtk.

aufhlnijen, auffunfeln. Purpura mi się w oczach zamigoce.

przez krzywe udać mogło ścieżki. Przyb. Mili. 48. z ZAMIGAĆ , ZAMIGOTAĆ med. dok., migając się zaświecić, zamieszania mu szyku w pracach.

2. ZAMIESZKA, i , zamieszkanie, omieszka. Wtod. ; mie- Chrośc. Ow. 60.

szkanina, omieszkanie, żmuda. Cn. Th. 627, Ross. Me- ZAMILCZEĆ, f. zamilczy, zamilczę med. dok., Zamilczać 4aiHie , nporyjŁ, ynocHtnie , iieplmiiiMOCTi, , arfeuinaHie, niedok., ‘Zamilczawać conlin., Zamilczywać czesll.-, Boh. MtiuKOTa, MtuiKOTHOCTb, OMOTHOCTb, Berling, B^b^n,    zamlćiti, smlćeti; Sorab. 1. zamileźiu; Vind. samouzhat,

©cjatlbcre, ©Cjogere, Słerjngermtg; Boh. zabawa, (cf. za-    samouzhati , samuzbati; Croat, zamuknujem ; Ross. 3a-

bawa). Zamieszki, które go potykały, te mu "'przekazały.    MoanaTb, yMomaTb, yMOineBaio, CMoaaaTb, CMaamiBaTb ; —

Biel. Sw. 104 b. ZAMIESZKAĆ med. dok., ‘Zamieszka-    zamilczeć, nie odezwać się, zachować milczenie; fd)tt)et*

wać contin., Zamieszkiwać czejsti , §1) Zamieszkawać    gen, ntcßt fprct^Clt, md)t3 fagett, Hießt antworten. Kazimierz

czego abo na co , omieszkać czego. Cn. Tli. 1378. et    chciał mieć potomkiem po sobie na królestwie Ludwika,

627. ociągnąć się do czego, ociągać się z czym; $au<    Polacy niektórzy na to przyzwalali, a drudzy zamilcza-

bent, jogerit, oerjogctrt fdmncit; Vind. samudit, samuditi,    wali. Biel. 190. Zamilczywać. Hipp. 5. Nie milcz mi żadnej

vmuditi, sakefniti, salhtentati; Croat, sakasnuti, sashtentati;    godziny, bo jeślibyś mi zamilczał, byłbym przyrównali tym,

Boss. aaMkuiKaTb, saMe/WbHTbca, 3aKOCHtTb ; Eccl. smemaaw,    ' którzy wstępują w głębokość, Wróbl. 61. t. j. nie zatulaj

kochio, 3aMG4aaio , iiecfiiupii, Heópery. Karanie podwoj-    uszu twych od modlitwy mojej. ib. Zamilczały człowiek,

skiego , gdy do sądu zamieszka. Szczerb. Sax. 176. (gdy    Zab. 15, 283. milczący, nie odzywający się; fdpcetgenb ,

się spóźni). Gdy podwojski sędziemu winę przepadnie    ftd) nicht ntelbcnb ; Vind. samouzhast, samouzhliu, mouzhast,

w tym, iżby mu do .sądu zamieszkał, tedy ma być karan    mouzhliu.— §. Plus adiv. Zamilczeć czego, nie wydać,

małdrem królewskim. Szczerb. Sox. 505 Ty żadnemd    utaić co , w sobie samym zamknąć ; ettl'aê flerfcßtnet»

nie zamieszkasz na wspomożenie jego. Rej. Post. U u 6.    gen, het) ftd) behalten. Zamilczywać, co jawnie za sobą szkody

Bóg nigdy wiernym swym nie zamieszkał na wspomożenie    ciągnie. Gród. Dis. a 2 6. Czyń, ale roztropnie, a oko-

ich. ib. y 1. Zamieszkać na obiad. Cn. Th. 627. — §.    liczność tę zamilczeć należy. Teat. 49. b, 12. Gdyby się

Zamieszkać czego, zaniedbać; uemacßläßtgcn, OCtfduittCn.    u kogo w nocy zajęło, czegoby gospodarz najpierwej

Jeśliby sam nauk zamieszkawał, ujźrzy w szkołach in-    postrzegł, a zamilczałby tego, i nie wołałby na ratunek,

szych, którzy się uczą dobrze, jeśliby snadź zajrzał, iż    tedy ma być w on ogień wrzucon. Szczerb. Sax. 299.

go insi przechodzą, weźmie z tego pobudkę, że się    Nie źle czasem zamilczeć, co człowieka boli. J. Kchan.

też w naukę wda i onych piien będzie. Glicz. Wych. K    Dz. 226. — Aliter: Zamilczeć czego, ^opuścić wmówię

^—.6. — §. Zamieszkaw’am komu, mieszkam komu, bawię    Cn. Th. 1378. ominąć, t>erfd)n)Ctgen, Ühergcßen. Nie za-

kogo długo, zabawiam go długo. Cn. Th. 1378. Wtod.    milczywa cnoty. P. Kchan. Orl. 1 , 177. — 0 mnie

omieszkanie komu czynię, Boh. zabawiti ; Ross. 3aMe4.MTL,    zawsze lud Rzymski, zawsze wszystkie narody mówić

einen »erfaumen, ißn anfßalten, tßm hie nötige 3eit rauhen.    będą, i żadna dawność nie zamilczy. Siem. Cyc. 564.

Zamieszkać sobie, opuścić czas, porę, ftd) Derfdltnten.    nie zapomni, nie przestanie wspominać. (Slov. zamlcatka

Wszystko pójdzie 'wniwecz, co niewinnie pozwani użyli    reticentia grammatica , mlcaliwi relicendus, ‘zarnilczalny).

ZAMILKNĄĆ - Z A M K A R Z.

ZAMKNA Ć.

L

823

ZAMILKNĄĆ nijak jedntl , ,§. 1) umilknąć, zaniemieć , oniemieć;Łftnmm werben, oerftummen, fc(»weigen; Bosn. za-muknuti, umuknuti, (zamuknóst raucitas); Rag. zamù-knuti, (izmuknufjęf zamuklost, muklina raucedo, zamukli, muukli, izmuukli raucus) ; Croat, zamuknujem ; Ross. 3a-MOJHHyTb. Nikt mu się sprzeciwiać nie może, a każdy zamilknąć a olśnąć musi. Rej. Post. B b b 5. Wzruszył się cały Tartar, jęk wypuścił ostry, Stękały rozkwilone wę-żowłose siostry, Zadumiał się i zamilkł morąg trój pa—

' szczęki, Wstrzymało bieg narządzie Ixyona męki. N. Pam. 4, 99. Zamilknął wszystek lud Chananejski, wyginęli wszyscy. 1 Leop. Hier. 7. (umilkł. 3 Leop.). Wielkie rzeczy zamilknieniem najlepiej się mówią. Fredr. Ad. 5. (milczenie niedostatek wyrazów zastępuje).— §. 2) Transi. Zamilknąć, ‘zapezić, ‘zaliszeć , stać się nędznym, zanę-dznieć, zamizernieć ; ntd)t fortfommen, oerbntten, elenb unb fdjttmd) werben. ‘Zapęziały, de animalibus ; zamilkły, de plantis, quae justarn staturam crescendo non attigerunt. Cn. Th. 1584. Zboże dwojakie na jednym dziale roli zasiane, jedno drugie wysusza, *iże *zaliszeje albo zamilknie. Cresc. 110. Zamilkłe drzewo, karłowate drzewo. Włod. Bez słońca i rosy niedowarzone i zamilkłe kłosy, Na wszystkie okoliczne narody i kraje głód łakomy przyniosły. Tward. Wl 185. Plaster ten dobry jest na za-milknienie i cierpienie żył suchych. Spicz. 43. na uśpienie, zdrętwienie; (Erftarrung, Csinfdjlafen. Plaster dobry na zamilknienie i'cierpienie żył ‘piętych. Sienn. 182. Za-milkłemu uchu, Nie stawało dalej słuchu. Kanc. Gd. 319. ogłuchłemu, taub geworben, betäubt. Apoplexye, niemoce, w których człowiek nagle upadnie i zamilknie. Przed.

280. zamrze, siły utraci; bte Kräfte oerltercn, f»infcf»winben.

ZAMIŁOWAĆ cz. dok., miłość powziąć, pokochać, polubić , zachwycić miłość ; Heb gewinnen, oon ber Siebe woju ergriffen werben; Boh. et Slov. zamiłowań. Każdy kto zamiłował, ochotszy jest ku wszystkiemu, śmielszy, żywszy, niż ten , kogo miłość nie dotknęła. Gorn. Dw. 227. Ani-ć się przytrafiło , abyś zamiłował, I nie spał całej nocy, i zalot pilnował? Simon. Siei 28. Pana Jezüsa tak zamiłowała, że mu w lat siedmiu czystość poślubiła. Auszp. 25. Dni nasze ty sam ucz nas rachować, Mądrości daj nam swe zamiłować Ryb. Ps. 180. Gdy kto cnotę, jedyne dobro człowieka , zamiłuje, pewnie nie będzie potrzebował upominacza, któryby za każdą rażą mówił i ostrzegał. Pilch. Sen. list. 3, 139. — Zamiłować się czego, rozmiłować się czego, rozkochać się w czym, ftd) worein oerlteben; Boh. zamilowat se. Kto się czego zamiłuje, choć poidle, drogo szacuje. Cn. Ad. 379. (Boh. zamilowanec rozkochany).

‘ZAMINAĆ, oft. Zamiąć.

ZAMINIOWAĆ cz. dok., minią zafarbować, zakryć, zagładzić , mit SDîenntg oermalen. (Ross. 3a»iHHKa glinka wydeptana).

ZAM10T, oft. Zamieć. ZAMIOTAĆ, oft. Zamieść. *ZAMIRZYĆ, oft. Zaśmiejrzyć. ZAMISTRZ0WAĆ, oft. Mistrzować, zmi-strzować. ZAMITRĘZYĆ , oft. Mitrężyć, zmitrężyć. ZAMI-ZEROWAĆ, oft. Mizerować, zmizerować.

‘ZAMKARZ. Tr., ob. Zamecznik , ślusarz, (cf. zamkownik).

ZAMKNĄĆ, zamknął, zamknęła, zamknęli, f. zamknie, zamknę cz. jedntl., Zamykać niedok. ; Boh. zamknauti, zamki, zamknu, zamykati. zawjrati, (zawrzeć, zawierać); Slov. zamikam ; Sorab. 1. zânkam , wotzanknu odmykam, otwieram, otworzę, (wuzanknu excludo, wywieram, wyłączam, wyobcuję); Garn. sakleniti, saklęnem, saklepam (cf. zaklepać), sklęniti, sklęnćm., sklepam ; Vind sakle-nit, sakleniti, sakJenjati, okleniti, sapreti, sapirati ( cf, zaprzeć), sklęniti, dolskleniti, sklenem ; Croat, zaklenuti, zaklenûjem, zakléplyem, zatvàram, (cf. zatworzyć, oppos. otworzyć) ; (zameknujemsze retraho me ex conspectu, ob. Mknąć, wymknąć, cf. niżej zamknąć się); Dal. zatvoriti; Bosn. zaklenuti, zaklopiti, zaklucjatti, zaskacjatti, zatvoriti, (zamaknuti, sakritti abscondere, occultare)‘ Bag. zatvoritti, zaklopitti, zakgljucjatti, (zamaknuiti abdere)\ Ross. 3aM-KHyTb , 3aMHKaTb , -3aK.ltOUHTŁ , 3aK.IK)qaTŁ , BKJHWITb , BMK)liaTb, npHTBOpiïTb, npHTBOpaTb , COMKHyTb, CMHKaTb ,

( cf. zemknąć ). NB pierwiastkowe znaczenie słowa zamknąć , od mknięcia , pomknięcia aż za pewną kresę , zasunięcia, zakrycia, ślady tylko w dyalekcie Kroatskim i Bośnieńskim, (ob. wyżej), a u nas w przenośnym znaczeniu zakrycia, schowania, (ob. niżej), zachowały się; powszechnie zaś teraz u nas znaczy toż co zawrzeć, (oppos. odewrzeć, otworzyć, odemknąć); — §. 1) nie zostawić otwarto, jttfdjltejkn. Drzwi tylko przymknąć, a nie zamknąć każe. Teat. 24. c, 11. Zapewne się czegoś boi, bo drzwi na zamek zamknęła Tent. 54, 52, (na klucz zamknąla ). Zamyka na kłódkę. Teat. 17. ft, 47. Zamkami, zaporami zamykasz twe wczasy. Bach. Ep. 42. Jeden mówi zamknij, drugi otwórz. Cn. Ad. 507. (sprzeczności, cf. jeden do sasa ,' drugi do łasa). Cożby po drzwiach było, kietlyby ich pewnych czasów zamykać

1    odmykać nie potrzeba? Pim. Kom. 141 ‘Wnijdz teraz do domu, zamknąwszy drzwi o sobie i o *synieoh. Radź.

2    Beg 4, 4. (wszedłszy zamknij drzwi za' sobą i za synami twymi. Bibl. Gd. ; fcpeße (»inter bit itttb beiucrt @b(»* tien bte tfjüre ju).— Zsmkniony, zamknięty; jugemodjt, ju* gefd»Ioffett, oerfcfjlofieu, Kiedy drzwi zastanie zamknięte, to się dziurką od klucza wciśnie^. Teat. 28. ft , 7. Ciemni-cęśmy znaleźli zamknioną , ale otworzywszy, nikogośmy

* nie naleźli. 1 Leop. Act. 5, 25. (więzienie-ć znaleźliśmy zamknione. Bibl. Gd.). Drzwi były zamknione. W. Post. W. 546. — Zamykam przed kim , nie przypuszczam kogo gdzie. Cn. Th 519. oor einem juftpeßen, tim nidjt julaffen. Zamknął drzwi przed bratem. Teat. 18 , 55. Zamknąć się przed kim. Cn. Th. 1380. Trzeba przed nim zamykać * złodziej, nie można mu wierzyć, wszystko przed nim schować, (cf. trzeba za nim wyjrzeć, cf. bierze, gdzie nie położył , przylgnie mu do palców). Zamykać co « w zamknięciu albo pod kluczem , za kluczem chować; Vind. vklenit, etwaê oerfdjliepen, einfcbleifien, im 3Serfd»IufI (»alten, oerwaljren. Wypije dziedzic stem kłódek zamknione Nad cię godniejszy, wina zostawione. Lib. Hor. 52. (za stem kłódek schowane).— Zamknąć kogo gdzie, trzymać zamkniętego ; einen etnfdjliejkn, einfperren. Ukradł trzy części kapitału, czwartą dał w jałmużny, Zamknijmy go na haczyk, bo i nas okradnie. Kras. W. 41. Niestety

824

ZAMKNĄĆ.

ZAMKNĄĆ.

mogliby cię za mniemane winy Zamknąć przed wysłuchaniem rzetelnej przyczyny. Trçb. S. M. 116, (cf. wsadzić , cf. więzić, przytrzymać). Krwi chciwych wodzów w turmach ciasnych zamykają. Bardz. Trag. 39. Zamykam razem Eccl. C03aiut0Mai0. O na moją duszę, zamknąć ich muszę. Teat. 52. d, 71. Twoja matka wszędzie cię z sobą bierze , a moja zamyka mię jak niewolnicę jaką. Teat. 30. b , 26. Chcę ją zamknąć na zawsze w klasztorze. Teat. 15, 96. — Zamykać się, nie dać przystępu do siebie , nie wychodzić , nie wychylić się z domu , cf. zagrzebać się, zakopać się; ftd) äufd)lteßctt, ftd) oerfd)lteßen, ftd) einfd)lteßen ; Boss. 3aMypaBHTbCfi. Zamknął się kto sam w gmachu, nie ma z kim czynić o^więzienie. Gorn. Sen. 346. Takie z sobą zamknięci mądre mowy mieli. Jabł.Tel. 42. (sam na sam, o zamkniętych drzwiach). — Zamknienie kogo, czego, zawarcie; effertus aclionis claudendi, inclusio Cn. Th. 1579. baê üßct'fdjlteßen, ©In* fd)ließeit, bte ßtnfd)ltcßuitg, baê ®tngefd)loffenfet)n. Zamknienie rzeczy niepotrzebnych. Tr. (sprzątnienie gdzie do schowania pod kluczem).— Zamknienie, zawarcie, miejsce zamknione. Cn. Th. 1578. ber 93erfd)Inß, per[d)!offette Ort ; Boh. zawjrka , zawérek ; Slov. zâwjrka ; Corn, sa-klep ; Vind. saklep, sklep (cf. sklep), sklenik, sklenenje, sklenitva, sklenifhe, sapir, sapira (cf. zaparcie, zapora), sa-pirstvu; Croat, zavtor; Boss. aaTBOp’B. W zamknięciu moim to zostaje. Tr. W zamknieniu có chować, ib. Król się z tym mężem w zamknieniu często rozmawiał. Petr. Ek. ded. (w zamkniętym gabinecie, cf. conclave). Zamknienie, to czym zawierają, zamek, sed zamknienie latius patet; et non dicitur przybić zamknienie, sed przybić zamek. Cn. Th. 1379. ber $erfd)Inß, aüees tnaS junt i$erfd)Iteßen bient, ber 33efd)Inß, 6d)Iof[er, Dîtegel u. f. tp. Zamki, kłódki, zasuwki i inne zamknienia. Tr. — § Transi, varie: Zamknąć, zawrzeć, założyć k zaprzeć; feft $ttntad)eit, JU* fdjlteßen, jnlegen, jnftopfen, perntadieH. W chemii wywyższanie czynione należytym przygotowaniem naczyń, które przystępu powietrza do istoty mającej być wywyższoną całkiem zabraniają, nazywa się zamkniętym, sublimatio clausa. Krumf. 574. Na słowo komenderującego : zamknij panewkę ! panewka dwoma podłożonemi palcami zamyka się. Kaw. nar. 259. bte Pfanne am ©d)teßgewel)re fdjließcn, jumadjen. U flisów: zamknąć linkę, nadaw-szy linkę, onęż na cwintnalu u sztymbelka okręcić i przywiązać. Magier. Mskr. ba3 îrecïtau anfd)lteßen, anbtnben. Takowy jęczmień, który niema w swym kłosie mieszków albo plew, w których by się ziarno mogło zamknąć i zachować, wnet się wytrzęsie. Cresc. 162. ftd) einfdjteßctt, oerwafjren, cf. dzie-rżeć się. Od dawności już może w grobie zamknięty. Teat. 49, 59. schowany, pochowany, pogrzebiony, za-grzebiony; im ©rabe oerjd)loffen, oerwaltrt. Gdy usłyszeli, że była zamurowana dziura muru , a żeśmy poczynali co było' obalono muru zamykać, rozgniewali się bardzo. 1 Leop. 2 Ezdr. 4, 7. (iż się poczęły rozerwania murów zawierać. Bibl. Gd.)'; zakładać, zailziałać, zapierać, zatykać; jnlegen, juntauent, juntadjen, »erntadjen. Ser po obiedzie jeść , wszystkie potrawy zamyka. Sak. Probl. 149. zatłacza, jnbriicfen, nteberbrnefen. — §. Zamknąć komu,

zagrodzić ; oerfperren, öerfdjltejktt. Bóg z nas chce mieć sługi, i do tego dostojeństwa nikomu nie zamyka. Sk. Kaz. 492. (t. j. drogi, przystępu nie zamyka, nie broni, nie utrudnia). Kupcom naszym niewolno było dalej po towary jeżdżać jedno do Wrocławia; było tego zamknie-nia cztery lata. Biel. Siu. 209. zatamowanie, zahamowanie; Sperre, Ipanbefêfperre. Od kupców pytać się, jeśli dobrze, że in particulari zamykają ziemie! dost. Gor. 85. (zagraniczają, zakreślają). Niestetyż ! juz gorzej być bogiem , i furta śmierci ‘zamkła (zamknięta) okrutnych ciężkości Naszych pociąga gwałtem na wieków wieczności. Zebr. Ow. 22; (praeclusa janua leli, zagrodzona, zaparta). — W grze w szachy, w damie , n. p. Zamknąć damę, warcab. Tr. cntett Santenfłetn beferen, feftfeßen. We grze dziecinrrej : Zamknąć młynek , bie SJîÜljlle JUJteljen im üMl)ld)enfpteIe. — §. Zamknąć oczy, powieki varie: bte Singen juffyließen, fdjlteßen, pmadjen. Chciałem spać, lecz wrzawa nieustająca na ulicy, nie dała mi oczu zamknąć. Aras. Dos. 101. zamrużyć oczy do snu * usnąć, ber Samt Iteß nttcfy fein Singe jnmacben. Zamknąć na wszystko oczy, i pozwolić jej jeszcze tracić na gachów. Teat. 15, 59. oczy zamrużyć na wszystko, przez szpary patrzeć, ślepym być na wszystko, nie widzieć; jtt allem bte Singen jumadjen , burd) bte ginger fefien, ntd;t fe^en wollen, bltnb feęn. — Aliter: Oczy zamknąć, skonać, życie skończyć, rozstać się z światem, umrzeć; bte Slltgett jufdjlteßen, perfdjetbeii, fterbett. Snem człowiek wyuczony zamykać powieki, Sposobi się zamknąć je w czasie i na wieki. Zab. 11, 185. Może być ich gorycze w ten moment słodnieją, Kiedy oczy zamknięte więcej łez nie leją. Teat. 46, 10. Zamykać komu oczy przy śmierci. Cn. Th. 1580. einem bte Slugett jubntcfett. Jam się spodziewał, żeś ty miał ostatnie duchy moje zebrać , że zamkniesz oczy me. Jabi Tel. 238. — $. Zamykać komu gębę , usta * zatykać , zapychać , nie dać mu mówić, zmuszać kogo do milczenia, zamilknienia ; einem baś SJîaul , ben SOfuttb [topfen, juftopfen , perfdjltefłen. Faryzeuszowie usłyszawszy, iż zamknął usta Jezus Saduceuszom.... Sekl. Math. 22, 34. (że zawarł usta Saduceuszom. Bill. Gd., przyprowadził ich do milczenia). Przestał o tej materyi mówić , jak gdyby mu gębę zamknął. Teat. 15. c , 56. Czyliż można ludziom gębę zamknąć , aby drugim sławy nie szarpali ? ib. 15. c, 5. Zamknąłeś mi już gębę na zawsze , i możesz być pewnym o swoim sekrecie, ib. 55. b, 13. (obowiązałeś mię do wiecznego milczenia, cf. sre-brogorz, ślinogorz gardło zaległ ). Zamknij na zawsze usta, utop' wszystko w tern srogiem milczeniu. Teat. 49, 109. (milcz na zawsze). Powiadam ci hultaju : zamknij gębę ! Teat. 12, 58. stul gębę, tyalt betu SOîattl. On zawsze ' gada , nigdy mu się gęba nie zamknie ; Boss. oht> 6e3-npecTanno roBopmi, /ta u pia nnKor4a ne 3äTBopHerL. — §. Zamknąć mowę, utraeić mowę, n p. umierając, konając , bte ©pradje perlterett. Jeśliby kto kogo w głowę ranił, z której by rany mowę zamknął, chociażby się i wygoił , aleby już potym mówić nie mógł , tedy temu ma głowczyznę zapłacić. Stal. Lit. 359. Przyszła wiadomość o zwycięstwie ; acz już był król umierający mo-

ZAMKNĄĆ.

ZAMKNĄĆ.

825

ność ojczyzny naszej w sobie zamknęła. Krom. 137. (wszystko od niej zawisło). Wszystkie łaski Wac Pana Dobrodzieja zamknęły się w ustąpieniu Hortensyi. Teat. 7, 94. (tym uwieńczone zostały). Widzę, co się zamyka , Królowa moich oczu nieznośnych unika. Teat. 15. c, 17. (co się w tym kryje, tai, co w tym jest). — §. Zamykać co w'ywodem, “inferować, konkludować. Cn. Th. 1580. Wlod. wnosić, wnioskować; einen ©cfyluß IDO» rauS îiefien, rooraS folgern, fließen, abnefunen, ben ©cßluß

wę zamkną?, wszakże ręce sk?adając bogu dziękował.

Biel. 452. NaLzł go już prawie konającego i z mową zamknioną. Sk. Żyw. 42. — §. Zamknąć *żywot, zamknąć życie, zamknąć * skończyć, skonać; ( fettt Sebeit ) Cttbtgen, befdjließen. Powrozem *żywot zamkną?. Sk. Dz. 855. Kazimierz z umys?em spokojnym dnia 28 listopada 1058 r.

swego zamykać nie mogą. Sulin. 64. 1 apostołowie cuda czynili, a że się przecię ztąd nie zamyka, żeby oni byli naszemi zbawicielmi.... Smalę. 60. Przeciwnicy toż ztąd i o samym Chrystusie mogliby zamykać. Salin. 4, 124. Ztąd znowu to się zamyka , że *zwierzchowne panowanie na niebie i na ziemi samo przez się nie może stanowić prawdziwego boga. ib. 1, 22. Z przeszłej mowy to ^sie zamyka, iż mądremu darować się może, chociaż jego wszystko jest. Gorn. Sen. 524. (to wypada, wynika, wywodzi się, wywiązuje się, wynosi się, wnosi się, wnioskuje się;. Z powieści tej nikt nic pewnego zamykać nie mógł. Sk. Dz. 591. Zamykam z części po piąty kroć, konkluzyą pierwszej demonstracyi, gotów ją będąc z cała zamknąć. Zygr. Pap. 25. Ponieważ nie jest ta twoja raoya powszechna , próżno też z niej masz to zamykać, coś zamknął. Zygr. Pap. 183. (wyciągnąć, wyprowadzić, wywieść). Zamyka się być prawdziwy dowód wtórej propozycyi. ib. 50. ib. 69. Zamknienie dowodu, abo dowodem czego, conclusio. Cn. Th. 1579. bte ©dilnßfolgerung, wniosek, wy niosek, wypadek, wyniesienie, wnioskowanie, wyprowadzenie, wywód. — §. Zamknąć co, ustanowić , postanowić , uchwalić , uchwały czynić; einen Sefcbluß mad) en, befdjlteßen, feftfeßen, per« orbnen. Za spoiną radą i za mocą niniejszego sejmu zamknęliśmy, postanowili i postanawiamy, iż.... Vol. Leg. 2, 654. Za radą panów królestwa naszego, takeśmy tę rzecz zamknęli , determinowali i skazali. Herb. Stat. 127. Niniejszy dekret, w przerzeczonych rzeczach uczyniony, miany i zamkniony, niezgwałcenie zachowań być ma. Herb. Stat. 128. Na koniec już tę radę zamknęli, żeby go pojmali. W. Post. W. 257. Na sejmie tak jest jednostajnie postanowiono i zamkniono, a to stojąc przy ustawach i zamknieniu innych sejmów. Fferb. Stat. 79. Gdyby wszystek świat zamknął zgodnie przeciw' papieżowi , zda im się, iżby na zdaniu papieskim potrzeba przestać Zygr. Gon. 32 ; (si tblus mundus sententia-ret). Gdzieby był czyściec , o tej kwestyi nic kościoł nie zamknął. Zygr. Pap. 140; (nihil deßnivit). Umyślił Olbracht wygnać Stefana z Wołoch , jako byli w Lewo-czy między sobą królow;ie oba bracia cicho zamknęli. Biel. Kr. 434. (uradzili). Niemcy na sejmie, posłyszawszy, że ich Zygmunt nasz uprzedził, wojnie tej, którą już byli zamknęli, dali pokój. Biel. 119. (już zdecydowanej). Władysław, Olbracht z brarią swoją Zygmuntem i Fryderykiem poradziwszy się względem Turka, zamknęli to sami między sobą, tak jakoby o tym nikt nie wiedział, a puścili głos, iż nic nie postanowili. Biel. Kr.

^ostateczny dzień żywota zamkną?. Krom. 95. Pan ten dla ran, które tam w tym tańcu Tatarskim odniósł, trzeciego dnia zamkną?. Falib. B 2 ó.— §. Generalius: Zamknąć, koniec położyć, zakończyć, ukończyć ; Vind. dokonzhati, skle- tltadjett. Przeciwnicy nic z tych słów do przedsięwzięcia niti, elit (Snbe nutzen, enbtgeu, beenbigeit, fließen, erließen.

Pytaniem tym i odpowiedaniem nie chcąc się dłużej bawić, tak rzecz tę zamykam. Gorn. Sen. 376. Zamykając ten paragraf, tak mówię.... Gost. Gor. 64. Tu już przemowę mo-ję zamknę. Krom. Blai. pr. Com "‘zawzdy nauczał, tym i umierając zamykam. Sk. Kaz. 12. Zamknienie listu , kazania, xiąg , sprawy jakiej, clausula, peroratio. Cn. Th.

1579. ber Sefdjluß , ber ©d)luß„bte ©djlußrebe, baś fênbe ;

Sorab. 1. wobzankneno retzé, wobzanknité fwowo; Eccl. npncJtOBie fcf. przysłowie), saKiKOtenie, OKomiame KaKoii 'pirni. Zamknienie tego kazania. W. Post. W. 514. Zamknienie tych wszystkich xiąg. Baz. Modrz. 541. Do łaskawego czytelnika zamknienie. Gwagn. 713, ( cf. Germ.

9?acfyfd)rift)'. Zamknienie xiegi, rozsądnemu czytelnikowi należące. Krom. 'Blai. 786. — Aliter: Zamknienie xiąg ziemskich i t. d., koniec ‘leżenia ich ; brt3 3uf$ließett,

SBerfdjlteßen ber ©ertdjtêMdjer, ^rotocoUe. Umarł, a jeszcze nie dosyć gruntownie majętności kupionej obwarował był sobie prawem pospolitym , dla ustawicznych wojen i xiąg zamknięcia. Krom. 106. justitium, zawieszenie, zalimitowanie sądowe; ©eridjtêfüüftanb, 3uri[titium.

— § Zamknąć com. p. w sobie, zawrzeć, zająć, objąć, mieć w sobie zawarte, objęte; (tu ftd)) îlttt eut* filteßert, (In ftd) ) fdjlteßen, umfaffen, enthalten, begreifen pr. et fig tr. Wiek , sto lat w sobie zamyka. Salin. 2,

244.    Świat, choć tak ciasny, tak przecię w sobie wie-’ le zawiera i zmieszczą rzeczy wielkich , iż w nim zamykają się sposobnie i bez ciasnoty morza i ziemia i wyspy i lądy. Boler, a 2. Każda wielkość , zamykająca inszą w sobie, jest większą od zamkniętej. Solsk. Geom.

27. Zamknęli wielką obfitość ryb, tak iż się i sieci rwały, i inszych aby im pomogli, wołali. Żarn. Post. 2,

529. (objęli siecią, połowili razem, od razu). Przed-tym niźli wielka wymowa albo wywodne pisma poczęły być, w krótkich ‘słowieeh wiele rzeczy zawiązywało się a zamykało. Eraz. Jez. B 2 b. Te wszystkie rzeczy, które wyżej szeroko a bardzo długo są wypisane, zamknął niejaką krótkością. 6resc. 650. (zbił do kupy, skrócił;. To słowo zamyka wszystko. Teat. 54. b, 46. Kromka Duysburga zamyka w sobie wielkie, częste, a gwałtowne i ustawiczne wojny Krzyżaków z Litwą. Stryjk.

245.    Wandali pod Słowakami się zamykają. Sk. Dz. 878.

X. Duryewski, w jednego domu Kostków pamiątce, i swoje zamknął. Nies. pr. Z miłości ku Kamili szczęście me wynika , I w niej się cała życią mego treść zamyka.

Szym. S. W. 46. Uważajcie , mówi Bolesław do ryce-rzów, że ta bitwa zwierzchność, ta zdrowie , ta iwol-

104

Stownik Lindego wy i. 2. Tom TI.    .    v

433. — §. Zamknąć pokój, zawrzeć pokój, zrobić po-    mnażam co; instituo    seminarium, vel plantarium, vel

kój; belt ^rieben abfdjlteßen, ^rieben madten. Xiążęta Ru-    vivarium vel equitium.    Cn. Th. 1379. Kiedy kto bydło

skie uczyniwszy zjazd w Lubieczu, zamknęli pokój mię-    chowa i zamnaźa....    Petr. Pol. 59. Dzień ten szczę-

dzy sobą. Stryjk. 174. Ludwik, Słowaków poraziwszy, śliwy wino zamnożywać. Otw. Wirg. 386. Zamnaża się, pokój z nimi, za pewnemi ustawami zamknął. Krom. 50.    zamnożyło się co gdzie    ; crevere multae gencrosae plan-

Krew' się lać przestała, pokój zamknionÿ z wielką sła-    tae ;    auctum est multa    sobole vivarium, plantarium,    se~

wą i granic rozszerzeniem. Tward. Wi. 262. ZAMK0-    minarium; semma in    uberem et copiosum fetum evasere. '

CHWYT, a, m., chwytaez cudzych zamków, grodów,    Cn. Th. 1379. cg Jjat    ftd) oermtSprt , fortgcpflattjt, l)at JU«

miast, cf. państwuchwyt ; ber Sntgrdltbet, ©d)It>fh'duber.    genommen. — Fig. et    tr. Skarb potajemnie dla opano-

Nie wiecie zamkochwytowie, Kto król prawy w mądrych wania wszystkiej Grecyi zamnażał. Warg. Wal. 209. słowie? Ryb. Geśl. C 3. ZAMKOWNIK, a, w., u mie-    (pomnażał , cf. powiększyć , przysporzyć). One wdzię-

cznika , do roztwarzania dziur po drylu. Magier. Mskr.    czne rozmowy i one biesiady, Z których się i rozumy

bept ©djroertfeger, ber 9?«d){>ol/rer ; (cf. zamkarz, zame-    zamnażają rady.    Rej. Wiz. 66. (w których się rozum,

ezmk, ślusarz). ZAMKOWY, a, e, od zamku, ©d)loß * ,    dowcip zaostrza,    ćwiczy, kształci). — *§ Nape zanrmoźo-

■S3 N

®d)li)ßer » ; Boh. zâmeckÿ ; Ross. 3aMoqHbiw. Zamkowy,    na z    wilka. Zebr, Ow.    61 ; lupo concepla. ZAMNO    Y-

do zamków należący, claustrarius. Cn. Th. 1379. (Schloß *,    STY,    a, e, — o adv.,    licznie zamnożoriy , liczny ;    arf

©d)li)ßer*, $l)Ürfd)loß* u. f. W. — Zamkowy, do zamku oermeprt, jatylretdj. Pismo Kromerowe me przyszpeci podło obrony zbudowanego należący, arcensis, castrensis.    dobno , jeśli nie    przyozdobi, zamnozystej biblioteki W.

Cn. Th. 1579. ©d)loß *, 23urg ». Coż oni zamkowi nad    K Mości. Krom.    Błai. ded., cf. zamożny, zamożysty.

‘wieśnymi mają? około wrót a w każdych drzwiach chłop ZAMNĘ , ob. Zamiąć. ZAMNIE * za mnie, ob. L-A,mob. Ja, z włócznią stoi , By go nie ubieżano nieborak się boi. mnie.

dok., Zamocniać niedok., mocnym uczynić, feft titad)en. Buro, czynię twar-

Rej. Wiz. 54. w zamkach, grodach mieszkający; tn ZAMÓC , ob. Zamódz. ‘ZAMOCNIĆ cz.

©djlöjfetn ober Surgen rcoljnenb, <Sc^loßt»etvi>pner. Zamkowy urząd. Birk. Gł Kon. 25, cf, kasztelania , ba3 Surgamt, dym, zamocniam. Mącz. ■'''

dok., ‘zamoczuje pr. contin. ; Boh. zamoćiti, zamaćeti, zamśćjm ; Slov. zamśćjtn ; Rag. zamocitti , zamaakam ; Ross. 3aMOUHTb, 3aMaiiHBaib; czynić że co zamoknie, mokroty nabawić, mokrym uczynić, zalać; tmP ntad)ett, ttrtffett, ließe«, beließen, (Łzy z oczu zamoczyły ustka. Groch. W. 517.

©djlojkttttt. Zamkowy, ego, m., Subst. * dozorca zamkowy, ZAMOCZYĆ, f. zamoczy, zamoczę cz. dok., Zamaczać nagrodowy ; ber ©djloßauffefyer,' ©d)loßl)auptmaiM tt. f. to.;

Carn. groshinar, groshinovz caslellanus, ob. Horodniczy.

Coraz to nieboga łzami się zamoczy. ib. 2. Przyb. Luz. 57, (cf. zalewać się). Często gardła Zamoczują Sak. Probl. 99, (cf. zakrapiają). — Zamoczyć nogi na deszczu , na wilgoci, w błocie , ftd) bie güße »erneuert. — Aliter: Zamoczyć, w wodę i t. d. wrazić, włożyć , m3 SRaffe Innem fhcfen. Oskarżony musiał albo « cąc zarobić, wszystko pornłócić; Ross 3aMO^OTHTb , 3a- żelazo czerwono rozpalone w ręku nosić, albo w ukrop' Mo.iamiBaTL , anfangen jn brcfcben, loêbrefdjen, aufbrefcfyen —

Fig. tr. Zarnłócić kogo, zabić go 'kijmi, pałkami; einen tobt bref^en, lobt prügeln, tobt fcplagen; Croat. zamUtù-jem interficio barbare; Bosn. zamiatali, udrjetti (uderzyć) percutere, zamlatniça, udaraç , uderzenie, plaga percus-sio, alapa ; Rag. zam’âtiti, zamlaGvati depalmare:

ZAMŁODNĄC nijak, jedntl., Zamłodnieć, Zamłodzieć dok., ZAMODLIĆ się zaimk. dok., zagłębić się modląc , ftd) m3 stać się młodym , zaoząć odmłodniewać ; Bosn. zamla- 33cten ocrttcfcn. (Ross. 3aMOJBHTfe instancyą czynić , przy-detse, omladitse , ftib oerfftngen.- Dziecka przez wyroki czynić się za kim).

Kaliroi zamfodną, nie wdzierką, nie wojną. Zebr. Ow 230. ZAMODRZEĆ nijak, dok., stać się modrym , zajść modro-

*ZAMN1EMAĆ med dok., zarozumieć, mieć zarozumiałość, śeią , Dient werben ; Bosn. zamodrilti livescere. Nie po-t. j. uprzedzenie zbytnie o swoim rozumie, zdaniu, siada się w swojem szaleństwie, iskrzą jej się oczy, mniemaniu; ooit ftd? eingenommen fepn , fine $n bofye fOîei» drgają zamodrzałe wargi. Staś. Num. 2,242, cf. zasinieć, nung    Zaburzona    była ojczyzna dla pieczęci po- ZAMÓDZ, zamógł, zamogli, f. zamoże , zamogę cz. dok.,

kojowej królewskiej, zbytnim a mało potrzebnym niektóry«- h zamniemanicm. Warg. Wal. 43, ob. Zarozumiałość.

ZAMNOŻYĆ cz. duk, Zamnażać niedok., 'Zamnożywać częstl., założyć sobie rozmnożenie czego, cf zarodzić ; Garn. saredim. (cf zarządzić); ben ©ruttb jur Srrmelirimg, go.npflanjung legen, mehren, oermebren, fortpPanjen. Za-

ZAMKOCHWYT - ZAMNOŻYĆ.

ZAMNOŻYSTY - ZAMÓDZ.

ZAMLEĆ , zamleł, zamieł, zamełł, zamleli, zamiełli, za-mejli, f. zamiele, zamielę cz. dok., Zamliwać niedok., zacząć mleć , wszystko pomieć ; jit mahlen onfattgen , ttt ber SMljle allcó Dermalen ; Rag. samljeiti, samglîvati.

ZAMLECZYĆ cz. dok. , mlekiem zapuścić, w mleko czyli mlecz zamienić , oenttiliteit. Już zboia zamleczone Pęczniejąc odymają sobą źdźbła zielone. Otw. Wirg. 388; la~ ctenlia. (Rag, zârnlâz , ùrda caseus secundus ; ltal. ricotta).

ZAMŁÓCIĆ cz. dok, Zamłacać niedokzacząć młócić, młó-

wrzący rękę po łokieć zamoczyć Szczerb. Sox. 17. Rozpalone żelazo wyjąwszy kowal kleszczami, topi w wodzie , to zatym pryska zamoczone i popiskuje w ‘mokrzy ciepłej zagrążone. Zebr. Ow. 502. — Fig. Zamoczone we łzach gorzkich rymy moje. Groch. W. 532, zalane łzami.

Zamagać niedok.’, (Carn. samórem ; Sorab. \. zamożu possum , valeo) ; do zamożności przyprowadzić , zamożnym uczynić, zapomagać, wspomagać, wspierać; Vind. posamosbiti. pobogatiti, mad)fig nta^cn , unterftü^en, auf» ijelfen. Królowa drugim synem Władysławem zamogła króla Kazimierza. Krom. 93. Król wielu, których zna-

827

ZAMOJSKI - ZAMORDOWAĆ.

ZAMORSKI - Z AM O RZYĆ.

czniejsza jaka przysługa w potrzebie zdobiła, w bogate    ciało. ib. Przysięga, którą uczynił o zamordowanie,

upominki zamaga. Krom. 461. Ojcowie żarli swe dzieci,    o które jest obwinion, jest sprawiedliwa. Szczerb. Sax.

i brat nie zamagał brata. Wad. Oan. 67. (nie ratował,    338. (o morderstwo, o zabójstwo). Zamordowaniem od

nie zakładał, cf. założyć, załoga). — §. Zamagać się,    miecza umierali. W. Post. W. 377. Uciekaj, bo cię za-

wzmagać się, przychodzić do mocy, do siły, do zna-    morduję. Teat. 5. b, 65. zabiję, id) hinge bid) Itm. —

czenia , wzbijać się, górę brać; Straft ltnb ©tcirfe befotn«    Fig. tr. Niepoźytek pijaństwa , zamordowanie zdrowia,

men, mnefymen, ftarf roerbeit, bie Ofrer^anb gemimten. Za-    Biał. Post. 198. zguba, zniszczenie, wyniszczenie zdro-

magam się, przychodzę do pieniędzy, do powagi. Wlod.    wia , 3Senitd)titng ber ©efunbl)eit. — §. Zamordował konie,

Skarb się był w pieniądze zamógł. Warg. Wal. 206.    zmordowaniem zniszczył, zabił, burd) ?U große§ Slbmatteil

Wzbieraj boków syna, póki *mlod, i póki się w moc nie    tobten. Zamordować się, zamordowaniem, zbytnim wy-

zamoźe ; bobyś go potym rad karał, ale nie będziesz mógł.    silaniem zabić się, zamęczyć się Ross. 3aMaaïfcCfl.

Żarn. Post. 53 b. Zamógł się głód w miećcie. VU. 4    ZAMORSKI, a, ie, za morzem znajdujący się, jenfeit be8

Reg. 25, 3. (był wielki głód w mieście. Bibl. Gd.). Za-    SKeerê', itherê iïïïeer, übermeertfd) ; Boh. zâmorskÿ ; {Cam.

mogła się choroba, wzmogła się choroba. Włod. Cn.    samarske* murzyński) ; Rag. prikomorski; Ross. sauop-

Th. 1576. Potym za niemałym czasem, gdy się zama-    ckm. Zamorski, co za morzem jest, transmarinus. Mącz.

gał zły zwyczaj, ta obfędliwość jako zakon chowana jest.    Farba zamorska, ultramarinum. Krami. Chym. 71. ‘ZA-

1 Leop. Sap. 14, 16. (wzmógłszy się *niezbożny zwyczaj,    MORSZCZYK , ZAMORCZYK, ZAMORZANIN, a, m., czło-

przestrzegany był, jako zakon, niejaki. Bibl. Gd.). — Za-    wiek za morzem od nas będący, lub z zamorza do nas

możenie , zapomożenie , wspomożenie, pomoc, wsparcie;    przybyły; Rag prikomöraz ; (Corn. sarnurz « murzyn, f.

baśS Slufbdfen, bie SItifbÜlfe, bte ttuterftu$ung. Składka na    samurkena « murzynka). Modlimy się z Polskim ohlebem

zamoźenie od pożaru. Bndlk. Dać komu na zamożenie    Angielrzykom i z.amorszczykom. Klon. Fl. C 4. Zamor-

w gospodarstwie, ib. — §. Zamożenie, zamaganie się,    czyk głodny. Stryik. Gon. M. Bez ' urodzajów naszych

przyjście do zamożności, byt zamożny, zamożność; ba3    nie obejdą się zamorczycy. Gost. Gor. 14. Zamorczyko-

©utporfommen, ber Sfor; Vind. samoshenje, samoshtvu ,    wie. .Birk. Zamoj. 6. Już wiedzą zamorczykowie i bi-

samorenje ; Sorab. i. famoź. . Ktoby do siebie przyró-    surmańcy, żeś poległ. Birk. Chodk. 18. Poczują Madya-

wnał Rzymskie i Tureckie państwo, znajdzie ich początki    nitowie , Turcy, Tatarowie, Moskwa, zamorzanie, żeście

i zamożenie cale różne. Kłok. Turk. 84. wzrost, wzma-    im w głowę nieprzyjaciołami. Birk. Chodk. a 2. Jeden

ganię się, wzbijanie się ,. wygórowanie.    zârnorszczyk stu takich lądowych goni. Birk. Gl. Kon.

ZAMOJSKI, a, ie, od Zamościa, 3flMOf3er. Akademia Za-    2. Zamorczycy i cudzoziemcy. Vol. Leg. 2, 1270. ZA-

mojska, ordynacya Zamojska. Dyko. Geogr. 3, 208. Za-    MORSZCZYZNA , y, i., wszystko co jest zamorskiem ,

mojski, imię własne familii jednej z najznakomitszych w    lub z zamorza dó nas przychodzi; nllc§ Itebenneerifcfye,

Polszczę ; n. p. Nieśmiertelnej pamięci Jan Zamojski ,    Uebcrfeeifibe, maS jenfett beê ÉÏÏeereé fft, ober libéré SDîeer Jtt

kanclerz i hetman w. k.; ob. Zamość.    wiś fommt. Debmie, sośninie i t. p. w lasach pierwsze

ZAMOKNĄĆ nijak, jedptl., Zamakać niedok., zajść mokrotą ;    należy się miejsce ; po tych dopiero owym zamorszczy-

być zamoczonym; naß roerbeit, bnrcfmeßt roerben, eingeneßt    znom. Kluk. Rośl. 2, 70. (exotycznym, zamorskim ro-

toerben ; Ross. 3aMOKHyTb. Nogi mu zamokły.    ślinom , drzewom). — Zamorszczyzna, wiatr z zamorza

"ZAMOR, u, w., zamorzenie, mor wielki, głód morzący,    wiejący, cf. pomorszczyzna , pomorka; SBtnb OOtt ber 8ce

wilczy głód, psi głód; ^eiftynnger; tobtenber gütiger,    (jer, oom SJłeere Ijer, ©cerotnb, SRegenroinb. Gdy się na

2Bo!f3f)Unger. Wilk wściekły i z jadu i z głodu , lubo je-    północy gęsto chmury burzą , jak zamorszczyna porusza

dnako broi, Z jadu gorszy; abowiem by kąska nie stoi,    się i zbyt wieje, walnego spodziewać się deszczu. Paar.

Aby krwią głód i zamor zraziła bestya. Zebr. Om. 279 ;    Sk 102. ZAMORZE, a, n., kraj za .morzem, baé Sanb

diram famem. ZAMORGA , y, m ; Sorab. 1. zamordu-    jenfcité beé SOïceré ; Boh. zamorj ; Ross. 3amopbe ; {Slav.

war, /. zamorduwarka ; który kogo zamordował, mor-    zamorje; Rug. zamorje * golf, zatoka, wbrzeźe ). Go-

derca , zabójca; ber Grmorber, SDîôrber, $obfd)läger. Stas.    towie z zamorza północnego do nas przyszli. Biel. Kr.

Num 1, 206. — (ZAMORGZYK , oh. Zamor^zczjk. —    16. Prusowie starzy byli z Litwą jednego narodu z za-

ZAMORDOWAĆ cz. dok., mordując zabić, zamęczyć, za-    morza, potomkowie Gotów. Biel. Sw. 169. Szwedzi wy-

katować; ntartemb ermorben , graufam itmbrńtgen, moróenb    padliście z za morza waszego, *r wpadliście na włości

tobten; Boh. zamordowati ; Bosa. umoriiti, ul)ilti, (cf. urno-    katolickie. Birk. Exorb. 46. Niewątpliwą jest rzeczą, że

rzyć, ubić); Ross. yMepTBHtb , yMepmB.iaTb. yaóirrn,    Anglia z zamorza całe swe ciągnie dostatki N. Pam. 2,

H36iiBaTb, yxo^HTb, yxowy, (cf. uchodzić, cf. ugodzić).    378. z krajów od siebie morzem oddzielonych, przez

Zamordować, zabić okrutnie. Cn. Th. 1579. Baranka od    morze, morski handel.

zjadłych psów wprzód pokąsanego. Kijmi zabiła i zamor- ZAMORZYC . /. zamorzy, zamorzę cz. dok., Zarnorzać, Za -dowała zgraja pasterzów. Odgm Suk 2 G g 3 b. Krew'    marzać niedok. ; Boh. zamoriti ; Sorab. 1. zamoru ; Carn.

zamordowanego, woła o pomstę do boga. Sak. /Gobi.    samorim ; Boss. 3aMopnn>, 3aMapnBaib; morząc zamę-

103. Filomela dziecię zamordowawszy, z niego bankiet    ożyć, oor junger fterben laffen , mit junger tobten, fraft»

na Tereusa stroi. Zebr. Ow. 157. Jeśli zabójca się przy-    IoŹ machen , ntnhrtngen pr. el fig. tr. Władze duszy pozna, ze zamordował... Sax. Porz. 16. Zamordowane    dlegają tymże samym zamorzeniom , co i fizyczne, sko-

ro ich nic nie posila. Pam. Warsz. 5, 157. bfló    sciti, zabuniti pamet, zasjenuti, privariti , dat razumiti

Jjuttgern, bie Slbmattung «or junger, ber .^ungerśtob. — jedna stvar za drugu.

§. Zamorzyć, zamordować, zabić; grailjflttt umbrittgen, JU ‘ZAMOTRZAŁY, ob. ‘Zamatorzały.

2o.be mortem, morbeit, tobten. Jakby zbrodnia z ciałem ZAMOWA, y, z., ZAMÓWKA, i, i. zdrbn., zamawianie, skończyć oraz miały, W wodę zamorzonego podeszłą zamówienie, obstalowanie, i to co zamówione, obsta-pchnął z skały. Zebr. Ow. 329; (exanimem). Zapomniały i daru niegodzien ‘zbożnego, Kto swego z pługu prosto wywiódłszy krzywego , Zamorzył pracowniczka. Zebr.

Ow. 379. (zarznął wołu). — §. Zamorzyć żywe srebro, ob. Umorzyć.

ZAMOŚĆ , ścia ,

lowano ; Boh. zómluwa , (2. sponsalia) ; Vind. navkasa , napostava, napovedba ; (Croat, zagovor ; Dal. zavet Votum , sponsio); Ross. 3anp04ama, (zaprzedaj, cf. zaku-pno); bo3 23e|Mcn, Pie Seftcilung, boś Seftellte ; £) eft err. anfriemen, baè Slngcfriemte. — §. Żarnowa, zamówka, zamawianie się kim, umawianie się z kim, sprzeczka, spieranie się, spór, cf. dysputa, ‘gadanie się. (Oefterr. ba$ SEorteln), ber 2öortn>ed)fel, meint man ftd? mit Sorten übermirft. Uczciwa , w poswarkacb i zamówkach , chociaż z największymi nieprzyjaciółmi, powagę zachować. Budn. Cyc. 72. Słuszna jest w poswarkach albo zamówkach precz gniew opuszczać. Kosz. Cyc. 89. Żarnowe, poswarek z kochaną osobą, miewają za rzecz

m., miasto w Bełskim, obwarowane na kształt fortecy, z akademią fundowaną od Jana Zamojskiego , Kancl. i Hetm. W% K., r. 1589. Dykc. Geogr. 3,

208 , bte ©tflbt    Ze wioska Tomasza herbu Je-

zalesie, zabłocie , Za wiśle, zawodzie), ein Ort (tinter ber Srücfe. (Ross. 3aMOCTiiTb, 3aMamnBaTb zabrukować). ZA-MUSZCZAMN , a, m., obywatel z Zamościa, czyli Zamojski , einer attê Sttitiffcj. Płaczcie poddani pana , ( J. Zamojskiego), płaczcie Zamoszczanie, Płaczcie szerokie włości, dokąd wam łez stanie. Groch. W. 544.

ZAMOTAĆ, ZAMATAć cz. dok., ‘Zamotawać contin., Zamo-tywać czepił.; Boh. zamâsti, zamatl , zarnatu, zamotati, Sorab. 1. zaschmatam , zam lam (cf. zamulić); za mot tam necto ;

828

ZAMOŚĆ - ZAMOTAĆ.

ZAMOTRZAŁY- ZAMÓWIĆ.

litczyków, w której mieszkał, była mostem oddzielona od sąsiedzkich , przetoż nazwano ją Zamościem, a jego Zamojskim od wioski, zwyczajem pod ten czas pospolitym, mianować zaczęto. Boh. Zamoj. 11. ZAMOŚCIE, ia, ii., locus trans poritem. Cn. Th. 1391 , ( cf. zarzecze , < przyjemną. Gorn. Dw. 1,0. Oni frasunek, zamowę, wojnę z panią za rzecz *osobną a ‘barzo miłą miewali, ib. 401. W karczmie nietrudno o zamowy, kłótnie, mieszaniny. fląur. Sk. 157. Żeby żaden nie śmiał na ulicach żadnych zwad i zamówek czynić. Vol. Leg. 5, 645. Z zamowy do bitwy przychodzi. Gor. Dw. 29. (od słów do szabli). Tatarzy choć swarów' nie mają , ni żadnych zamów , co spólników tylko zoczą, już na się nacierają. Alb. z Woj. 26, cf. wyzywanie na pojedynek. — Za-ueżam ( cf. zamącić), zamu-    mówka, udawanie, pretext; 2>ontKinb. 3Inërebe. Propha-

Vind. samotati, sa-    sis, praetextus; zamówka, wymówka. Mącz. Podobno to

plesti ( cf. zapleść), savesuvati, (cf. zawiązać); Croat.    tylko zamówką było, żeby się widzieć z tobą Teal. 2.

zamotavali, zamotâvam ; Bosn. zamotati, zaviti, splesti ;    b, 71, (cf. wybieg, zabieg, fortel, obrót). ZAMÓWIĆ,

Rag. zamottati, (zâmotaj fasciculus)] Slav, zamotati ; Ross.    f. zamówi, zamówię c.z. dok., Zamawiać niedok. ; Boh.

3aM0T8Tb, 3HMaTbiBrtTB (na motowidło nawinąć; 3RMO-    zamlauwati, zamluwdtli; zamówić kogo, mówiąc zagłu-

TaTb zamarriować, 3àMOTaTbca trwonić, 3a#iOTbira trwo-    szyć, zakrzyczeć, wpadłszy w mowę nie dać skończyć,

nicielj ; — zamotać, zawikłać, Uwikłać; oerroicfcln, »er»    lub dalej ciągnąć; rebenb betäuben, nid)t junt Sorte font»

tütrrett , »erfinden. Iliigo, wwiezuję , zamotuję, zawikla-    men laffcit. Sąd ma się odprawić w cichości, aby jeden

wam Mącz, cf. zapleść, zaplątać, zagmatwać pr. et fig.    drugiego nie zamówił i nie bałuszył. fJaur. Sk. 265.—

tr. • Ross.nyTaTb, (cf. pętać). Wierzę , nieszczęście ja-    §. Excusando : Zamówić co, mówiąc zagładzić, zatrzeć,

kie to zrządziło, które złej wróżki jędza zaskrzeczała,    zakryć, cf. wymówić; etlOflÖ mit 'Jîi’bcn befd)öntgcn, auê»

Co i takiego drogę przestąpiło, Abo więc końce wiedma    reben , junt Seften fc^rett , entfd)hlDigen ; (Sorab. 1. zamo-

zarnotała. Twatd. Daf. 50. Małpy się w położonych bó- Wam pur go, excuso, zamowenité excusäbilis, zamowen-tacb same zamotują. Rej. Wiz. 17 b. Grzech oczy two-    ske piszmo obrona słowna). Pańskie błędy każdy zama-

je.abyś rzeczy niebieskich obaczyć nie mó^ł , zaćmił i    wia , ubogiego cnoty rzadko kto widzi. Fredr. Ad. 2.

zamotał, i siedzisz ciemnościami grzechu zamotany i    Uczynili to słudzy Milona , mówię, nie zamawiając winy,

ogarniony na drodze, która cię wiedzie na zatracenie.    ale jak się rzecz stała, ani z rozkazu, ani za wiadomo-

Zurn. Post. 98 b. Jakie to jest ciężkie przewinienie na-    śeią , ani w przytomności pana swojego. Siem. Cyc. 454.

sze , w którym się tu po wszystkie czasy żywotów na-    (non derivandi criminis causa), — Catn Dativo : Zamó-

szyeh ‘zawżdy upleś*ć a zamotać musimy. Rej. Post. T t    wić komu, nie dać mu do słowa przyjść, nieprzypuścić

4. Vend sabloditi . vbloditi (ef. błądzić), sajiti , saha-    go do mówienia , zabiegać jego mowie, odezwie: einem

jati (cf zajść), smotitife , Rag. zamotattise; Eccl. 38TH-    int-SReben juoorfontmen, tbn junt Sdjmctgcn bringen , iljn    nid)t

3aTHca , 3anyTaTbca, 3aTanyTbca. Zamotanie. Boh.    junt SBorte fomtnen lnf[en. Idzie tylko o to, żebym    za-

spletya ; Corn, sa precla ; Ross. njTaHb. Jak się z jego    mówił za tobą ojcu. Teat. 15, 25. Muszę mu zamówić,

zamotania wywikła, kiedy w nim samym gorsze zamie-    Teat. 51. 6, 47.— ln favornn alterius: Zamawiać, wczy-

szanie przernaga ? 1‘ilrh Sen. gn. 150. Wszystkiemi    niać się za jakim; personam alicujus di<endo tuer i. Mącz,,

rzeczami zamieszać, zamotać; mare coelo misrere. Mącz.    przyczyniać się mową , instancją ustną zanosić; $nrfj)ra<

Róg rozum Heroda zamotał, ie wespół zaraz do Belle-    d)e tl)uh , für einen fpredjen; Ross. 38M04BHTb 3a noro    40-

ern z mędrcami nie jechał. Żarn. Dat. 47, Bosn. zabu-    6poe C40B0, (cf. orędować); (cf. Croat, zagovârjam    ad-

ZAMOŻENIE - ZAMROCZYĆ. 829

ZAMÓWIĆ.

vocatum ago). — §. Zamawiać, mówiąc udawać, wy-    Cn. Th. 1386. ftd) (felbft) bet) jemanben eintoben. Zama-

mówke stroić; Pt)rfcf)üf$en, üont>etlbcn , ÖOrgebcit. Praetexo ,    wiam co u kogo, paciscor vel provideor me aliquid apud

zamawiam, inszą daję przyczynę , taję , nakrywam. Mącz.    aliquem empturum , vel de aliquo conducturum. Cn. Th.

na-

Praetexere causam aliquam, zamówić inszą przyczynę, ib.    1377, cf. obstalować ; Vind. navkasati, napostaviti,

Pokój jej widzę jest otwarty, pójdę śmiało, i zamówię    povediti, elroa$ bet) einem beftcllcn. — Transi. Głos mój

się niby iz ciebie szukam. Teat. 33, <a8. (będę udawał,    potym powitórzę. i tym celem kontvnnacya ieco u pana

będę się wymawiał). — §. Aliter. Zamówić się, omylić    marszałka sejmowego zamawiam sobie. Gaz. Nar. 1,594.

się mówiąc, powiedzieć jedno za drugie; ftef) öcrfprecfyen,    waruję sobie, ostrzegam sobie, zapowiadam sobie; ftd)

fidj im ©pred/en irren , etmaê anbetö fagett, als man wollte.    sum yorauS auSbebingett, yorbefmlten, anfagen, auSbÜten,

ßndtk. — §. Zamówić się, zapędzić się. w mówienie;    befiedert.

inS Sieben fommett, tu Sieben geraden; Ross. 3aroBapmbca, ZAMOŻENIE, ob. Zamódz. ZAMOŻNOŚĆ, ści, z., byt za-3a3BanaTbca, saKajaiiaTbCfl, 3a6ajaKHBaibca Delabi in ali-    możny, moc, możność, mocność, potęga, siła, zna-

qutm sennonem; udać się, zamówić się w co, z jednej    czenie, kwitnący stan, zamożenie ; dJladjt, 2InfeI)en, $lor;

rzeczy ku drugiej przyjść. Mącz. Z obfitej boleści i ża-    (Boh. zamożnost; Sorab. 1. zamożnolcż, mocznofcź, żałości mojej zamówiłam się tak długo. Radź. 1 Sam. 1,    -możitofcż; Carn. samôshnost ; Vind. samöshnost, mogo-

16 (z wielkiego frasunku mówiłam aż dotąd. Bibl. Gd.).    zhnost, smoshnost, mozlinust, oblast, muzii ; Croat.

— Zamówić się z kim, sprzeczać się z kim , sprze-    zmosnoszt). W kraju nieład zamożność rządową ‘wniwecz

cznie umawiać się z kim ; mit einem wörteln, eilten 2Bcrt«    obrócił Ust. Konst. 2, 74. ZAMOŻNY, a, e — ic adv.,

Wecpfel fyaben. Gdy się kto z kim zamówi, aby do jakich    ZAMOŻYSTY, a, e — sto et -ście adv. ; (Boh. zamożny;

nie przyszło rozterków, karczmarz ma zabiegać. Haur. Sk.    Sorab. 1. zamożne, zamożitć ; Vind. samoshen, mogo-

•156. Iwon, biskup Krakowski, o pierwsze miesce w sy-    zhen, samoreozh ; Croat, zmosen) ; znakomitej mocy,

nodzie, z Wawrzyńcem biskupem Wrocławskim zamówił    przemagający, potężny, potęgę mający: mdditig, ftarf, (tu*

się. Krom. 237 ; (in contencionem venit). Zamawianie się,    febnltd). Wierzy Car, iż tak zamożystyeh trwóg jego fata

zamawianie, zamowa, sprzeczanie się słowne, sprzeczka,    godne. Bardz. Luk. 87. Bogaty w 'parentèle, zamożysty

miały.    Vol. Leg. 2,    1052. Gdy niektórzy    Zygmuntowej    138.    Pan ma nakazać, by synowie zwłaszcza ojców za-

strony bronili, rady do poswarków i zamawiania przy-    możystych, majątku nie trawili. Haur. Ek 27. Na zaszły Krom. 591 ; ad contentionem et altercałionem. —    możystych kaduki wypraw-ujemy, aby się okupywali. Star.

§. Zamówić chorobę, broń * zarzec , oczarować mówię-    Hyc, 45. Te dwa miasta zamożyste i zbogacone, po

niein ; Vind. sarozhiti , bcfpredjen, mit SBorten IiCjattbern. 'spustoszeniu sąsiedzkich. Boler. 120. Kędy był zamoży-Przez wzywanie dyabłów chcą zamawiać choroby. Boh.    sty ‘monasterz, najechał czerńce, i potopił ich. Ealib. S 2.

Dgab. 2, 2(85. W bajeczne gusła pełna wiary, Na węgle    Któreż tak zamożyste bogactwa, jak wierny towarzysz?

dmucha , szepce i zamawia czary. Tom. Boi. 66. (wzywa    Psolmod. 86. tak dzielne , skuteczne,

zamówić, że mu .szkodzić nie mogła. Papr. Kol. 109. — §. Zamawiać kogo do czego. Cn. Th 1577. ctttett IDOjU Dcfteden ; Boh. smluwiti ; Boss. 3ana3aTt., 3aKa3hi-BaTb (cf. zakazać), npiiroBopHTb, npnroBapiiuaTb, 3a-npoAaTb , 3anpoAaBaTb L (cf. zaprzedać) Pisarz jest zamówiony do napisania intercyzy. Tent. 58    229. ohsta-

lowany; Bóss. 3anpo4aHHbiS. Jestem zamówiony, dałem słowo, wzięło ode mnie słowo, jestem obligowany, obowiązany słowem; id) luit rnfproeben, matt fint eon mtr baâ SSerlpredtett ^ (cf. Croat, zagovôrjamsze; Dal. zavitujem voveo, devoveo). Jeszcze na galeryi już była zamówiona w taniec Tent. 59, 52. Ja się zawożę, że panna Amelia przynajmniej na trzy Contredanse zamówiona jest, kiedy \Yac Pan tu. Teat. 39, 53. Do wieiu dam przychodził prosić ich w taniec, a odbierał zawsze tę odpowiedź: jestem zamówiona. Gaz. Nar. 1 , 101. Zamawiać obiad Bo*s 3aKa3aTb oóiA/B- Zamawiam się do kogo , obiecuję, przyrzekam się , daję przyrzeczenie, że będę, że przyjdę, że będę mu służył, n p. na obiad, ftcl) pt etnem 0?r* fprcdmt ; Boss. noMOJBHTb. Zamawiam się do kogo, zapraszam się do kogo, przymawiam się na ucztę do kogo.

duchów, ©elfter Jtttrcit). Kozak ten umiał każdą strzelbę ZAMROCZYĆ cz. dok., Zunraczać niednk., czynić że się

zamierzcha, zamierzch ściągnąć, mrokiem zawlec, powlec, 'zacimić; Boh. zamraćiti ; Sorab. 1. zamrótżu ; Croat. zamrachüjem, yerbćtmment, yerjtnfiertt, yerbmtfrln. Chmura słońce zamroczyła. Budź. 73. Jeden czas niebo cieniem okropnym zamroczy, Drugi jasnym promieniem z nagła wypogodzi. Zab. 14, 152. — Zamroczyć cieniem, zacienić, zamaić gęsto i ciemno; bid belauben, yerftnfiern, yerfebat* ten. Wnet się ogródek ciemnością zamroczył. Kniaź. Poez. 2, 123. Gaj się na końcu łąki mirtowy poczyna, Tarn kochankowie wdzięcznym zamroczeni cieniem , Miłosne smutki szczerem głaszczą wynurzeniem. Szym. Ś. \V. 5. (zakryci cieniem , zacienieni, zasłonieni). Straszącym tym boginkom przy lesie lub zdroju , gdzie zamroczony dziwuje się wieśniak. P'zyb. Milt. 52 zamierz-chmony, zapadły mrokiem , mierzchem , you ber ©(UUine* rung überfallen. Śniegi lub deszcze wicher miota w ‘za-mroczne (w zamroczonej strony Przyb. Mill. 51. (w zachmurzone , chmurami zagęszczone). — Zi.mroczyć głowę, rozum * odurzyć, zamglić; beit Hoff, ben 3>erftanb benebeln, yerjtnfłern. Bachus, gdy wlezie do głowy, wnet zaćmi oczy, rozum odejmie, cale zamroczy. Comp. Med.

386. Winem są zamroczeni    nowera. Przyb. Milt.    294.    Biel. öttgefeßter — §• Transi. Kiedy ćw zamróz po jej

Mówią: dobry trunek    na frasunek; lecz kto jest    czuły,»    białym ciele Szedł, wyciskając zimny znój    na czele. hmai.

i widzi się być pokrzywdzonym, wśrzód największego    Poez. 1    , 229. zimno śmiertelne, Ste Stobebfalte, bû3 (Et*

zamroczenia swego mózgu, swą krzywdę sobie i ucisk    ftartett.    Gnuśny    zamróz krwi rześkiej biegły ciąg zasko-

przypomni. Perz. Lek. 261. W piciu prędzej się człek czy, A sen wiecznym zamierzchem światła me zamręczy. zarazi,    zamroczy    i otruje, niż w jedzeniu. Sak. Probl.    Nar. Dz. 2.^ 201. Zab. 13, 242. Nar. ZAMROZIĆ cz.

1/4. u    próżności, co głowy swoim zamraczasz dymem!    dok., Zamrażać    niedok. ; Bosn. zaleditti,    smrriznuti ; Ross,

Zab. 16, 196. — Similiter: Legat od Krzyżaków zło- 3aMOpo3HTb, 3ainopa>KiiBaTb, 3a3H06nTŁ, (cf. zaziębić); tyra kielichem podnajęty i ‘zamruczony, w sprawiedli-    mrozem    zająć,    mrozem ścisnąć, czynić że zamarznie;

wości zalsnął. Krom. 67i. (omamiony, cf. srebrogrosz).    jufrterett    mad)en,    erfrieren nta#ett, mit groft bebecfett, Dur#«

Powstał, ale strach'wielki rycerza zamroczył, Kiedy tak    bringen. Zamrażam co, sino aliqwd yelu occupari, pene-

blizko siebie groźny pocisk zoczył. Dmoch. U. 2, 222.    tran, in glaciem verto, gelu concrescere facio. Cn.Th.i31d.

(pozbawił wzroku, przytomności, przejął go, zaskoczył    Jedne wiatry wodę dla zimna jako kamień zamrażają, a

go; . bienbete #tt, brachte i im außer ftdj , cf. strach ma    drugie je wianiem swym ku roztoku rozpuszczają. Żarn.

wielkie oczy).— Zamroczyć, zagasić życie, pozbawić życia,    Post. 2, 267 b. Zima idzie w dom w samej nurcie ja-

bfl3 Ceben£5li#t auölöf#ett. Gnuśny zamróz krwi rześkiej bie-    skini zamkniony, Słońcu, wiatru niedoszły, smutny, za-

gły ciąg zaskoczy, A sen wiecznym zamierzchem światła    mrożony, W ogień ogołociały, z ćmy wiecznej zlepiony,

me zamroczy. Zab. 15, 242. Nar. Nar. Dz. 2, 201. Oto    Zebr. Ow. 50; ignavi plemssima frigoris. — Zamrozić

mię sen    grobowy    na wieki zamroczy. Chód. Gesn. 235.    nogi, ręce i t.    d., ob. Odmrozić, ft#    bie §Üße U. f. n>.

Lincego    Poiux przebił, padł tamie na Kastorze, śmierć    erfrieren. — §    Zamrozić co umyślnie,    sztuką; befrieretl

go zamroczyła. Simon.    Siei.    44. ZAMROK, u, m., ZA-    laffcu, einfrieren laßen. Zamrozić ryby. Tr.    (suszyć, wysu-

MROCZE, a, n., ZAMROKA, i, ź.,

zamierzch,    mrok    szyć na mrozie;. Soli używają cukiernicy    dla zamrożenia

zapadający; Rag. sumrak, pridmrak, bie eiltbre#enbe ®änt*    latem śmietany, likworów i cukrów. Boh. Próg. 258,    (ob.

ttterung , zaćmienie, ’‘‘zacimienie , zacienienie, ba3 SSerftn«    Lody). — § W hucie: Zamrozić piec » zastudzić ,    ben

(tent, S3erf#attcu, bie ginfterniß, 2)nnfe#eit, ber ©dritten    Jpüttenofen fait werben laßen. Z czyszczeniem pieca    jak

phys. el fig. tr. Słońca blask przyjemny, Gdy rozżenie    najprędzej ma się krzątać, bo inaczej piec zamrozi. Torz.

zamrok ciemny. Kchow. Roz. 51. Nikodem z Chrystem    SU 111. Majstrowie, że im źle nabierać śkła , kamyki

panem po zamroczu Nie lenił swych nie zmrużać dla    podkładać muszą, a ztąd i piec zamrożą, i tygle    się

mów błogich oczu. Chodk. Kost. 52. (w ciemnej nocy),    psują. Torz. Śkt. 106. Jak w ów czas nagradzać zamrożenie

Bory te ponure w okropnym swym zamroczu. Przestr.    pieoa ? ib 110.

128. (w swoim cieniu, zaciemieniu). Wchodzi pod za- ZAMRUKNĄC .cz. jedntl., Zamruczeć dok., Zamrukać niedok,, sępne obłączystych gałęzi zamroki. Stas. Nam. 1, 64. *Zamrukawać eonlin., zamrukuje pr., Zamrukiwać czestl., Lice jej, wylanych łez tokiem poznaczone, lśkną sie je-    z mrukiem się odezwać, mrucząc zagłuszyć; Ross.    3a-

szcze z pod zamroki, co je *zacimia. Staś. Nam. 2, 14.    pomaTb, 3aópK)3>KaTb, 3a>KyjK5KaTb, 3aB0pnaTb, (cf.    za-

(z pod posępności, pochmurhości, zachmurzenia). Jam    warknąć); lostnurreu, lośbntminen , bruutllteuD Ober fttnrrettb

się nie zmieszał, chociem w tej zmysłów zamroce , My-ślił, czy do pierwszego stanu się nie wrócę. Przyb. Milt. 245. w tym zamieszaniu , odurzeniu zmysłów. ZAMROWlC się zaimk. dole., na kształt mrowia zaludnić

betäuben. Będzie krzyk wielki u Egipeyanów, a u Izraelitów nie zamruknie pies. W. Exod; 11, 7. (nie ruszy językiem swym ani pies. Ribl. Gd.). Morze zamrukane. Bar.ńz. Luk. 85.

się, licznym się stać; ft# tüte SImeifen häufen, jablret# ZAMRUGNĄĆ cz. jedntl., Zamrugać niedok, Zamrugiwać

merben, Öi'lfretd) merben. Tak lud ten zamrówił się gęsto. Przyb. Milt. 321.

ZAMRÓZ, ozu, m.\ Boh. zamraż ; (Ross. 3aMopo3bi pierwszy mróz) ; zamrażanie, zamrożenie , początek mrożenia, mrozu; bao Slttfrierett, ber Slnfang beâ ©efrierenê, Slnfang beê Srpfteâ ober ber prüfte. W czasie zamrozów jesiennych i pluty, gdy się zbliżały dni siwego grudnia , Wschód mgłą i chmurnym pomrokicm osuly. Zab 15, 54 W zimie świnie nie pierwej się paszą , *aże szron opadnie , i zamróz ominie. Cresc. 566 — Zamróz, odmrożenie; ber fttoft tn einem ©liebe, 3. S3. groftbeuJe, erftorne ©telle;

Slov. omrzlina, zmrzłe maso na uchach ; Ross. 03HCÓa, 3a3HOÓa, (cf. zaziębić). Rzepa z sadłem gęsim zamróz abo zazięhłość z nóg wycina. Syr. 1043. Jaja gdy zmarzną, a do wody je zimnej włożysz, tpdy z nich zamróz wyciągnie , aż lód pokaże się na w odzie. Haur. Sk. 594. — Zamróz , mróz z ciał wychodzący, n. p. z murów. X.

830

ZAMROK - ZAMRÓZ.

ZAMROZIĆ - ZAMRUGNĄĆ.

czesi , zamignąć, auf einen mit ben gingen blinzeln, ^nt mit ülugenbltnjelit jinntnfen; Ross 3amypnibCH. ZAMRUZfC cz. dok. , Zaun użać niedok. : Boh. zarnhauriti , zamhuro-wati ; Slov oei zamrużif; Croat, zasmerûjem, smèrim, sinim ; Bosn. sasgmiriti , zatworili ocei ; Ross. iuypHTb, 3amypHTb, (cf. szczur); powieką oko zakryć, zamżyć oczy ; Boh. zamżim oći ; Ross. cOM/KHTb , CMesKHTb , baśl Singe mit bem Slugenbecftl jubrticfen, jubliitjen. Strzelcy, gdy do czego zmierzają , jedno oko zamrużają Sak. Probl. 27. Zamrajzam oczy rżeslo, mrugam często oczyma nad wolą, hlaskooki jestem Cu. To 455 cf mrużek , blittjeläugig fe^it. — big. tr. Oczy na co zamrużyć, przez szpary wpatrzeć , ślepym bvć na co nie chcieć widzieć , przeoczyć; bie Singen mobet) jumadjen, ni#t feßeu ntoUett, bur# Die ginger leben, Überfebett. Zarrrużyh oczy swe, aby oczyma nie widzieli. Radź. Ad. 28, 2 7. Bibl. Gd Rzplta każda potrzebuje takich stróżów, którzyby jeden na drugiego

miejsce następując, oka nigdy nie zamruźali. Gorn. Wl.    sty. Kchow. 136. opływający, obfitujący, bogaty, pełen

T 2 b. (nigdy nie zasypiali, oka nie zamykali, nie spu-    zbrodni.

szczali nic z oka). Niegodziwa, patrzać na swoje wy- ZAMTUZ, ‘ZANTUZ, ‘SANTUZ, a , m., zantuz, kurewski stępki zamrużoną źrzenicą, a na cudze bystro rozdzierać dom, lupanar. AJącz. Ganeum, próżny dom, zantuz. Urs.

oczy. Zab. 13, 65.

ZAMBZEĆ, zamarł, f. zamrze , zamrę med. dok., Zamierać

Gr. 132; dom nierządny, ib. 147. Santuz, nierządny dom. Dasyp. H h 1 b. Zantuz. Volck. 506, Germ. bnS niedok. ; (Boh. zamriti, zamrel, zamru macerescere) ; So-    @cj)anbf;au3, $uireii£au$; Boh. harnpeys ; Sorab. i. kur-

rab. 1. zamru, (zamretżo, wumretżo śmierć); (Groat, za-    warna, (kurwiarnia, kurewnia); Vind. kurbarska bisba ,

mértev semimortuus) ; (Ross. 3aMepeTŁ, 3aMHpaTb zdrę-    kurbarniza, kurbanfbe; Rag. bludnisete, bludnostaniscte ;

twieć bez przytomności); zamrzeć, z braku posiłku upa-    Ross. ÓJryTwaume; Ecd. 6.jy40K0p<ieMiinna. W Rzymie

dać, nędznieć, słabieć ; »or ^linger ft'öftlüS tüerbeit, ab»    bardzo sławny zantuz zbudował, gdzie Rzymskie Tnyrchy

fterbeit, (cf. activ. zamorzyć). Żołądek od głodu zamarł;    na każdy tydzień daninę płacą kurwiogospodarzowi. Zygr.

wszystkie też członki zemdlały. Ezop. 18. Posypiesz    Pap. 288. Rufian znaczy nierządnika, który zamtuz

znowu ziarnka onyrn jeszcze‘nieprawie zamarłym owiecz-    chowa, czyli nierządowi innych nasługuje. Pilch. Sen.

kom pańskim. Rej. Ap. 56, Płód w żywocie matki czę-    list. 5, 239. Zamtuzy pełne na przedaż pochopnych do

stokroć słusznej żywności nie mając, zamiera. Sienn.    rozjurzenia towarów. Nar. Tac.    2,    234.    Karczma    i zam-

457. Spicz. 181.    Aleś pogodnym deszczem swój grunt    tuz wyniszczyły mieszek. Jabi.    Ez.    121.    Rej. Zw.    220 b.

polubiony Napoił,    i ochłodził zamarłe zagony. J. Kchan.    Co się tam złota rozeszło Raz    na    pijatyki, drugi    raz na

Ps. 95. (wyschłe,    zaschłe, zasuszone; airêgetrocfnet, au3*    zamtuzy i złą kompanią. Opal.    Sat. 3.    Chodzi do zam-

oebörrt). Snem zmorzonego sobą natchnie, żyły czcze    tuzów, i na miejsca sromotnego niewstydu. Ktok. Turk.

zamarłe sprawi. Żebr. Ow. 214; (in vacuis spar git jeju-    150. Po wszetecznych zantuzach chodzi i po szynkach.

nia venis). — Zamrzeć głód < głód cierpiąc słabieć, öor    Pot. Zac. 168. Pot. Syl. 386. Wiadom świstak dobrze,

£)Wtgerlctbett (itnfterben, pinfc^mac^ten. Gdy zamarł głód pu-' gdzie Wielopole, Gdzie jaki zamtuz na Krzywym Kole. sty żołądek, członki wycieńczone poczęły słabieć. Min.    Zab, 9, 345. Zabi. ZAMTUZKl, ’ZANTUZKI, a , ie , od

Ryt. 4,92. Uchydł, wycieńczał i zamarł żołądek. Kniaź.    zamtuza, ^)iiren^rtUë*^ Sorab. 1. kurwarnowć, kurwa-

Poez. 3, 66. — §. Zamrzeć, zajść śmiercią; ba^tn fćbei»    niczki. Zantuzki, co ku nierządnemu domu należy, lupu-

fcen, ab^eiben, abfterben, »erfdjetben. Błogosławieni są,    naris. Mącz. Volck. 506. Zamtuzki nierządnik Boh. ham-

którzy w panu bogu zamierają. Hrbst. Nauk. E 5. Niech    ppysnjk ZAMTUŻNIK, ein ^itren^dntfier.

bawić, zatrzymać, zaniedbać; langweilig »ergeben, nerfdu* Tttert, mlanbeltt ; Garn. samudim, (samuda » żmuda) ; \ind. samudifi, obmudiii; Croat, zamuditi ; Ross. apMcvunTb ; Eccl. 3aiwe4JiHfO, 3aMemKaio, kochio. Nic nie omieszkał, ani nie zamudził. Wad. Dan. 269. Dwa kroć się zewrą, że im dzień zamudzi, Utarczka owa , i w długą noc wciągnie. Clirośc. Fars. 422.

ZAMUL, u, m. ; Slov. zamulina , kał; Sorab. 1. zamulak ; nieczystość zamulająca, szlam; angefrjjter Unratf), 6cblamm. Zamuł czyli ziemia na rudzie będąca. Os. Rud. 45. Kopr ogrodny mocz z grubych zamułów z pęcherza wywodzi. Syr. 423. ZAMULIĆ cz. dok., Zamulać niedok., kałem zakryć, zatkać, zaszlarnować ; Sorab. 1. zamulam, (zamulam, zamuczam perturbo, zamulené , zamuliezné per-plexus)-, Vind. saglenzati, sazeklati, sabersati, safhlemati (zaszlarnować), safünjati, (zaślinić); Ross 3acopwTb ; Ecd. cTiiHflTH, oerfcblammen, mit Unrat!) bebetfen, tm’fiopfcn. Bydła nie puszczać na zamulone, od deszczów pastwiska. Haur. Ek. 122. Jeśliby woda rurami pędzona, była nieczysta i rury zamulała , trzeba pomyślić o filtrowaniu. Śiuitk. Dud. 412 Też same źrzódła , co je czas zamulił błotem, Wypadły z swych poników czystszym wód polotem Zab. 12, 249. Zamulenie stawu pochodzi z wielkiej suszy. Haur. Sk. 145. — Zamulić żołądek i t. d. t »ernennen. Zatkanie, zamulenie w ciele żył. Cn. Th. 1596. Z niezdrowy, h pokarmów pochodzi zamulenie żołądka. Haur. Sk. 212, (Slav, balle). Zamulenie wątroby jest zbyteczne napełnienie , rozepchanie maleryą flegmistą.

jeno moja matuleńka zamrze, to zobaczymy. Teat. 50. ZAiMUDZIĆ cs. dok., zmudzeniem zamieszkać, nudnie za-b, 26. Gdy snadź umrę, ‘wżdy upraszam o. to, Scytyjskie „ piaski niech kości nie gniotą, Niech indziej legnę. Zab.

14, 387. Dusza nie ginie, nie zamiera, w grobie nie zostaje. Sk. Kaz. 208.

•ZAMS, u, m., n. p. Herkules zamsy łomie podziemnego Awernu. Pot. Pocz. 122, cf. gzemsy, cf. zamki.

‘ZAMŚCIK , "ZAMSIK , a ,

-m. ,

ZAMRZEĆ-ZAMSZYSTY.

ZAMTUZ-ZAMULIĆ.

831

skrócone zamesznik, mieszczanek, z pogardą; Derädjtliclj : ein ©tabierdjen, ein 5î!etu* fiâbter. Zawsze z mieszczki zamścika , zawsze z kmiotki gbura , A szlachcica z szlachcianki chciała mieć natura. Pot. Jow. 197. Dziś żał się boże, leda Szot i zamsik z miasta, Kto się tylko nie leni, mchem orlim porasta. Pot. Pocz. 15. Boże uchowaj, senator to? a to prosty zamsik! Star. Ref. 144.

"ZAMSZ, 'ZAMSZA, ob. Zamesz ZAMSZOWY, a, e, za-meszny, z zamszu; ©dmiidj, Wit Srtinifcblcber, (cf. leszowy, jerszany) ; Ross. 3aMuiaHbiiî, aocHHHbw pr. et fig. tr. Może teraz posagi nazwać zamszowemi, Rozciągną się jako chcą, potym się to skurczy.... Opal. Sut. 25. Kładzie przed się zszywaną z różnych pstrocin założkę ; ale to daremna zamszowych piprsi zasłona. Mon. 70, 382. pieszczonych, miękkich, pulchnych piersi.

ZAMSZYĆ cz. dok., mchem zakryć, zatkać, mszysfym uczynić ; »ermoofen , mit 9)îooâ bebetfen, beflopfen, »erfto* pfen ; Ross. 3aMiiiHTb. ZAMSZYSTY , a, e, w mech zarosły, bemooft — Fig. tr. Człowiecze! z grzechów twych obmierzły bogu, Długo cnot próżen , w zbrodnie zamszy-

Krup. 5, 744. Sebenterftopfuttg. Częstokroć są zamulenia,    ikie wierne przyjść miały. Rej. Post. X #    3. Rodzice

acz jeszcze nie zastarzałe, które febry tej są pobudkami.    przez zuchwalstwo dzieci    swych przychodzą ku zamulkom.

Glicz. Wych. F 7 b.

Krup. 5, 417. — §. Fig. tr. W Hibernii, w której ‘sta-rowieczny i kwitnący kośeioł boży zamulony i prawie ZAMYC1C cz. dok. , Zamycać niedok., zaclić, myto zapła-upadły był, tego roku powstał i odnawiać się na pier- cić; Often. öertttautfien, oerjoKett ; Vind. samutati, muto wszy swój wzór począł. Sk. Dz. 1117. (zarzucony, zni- dati, sadaziati ; (Bosn. zamititi, datti mitto ; Croat, za-szczony). Były sekty, któremi się prawdziwa nauka za- mititi, zamitùjem corrumpere pecunia). mulała. Sk. Dz. 3. (zamąciła, zanieczyściła, zakąkoliła , ZAMYDLIĆ, f. zamydli, zamydlę cz. dok, Zamydlać niedok. ; zachwaściła). Zazdrością serce swe zamulił. Corn. Sen.    Ross. 3awbUHTb, 3aMM.ïHBaTb ; mydląc zatrzeć, mydłem

562. (skaził, zaraził). — *§. Muzykanci, zamulcie tego    zamusnąć ; befeifert , etnfetfcn ; (Ross. [3aMLiTb, 3MUBaTb

Czerkaskiego, co wiecie. Teat. 8 , 74?.walcie, zagrajcie,    zacząć my6, Subst. 3aMMBKa). — Zamydlam komu oczy,

rznijcie, tnijcie; aufftrCtC^CH, loëftreidjett, loéftebellt, Óltf*    translato fere utimur, licet et proprius sensus sit verns

jtebelrt. ZAMULISKO, a, n., miejsce zamulone, eilt oer=    et bonus. Cn Tli. 1579,    cf. tumany puścić,    einem Staub

fdjlćiinmter Ort. Przy rzekach pastwiska podczas powodzi    trt bte 9litgen ftreuen, tljnt    Sleubmerf oortttacpeit    ; Bosn. za-

' pilnie przestrzegać mają, aby wszelkiego bydła na ten    blisetiti ccci komu, (cf. zabłyszczeć) ; Ross. 3ainaHHTb,

czas nie puszczano na zamuliska , chyba ze deszcz je    3a;uaHHBaTb , (cf. mamić). Palatinus Podoliae inter nunłios

spłócze. Hour. Ek. 122. Haur. Sk. 145.

ZAMUROWAĆ cz. dok, Zarnurowywać czestl, murem zająć, zakryć, zasłonić, zamknąć; uermauern, juntattew ; Boh. zazditi, zazdjwati; Vind. sasidati , obsidati; Croat, za-zidati, zazidâvam ; Rag. zazîdati ; Bosn. zazicjoti ; Eccl. 3a34aTH f 3a3H4aK). Ciało jej , złożywszy w sklepiku jednym , wejście do niego zamurowano; w kilka lat od-. murowano sklep, a ciało znaleziono przy samym wejściu bez palców u ręki. Boh. Dyab. 2, 155 Gdy usłyszeli, że była zamurowana dziura muru Jerozolimskiego, a żeśmy poczynali, co było obalono muru zamykać, rozghie-wali się nieprzyjaciele. 1 Leop. 2 Ezdr. 4, 7.- (że przybywało wzdłuż murów Jeruzalemskich , a iż się poczęły rozerwania murów zawierać. Bibl. Gd.). ZAMUROWY, », e , nie w murze. Cn. Th. 1379. za murem stojący. W/od. ZAMURNY, Bndkt. z tamtej strony muru będący, fitter ber Scatter, jenfettô ber Scatter befmbltdj. ZAMURZE, a, n., (cf. podmurze, przymurze. Cn.Th. 1379. et 740); , oppos. przedmurze. ber £>rt außer ber Natter, jenfettS ber SDîauer , pomoerium, miejsce za murem.

ZAMURZYĆ, ob. Murzyć, Pomurzyć.

ZAMUSNĄĆ cz. jedntl., Zamuskać niedok., zamuskuje pr. contin., Zamuskiwać czest , muszcząc pogładzić, zagładzić, glatt ftretcßeln; (Vind. samufniti, salesti » zaleźć). Zaniecha grać, a spania przytwierdzać pośkoczy, Mżące czarowną laską zamuskując oczy. Zebr. Ow. 2-4; \permul--cens). — §. Gładko zasmarować, glatt rerftretdien, ucr» fcftmferen. Ule te mają być gliną zamuskane. Kack. Pas. 5. Ku zimie spodni zatwor ula zarnuszcz. ib. 35. Pszczoły się ubiegają , drobne skałuhy w domach swych zamu-

esse dicebat, qui caeteris oculos smygmnle oblinirent, s. coeculire facerent.' Responsum , si aliquis smygmate oculos suos obdueeret, haud pr,ocul Vistulam praeterßuere, inde nullo negotio oculos ablui posse. Est vero id apitd Polonos apophtegma , a casu Sigismundo régnante de-sumptum ; quo duo veterani aulici homines Cracoviae , tsrtii tyrunculi oculos, extrusis in platea e domo chirurgicis pelvibus, lavandi capitis causa venientis, inter abluendum smygmate adeo oblinissent, ut hunc coecutientem, detrada de collo torque , e domo protinus prolruderent, pelves subito absconderent, habilumque continua mutarent. Isle vero diluto smygmate, veluti homo novitius, neque av.licos illos, neque locum noscens , torquem veteranorum dolo amisit ; unde ea smygmatis obliteratio in proverbium abiit. Orzelsk. Hist, inlerregn. I. 5 med. Zamydlone są oczy ich , aby nie widzieli. W. Jes. 44, 18. (zaślepił oczy ich. Bibl. Gd.). -O tym żadnego dowodu nie mają, tylko lak prostym ludziom oczy zamydlają. Gil. Kat. 356. Zamydlił ludziom oczy wysoką rodowitością , wielką fortuną; co tylko mówi o tym, kłamie ze wszystkiem. Teat. 11. b, 10. Jakżeś złośliwą sztuką oczy mi zamydlił. Teat. 44, 48. ib. 9, 71. Zamydlono mu oczy. Rys. Ad 79. Pot. Zac. 7. Juz nie zmyślaj, żadne mnie sztuki nie usidlą, Przezornych Ulisesa oczu nie zamydlą Min. Ryt. 1 , 81. Wierzono , ze ziemię Wołoską podbić pomyśliwając, król dla zamydlenia oczu Stefanowi, o Tureckiej wojnie posłuch puścił. Krom. 757. Celem ułudzenia i zamydlenia oczu Polakom. Kar. Pet. 356. — § Zamydlić co, zręcznie zatrzeć, na bok uchylić; gefcbtcfk au.3 bcm 2B?ge bringen , auf bte Seite fdjaffen. Mądrze zrobiłem , żem za-skiwać woskiem.    Otw. Wirg.    455; (linunt), ZAMUSZCZKI    mydlił tę jej intehcyą , którą wcale nie chce mi się wy-

plur., muszczki,    muszki do    piększenia twarzy, ©djtninb    konać. Teat. 26. d/18.

ków chodzą. Petr. Ek. 69.

'ZAMUTEK, iku, m. zamącenie, zakłócenie, zakłopotanie,

832

ZAMULISKO - ZAMUTEK.

ZAMYCIĆ-ZAMYLIĆ.

pfldftercfyen. Zony w domu żadnej się rzeczy nie tkną, je- ZAMYKAĆ, ob. Zamknąć. ZAMYKACZ , a, m., który za-dno tylko około strojów, około ubiorów, około zarnuszcz- myka , ber 3tlfdjliePer, 3tttnacl)er ; Vind. saklenovez, sapi-

ravez, sapervez, /. zapirarza , sapervka. ZAMYKALNY, a, e — ie adv., do zamykania, ju[d|lteßbar; Vind. sakle-zasmucenie; SSernuming, Unruhe, Setrüfcnfß. Wino bora- nitliu , sklenitliu, sklenliu.

kowe tym jest użyteczne, którzy są krwi obciężałej, ZAMYLIĆ cz. dok., Zamylać niedok.; Sorab. 1. zamohliu, serca chorego,    'abowiem 'wiłość a zamutek oddalają.    zamohhm , zmohliu, zmohlirn; zamylam komu, obturbo

Sienn. 623 Opowiedział im    niektóre znaki strachów i    aliquem numerantem, computantem , récitantem. Cn. Th.

onych przyszłych    zamutków,    które na ten czas na wszy-    1380. irre ma^en, SSerirrttng öeraitlaffen. Perplexari, rzecz

jaką zamotać, zamylić. Mącz. Lew, gdy go łowcy śledzą,    Ban>, (cf. zadumać). Spokojne prowadząc życie, zamy-

tedy ogonem stopy swe zamiata, dla zamylenia 'oślady.    ślałem się nie raz nad uciskami, które nas trapiły.

Mon. 74, 114. Zamyślić się nieco, cokolwiek; Ross. npn3a4yMaibca. Przypatrując się tej dziwnej sprawie, co dalej to więcej o tym zamyślawać musimy. Rej. Ziv. 1 b. Ja się nie zamyślam , i lubię rozmawiać. Teat. 37 , 46. (nie bywam zamyślony, zatopiony w myślach ; Rag. misaon ; Ross. 3a4yMqHBbifi melancholiczny). Człowiek zamyślony, ponury, odeszły od siebie, chodzi spiesznym krokiem po izbie, sam do siebie gada, w koło stojących nie widzi. Mon. 65, 163, (cf. roztargniony, cf. dy-strakcya). Nie czynić gwałtu zbytniego w przyrodzeniu ; bo *widamy drugich, iż się tak 'zacztą ( zaczytają ) albo zamyślą, że i od pamięci odchodzą a omdlewają. Rej. Zw. 12. Mieczysław II dla żony był od wszystkich opu-szczon ; a ztąd zamyśliwszy się. wpadł w szaleństwo. Biel. 48. er tnnrbe na<J)benfenb, tteffinmg. Gdy wyobrażenia , które mamy w rozumie , w nim pływają bez wszelkiej baczności umysłu, zowiemy to zamyśleniem się. Cyank. Log. 38. ba3 ftd) Vergeffen, Vertiefen in ©ebanfen,

Sienn. 289. Spicz. 145. zęby ślad mylny uczynić, utlt btC ©pur irrig $U matten. — Nie zamylaj mi Wac Pan (w xią-zce) ; »erfragen, oerblättern fie mir ntcfjt bie ©telle im Vud)e.

ZAMYSŁ , u, w., co kto zamyśla, sobie zamierza , zakłada w myśli, zamiar; baê SSor^aben, bie 2Ibft$t, ber Broetf, ber ttorgefefcte ©ebanfe, ber Vorfaij; Boh. zamysł, zaminka praetextus, zumyslnost, zaumyslnost umyślność, zaumyslny, zumyslny naumyślny, umyślny, zaumysla, zumysla naumyślnie, umyślnie, umjnénj; Sorab .1. zamosz, (ze zaroo-szom umyślnie) ; Carn. namęn ; Yind. namienenje, na-miena, namienik, namerik, nakonz (cf. koniec), navi-denje , navidba, nagled, predvsetje (cf. przedsięwzięcie), predpostava , priedjemanje , priedpostavik , predstavik;

Croat, nakanenye , namenènye ; Boss. 3aMtice;rL , Haarfe-peHie, (cf. 3aMHCJOBaTŁiH bystry, dowcipny, zmyślny, 3a-MHcaoBarocTB dowcipność) ; Eccl. 3a;iorB, (cf. załoga).

Odkryć czyj zamysł Ross. OTKpuTL qefi 3aMHcejrB. Wszystkie jego zamysły ‘wniwecz poszły, Boss. bcL ero npe4- bie ^ieffimtigfett. noaomenia Hey4a,mci>, oópaTiijmcb bs hhuto. Twierdzi, *ZAMŹYC oczy, ob. Zamrużyć oczy. ZAN*za niego, ob. Za, iż innych przeciw tobie nie był zamysłów, jakich że był ob. On , ona , ono.

dnym mówiąc, zanadra o więcej niż jednym * łono sukni , część sukni przed piersiami, cf. pazucha. Włod. Dudzi 47. zapazucha , vestis laxitas, praesertim ante pectus supra cincturam , apta rebus occultandis. Cn. Th. 1380. miejsce za nadrem , ob. Nadro; Boh. zanadri, na-dra, nadÿrka ; Slov. zśdhfenj, (nadra, luno łono) ; Carn. nedérje ; Yind. niederje, napertje, narozhje, krielu; Croat, nâdra ; Dal. nidro ; Bosn. zapreghgnacja ; Eccl. HaH^pHHKb, ber Vufett beê ^letbeö, ber weite offne £l)etl Utlt bie Vruft Iferutn. Wrócił ręce swoje w zanadra swoje , i wyjął ją z zanadrza. Budn. Exod. 4, 7. (włóż teraz rękę twoje w ‘zanadrza ( zanadra ) twoje ; i włożył rękę swoje w ‘zanadrza swoje. Bibl.' Gd. ib.). Umarł ów żebrak, i doniesion jest od aniołów w zanadrze Abra-hamowe. Sekl. Luc. 16; w nadro albo na łono Abraha-mowe. ib. Choćby człek w zanadrzu u fortuny siedział, Niemasz takiego, żeby o biedzie nie wiedział. Pot. Pocz. 540. wenn er bem ©lütfe im 6d)oojk fi$t, ein ©cfwoßfinb beê ©lücfö ift. I zanadrzu nie wierz; albowiem co tam włożysz , snadno wypadnie. Eraz. Jez. E. Kozacy chcieli go karać według zwyczaju swego, opasawszy mocno, piasku w zanadra nasypać , a w wodę wrzucić. Papr. Kol 106. Jakże się nie upalić , ogień w zanadrzu mając ? Rys. Ad. 18. Kto może w zanadrzu ogień nosić, a od niego się nie spalić ? Sk. Dz. 543. Węże szyje swe prawie w zanadrach swoich chowacie. Orzech. Qu. 74; Slov. Hsda za nadrami f w pazuśe ) chowaf węża w zanadrzu chowasz albo pielęgnujesz , serpentem nutris , foves ; powszechna Greków i Łacinników, a teraz wszystkich prawie narodów przypowieść , która podobno urosła z zdarzenia wieśniaka , który na poły zmarzłego węża w zanadrzu ogrzał i ożywił, a ten ożywicie-la swego jadowitym ukąszeniem zabił. Pilch. Sen. gn.

sam wyznaje. Siem. Cyc. 296. Zły zamysł Ross. et Eccl. ZANADRZE, a, n.t plur. Zanadra, G. der; zanadrze, o je-3JoyMumaeme , 3;iono»itimjeHie , 3JOHaMbpeHie , 3aoco-Btiie. — §. Zamysł, zamysły * zamyślenie się, zatopienie się w myślach, zadumanie; Vertiefung in ©ebcntfen, iiefeś Vcuflbenfen. Zofia usiadłszy nad ciekącą wodą, w tak wielkim zostawała zamyśle, że nie postrzegła tego jak przy boku jej stanął Klerwii. Zab. 14, 315. ZAMYŚLIĆ, f. zamyśli, zamyślę med. dok.. Zamyślać niedok., Zamy-ślawać contin., Zamyśliwać czestl., powziąć myśl jaką względem czego, zamiar jaki ; gebenfen , einen ©cbanfen faffeu, einen Vorfa£ faffen, im ©tnue Ijaben, fid) cornermen ;

na

Boh. zamisliti , uminiti, hodlati , hodlâm ; Sorab. 1. za-moszlu , zamyfliu, zamyflim ; Croat, namenujem , naka-nujem ; Ross. 3aMbicjHTb , 3aMbiunarb, CMbimaaTb, cmh-nuiaio (cf. zmyślić). Reginko , szczerze i ja zamyśhwa-łem ożenić się z tobą. Teat. 32, 22. Człek zamyśla , bóg rozrządza. Kchow. Fr. 19 ber SDłeitfd) benffił, ©ott lenftê. Zamyśliwać. Chrośc. Luk. 2, 12. Zamyśla zdradę na niego. Tr. (przedsiębierze, knuje , układa). Zamyślać komu dobrze, einem mcl)l moHert , życzyć mu dobrze , chcieć mu dobrze; oppos. zamyślać komu źle, einem Übel moflen. Tr. , Ross. ‘3JioyMbiiiiMTL. — '§. Zamyślam czego innego, praetexto. Cn. Th. 1380. zamyślam udawając co innego , kryjąc moje myśli , ukrywając je; oorgebert, »orfdjöfcen , erbitten ; »erfteflen. Połoź się na łożu twyrn , a zamyśl sobie niemoc. 3 Leop. 2 Reg.

15, 5. (załóż się niemocą. 1 Leop.\ uczyń się chorym.

Bibl. Gd.). — §. Zamyślić się zaimk, zastanawiać się myślą, myśl swoją na czem zastanawiać, rozmyślać; na^benfen, reflection. Wprzód się zamyśl, a potym działaj. Stas. Num. 1, 41. — Zamyślić się., zapuścić się w myśli, zapędzić się , zagłębić się , ftcfy in ©ebflnfen »er» tiefen; Cam. samislem se; Croat, zamisslyamsze ; Rag. zamislitise ; Bosn. zamislitise ; Ross. 3a4yittaTb , 3a4yMbi-

105

£33

ZAMYSŁ - ZAMYŚLIĆ.

ZAMŻYĆ - ZANADRZE.

Słownik Lindego wyd. 2 Tom VI.

834 ZANADRZANY-ZANIECHAĆ.

ZANIECIG - ZANIEDBAĆ.

340. ZANADRZANY, a, e, w zanadrach leżący. Cn. Th. 2, 374. nie zarzucam, nie zaniedbywana ; md)t [intterlaffett, 4380. Wlod. ; Eccl. bh^phhh, tm SîotîRufen éeftnbïtc^ ;—    mdjt öcrnadtläfftgen.    Zaniechać kogo,    dać mu pokój,

Verb. Eccl. BH^pnto ; Graec. èyxoirtlÇco, in sinum colli-    nie przeszkadzać mu ,    nie czynić mu    trudtfości ; einett

go, in sinus constringo. ZANADRZYSTY, a, e,— o adv.,    jufrteben iaffen, in ^rieben laffett, tyn nid)t fiteren, nić^t

zanadra szerokie mający. Gn. Th. 4380. wetfbuftg, eilten    îjillbewt. Czemużeś mnie nie zaniechaj, aleś mię kazał

Wetten Sttfen Ijabenb ; Sorab. 1. nadlmyitć mammosus, ‘odu-    wskrzesić ? 3 Leop. ;    1    Reg. 28, 45. (czemuś mnie nie

kały, piersisty; Groat, zaviat , (cf. zawić) ; Eccl. nt 4pn-    ‘niechal w pokoju?    4    Leop., ‘przecz    mi nie dasz po-

CTHH ; (oppos. 6e3H4>4pHfcM, Graec. vxolnoç).    koju , wzbudzając mię? Bibl. Gd.). Zaniechajcie dziatek, ,

ZANARZAG , ob. Zanurzyć. /    ani im zabraniajcie przychodzić do mnie.-Radź. Math. 49,

ZANĘC1Ć cz. dok., Zanęcać niedok., nęcąc zachęcić, attlotfen,    44. — §. ‘Zaniechaj ^ patrzajmy, jeśli przyjdzie Eliasz.

aitret^Ctt pr. et fig. tr. Zdartemi łupy, Na krew' ludz-    Radź. Math. 27, 49. poczekaj, uważaj,    zważaj; palt ! laß

ką zanęcał rozbestwione kupy. Zab. 15, 296. ŚwieLtorz., ob.    feljen , ob (SliflS fontltte. S u 11). N

Żaneta.    ZANIECIĆ cz. dok, Zaniecać niedok, zaczać wzniecać, za-

ZANĘDZNIĆ cz. dok., Zanędzniać niedok., nędznym uczynić,    paiić . anSu„bett, anfć^uren, anfactyett pr    et fig. tr.; Boh.

nędznego stanu nabawić, zabiedzić, elcnb tnad)Crt ; nijak.    zanjtiti, zanècugi ; Groat, zanetujem ;    ( Vind. saniethit *

ZANĘDZNIEC, stać się nędznym, zabiednieć , zamizer-    zapalić w piecu, podpalić, napalić). Gniewem ku nim

nieć, eletlb werben. Zwierzęta z młodu zanędznione ,    ciężkim zaniecony. Geb. Hgrn. 299. wzburzony, zają-

nigdy potym należycie nie wyrastają. Kluk. Zw. 1, 42.    trzony.

cz. dok., nieczci nabawić , sprofanować , »er« linearen ; Sorab. 1. zanefzestżu inhonesto.

Bydlę, które z młodu zanędznialo, nigdy k czemu do- «ZANIECZCIG bremu nie przyjdzie. Hipp. 11, ob. ‘Zaliszeć , ‘Zapęzieć.

ZANĘKAĆ cz. dok., nękaniem zamęczyć , $u ü£obe quälen.    ,    .    .

ŻANETA, y, z., zanęcanie, zanęcenie , czym kogo zanęcaja, ZANIECZASCIC cz. dok., Zanieczyściać niedok., nieczysto-' ponęta, nęta ; M Slnlotfett , 2lnret|ett , bte Socffpetfebag    ści3 zaPeînié> zvaPIu??wić, nieczystym uczynić, nerunret.

Socfmtttel    pr. et fig. Ir.    Jaka to dla uczonych    pochlebna    Htgett ; Boh. zanećjstiti ; Sorab. 1. zanetżestżu, zaneschwar-

i mocna    do pracy zanęta. Ostr.    Pr. Krym.    1,9, ob.    nu- F,egma czystą krew' zanieczyścia. Spicz. pr. To

Zaehet    ~    lekarstwo pomaga na oczy tym, którzy mają oczy bar-

ZANIGOWAĆ es. dok., nicując zarobić, zadziałać, zaszyć;    dz0 zanieczyścione a zamulone. Spicz. 100.

jufteppen, jimtacDen auf ber nmgefefirtcit Seite.    ZANIEDBAĆ med. dok., Zaniedbawać contin., zaniedbuje pr.,

ZANIECHAĆ cz. dok., ‘Zaniechawać contin., Zaniechywać    Zaniedbywać czestl. ; Boh. zanedbati, zanedbawati; Slov.

czejtl. , zaprzestawać, dać czemu pokój; Boh. zanechati,    zanedbówam ; Sorab. 1. zakomdźu, zkomdżu; Vind. sane-

zanechawati; Slov. zanechawâm, (zanechawatelka permis-    marati, zamuditi, neoskerbeti ; Croat, zamugyüjem , zamu-

sio grammat. ) ; Sorab. 1. zanecham, zakomdźu, zasta-    diti, mudim (ob. Zmudzie), zapushati (cf. zapuścić), sakasny-

hnu, (cf.    zastać); Vind.    odnehati,    uitterlaffeit,    bleiben laf*    ty, sashtentati ; Ross. 3anycTHTt>, 3anycKan>, npoMurnyTt

fen, fepn    laffett, jnfrteben    Iaffen. Z    prawa pochodzą pra-    (cf. przemignąć) np03bBaTb, (cf. przeziewnąć) ; Eccl. iifmie-

widła , które człowiekowi w jego czynieniu i zaniecha-    tioraTH , upniicnpi;r.\m , upr.ticitpi;i|i]i , nci;pr;i|iu , neópery,

niu za skazówkę służyć powinny. Gal. Cyw. 1, 2. Za-    B03ne6pemii, HeyBatKaib, Hepa/twrejbCTByK) ; zaniedbać

niechanie powinności czyni na świecie wiele złego. Lach.    czego, niedbale zbyć, nie z należytą ⁻ pilnością chodzić

Kaz. 1, 68. niepełnienie, niewykonanie, Uitterlaffmtg ber    koło czego; tfentadfläfftgen , nadjläfftg treiben. Za niedbal-

^ßtd)t. Abyś przez gnuśność nie zaniechywał nic takie-    stwem pasterzów zarosła i zaplugawiła się rola boża , ci

go, cobyś z uczciwością i pożytkiem uczynić miał. Kosz., oracze teg.o zaniedbawają , co jest pana Jezusa Chrystu-Lor. 95 b. (nie opuścił, nie zaniedbał czynić). Pan bóg    sa. Biat. Post. 250. Biada wam pasterze, którzyście

zaraz po grzechu, prorockiemi powieściami, śmierci sy-    tylko sami siebie paśli, a trzody moje zaniedbywaliście,

na swego nie zaniechał oznajmiać. Kucz. Kat. 96. (nie    ib. Najdzie dosyć takich pasterzów , którzy sami siebie

zaniedbał, edit, recent). Nie zaniecham do niego napi-    pasą , a trzody pańskiej zaniedbywają. ib. Biada , którzy

sać. Tr. (id) werbe nid)! uutcrlaffen , pewno, nieuchybnie,    cytry, piszczałki, wina po biesiadach pilnują, a służby

niezawodnie to uczynię). Nie ustawaj w czynieniu do-    pańskiej zaniedbywają. Podw. Sion. Q 4. Dla świeckich

brodziejstwa , czyń coś powinien; a co dobremu czło-    zabaw zaniedbywają boskich rzeczy. W. Post. Mn. 282.

wiekowi przystoi wykonywać , nie zaniechywaj. Gorn. Sen.    Aby się pokazać dworakami i ludźmi najwyborniejszego

14. Nie zaniechywaj łaski, która jest w tobie. Pim. Kam.    wychowania, zaniedbywają wszystkich znaków przystoj-

453. (nie zagrzebuj, nie zakopuj talentów wrodzonych).    ności , i należyte osobom względy depcą. Mon. 65, 119.

Miłość swoje ku niemu ustawicznym do niego listów pi-    nie dbają o nie, odrzucają, pogardzają; ftc yeritadjläffb

saniem oświadczali, i teraz nie zaniechywają. Warg.    gen fte, falten utd)t3 baranf, öermerfen ftc, üerad)teu. Za-

Wal. 229. (nie przestają). Zaniechaj picia wina. Tr.    niedbuje się * opuszcza się, niedbałym się staje; er fängt

porzuć,.daj pokój; laß fahren, ftefte ab. Zaniechaj złe-    an nacfyläfftg jn werben, laffl tn ber éorgfamfett nad;. Przyj -

go tego zamysłu. Tr. (wybijaj go sobie z głowy, od-    mowała kochanka swego w ubiorze niby zaniedbanym,

stąp' od niego). Czytania xiąg nie zaniechywam , po-    Wecg. Mann. 1, 128. w negliżu, tm Negligee. Zaniedba-

nieważ sądzę je być wielce potrzebne. Pilch. Sen. list.    nie czego, niepełnienie, opuszczenie, niepilnowanie ;

baś SSewaćblafftgen , bic SSernac^Iafftgnng ; Yind. sanemara-    bom zaniemógł dziś trzeci dzień. Budn. 1 Sam. 30, 43.

nje , samudenje , sanemarnost; Croat, zapuscanye; Ross.    (żem się rozniemógł. Bibl. Gd.).~

nporyjx , 6e3napa4ie. W prywatnych najmniejszych rze- ZANIEMÓWIĆ, ob. Zaniemieć.

czach o samo zaniedbanie zlecenia, jako o występek do ZANIEPOKOIĆ, ob. Uniepokoić, betmriî^tgctt; Ross. 3aTOp-sądu zapozywają, dlatego iż choćby to zaniedbacie słu-    MO mu Tb. ^

szne było , nie ten jednak , któremu powierzono , ale ZAN1EPRÓZNIĆ cz. dok., Zanieprażniać niedok., nie zosta-który powierzył, zaniedbać może. Stem. Cyc. 428, ob.    wić próżnym, ob. Zapróżnić, zaprzątać, zapełnić, za-

Zaniechanie, Zaniechać, Unterlajfung, Unterlaffen.— g. Za-    trudnić; anfüllen, m#t leer Iajfcn, ntd)t ntufftg laffen, be*

niedbać kogo, nie stać o niego, upośledzić go; einen    fc^äfttgen ; (Boh. zaneprazdniti, zaneprażdnowati occupare ;

oernaćblafftgen, ttidjt acfyten, I/intan fe^en. Struś zaniedba-    Slov. zaneprazdnugi aggravo, zanepràzdnenj occupatio),

wa dzieci swych, jakoby nie swoich. Budn. Job. 39, 49.    Swiegotarz , gdy człowieka napadnie, jedno uszy zanie-

(zatw’ardza się przeciw dzieciom swoim, jakoby nie były    prażnia ‘blegocąc. Eraz. Jez. E b. Świegolbwym nie

jego. Bibl. Od.). — Germewil tym był pilniejszy w czÿ-    przywłaszczają, żeby mówili, ale że uszy zagłuszają, za-

nieniu swojej przysługi, im widział bardziej ‘zaniedby-    nieprażniają ludzi, rzekczą, szczekają, ib. D 5 b. Wszys-

wających innych przyjaciół *o Zofii. Zab. 14-, 536. (dla    tkicb uszy napełniają i niepotrzebnem mówieniem zanie-

niedbalstwa zapominających). — Kato mówi : iż czytać    prażniają. ib. J 4 b. Miał co czynić, a był zaniepró-

a nierozumieć, jest się zaniedbywać. Szczerb. Sax. 69.    żnion sprawami. Eraz. Jez. L 2 b. zajęty.

(nie doskonalić się, nie korzystać z nauki).— g. Zanie-. ZANIERYCHŁO adv., za nierychło, za poźno, jn fpnt. Już dbać czego, niedbale opuścić, zaspać, przespaść; ner*    podobno zanierychło daję ci radę. Teat. 9. b, 55, ob.

ffiunten, au8 ber 2ld)t laffen, »erfcblafen. Cn. Th. 4584.    Za.

*ZANIEDBALEC , ob. Niedbalec; \ind. sanemarnik , ob- ZANIEŚĆ , zaniósł, zaniosła, zanieśli, zaniosły, /. zanie-nemarnik ; Eccl. npene6peraie;ib, f. npeHeóperaTejibHima. sie, zaniosę cz. dok., Zanosić, zanoszę niedok., *Zana-

‘ZAN1EDBAŁOSC , ści, i, ’‘'ZAMEDBALSTWO , a , n. , ob. Niedbałość , niedbalstwo ; bie Scriiacfyläfftgufig, 5tac()* läffigfeit. ZANIEDBAŁY, ob. Niedbały.

ZANIEMIEĆ cz. dok., Zaniemiać niedok., niemym uczynić, mowy pozbawić , fhtmtn machen. Radość mię¹ zaniemia. Teat. 48, 459. Jehowa zaniemił nas. Budn. Jer. 8, 14; uskromił nas. ib. ZANIEMIEĆ, ‘ZAM1ENJEĆ, ZANIEMÓWIĆ nijak, dok., stać się niemym, mowę stracić, umilknąć; bie «Sprache verlieren, fimrnn merben, »erftummen; Yind. sanemeli, obnemeti, obnemuvati, obmutastiti, mutast gratati ; Croat, zanemùjem ; Bosn. zanjemiti, onierni-ti pr. et fig. tr. Dzieci , mające w sobie wiele robaków, gadać nie rychło zaczynają , albo zaniemówią na jakowy czas. Perz. Lek. 489. Ci którzy opatrzności boga nad ludźmi nie wierzą, muszą się tu zawstydzić i zaniemówić. Mon. 74, 844. Mowę zawarł zamemiały. Kunc. Cd. 319. Owi mędrcowie tę mieli nadzieję, Źe na tę gadkę Ezop ‘zamienieje. Jabł. Ez. D. Jakby do muru Fortuna gadała , Tak na nią patrzy panna ‘zamieniała. Jabł. Ez. 208. Bodajbyś zaniemia! ; Ross. ninyim Teót na H3biim, (cf. pypeć). — Bez par miłosne ptaszki jakby zaniemiały. Zab. 8, 502. Nar. zaprzestały śpiewać.

‘ZANIEMÓDZ, zaniemógł, /'. zaniemoże, zaniemogę nijak, dok., Zaniemagać niedok, wpaść w niemoc, zachorować; Boh. znemocnèti ; Croat, obnemasem , obnemogelszem ; Ross. 3aneMOBb, 3aHGMory , frant merben, erfranfen. Ocho-zyasz wypadł z pałacu swego oknem przez kratki,' i zaniemógł. 4 Leop. 4 Reg. 1, 2. (rozniemógł się. Bibl. Gd ). Powiedziano mu , iż zaniemógł ociec jego. 3 Leap. Genes. 48, 4. (iż się rozniemógł. 4 Leop. ; oto ociec twój zachorzał. Bibl. Gd.). Stało się potym , że zaniemógł on syn jego gospodyni. 4 Leop. 3 Reg. 4 7, 47. (że się rozniemógł. Bibl. Gd.). Przyjechawszy ciężko zaniemógł, naprzód zemdlał, a potym zdięty jest apo-plexyą. Sk. Zyiu. 2, 433 b. Zostawił mię tu pan mój,

835

ZANIEDBALEC - ZANIEMÓDZ.

ZANIEMÓWIĆ - ZANIEŚĆ.

szać czejtl. ; Boh. zanesti , zanesl, zanaśeti ; Sorab. 2. fanalcż ; Sorab. 1. fanefcż , zanêszu, zaneschu, zane-szem , zanoschem ; (Garn. sanêsti, sanesem , sanasham 1) indulgere, 2) confidere', parsanâsham * przez szpary komu patrzę, saneslivu certo, indubitatoi) ; Yind. sanesti, sa-nofiti , (sanesti remitiere, indulgere, fe sanesti, fe sa-nafbati confidere» zaufać ; sanafhliu , savupliu * ufny , sa-nafhlivost, savuplivost * zaufanie) ; Croat, zaneszti , za-nassam , (zaneztisze , zanasham * spuścić się , zdać się na kogo); Rag. zanjêti, zanossim; Bosn. sanesti, zaniti rapere ; Ross. 3anecib, 3aHOCHTb , 3aHaniHBaTL ; zanieść aż gdzie , aż dokąd donieść. Zanieść list do kogo Ross. 3aHecTn rmcbMO im KOMy. Zanieść na pocztę ; zanieś mu to teraz. Ld. — Pr. et fig. tr. Zawieźć, zaprowadzić; bis wohin Einträgen, Einbringen, fmtfü|ren. Kiedy umrze, nie ma ceremomj żadnych, jeno. go w wieczór zaniosą do grober i zagrzebią. Star. Bw. 52. W tajstrę kładzie clileb , ser, sól, i co do żywności sobie zanieść może. Warg. Radź. 557. Idź, gdzie nogi zaniosą. Lib. Ilor. 124. gdziekolwiek , i jak daleko nogi starczyć mogą ; gel>, wo vbtcf) bte ftüfle Einträgen, fiinjuiragen vermögen. Na wszystkie dybie okrutna śmierć z kosą ; Nogi, skrzydła żadnego od niej nie zaniosą. Papr. Kot A. b nie za-chronią, nie uchronią, schronienia, ucieczki nie dadzą, nie uniosą; fte führen ju feinem 3ufïud;tSorte, entführen nicht, helfen nicht entfdjlüpfeh, entgehen, bnrtbjufotnmen, roegjufom* men. Wiatry go tu zaniosły, gdy błądził po świecie. Jabł. Tel. 447. przyniosły go . zapędziły; bie 2Binbe haben tljirt hierher gebracht, bicker geführt, hierher getrieben, »erfcbla* gen. Zaniósł ich pogodny wiatr pod Hiszpańskie brzegi. Paszk. Dz. 39. doprowadził szczęśliwie, {jat fte glücfltdj hingebrad)t, Ijingefüljrt. Burza okręt do zatoki zaniosła , Ross. Kopaójib 3aHecjo óypeio b* sa^HBii. — §. Zanosić do kogo prośbę, skargę, protestacyą * podawać , etnret* then , »erbringen, »ertragen eine Sitte, Silage u. f. t». Za-

niósł protestacyą do sądu! Tr. Zanosić na kogo skargę.    ju ©mnbe geljett. Ciało zaniszczałc. Źebr. Ow. 51 ; (ma-

Trój. Si. 1061. — §. Transi. Zanosić się na co, zapu-    des in    corpore toto). Wzrok jej ‘skamiał , ciepła zani-

szczać się na co, ‘zawodzić się , zamierzać się, mieć się    szczała    krew' z gruntu zbladłszy w ciele. ib. 371; codo czego, brać się, zabierać się; i»0JU ftyrettett, ft$ t»0*    lidus e    corpore sanguis inducto pallore fugit.

gwmździć, »ernteten; Carn. okkovâti, okküjem, (cf. okuć); Vind. sakovati (cf. zakuć), saklopiti , sabiti , safhenzati; Croat, zaklyuchûjem, zaglavlyùjem, zaglavlyam ; Rag. za-glâviti ; Ross. 3aKOBaTb, 3aKOBbmaTb , 3aiueiiaTb, 3ai<Jie-nbiBaTb , CMenaib, CMenbinaïb, (cf. zaklepać , sklepać). Gwoździe z drugiego końca zanitować. Solsk. Arch. 84. Zanitowanie Ross. 3aKOBita , zanitowany 3aKOBaHHUH.

JU anftytcfeu. Kolanem na ziemię padłszy, będąc głodną, ZAN1TO.WAĆ cz. dok., Zanitowywać czestl., nitując zabić, za-Zanosiła się czerpać i pić wodę chłodną. Otw. Ow. 231.

Na niepodobną rzecz się zanosić, głupstwo jest. Petr.

Et. 389, (cf. z motyką na słońce , porywać się , kusić się). Zanosić się na kogo ręką , zamierzać się. Cn. Th.

©Cttfel, ©tyuurfeufel; (Carn. sanka pedica, ligatura', Croat. zanka tenus, fibula, pedica, zanehicza tendicula , laqueus ; Rag. zónciza pedica; Rosn. zaneiça laqueus, pedica; Slav, zànka). Zanklem swą szatę wskasywała. Otw. Ow.

mu zankiel zapina drogi. Zab. 12, 26. Płaszcz znamienitym znakiem na sobie opięła. Zebr. Ow. 198; (fibula mordebat vestem). Zanklem szatę spinała. Zebr. Ow. 40. (fibula). Pas szeroki z zanklem złotym. Simon. Siei. 31. Złotogłowową szatę złotym zanklem spięła. A. Kchan. 92. — g. 2) Botan. Polacy nie mając imienia własnego dać zanklowi zielu, od Łacinników pożyczyliśmy trochę odmieniwszy sanicula i nazwali zankiel ; także też Niemcy i inne narody @antcfel zowią ; oprócz żebyśmy go chcieli od skutków jego nazwać rannikiem albo zielem rannym. Syr. 251. Zankiel, sanicula, ©atttcfel, rośnie po ciemnych lasach, główeczki jego szat się chwytają. Kluk. Rost. 2, 267. Krup. 5, 158. ZANKLARZ, ZENKLARZ, a, m., co zankle, zenkle , zapony robi, ber

1581. zamachać, podnosić rękę na kogo ; auf einen lo3* gefyett, gegen tylt CUtSfjolen. Zanosić się z pociskiem, vi-brare telum. Cn. Th. 1581.— §. Zanosić się na co, unosić się, zapędzić się, zabiedz, zabrnąć ; braitf lo^ge^Ctt, tin* ZANKIEL, kia, m., ZENKIEL, §1) zaponka, Germ, ber mer tiefer Innern bringen. Piotr apostoł, bacząc wielkie zaniesienie w ‘rozpustnościaeh swego czasu, srogo je w tym karze a strofuje. Gil. Post. 16. (zapędy, zabiegi, uniesienia się, wykroczenia). Rzecz zaniosła na wiele słów, oratio circumscripta longo anfractu verborum. Mącz. za- 75. Kapę pędzona w słowa. — Imperson. Zanosi się, abo zaniosło się na co , ma się do czego , zabiera się na co; C§ ftyieft fid) tv»ju an,-Ififft ftty rcoju an. Część proroctwa juz się poniekąd wypełniła , a poniekąd tez do drugich rzeczy się zanosi. Pod. Wróż. 53. Zanosi się na deszcz.

Tr. Zanosi się na straszną wojnę, (cf. zachmurza się).

Gospodarz ten, mając blizkie dobra majętności młodego panicza , czuwał na nią , widząc na co się marnotrawcy zanosiło. Kras. Pod. 2, 44. (na jaki koniec przyjdzie, co go czeka, co mu grozi, co się nad jego głową zbiera) ; rote cö mit tym fimtmcn mtrb, t»a3 anö tym werben mirb.

Na chorobę gdy się komu zanosi , bywają nudności.

Haur: Sk. 424. menu einem eine fôrantyeit anfmnmt. —

§. Aliter : Cześć obrazowa do tego się zanosi, którego ©enfelmatyer. Tr.

w obrazie czcimy. Ihrk. Gi. Kon. 78. do tego się od- ZANÓCIĆ , ZANUCIĆ cz. dok., zacząć nócić, zaśpiewać;

nosi, ściąga się, referuje się, redukuje się.

ZANIKNĄĆ nijak, jedntl., Zanikać niedok., za czym zniknąć, zacząć znikać ; mitytn »crftywtnben, fytn ftymtnben, ftymttt* ben, »ergeben. Gwiazdy jutrzenka zmyka Gromadą, sama nawet na niebie zanika. Zebr. Ow. 30; (exit). Krowa Jo do ludzkiego kształtu się wraca; Ucieka i sierć z ciała, i rogi niszczeją, Wracają się i ręce dawne i ramio-

pół rozdwojone, Na pięć bywa ZANOCNIGA’, y, i., phalaena-, są to te motyle, które tylko w nocy latają. Kluk. Zw. 4, 95, cf ćma ; 9îatytfalter. ZANOCOWAĆ med. dok., na noc przybyć, na nocleg stanąć; Ross. 3anoneBaib, auf bic Śłatyt etnfefjrcit, natyti* gen. Henryk 11., przejeżdżając przez wieś pewną , jako-wymsiś przypadkiem zanocował w domu szlachcica. Zab. 11, 358.

ZANOKGIGA, y, ź; (Boh. prjmët, (cf. ‘przymiot); Carn. sanohtèza ; Vind. sanohtniza ; Sorab. 1. zadzèrancza, (ob. Zadzier, zadzierk); Croat, zanohtniza , zanohticza , za-nohtnichaszt reduviosus ; Rag. zanöktiza, nokojeghja; Bosn. zanohtiça; Ross. HorTot^a, HorroiAwita , 3ayce-iiHua; Eccl. 3anorrima-, H0iT0a4Hu;a) ; rozpadlina przy pa-znogciu , ba$ 3îagelgefcl)nntr, ber fttngernmrm. Rozpadliny przy palcach zanokcice zowią. Urzęd. 319. Zanokcica, panaritium, nabrzmienie końców palca zbyt bolesne, pałające i zaognione, z zatrzymanej w krążeniu ciekłości

836

ZANIKNĄĆ - Z A NISZCZYĆ.

ZANITOWAĆ-ZANOKCICA.

loöftngen , anftimmen. Godzien samego Keba mężu pienia, Coz ci zanócę w dzień twego imienia, Jeszczem na wdzięczne nie wystroił tony Aońskiej ^strony. Zab. 14, 560. Świętorz. W tej skale rozkosznej Dyony Zanućmy piosnkę pieśzczonemi tony. flor. 1, 188. Los nas obu dziś czyni równemi, Zanóćmyż sobie tony rzewnemi. Zab. 14, 227. Śzost.

na , I kopyto zanikłe na paznogei różnych wyrobione. Otw. Ow. 43. — §. O zbożu: Zaniknąć, ‘zaliszeć, zanędznieć, ‘zapęzieć ; ftyttńn* ben , »ergeben ^ auöge^eit, fraftloö iverben, »erbutteu. Nasienie zanikłe. Przędz. 4. Owsy gdy będą od suszy i od ‘szreżog zanikło, jaki im dać ratunek. Haur. Sk. 16.

ZANIM adv., nim, póki nie; btë, fo lange aI3. Zanim innego dostanę, będę go cierpiała. Teat. 17, 47.

ZANIOSĘ , ob. Zanieść.

ZANISZCZYĆ cz. dok., Zaniszczać niedok., zniszczenia nabawić , do zniszczenia- przyprowadzić , wniweczyć ; »er* Uttyten , »erberben. Gdzie cźart baczy te stopy Chrystusa a wierną naukę jego, wszędzie ją zaciera, wszędy ją zaniszcza. Rej. Post. E 5. (zagładza, zatraca). Stara się czart, aby co rychlej tłumił a' zaniszczał ona szczerą prawdę w wiernym. Rej. Post. L. 5. ZANISZĆZEć nijak. dok., w niwecz pójść, zniweczeć; »ernitytet merben,

ZAOBLATOWAĆ - ZAODRZANIEC. 837

ZANOKIEĆ - ZANURZYĆ.

pochodzące. Perz. Cyr. 127. ib, 2, 282. Pałające na-    Słysząc żaby tentent, wskakowały w wodę i zanurzały

brzmienie ze zbierania się otoku, na którymkolwiek    się. Ezop. 73. (pod wodę schowały się). — Fig. tr.

miejscu palca robiące się, nazywamy zanokcicą. Perz. Lek.    W nierządzie i letargu naród zanurzony, Raz we dwa lata

286. Zanokcica, dzikie mięso, które w paznogciach    sejmem bywał przebudzony. Nieme. P. P. 14. zatopiony,

‘roście, śleszk. Ped. 223. — Prov. Zanokcicę leczy, a    üerfüitfetr, oertteft. Młodzieńców nie zabawiają czytaniem

noga złamana. Gn. Ad. 826. (bawi się drobnostką , gdzie    biblii , lecz do pogańskich marńych xiąg odwodzą i za-

o całość idzie). — *§. Transi. Tłukłam się w piersi, i    narzają. Teof. Zw. E 2. Zanurzony w myślach nie spo-

z łez mokre lice Drapały w sztuki ostre zanokcice.    strzegłem się, aż ludzie znać dali, żeśmy stanęli. Xiadz.

Chroéc. Ow. 60. paznokcie, pazury; 9?ńgel, $raHcn (Ut    17. zagłębiony, zagrzebany, zakopany w myślach, głę-

gingent. — §. Mineral. Białe kizy u nas nazywają za-    boko zamyślony.

nokcicami. Kluk. Kop. 1, 190. toeiße fôifelfteine. Podobne ZAOBLATOWAĆ cz. dok., Zaoblatowywać czestl., zanieść są kwarcowi nasze zanokcice, przecież nie mają w so-    do obiaty, podać do oblatowania; Cttiregifirtreit lajfett,

bie tyle rys, i stłuczone większą wewnątrz zdają się mieć    oblaftrett, präfenttreu junt (Einfdjretben tn bte Slcten. Projekt

rzadkość. Kluk. Kop. 2, 98. — §. Botan. Zanokcica,    takowy w księgach grodzkich zaoblatowa wszy.... Vol.

asplénium ruta muraria, gatunek śledzionki , rośnie na    Leg. 7, 478.

ob. zadzierk u palca

gnać, zaćmić, (cf. zachmurzyć); mit SBolfeil bejteljctt, De* Wölfen. Gdy zaobłoczę obłokiem nad ziemią, tedy się ukaże łuk na obłoku. Budn. Genes. 9, 14. (gdy wzbudzę ciemny obłok nad ziemią. Bibl. Gd.). cubiH deportativus, Untragbar, tvegtragbar. ZANOSZĘ, ob. ZAOBOZOWAĆ med. dok., zaciągnąć do obozu, fn3 Sager

jiebett, ein Sager bereiten, auffdjlagen. Dwa wojska zaobo-zowawszy .... Przyb. Miit. 313.

cz. dok., ochoty dodawać, zachęcić; Ross. 3a-anfeuern, anfporucn, anfrtfcbett,

, m.,

starych murach i opokach. Kluk. Dyke. 1, 59. bauten* ZAOBŁOCZYĆ cz. dok., obłokiem zawlec, zakryć, zacia-ftreiffarre. ZANOKIEĆ, kcia zagniotek.

*ZANÓRZYG, ob. Zanurzyć.

‘ZANOSNY, a, e, — ie adv., do zaniesienia; Eccl. 3aH0-

Zanieść.

ZANOTOW AĆ cz. dok, Zanotowywać cząstl., notując zapisać , aitmerfcit, amtotiren; Boll, zaznamenati, (cf. znamio- ZAOCHOCIĆ nować). Wieleś mil ujechała? I£. Mam zanotowane w    oxothtl , 3aoxoiMBaib

moim dzienniku; poczekajcie, zaraz wam powiem. Teat.    Stift WOJU ntacfyett.

38, 46. Znajduję stary kalendarz, i w nim różne za- ZAOCZNY, a, e — ie adv., nie w oczach, nie na widoku notowan'a. ib. 42. c, 3. (annotacye , notatki, konotatki).

To piękny morał, zanotuje go w pugilaresie, ib. 27. c, 45.

ZANOWIEC ziele, ob. Janowiec. ZANTUZ, ZANTUSKI , ob. Zamtuz. ZANUCIĆ, ob. Zanócić.

ZANUDZIĆ cz. dok., Zanudzać niedok., nudząc zamorzyć , mit Sa ngerwcile tobten. Czemuś tu prędzej nie przybył na pomoc? wszak to mię Bartek mało nie zanudził? Kniaź.

Poez. 3, 221.

ZANURZYĆ, ‘ZANÓRZYĆ cz. dok.,

będący, nie w oczy, za oczami, w nieprzytomności; Vind. sa herbtam ( cf. za grzbietem), sa sadjam, (cf. zad) ; Croat, nanazochni , Subst. nenazochnnszt absentia, (oppos zochnoszt praesentia, zöchen praesens, confrontais) ; Ross. 3ao4HHH , 3aonHO, mdjt in bte Singen, fyinter 2Rucf3, tn Slbwefeitfyctt. Zaocznie czy przytomnie ustawnie się lubić. Zab. 14, 250. Nieszlachetna w oczy kogo chwalić, a zaocznie obmawiać. Budn. Apopth. 11. Budn. Cyc. 71. Gdyby szlachcic szlachcicowi przymówkę jaką Zanurzać niedok., nu-    uczynił w oczy i zaocznie. Stał. Lit. 84. Szkalował go

rżąc zatopić, ponurzyć, zagrążyć, pogrążyć; Bosn. za-    zaocznie. Budn. Apoth. 109. Slubujem, nikogo nie karać

noriti; ßa</.-zanoritti , zanorijvam, unterfangen, tnt 2Baf»    na zaoczne powiadania. Stat. Lit. 2. Zaoczni świadkowie

fer oerfenfen, oertiefen. Łodyga zanurzona, demersus c.,    z pogłoski o rzeczach zeznają. Ostr. Pr. Cyw. 2, 172.

jest pod powierzchnią wody zanurzona. Jundz. 2, 13.    nie widzę na własne oczy, 3eugett oott £mreit fagen, lttd)t

Jan odpowiedział Faryzeuszom: ja ‘zanarzam w wodzie.    Slngenjeugett. — Proces in contumatiam, w Litwie na

• Sekl. Joan. 1 ; pogrążam w wodzie i chrzczę wmdą. ib.    ‘upad albo zaocznym zw’any, gdy powołany do sądu nie

(ob. Jan ponurzyciel, t. j. chrzciciel, cf. ponurznik , nu-    stawia się. Ostr. Pr. Cyw. 2, 147. ZA3CZN0SĆ, ści,

rek, nowochrzczeniec , ponurzeński , nftwochrzczeński ).    z., Subst. nieobecność, nieprzytomność Slbwefeit^ett ;

Niech mnie nie ‘zanarza nawałność wody, ani mnie po-    Ross. OTcycTBie, 3aonnocTb.

zera głębokość. 1 Leop. Ps. 68, 16. Gdy Piotr począł ZAODRZAŃSKl, a, , ie, za Odrą będący, leżący, mieszka-się ‘zanarzać , zawołał: Panie ratuj; tedy Jezus wycia-    jacy, jenfettê ber Ober. Kraje Zaodrzańskie. Nar. Hst. 2,

gnąwszy rękę ujął go. 1 Reop. Math. 14, 30. (gdy po-    91. Mieczysław przynajmniej z Zaodrzańskich dzierżaw

czął tonąć. 5 Leop. Bibl. Gd.). Dostatecznie miód wy-    był niejako xiążęciem rzeszy. Czack. Pr. 1 , 317. Za

parował, kiedy jajko*świeże utrzymuje się na powierzchni    Bolesława Chrobrego była cała Słowiańszczyzna Zaodrzań-

jego, zanurzywszy się w nim tylko do połowy. N. Pam.    ska aż do Elby hołdownicza koronie Polskiej. Nar. Hst.

6, 316. Napełnili łodzi rybami, tak że się aż zanarzali.    2, 228. ZAODRZANIEC, ńca , m., mieszkaniec za Odrą,

Radź. Luc. 5, 7. (aż się zanurzały. Bibl. Gd. ). Z zadu    t. j. z tamtej strony Odry , ber Setuobtter be3 jenfeittgen

część łodzi pierwej się ‘zanarza. Ezop. 66. Ta łódka, w    £5ber>Ufer$. Polacy zawsze prawo mieli do Zaodrzańców.

którąm wstąpił, nigdy się zatrzasnąć, nigdy się zanó-    Nar. Hst. 2, 235. Słyszał o buncie Zaodrzańców. Nar.

rzyć a nigdy się ‘ochynąć nie może. Rej. Post. G g 2.    Hst. 2, 217.

ZAOGNIĆ cz. dok., Zaogniać    niedok. \    Sorob. 1.    zazehelu ,    Bardz. Trag. 3. (uprawiali). Zaoranie    Ross. 3anauiKa.    —

zażehelam ; Eccl. Boomnio    ; ogniem    napełnić,    zażarzyć,    Zaorać drogę* oraniem zagubić. Cn.    Th. 4581. ueracfem,

zapalić, zazegać ; mit gencr an füll en, enfjünben, anjtinben, pcrpfiügen, roegacfent. — Zaorać nasienie, nawóz, gnój, iiiflammtrcn. Od błyskawicy    prędko wszczętej, cały biegun    poorać, podorać; nnteracfern, cinncferit,    »eracfern. Gdzie    ma

zdał się zaogniony. Przyb.    Luz. 192.    Zapalnik    w bombie    być len rozsiewan, pierwej nasieją bobu, potym go    za-

osadzony, ażeby łatwo zachwycił    podany sobie ogień,    orują, choć będzie podrosły, choć by też dopiero ‘wzszedł,

trzeba zaognić. Jak. Art. 2, 80;    amorcer, zapalistym    a tym bardzo gnoją ziemię. Cresc. 83. Nawozy przy dru-

uczynić , fcitCVfrtnQCnb ntadjCtt. — Chirurg. Zaognić ranę i giem oraniu zaorują się w ziemię. Kluk. Iiośl. 5, 159. t. d. , zainllamować, tnflainmtrcn , cnfnutbcn. Mocnym ści- ZAOSTRZYĆ cz. dok., Zaostrzać niedok.; Sorab. 1. zayero-śnieniem złamaną nogę zaognisz , holu piekielnego ognia    fcżam ; Vind. gorsóistriti ; Bug. zaosctriti ; Croat, zao-

i śmierci pacyenta nabawisz. Perz. Cyr. 94. Zaognienie,    strójem ; Boss. 3aBOcrpHTb , 3aBacTpMBaib, 3aocTpHBato,

zapalenie, inßammatio. Perz. Cyr.    156, Garn. unęlje;    3uiiacTpHiiaio ; zaostrzać, ostro zakończać, ostrokończa-

Vind. ushganiza, sgorezhiza, legar,    mefotrovniza ; Croat.    tym czynić; fcbarf iitfpijjen, fc^arf fpt^eit. Zaostrzać, ostrzyć,

pront, (cl. brant); Bosn. rosgjaę,    poganaę; Bag. po-    wecować, ślifować ostro, odtoczyć; auffdjärfcn, Warfen,

gànaz, rbxaz, natek, oték, (cf. otok, ociec) ; Boss. upliJib, fd;arf madjen. Zaostrzyć nóż, brzytwę, koniec u szpady, (cf. prać, przeć, pra, zaprzałość) ; Me (SiifclinblUtg ,    ' Tr. — F>g. Ir. Zaostrzyć apetyt, zaostrzyć zęby na co;

bett Slppetit fdjdrfen, reijjen. Zaostrzali sobie serem gardło do picia. Tr. Zaostrzać czem apetyt, ib. — Fig. Zaostrzyli zęby na mój majątek. Teat. 49, 39. Bogusi. Ach niecnoto, na cudzą pszenicę zębyś zaostrzył, ib. 27, 111. — Aliter: Zęby cały Paryż na mnie swe zęby zaostrzył, to się go nie zlęknę. Boh. Kom. 4, 81. żeby mnie wziął na zęby, na języki, na przetaki, żeby mię miał nicować, einen bnrd)f)cd)eln. Tak na lo zaostrzyli języki swe, aby ludzi serca niewinnego zwiedli od pana swego. Bej. Post. X x 5. (usadzili się mową).. Niech się wstecz obróćą ci, którzy szukają duszy mojej, i zaostrzają na mnie swe języki. Smotr. Lam. 20.' bezczelnie mnie spotwarzają, unoerfdpSmt oerleuntbcn, mit fp^tger 3»nge burdjbedieln. — $. Zaostizyć karę, prawo «ostrzej karać, ostrzej nakazać; bie étrafe, ba3 $efe|s fdtdrfen. Tr. — Zaostrzyć kogo na kogo , n. p. Zaostrzył pospólstwo na niego. Tr. za-jątrzyć, poduszczyć; erbittern, aufbringen, fpaitnen. — §. Zaostrzyć Ciekawość, wzbudzić, Me Sîeiigierbe reifen. W pismach zaostrzyć ciekawość czytelnika. Mon. 72, 34. — Zaostrzyć, zachęcić, zagrzewać ; aiireijjett, aiifeuent, awfregen, aufmnntern. Synów do dzieł rycerskich , do cnot wielkich zaostrzał Birk. Chodk. 59. Na obronę ich kościoła i papieża bardzo zaostrzył. Sk. Dz. 1102. Aby się zaostrzały serca a myśli nasze w tej stateczności naszej. Rej. Post. y y i. by się zahartowały. ZAOSTRZĘ, a, n., koniec zaostrzony; Ross. 3aocTpoiii>, ba3 jugcfdjarfte dtttbe. Jak ba-teryą przeciw zaoslrzu baszty sporządzić. Archel. 2, 76.

m , wonią czego czuć się dająca, ber ©C* rud) einer    Boh.    wuné; Cam. dishanje , (cf. dy

szeć); Vind. duh (cf. duch , dech, tchnąć), difhik, di-fhanje ; Croat, duha , dehnenye; Slav, duh; Ross. 3a-naxi, (cf. liaxjiyii'b, Ka,uub kadzidło); Eccl. noim, BOHb. Zapach pochodzi z cząstek, które się ustawicznie odrywają od ciała wonnego. Bog. Dos. 1, 112. Zapach roślin tężej słyszeć się daje czasu chłodno wilgotnego,, jako po rosie w wieczór albo rano. Kluk. Rośl. 1, 201. Kapłani zapalali kadzidło . zioła pachniące na wonny bogu zapach Op. Jer. 41. ÎBoljlgerud). Pełen zapachu • zapa-szny, zapaszysty. Nie dobry zapach, ob. Fetor, odor, smród. — *g. Zapach, powomanie , zmysł woniania ; bet ©erud)3finn, ber ©erud), ba$ 9îïed;en. Nasienie to 1 oliwą

838

ZAOGNIĆ - ZAORAĆ.

ZAOSTRZYĆ - ZAPACH.

matićlt. Zaognienie nazywamy zatkanie w jakowym miejscu ciała krążenia krwi lub soków ciekłych, w ciele» ludzkiem będących, przez co nabiega to miejsce, twardnieje¹, zaognia się i czerwienieje, pali, lśni się, z czego ból, pukanie , rwanie , lub kłócie uczuć się daje. Perz.

Cyr. 114. Zaognić się , Sorab. 1. zażehelam szo ; Boss. niMOnpliTB, iiOAOiip'liBaTb. Zaogniony Boss. noAOnpbjtbiH, upluuii. Zaognieniu ran śmiertelnych jak zapobiegać.

Perz. Cyr. 73.

ZAOKRĄGLIĆ, -ZAOKRĘGLIĆ cz. dok., Zaokrąglać niedok., zaokrągłym uczynić, okrągło zatoczyć, utoczyć; Rag. zaoblitti, (ob. Obły) ; abriinbett , rittib madtett pr. et fig. tr.

Zaokrąglić słup. Świtk. Bud. 595. Koń kark zaokrągla, załamuje, zatacza » fasuje się. X. Kom. Dobre penzle , trochę zwilgocone, powinny sie kończasto zaokręghć ; po nagięciu natychmiast znowu się wyprostować, po umoczeniu zaś w wodzie, żeby się same spiczasto za-zaokrągliły. Lesk Mier. 105. We Krancyi wychodzi ludności na jedną włókę dziesięć ludzi, i zostaje ułomek ; dla zaokrąglenia kładniemy na każdą włókę dziesięć ludzi. Czach. Pr. 1, 225. żeby liczbę uczynić okrągłą, równą; Mc 3^1 abiiirittibctt, airêjngleicpen, »Ml pi madjen.

Niech część moja Wac Pana zaokręgli dobę, Wiem, żeś dobra ulubił, ja kocham osobę, Trqb. S M. 150. niéch ją uzupełni, dokompletuje, cf Cali. arrondir, arrondissement. '

ZAOPATHZYĆ cz. dok., zaopatruje pr. contin., Zaopatrywać

czestl., opatrzyć kogo w zapasy, einen mit ^Sorratb »er* ZAPACH, u, formen, einen womit »erfeficn; (Boh. zaopairiti zapatrzyć się). Dziecię nieprawego łoza ma prawo dopominania się u swych rodziców o stosowne do ich majątku utrzymanie, wychowanie i zaopatrzenie. Cal. Cym. 1, 65.

ZAORAĆ , f. zaorze cz. dok. , zaoruje pr. contm., Zaorywać czestl. ; Boh. zaworati , zaworawati; Sorab. 1. faworacż, zaworuyu; Vind. saorali; Ross 3anaxaTb, (ob. *Pachać), zaorać, zacząć orać; loëppgen, lośadern, 311 ppgcn an< fangen. Zaorać rolą , et zaorać absolute . finire urationem.

Cn.Th 1381. zorać, fertig adern, beaefern, bepfliigett. Cesarz Chiński, po uczynionej ofierze, zaorywa kilka zagonów. N. Pam 18, 309 Co Kuryusz i Kamil przedtym zaorali, Mało teraz, przyczyniać placów trzeba dalej.

zaczynić wodnisto, i co 'narzedziej na utracenie, zapachu ziemi zapadliny. Stas. Buff. IGO. Zapadlina wzdłużna puszczać wnoś. Syr. 460. — fZAPACHAĆ, zaorać, ob.    górna i dolna. Perz. Cyr. 39. 'ZAPADNI, ia, ie ,    ZAPA-

Pachać). — ZAPACHNĄĆ rned jedni/., zapach z siebie    DOWY, a, e, od zapadu, zachodu « zachodni ,    zacho-

wydać, zapachem zalecić : einen ©errnfr »on fi#geben,    dowy; Sonnenuntergangs., SöefK Slbenb * ; Boh.    et Slov. -

riedjent) (tntne^en, ©erud) oerbreiten; (Boh. zapachati foele-    zópadnj, zâpadni; Croat, zapadni; Bosn. zapadgni    ; Ross.

re); Bosn. zapahnuti, zapahivati; Rag. zapahîvati, pà-hati ; Ross. 3anaxHyTb. Nazajutrz miłe słońce budziło świat wcześniej, zewsząd źapachła świeżość. Przyb. Ab.

99. (czuć się dała). Jako cynamon wydałam wonność, a zapachnęłam wdzięcznie jako mira. Budn. Sap. 24, 16.

ZAPACHOWY, a, e, od zapachu, ©erndrô *. Zapachowym go wieniem majeran tam owiewa. A. Kchan. 26.

*ZAPACZNY, ob. Zdopaczny.

ZAPAD, u, m., zapadanie, zapadanie się, zapadnięcie, i

3anadHWH, (2. zasadzkowy). Zapadnia strona nieba. Smotr. Lam. 48. Zapadni wiatr, Croat, zapadni veter, zapa-dnyak ; Rag. zapadnik , zapadgnak; Bosn. zapadgnâk , ber SBefhmitb, Ślbenbroittb. ZAPAÜZISTY, a, e — o adv.', Cam. sapadliv; Vind. sapadliu , nasaipadliu recidivus; zapadający się, grożący zapadnieniem ; einfallbar, cinftürjbar, beu ©mftltrj brobenb. Zapadzistych i płaskich sklepień strzedz się ma architekt. Chmiel. 1 , 230. Subst. ZAPADZl-sf OŚĆ, ści, i., bie ©infłfirjbarfett.

pr. conlin., pakując mieścić, założyć rzeczami, włożyć z innemi rzeczami; pinein paefen, einpatfen, oerpatfen. Dzieł Krasickiego me kazałem zapakować w ‘sepet, chcąc je zawsze mieć przed oczyma. Xiadz.l. — De personis r Zapakowano nas jednego prawie na drugim na dnie okrętu. Zab. 3, 183. zatłoczono, natłoczono, wtłoczono. — Fig. tr. Wpakować do więzienia, wrzucić, wsadzić do więzienia ; inS ©cfćutgnijŚ u. f. m. einpacfen, etnfejsen, Imtein fdjntcipen, werfen, einfteden. Mego pana zaraz po wyjeź-dzie do kozy zapakowano; teraz na mnie‘sekwens. Teat. 22, 131. Dłużnika nie będącego w stanie wexlu opłacić, do prochowni zapakować można. ib. 7. c , 20. Wkrótce się też pozbędę tego 'obiesia, przyrzeczono mi już, między cztery mury go zapakować. Teat. 55. c, 12. Ledwo nie oszalał, mało brakowało, żeby go do czubków zapakować. ib. 25. c, 30. Jeżeli nie pójdziesz za niego, na wieki cię do klasztoru zapakuję, ib. 25. c, 15. (zamknę cię, wtrącę). Jeśli żonę bez sądu gdzie zapakuję, ma krewnych , upomną się o to. ib. 15, 55.

miejsce gdzie co zapada, gdzie się zapada ; Carn. sapâd; ZAPAKOWAĆ cz. dok., Zapakowywać czejtl.. zapakowuje Vind. sapad, nasaipad, sadpadenje, ba$ ^infaUcn, jpin« unterfallen, $inunterfturjen, ©infturjen, ber ©infturj, ein einge* ftürjteö Sod). Było tam pogorzelisko od Tatarów spalone , tam nasi wysiadali, ale iż o ‘dolech i zapadach nie wiedzieli , jęli do piwnic wpadać. Gwagn. 285, ob. Zapadlina, zapadlisko. — '§. Zapad słońca, zachód słońca, zachodzenie lub zajście słońca , i miejsce gdzie słońce zachodzi czyli 'zapada; ba3 Untergeben ober ber Untergang ber ©omie; ber ©omtenuntergang, ber Untergang, ber SSejt, ber 3K>eitb ant Rimmel ; Boh. et Slov. zćpad ; Vind. fonzhni sabod , salon ( cf. zatonąć), sapad; Croat, zópad szun-cheni ; Rag. zapad; Bosn zapad, suncjanni zâhod, strana, na koju sunęe zahodi; Ross. sana^fc. Słońce w morze swój zapad kieruje. Bardz. Boet. 5, (cf. zaniknąć). Nie schybi słońce nigdy swym zapadem, Xiężyc niezmiennie świeci licem bladem. Kanc. Gd. 359. Miejsce szczepienia aby było ku wschodowi słońca; lepiej to, niż ku 'zapadu albo ku północy. Crese. 437. — (‘ZAPAD , ob.

Zapęd). :— ZAPADAĆ, ob. Zapaść. — (ZAPADANIN, a,

wać, zadzierżawić ; Germ. ł)crpad)tett.

m., mieszkaniec tamtej strony Padu, t. j. rzeki Po , eilt ZAPAKTOWAC cz. dok., Zapaktowywać czestl., zaarędo-îratrôpabaner, f. ZAPADANKA, i; — adj. ŹAPADAŃSKI,

i to czym co zapalają; Ross. na.icncL, 3ananenie, nowaps, (cf. pożar); baê ÜÎnpinbcn , ©npünben , 3lnftecfen , bte geuermatene, womit matt anftetft,- anjnnbet, itt 33ranb fteeft. Zagorzenie się domu, miasta, zapał, zapalenie; sed loco hujus vocis ogień fere usurpatur. Cn. Tli. 1566, (ob. Zapalić). Cały dom gorzał, jego tylko komorka od zapału i od woni dymowej była wolna. Birk. Dom. 104. (od zajęcia się ogniem, od ognia, od pożaru). Zapał, materya do zapalenia. Cn. Tli. 1581. Siarczyste zapały. Tr. ©djmefdbrćtnber ; Ross. cnimu ctpimn 4.1a | 3amnraHia Cßtna. Zapał wojenny, strzała ognista, podpał wojenny. Cr. Th. 1581. kula ognista, Srattbpfcilc, 33ranbfugeln. — Fig. tr. Zapał, zapalona namiętność, żarliwość, zapalona miłość;

$ibc, ©iijmitbmtg , entflammter ©ifer, fteupretfer, entflammte, entbrannte Siebe, 3nbrnnft; Vind. ferzovrezhnost; Ross, maps, 3apn, 3a40pt. OJkryłem przed nią twe zapały życzliwe., .Past. Tid. 65. twe ognie miłośne , 8iebeêfener. — Zapał 'ZAPAŁA, y, z., podnieta, żagiew'; Ross. iKWntia, Bimber, Anregung, 3lnflammitng. Te powieści, zawiści i nienawiści zakał i zapałę dodawały. 1 Leop. Genes. 37,

ZAPACHAĆ - ZAPADLINA.

ZAPADNI - ZAPAŁA.

839

a, ie). — ZAPADKA, i, z., rzecz za co zapadająca, ZAPAŁ, u, m., zapalanie, zapalenie, drewienko w łapaczce , klamka u drzwi ; ' eine ©ad)e btc hinter etwas binfallt, abfdjnappt; (Sorab. 1. zapadka » zasuwka; Croat, zapadavicza obex ; Ross. 3ana4HH łapa-czka). Zapadka jest kołek deszczułkę w łapce wspierający.

Tr. ein ©teHliöljcfyen, ©tellpflöcfcfynt in einer galle. 'Kazał łaźnie zbudować z zapadkami, aby ludzie niespodzianie zapadali. Tr. gafltimren. Zapadki żelazne do drzwi przybite. .Tr. gaUflingen an ber ïtyüre. Zaporki, zasuwki, zapadki żelazne, do drzwi przybite. Cn.Th. 1386. — Anatom. Kiszka czcza po śmierci próżniejsza ’bywa , niżeli insze cienkie kiszki; na końcu jej w mniejszej liczbie znajdują się zatyczki lub zapadki. Krup. 2 , 39. valvulae, zatkanki, zasuwki, klappen. ZAPADŁOŚĆ, ści, i., przymiot tego co jest zapadłym, bie ©ingcfollcnljett, n. p. Zapadłość oczu Ross. BnaaocTb. ZAPADLINA , y, z. , ZAPADLISKO, a , n. , miejsce zapadłe, rzecz zapadła, za-padnienie , rysa, szczelina; ein etngefunfencr, eingefallener Ort, etroaś éingefafleneê, fêingeftürjteâ, 6ingefunfene$, ein 9ïijL eine ©palte »cm ©infinfen, ©infallen. Tysiączne porozrywane wzbrzeza dowodzą, jak wielkie tu działy się

840 ZAPALAĆ-ZAPALCZYSTY.

ZAPALCZYWOŚĆ - ZAPALIĆ.

lone chcenie , żądze zapalczywe. Pasł. Fid. 300. Zapalczywy na zaloty. Dwór. G 2. Poczęła go jeszcze zapa-liczliwiej miłować. Papr. Kol. 9. z tym większym ogniem, zapałem; um fo feuriger, tnMufriger, fti|iger. — Osobliwie co do gniewu, zapalczywy » popędliwy ; Rag. sa-

8. (ztąd go mieli w większej jeszcze nienawiści. Bibl.

Gd.). Fryderyk cesarz powód i zapała wszystkiego kościelnego rozerwania, mocny, chytry i hardy. Sk. Dz.

1159.— §. Zapał ranny, zaognienie, zapalenie, infla-macya, bte (Sn&ünbung einer SButtbe. — *§• Zapał, otiara zapału, ofiara zapalona, całopalenie, ‘żarzyzna, ‘żertwa,    pelajozhen , pohuishliu , pohuishoun ; Eccl. onajWHBi,

b«8 Srmtbopfer; Doli. zópal. Lud zapały czyni na górach    apocTHBŁ, rHiBJHBt, ia(n> (jary); fjtjjtg, aiifbraitfettb, jfty,

jä^oruig. Zapaliczliwy lew. Papr. Gn. 1095. Zapalczywy jestem, zapalam się wnet, rozpalam się, gniewam się. Cn. Th. 1382. W młodości był gorący i zapalczywy, i poczynał wiele , na co się mu potym patrzeć nie chciało. Pilch. Sen. łask. 39. Koloman był okrutny a zapal-czysty. Biel. Śiv. 128 b. Pochlebnicy pana ku pysze

wysokich. 1 Leop. 4 Reg. 12, 3. (ofiarował i kadził na wyżynach. Bibl. Gd). Postawił ołtarz złoty, i palił na nim zapał ziół wonnych. 1 Leop. Exod. 40. Anioł się ukazał w kościele Zacharyaszowi, gdy ofiarę zapału wedle urzędu kapłańskiego swego ofiarował. Bial. Post.

61. Fałszywy kapłan porwawszy kadzidlnik , chciał bogu zapał ofiarować. W. Post. W. 3, 208. Tryumfalnicy    przywodzą, i jako wiatr rozdyma i pobudza ogień , *za-

Rzymscy w Kapotolium wjeżdżali, gdzie bogom dawali    palczawym czynią. Kosz. Lor. 43 b. Miał Witołd starą

dzięki, gdzie zapał hojny ku ofierze sprawny działali.    waśń i zapalisty gniew na Włodzimierza i Korybuta, iż

Chodk. Kost. 62, (cf. hekatombe). — §. Zapał, folga    przeszkadzali mu do W. Xiçstwa Litewskiego. Stryjk.

pod kamień drogi przeźroczysty. Cn. Th. 178. bte golić    467. — *§. Pszenica, gdy jest farby zapalislej, tedy już

unter einem ßbclftctltc. — §. Zapał broni, strzelby, ar-    doźrzeje. Haur. Sk. 14. ognistej, ogniowej, płowej ,

maty czyli działa, baS    i (Boh. weypal panewka, gcttcrfarbe, ob. zapala się zboże. ZAPALCZYWOŚĆ, ści,

djrka u panwićky, wypalnj; Slav, salja; Ross. 3aTpaBa,    i., prędkość do zapalenia się, popędliwość, porywczość

3aTpaB«a, 3ana^x komora u armaty). Dziurka na zadzie    gniewliwa ; Boh. paliwost, palćiwost; Vind. ferzovrezhnost ;

armaty, zotoie się zapał. Archel. 3, 59. Zapał, maleńka    Ross. 3anaibMHBOCTb ; Eccl. oiiniihCTKO, apocTŁ otb mima

otwartość, przechodząca do komory nabojowej, którędy    nponcxoAamaa,BCtibuntHBOCTb,(Eiifcünbkrfett,@utfï«mmkrfett,

podaje się ogień nabojowi. Jak. Art. 3 , 325. Zapał jest    Sciljjoniigfcit. Rozgniewała się przeciwko mnie zapalczywość

wydrożenie w spiżu, zrobione blizko dna, którym zapala    jego. 1 Leop. Job. 19, 11. (pierzchliwość jego. 1 Leop.) za-

się proch w kanale. Łejk. 2,240. ZAPALAĆ, oft. Zapalić.    palił się na mnie gniew jego. Bibl. Gd.). Teodozyus, gdy się

ZAPALACZ, a , w., zakładacz ognia. Gn. Th. 1381. co ogień    gniewać począł, cztery i dwadzieścia Greckich liter porządnie

złośliwie podkłada. Wlod. podpalacz, ber 33raitblegcr, ber 33rnnbfttfter, getteranleger, SDîorbkemter ; Sorab. 1. zapalnik ;

Eccl. 3aiia,iHTCJb, B03najHTCJb, ornesana^HTCJb, BJKHraicjb.

Zapalacze domów, gumien, miast, zgoła wszelkich zabudowań, mają być spaleni. Czack. Pr. 2, 126. Nero był Rzymu zapalaczem. Sk. Dz. 48. — Transi. On to był nieprzyjacielem , własnych częstokroć odbiega pożytków, tej wojny domowej zapalaczem. Tr. podżegaczem , 2lnf(l* djer, 5Itt$itnber, Enflammer, Singer. — (ZAPAŁASZOWAĆ, ob. Pałaszować). — ‘ZAPALCZYSTY, ZAPALCZYWY,

•ZAPALCZAWY, ‘ZAPALICZLIWY, ZAPALISTY, a, e — ie adv., łatwy do zapalenia, prędko się zapalający, zapalny; leicfyt «ttjnnblmr, Leiter fattgettb ; Boh. póliwy, palei wÿ : Slov. skoro ohęń lapó ; Ross. 3anajbliHBbiH ; Eccl. onajmnrrb. Zapalisty, inflammable. Stas. Buff. Wyszedłszy ogień od pana , spalił na ołtarzu ofiary zapaliste i tłu— stości. Radź. Levit 9, 24. (ofiarę całopalenia. Bibl. Gd.)-, ob. Zapał, 33ratibopfer. — Act. Zapalisty, i t. d., zapalający, n. p. Zasadził tam kusze, strzelbę jaką i zapal-czyste * strzały. 1 Leop. 1 Mach. 6 , 51. (strzelbę ku strzelaniu ogniem. Bibl. Gd.); ogień wzniecające, zapalające , zapalnicze * zapały , getterpfeile, 23rflllbpfetle. Chciwość panowania, Cezara i Pompejusza zap'alistemi na zgubę ojczyzny podnietami uzbroiła. Faliss. FI. 155. zapał , pożogę wzniecającemi, branbftiftctlb. — §• Fig. Ir.

Zapalony, pełen zapału, ognia « ognisty, żarliwy; ettt* flammt, erbtjjt, eifrig; (Vind. ferzovrezhen). Święci ludzie z chuci onej zapalistej ku panu bogu , pogardzali światem. Bial. Post. 10. Módl się, póki ducha zapalczywego w sobie i serce gorejące czujesz. Żarn. Post. 65 ft. Sza-

mówił, aby ona zapalczywość za małym pomknieniem czasu, była opłonęła a osłabiała. Kosz. Lor. 140 ft. Gdy zapalczywośei ‘zbość rozumem nie może, tak z sobą rokuje darmosilna Medea. Źebr. Ow. 160. Zapalczywość wszelka nierozsądna jest; gdy się bowiem zagania za

Pilch. Sen. gn. 158. Zapalczywość, kiedy się roznieci, Na wszystkie względy i ślepa ,i głucha , Zkąd ma unikać, tam na zgubę leci, Ze boga nawet samego nie słucha. Karp. 4, 44. ZAPALENIEC, ńca , w,, człowiek zapalony, zagorzały, zagorzalec; ritt £)iftfopf, Sraufefopf. ZAPALIĆ

cz. dok. , Zapalać niedok. ; Boh. zapàliti, zapa-lowati ; Slov zapaługi ; Sorab. i. zapalim , zapalam; Sorab. 2. fapalisch ; Vind. ogneniti (oft. Zaognić) , nao-gnjati , vshgali , vushgati, (oft. Zażegać) ; Groat, zapalyù-jem ; Bosn, zapaliti, upalili (oft. Upalić, wpalić), usge-cchi, plannuti, priplannti, (oft. Płonąć, zapłonąć, cf płomień) ; Rag. pîriti, upîriti , (oft. Perzyna); Ross. 3ana**

MTb , 3anajHBaTb , BoanaMTb, B03na^HBaTb , aawe'ib, aa-mtiraTb, Boswetb , B03?KHraTb : Eccl. 3anaJato, BOorHHio, BJKHraTb, Ha4*eqb, Ha40*ry, Ha4HUiraTb ; zapalić, zażedz, dać ogniowi zachwycić co, czyli ogniem zachwycić; an« SÜîtbcn , aitbrenttctt, anftcćfen. Z jednej świeczki sto tysięcy ich zapalić możesz , a pierwszej nic nie ubędzie. Sk. Kaz. 522. Stróż nocny na wszystkich krzyczy: ostrożnie z ogniem , a sam w gębie z zapaloną lulką po mieście chodzi. Mon. 68, 2Ö8. mit ber bremtenbett îabaîpfetfe. Bieży, jak gdyby pod nim kto zapalił prochy. Pot. Zac. 74, Ross. 3aTpaßHTb. Gumno zapalił piorun. Mon. 65,

ZAPALIĆ.

[ZAPAL1CZKÀ - ZAPAL NICZ Y.

844

125. Niech mię piorun jasny zapali, jeżeli.'... Teat. 16.    W. Post. W. 177, ( cf. zalać się wstydem, raki piec).

b, 16. (niech mię zatrzaśnie, zabije.)—Zapalić się, za-    Zapalam się, vehementer erubesco , inflammor cum rubo-

imk., zachwycić ognia, zachwyconym być od ognia, za-    re. Cn. Th. 1382. (t)0r 6cbaattt gluten, zapłonąć sję). - —

jąć się, zagorzeć; flnbremieit , lit Srflttb geraten, $e*er    Zapalić głowę, zbytnie zagrzać aż do uniesienia'; bert

fangen, fid) enjjünben, entflammen; Boh. zanjti se, zanal se,    ft'opf erlern, entflammen. Tym sobie Osman tak zapala

zagmu se; Slov. zapalugi se ; Garn. unęti se, vnamem ;    głowę, 1 tak szalenie myśl swoję natęża, Ze więcej nie

Vind. vnetife, vnemem , vnematife, pervnetife ; SorabA.    spał przez całą noc owę. Zab. 14-, 252. Szym. Zapa-

zapalam szo, zahoram szo , zayiezuyu szo ; Ross. 3anu-    łona głowo, pójdź do stu katów, z swojem waryatem

jïaTb, B3nbnaTb, B03riŁijiaTb ; Eccl. B03ropl>THca, 3aro-    Seneką. Teat. 23. c, 34, (ob. Zapaleniec, zagorzalec,

pines, BcnuxHyTb. Gdy się juz siać godzi, nie odry-    cf. paliwoda, świszczypała, szumiłeb , szalona pałka)

wać się od siewu, chyba żeby się zapaliło, w ten    Łeb mu się zapala, Nie trzeba go w złość wprawiać,

czas bieżeć gasić. Huur. Eh. 66. żeby się ogień gdzie    zacznijmy rzecz zdała. Zabi. Zab. 98. — Zapalam się,

zajął, wybuchnął, gdyby się gdzie zagorzało, menu mo    rozpalam się, gniewam się, gorę; Vind. svrezhitife, -

getter auêfommen [otite. Komin się zapalił, Ross. BbiKHHjMO    resvrezhitife, vrezhosheliti, ft eft ereifern, crbtfien, entfïam*

im Tpyôbi, roBopHTbcn, KorAa 3aKonHBiuaacH cama bb    men. Gdy kto zapaliwszy się z prędka tak bardzo, iż się

Tpyóli 3aropnBuiMCb BbiópacuBaeTca cb n.iaMetteMB h    zapomni, zabije kogo.... Zygr. Pap. 128. (zajątrzywszy

HCKpaaiH na B03AyxB. Zagorzenie się domu. miasta, za-    się, uniósłszy furyą , pasyą, namiętnością). Zapalić gnie-

w em , Boss. pa3Apa5KHTb, BunaaMCHiUb nrfcBB. Skoro mu tylko zaczną o tym mówić, zapala się gniewem; Boss. ahiiib CTaHjiB e»iy o cewB roBopmb, to ohb thIjBOmb pacTjrfe-BaeTca. Z onej pogodnej twarzy wnet stanie się sprosna, sroga, zadęta, zabladła, że straszno na nią patrzeć; a *zaż się one zapalone oczy we łbie wiercieć nie będą jako u szalonego? Weresz. Beg. 126. Zapalenie oczu, pałanie; ardor oculorum, flagrantia oculorum. Cn. Th. 1582. — §. Zapalić cieleśnie, zajurzyć; (jur ©eilljett) entflammen, erfufsett. Zapala często czart ciała nasze, nieci w nas ogień pożądliwości. Dambr. 152. Gdy ujźrzała męże wymalowane na ścienie . twarze Chaldejskie wy-konterfetowane farbami, zapalała się na nie chciwością oczu swoich. 1 Leop Ezech. 23, 14. (pałała miłością ku nim. Bibl. Gd). — §. Zapalić do czego, zagrzać, gorąco zachęcić, pobudzić, zaniecić, zaochocić ; anfeuern, anflammeit. Kogo chwała i blizkie niebezpieczeństwo nie zapalają, próżno tego słowy zagrzewać. Pilch. Sali. 111. Widok oręża zapala odwagę rycerza walecznego. Teat. 11. b, 17. Duchem ś. będzie zapalone to nędzne serce twoje. Bej. Post. B b b 4. zagrzane,' ogrzane, oży-w inne. ZAPAL1CZKA , czki , z., feruła , roślina Perska, sok z korzenia ususzony przedają pod imieniem czarto-wskiego łajna. Kluk. Dykc. 2,4; sagapenski kopr. Cn. Th. 1382, Croat, firgla, jRutljettfraut, ©artenfraut, 23erg* rourj; zapaliczką dlatego nasi nazwali, że ma kłącze jako drzewo twarde, a do zapalenia bardzo pochopne, którego w niektórych stronach, dla skąpości drew do palenia używają. Syr. 182; w ehlebie go upiec, do Wenusa pobudzi oboją płeć. ib. 180; ejus usus erat olim m seholis fenendis manibus discipulorum. Cn. Th. 1582 ZAPALICZKOWY, a, e, od zapaliezkii, Sîutficn» frant*. Cn. Th. 1582. — (ZAPAL1SADOWAĆ cz. dok, palisadami zagrodzić ; Vind. sapalifatirałi, sakolifhati , sa-hlodjati, ucrpalifabtrcn)r — ZAPALNICZEK, czka, m„ przepalniczek , brantka, rurka blaszana albo trzcinowa. Jak. Art. 3,311. et 525. baö jlünbröl;rd)fn, Sranb* röbrdtett. ZAPALN1CZY, a, e, od zapalenia, do zapalenia służący; 30^ ‘ » 59tanb « . Knotki zapalnicze ze lnu, konopi, a najlepiej z bawełny skręcone, kładą się

pał, zapalenie; sed loco hujus vocis ogień fere usurpa-tur. Cn. Th. 1366. flirôgefommeneS Reiter, zapalenie aiiud est. Cn. Th. 1566. et 1382. podpalenie , Sranbftiftung.

— W piecu zapalić. Teat. 22. b, 4. napalić, podpalić, einigen;| Boh. topiti, pritopiti , pritopowati, (cf. topić);

Vind. notersnieteti, resnietiti, sanietbit (cf. niecić, za-niecić , wzniecić, rozniecić), sakuriti, vkurili , (cf. kurzyć, zakurzyć); Croat, pritśplyam ; Ross. TomiTb , 3aTO-naîb. — Culinar. Zapalić mąką jarzyny lub sos , t. j, szczubek mąki z masłem zrumienieć , i tą zapalić czyli zaprawić. Wiel. Kuch. 434. mit 9)?el)l einbrcmten, mit ge» brannten sDM;l anridjten; Boh. zaprażiti, (cf. zaprażyć). Od zapalonej z małmazyą, niech płacą poboru złoty jeden.

Lek. C 2 b. Zapalona polewka, eingebrannte ©uppe; Boh. zaprażka. — Medic. Zapalić ranę, i t. d., zaognić; tn* ftammireu , enfcünben, er^CU. Gorączki zapalające, które z większą gorącością , z zamulenia naczyń pochodząca , złączone są. Krup. 5, 215. Zapalenie, zaognienie, in-flammatio. Perz. Cyr. 156, Boh zapalenina ; Slov. za-pólenj, oheń ; Croat, nasganye ; Boss. B03na,ienie , bie ©npnbuug. Zapala się wrzód. Cn. Th. 1382. Zapalenie ciała z wrzodem abo z puchliną, ib. Zapalenie nerek , nephritis. Krup. 5, 526. Zapalenie wątroby, hepatitis, ib.

5, 325. Zapalenie śledziony, lienitis. ib. Zapalenie płuc. ib. 521. Zapalenie serea , carditis, ib. 522. Zapalenie żołądka, gastritis, ib. — §. Zboże się zapala, staje się farby zapalistej, płowieje; ba§ ©etretbe mirb feuerför&tg, bletdtgelb. Czas żęcia pszenicy po tym poznać, gdy się już pospolicie zboże zapala i bieleje. Cresc. 155. — big. tr. varie: Zapala się zorza, obłok, rubescit. Gn.

Th. 1382. czerwienieje, zarumienia się; bie Sftorgeurötlje. bic 2Mfe rötbet ftd). — Similit. Zapalić wstydem , zarumienić , zaczerwienić , mit ©djaamrotfie bebccfcu. Ilekroć rumiany wstyd ci twarz zapali, Gdy kto śliczny zbiór włosów z przytomnych pochwali.... Hul Ow. 90. Zapalona wstydem twarz swą zasłoniła. Weg. Marm. 1, 42.

Wpół *god wina im nie dostało, za co się pewnie zapalać i wstydzić nie pomału musieli. Żarn Post. 57 6,

(cf. zaperzyć się) Lepiej przez mały czas przed jednym człowiekiem zapalać się, niż się potym wstydać na wieki.

106

Słownik Lindego wyd. 2. Tom TI.

pomnienie, ‘zahaczenie, niepamięć czego; bad Sśergcffen, bte Sergeffcnljett ; Ross. 3a6brrie ; Eccl. 3aóBeiiie, 3anaMa-TOBaaie. Zapamiętanie, córka niedbalstwa, o co nie dbamy, zapamiętamy. Cn. Ad. 1300. Zapamiętanie obrazy, krzywdy « amnestya. Cn. Th. 1382. Zapamiętania godny, obiiviscen-dus. Cn. Th. 1382, (cf. niepamiętny). Zapamiętany, zapo-mniony. Wlod., Ross. 3a6BeinibiH, üergefl'eiî. Niezapamięta-ny, niezapomny, nie do zapamiętania, nie do zapomnienia, zawsze w pamięci; Ross. Hesana/UiMbin, He3aoa4HMX, (cf. zagładzić), lutuergeffltdj. Niezapamiętany Zamojski. Petr. Hor. 2, M 4. — §. Zapamiętać, zasiągnąć pamięcią , mit bent ©ebädjtmffe erretten, [tcî; errtitnern non alten Selten (ter; {Croat, zapametiti, zaparnetüjem ; üal. zapam-tivarn memoria capio , rccordor ; Bosn. zapametiti, zapan-titi teuere memoria, recordari ; Rag. zapametovati, za-pumtiti memoriae mandare, ediscere). Powiada Fabiusz , że nasi ojcowie zapamiętali w Rzymie jedno pacholę olbrzymiego wzrostu. Ossol. Sen. 73; ( viderunt). — g. Zaitnk Zapamiętać się, zapomnieć się, odejść od pamięci, od przytomności, odejść od siebie; [id; yergeffett, bte ©clftetfgegennmrt verlieren, non (Binnen fommen, außer

w saletrzaną wodę, przymieszawszy do niej mączki prochowej. Jak. Art. 1, 429, Ross. najMTeiLHaa CBlm,

Sranblt^ter, 23ranbtOcfyte ; służą do podania prędkiego ognia materyom zapalnym. Jak. Art. 3, 296. Jeden gatunek zapalniczych knotków, nazywa się zapalnicze przędziwo. ik. 1, 436. Kiszka zapalnicza, woreczek długi,

• wazki, napełniony strzeleckim prochem, prowadzi się \v rynience smolą wylanej od komory zasadzonej w podkopach , aż na to miejsce , gdzie ją podkopnik bezpiecznie zapalić może. Jak. Art. 3, 293. ZAPALNIK, a, m.. brant , rurka, drewniana, a czasem papierowa, nabita zaprawą prochową, zakilowana w bombie, przy pomocy którego zapala się proch zawarty w wnętrznym wydrążeniu bomby. Jak. Art 3, 323. bte Sraubrttyrc, ber 33ran« ber. ZAPALNOŚĆ , ści, z., żagwistość , przymiot rzeczy palącej się; Ross. ropwiecTh, 23renul>arfctf. ZAPALNY, a, e, — ie adv. ; Roli. zàpalnÿ ; Cam. unamliv ; Hoss.

3anuüLHUH , no3na3H'rejbiiHH, 3a»HraieJbHuft ; od zapalenia , do zapalenia służący, łatwy do zapalenia , zapa-listy ; 23ranb», brennbar, letdtt nnjusünben. Niektóre ciała, jako to drwa, łój, siarka, od wielkiego gorąca zapalają się; nazywają je tedy zapalnemi. Hub. Wst. 370.    < ftd) fc^lt. O złoty jeden zapamiętałby się podobno

Skalisty szmelc, zaprawa złożona z pewnych materyj za-    wpadłby w rozpacz, dumając na swym umyśle, cożby

palnych. Jak. Art. 3,519. Pycha wszelkiego złego matką,    to za nakład miał być, siłaćby to, długomci ja na to

ztąd łuk, ztąd muszkiet, ztąd działo zapalne. Pot. Syl. 29.    robił. Clicz. Wycli. M 2 b. Z apoplexyi, gdy kto

— Ofiara zapalna. 1 Leop. Num. 6,11, ob. zapali sta *    z nagła zęby już zetnie, a zapamięta się, nagła śmierć

zapał, całopalenie, 23rattbppfer. Król ubrał się w kapłańskie    pochodzi. Spicz. 195. Zapamiętającym się nad przyrodzenie,

odzienie, czynił zapalne ofiary, nie będąc xiędzem. Biel.    co letargiem zowią, proch z tego ziela jest pomocnymi

Ust. 88. ZAPALONY, ob. Zapalić. — (ZAPALOWAć    Syr. 28. Zapamiętywanie się, odchodzenie od siebie. Cn.

7/i. 1385. Zapamiętanie się, zapomnienie, “odeście od siebie, actum per/eętum et perpetuum, sonat. Cn. 7h. 1582, Zapamiętanie, ZAPAMIĘTAŁOŚĆ, ści, z ; Carn. posabii-vost ; bte ©eifteöabroefen^ctt, gdnjlicfycd SSergeffen, Uitbeftm» nenfjcit, 33ett>nftlO|*tgfett. Gdy się kto nad miarę winem zaleje, aż do zapamiętania. Pilch. Sen. list. 2, 560. Niemocy ostre te są : zarażenie powietrza , w piersiach wrzód, wielka niemoc i zapamiętanie z ‘upadu. Spicz. 181. Szła radość jego aż do zapamiętania. Nieme. Król. 2, 21. (nie posiadał się z radości). Głupiutka, aż do zapamiętania mię kocha. Teat. 17. 6, 51. Co za zapamiętałość, coraz brniesz dalej! ib. 7, 75. Jak można przychodzić do tej zapamiętałości , ażeby oddawać cześć prawie boską równemu sobie stworzeniu? Mon. 74, 240. — Za-pamiętywająey się, qui facile a se discedit. Cn. Th. 1583. ftd) leidjt öergeffenb. — ZAPAMIĘTAŁY, a, c, — le adv., odeszły od siebie, außer ft#, uuktnußt, beitwftloä, pfltdjb bergeffen , unbefottnen p {Croat, zâblyiv). Zapamiętałe dzieci rodziców się w stydzą , Wadzą się przyjaciele, bracia nienawidzą. Kras. Sat. 14. Serce moje jest zawsze czyste i niewinne; jestem tylko zapamiętały. Tent. 59, 293, (cf. roztargniony, rozstrojony ). Nieśmiertelność chcąc sobie zjednać, zapamiętałych prawie do tego pośrzod-ków użyli. Warg. Wal. 501. szalonych, waryackieh, przesadnych ; rafenb, toll. Ziele to pomocne przeciw ukąszeniu wężów, gadów, także zapamiętałych bestyj , jako psa, kotki. (Jrzęd. 19. wściekłych, tnU, nuttljenb. Bogaty ten obywatel, bardzo myśliwy, lecz zapamiętały

842

ZAPALNIK - ZAPAMIĘTAĆ.

ZAPAMIĘTAŁOŚĆ - ZAPAMIĘTAŁY.

cz. dok., p.dmi zagrodzić; \ind. sakoliti, sakoljati, sa-stebrati, öerpfäblcn, tnft^Jfdfclen t>ermad;nt. Upusty i ogródki gęsto zapalować jtrzeba. Tr.) — ZAPAŁOWY, a, e, od zapału u strzelby, u armaty, 3ttltMod; * ; Boss. 38Tpa-BHHii, 3aTpyi30tjHbiH. Pole zapałowe vv armacie, miejsce zawarte między dennerni obręczami a komorową obrączką. Jak. Art. 5, 509, Ross. Ka3eHiiaa lacib. Zapałowa obrączka u armaty, /’ astragale de lumière ib. I, 158.

ZAPAMIĘTAŁ med. dok , ‘Zapamiętawać contin., Zapamiętywać czestl., wypuścić z pamięci , zapomnieć, ‘zahaczyć;

Cam. obpametuvam ; \’ind. osabiti, posabiti, ( ob. Zabyć ,

Zabywać) ; Croat, zabiti, zpozabitisze, pozabiti, poza-blyujem; Ross. 3anaMHTOBaTb, sanaMaibinato, 3aóbiTb,

3aóiJBaib ; Reel. 3anaMaTCTByio, 3aóbinaio , ttcrgeffen. Ta woda może pomódz, gdy kto zwątloną pamięć ma, iż prędko zapamiętywa. Syxt. Szki. 223. Zapamiętałem * wyszło, wyleciało mi z pamięci, e memoria excidit.

Marz. Nie zappmiętawaj dobrodziejstw boskich. Biot.

Post. 221. (bądź ich pamiętnym). Młodzi dobrodziejstw zapamiętywają. Cn. Ad 309. Podczaszy ów nie wspomniał potym na Józefa , ale go owszem zgoła zapamiętał. Radź. Genes. 40, 23. (zapomniał go. Bibl. Gd.). Zapamiętali wziąć chleba. W. Math. 16 , 3. Bibl. Cd.

Bóg nie zapamięta swojej obietnicy. 1 Leop. Deut. 4, 51.

IV. ib. (nie zapomni na przymierze. Bibl. Cd.). Jehowa obiecuje zapamiętać ich złości, zaczyni poznać mieli‘’występy swe. Farnop. 83, (puścić mimo się, darować, oddać niepamięci). Zapamiętanie, zapamiętanie czego, za

heretyk. N. Pam. 16, 13. zabity, arcyheretyk, ze skórą i    BeBrilteteê, aBgeftorBneê (Ep ; Sorab. 1. zaportk, nezpwodne

kościami, skroś przesiękły, ein (Erjfefcer.—Adverb. Zapamięta-    yeyo ; Croat, slàpertek, slepertek ; Dal. ehmuchyak ; Hag. żale, aż do zapamiętania się ; Btë gum Unftnne, Bié jur SRafere^,    pàrtak (nanus), porarxak (ovum ultimo procréation ); Ross.

rafeitb. Zakochał się zapamiętale w jednej kobiecie. Gaz.    Hacfc^B (cf. nasieść), Hapocrb (cf. narost), mapoBEia aima,

Nar. 1, 217. Nieme. Król. 1, 194. Teat. 5. b, 26. Dzie-    ro/turL ; (Hoss. et Eccl. /^»pTi.KŁ, CKopjiyna mimta«

nasa-

dzicem zostawił młodzika, nietylko zapamiętale, ale i    skorupa jajeczna). Jajca się też pod kokoszami

szalenie zbytniego. Warg. Wal. 312.    — Zapamiętały    dzonemi psują, co my zaparstkami zowiemy. Cresc. 581,

człowiek « ZAPAM1ĘTALEC, lea , m. , ein finnlofer, Be«    (cf. zaparzysko, zaśniad). Zaparstki, jaja, które się nie

roujJtlofer, unBelOttnener, pfRdjtoergeffener SDîenfd). Był czas,    wylęgły. Haur. Eh. 134. Gniazdo dla kury za piecem

kiedy cię wytykano palcem, Ześ był trzpiotem, oszu-    nie dobre, że nierówne ciepło pieca, wielu zaparstków

stem i zapamiętalcem. Zabi. Zab. 10, (cf. waryat). Szale-    t. j martwych zalążków, być może przyczyna. Kluk. Zw.

nie w skokach ten zapamiętałem pośladek wypina. Zab.    2, 110. Haur, Sh. 119. ‘Ninacz'sie nie godzi Kura

13, 178. Nagi. ZAPAMIĘTLIWY, a, e, — ie adv., któ-    która znportki miasto kurcząt rodzi. Pot. Pocz. 336.

ry łatwo zapomina. Wlod. prędko zapominający, skory ZAPARSZYĆ , ZAPARSZYWIĆ, ob. Oparszyć. do zapamiętania czyli do zapomnienia; leidjt oercjeffenb, ZAPABTACZYĆ, ZAPARTOLIĆ cz. dok., partactwem po-»ergejfltclj; Vind. sabliu, osabliu, posabliu ; Eecl. 3a6u-    psuć, zniweczyć; oerpfufcjjett, oerberBen.

TjIhbl , saÓBemto. Słuchacz zapamiętliwy słowa bożego. ZAPARTNICA , y, i., ziele, Lunaria minor , paronochia , Hadz. Jac. 1, 23. W. ib. (byś się nie stal zapamiętliwyrn    miesiącznik , niewiastom zbytnie upławy miesiąców po-

słuchaczem , ale czynicielem słowa bożego. 1 Leop. Bibl.    stanawia. Urzęd. 180. SWonbfraut. ZAPARTY, ob. Za-

Gd). Stary, zapamiętliwy. Cn. Ad. 1100. Niewiasta na    przeć.

parząc

ZAPAMIĘTALE C - ZAPARSTEK.

ZAPARSZYĆ - ZAPAS.

843

złe pamiętna, na dobre zapamiętliwa. Cn. Ad. 695. — ZAPARZYĆ, f zaparzy cz. dok., Zaparzać niedok., ‘Bezmierne a zaparniętliwe karanie więcej gorszy niż    po-    zagrzać, BeBrityen, (UrêBrÛljlcn, etnBritbett; Boh. zapariti;

maga. Glicz. Wych. O 1. aż do zapamiętania się,    bez    Curn. sapareti, sapàrem ; Croat, zapariti, zaparójem eli-

granić ; tutBefoitncn, grnnjenloö. Jeśli się rodzicom jako    xo, vas fervente vino seu aqua imbuo ; Bosn. zapariti,

u swych dziatek obyczaje wypraszczać a wyprawować    ⁴ zaparriti, zgriati calefacere; Bosn. zaparliti, sasgecci com-

przyda , niechaj bacznie, z lekka, a nie okrutnie, ani    burere ; Hoss. aanapim, 3anapHBaTi>. Zaparzam co, ni-

zapamiętliwie to czynią, ib. z rozwagą , rozsądnie. —    mio fotu excalefacio. Cn. Th. 1385. ju feîjr erpt^crt. Z za-

Subst. ZAPAMlĘTLIWOŚć, ści, z.; Vind. sablivost, osa-    ziębienia albo z zaparzenia gdzie w gorącu, katar po-

blivost , bic îlcrgellltcBfctt. ZAPAMIĘTNE, ob. pamiętne    chodzi. Haur. Sk. 421. — Zaparzać członek jaki chory,

sędziemu. ZAPAjMIĘTY WAĆ, ob. Zapamiętać.    Tr. ; naprzać, parzyć rękę, nogę. Cn. Tli. 671. et 468.

*ZAPAR , u, m , para zkąd wychodząca, wyziew, ein    attf«    ein franfeè ©lieb Bäfjett. — Zaparzać psom, parzę dla

ftcigenbcr Ś)unft; {Boh. zâpara słód wodą i drożdżami    za-    psów zalać; baê Ipunbefutter einBrufien, bte ©cfylampe, ba$

parzony; Carn. sapar « para od potraw; Carn. sapârza«    ©efdjlampe Brüten. Na dworze wiele psów, bo dla nich

parność , par). Kałuże i błota zaparem się wzdęły. Zebr.    tam zaparzają. Dwór. a i. ZAPARZYSKO, ob. Zaśniad,

Ow. 14; {aestu). Ziemię gęstą ćmą niebo ogarnęło, l    cf. zaparstek, zapartek.

leniwe zapary chmurami ścisnęło, ib. 177; ignavos ae- 1. ZAPAS, u, m, (cf. zapasem co mieć in procinctu habere, ä/ms. 1. ZAPARAĆ, ob. Parać,    parować.    przed sobą, na widoku, przed oczyma, pobliżu, tu-

2. ZAPARAĆ, zaporze, ob. Zapróć.    ZAPARCIE,    ob. Zaprzeć.    dzież w    gębie. Cn. Tb. 1334. et 33. itąd : zapasem » tuż,

ZAPARCIEĆ nijak, dok., parcieniem zaginąć, 0011 fcudjter    ga.tj na^e , n. p. Ach widzę dobrze, śmierć moja juz za

tSMrnte nmfomnten, eingeijctt' fluSgeljen, nidjt Befleißen, er«    pasem. Teat. 33. d, 31); opatrzone, na dorędziu będące

fiicfeit, (cf. zapartek). Roje jedne wychodzą, drugie za-    potrzeby, ber ^Sorrat^ ; Boh. forot, forota , zaloha ( cf.

parcieją i ostaną w woszczynach. Kąek. Pas. 34.    załoga), zasoba , (cf. zasób); Carn. saklâda (cf. zakład),

ZAPARKAN1G cz. dok., parkanem zagrodzić; Vind. saplan-    salęga , (zapas balteus , ob. Zapaska); Vind saklada , sa-

kati, cf. zapłocić pr. et fig. tr    ; mit einem    ^Mftlifenjaune    loshenje, perprava (cf. przyprawa), pernaredba, perprau-

ocrfeljim, oerjdnnen. Będą umieli    om bronić    tobie tych    hfhtvu ,    pernaredstvu , jestvina , jedni salog , hrana,

tam węzin sobie poruczonych, by też i ciały swemi mieli hranje , (cf ochronić); Croat. fontig ; Hoss. 3anacB, 3a-je zaparkanić. Gorn. Sen. 467. zawarować , zawrzeć, nacem, tipunact , (npiinacHOH    3anacHaa maga-

zamknąć.    .    zyn, sanacnHKŁ liwerant). Zdobywszy twierdzę, znaleźli w

1.    ZAPAROWAĆ, ZAPARAĆ, med. dok., ob. Parać, paro-    niej mnóstwo zapasów, Boss. mhojkcctbo 3anaca. Za-

wać, parą wychodzić, Biê mol)in nuöbüliftcn.    pasu trzeba za czasu. Divor. G 4. Zbiór swój na pijań-

2.    ZAPAROWAĆ kogo cz. dok., parując kogo zapędzić, ob.    stwo obraca, nie czyniąc sobie z niego zapasu. Mon. 68,

Wyparować.    3li. Chować co, *pro ‘zapas « na przyszłe opatrzenie.

ZAPARSKAĆ cz. dok., Zaparsknąć , Zaparsnąć jedntl., par-    — 2. ZAPAS, ZAPASY, chodzenie w zapasy;    Boh. zâ-

skaniem zagłuszyć, zaplugawić ; mit Srattfen ber 9łafe Be«    pas luctatio ; Boss. n04BHrt, (cf. podźwignąć)    ; moco-

tdiiBen, ober Befprubeln.    wanie się, ’’’biedzenie, walczenie; jRtttgen, dampfen,

•ZAPARSTEK, stka, ZAPARTEK, tka, m , (cf. zaparcieć) ;    ©treiten, ber ftampf, ©treit pr. et ßg. Ir., (Vmd.    n3pafha «

jaje zaległe. Dudz. 75. Cn. Th. 1583. et 229. ein fdjon    napaść). Za pasy chodzę jako zapaśnik, luctor. Cn. Tbt

844

ZAPAŚĆ.

ZAPAŚĆ.

1383. ben ftauftfampf Beginnen, ringen, *zapasniczyć; Boh. zapasyti ; Bosn. boritise, rrivattise , (cf. rwać się); Eccl, CTpa^ajbnecTByio , TptraHCTByto, cf. t(>h^ha, no4BH3a»CH, (ob. Pasować się, mocować się , 'biedzić się , łamać się z kim). Rzucili bronie , w zapasy się rwali, A gdy się ściśle za barki imali, Chwieją wzajem, miotają się w stronę. Kras. Oss. F 2 b. Jest, na co patrzyć, gdy zapasy chodzi Czci chciwe męstwo z gorącą miłością. P. Kchan. Jer. 36. Z niewiastą po Wałasku zapasy chodzić. Spicz. 143. (mieć sprawę cielesną). Układ o dziesięciny jest ważną epoką w dziejach zapasów duchownych z świeckiemi. N. Pum. 13, 78. (walki, kłótni, sprzeczki, sporu, zatargów). Skończyły się te zapasy w Paryżu pamiętna sceną w sierpniu 1792 r. ; Ludwik XVI naprzód tron , a potvm i życie utracił. N. Pam. 6, 262.

ZAPAŚĆ, zapadł, f. zapadnie , zapadnę med. jedntl. Zapadać niedok.-, Boh. zapadnauti , zapadati ; Slov. zapad,Im ; Sorab. 1. zapanucż , zapadnu ; Carn. sapAsti , sapadern ; Croat, zapódam ; Bosn. zapasti , upasti ; Rag zapasti, zapàdati; Ross. 3anacTb, 3ana4aTb ; spadłszy, upadłszy zalecieć gdzie pr. et fig. tr. varie ; Bié Benter etwaê \)'uv-fallen, baretit fallen, entfallen, Ijin entfallen. Zapadam,, vel zapadam się, zapadło się miasto, zawaliło się, przepadło w ziemię co, abo kto , rozstąpiła się z nim ziemia. Cn. Th. 1381. entfallen, einftürjen, ptfainmen fallen, ein* ftttfen, tterftltfen. Trzęsieniem ziemi za Tyberyusza trzynaście miast w Azy i zapadło się. Karp. 4, 113. Niniwe sio zapadło, tak że śladu mało Albo nic nie znać, i trudno zgadnąć kędy stało. Min. Ryt. 1, 297. Cięższa im będzie w dzień sądny, niźli onym miastom zapadłym, a siarką i ogniem spalonym- Hrbst. Nauk 5. Gotowem wskroś ziemi zapaść , jeśli o tym wiem. Kniaź. Poez. 3, 130. (niech mię żywego ziemia pochłonie). — Zapadł gdzieś, incertum est, ubi sit, nie wiedzieć gdzie się podział. Cn. Th. 1581. er ift uerfdjwunben, wie in bie (Erbe öet’fltnfctt. Zapadł gdzieś, ni słychu, ni widu. Cn. Ad. 1590. ’Zapaść w co, nagle przejść w co, przewierz-gnąć się w co, szybko się przemienić w co,-fid) worein fdntell mmittbeln., W kształt pierwszy zapada , i stawa się czym była. Zebr. Om. 23 ;    ( vultus capit Ula prio

res). Głowa w list zapadła, ib. 228 ; (frondes caput omne tenebant). Zapaść w głąb, tief entfallen. Wysechł, i oczy mu daleko w głąb zapadły. JabŁ Tel. 88. Zapadłych oczu, Ross. Btiaabiil Zapadłych boków, Ross. nojioóoKhl. — Zapadać, zapadać w chorobę, zapadać na zdrowiu , (cf. Gall. tomber malade) » napadniętym być od choroby, zachorzeć, zaniemodz, słabnąć nà zdrowiu; in $raitfl;eit «erfaßen, franf werben. Człowiek z nagła przestraszony, albo niebezpiecznie zapada, albo nagle umiera. Boh. Dyab. 2, 108. Król niebezpiecznie na zdrowiu zapadł. Nieme. Król. 2, 17. W krótkim czasie zapadł Dorwał niebezpiecznie na zdrowiu. Zab. 14, 321. Nieco na zdrowiu zapadł. Gaz. Nar. 1, 39 b. Zapadł w chorobę. Zab. 11, 250. Zapadł kto w ciężką chorobę, i dopiero rozpamiętywa słodycze zdrowia. Karp. 4,

84. Zapadł na zgniłą gorączkę. Gaz. Nar. 1, 543. Nie-

dawnemi czasy począł na puchlinę zapadać. Mon. 68, 78. Nie wiem czyli przez cały ten czas więcej kiedy zasła-biał nad dwa razy, raz podobno na podagrę był zapadł, a drugi raz na jakąś cudzoziemską choróbkę. Mon. 69,

81. — §. Zapadać w czem, ginąć w czem, zakrytym, przykrytym leżeć , n. p. Gruba powstaje , i dzień światu kradnie chmura , Cała w ciemnym pomroku zapada natura. Dmoch. Sąd. 17. zakryta leży, bte ganje Statur »er« finît in bnftern ®UtlFd. — §. Zapaść czym * zakryć się czym , zakrytym być czym ; womit befallen, bebeeft werben. Król na jednym miejscu wielkie niepogody cierpiąc, śniegiem wielkim zapadł. Kosz Lor. 137 b. (miał drogę zasypaną śniegiem). Jako się cerkwie Chrystusowe wniwecz obróciły, i prochem niepamięci zapadły ! Smolr. Lam. 80. Oczy jego będą wkrótce powieką zapadłe. Kulig. Her. 301. (zamknięte, ob. oczy zamknąć* umrzeć). Klamka zapadła pr., zamknięto drzwi, bte Ülfinfe tft lit bett £futrljafen eingefallen, bie £liure ift ju, ift gefdtlcffen. — Fig. tr. Darmo! zapadła klamka. Teat. 18. b, 69. (już za poźno, już po w'szystkiem , już droga zaparta). Zapadła nędznym klamka. Bardz. Luk. 157. (pomoc, nadzieja, ucieczka przepadła, zginęła, ubyła). Gdzie twa prawica otworzy, Nie zawrze żaden , i zaś niesporzej Odwieść drzwi , gdzie twój zamek zapadnie. Miask. Ryl. 2. gdzie ty zamkniesz, zawrzesz; wo beirt ©d)loß jltfäHt, Jlt* fdjltefśt. — §■ Zapaść, zajść, zabiedz między jednem a drugiem, zaskoczyć zagrodzić; bajmtfd)en fallen, twrfprtn* gen, bajwifeben eiurücfcu. Ponieważ kraj Herników tu klinem zapadał, wysyła król posły z prośbą o przejście. Staś. Num. 1, 100. — Effect. Zapaść, zajść, przyjść do skutku, ogłoszonym być, wyjść publicznie; ergeljen, erfolgen, Vorfällen, ju ©taube fomnten, pnbltctrt werben. Będą zawsze zrobione dwa oryginały każdego zapadłego prawa. Gaz. Nar. 1 , 294.    ( każdego doszłego prawa ).

Napisał papież do króla list z okoliczności zapadłej na dniu 3 maja konstytucyi. Gaz. Nar. 1 , 215. W sądzie głównym zapadł dekret oczywisty, Ross. bł r.ia-bhoiwl cy4t noc,iłj40Ba;io HBomioe ptmenie. — g Zapaść płodem, nagle zajść płodem, zastąpić, zachwycić płód , mit einem małe fdjwanger werben. Gdy ten owoc która białogłowa trawi , A k temu się z mężczyzną żar— teczkiem zabawi, Zaraz płodem zapadnie. Popr. Kół. F

4.— §. Zapada słońce i t. d zachodzi; Croat zapâdam, zahajam , bie ©ofine n. f. w. gefjt unter. Z trzodą, z wscho-dzącem wychodzi słońcem w pole, a nazad z zapadającem przejęta zimnem powraca. Weg. Marni. 1, 279, (ob. zapad słońca). Jak słodki zapadające słońce wydaje oblask ! ib. 1 , 274. U jednego narodu słońce zapada w tym momencie, kiedy już u drugiego wschodzi. Zab. 16,

158. Nie zapadający, bez zachodu , inocciduus. Cn. Th. 542, (Cam. sapadliv ; Vind. sapadliu , sapadni recidivus, caducus, cf. zapadni). — Noc zapada, bie Stad)t brid)t ein. Już noc zapada, potrzeba się wrócić do pałacu. Teat. 57, 246. Noc mię zapadła , zamierzchnąłem. Wlod. bie Sîad’t Bat mid) überfallen. — Simil. By było morze cię zapadło, za tobąbym był poszedł. Zebr. Ow. 12; (si te pontus haberet). — §. Active: Zapadać gdzie, zabiegać aż

ZAPAŚĆ - Z A P A Ś N I C T W 0.

ZAPAŚNICZY - ZAPASOWAĆ.

845

W muzyce, szermierstwie, zapastnictwie, takiej doszedłem biegłości, na jaką się tylko umysł ludzki przy pilnym staraniu dobyć może. Zab. 6,19. Jan Zamojski wzywał na pojedynek Karola xiążęcia Sudermanii ; lecz ten nie chciał wyjść na plac z nierównym co do urodzenia przeciwnikiem. Zamojski zaczynał się starać u papieża o tytuł xiążęcia , aby mógł się zbliżyć do zapasnictwa z Karolem. Czack. Pr. 2, 77. (do pojedynkowania się). ZAPAŚNICZY, a, e, od zapaśnika czyli zapaśnictwa , Sfttnge«, $ampffe#ter < ; Boh. zapasnj zapaśny; (distng. zapaśny, od zapasu); Sorab. 1. bedżericzKi ; Ross. óopeitfdii ; Eccl. ńopÓHbiił, CTpa4a3bqecTBeHHbiil. Zapaśniczy, do zapaśnictwa należący. Włod. Zapaśnicza maść , maść zapaśników, ceroma. Cn. Th. 1383 et 592. Zapaśniczy upominek, aëthlon. Cn. Th. 1583, (cf. dank). Sędzia zapaśniczy, zapaśników, zapasów, ber $ampfn#tcr; Eccl. no4BHronojo*HHK’b, (epithet. zbawiciela), yTpn?KHHTe4b ,

dokąd, zapędzać się; bis roo^tn tief hinein rennen, ft#

»erliefen, fnneiit fallen, Innem ftretfen. Wybor dam sara-jowych 'przychodzi z zabiegów morskich i lądowych , i z tak daleka te panie przywożą, jak daleko okręty ma-hometańskie zapadać albo Tatarskie wycieczki zajmować mogą. Kłok. Turk. 47. Przez Ren* statki od Bazylei zapadać mogą do Roterdamu i Amsterdamu. Wyrw. Geogr.

211. Co czynić, czy powrócić na królewskie grody,

Czy w las zapaść? Zebr. Ow. 60; an latere silvis? —

ZAPAŚĆ, ści, z. y zapadanie, zapadnienie, zapadnienie się, zapadnięcie; ba3 ^infflKen, SMnftürjen, üsinfturjen, fêtnftnfen. Bogowie czasem ruinowali miasta całe i ziemie zapaścią straszliwą. Tward. Pasq. 112. Wszystko będzie nocą, zapaścią, zawalaniem, potępieniem i ćmą wieczną. Podw. Wróż. 49.

ZAPAŚĆ , ob. Paść, spasać; anfangen ju füttern, abfüttern.

ZAPASIĆ się cz. dok. Zapaszczać się niedok., w zapas się

opatrzyć; Boh. zasobiti se ; Vind. saloshiti, sakladati    TpimHono.iojKHHKb, no4BnroHa'iaJŁHHKt, CTpacTonoÆOJKHHK'B.

(cf. założyć), saprosfiantirati, safermatuvati, safrontati ;    — Zapaśnicze zdrowie. Teat. 35. d, 41. (mocne, tęgie,

Boss. 3anacTti, 3anacaTb, iianacTH, iianacaTb, npnnacaTb,    cf. zdrów jak koń, jak wól). — Zapaśnicze Adv., palae-

ft# mit Vorrat!? oerforgen, oerprootantiren. Zapasił się na    strive. Cn. Th. 1383. sposobem zapaśników*. Włod. *ZA-

a, m., rno-

wino dla gościa. Petr. [lor. D 2 b. Chcę zapasić się,    PAŚN1CZYĆ, ob. iść w zapasy. ZAPAŚNIK,

abym miał z czego żyć na przyszłość. Pilch.    Sen. lisi.    cownik, zapaśniczy    mistrz    abo uczeń. Gn.    Th. 1383 ;

129. Nie jeden starł już życie, kiedy się jeszcze za-    który się na widokach z    drugim mocuje.    Włod. ber

paszał i zgromadzał na przeciąg dalszego życia. Pilch.    Dampfer, Finger, klopffester; Boh. zâpasnjk ; Sorab. 1.

Sen. lisi. 341. ZAPASKA, i, z., fartuch , cf    zapasni-    bedżieżer, bôdzencz    ; Vind.    metavz , pipavez,    pardegauz ;

ca; Garn. sapâs, ©#nt*$C, ©#ür$d)cn. Umiał    on corok    Croat, bóritel ; Dal.    boracz,    borenik ; Bosn.    borâç, bo-

wiązać w dzień piątnic    Paraszkę , Dawszy jedwabiem wy-    ritegl, (cf. burzyciel); Bag. zatocnik ,' ( cf. zatoczyć)',

szyć rąbkową zapaskę.    Zimor. Siei. 225. — §. Zapaski,    Boss. óopeifb, no4Bii5KHHK,b ; Eccl. óopómiKb, r>of>bi|h,

zapaśnicza nauka abo    ćwiczenie, zapaśnictwo Cn. Th.    ciptiptibi)h, TpitantiKt. ZAPAŚNY, ZAPASOWY, a, e, od

1383, Boss. n04Biirb,    ( cf. podźwignąć ) ; baś> Gingen,    zapasu * zaopatrzony, ü8orratf$ = , narrating ; Vind. perna-

klopffedjten. Daleko ztąd. rozbójnicy, daleko wysiekacze,    reden (ob. Przyrządzony), perpraulen (cf. przyprawny) ,

I w zapaskach ludzie dzicy Hojni krwi rozlewacze. Bald.    gotou , (oft. Gotowy), predrozhen, (oft. pod ręką, na do-

Sen. 87. Miasto zapasków abo 'biedzenia zapaśniczego    rędziu) ; Ross. 3anaciibiH, 3anacnnBbiH, nanaceHHUH, npH-

to mamy; pro exercitu    palaestrico et gyinnastico hoc ha-    naceiiHbifi ; (Eccl. sanacnue 4apu poświęcone na liturgii

bemus. Gn. Th. 1385.    Zapasków miejsce, arena y pa-    hostye dla roenoszenia chorym, cf. wijatyk ). Witold

laestra. Cn. Th. 1385,    Sorab. 1. bedżencza ; Eccl. Tpii-    Niemieckie wojsko uprzedzając, żywność zapasną, którą

3HHme, ( 1. miejsce obchodu pogrzebowego), ber kampp    byli Krzyżacy w ‘lesiech i w pustyniach na swoje zwra-

plaj3, klopffe#terpIa|. — Fig. tr. Zapaski, zapasy, walka,    canie zostawili i zachowali , ubiegł i pobrał. Stryjk. 423.

załby ; ©trett, kantpf. W pomieszaniu i zapaskach du-    Konieczna potrzeba tego wyciąga, żeby drzewo zapaso-

chownej mocy ze świecką. Nar. [1st. 2, 444.    we złożone było na otwartym powietrzu. Jak. Art. 3,

ZAPASKUDZIĆ cz. dok., paskuctwem zapełnić , zanieczyścić,    171. Częstokroć bywa potrzebny korpus zapasowy, corps

zaplugawić ; Boss. aananocTHTb, .sacKBcpmub, 3acyc4HTb,    de reserve. Jak. Art. 2, 467, (cf. odwodowy, od*od, cf.

3ara4HTb, H3MapaTb, H3fliapbiBaTb , ocrmtretntgen, mit Un* zasobny). — Gdy przyszedł rok nieurodzajny, nie dał, ratlj altfüllen, oerftopfen, »oll maebett. Rana przez zanie-    się uczuć niedostatek zapasnym w przeszłoroczne kre-

dbanie zapaskudzoną była, i ropy dobrej z siebie nie    scencye. Kras. Dos 148. (zaopatrzonym, zaprowiantowa-

wydała. Perz. Cyr. 77. Zapaskudzenie żołądka i kiszek    nym). Jesień jabłkorodna, W rozmaite użytki zapasna i _

poznawszy, daje się lekarstwo laxujace. Krup. 5, 372.    płodna. Toi. Saut. 78. ( zapas dająca ). — §. Zapaśny,

(zamulenie). Rolnik wyrywa wcześnie drobne z pszeni-    ob. Zapaśniczy. ZAFASOWAĆ cz. niedok., Zapasać dok:,

nicy kąkole , Nie czekając, aż całe zapaskudzą pole.    (distng. zapasać, zapaść); pasem zająć, cingürten , oergür*

Mon. 75, 675, cf. zachwaścić, zakąkolić.    ten, (cf. zagurtować). Indyą czarną Ganges zapasuje.

ZAPAŚNICA, y, z.; Boss. no4BH>KiiHua ; w zapasy idąca, Zebr. Ow. 79; (cingitur India Gange). bte ^ftmpferintt *, fRingertmt. — § Zapaśnica , szorc, far- ‘ZAPASZNY, ob. Zapaszysty.

tuch rzemieślniczy ; ba3 ©#urjfefl, ©djürjtu#. Tr. ZA- ZAPASOWAĆ cz. dok, we grze : wstrzymując się nie iść

PAŚNICTWO, *ZAPASTN1CTW0 , a , pasy, zapaśnicza nauka, zapaśnicze ćwiczenie; Eccl. dpa-

4ajbiecTB0, bte SRtngerep , üttngefunft, tapffe#terfunfi.

n., chodzenie za    z drugim w grę, nie zapuścić się do gry tm ^artenfpic*

le: paffen, paff anfagen. Grając w karty, kto nie wie, kiedy się gry podjąć, a kiedy zapaszować ; może się

między graczów nie puszczać. Lub. Roz. i08. — §. Za- »ermaßen, »erlösen? może: zapacynować , (ob. Pacyna), paszować, zamieszkać paszowaniem, »ctpajfcn. Zapaszowal zalepić gliną. X. Kam.

trzy króle. Tr. — §. Zapasować, spaszować, pójść z ZAPAZUCHA, z zapazuchy, ob. Pazucha, zanadrze, n. p. kwitkiem; leer aitögeljen, leer a&Jteljen. Wenus przyrzekł-    Na młocków oko miej, aby z boiska w botach, w za-

szy Parysowi żonę podobną sobie, Wygra, a owe za-    pazuchach zboża nie wynosili, Haur. Sk. 20. gutter bettt

paszuja obie. Pot. Jow. 155.    /    §embe, ©amtfole auf ber SBruji.

ZAPASZYSTY, ZAPASZNY, a, e, — o adv., pełen zapachów, ZAPCHNAG, f. zapchnie, zapchnę cz. jedntl., Zapchać dok cf. wonny; bitfletib, »oll ©erudf, ftarf rtcdjenb. Zapaszne    Zapychać eon lin., \. 1) pchaniem zatkać, voll (topfen ,

wonie. Hor. 2, 193. Kniaź. Ofiarv bogini będziem ku-    »erftopfen, ooll ftoj5en, feft eiuftogen ; Boh. zacpati, zacpawati,

rzyć wonią zapaszystą. Pot, Arg. 299/ Dotąd tu kwi-    ucpati, ucpawat. ; Croat, zabertvujem ; Oosn. zataknuti ,

tnely zapaszyste kwiaty. Pot. Pocz. 530. Bobek zapa-    zapusciti (cf. zapuszyć), zadusciti, (et. zadusić); Ross.

szysty. Pot. Arg. 577. Tak my cienie przynajmniej zje-    3annxnyTb, 3anHXHBaTŁ, 3anflrnri>, 3anHmiBarL. Na do-

dnoczywszy czyste Będziem z sobą Elizy mieszkać zapa-    rędzin czasem gdy nie miano knebla, kazał nędzych

szyste. Pot. Arg. 47. Niech wdzięczna dusza miry za-    krajać szaty, i suknem usta zapychać. Pilch. Sen. gn.

paszyste kadzi, Za to że jej z inneini twory śmierć nie    Pieniądze moje nie jedne zapchały dziurę, 'leat.

gładzi Zab 9    48 Zabi    .    55, b, 16, (cf. załatać). Córkami dorodnemi zapychają

ZAPATRZEĆ ’do»..' Zapatrywać ezeUl, Zapatmć nieiok. flaszl°r?- Mon' ⁶⁹; ⁵⁹³'    •***#«• - Am-

L    .. v . J    ‘ . ,r .    , tom. Arterya zapychajaca, obturatoria , idzie przez dziurę

zapebnienie , zakłócie , , i pozostała z zakłócia drzazga i t. d ; ba3 £>inetitgeftod)ene, ber eingeftocbeitc (Splitter It. f. W. Zapebnienie a uwią-źnienie nie stawa się w samym tylko gardle, ale też po innych członkach, z których zapchy tym sposobem mają być dobywane.... Sienn. 520. Zapchem infixa rzekają, gdy trza>ka, kość, żelazo, abo co innego w ciele uwiąźme a zagrąźnie , a na ostatek strzała albo kulka. Sienn. Wyki.

ZAPĘD, 'ZAPAD, ędu , m , zapędzenie się, zabieg, za-skok , zamach z uniesieniem się , gwałtowne zaniesienie się na co; baS $mtreiben, $mfd)teßen, ber ïrteb , ©d)ufj roo&tn, ber Sauf, Anlauf, 2lnfaj$, 2luêfpruttg, ©tuning, ge* maltfameö 33egtrmcn ; (Boh, rozbjżka, (cf. rozbiedz); Croat. biek , riapor). Zapad nieba gwiazdeeznego porywa z sobą wszystkie gwiazdy wiecznie wprawione w niebo. Otw. Ow. 56. Dokąd ach dokąd zapęd was szalonych goni , Na kogo płytkiej dobywacie broni ? Hor. 2 , 335. Ani lwów, ani wilków srogi zapęd bierze, Chyba się rzucać na przeciwne zwierzę, ib. 536. Śmiać się muszę z tych zapędów; lecz to zwyczajem jego w każdej rzeczy w ostateczność wpadać Teat. 27, 164. Żądza jest nieoddzielną od człowieka ; ona ten wyskok duszy jego daje , który

846 ZAPASZYSTY - ZAPATYNO WAG.

Z A P A Z U C H À - ZAPĘD.

stawali się gorszymi. Nar. Hst. 4, HO. Gdy wszyscy się na niego jednego zapatrują, on jeden wszystkiem rządzi.

Siem. Cyc. 26 Ku niemu się wszystkich ludzi zapatrza-nia ciągnęły. Simon. Siei. 66. — Zapatrzeć się chciwie, z pożądliwością; mit ©clujłc betmdjten, ftdj getüften lajfcn, mit gierigen 3lugcn auêfetien. Nie zapatrzaj się na panienkę, abyś się nie uwiódł za jej pięknym ubiorem. Radź Syr.

9, 5. Bibl. Gd. Nie zapatrzaj się na cudzą piękność.

Radź. Syr. 9, 8. (odwróć oko od niewiasty pięknej, a nie przypatruj się krasie cudzej. Bibl. Gd.). Królewic jednego czasu zapatrzył się przy biesiedzie na żonę ochmistrza. Biel. Św. 130. Niechaj się ja ‘ninacz cudzego nigdy nie zapatrzam. J Kchan. Dz. 11. — Zapatrzyć się w ciąży, zostając w brzemiennym stanie , fid| öerfcfteit itt ber ©djmangerfdjaft. Kładł Jakób rózgi przed oczy owiec, aby zapatrzając się na nie poczynały. 1 Leap. Genes 30.

Owce pijąc wodę zapatrzyły się na one pstre laski, i rodziły pstre jagnięta. Biel. Hst. 15.

ZAPATYNOWAĆ cz. dok., n. p. Z ziela tego robią olejek, warząc listki w winem dobrze zapatynowawszy. Urzed.

172. zakitowawszy, zamknąwszy, zalutowawszy ; oerfćtteit,

ob. Perzyna). — §. Transi. Zaperzyć się, wziąć twarz niewesołą, pochmurna,* abo gniewliwą twarz postawuć, postawić kozła , zamarszczyć się, uprząść postawę. Cn. Th. 1384. Budź. 73. ein ftnftereê ©efidit madten, ein faureS ©eftc^t fcfmeiben, uumiliig bie ©time runjelu. Gniewają się, dmą się a zaperzywszy się łają. Glicz.Wych. E 4. A w-tym Salmina odemknąwszy ’dzwierzy Nadeszła , tu siei Be-ralda zaperzy, Bo nader była z tego niekontenta, Że im tak słodkie przerwała momenta. Min. Ryt. 2, 124. Zaperzony, zagniewany ;'anfgebracfit, ârgerltrî). Zaperzony ledwo się wstrzymuje. Tward. VI⁷. D. 65. Raz blada, sina, raz jako Tyada, kiedy ją zacina Pod zapusty Eu-menis ciężko ‘zapierzona. Tward. Pasg. 34. (zaperzona, zapuszona), Jatlem i złością zaperzony. Zab. 3 , 572. Płacz wytrzymywa trochę zaperzona Suszyć. Pieśń. 3, j b. Z miną zaperzoną przychodzi. Teat. 18, 111. Na ostatek chociaż mu nikt nie odpowiedział, on jednak zapyrzony jak gadał, tak gadał. Nieme. P. P. 2. ( zaindyczony ). Próżne gadanie rodzaj zaperzony Toczył we wszystkie strony, ib. 125. — §. Zaperzyć się, zapłonąć się, zapalić się wstydem, zaczerwienić, zarumienić; Boh. za-

ją porywa z pośrzód ciała, i swym zapędem ku niebu unosi. Mon. 71,877. Ztąd pochodziły one cnoty zapędy, duszę Katona przenikające. Żab. 7, 568. ZAPĘDLIWY, a, e — ie adv., z zapędem, gwałtowny; mit ftatfen £rtebe, (Sffjnwit-ge, gemaltfam, ftarf, fräfttg. Żądze najzapędhwszc są głód i pragnienie. Mon. 69, 155. Rozkosz i nędza są wrzecionem , na którym nasze pasye wspierają się i kręcą ustawicznie, raz zapędliwie, z wolna drugi raz. Mon. 09,

151. ZAPĘDZIĆ cz. dok., Zapędzać niedok., zaganiać;

Boli. zapuditi , zapuzowati ; Vind. sapodifi ; Ross. crpe-MHTfc, cTpcM.iK), bt$ rnofun treiben, łtcf hinein treiben, ja* gen pr. et fig. tr. Już słońce dopiekać poczyna, pomóż drugi mi Antku zapędzić owieczki do lasku. Teat. 54. c, B ij.

Wojsko nieprzyjacielskie aż do gór zapędził. Tr. (zaparował). Burza i gwałtowność wiatrów na te nas zapędziła brzegi, ib. 50. b, 25. fiat unś> in btefe flüfle »erfifa* gett. Miłość go do tego zapędziła. Tr. Zapędzać do roboty, naglić, przynukać, einen jur 2lrt»ćit antreiben.

Trzeba i mnie żyć inaczej , kiedy mnie do pługa zapędzają. Boh. Kom. 5, 307. — §. Zaimk. Zapędzać się, zapuszczać się, pędem się puścić daleko, weit ftnreitlteit ;

Carv sagajnam se ; Bosn. zabucjalise, zatrricjatise pr. et    peyrijń se , erubescere, feuerrot!) werben, errotfen ttor

fig. tr. Hasło trębacze wydadzą, aby się uniesieni nie    ©(fflöllt. X)d wstydu się zaperzyć. Eraz. Ob. a. Jak się

zapędzali pod nieprzyjaciół. Tward. Wi. 78. Daleko się    ze wstydu nie jeden zaperzy, Patrzając na cię i swoje

zapędziłeś; dalej się zapędził, niźli mu należało. Tr.    niecnoty! Jabł. Buh. L 4 b. Ciężko się zaperzy, sromotą

Każdy autor za swemi zapędził się myślami, nie wie-    i niewstydem swoim pokonana. Tward. Posq. 123.

dząc, dokąd go miały doprowadzić. Zab. 1, 53. Zapę- ZAPĘTAĆ cz. dok., w pęta zawiązać, zamotać, zaplątać;, dzony, uniesiony; fortgeriffen, fuugertffen wm Seibenfcljaft.    in gefeilt legen, »erwtcfeltt, oerfcfyjtngen pr. etfig.tr.-, Ross.

Gorszy cały naród krnąbrne nieposłuszeństwo dwóch za-    3aiiyraTb, 3anyTbißaTb. Zapętać się, Eccl. sanmaTHCH ,

pędzonych arystokratów. Gaz. Nar. 2, 50 b. ■—§. Zapę-    3anjTaTLca , 3ai;injTbca; (Ross. sanymtiKS łowiec zapędzać się, zabiegać, zamach czynić; einen Sfttfaf) ijjntt,    dzający krzykiem zwierzę do sieci),

pewno ; gctińp, ficher ; Vind. saterdnu ; Croat szegurno ; Ross. yBtpine.ibHO, 3naib, (cf. znać). ZAPEWNIĆ cz. dok., Zapewniać niedok., pewnym uczynić, »erftdjmt, ft* cf)ct machen, gewiß ma then ; Boh, zpewniti munire; Vind. sarefnizhati , saterditi (cf. zatwierdzić), poterditi, safe-gurati, poriefneilhati ; Croat, zaszegurati, (cf. zabezpieczyć); Ross. o6e3onaciiTb, o6e3nenmb, o6e3nemiBaTb, y40CT0BtpHTb, ymbpiiTb (cf. uwierzyć), yßtpHTb ; Eccl. H3BtCTBUBaTH. Zapis tego listu tak był niepodobny do mego prawdziwego napisu, iż go nie czytając oddać chciałem ; ale hrabia zapewnił mię, iż list ten b}ł do mnie. Gar. Nor. 2, 12. Zapewnienie, bte üßerftdjeruug, Buftdjewng, ©tdjerfteHung; Boh. zpewnênj munitio ; Ross. yBtpenie , y/tocrotrłipeHie , H3BtcTBOBaiiie. Zapewniony ( \md. sagvilhan, sa(egurjan). Zapewniający, ‘zapewniciel, Vind. sarefnizbar, saterdmk, (zatwierdziciel) : Ross. yBh-piiTejibHbjfi, y40CT0BtpnTejbHbiH. ZAPEWNIĆ się zaimk., ftcb nerftdjcrn, ftcb loergemiffern ; Ross. yBipuTbca, cirbpurbca, CBipaTbca , (cf. zwierz)ć się) ; Eccl. HBBicTBOBamcfl.

e, de animalibus, zamilkły de plantis , quae justam staturam crescendo non atiigerunt. Cn. Th. 1584, Slov. zakrpely ; o zwierzętach mówiąc: karłowaty. Wtod. fletn geblieben, ncrbnttct, jmergarttg. Mały, guz, karzeł, zapeziały. Cn. Ad. 476. — §. Sed invenilur etiam usitatum de plantis, e. gr. "ZAPĘZIEĆ nijak. dok., stir-

ZAPĘDLIWY - ZAPERZYĆ.

ZAPĘTAĆ - ZAPĘZIEĆ.

847

etnett 51nfprung ntadtett, fyefttg beginnen. Zapędzać się do ZAPEWNE, ‘‘ZAPEWNIE adv. , zaiste, zaprawdę, pewna, biegu , do skoku. h\ Zapędził się do biegu, do skoku. ib. Poznawałem to po nim, że chciał coś więcej mówić, jak zwykł pospolicie, zapędzał się, znowu zastanawiał, zaczynał i nazad się cofał. Teat, 22. b, 91. Częstom się myślą zapędzał cieszyć cię. Ossol. Sen. 2 ; impetujn coepi, wzięła nńę myśl, ochota, eä ergriff mtd) ber ©ebanfe.

ZAPEŁNIĆ cz. dok., Zapełniać niedok., napełniając zająć ze wszystkiem , ganj auêftiücn , »Ott füllen ; Vind. vpouniti;

Sorab. l.,zapeinu. Miejsce, rktóre .ciało jakie zapełnia, nazywa się objętością ciała. Sniad. Jeog. 22

ZA PEŁZNĄĆ cz. dok., Zapełzać niedok., aż gdzie pełzaniem zajść, zaleźć, zaczołgać się; bie tiwbitt fnedjeit , btnfcr etmaS flinfriedjett ; Ross. 3anoa3Tb, 3ana;i3MBaxb. — §.

O kolorach, farbach : Zepełznać nijak, jedntl. , nieco spełznąć, fcablakować; »erbleichen, »erfd)icßeit, non garbeit.

Z APEŁZN1C cz. dok., Zapełzniać niedok., czynić, że kolor spełznie, bte garbe »erbleichen tttad;en, bie garbe auśjicben.

ZAPERZYĆ, *ZAPYRZYĆ cz. dok., perzem zapuścić, zachwaścić, zakąkolić, mit Quecfen ober Unfraut »ermachfen laffen. Kto zaperzył, zaniedbał swej na świecje niwy, ‘ZAFĘZ1AŁY, a,

Kiedy będą żyto brać insi, on pokrzywy. Pot. Pocz. 560.

Pozostałe korzenia w roli z wyki powinny się w czer-stwośoi utrzymywać , a zatym rola, jak tu mówią , powinna się zaperzyć.' Pam. 85, 1, 73. zarosnąć, bemachfen mit $r«ut, Unfraut; (Rag. piriti , upiriti ignem accendere,

pesco, przy pniu zostawam, nie rozrastam się, zapęzieję, 'zali-    lichem, mir moflen bte ©ad)e betfttt ©lafe abmad)en.    Chcąc

szeję, bez owocu bywam, nie rodzę. Mącz. Na ziemi twardej    śmiech zapić, podsunął śklenice pod usta; ale    się    za-

abo chudej bywa drzewo zapęziałe a,chropawe. Cresc. 586 ;    chłysnął. Ossol. Str. 5. piciem zadusić, er moUte    ba$    Sa»

drzewo zagorzałe. Cn. Th. 1384, (cf. zaliszałe). Ku szcze-    dtett oertrtnfen, mit 'Trinfen oertnfdjen. — §. Zapijać    co,

smakować sobie w piciu czego, ftd) eirt ©etrdtlf fdjmetfett laffen, (cf. zajadać sobie, smakować). Winkośmy łepskie zapijali. Teat. 52, 52. Zapijać, zapijać sobie, pić podług upodobania; getuütpd) trtufen, secfyeu, nad) beliebentrinfen. Chłopi po wetach zapijać poczęli. Jabl. Ez. 104. Zapijali sobie Strzelce na lepszą ochotę. Pum. 85, 1, 4045. (łykali sobie). Gdym cię szukał, abyś jadł ze mną pospołu, Rzekł mi ktoś, żeś zapijał tam wczora. Mon. 74, 678.^ — §. Zaimk. Zapijam się, ebrietati assuesco. Cn. Th. 4584. oddaję się pijaństwu, piję, rozpijam się, upijam się częściej, co raz bardziej, biorę to sobie w nałóg; ftd) bem Srunfe ergeben, trinfen, faufen. Polska się zapijała, gdy August pijakiem. Żab. 15, 75. Nagi. Kratynus tak się zapijał, że materac skórzany, na którym sypiał, często się od wilgoci jego pocił. Mon. 75, 706. — Zapiły, zapity, opiły, napity, betrnnfeit. Zapity burgrabia nie wyszumi się do jutra. Teat. 55. d, 72.' Dziecię uczyć, jest jakoby zapiłego człowieka , gdy go piwo albo wino rozejdzie a rozmarzy, trzeźwić. Glicz. Wych. J 5 b. Dziecię nie inaczej by człowiek pijany, w nim się rozum tak miesza, jakoby w człowieku zapitym. Glicz. Wych. J 5.

pieniu obierać latorośle , na którychby się okazało ‘pąkowie miąższe, a nie drobne abo zapeziałe. Cresc. 122.

ZAPĘZLOWAĆ, ZAPĘZLIKOWAĆ cz. dok , pęzlem lub pę-zlikiem zamalować; oerptitfeltt, beptttfeln.

ZAPIAĆ , f. zapieje , ‘zapoje cz. dok., Zapiewać niedok., piejąc odezwać się, dać się słyszeć pieniem o kogutach ; Boh. zakokrhati ; Vind. sapeti, sapojem, lo$Ml)en, anfangen ju fräsen, ftd) fräfienb hören laffen. Zapieją *kurzy, dzień nadchodzący witając. Jabi. Buk. M 4 b.

Pierwej niźli kur zapoje, trzykroć się mnie zaprzysz.

1 Leop. Math. 26, 54. (pierwej niż kur zapieje. Bibl.

Gd.-, niż kur dwakroć zapoje. W. Post. Mn. 165). Kur zapiał. 1 Leop. Marc. 14, 68; — *§. Zapiać, ob. Zapiewać.

ZAPIĄĆ, f. zapnie, zapnę cz.jedntl., Zapinać niedok., założyć na guzik, na pętlicę, na haftkę, spilkę; jufitöpfett, juljeftelït, iufłecfen, JUtnacfien ; Boh. zapnauti, zapal, zapinati, upnauti ;

Slov. zapaf, zapnern; Sorab. 1. zapinam; Carn. sapeti , sapęl, sapnem , sapejnam ; Vind. sapniti, fe sa-pehnizo pertifniti, spehniti , sklopiti , sprimiti; Croat. zàpet, zapinyam , zakopchiti , zakapchùjem , .zkopcbiti, kopchim, kapchim, szkup-szpinyam ; Hung, kaptsolom, bćkaptsolom ; Rag. zapêti, zapignati, zapignem, zapet- ZAPIEC, zapiekł, /. zapiecze, zapiekę cz. dok., Zapiekać gljatti; Slav, sapeti; Bosn. sapeti, speti, zapetgljatti ; niedok. ; Beh. zapecy, zapekl ; Croat, zapéchem ; Bag. Ross. 3ac'rernyTb, 3acTeriiBaTt , (cf. zawściągnąć, cf.    zapecchi ; Bosn. zapecchi, pripecchi , sta vit pecchi ap-

ścięgno) ;,(Boss. 3annyTŁ, 3anaTb , 3aiiHHaTb nogę komu    plicare ad ignem , ponere ad assandum ; Boss. aanenb ,

podbić, przeszkodzić mu, cf. pięta, sannyrbca, 3aim-    3aneKaTb; zapiekać komu włosy na papiloty, przypiekać.

HaTbcs potknąć się, utykać, 3annnaTejibiibiH przeszko-    Bndtk. einem bte $aare mit bem Srennetfeit entbrennen, Mu«

dny, 3anaTKH stopień w tyle karety; Ecd. 3annHaHie,    feilt, anfbrcljen ; Sorab. 1. zapêczzné inassalus. — Fig.

3annenie przeszkoda, zahaczenie, zawód). Dla gorąca    Zapiekać komu, doskwierać mu; einem marm macfjert, tbttt

zapinałem się i odpinałem. N. Pam. 11, 144. id) fitopfte    jufe^ert, i^m bte IpöHe IjeijJ matten. Za igraszkę sobie mają,

mid) 5U unb auf, ober: auf Ultb jit. Opony te będziesz    do żywego zapiekać chłopom. Teat. 8, 9. Znajdzie się

zapinał na haczki. 1 Leop. Exod. 28. Zapinająca się    ktoś inszy, który dyabelnie Wac Panu zapiecze, ib. 1,

szata, haftki mająca Cn. Th. 1584. Zapiąć guzik u ka-    .4 44. — § Zapiekać co, piecząc zatwardzać , gorącem

mizelki, Boss. 3acTentyTb nyrmmy y naM30M. Wchodzi    mocno ściągać, burd) $i$e f)«rt UtadjCU, »erhärten. Eduro,

szarnbelan, zapięty serwetą. Tej.it. 55. d, 82. mając za-    zapiekam, ’’‘wielmi zatwardzam. Mącz. Niebo jako miedź

piętą na sobie serwetę, mit angeftecfter, oorgeftedter ©eroiefte.    zakowane, ogniem słonecznym zagony pozapikało. Módl.

ZAPIASKOWAC, ZAPIASZCZYĆ cz. dok , piaskiem zapełnić,    Gd. 79. Zapieczenie i wyschnienie ziemi, gdyż ona zie-

zakryć, piaszczystym uczynić, öerfaiibteu ; Vind. sapieskati, mia przedtym ‘puchlna była, a w piasek się prze-fpieskam safuti.    mienia. Cresc. 65. Gdyby się takowy materyał sypał

ZAPIĆ. f. zapije cz. dok. -, Zapijać niedok. ; Beh. zapili,    w tygle, glinaby się w kamień zapiekła, i mógłby ty-

zapigi, zapjgeti; Vind. sapiti, saberlati; Ross. 3an»Tb,    giel trwać długo bez szkody. Torz. Śki. 72 (‘zakamia-

3annnaTb, saKyjHKaib ; zapić, pijąc zatrwonić; ocrtriiifen,    łaby). Tygle, gdy w piecu śklarskim postoją dni dwa,

auftrtnfen, aitt$ed)en, oerjccbcn, auffaufcn. Zapił tak wiele,    i w kamień zapieką, daleko się staja mniejszemi. ib. 62.

Zapiekły, Slov. zâpekîi ; Ross. 3aneMbiii. Kapelusz obwisł, wytarty, zapiekły kurzawą. Zab. 12, 76. stwardniały od kurzawy, przejęty nią, «erhärtet ober fłeif oottt ©taube. —• §. Zapiec ‘żywot , żołądek « zatwardzić, beit Selb Oer« fldrten, bert ©tuld oerfldrten. Gruszki cierpkie a przykwa-śne żołądek potwierdzają i zapiekają. Cresc. 58. (oppos. rozwolnić). Wiatry wysuszające pory zamykają , żywot ściągają i zapiekają Cresc. 6. ^ Na zapieczenie abo zatwardzenie żołądka lekarstwo. Śleszk. Ped. 158. Zapieczenie w żywocie , stolec

napił tak wiele , t. j. tyle winien za napój. Wiod. Cn.

Th. 1584. — § Zapić rozum , czas , troski , majątek i t. d,, pijąc zamorzyć, oertrinfmt, »ergeben, oerfattfeu. Wolisz spać, abo winem troski zapić. Hor. Sat. 255. (zalać, cf. dobry trunek na frasunek). Tak niedbały, ze zaśpi a zapije wszystkie czasy swoje, a nie tylko pamięć, ale i rozum czasem wytopi z siebie Rej Zw. 100.

strawności większą czynią.

a moc

848

ZAPĘZLOWAĆ - ZAPIĆ.

ZAPIEC

Zapił rozum. Cn Th. 1584. przytępił rozum pijaństwem, er 1jat feinen Serfłanb nerfofen. — Aliter: Zapijmy tę sprawę. Teat. 45. ct 100. Wyb. zakończmy ją butelką, kie -

ZAPIECEK - ZAPIECZĘTOWAĆ.

ZAPIEJĘ - ZAPIEPRZYĆ.

849

trudny. Cn. Th. 1384. Jjarter ©tulił, ^artîeibigfcit, Ser* ftopfung, Ser^artuug. Zapieczenie, constipatio. Spicz. 247,

( ob. Skwarny, skwarna ). Żywot zapiekły abo zatwardziały. Sienn. 574. Zatwardzenie albo zapieczenie exkre-mentów pochodzi z wielkiej gorącośei wątroby. \ Comp.

Med. 213. — §. Zapiec się, cierpieć zapieczenie w ży-    Chrystusową naukę ludziom podawał, którą gotów był

wocie, mieć stolec trudny ; an Berfłopfuitg leiben, oerjfapft    śmiercią swą potwierdzić i zapieczętować. Buz. Hst. 105.

fein. Czopek z mydła zrobiony mocno wyciąga nieczy-    Jatwieżowie wolności swoje i ojczyzny swobodę zarazem

stości z żywota, a zwłaszcza gdy się kto bardzo zapie-    śmiercią mężną, mężni mężowie, zapieczętowali. Slrgjk.

cze. Spicz. 111. Czopek z soli z miodem czyni stolce    291. Świętą śmiercią żywot święty zapieczętował. Sk.

wybornie, gdy się kto zapiecze, ib. 133. — Gdy się    Zyw. 226 b. Fabiusz dygnitarstwa wszystkie z wielką

koń zapiecze. Hipp. 150. roamt fidj bag ^ferb oerfängt, 'sławą przeszedłszy, i censura je poważną a ozdobną oerfdjlägt, bag .^erjgefpann befommt. Zapieczenie się gnoju prędko konia zgubić może. Kluk. Zw. 1 , 198. Piguły z rzepniku zapieczeniu końskiemu, gdy ‘pochodować abo gnoju puszczać nie może , są pomocne. Syr. 277. ^HUcn gegen bag £>er$gefpann, gegen bag Berfajtgen, Berichlagen ber ^Pferbe. — $. Krew' się zapiekła, krew’ się spiekła; bag Blut tft geronnenem ©totfung geraden, fłocft. Tu si-ność, i naprzeciw serca krew zapiekła. Bul. Ow. 213.—

Zapiekła się rana; Eccl. aarieiuaca patta; crustam duxit vuinus. Cn. Th. 1384. zastrnpiła się, zaskorupiła się, zaskwarzyła się, zasklepiła się , bte 2Buttbe tft oerljarfdjt.

Sposób, żeby się rana rychlej zapiec mogła. Hipp. 27.

Rozpalonym żelazem zaskwarzyć albo zapiec rany albo apertury koniowi. Cresc. 550. bent ^ferbe bte SBmtbe’oer*

Ijarfchen, bebrennen. ZAPIECEK, cka, m., miejsce za pie— ZAPIEKŁY, ob. Zapiec.

ceni; Hoss. aaneuetCB, ber ^laj) Winter bent Ofen; ©ädjf. ZAPIĘKNIĆ , ZAP1ĘKSZYĆ cz. dok., Zapiękniać, Zapiększać bte £)i)Ee. Cn. Th 1581. et 1591. Z zapiecka wyskoczył.    niedok., zakrasić

Tr. z za pieca, hinter bent Ofen fieroor. — (ZAPIĘCIE, ob.    nern, fchön bebetfeit, bemänteln.

Zapiąć). — ZAPIECNY, a, e, za piecem będący, hinter ZAPIELAC, ob. Zapleć.

bem Ofert bcftnbltd); Boss. sanenHUH. ZAPIECNIK, ZA- ZAPIELGRZYMOWAĆ cz. dok., pielgrzymując zajść, zawę-P1EC0LEG, a, m., który za piecem lega, leżuch, le- drować ; alg Çilgcr big mohtn roanbern , big wohin rualfarthen. gart, legawiec, domak, domator, leń, leniuch; ein ZAPIENIĆ cz. dok., 1. ZAPIENIAĆ niedok., praną zapełnić, Ofenbocfer, Bärenhäuter. Teraz to się zda rzecz dziwna znpiecolegom , iż Rzymianie z Palemonem do Żmudzi przyżeglowali. Slryjk 71. Zapiecnik (miano kota) na tę podróż się zatrwożył Kniaź Poez. 2, 119. ZAPIECZENIE , ob. Zapiec. ZAPIECZĘTOWAĆ cz. dok. , Zapieczę-towywać czestl., zapieczętowuje pr. contin ; Boh. et Slov. zapecetiti; Vind. sapezhatati, sapezhati , sapezhierati, sa-pezhirati, sasnaminuvati (cf. znamionować), opezhatati;

Carn. sapezhatiti ; Cropt. zapechatiti, zapechachńjem ;

Hang. megpetseleni ; Bosn.-zapecjatiti ; Rag. zapecjatiti, zapecjattiti ; Slav zapecsatiti ; Boss. 3aneqaTaTb, sanena-TbiBatb, oneuaTaTbj onenaibiBaTb ; Eccl. saneuaT.itTb,

3anenaTJitBarb , 3aneiiaT;ifeBaio ,, 3anenaTHBato ; pieczęcią zamknąć, zawrzeć, zatwierdzić; juftegellt, oerftcgelit, be= fiegeln. List zapieczętować. Ld ; (oppos. odpieczętować , rozpieczętować). Kiedy kto umiera, tedy sąd obowiązany w przytomności dwóch świadków zapieczętowanie pozostałego majątku urzędownie przedsięwziąć , t. j. tak nazwane sądową obsygilacyą uczynić. Gal. Cyw. 2 , 269. bte gerichtlicheBerfiegelung. Orchan zapieczętował traktat z Ragu-zanami obyczajem tamtego wieku, t. j. rękę własną umoczywszy wszystkę w inkauście, położył na papier. Ktok.

Turk. 81. zatwierdził, beftegelte, beftätigte. — Fig. tr. Za-

Slownik Lindeg» wyd. S. Tętn VI.

twierdzić, zakończyć; beftegeln, befrńfttgen, befefłtgen, Be* ettben, befdjließen. Z tą garścią, albo mi Turcyą zwojować, Albo sławę i przeszłe te zapieczętować Krwią zwycięstwa. Tward. Wł. 60. Tomasz Kantuaryeński, kościelną wmlność i naukę krwią zapieczętował. Birk Dom. 1.

zapieczętowawszy , syna wątpliwej czystości zabił. Warg. Wal 189. (ostatecznie uwieńczywszy). — (ZAPIEJĘ, ob. Zapiać). — ZAPIEKAĆ, ob. Zapiec. ZAPIEKACZ, a, m., który drugiemu zapieka, doskwieracz, ber einem warnt macht Bndtk, ZAPIEKANKA , i , ź., n. p. Sól warzoną czasem w beczki bez żadnej formy składają, a ta zowie się zapiekanka. Nar. Hst 4 , 289. gemeineg StochfalJ. — §. Doskwieranie, dopiekanie, dokuczanie; bag ipetjhna* (hen, Buffen, Öuäflen, ^lacîen. ZAPIEKŁOŚĆ , ści, ź., ZAPIEKLINA», y, z., zapieczenie krwi, żywota; Berhar* fchmtg, Berjtocfuug, Berhärtung, Berftopfnng; (Boh. zapecka na pół upieczona gruszka, śliwka i t. d. ; Croat, zśpek , pripek * rdza w zbożu). Lekarstwo to dając pić dzieciom, żywot z zapieklimy miękczy. Sienn. 279, ob. Skwarna,

zabarwić , pięknie zagładzić ; nerfchö*

pienistym uczynić; Rag. zapjeniti, befchiumten, perf<häu» men, ooll fthäumeu, fchaitmig machen pr. et ßg. tr. Zwraca sie dzik, pysk otwiera, kły O'itre zapienia Dmoch. II. 2, 217. Zapienić się, ZAP1ENIEĆ ; Boss. 3antHHTbca , 3antHHBaTbca, fcbaumen, poll ©cbaunt fepn. Zapieniony* zapieniały, n. p. Psów mnóstwem dziki zapienione Pędzi w parkany zewsząd obstawione. Mon. 70, 805. Szedł Swaran, jako potok zapieniały, Co góry wzrusza, r -ie drzewa i skały. Kras. Oss C 3. (pienisty, pieniący się). — \. Transi Grunta miastu przyległe posoką zapienię, A szkarłatną powodzią bystry Tybr zrumienię Zub. 8 , 554. Koss. (zaleję, zaczerwienię). — * Aliter : Lecz się to wszystko, gdy zechcesz odmieni, Skoro twa flota w morzu mym zapieni. Chrośc. Ow. 19. do morza mego za-płynie, zawita, w morzu mern bałwany wzruszy, fo* halb betne glotte mein ÜÄeer fchätimen macht. — ‘g. Rolnik dobrze zapienia, Go mu bóg da z wiecznego swego opatrzenia. Klon. Wor. 77. pieniąc się, pocąc się, znojąc się zarabia ; mit fchäitmeiiben ©^meijfe oerbtenen, erarbeiten, erbüffeln. — (2. ZAPIENIAĆ dok , ob. Pieniać, pr.twować).

ZAPIEPRZYĆ cz. dok., Zapieprzać niedok., pieprzem zaprawić, mit Pfeffer anmacben ; Bosn. zapapnti ; Dal, za-papriväm ; Croat, zaperprûjem.

107

850

ZAPIERAĆ - Z APINAG Z.

ZAPINACZKA - ZAPISAĆ.

ZAPIERAĆ, 1) ob. Zaprzeć, 2) Zapróć , 3) Zaprzać, *za-    I) ZAPINACZKA, 2) Zapinaczka, zapinka, zapinadło , ob.

przajać. ZAPIERACZ, a , m. , §. 1) zapierający co, za-    Zapona, zaponka.

porą zamykający, zawierający; ber 2Sw(tntmler, 3uft(immer, ZAPIORĘ , ob. Zaprać. ZAPIPIĆ, ob. Pipić.

SSermacIjer, SSerfperrer ; y ind. sapervez, sapiravez , sakle- ZAPIS, u, m. ; Bosn. zapis, upsanj ; Sorab. 1 zapiszmo, novez , f. sapirarza , sapervka. — §. 2) Zapieracz, który    (spis, rejestr); Hag. zâpis ; Bosn. zapis, nadpis inscrip-

się zapiera czego, inficiator. Cn. Th. 1384. W lad. ber    tio • Hoss. 3anncE, (3anncKa, 3aimconKa notatka, 3aniic-

gaugtter, ^Serläugner, $Iblaugner; Sorab.1. preyitźlr ; Cam.    rh dziennik, pamiętnik); zapisywanie, zapisanie; ba§

tajitvz; Vind. tainik, f. tainiza (cf. tajnik, taicie!), satai-    SUtjjcbreiben, (Etnfdjreiben, SSerfdjretben, 5Serjeid)nen, (Eintra*

nik, vtajovez, f. satainiza, sanikavez ; Croat, taynik, tai-    gett; zapis, pismo którym się drugiemu co zapisuje, btC

tel, zatajnik, zataitel, f. tajnicza , taitelicza, zatajnicza,    SSerfdjretfmug. Zeznaję tym zapisem moim. Tr. ; własnej

zataitelicza ; Hag. njékavaz; Bosn. nikavaç, zatajnik *r    ręki zapisem, ib., (cf. podpis). Zapis na dług, cyrograf,

Hoss. OTpimaieat». Zapieracz boga; Boh. zapraboh, ate-    ob!ig , ©cbulböerfd)retbung; Ecel. 3aeMHaa 3anHCL, Kaóąja.

usz , bezbożnik. ZAP1ERADŁO, a , n. , wszystko co do    Pożyczył mu srebra pod zapisem albo na oblig. Sk. Żyw.

zapierania drzwLsłuży, zapora; eilt 33orlegebannt, unb aHe3    2, 333, {ob. list zapisny). Jeden drugiemu więcej na

trcrê junt Slcrrammeln, IScrfperren bient, etn ©perrbaunt, ein    słowo wierzył, a niż na zapis; a jeśli przyszło do za-

jftiegel, eine ©perrjtnuge; Sorab. I. zapieradw'o , zapirad-    pisu, patrzajże wiele go w starych aktach, kilka wier-

wo hamulec.    szów najdziesz; a dziś będzie arkusz, a przecię się nań

ZAFIERDNĄĆ, ZAPIARDNAć, zapiardł cz.jedntl., Zapierdzieć    zapłaty przeczekasz Falib. O 2. Dłużnik, który pewne

niedok., crepilim reddere, popuścić wiatru, zapierdzieć.    sumy pieniędze podług swojej chirografy albo urzę- '

Marz. ftmdtctt lafctt, ftflett, t)0tt ftjten,    dowej “zapisy winien.... Groick. Obr. 187. — Zapis

ZAPIERZCHNĄć, ob. Pierzchnąć. ZAPIERZGNAĆ, ob. Pierz- sądowy, grodzki, ziemski, n. p. Uczynić zapis na gnać. _    100,000 złot. dla żony. Bndtk. geridjtlicfye Serfdjretbung.

ZAPIERZYĆ cz. dok., Zapierzać niedok., pierzem zapełnićj    Zapisem grodzkim ten kontrakt spisany. Tr. — Zapis,

t)0tt $ebem mad) en, bcfebent. Zapierzyleś mój kapelusz.    zapisanie się przeciw komu. Cn. Th. 1384. (prolestacya).

Tr. — £. Piórami osadzić, beftebern, mit $ebem beferen.    Zapis, zapisanie, zapisowanie czego w xiegi publiczne.

wwiedzenie , wciągmenie ; bte (Einregiftrirung, (Einstellung in bte 3tcten. — Zapis, zapisywanie kogodoxiçgi, do listy, wpis, ba§ (Einfdjreibcn. Zapis uczniów, mających uczęszczać na nauki publiczne. Czas zapisu , xięga zapisu.

ścielną. Tr. — Zapis testamentpwy, legat, odkaź; b(l$ 3Serfd;rctben, b«3 3SErma^En, bte SErf^eeibimg, baö Segat ; Vind. savdielstvu , sadielbanje ; Hoss. pfl4a (cf. rozrządzenie), 3aBtinaHie. Kiedy komu część dziedzictwa, nie taka, któraby się do całego spadku ściągała, lecz tylko jaka rzecz z dziedzictwa, suma albo prawo będzie odkażane, zowie się legatem czyli zapisem. Gal. Cyw. 2, 151. — Zapis, zapisanie gospody, napis na domie go-ZAPIĘTNOWAĆ, ZAPIATNOWAĆ    cz. dok., piątnem zażedz,    sPod? komu ukazujący Cn. Th. 1384. bte    Quartiers

bebranbntavîen; Hoss. 3anaTHaTb , 3anHTHbiBaTt.    f^retbung, ba$ ÖitarttErbtHet.— Zapis listu, podpis listu,

ZAP1ETÜZYG, ZAPiĘTROWAĆ, ob. Piętrzyć.    raczej naPis Rstu > adres, bte 3luff^rift, 2Ibbreffe etneä

ZAPIĘTY, ob.    jZapiąć. Po ZAPIĘTE    /po‘za    piętę,    n. p.    -tfrjefeŚ.    Zapis tego listu,    lubo się w    mm chrzesne    moje

Przewiązka    tych sandałów między    palcami    i po    zapięty    imiona    znajdują, tak był    niepodobny    do mego prawdzi-

przechodzi. N. Pam. 21, 270, ‘ ob. Pięta.    weg° zapisu, iż list ten, nie czytając, oddać chciałem;

7Anm/. i    r. ■.    Tr i di i a TVïf K    *; ⁴ 2    v p    ale hrabia zapewnił mie,    iż list ten    był do mnie.    Gaz.

ZAPIJAŁ, ob.    Zapić.    ZAPIJA li KA,    i , z.. zapname, brtê    AT a    ia ¹ niań    *    j i t    a.

*»*; ßo«. Lol. oi. Pijatyka.    . ZAP,S kC'J “P¹⁸"    **• •

\    ,    f    częstl., Zapisować contin., zapisuje pr. contm. ; Boh.

ZAP1KNĄC cz.jedntl., zakłóć, zapi hnąć ; Ijtneinptcfett, btttettt«    zapsati,    zapiśi,- zapisowati, upsati, upjśi ; .Sorab. 1. fa-

ftec^en , ocvffec^ett, oerptcfeit, Cioat. zapikâvam.    piszacż ,    zapischu ; Vind. sapilati , vpifati, dopifati, sa-

ZAP1LOWAG, cz. dok., piłą lub pilnikierq zatrzeć; Croat.    fhribati;    Croat, zapiszati, zapiszâvam , zapiszavati ; Hag.

zapilkavam ; Hoss. 3anHmn>, 3annjiiBaTb , verjagen, ver*    zapîsati ;    Bosn. zapisali ; Boss. sanucaib, 3anncbiBarb; —

feilen.    zapisać co gdzie , pisząc zanotować, wciągnąć pismem ;

ZAPIŁY, ob. Zapić.    etnf^retben, fdjrtftlidj anmerfen, etittragen. Wziął przed się

ZAPILŚN1G. ZAPILŹN1G cz. dok.,    pilśnią zakryć, verftljen,    te rzeczy tylko pisać,    które są dowodem    zapisanym

mit $tlj jubetfen.    wzmocnione Wys. Aloj. 466. piśmiennym, na piśmie,

ZAPINAĆ, zapinanie, ob. Zapiąć.    ZAPINAGZ, a, m., który    fd)riftlid)e Semeije. Rytmy    Petrarka podały potomności pa-

zapina, ber 3»fnbpjer, 3ubafer ,    3u^^2r- w ro^z źeńsk.    mieć piękności Laury,    którą w nich zapisał.    Teat. 24

.Lotem strzały zapierzacie, A nas o śmierć przyprawiacie.    Cn. Th. 1384. oblatowanie

Jak. Baj. 54. (lotnemi piórami strzały osadzacie). —

Zapis • w metrykę ko-

Herald. Zapierzyć herb hełmami. Tr. — Zapierzony « zapyrzony, zaperzony, ob. Zaperzyć się. — §. Zapierzyć ścianę, przepierzyć, przepierzenie dać, ettte letcfjte ©d)eb betuaitb jiebeit. Po drugiej stronie drzwi, między podeszwą i ścianami, ma także komorka być zapierzona. Torz.

Skł. 16. Zapierzenie, cratitius paries. Cn. Th. 1384. eine ©attennanb ,• $ad)tvanb, letzte ©^eibemanb, Vergitterung,

9lbjcbeuérung.

ZAP1ESCIG cz. dok., Zapieszczpć niedok., pieszcząc zepsuć, verjarteln, mit Barteln »erberbeu ; Vind. sazartlati, srahliti, samehkati , smehkati. ■>

45. Czart, piśmiennie uwiecznił, ftfyrtftltd) nereroigen. —    H3iMCWBaTb, HanwcaTt, HaiwcHBato, (cf. napisać). Za-

§ Zapisać kogo , ^wciągnąć kogo w spis, w* listę, wpi-    pisać całą stronę, cały arkusz czym, Bndtk. Zapisał już

sać go; einen moju etnfdjret&en, auffcbreiben, eintragen in    tę librę papieru. Ld., (cf. zabazgrać). — § Zapisać się,

bie gifte, in8 ^rotocotl. Pewny stolarz wziął od ubogich    zatopić się, zapuścić się w pisanie, ftd) ins ©cbretbett

rodziców syna, dla nauczenia swego rzemiosła, i zapi-    vertiefen.— (ZAPISKAĆ , ZAP1S1NĄĆ, ob. Zapiszczeć). —

sal go sobie podług zwyczaju na lat pięć za chłopca.    ZAP1SNY, ZAPISOWY, a, e, od zapisu, zapisany, za-

Mon. 68, 142, Zapisać co do rachunku, zapisać w ra-    pisywaniu służący; ©ittfd)retbe =, 6infd?rei0itng§ *, SSerfcbrei*

chunki » wciągną# w rachunek, in bie 3łed)nmtg eintragen.    buttgê ; Boh. zapisnÿ ; Boss. 3aiMCHUH. Ktoby chciał za-

Zu pisuję w xiegi » wwodzę cq w xięgi prawne^ Cn. Th.    p^ sprawować „ mana siebie dawać list zapisny pod pie-

1584. et 1501. oblatuję, in bie 2lCten einfragen, einre*    częćią swą. Stat. Lit. 257, (Boh. zapisnÿ list, ob. Zapis,

giftriren. — §. Zapisać co komu, na piśmie przeznaczyć    oblig , cyrograf). Kto pieniądze swe odbierze, ma dru-

co komu; einem etmaê üerfc^reiben, f#riftlicb beftimmen,    giemu list zapisny wrócić, ib. 258. Ten, któremu część

norfibretbett, auSfcbretben. Zapisuję komu gospodę, Cn. Th.    majątku po zmarłym, zapisem jego odkażaną została,

1584. Quartier auSfcftreiben , anmeifen. Naznaczono nas a    zowie się legataryuszem albo dziedzicem zapisowym. Gal.

zapisano gospodę na ‘ezelech naszych. Rej. Post. U u A.    Cyw. 2, 151. Dobra zapisowe. Nar. Hst. 6, 254. (na

Badby był samego sułtana wprowadził do naszego obo-    których się kto zapisał, na których co zapisano, cf.

zu; śmierć zakroczyla , która mu nowe obozy, nowe sta-    ewikcya). — Zapisne, ego. Subst., n., płaca od zapisu,

nowiska między anioły i rycerstwem onem wysokiem    (£tnf#retbegelb, 33erf#reibegelb, ©inf#retbegebnbren, 23erfcbrei*

niebieskiem zapisała. Birk. Krz. Kaw. 3. — Zapisać le-    bungégebübren. Uciążliwe wyciąganie myt i zapisnego. Vol.

karstwo, receptę « przepisać komu, einem ein jReccpt,    Leg. 4, 15. ZAPISYWAĆ, ob. Zapisać. ZAPISYWACZ,

eine Slrjcnet) öerf#retben, nerorbnen. Doktor choremu takie    a, m., kt^ry zapisuje, ber (Sinfe^reiber, SSerfcbreiber ; Boh.

lekarstwo, taką receptę zapisał. Tr. Zapisać komu opie-    zapisnjk ; Vind. sapifar, sapifavez.

kuna, na piśmie wyznaczyć; fcbriftlidj einen Słormttnb er- ZAPISZCZEĆ cz. dok., Zapisnąć jedntl., Zapiskać niedok. , nennen, anorbnenj, beftimmen. Każdy opiekun tak zapisany    zacząć piskać, zacząć gwizdać niedok., anfangen ju ptpen,

jako i przyrodzony, inwentarze dóbr sierot ma poczynić.    Jlt pfeifen ; Boss. 3annKaTb, 3aay4«Tb. Przywiodę złe rze-

Vol.Leg. 2, 693.-—Zapisuję posag, wiano. Cn.Th. 1585.    czy na Jeruzalem, iż ktokolwiek usłyszy, zapiszczy mu

zapisem moim zapewniacm , stwierdzam; Vind. sapifmati,    w obu uszu. 1 Leop. A Reg. 21, 12. Radź. Jer. 19, 3.

f pifmam saprizhati, poterditi, nerfdjreiben, fcbriftli# ner=    (zabrzmi mu w obu uszach jego. Bibl. Gd.) ; zadzwoni

fiebern. Zapisuję co komu, caveo alicui pecuniam, sum-    mu w uszach, e£ ttnrb ipm tu betjben Qfmät gälten, biß

mam. Cn. Th. 1585 Zapisuję się komu * na piśmie się    £)l)rett merbeu tl)tn flingen.

‘obowięzuję, fief) fcbriftltcb »erpichten, ft# i)erf#reiben. Za- ZAPIZMOWAĆ cz. dok., piżmem zaprawić, wonią piżmową pisuje się ‘żenie na majętność, dotem in fundo colloco.    przejąć, zaparfumować ; mit Stfam nto^lrieć&enb machen,

Cn. Th. 1585. Zapisuję się na czym, obligo mea bona    bur#bufteit, parfümtreu. W zapiżmowanej skrzynce, co je-

se’ïpto cuipiam. ib. Zapisuję się z duszą, n. p. złemu    dno z niej wyjmiesz, każda rzecz piżmem “wonią. Sk.

duchowi ; Carn. perdusham se , ft# bent 23öfen t)crf#reb    Kaz. 85. — Fig. Dusza nasza ‘zaczynić się ma , opuszyć

ben mit 8eib uub,@eele. Zapisywano się krwią dyabłom ,    i zapiżmować Chrystusem> Sk. Kaz. 85.

a dyabeł wszelkie wygody za to przez czas czynił, duszę ZAPŁACIĆ, f. zapłaci, zapłacę cz. dok., ‘Zapłacać niedok.; jednak zapisaną po śmierci porwał. Czack. Pr. 2, 94. —    Boh. zaplatiti ; Sorab. i. ząpwatzu; Ross. 3aiMaTHTb ,

Zapisać co komu testamentem, w testamencie ; Vind. sa-    pacManiTb , pacnaaniiBaîb ; ÊccL^aMantiBaio ; płacąc za-

dielfhati, savdebti, safhafati ; Boss. 3aBtm.aTb, einem im    spokoić, uiścić; bejahen, abjablen, ©#ulben abtragen,

Mówimy, żeśmy dług zapłacili, chociaż wziąwszy my ‘mincą, zapłaciliśmy talarami aho czerwonemi. Gorn. Sen. 406. Bydło gdy kto w cudze' zboże puścił, i szko-dabyby b\ła dowiedziona, powinien ją pan według uznania chłopów one) wsi zapłacić. Szczerb. Sax. 40. pieniędzmi wynagrodzić, ben ©tbabett bcjablett, mit ©elb erfejjen, gut machen, entfebäbigen. Zapłacenie czyli zapłata rany, bicia , (ok. Basarunk). — Kredytorowie dobra jego wszystkie przedali, i sobie zapłacili. Warg. Wal. 221. swoje pretensye zaspokoili , fie fm^en fidj bejablt ge« mad)!. — Zapłacić za tow’ary, Boss. 3anjiaTHTb 3a TOBa-pu; zapłacić za wexiem, no BeKC^K> 3anjiaTHTb. Bóg zapłać! panie boże zapłać ; Ross cnacnóo , bóg wynagrodź, boże oddaj, ©ott be$al)lê! oergeltô ©ott! Nie mam co inszego dać twej pańskiej osobie, Okrom dwu słów: bóg zapłać! Groch. W. 603. Wszystkie wysługi uspokajał, przez: bóg zapłać! Ossol. Str. 4. (zbyć słowami,

ZAPISAĆ.

Z A P I S K A Ć - ZAPŁACIĆ.

851

îeftamente '»erf#rciben, öerma#en. Zapisuje co na testamencie, odkazuję, leguję. Cn. Th. 1385. Zapisuję co komu u kogo. ib. Zapisany, legowany, odkażany /ioss. aaBtmaHHbiH. — Zapisuję się przeciw komu , na piśmie protestuję się , f#riftli# gegen jemauben proteftiren. Zapisanie się przeciw komu. Cn. Th. 1584. protestowanie się, protestacya. — § Zapisać co do kogo, zaadresować, podpisać; fdjrtftltd) an einen abreffiren, an ibtt über« febreiben, bie 5Iuffcbrift an iim richten. Zofia odebrała pak jeden, który był do niej zapisany. Zab. 14, 531. —

§. Zapisać co zkąd, pismehn sprowadzić; etlM§ mober oerfdjreiben, fomnteit taffen ; Vind. persapifati, perdopifati , skus pifme poklizati ; Boss. BbinncaTb. BbinacbiBaio, (cf. wypisać). Zapisz te towary z Lipska. Tr. Zapisał guwernera dla dzieci z Paryża. Bndtk. — $. Zapisać, pisząc zapełnić, zużyć, wypotrzebować ; ooU fd)reiben, attffd)ret« ben, »erfdjreiben, verbrauchen im (Schreiben ; Boss. ncmicaTb,

tęchnąć, zaklęsnąć ; fia# ober platt werben, entfallen. On roztył, a drudzy ‘prze zaplaskłe boki zaledwie się ruszyć mogą. Smotr. Ex. 6. ZAPLASZCZYĆ cz. dok., płaskim uczynić , platt ntacfyen, flad) ntad)en.

oświadczeniem, podziękowaniem). Wprzód trzeba dać, niż bóg zapłać słuchać. Pot. Pocz. 220. Za bóg zapłać nie wiele kupisz. Zegl. Ad. 57. Cn. Ad. 17. (darmo nic, brząkać tu trzeba; bez pieniędzy na targ, bez soli do domu). Jaki pomaga bóg, taki bóg zapłać * jakie po- ZAPŁASZAC, ob. Zapłoszyć.

oplâtka (cf. opłataj, auplat, auplątek; Sorab. 1. fda, zda, zdeyicżka ; Vind. mesda ; Hag. zaplâchja, piata, plâchja, (ob. Płat, płaca); Slov. mzda, (ct. myto) ; Bosn. zaplata, dar koji se daje onim , koji dobiu tarcjuchji bravium ; Ross. 3anjara, 3arwaneHie , BumiaTa, Bunaann-Bame (ob. Wypłata), pacnaaia , paciwateme, paciua-nHBaiue, onaaia, onaaneine, pa34taKa (cf. rozdział, rozdzielić), MoropeifB, Moroptm; Eccl. ocpoKt, (cf. ‘obrok) ; zapłata, zapłacenie, i to czym płacą; baé 2Iuöjai)leu, bie 2Iu3$a&lung, ba$ Śeja^len, bie 341ung. Late patet haec vox: Zapłata za kopią, płacą, zapłata za robotę, myto, Sorab. 1. dźelna zda; Vind. delaunu plazhilu, mesda, 8ol?n, 2Łl>ettMoljn. Zapłata za złe, karanie , Soflrt, Strafe, zapłata za dobre, podarek, upominek; 8of)it, SMoiptiing. Cn. Th. 1385, (cf. nagroda, wynagrodzenie). Zapłata dzienna. Cn. Th. 1385. $tàglül)tt. Najemnicza zapłata, ib. (cf. myto, najem). Zapłata od roboty rzemieślnikowi, ib., SJïacfierlüfm, Slrbeltülü^n. Bodaj to w takiej służbie trawić lata, Gdzie pewna zasług nie chybia zapłata. Zab. 14 , 96. Nar. Jaka robota, taka zapłata. Bratk. 0 2. (jaka praca, taka płaca). Jeśli dobra robota, dobra i zapłata. Brbst. Nauk. H 8." Własną swoje zapłatę ma każda robota, Inszą ‘zawżdy stateczność, a inszą niecnota. Rej. Wiz. 107. — Aliter: W zapłacie wziąć co, in solutum accipere. Cn. Th. 1219. tu 341ung, on 3<^lung, ftatt 3afilung annefmten, Monmten. W zapłacie dać, przyjąć, wziąć towary. Tr. — Aliter: W zapłacie, w nagro-gdzie; aI3 SoflU , jutu Sofllte. Obietnice jakieś bezskuteczne ma w zysku i w zapłacie. Mon. 70, 650, (Sorab. 1. zapwalżenite solubilis , płatny).

ZAPLATAG, ob. Zapleść, zaplotę. ‘ZAPLATAĆ, ob. Załatać.

zdrowienie, takie podziękowanie. Mącz., Slov. gaki po- ZAPŁATA, y, £., ZAPŁATKA, i, i., zdrbn.' Boh. zóplata, mahabóh , taki bodaj zdraw. Bóg wam zapłać za wasze

• dobre serce. Teat. 54. c, A 2; cf. niech wam bóg za to. da wszystko dobre. ib. 54. Cd 2. Szkapa ta nie stoi za bóg zapłać. Hak, Pob. B 2 ; i pomaga bóg nie dałbym za nią. Bielaw. B 2 b. (i darmobym jej nie chciał).

Bóg zapłać, nie złe i to. Teat. 24. c, 91. (lepiej rydz, niż nic). Bóg zapłać, daj jeszcze ! Cn. Ad. 29, (cf. kto wziąwszy pilno dziękuje , ten się znowu wziąć gotuje).

— Aliter, fig. tr. varie: Nagrodzić, odwetować; bejahen, lohnen, entnehmt, »ergehen, »erfefjen. Grzechem grzech jest zapłacony. Bardz. Trag. 344. Moją laską zapłacę tym liultajom za serenadę. Teat. 13, 63. Nic dobrego jeden urągał się z ubogiego , który mu też tern zapłacił: nie ubogiego, ale złoczyńcę wieszają. Budn. Apoth.

36, ( cf. odgryźć się ). Już ci *na to zapłacono, iż to jest szczera potwarz twoja. Pim. Kam. 152. (odpowiedziano, na odwet wskazano). Zapłacę ci to, zapłacisz mi to, zapłacisz mi za to, będziesz miał ode mnie, nie darujęć ; Slov. zaplafim (i to.

ZAPŁACZĘ, oh. Zapłakać.

‘ZAPLAUZ się, [/. zaplągnie się 2] zaimk. jedntl., [zabłąkać się > ftd) »ernten , cf. zapłątać się; cf. Eccl. nv!;i|ib tu-mnltus 2j, n. p. 1 że się nieco bożków było zaplągło u Jakóba przez Rachel z Syryi odLabana, wszakże wszystkie one bożki Jakób zakopał pod dębem. Gil Kaz. A a 5.

ZAPŁADZAC, ob. Zapłodzić.

, za-

płakuje pr. contin. ; Boh. zaplakati, zapłaci ; Slov. za-płakciwóm ; Rag. zâplakkati; Ross. 3an.iaKaTb, BOcruaKaTb, npocjie3HTbca, B03pbiAaTb , 3apu4aTb , 3aptoMHTb ; zącząć płakać, łzy toczyć-; ju meinen anfangen, loêmeineit> tu î^ranett attêbrc^ett. Wolno zapłakać, ale nie kwilić i lamentować. Pilch. Sen. list. 2, 54. Pompejusz , uchodząc vaik ątAĆ z bitwy, nie westchnął, nie zapłakał. Bardz. Luk. 126. J L ‘’

(łzy nie‘kanał). Płaczę ja, wkrótce i ty zapłaczesz. Teal.

18, 130. Zapłacz żono miła, Zapłacz, wiernegoś męża utraciła. Kras. Oss. D 4. Zapłacz wprzód, a zapłaczę i ja nad twą biedą, Lecz wiem , że słowa z serca nadęte nie idą. Dmoch. Szt. R. 55; si vis me flere, dolendum est piiinum ipsi libi. Hor. — *$. Zapłakać kogo « opłakać, opłakiwać, einen bentctttcit. Użalenia godny, kamieńby go zapłakał. Cn. Ad. 1222. Nie jednego człowieka tak bardzo kobiety popsują, że go ledwie kamień nie za- ZA PŁAW, u, m., zapławianie , i to co się dokąd zapławia,

wodą spuszcza; baä ^inflüjkn, ba3 §ingcflöjhe ; (Boh. za-plawa » zamęt). Wisła żarliwym nurtem swoje zapławy zakrętne Wszem w uszach zaszumiewa, pędząc wody mętne. Chodk. Kost. 3. ZAPŁAW1Ć cz. dok. , Zapławiać niedok., pławiąc zapuścić, big wohinter ÿerabpjkn. Za-pławiały nas fale. Przyb.-Milł. 315.

ZAPŁAZAC, ZAPŁAZAG się, zapełzać się, zaleźć aż gdzie, fctó rootyinter frieden; Vind. saplasiti, salesti , sapusiti.

852 ZAPŁACZĘ-ZAPŁASKNĄĆ.

ZAPŁASZCZYĆ-ZAPŁAZAĆ.

ZAPŁAKAĆ, f. zapłacze med. dok., Zapłakiwać częstl

f. zapłacze cz. dok., plącząc zawikłać , zamącić pr. et fig. tr. ; »erfreu, üent)irren, »errcicfeln ; Ross. 3anyTaTb, 3anyrbiBaib. Zaplata nogi wino, piwo, szata; tentât vinum gressus, impedit fluxa vestis pedes. Zaplata się komu język. Cn.Th. 1385. Język mu się tak bardzo zaplątał, że żadnego nie mógł wymówić słowa. Tr. Tel. 455. szedł mu język jak w pantoflach , jak na trepkach, młynkował językiem, er lallte faum; (Ross. 3an.iyiaTbca zabłąkać się, 3anayTOBaTbca stać się oszustem).

płacze. Hour. Sk. 450. — jj. Zapłakać oczy, bie Sluąen • »erroeinen. Zapłakane ociera powieki. Wad. Dan. 53. Zapłakany: Croat, zaplékan lacrimabundus, »ertüetnt.

ZAPŁANIAĆ , oh. Zapłonąć, Zapłonić.

ZAPLĄSAĆ, ZAPLĘSAĆ, f. zapląsze cz. dok., zacząć pląsać, pląsy stroić, gaufelnb ju tanjen anfangen; Ross. 3a-iMBcaTb , B03naacaTb, B03iMHcanie.

ZAPLASKNĄĆ nijak, jedntl., Zapłaszczeć dok. , płasko za-

Haarflehten, geflochtene 3öpfc. Kobiety aby się z skromnością ubierały, nie z zapletaniem abo złotem. Budn. 1 Thim. 2, 9. (nie z ‘trafionemi włosami. Bibl. Gd., nie z fryzurami, z kędziorami). — §. Fig. tr. Zawiklić , zaplątać, zagmatwać, zamotać, zaplątać, zamącić; »errett, oerftricfeit, oermicfcln, verwirren. Myśl swą zaplecie sprawami nikczemnego świata tego. Rej. Post. G g g Z. Już to czart zaplecie a ‘uwikle myśl .człowieka < takiego, ib. Ccc Z. Jeśli się tu zapleciesz za żywota swego, a nie znajdziesz tu miłosierdzia u pana swego, już tam nie * wyżebrzesz nic na wspomożenie sobie. ib. K k 4. Dosyć jest zacnych Judzi na świecie, którzy się uniosłemi a zaplotłemi rzeczami nic nie bawią. Rej. Zw. 100 b. Wasi tak tu rzecz zapletają , iż czasem nie rozumiesz , czego chcą. Hrbst. Odp. E e 5 b.

ZAPLEŚN1Ć cz. dok.

ZAPLEĆ, /. zapielę cz. dok., Zapielać nicdok., zacząć pleć, pieląc zająć; anfangen ju fetten, oerjäten ; Ross. 3anoioT&,

3anajibiBaTb.

ZAPLECIE, zaplotę, ob. Zapleść.

ZAPLECZE, a, n., miejsce za plecami; Ross. sanienbe, etn Ort jjtntcr ben ©pultem. ZAPLECZN1K, a, m., który komu jest za plecami, z ty fu pókim idący, ber Hintermann,

n. p. Zaplecznik swego poprzednika ani na włos nie ma przestępować. Kaw. Nar. 232. naślednik , poślednik ;

{Garn. saplęzr.ek = lokaj, pedissequus). ZAPLECZYĆ cz. dok., za plecy włożyć. Bndtk. hinter bte Schultern legen, flintemtcfS legen, (cf. wypleczyć, spleczyć).

Zapieśniać niedok., pleśnią zakryć, befchintmeln, mit Schimmel begehen, bebetfen. ZAPLEŚN1EĆ nijak, dok., zajść pleśnią, befchimmelt merben, fid) mit Schimmel bejieften, befchirameln; Vind. saplefniti ; Ross. 3a-iubcHtTb , sambCH-kiuil pr. et fig. tr. Co jeśli uczynicie, tedy ziemię Węgierską, już od dawnych czasów pustkami zapleśniałą, do pierwszej ozdoby przywrócicie. Janusz. Pos D b. On w niepamiętnym zagrzebaną prochu Lutnią wydobył Słowiańską z pod ławy, Ojczystych rymów zapleśniałą w lochu Wziętość do pierwszej przyprowadził chwały. Zab. 12, 17. Przyt. Powieści ich najwyborniejsze tego są gatunku, iż je daleko wdzięczniej w zaple-śniałych kalendarzach przeczytać można. Zab. 6, 325. Słowa zapleśniałe z starożytnej wydobyte Polszczyzny. Mon. 68, 678. (z używania wyszłe , zastarzałe). W pismach Wac Pana znajduję często słowa zapleśniałe. Mon. 67, 678. Nie wyjeżdżaj z takiemi zapleśmałemi zdaniami. Troi. Si. 1065. Sam czas zapleśnia wszystko na zie-

ZAPLEM1EN1Ć cz. dok., Zaplemieniać niedok., plemieniem zaludnić, mit mancherlei? ©cfchlecbtern betmlfent. W pewnej zbyt szczuplej krainie zaplemienionej ludu dziwnego odnogą. Zab. 15, 201. Nagt.

1.    ‘ZAPLEN1Ć cz. dok., gwaftem zabrać, wyrabować; toeg* rauben, räubenfd) roegnehmen, megführen tn bte ©efangen* fć^aft ; Bosn. zaplieniti ; Rag. zapljeniti, opljeniti, (pljen praeda , ob. Plon) ; Boss. 3anoiOHHTb. Spali domy wasze, i zapieni je. Budn. Jer. 43, 12; t. j. zabierze wszystkie majętności, ib. (pobierze ich do więzienia. Bib!. Gd).

Obie też ‘zenie [dual, żony) Dawidowe zapienione.

Budn. 1 Sam. 50, 5. (obie żony Dawidowe były wzięte w niewolą. Bibl. Gd.). W worze chodził Izajasz dla zapienienia dziesięciorga pokolenia Izraelskiego. Budn. Jes.

20, 2. Synowie zapienienia. Budn. Ezdr. 0, 19. (ci co przyszli z niewoli. Bibl. Gd.). Dzień ten , którego Izraelici byli się wrócili z zapienienia. Budn Ezdr. 6, 21.

(z niewoli. Bibl. Gd., cf. jasyr). *ZAPLENIACZ, *ZAPLE-NICIEL, a , m., który w niewolę zabiera, rabownik, zabieracz gwałtowny; ber 21u3rauber, SBecptehmer, ©efam gennefyttter ; Rag. zapljenitegl, pljenitegl praedator.

2.    ZAPLEN1C, ZAPŁONIĆ, (distng. zapłonić, zapłonąć) cz. mi. Ld.

dok., Zapieniać niedok., 'plennym uczynić, zamnożyć, ZAPLESZCZEĆ cz. dok., zacząć pleszczeć, plaskiem ude-zagęścić pr. et fig. tr. , reichlich oermehren. W xiazkaeh    rzyć w ciekliznę, zapluskać; Boss 3anjiecKaTb, 3aiue-

sie błędy omyłkami drukarskiemi zapieniają. Zebr. Zw.    CHHBaTb, anfangen ju plätldjern , JU plantfdjen. — §. Za-

101. (zagęszczają się). Condensa arboribus prała, zapło-    klasnąć, ju îlatfdjCU anfangen. Palmira w rączki zapienione łąki drzewem abo chrósty. Mącz.    szcze. Karp. 1, 10.

ZAPLEŚĆ, zaplótł, zapletła, f. zaplecie, zaplotę cz. dok., ZAPLEWlć cz. dok., Zaplewiać niedok., plewami zapełnić Zaplatać, ‘Zapletać niedok.. ‘Zapletawać contin.; Boh.    pr et fig. tr. , zamierzwić, zachwaścić, zakąkolić, za-

ząplesti, zapletl, zapletati : Sorab. i. zapletuyu ; Vind.    nieczyścić ; mit Spreu üoKntaifyen, mit ttnratb anfüllen, m»

saplesti, saplendrati, savezuvati, {ob. Zawiązać); Croat.    unreintgen. Do tego gdy się potym przyłożył drugi ‘sie-

zaplćchem, zaplćtam , zapletenye; Rag. zaplèsti, zapije-    wiec Philalet, a po nim trzeci Ortholog, swojemi błę-

tarn , zaploltiti , (zapłocić): Bosn. zapiesti, zaditti, {ob.,    darni i herezyami rolą pańską bardziej jeszcze zaplewili,

Zadziać): Boss. 3an^ecTb, 3anje’raTb; plotąc zagrodzić,    i tak się tania stała, że i spojrzeć na nią, bo już nie

płotem zamknąć, zaróbić; verflechten, mit $Ied)tmerî ner«    mai wpół zkąkolała , nikt nie chce. Smotr. Apol. 60.

machen, oerjaunen. Zaplatam, zapleść chróstem , ‘prąciem, ZAPŁOCIĆ cz. dok., płotem zapleść, zagrodzić; tterjaunen, obtexo frondibus. Cn. Th. 1585 — $. Zapleść co w co,    mit einem geflochtenen 3ćune beliebigen, ( cf. zaparkanić ) ;

plotąc, zawinąć, zamotać; verflechten, einflechten, oerfthlan«    Vind. saplotiti, zaplotuvati, sagradati, safekati, ( cf. zagen.' lmplector, zapletawam , zamotawam, zawikławam.    sieka, cf, zasiek); Rag. zaploltiti. *ZAPŁ0C1C!EL, a, m.,

Mącz Implexus, zamotany, zapleciony, ib. W miłej ja-    który zaplata, zagrodzicie] płotem; ber $?erflechter, 3Ser*

skini, do kogo wstąg mnóstwem Warkocz zaplatasz,    jditner; Bosn. zapletillaç, koji zamrrisciva , smetülaç

prosta ochędóstwem ? Zab. 15, 401. Koryt. Postrzegł    trico. ZAPLOCIE, ia , n,, miejsce za płotem; Ross.

cesarz

ZAPLEĆ - ZAPLEŚĆ.

Z A PLEŚNIĆ - ZAPLOCIE.

853

w krzewinie zapletłe warkocze. Żab.'13, 355.    3aTUnie, ber Ort hitter bem 3ai>ne. Chmiel częstokroć po

Druib. zawiązłe, ftetfen gebliebene, fmtfen gebliebene, oer*    zapłociu sam przez się dobrowolnie się krzewi. Raur.

flochtene, oerfifcte 3^pfe- Zapletanie, zapłociny, zaplotki ;    Sk. 77. Wypatrzył go z zapłocia sąsiad jego. Pot. Jow,

2, 13. hitter bent 3aune Renter. ZAPLOCINY, ob. Zapłotki.

ZAPŁÓCZE , ob. Zapłókać.

ZAPŁ0DZ1Ć, ZAPŁODNIĆ cz. dok., Zapładzać niedok.-, Sorab. 1. zaplah^uyu ; płodu nabawić, płodnym uczynić, zażyźnić; fdjtnängem, befruchten, fruchtbar machen. Słońce stworzone , aby zapłodziło żniwa. Staś. Num. 2, 94. Ziarno roślinne i jaje zwierzęce, zapładzają się, kiełków lub zarodków dostają, rozwijają się lub ożywiają. N. Pam. 1 , 22. Kmieć wam pracownym radłem mórg zapładza. Nar. Dz. 2, 75. uprawia. ZAPŁÓD , ZA-PŁODEK, ob. Zaród, zarodek. ZAPŁ0DZ1C1EL , a,

m.,

854 ZAPŁOCIŃY - ZAPLOTKA.

ZAPLOTĘ - Z A PLUNĄĆ.

i złotogłowej Szaty, ona chodziła w skórze tygrysowej. A. Kchan. 323; (crinale aurum, ob. zapletanie ,^pod Zapleść, cf. pleć, plecionka) Córy Rosyjskie, jego rówien-nice, Przepasawszy swe nabiodrki w bylice, Superfino-we z głów zdiąwszy 'zapłotki, Kiedy czas przyszedł zwyczajnej sobotki, Miasto muzyki żałośnie dumały. Zimor. Box. 184. — Zapłotki, zaplecone zagrody, płoty; dunjännuttgen, Vmäunungen , 3diute. Ziele to rośnie na murach, rozwalinach , i też na zapłotkach. Syr. 685. *Wynidź na drogi i na zapłotki, a przymuś ich wnijść. 1 Leop. Luc. 14, 23. (na drogi i miedzy opłotki. Bibl. Gd.). ZAPLOTĘ, ob. Zapleśó.

który zapładza, ber ©Untätigerer, Vcfrudjter. W rodz.zensk. ‘ZAPŁÓTNIEĆ nijak, dok., zablednieć jak płótno, Wlfy mi> ZAPL0DZ1C1ELKA, i.    ben tnie Seintnanb, erbleichen, erblaffen.

ZAPŁÓKAĆ, f. zapłócze cz. dok., Zapłókiwać częstl., za- ZAPŁ0W1Ć cz. dok., płowym uczynić, płowo zapuścić płókuje pr. cąntin., zacząć płókać , płókaniem odmienić,    machen. ZAPŁ0W1EĆ nijak, dok, stać się płowym, za-

naprawić, oczyścić; anfangen ju fpitylen, roegfpüfilen, »er*    blakować; fahl werben, bte ftark verlieren, »erließen, cf.

fpfif;len, Zapłókać zły smak w gębie.    '    wypłowieć.

'ZAPŁOMIENIĆ, 1. ZAPŁONIĆ cz. dok., płomieniem zająć, ZAPLUĆ, f. zapluje cz. dok. Zaplunąć, /. zapluni e jedntl. zakryć; Sorab. 1. zapwomu ; Boss B03OaMeHHTL, B03-    Zaplwać niedoli., Zapluwać contin., plując zaplugawić, za-

naaMeneHie, entflammen pr.et.fig.tr. A to na co, spytałam    nieczyśeić, zapełnić; bt3 (tinter ettnaś ^tn fpucfett ober

go zapłoniona. Weg. Martn. 2, 188. zarumieniona ', za-    fpeten, »»H fpucfen, »erfpucfen; Boh. zapliti , zaplil, zapli-

czerwieniona , cała w ogniu. ZAPŁONĄĆ się zaimk. jedntl.,    gi, zapljwati ; Vind. sapluvati , opluvati ; Rag. zapglju-

zaczerwienić się, zapalić się rumiano; Bag. zaplanuti ;    nuti ; Boss. 3anieBaTb, sanaeBbUjaTb , cf. zaplusnąć.

ftd) rotten , ft$ entflammen. Tylko poranne zorze się za- ZAPLUGAWIĆ cz. dok., Zaplugawiać niedok. , plugastwem płoną, wojsko wszystko w odkryte wyprowadzi pole, i    zapełnić, zabrukać, zawalać, zanieczyścić, zapaskudzić;

bitwę ofiaruje. Tward. Wł. 128. — Aliter: Zapłonąć się,    Sorab. 1. zaneredżu , zanepéknu, zaneschwarnu ; Slav.

zarumienić się) zapalić się wstydem, zalać się wstydem,    zamerljati ; Boss. 3ara4HTb, 3ananKaTb ; zaplugawić co,

zaczerwienić się, zaperzyć się, raki piec; fencrrotl) mer*    inficere aliguid sordibus , opplere. Cn. Th. 1385. mit

ben, fchaamroth werben, errötfien, glühen »or ©dmamrötfie.    ltnrath anfüllen , »ernnretntgen, uerunflätfitgen pr. et fig. tr.

Na to się on zapłonął, jako gdy kto białem Szarłat ja-    Żołądek zaplugawiony 'wilgotami zimhemi a niestrawne-

snorumiany pokropi nabiałem. Zimor. Siei. 167. Człowiek    mi. Cresc. 256. zamulony, »erfdjlcitttt, üerfd)lämmt. Ciała

uczciwy, gdy ma o co prosić , zapłonąć się musi. Gorn. -^mają albo napełnione , albo ziemi wilgotnościami zapiu-Sen. 51. Gdy co szkaradnego 'usłyszał, wnet się jako    gawione. Syxt. Szkl 1. Lekarstwo na brajn albo zaplu-

najuczciwszą panna zapłonął, jakoby policzek jaki od-    gawienie języczka. Syr. 1371. Wszystko smok ten zaniósł. Sk. Żyw. 517. Wszystko mię zdradza, niech kto    garnie, a chociaż nie strawi, To przynajmniej obmier-

imię jego wspomni Zapłonienie na twarzy postrzegą przy-    złą paszczę zaplugawi. Zab. 6, 158. Min. (zajuszy). Tym

tomni ; Lecz czegóż się mam płonić? publiczny szacunek    świętym winem przenajdroższej krwi swojej pan ustawi-

Upoważnia mój wybór i słodzi frasunek. Nieme. P P. 46.    cznie przemywa te smrodliwe a zaplugawione rany two-

wstyd rumiany, rumieńce. — 2 ZAPŁONIĆ, ob. Zapienić.    je. Rej. Post. N n 2 Uchędażajmy mu te nędzne a za-

ZAPŁÓSZYĆ cz. dok , Zapłaszać niedok. , płosząc zapędzić,    plugawione przybytki swoje. ib. N n n o. Leniwi rolą

wypłoszywszy zagnać, spłoszywszy zastraszyć; tncgfdjeu*    zaplugawiają, iż się pokrzywy i chwasty na niej rozkrze-

(h^n , »erjagen „ ganj fcheu marten. Zapłoszonej ow-ieezki    wiają. Sk. Kaz. 87. (zachwaszczają, zakąkolą). Za nie-

nie zaganiacie, a zgubionej nie szukacie Budn. Bzech.    dbalstwem przełożonych zarosła i zaplugawiła się rola

54, 4. (zapłoszonego nie przywodzicie, ani zgubionego    boża. Bial. Post. 250. Bardzo się zaplugawiła chwała

nie szukacie. Bibl. Gd).    boża. Bej. Post 0 1. Patrz, jak się cały naród ludzki

ZAPLOT, u, m., zaplecenie, ba$ Verflechten, ©tnfle^tcn. Wąż -zaplugawił! Bej Wiz. 70, cf skazić się, zarazić się. tych zębem, owych długim zaplotem zawija ,; Tchem ZAPLUNĄĆ, ob. Zapluć. ZAPLUSKNĄĆ , ZAPLUSNĄĆ, f. drugich, drugich jadem śmiertelnym zabija. Zebr. Ow.    zapluśnie cz.. jedntl., Zapluskać, Zapluszczyć , f. zaplu-

55; longis complexibus.— Zaplot, ZAPLOTEK, tku, m,    szcze dok., Zapluskiwać częstl., zapluskuje pr. contin.,

ZAPLOTKA, i i , Zaplatki , ZAPLOCINY plur., zaple-    ‘Zapluskawać contin. obsol. pluszcząc czyli pieszcząc za-

cionego co; ett»a8 Verflochtene?, (Etngefïocflteneè, 3lîf⁽10tmfn*    walać, zaplugawić, zarzucić, zabrukać, zabryzgać ; Boss.

geflochtene^ ; (Bag. zapletka , pletemzza, piętka (ob. Pło-    3anaecKaTŁ, sanaecKHBarb, platfcfyernb Ueruerfen, befprtfjen,

tkaj, cosa intrecciata insiemo ; Croat, zapletki tricae, plo-    Deflecfen, »erflecfen, »erfletftern. Zapluskać co, luto diluto,

tki ; Ross. 3an;iOTb tama) Włos mu w zaplotach spływał    vel argilla diluta conjecta aut sparsa aliquid oblinire ,

pod kwiecistym wieńcem. Przyb. Milt. 94, w warkoczach,    claudere Cn. Th. 1585. Zapluśnienie wapnem. Tr. Za-

(cf. kosa) ; in ftletytett, in Böpfen. Miasto złotych ‘zapłocin,    pluśnienie błotem. Ld. — Transi. Zaplusnąć komu oczy,

zamydlić , obmamić go , zaślepić go, zaprószyć mu oczy, tuman puścić, einem [bie Singen blenben. Żaden oczu mi nie zapluśnie jakimkolwiek datkiem. Nag: Fil. 212. Nikt mu oka chciwością, nikt bojaźnią nie zapluśnie. Lub.

śrzodek uczynię, gdzie kończąc odpocznę! Groch. W. 272. Lecz, gościu, rzecze dalej, zapoczniej od źrzó-dła, Powiedz nam, jak się chytrość Greczynom powiodła ? N. Pam. 3, 342. (zasięgnij). Kamienie ostrości i twardości zapoczęły zbywać, A miękczeć, a powoli postaci porywać. Zebr. Ów. 14. — Aby który nie mniemał, wiarę w pana Jezusa być nowotną, którejby dopiero mieli Chrystus, apostołowie i Jan ś uczyć a za-począć , ale że jest starodawną, ś. Piotr tego dowodzi. Gil. Post. 79 b. ‘ZAPOCZYNACZ, a , m., który co za-poezyna ber Segtnner, Dlnheber, Slnfänger, Urheber.

Roz. 208.

Oczy zapluszczyć. Teat. 16, 54. — Aliter:

Zaplusnąć komu oczy, inferre alicui probrum vel calu-mniam. Cn. Th. 1585. zadać komu co sromotnego , et* nem etmaS ©d)anblicbe8 in bie Singen tumnerfen, ihm befehd* menbe SSormtirfe mad;en. Chcieli, abym zgrzeszył, żeby mieli złą rzecz, którąby mi zapluskawali oczy. 1 Leop.

2 Ezdr. 6, 13. (żeby mi to u nich było na złe imię,

mu co zadać. Cn. Ad. 715. ZAPLWAC, ob. Zapluć. ZAPŁYNAĆ, f. zapłynie , zapłynę med. jedntl., Zapływać

czymby mi urągali. Bibl. Gd.). 1 Leop. o Mach. 7. Sam ZAPODZIAĆ, /'. zapodzieje cz. dok., Zapodziewać niedok. , nawet JP. Michał miałby mu czym oko zaplusnąć. Mon. zadziać co gdzie, zawieruszyć; mold¹¹ verlegen, ntdjt jtu* 71, 485. Nie masz mu czym oczu zaplusnąć. nie masz ben fÖltnen.— Zapodziać się, zawieruszyć się; fief) moflttt

verlieren, mohin geraden, nid)t su finben fep; Ross. 3acy-Hyrbca, 3acoBHBarbCH (cf. zasunąć). Posłałem go z bi-niedole., płynąc lub pływając zajść aż dokąd, bi3 mounter    letem , i gdzieś się zapodział. Teat. 10, 26, nie widać

hinfließen, febroimmen, fchiffen, bi§ bafitn geftoffen, gefthtrom*    go, przepadł, nie wraca.

men fontrnen; Rag. zaplivati; Ross. 3anjbiTb , 3an.ibiBaTb. ZAP01Ć cz. dok. Zapoiwać czestl. ; Boh. zapogiti ; Ross. 3a-Rzek siła Dunaj w siebie bierze, Itak nie sam do mo-    nomb ; zacząć poić, pojąc zalać, zalewać; anfangen JM

rza zapływa czarnego, W prawą Tyber wypada zwierz-    treinfen, yertrdnfeit, ju fei;r iranien, einen befciufen, (cf. za-

chu schodzistego i t. d. Bardz. Luk. 27. -— Fig. tr. Gdy    pić). Nie kupiłeś mi wonnej trzciny, a !Stukiem ofiar

Dawid bardzo ^swowmlał, a już był bardzo zapłynął w'    twoich nie poiłeś mnie. 1 Leop. Jer. 45, 24. (nie na-

szczęściu swojem, wziął Uryaszowi żonę. Rej. Zw. 204    poiłeś mnie. 3 Leop. ; aniś mnie tłustością ofiar twoich

opoił. Bibl. Gd ). ZAPOICIEL , a, m „ który kogo zapoił, ber £rćmfer, SerfrciuFer, $efćiufer. W rodź. zeńsk. ZAPOI-

b: gdy aż nadto opływał w szczęściu , lub głęboko za-brnął, zagrąznął, tief hinein geraden. — §. Oczy krwią za-plynione. Karp. 1, 186. zaciekłe, mit S31ut unterlaufen. C1ELKA, i.

W.

ZAi’LYW , u, m., zapłynienie, zapływanie; _baê Si^in* *ZAP0JĘ, ‘zapoje, zapieję, ob. Zapiać, terfüeßen , ©infließen, ber (Einfluß biß mobin , [ob. Wpływ). ‘ZAPOKOJNY, a, e, n. p Ołtarz mi uczynicie i ofiarować Bóg wszędybytny pełni boskiemi zapływy Lądy, morza,    na nim będziecie całopalenia i *zapokojne wasze,

powietrze , i wszelki ród żywy. Przyb. Milt. 357.    Exod. 20, 24. (które za pokój i za zdrowie ofiaruje, ib.

ZAPNĘ, zapnie, ob. Zapiąć.    spokojne ofiary twoje. Bibl. Gd.) ; fülle Opfer, griebenS*

ZAPOBIEDZ , zapobiegł, f. zapobiegnie, zapobieży cz. dok. ; opfer, iRubcopfer.

Vind. predvjemati, prevjeti, predsavjeti, predosvojiti , ZAPOLE) ä, n., g. 1)^ miejsce zapolem ; Ross. 3an(Mbe, ber predoskerbeti, pretriebiti, savaruvati, dovariti , obvariti,    £)rt hinter bem §elbe; [Boh. zâpolj ambages, circuitus)j

obvaruvati, dovaruvati (cf. warować, obwarować, zawa-    Zapole , obszar polny, eilte ©trecie ftelbeö, mettläufüge gel*

rować) ,, preobariti , predvaruvati, priedpovarnati , sado-    ber, ©eftlbe. — W obszernych zapolach , 'gdzie drzewa

gnati , obraniti , (cf. zagnać, odegnać, ódbronić) ; Eccl.    niema. Kluk. Rośl. 2, 90, (cf. niwa, równina).— [§. 2)

npeAÓ^CTBj^H), npe^ót/tCTBOBanie ; zabiegać złemu, nie    Zapole ,-przegroda w stodole; Słerfdflag in ber ©ebener ;

dopuścić złemu, zaskoczyć mu; ( bent Rebel) Vorbeugen ,    Elgin, rusk, poł tapczan, cf. poleń. 2j. Milej‘z większe-

»orbauen. Sprawiedliwość ta, która zapobiega zbrodniom,    go brać zboże    zapola.    Zah. 8,    320. lzyck. Ja po mym

szacowniejszą jest od tejt, która je poskramia. Ostr. Pr.    ojcu , choć w    zapolu    cienko ,    W bogu nadzieja, że we-

Krym. 2, 1. *ZAP0B1EŻNY , a, e, któremu żapobiedz    zrnę gumienko. Kcliow'. 63. ZAP0LN1CA , y, i., przemożna, tmr&CUgltd), nerf)üti)bar. Oppos. Niezapobieżny, Vind.    grodzenie na plewy i t. d, [deska w zapolu, ein Sh'et

neodsheuliu, neodbranliu , nepreshenitliu.    im ©cbenemrfcblage 2], eine Slbfc^exxritng, ein $erfd)Iag fur bie

ZAPOCJĆ cz. dok., potem zakryć, befthmißcn > mit 6<bmeiß    ©pren n. f. m.    — §•    Sąsiek,    bie 23anfeit -in ber ©ebener,

§. Na zapolach się

bebeefett; (Vind. sapotiti, vunspotiti). Około potężnej for-    ZAPOLNY, a, e, za polem się    znajdujący; Ross 3anoJb-

tecy zapocić czoło dobrze było potrzeba. Tward. 147. -25.    hłih , hinter ben jEGberu beftttbUd).

— Zapocić się * pot wypuścić, zacząć sie pocić; in    znajdujący, auf großen gelbfirccfeit beftnblid). Ptaki zapolne

©d)meiß gerathen, ju fthniiien attfangen; Ross. sanorfeTb,    trzymają się albo roli, albo łąk. Kluk. Zw. 2, 244.

(zapotnieć). Nie będą kołacze bez zapocenia, fatygi i ZAPOŁOCIE, ia, n., miejsce za rzeczką Połotą, ein Ort prace. Jabł. Ez. 11. bez prace nie będą kołacze. —    §.    jeitfeiteâ beéi Slttffch^ gołota. Posada tego miasta na ów

Zapocić się , o oknach , szybach Ross. 3aiycKHyi'Ł.    czas była z tej strony rzeczki Poloty, gdzie dopiero Po-

ZAPOCZAC, zapoczął, zapoczęli, f. zapocznie, zapócznę cz. łocie nazywa się. Steb. 1, 146. jedntl, Zapoczynać niedok, początek czynić, zacząć, roz- ZAPOLOWAĆ cz. dok., zacząć polować, polując zamęczyć, począć; (Ross. 3anounBaTb odpoczywać, spać), anfangen,    zaniszczyć; attfattgen ju fageu , mit ber 3agb ju.©rnnbe

anheben, beginnen. Zkąd mój rym zapócznę , gdzie mu    rieten.

*ZAP0ŁUCZ, a, m„ [rusk, zapołocz nici bawełniane na czerwono lub sino farbowane 2], przędza czerwona Turecka. Tr. rotbed $ürftfd)ed ©ant, cf. włóczka.

ZAPOMAGAĆ, ob. Zapomódz.

ZAPOMNIEĆ, zapomniał, zapomniały, zapomnieli, f. za-pomnie, 'zapomionie , zapomnę med. dok., Zapominać , *Zap.omniewać niedok., wypuśrić z pamięci, zapamiętać, nie pomnieć, ‘zahaczyć, zabyć, oergeffen ; Boh. zapome-nauti, zapomenut, zapomjnali; Sorab. 1. fapomnież, zabéwam , zabćdu ; Garn. sapomniti, posabiti , posàbem, obs. sabèm ; Vind. sapomniti, sabiti, posabiti, osabiti; Croat, zabiti, zóbim , pozabiti, pozablyujem, zpozabitisze; Dal. zaboravlyam ; Bosn. zabitti, zaboravitise ; Rag. za-boràviti ; Slav, zaboraviti ; Ross. 3anOMHHTt, 3anaMHTOBaTf>, 3anaMHTbiBaio , saóbiTb, 3a6MBan> ; Eccl. 3anaMHTCTByro, 3a6biBaio. — Cum inpnitivo: Zapomieć co zrobić, wziąć, dać; oergeffen ju machen, ju geben, jn nehmen. Na śmierć zapomniałem jej spytać, gdzie mieszka. Tent. 43. 6, 23, nie przyszło mi na myśl, id) l)af>e nicht barau gebadjt, ed iff mir nid)t eingefallen, id) balte ed in ben £ob oergeffen. Nie zapominajcie nigdy , od kogo tak wielkie odebraliście dobro. Gaz. Nar. 1, 300 b. pamiętajcie zawsze, nie wypuszczajcie z pamięci, bądźcie zawsze pamiętnymi , pomnymi ; oergefft nie, fei)b ober bleibt immer eingebenf. Pomnę dawne obelgi i dawne niewoli, Czyli łatwo zapomnieć, gdy co kogo boli? Gaw. Siei. 592, ( cf. złe długo się pamięta).— Zapomnieć czego, nie pamiętać, nie wspomnieć , nie przypomnieć ; oergeffen , ntd)f geben» fen, and bem ©ebâd)tniffe laffen, and ber 2ld)t laffen. Dobrodziejstwo wziąwszy, pomnij, dawszy zapomnij. Cn. Ad. 182. Ta łaska jest najlepiej wyświadczona, której dający nie wspomina , a biorący nie zapomina. Mon. 68,184. Zapominający łaski Eccl. 6jiaro3a6uTÆMBUH. Patrzajże, jakiej to jest dobroci pan , 'zahaczywszy krzywdy swej, 'zahaczywszy niewdzięczności tej ," którą jemu naród ludzki , zapomniawszy rozlicznego dobrodziejstwa jego , 'zawżdy okazuje.... Rej. Post. B b 2. Zapominający, łatwo zapamiętający , zapamietliwy ; Jeid)t oergeffcnb, oergefflicb ; Sorab. 1. zabćtć ; Croat zôblyiv, pozablyiv ; Vind -sabliu , osabliu , posabliu ; Dal nepantechi ; Bosn. zabitiwi, zaborauglivyi, zaboravgliwi ; Eccl. aaôwTJiHB'L. Zapomnieć o czym, n. p. Wszystko już wybrano, co ma być, do drogi, i o, butelce się nie zapomniało. Kras. Pod. 2, 116. i o niej pamiętano, and) bie bat man nid)t oergeffen, and) an bie bat man gebadjt. ■*— Nie zapomnieć czego', pamiętać co , mieć w pamięci ; nid)t OCr* geffen, immer gebenfen. I tu nas późny wiek nie 'zapomionie, 1 tam dosląpim wiecznego dziedzictwa. P. Kihan. Jer. 201. Tak straszny i tak pojedynek srogi, Został pamiętny u obojej strony , Nie bez wielkiej go wspominają trwogi , I me tak rychło będzie zapomniony P. Kchan. Jer. 147; Ross 3aÓBeHHUH, żaby ty. — Zapomnieć kogo, nie pamiętać o nim; jemanben oergeffen, feiner ntd)t eingebenf fe*)H Bóg człeka nędznego, dla grzechu wygnanego , jako go nie zapomniał, nie wzgardził , do. końca nie opuścić! Wiśn. 380. Kto łaskaw, nie zapominaj, kto nie łaskaw, nie spominaj. Rys. Ad.

24. (niech mię ma w łaskawej pamięci). Ojczyznę miłuje , ze i syna zapomina. Birk. Zamoj. 55. odżałował, poświęcił, ofiarę jej poniósł; »ergeffen , aufopfern, Dafjitt geben, bran fepen. Zapomnienie *'ZAPOMIN, u, m., n. p. Widział zapomin cnoty, nieszczęśliwych wzgardę, wszędy ucisk i lyraństwo. Przyb, Luz. 272. cnotę zapomnioną, zaniedbaną, upośledzoną, poświęconą; oergeffen, fńntenatt gefept. —• Zapomnieć smutku , zgryzoty, wybić sobie z głowy, z pamięci, (cf. wyperswadować sobie); oergeffen, ftd) auó bent ©irnte fcfylagen. Helena , gdy była w smutku, kładła ziele to w'wino, a pijąc '“zapomniewała smutku. Urzed. 125, (cf. dobry trunek na frasunek). Ja umiem krzywdy swe zapominać; ale braterskiej miłości, choćbym chciał zapomnieć, nie potrafię. Boh. Kom. 3, 305. puścić w niepamięć, darować, cf. puścić mimo się; oergeffen, fdjettfen angetbaneê tinrent. Wszelkiemi mię sposobami przegryza , do śmierci mu tego nie zapomnę. Tent. 53. c, 50. popamiętam mu to póki życia, id) roerbe tfjnt ba§ mein Sehen fang gebenfen. Zapomnienie krzywdy i t. d., zapamiętanie, wypuszczenie z pamięci, darowanie winy, cf. amnestya ; baS Oergeffen bed ©efd)ebenen, bad IBerjetben, bie Slmnefite ; Sorab. i. zabetżo ; Vind. sable-nje , posablenost, osablenost ; Croat zabènyé, zablenye ; Dal. zaboravlenye ; ßosn. zabitje , zaboravgljenje ; Rag. zabijtje , zabijt : Ross. 3a6uïie, 3a6neHie; Eccl. 3anaMa-TOBaHie, 3a6ßeHie. Trasybul konstytucyą wniósł takową, aby rzeczy przeszłych więcej nigdy nikt nie wspominał, i to zapomnienie a nie wspominanie, od Ateńczyków ‘amnistyą nazwane. Warg. Wat. 116.— Zapomnieć czego się uczono; Ross. pa3tyqnTbca , ( cf. oduczyć się), »erlernen, oergeffen. Tr. Zapomnieć języka Francuzkie-go, t. j. po * części, utracić wprawę, biegłość w nim, zapomnieć język Francuzki, t. j. całkiem. Bndlk. — Zapomnieć na co, na wszystko, ani myślić o czym, żadnego względu nie mieć; ailed oergeffen, and ber 2ld?t laffen ; (Defierr. auf afteâ oergeffen ). Sylwia i Licydas poznawszy się, przestając na sobie , zapomnieli na resztę ludzi, i chcieli też od nich być zapomnianymi. Zab. 15, 170 — §. Zaimk. Zapomnieć się, zapominać się, stracić uwagę, przytomność, pamięć o sobie, odejść od siebie, nie być sobie przytomnym, nie być przy sobie; ftd) oergeffen, bie Seftnuung oerlieren , außer fid) fcp. W szczęściu ludzie się zapominają. Rys. Ad. 72. Niesłychana mądrości, któraś i przy skończeniu ostatniem żywota , zapomnieć się nie mogła. Warg. Wal. 256. Zapominam się na to wszystko, i sam nie wieną , gdzie jestem. Teat. 24. c, 63. Mały kłopot i lekki . co trzeba to mówi, Ale kiedy przyjdzie żal wielki człowiekowi, Już takiemu nietylko mowy niedostawa , Lecz się wszystek zapomni, wszystek kamienieje, Gdy utraci rodzice, albo dobrodzieje i t. d. Groch. W. a 3, (cf. Niobe). Zapomniony, ZAPOMNIAŁY, zapamiętały, od siebie odeszły; Boh zapomćly ; Vind. posabliu, sabifh, osabliu; Ross. 3a6łdBqnBhiH. cf zadumany, zdumiony, zadurzony; außer ftd), o&ne 23ejtnnen, beftnnungdlod, ftnnlod. Zenewal smutny i zapomniony odchodzi. Tent. 49. b , 70. Nad domu twego zwaliskiem Czemu stoisz 'zapomniony? 1

zdajesz się być przyciskiem Ciężkiego losu schylony?    78. bogacą się, panoszą się, fte Bereiter» ftd). Człowiek

Karp. 4, 490. Siadam zapomniały Na zieloniuchny pa-    gospodarny ustawicznie pracuje, aby co miał, a to zbie-

góreczek mały. Zab. 14, 128. Zapomniały, przeparty    rając mało do wielkiego, trochę do większego , aż zbierze', a

swena wewnętrznem świadectwem, niespodzianie mowę    zapomoże się w kupie w sprzęt jaki dobry. Glicz.Wych.

utracił. Nag. Cyc. 65. Gniew go tak zapomniałym w sa-    M 8 b. zbogaci się , opatrzy się. ZAPOMOGA , i, z.,

mym sobie uczynił, że mu zaraz własną szablą głowę    ZAPOMOZKA, i, ź., zdrbn. , zapomaganie, zapomożenie,

uciął. Ustrz. Kruc. 2, 114. Sen zapomniały, to jest    wspomożenie, i to co się daje lub czyni dla zapomo-

żenią; baê 2Itrô(idfen, Sluf^elfen, bie Sïufbülfe, Slu^ulfe, bte Hnterftufcnng. Biegłość w rachunkach dała mu zapomogi, ile przed kilką laty o parę tynfów było u niego trudno. Mon. 73, 44. (zarobku, zysku, wsparcia). Zapomoga chłopom ,₅ załoga, cf. do dworu z worem przychodzić. ZAP0M0ZYC1EL , a , m., który drugiego zapomaga , ber

spanie twarde. Sienn. Rej. (letarg, *śpik, ‘subet, ob. niżej Zapomnienie) Lekarstwo na ukąszenie zapornniałe-go psa i każdej innej bestyi. Urzęd. 18. szalonego, wściekłego, öOtt etnent tollen $nmbe. — Zapomnienie, ZA-POMN1AŁOŚĆ, ści, ż., odejście od przytomności, ba3 Sfajkr fty fep, bte ©innloftgfeit, ^erouflloftgfett ; Vind. sa-blivost, osablivost, posabüvost ; Croat, pozabenye ; Ross,    Sluf^elfer , 21u31)elfer, ttnterftlifcer, wspomożyciel. W rodz.

3a6uBqHBOCTfc. Dziś twa zapomniałość głucha Głosu mo-    żeńsk. ZAFOMOŻYCIELKA, i, n. p. Była ta pani wiel-

jego nie słucha. Zab. 16, 74. Weg. 1 dotąd w srogiem    ka zapomożycielka wielu ubogich panienek. Papr. Kot.

397.

zapomnieniu leży Choć ją trą, trzeźwią pierwsi doktorowie. Pot. Syl. 527, (cf. omdlałość, zemdlałość, letarg). ZAPOMROCZYC ez. dok.y pomroką zakryć, zamroczyć, za-Niemoc, którą zowią zapomnienie, przeciwna jest sza-    mierzcbać, 'zacimić ; öerbdnttttern, »erbńftent, oerbtmfellt,

leństwu ; bo kto szaleje, trudno go uśpić, a lego obu-    »erftttfłent pr. et fig. tr. Z równym swój codzień bieg

dzić trudno; przygadza się z obrażenia tyłu głowy, gdzie    kona weselem, Bądź mu jutro Feb jasnym rydwanem

jest miejsce pamięci; człowiek nic nie baczy, a spi    zatoczy, Bądź chmurnym niebo Jowisz kirem zapomro-

twardo jak umarły. Sienn. 351, {ob. wyżej Zapomniały).    czy. Hor. 2, 195. Kniaź.

nia służąca, haft, hafcik, guz , guzik , guziczek, spilka od zapinania, lub też i to, co się do czego, lub u czego zapina; tM§ junt Bufnopfen,    Buftetfen

bient, ein #öftd)en, ein Ipaft, ein fînopf, fônopfdien , eine Bnfietfnabel, eine (Spange, aHeê tnaö »orgeffccft, angcftctft, angeljdr.gt tnirb,' Buh. zapona, zapinadlo , spinadlo , balze fibula ; Garn, sapon , sapejnâlu, sapejnek, sapünek * spilka; Vind. sapehniza , sadershniza, saklepouniza ,- sa-fadiza « spilka , haftka; Croat, zapinyacha , pripinyacha « spilka , zapönecz fascia pectoralis, mammillare > założka ; Bosn. zapinać, petglja (ob. Pętlica), ombretta, asgjula , kovce ; Ross. 3anona, 3acTe»na , ( 3anoHKa , 3noHoqita guzik u koszuli ). Oblókł mię w szatę złotem przetykaną, i niezliczonemi łańcuszki i zaponkami przystroił mię. VV. Post. W. 3, 134. Każę odebrać od nich te wymyślne ubiory ich , te perły, te pstre bramki, te bryżyki, te zaponki, te zwierciadłka, te rozliczne wonności ichv Rej. Post. F f f 2. Kładzie perły na palce, na szyję łańcuszki, Wiesza na pierś zaponki , na uszy zauszki. Żebr. Ow. 251. By przydana była przyjemność głowie twojej , i zaponka złota szyi twojej 1 Leop. Piov. 1, 8. (łańcuch. 3 Leop. ; łańcuch kosztowny. Bibl. Gd. ). Cesarz Grecki Bazyli kazał oddać-Włodzimierzowi za upominek, zaponę wielką złotą, na której był wyryty sąd ostateczny. Stryjk. 128. (może: agrafę). Zaponka, guzik przy kapeluszu. Wtod. Upominki w złocie . kamieniach drogich, i zaponach mu posłał. Sk. Dz. 812. Wziąłem koronę, która na głowie była, i zaponę, która na ramieniu jego. Budn. 2 Sam. 1, 10. (zawieszanie, które było na ramieniu jego. Bibl. Gd., cf. naramiennik, cf. manela). Poznaj, czyj to pierścień, czyja zaponka, czyja laska ? 1 Leop. Genes. 58, 25. (czyja nauszka ? 3 Leop. ; chustka, Bibl. Gd.). Stawy ‘biódr twoich jako za-

— §, Niezapomniały, NIEZAPOMNY, niezapamiętany, nie ZAPONA, y, i., ZAPONKA, i, z. dem., rzecz do zapina-do zapomnienia, ‘zahaczenia, nie mogący być zapomnio-nym ; Ross. He3aÓBeHHLiH, intoergeffltć^. Niezapomny, który jest w pamięci. Włod. Nieboszczyk ociec nasz, nam nigdy niezapomniały. Biel. 604, ( cf. ś. pamięci ociec nasz , cf. niezapominajki , niezapominajmnie , cf. nieza-bud , niezabudka).

ZAPOMÓDZ, zapomógł, f. zapomoze, zapomogę cz. dok., Za-pomagać niedok. ; Vind. noterpomagati ; Eccl. 3anoMora-TH , oy^OKiUATH, 40B0;iCB0BaTH zadosyć uczynić, dogodzić, ukontentować; zapomagam kogo, inopem, rebus necessariis sufficienter instruo , ex inopia ad copiam ali-quem perduco , provelio alignent ad opes. Cn. Th. 1385. podpomódz, wesprzeć, wspomódz; einen unterftü^en, et» nem auffyelfen , ifjtt tn bie §ölje bringen, (cf. na nogi postawić). Perylus Alexandra prosił, by posagiem zapomógł jakim córkę jego. Prot. Jat. 28. (ratował, opatrzył). Nie rychło dał, a dzień za dzień odkładając, jednak zapomógł. Kosz. Lor. 114 b. Stworzyciel nasz chce to mieć, aby jeden drugiego na dobre zapomagał.

Glicz. Wych. A 2 b. (do dobrego dopomagał). Wac Pan byłeś potrzebującym , on Wac Pana zapomógł. Teat. 2 ,

67. Bars, er (lat bir auS ber geholfen. — Zaimk. Za-pomagam się, victum sufficientem habere incipio , ex inopia ad copiam emergo , gradum facio. Cn. Th. 1585. wspomódz się , przyjść do siebie , do majątku, do lepszego bytu ; ft# nufbelien , lid) erbosen, entporfemmen, jum 3Bo()lftanbe gelangen. Dłużnik się obowiązał, jako chce wierzycielowi swemu płacić, aby się jedno zapomógł. Szczerb. Sax. 87. ( skoroby był w stanie). Hospodarowie nie zapomagają się sposobami przystojnemi, albo przynajmniej kształtnemi, ale prostym i grubym zdzierstwem , jak się spodziewać można po ludziach podłego rodu , gdy ich fortuna ślepo wyniesie. Ktok. Turk.

408

Słownik Lindego wyd. 2. Tom VI.

Rog. Doś. 2, 444. bte Mappe tn ber Çumpenrô&re. Są niektóre sikawki z zaporkami. Tr. — Aliter: Zaporka, drewno do rozpierani bitego bydlęcia; baê 0perrl)ütj, ©panttpolj, urn bornit ein Qcfd;Iad;teteô ïl/ier airô rinanber gu fperren. Rozpiąć wieprza zaporkami. Tr. — Fortif. Zapory, zawady, są grube pale o dziesięć stop bite jeden od drugiego, powiązane poprzeczną balką; służą za tamę do zatrzymania chcących wedrzeć się gwałtem. Bapr. W. 1, 485. Söebrpfä^le, ©djufjpfd&le, ©djangenpfćtyle, ober

ponki , które zrobione są ręką rzemieślniczą. I Leop.

Cant. 7, 1. (opasanie 'biódr twoich, jako zawieszenia ręką dobrego rzemieślnika urobione. Bibl. Gd ). Jagody lica twego jako u sinogarhey, szyja jako zaponki. 1 Leop.

Cant. 1, 10. (jagody lica twego klejnotami są ozdobione, a szyja twoja łańcuchami. Bibl. Gd.).-— Zapona , zapięta opona, zasłona, kortyna ; dit 33orI)angetucl), ein $Bor» fyang, eine ©ortine ; Eccl. ^aiiotu , (cf. opona; Rons, 3a-nOHb, 3anoHeLfL szorc). Skoro przyszło do akeyi , na

teatrze zapony albo zasłony one zniknęły. Jag, Wyb.    ^pfïütfe— §. Utyka w rysach skały dziryt ; po tej słabej

a 3 b.

zaporze drapie się w górę. Stas. Num. 1, 170, cf. pod-ZAPOPIELIC cz. dok., popiołem zakryć, lub też zacząć    pora, Stńjje.

spopielać, w popioł obracać; t>erafd;ett , mit 2ljd)e bebeefen, ZAPORĘ . ob. Zapróć^

iu 5I|d)e »ermanbeltt ; Bosn. zapepeliti, zaiusgiti (załużyć), ZAPOROŻE, ZAPROZE , a, n., kraj za progami Dniepr-.cinere inficere.    skiemi, ba8 8anb jenfettö ber SBajfcrfdlle beö ©ttteper? ,

ZAPÓR, u, m., ZAPORA, y, z., ZAPOREK , rka , m.,    ba$ Car b    ber 0aporoger 5łofafen ; (Boss.    3anopoJKbe,    ctua,

ZAPORKA, i, z., zdrbn., wszystko co służy do zaparcia,    efeub (ob. Sicz), (    n04nopjKbe miejsce    pod jakim    pro-

zawarcia czego, zawora, zatwor ; flUcê ll'aéi gum terrain»    giem , t. j. spadem wody); Croat, [zapornicza; Dal.

mein ober Verlegen bient, ein SSorlegebaitut, ein Sfticgel ; Boh.    zasztavek cataracla). Gdyby Kozak bez paszportu chodził

zawora, zaworka , (oh. Zawrzeć); Slov. zâwora ; Sorab.    na Zaporoże , na gardle ma być karan. Vol. Leg. o, 928.

1. zadżewk (cf. zadziać), rebel (rygiel), zapadka, (ob. Za-    Chcąc tu ujść szarpaniny, nie jedenby może Złotą wol-

padka) ; Carn. sapira , sarinèk ; Vind. sapir, sapier, sa-    ność za grube oddał Zaporoże. Zab. 16,224. Nar., (cf.

pira , sapirstvu, sapora , savar , durni predtisk , satik ,    Beskid). Już to ostatnia, gdy do Zaporoża do Kozaków

satikaunik, sateknik (zatykać), sapuh (cf. zapchnąć), rigl,    żebrać rady poślemy; jeszcze ostatniejsza , gdy do Kry-

safunka (ob. Zasuwka), sapadenza , fhpera (cf. szpero-    mu. Birk. Zyg. 31. — §. Fig. tr. Bóg narn twe zdro-

wać), saklopni tram, (sapernza , jesni sapir, vodni sa-    wie z śmierci zaporoża wrócił. Bot. Syl. 420. z gardła

pir * szluza , ozhefni sapertik , pokrilik , trepnviza * po-    śmierci,    ailé bent    Oîac^CIt bc3 ïobcë, Nie wrócimy    go z

wieka) ; Croat, zâlev , pripirarachi zavor , zâpor clau-    zaporoża    śmierci.    Bot. Arg. 562 , (cf.    klamka zapadła ).

sura, seclusoriuyi ; zaporedovnichki, kloster * klasztor;    'ZAPOROH, ‘ZAPOROG, a, rn., ZAPOROŻEC, żca, m.,

zapornicza, zatvornicza 1) repagulum, 2) slóza, caturacta,    ZAPOROŻANIN , a, tn, *ZAPORO WCZYK , a, tn., Kozak

ob. Zaporoże, zapornicza » hamulec) ; Bung, zâvor'; Bag.    Zaporozki, ein 0aporoger 5îüfaf. *Zaporohi , quasi ultra

zapór fulcrum, zapór, zaporniza , zavrâtniza, vrâtniza ,    gradus ; quod silit ultra Boryslhensis scopulorum gradus,

zaprjeka, priprika , zaprjeciza\ priprjeka, pripricje, pri—    nominantur. Bias. Chroń. 43. Kozacy Dnieprowi na

priciscte (cf. przyprzeć), krakun, rozmazin ; Bosn. zapo-    wschód od Niżu, raz się Nizowcami , raz Zaporożcami,

ra , zaporięa , zapornięa , krakun, romazin, zavor od    od kamiennych 'porohów (ob. ‘Próg), rzeki tamtej zowią.

\rata , zavoragn , skacjatur , cim se vrata zatuora ; Slav.    Tivard. \\l 61. Swywolny Zaporożec, potargawszy obo-

kljùscanica (> f. klucznica), mandala ; Ross. sanops , 3a-    wiązki poddaństwa, z Krymskim pogaństwem nastąpili

nopna, 3annpKa , 3aBcpTna , saTuop-b ; Eccl. 30Bopa,- 3a-    na nas. Bsalmod. 40. Działa burzące, i armatę wszelką

x-jonna, meKOJMa , sacoB'B, aanopi.,    3annpKa.

Zapora, zawora, są też zaporki , zasuwki, zapadki żelazne, do drzwi przybite; repagulum, obex, pessulus. Cn. Th. 1586. Zamkami, zaporami zamykasz twe wczasy. Bach. Ep. 42. Bramy na 'wściąż otwarte bezbronnie, Co za troistym wprzód zaporem stały. Hor. 2 , 50. Kniaź. Coż mi stem zapór warowane chóry, Co kraty wasze, o Westalskie córy? Tward. Daf. 40. Często złodziej znajdzie się, gdy zapora słaba. Zabł. Z. S. 33. (gdy zamek słaby). Maku, dosyć w domu zaporka upilnuje. Tward. Basq. 53. (niekosztownych rzeczy lada zamczyna zawaruje). Bóg położył drągi i zapory, Ażeby przy nich morza swoje miały wspory. Chrośc. Job. 147. — Fig. Wstyd ustał, wstyd, ostatnia niecnoty zapora, Złość za-raźna w swym źrzódle, a w skutkach zbyt spora, Przeistoczyła dawny grunt ustaw poczciwych. Kras. Sat. 15. (tama, hamulec). — Zaporka, valvula, w wodociągach, za dmuchaniem w rurkę , sarna się otwiera , a od naciskania powietrza tam wpuszczonego, znowu zamyka.

ZAPOPIELIG - ZAPÓR.

ZAPORĘ - ZAPOROSKI.

wywiódł na Kozaki , na Zaporożany. Paszk. Chor. a 4. ZAPOROSKI, ZAPOROZKI, 'ZAPOROWSKI, a , ie , od Zaporoża lub Z<porożców; ©aporogifd), ©aporoger*. Jedni z Kozaków Duńskimi się od rzeki Donu, drudzy Zapo-rozkimi lub Nizowemi zowią. Nar. Chodk. 2, 285. Zaporoskich Kozaków gniazdo jest wyspa na Dnieprze To-makówka , trudna nader* do przystępu. Tam się poczynają owe srogie katarakty, kędy siląca się wielkim ogromem przez skały przyległe woda, spadając na dół, i znowu się na wierzch niejako wdzierając, dała imię ‘porohom, jakoby kamiennym stopniom, bieg rzeki równy trzynastą zawadami tamującym. Nar. Chodk. 2, 285; wylicza jo Samuel Szymanowski, w wierszu pod tytułem : Mars Sauromacki n. k. 85, 1. Kodak, 2. Surski, 3 «Lochanny,

3. Tuwałżany, 5. Kniehynia , 6. Nienasytec , 7. Dzwoniec, 8. Woronichów, 9. Woronic Zabory, 10. Rudyło, 11. Linieć, 12. Liczny, 13. Wolny. — Wspomina o tych 'porohach Konst. Borphyrogen. de adm. imp. Zborowski był od Niżowych Kozaków, którzy się Tatarskimi mołojcy

ZAPORZĘ - ZAPOWIEDŹ.

ZAPOWIEDZIEĆ.

859

zowią, deklarowan za hetmana. Papr. Koi. 103. Posiłki nam od mołojców Zaporozkich obiecuje. Dirk. Exorb. G 2. O Zaporoskich coś bają, Ze ci junacy dziewięć duszy mają. Paszk. Chor. a 2 b.

ZAPORZE, ob. Zapróć. ZAPORZYSKO, a, n, zaśniad drudzy zaporzyskiem mianują. Syr. 529. ib. 212. eine tter» borbne Seibcêfrudjt, cf. zaparstek.

ZAPOŚC1Ć cz. dok. ; Bosn. zapostiti , post postiti ; Rag. zapostiti ; Eccl. 3aroB4HBaiocH ; zacząć pościć, ju faften anfange». Menińsk. 1 , 56. *ZAP0STY. Menińsk. ib., ob. Zapusty.

ZAPOSIIJĆ , ob. Posilić, cf. zamódz , wzmódz.

♦ZAPOSTEMOWAĆ nijak. dok., n. p. Miejsce od złomania kości nie zapostemowało. Syr. 994. nie zawrzedzialo , fanning werben, ob. Zajątrzyć się, zaropić się.

ZAPOTNIĆ nijak, dok., zacząć potnieć, zapocić się; anfan* gen fdjrotjMg ju werben, ju fcfyroijjen anfangen; Boss. 3a-norfcTb.

ZAPOTRZEBOWAĆ cz. dok., zacząć potrzebować, zażywać; ja Draußen anfangen, anfangen ju bebürfen; Vind safhpo-gati, sanuzati. — §. Potrzebując, zażywając, używając zaniszczyć , attübraudjen, ob.Wypotrzebować, spotrzebować.

ZAPOWIADAĆ, ob. Zapowiedzieć. ZAPOWIADACZ, a, m., ZAPOW1EDNIŚ , a, m., który co zapowiada, ogłasza, oznajm.ujc, lub tez i nakazuje, zakazuje; ber 3Iitfager , Slnfunbtger, 3lnbefe&ler, ber Unterfager, fSerbieter ; Crm. sa-povdnik , zapovednik * prawodawca, rozkazodawca ; Vind. sapovednik , sapovedavez » rozkazujący, f. sapovedniza, (prepovednik, prepoviedavez «zakazujący, zabraniacz, cf. przepówiednik) ; Croat, zapovednik jussor, mandator, f. zapovédavka , (prepodàvecz prohibitor) ; Bag. zapo-vjeditegl , zapovje.dalaz , zapovjedm'k ; Slav, zapoviednik ; Eccl. ^AHOBii^TCith przykazujący. ZAPOWIEDNY, a, e

—    ie ado.) (Vind. zapovedezhen ; Boss. 3anoBi>/iaTeJb-HUH rozkazujący, nakazujący); do zapowiedzenia, ogłoszenia, oznajmienia; anjujetgenb, anjufagenb, aitjufunbigenb, jil loerfûnbtgenb. Conceptions, którego zapowiadają; e. gr. conceptivae feriae, quae quolannis a magistralibus conci-piebantur ' i. e. certis verbis indicebanlur. Cn Th. 1386.

—    Zapowiedny « zapowiadający, ogłaszający, oznajrnu-jący, anfagenb, anfünbigcnb ; zakazujący, wstrzymujący, unterfagenb ; (Croat, prepovedni inter die lor ius ; Boss. 3ano-BiAHUH zakazany). Listy zapowiedne , od słowa zapowie-dam , które znaczy niemal to samo, co wstrzymuję. Czack. Pr. 1, 192. Listów naszych zapowiednycb, na przedłużenie sprawiedliwości , jakokolwiek powściągając albo zatrzwny-wając one, od tych czasów do wszelakich sądów dawać nie będziemy; a gdyby i wydawane były komu, tedy wszelakie urzędy sądowe, takich listów zapowiednich, ku krzywdzie jednej strony otrzymanych, nie powinny przyjmować. Siat Lit. 22; listy królewskie sprawiedliwość hamujące za ^nikczemne być mają. Herb. Siat. 3!'fńbi* tion$)(i)rrt(iett, 3n!)i(>itonen. ZAPOWIEDŹ, i, i., § li zapowiadanie , zapowiedzenie , i to co zapowiadają , ogłaszają, zwiastują, oznajtnują; Vind. najioved , napoviedanje, na-rick mje, nasn inenje, ba3 3lttfitnbtgett, bte 31 ifnnbignng , Slufagting, bie 3lttfagc. Złączony Angielezyk z Otomanem

zapowiada Francuzkiemu naczelnikowi, ze jest brańcem wojennym z całym swym wojskiem. Francuzi! mówi naczelnik , ogłaszając tę zapowiedź żołnierzom , na takie zuchwalstwo zwycięstwami odpowiecie. N. Pam. 4, 87. Zapowiedź święta, postu, indictio festi. Cn. Th. 1586. — §. Zapowiedź małżeństwa, baâ 3Iufbteten, 3l»fgebot eineâ (S^epaarÖ ; Boh. ohlâska; Slov. ohlâska; Vind. gorkliz , gornapoved ; Slov. navishtenje ; Rag. napovjedanie, na-vîsctenje ; Eccl. orAtuuetne. Powiadasz , że zapowiedzi i ogłoszenia w cerkwi nie masz , kto z kim w małżeństwo ma wstępować. Pim. Kam. 166. Publiczne z ambony zapowiedzi. XiaLdz. 229. Zapowiedzi zależą na ogłoszeniu nastąpić mającego małżeństwa , z wyrażeniem imienia i przezwiska, tudzież stanu, miejsca pomieszkania obojga zaręczonych. To ogłoszenie przez trzy dni niedzielne lub świąteczne, podczas zwykłego zgromadzenia się na nabożeństwo do kościoła, nastąpić powinno. Gal. Cyw. 1, 36. — §. Uczynił mi zapowiedź do pojedynku. Tr. ‘wyzwę, wyzwanie * wyzwał mię, <peran3* forberung junt 3tVCięfampf. — §. Zapowiedź, objawiony rozkaz, nakaz, przykaz; ber angefiuibigte Sefebl, bte Ser* orbnung; Carn sapovd, napovd mandatum\ Vind. sapû-ved , sapoved , vkasa , vkasanje, sapovedenje; Croat, za-pöved ; Bay. zapovjed ; Bosn zapovjed , naredba (cf. narządzić, cf. urządzenie), zarok, (cf. zarzec, cf. wyrok); Slav, zapovid; Boss. 3an0ßt4t>. Przyszedłszy do króla, zaczęli mówić o zapowiedzi, i Leop. Ban. 6, 12. (o wyroku królewskim. Bibl. Cd). Przydał bóg przykazanie i zapowiedź swą, jeśli będziesz przykazania strzegł, zachowa cię. 1 Leop. Syr. 15, 15. Strzeż ustaw boga twego i zapowiedzi jego. Budn. Deut. 4, 40. (przykazań, które ja dziś rozkazuje tobie. Bibl. Gd.)' Croat, deszet zapovedi bosje « dziesięcioro przykazania bożego. — $ 2) Zapowiedź, zapowiedzenie czego komu v zakazanie, zakaz, zabronienie, odmówienie, niedozwolenie ; ba3 Un« ierfagen, bte Unterfagmig, ba3 Serfage», baé Serbot; Boh. et Slov. zâpowéd velitum ; Cam. prepovd , (cf. prze-powiedzenie) ; Vind. prepoved , prepovedba , prepove-denje, prepovjedanje ; Croat, prepoved; Boss. OTKasanie, (cf. odkażanie). Wszystkie miasto klątwą i zapowiedzią obrzędów kościelnych spętane było. Krom. 612. Osko-czyli kardynała , iż musiał rozgrzeszyć zapowiedź. Biel. Św. 147. znieść klątwę. —Zapowiedź, miejsce w le-sie. gilzie wrąb zakazany; ein ïbeil beé 5Ba!be$, mo ber £)0ljfd)lag unter fagt ift. Las ten podzielony jest na trzy zapowiedzi. Bndtk. — $ Sądowa zapowiedź na rzeczy czyje. Tr. areszt, przyaresztowanie ; gcrtcbtltdjer 3lrreft, Sefcblag anf jemanbeâ Sacfjen. ‘ZAPOWIEDZIEĆ, f. zapo-wie, zapowiem c:.. dok., Zapowiadać. ‘Zapowiedać nie-dok., §    1) obwołać, ogłosić, oznajmić, obwieścić; an*

fageu, anfüttbigen, oerfimbigen, befannt mad)en~; Garn. na-povedati, napovem . napoveduvati ; Vind. napovedeti, napoviedali, nasnaniti, sapovi°dati, napoviedati ; Croat. prezapovedavam praemando ; Boss. 3anoBt4UTb, sanoB’b-4UBaTb ; Eccl. oriAciini, oruiim-ii, ^iiioKu^Tti 3anoßt-4yio. Oświadczył aktor, że z rozkazu zwierzchności inna sztuka miejsce zapowiedzianej zastąpi. Gaz. Nar. 1, 275.

Jaz kogut głosem swoim przeraźliwym Północną świata    aresztować; eilten arrettren, mit 2lrrejt belegen. Wolno jest

porę zapowiedział. Kras. Mysz. 46. Złączony Angielczyk    w domu cudzym przez woźnego takich ludzi przyporę-

z Otomanem zapowiada naczelnikowi Francuzkiemu, źe    czyć czyli zapowiedzieć. Czach. Pr. 2, 222. Za posła-

jest brańcem wojennym z całem swem wojskiem. N. Pam.    niem urzędowym zapowiadać stronę , izby miejsca sądów

4, 87. (oświadcza, deklaruje). Zapowiadam ci, iż cię    nie odjeżdżała. Cząck. Pr. 2, 80. Zapowiedziano rzeczy

śmierć nieochybna czeka, jeżeli nieodmienisz twoich nie-    jego. Tr. położono na nich areszt,

godziwych występków. Teat. 55. d, 31. (zwiastuję ci, ZAPOWIETRZYĆ cz. dok., Zapowietrzać niedok., powietrzem przestrzegam, ostrzegam, przepowiadam, prorokuję). —    morowym zarazić; Vind. nakugati, okugati ; Bosn, oku-

g. Zapowiadać małżeństwo, czynić zapowiedź małżeństwa,    sgiti, otravati , (cf. otruć); nut ber *)3eft anftecfen pr. et

fig. tr. Nie trzeba cudzoziemskiego ludu w ojczyznę wprowadzać, bo nas zapowietrzą. Star. Woj. B b. Ćzasem do fortec trupy i ścierwy rzucano dla zapowietrzenia. Papr. W. 1, 505. Nie mało sług przy nim pomarło za zapowietrzeniem. Papr. Kol. 37, (Vind. nakuganje , oku-ganje). Przez tych szermierzów zapowietrzyły się akademie, zaraziły jadem kolegia, w których popalono xiegi doktorów. Boler. 4 , 48. zaraziły się , skaziły się.

ogłaszać zapowiedź; ein ®j)epar aitfbteten, «bfünbigen ; So-rab. 1. pżipowedacź , (cf. przypowiedzieć) ; Eccl. or/ucimi, orunmii, (ooauieHHtiS 1) katechumen, 2) zapowiedzią małżeńską ogłoszony). Zapowiedziawszy stadło małżeńskie trzy kroć w dni święte, aby jakiej zawady nie było.... Hrbst. Nauk. F8. — Zapowiedzieć komu pojedynek . wyzwać go, einem ben Bwe^fampf anfünbtgen, tfyn beratrôforbern, tfm forbern. Tr. — Similiter. Zapowiedzieć komu wojnę, wypowiedzieć; Hoss. onacHTB, or,ia- ZAPOZEW, Zapozwy, [ißorlaöttng, citatio] Hoss. bu30bł 4], muTL, ben Üîricg anfnnbtgen. Tr. — §. Zapowiedzieć co    n. p. Potrzeba do wyższego sędziego apelować, żeby

komu, nakazać, rozkazać, einem (tnbefefylett; Garn. sapo-    była propozycya przez zapozew do wiadomości przywie-

vedati, sapovdajem, napovedàti, napovem, napoveduvati;    dziona. Somit. 49. Niesłusznie nas swerni mandatami i

Vind. sapovedeti, sapoviedati, vkasati, navkasati, porozhiti,    swerni zapozwy turbują. Weryf. 41 , ob. Pozew, ob. Za-

saporozbiti, (cf. poruczyć) ; Croat, zapovedati, zapovèdam,    pozwać

zapovedalszein ; Hosn. zapovjediti , zapoviditi ; narediti ; ZAPOZNAĆ cz. dok., Zapoznawać niedok., zaznajomić kogo Slav, zapoviditi; Hoss. aanoBt^arb, 3anoßt4UBaTb; Eccl.    z kim, jentanben mit einem befannt machen; Eccl. no4py-

^anoKT.^ATii, 3anOBl)4yK) , 3aBejrfeBaTH, iiobbivrtii , saßt-    jKHTb (ob. Drużyna), cf zaprzyjaźnić,

meßarb. Sofoniasz zapowiada płacz obywatelom Pile. 1 Leop. ZAPOŹNIĆ cz. dok. , Zapoźniać niedok., za poźno wygoto-Hieron. 7. (nakazuje im biadanie. 3 Leop.). Croat. Prov.    wać, wydać, Oerfpćtten. Zapoźniać się (Croat, zakesznû-

Zapovedaj doma , ubi paveris impera, rozkazuj u siebie,    jemsze). Zapoźnić się do wieczora ; Erd. 3aBenepHBUii0ca,

w swoim domu. — §. Zapowiedzieć, zakazać, zabronić,    KOTOparo Honb 3acTm\ia , ob. Zamierzchnąć.

UUtcrfageit, nerbieteit ; Bok. zapowjdati, zapowëditi ; Slov. ZAPOZWAĆ , zapozwie, zapozwę cz. dok., Zapozywać zapowjdârn, zapowjdati interdicere ; Sorab. 1. zapowie-    niedok., pozwem wezwać; Boh. srocjm, (cf. zrok) ; Vind.

dam, zapojedam, zapowem denego, abnuo , zapowedam    priedklizati, priedpokbzati, priedtirjati, v’fodbo klizati,

szo recuso ; Cum. prepovdûjem, prepovçm , (cf. przepo-    t>or ,©crid)t citireit, tiorlaben , cf. przypozwać, mitcitiren.

wiedzieć); Vind. sapovedati, prepovedati, prepovedeti, ZAPOŻYCZYĆ cz. dok., Zapożyczać niedok.', Boh. zapugciti, prepoviedati ; Croat, prepovédam ; Ross. 3anoßt4aTb ,    zapugćjm ; pożyczając długi zaciągnąć, 2lnleif)ert machen,

3anoBt4UBaTb ; Eccl. ^(iobhaath , sanoB^yio. Likurg    borgen, leiden. Przy rzeczach znikomych, t. j. które się

zapowiedział złota i srebra w mieście używać. Biel. Św.    podług miary, wagi albo liczby dają i oddają, słowo to

E b. Pytagoras pokładał, ludzkie dusze pospołu z cia-    danie (wzajem ) wyraża sie przez użyczyć, wzięcie zaś

łem umierać ; ale mu to było zapowiedziano powiadać.    przez słowo zapożyczyć. Gal. pr. 3, 57. Zapożyczyć się,

Biel. Św. 21 b. Ognie, znak wtargnienia nieprzyjaciel-    zadłużyć się; otel anfborgen , ftd) t)erjd)nlben.

skiego , przez Cezara zapowiedziane i zakazane. Warg. ZAPRAĆ, f. zapierze, zapiorę cz. d,k., Zapierać niedok., Cez. 214. Jeśli ta ‘poczciwość żydom jest zakazana, dla- (distng. zaprzeć, zapierać); zacząć prać, praniem spo-czego jemu zapowiedziana być nie ma? 1 Leop. 3 Mach.    trzebować; anfangen jtt mafdjen, »ermaßen ; Boh. zaprati ;

4,12. Listy zapowiedne nazwane są od słowa zapo-    Vind. saprati , oprati.

robić, erarbeiten, mit SIrbeit oerbiciten ; Boh. wydèlati, wydèlawati, ( cf. wydziałać ); Vind. sadelati, (cf. zadziałać), perdelati , perdobiulati, perdeluvati ; Hoss. 3a-paóoTatb . 3apa6oTUBaTb. Grosz w krwawym czoła pocie zapracowany. Gaz. Nar. 1,18. W lat kilka za swój krwawo zapracowany grosz, aręduje wioskę Zab. 43, 195. Gorzko też ta nagroda zapracowana. Teat. 16. b, 52. Ociec twój znał cię jednym następcą wszystkich swoich zapracowanych majątków, ib. 16. b, 25. Sławy szukaj w zapracowanej fortunce, ib. 15. c, 98. Nie-ludzkość jest bronić komu użycia zapracowanej wła-

wiadam, które znaczy niemal to samo co wstrzymuję. ZAPRACOWAĆ cz. dok., Zapracowywać czestl., pracą za-Czack. Pr. 1, 192. ‘Spasi, szkód pilnować, a w czas zapowiedzieć łąki i zboża , aby szkoda nie była. Hour.

Ek. 70. Juno rozgniewała się na Latonę, i zapowiedziała jej wszystkę ziemię. Biel. Hst. 20. Roku 1197 przyjechał legat z Rzymu do Polski, zapowiadając kapłanom zon i kucharek. Biel. 110. Skoro się wieść o zabiciu Stanisława biskupa do Rzymu doniosła , Grzegorz VII po wszystkiej koronie Polskiej obrzędy zapowiada. Krom. 108.

(klątwę rzuci na Polskę). Stanisław biskup , gdy królowi zapowiadał 'świątości kościelne, szedł na Skałkę do ś.

Michała. Biel. św. 174. — §. Zapowiedzieć kogo, przy-

ZAPRAGNĄĆ - ZAPRAWA.

ZAPRAWDĘ - ZAPRAWIĆ.

861

prawdę, zaiście , zapewne; fnrmalir, maljr«

* za

sności swojej. Kras. Pod. 2, 226. Słodki wasz, (pszczoły), pokarm, dla nas pożądany, Wam jeszcze słodszy, bo zapracowany. Kras. W. 83. — Zapracować się zairnk, zapus'cié się w pracę , ft# tief Ijineirt arbeiten, fi# tn î)ie Slrbeit vertiefen ; Hoss. 3apa6oTaTbca, 3aAtMTbca. Korzyść taka godna największego zapracowania. Mon. 63, 120. największego trudu, cf. spracować się.

ZAPRAGNĄĆ med. jedntl., zacząć pragnąć pr. et fig. tr. , zachcieć, zażądać ; anfangen ju bürften, jn »erlangen, $u begehren, ein Verlangen marna# befommen.

ZAPRAKTYKOWAĆ , ob. Praktykować. ZAFRASOWAĆ, ob. Prasować. ZAPRASZAĆ, ob. Zaprosić, ob. Zaprószyć.

ZAPRAWA, y, i., § 1) zaprawianie potrawy, i to czym ją zaprawiają , przyprawa. On. Tli. 1386. Me 5lnri#tung, 3u* ri#tnng, gettma#nng, ffinrjung ettteó ©cri#t3 ; Boh. au-prawa, (cf. uprawa); Carn. savęla, sabęla, (cf. zabielenie]); Vind. saprava, (marnowanie); Croat, zprava , szprâva (cf. sprawa), zachînba, (cf. zaczynić) ; Bosn. za-cignenje ; Hoss. 3anpaBKa, 3anpaB,iHBanie, CHa^oóbe ; Eccl. CMBKH (cf. smak), 3406a (cf. zdobić), catanHOCTb. Zaprawa, przyprawa potraw, to czym zaprawiają, przyprawiają. Cn. Th. 883. Sól jest pierwszą okrasą i zaprawą wszelkich potraw. Haur. Sk. 503. Największy fundamenty każdej potrawy na dobrej zaprawie, i w tym doskonałość kucharza umiejętnego pokazuje się , zatynrT masz tu rozdział o sosach i zaprawach. Wiel. Kuch. 434. ©attce, ïnnfe, 23rń(te, Überguß. Mieszkańców tych pokarm podpłomyki, zaprawy mleko świeże abo kisłe, rozkoszy ich oliwa. Boter. 198. Często bywa droższa zaprawa niż ryba. Zab. 15, 555, (cf. oppos. ważywszy na ryby, na pieprz nie ważyć). Zaprawa dobra , rzecz sama zła. Fredr. Ad. 6, (cf. nie wszystko złoto, co się świeci z góry). Zaprawa winna, ber ®inf#lag beifttt Sßetne; (Vind. dufhik). — Fig. £art zaprawą jest, i że tak rzekę, przysmakiem posiedzenia. Kras. Fod. 2, 104. ©#er$ fft Me 28ttr$e ber ©cfeHf#aft.— §. 2) Zaprawa człowieka do czego, zaprawianie się, ćwiczenie, próba dla wprawy; ba§ ©tltüben, Me Übung, ber $erfu#, ber Anfang. Jako się do łuku ułożyć, konia zażyć wężykiem, twoje pierwsze były zaprawy. Lestez. Class. 90. (pierwsze ćwiczenia). Henryk podrósłszy na wojenną się wyprawę gotował, i pierwszą zaprawę na krew' uczynić chciał na arcybiskupie Kotońskim. Sk. Dz. 1045. Pierwsza zaprawa ta , Przemysława do spraw walecznych juszyła. Krom. 279 ;    (rudimenta

militiae). Pierwsza zaprawa z wyprawną biegłością porównywać się nie może. Btai. Krom. 786. — §. Zaprawa, naprawa do czego , n. p. Z jego zaprawmy to uczynił. Tr. z jego nabechtania, poduszczenia ; auf fein 5lnftiften , 2In* regen. — $. 3) Zaprawa pieca w hucie, zaprawienie do topienia, Me $orri#tung beS ©#meliofen3. Dać zrobić zaprawę. Bndtk. to co zaprawiono w piecu , Me 3uri#s tung im @#meläofen. Zapraw'a idzie, zaprawa zamarzła. Bndtk. — Zaprawa, miejsce zaprawy w piecu; ber Jitttt* pel, $rif#tümpel. Zaprawa, miejsce w piecu najniższe, w które żelazo z rudy wytopione spływa. Os. Zel. 88. Część, gdzie w piecu materyały stopione zgromadzają się, zowią zaprawą. Dawanie tej zaprawy,, z kamieni,

które ustawiają bez piasku, bez wapna, majstrowie mają za największą umiejętność. Os. Rud. 95. W piecu na kamieniu spodnim stawiają inne trzy tegoż gatunku, t. j. takie, które ogień wytrzymują; owemi kamieniami otaczają ze trzech stron miejsce podługowate, Me ©telle, to miejsce zowią zaprawą, ib. 252. — *§. 4) Chym. Zaprawa, Ross. KBacKOBaHie, Me ftarbebeije. — § Zaprawa, za-prawka, czym się co zaprawia, t. j. zakłada, zatyka , załduje; ein Sorftetf, womit etmaâ jugema#t wirb, »or* gefteeft Wirb. Odejmie pan córkom Syońskim bieretki , podwiązeczki , przcdniczki i zaprawki. Radź. Ses. 5 , 20. (zatyezki. Bibl. Cd.; cf. założka, zakładka). — (ZAPRAWDĘ

li#. Zaprawdę powiadem wam, iż jeden z was ma mię wydać. 1 Leop. Math. 36, 21. Bibl. Gd.. Zaprawdę albo pod przysięgą , jeśli się nie poprawicie , nie osiągniecie żywota wiecznego. Glicz. Wych. D 7. — g. Zaprawdę, wprawdzie; uttb $mar, $t»ar. Mężnieś się powinna leczeniu podawać, narzekania zaprawdę i krzyki na stronę odrzuć. Ossol. Sen. 4 ; (quidem). — ZAPRAWIĆ , f. zaprawi, zaprawię cz. dok., Zaprawiać niedok., *Zaprawować contin. ; (Boh. zaprawiti diuh , zaprawowati aes alienum solvere ; Carn. sapreveti, zapravlati ; Vind. sapraviti * przemarnować, zatracić); $. 1) zaprawić potrawę, przyprawić; ©peifen onri#ten, $uri#ten, ilmen bie 28ür$e unb ben@ef#nta(f, ober bie 3Mbat geben, fie ab mûr» jeu; (Sorab. \. zèlu (cf. ziele), zatzinam, (cf. zaczynić); Carn. veliti , savelem , (cf. zabielić); Vind. napraviti jedbe (cf. naprawić), naflediti (cf. słodzić), sazhinjati; Croat, zachiniti, zachinyam ; Hag. zadinitti ; Bosn. zaci-niti ; Ross. iiaTBopinb, yaiacMTb, yMacaiiBHTb (cf. ma-ślić), 3âMOpnTL, (cf. zamorzyć). Zaprawić czyli zapalić mąką jarzyny lub sos. Wiel. Kuch. 454, Zaprawić olejem (Croat, zaolyujem). Włosy i chustki perfumami za-prawują. Boh. Kom. 5, 586. Zaprawić co pieprzem, octem i oliwą. Bndlk. Zaprawić farbę , n. p. olejem, zaprawić wapno wodą, zaprawić sałatę octem i oliwą, zaprawić piwo żółtkiem i śmietaną , zaprawić wino. Trój. SI 1066. Likworem tym można dociec, jeżeli wino, albo inne rzeczy, ołowianemi przygotowaniami są zaprawione. Krup. 5, 696. — Fig. Każda radość zaprawiona jest goryczą. Trój. Sł. 1066. — Zaprawić piec w hucie, dać nsu zaprawę , ben ©#mel3ofen tu ber ©ifenptte ju* rt#ten. Bndtk., (cf wyprawa). — ‘Zaprawić pole, rolę « uprawić, ben 2I(fer ältn#ten , beftellen. Co dąbrów, co zielonych pagórków, Co pól pługiem zaprawionych? Miask. Ryt. 2, 109. (zaoranych).— §. Zaprawić gust czyj do czego , zaprawić kogo do czego . żeby w tym smakował, einem moju ©ef#macf besfbrtngen. Ogłasza romansik swojej roboty, czyta go po woli, aby gust do niego zaprawił. Weg. Marm. 3 , 22, (cf. gust zaostrzyć). Ludzie do zacnych spraw nagrodą i uszanowaniem niech będą za-prawowani. Budn. Apopht. 132. nęceni, zachęceni; auf* muntern, reißen. Co sam kochał ociec, do tego i mnie zaprawił. Mon. 67, 630. Czechowie przyłączeniem Szlą-ska do dzierżaw swoich świeżo zaprawieni, opanować wszystkę Polskę spodziewali się. Krom. 327. (zachęceni,

zasmakowawszy w tym). — Zaprawić kogo w co, wuczyć, przyuczyć, przyzwyczaić, wkładać, wprawiać; woran gewönnen, worein einüben. Dziecię zaprawić w pokarmów jedzenie. Cn. Tli. 1386. Rzymianie dzieci swoje do tego wszystkiego zaprawiali, co tylko pod czas wojny przydatne im być mogło. Karp. 7, 94. przyuczyli, w tym ćwiczyli, nakładali ich w tym , fte übten fie in allem bem.

ZAPRAWICIEL, ZAPRAWIACZ, a, m., który co zaprawia, który zaprawia potrawy; ber 3urid)ter, 3lnrtdjter ber ©petfett ; Croat, zacbinitel; Rag. zatînalaz, zacinitegl ; (Garn. sapravlivz; Vind. sapraulavaz, sapraulavez, sa-praular « ’marnownik , rozrzutnik). Zaprawiacz; przypra-wiacz, condilor. Cn.Th. 883.— Zaprawiacz , który dziurę, otwór zaprawia « zatykacz, ber 3nntad)er, Śermadjer. Starcy byli zaprawiaczami dziur okrętów twoich. Budn. Ezech. 27, 9. (oprawiali rozpadliny twoje. Bibl. Gd). ZAPRAWKA, ob. Zaprawa. ZAPRAWNY, a, e — ie adv., do zaprawienia, dó naprawienia; anêbefferltd), tüflö nod) anśgebcffert tuerbctt farm. — Zaprawny, zaprawiony, o potrawach , winach ; .'angerłdjtet, jugericfytet, getonrjł ; Bok. auprawnÿ, (cf. uprawny) ; Croat, zachinszki ; Bosn. zaci-niwo , seto se mosge zaciniti; Boss. crpoeHUM (cf. strojny) , Mopesuił. Wina zaprawne. 6omp. Med. 294. (za-praw-ę mające). — §. Zaprawny w co, zaprawiony w co, mający w czym zaprawę, bez dostatecznej jeszcze wprawy; woju eingeleitet, nod) niefyt ööHig geübt, erft auf ber ^robe. Ja nie mistrzem ale uczniem, i jeszcze nie wyprawnym, ale dopiero zaprawnym, zezna-wam się być w tym rzemienie. Błaz. Krom. 786. Wilkowi chowanemu zęby wytrąciw-szy, Uczyń w polu poszczuwszy bezzębą gonitwę, Niech zaprawną *psi młodzi mają z zwierzem bitwę. Bielaw. Myśl. G b. dla zaprawy, dla wprawiania czyli zaprawiania się; jur Übung, um fid) abjurtclyten. ZAPRAWNOŚĆ, ści, z., przymiot tego co jest zaprawnym , bie 3»i't^tbarfeit, tie 3ii^tä;Ulttg, baS Üben, einige Übung unb gertigfeit.

Orzeł młode orlęta na barkach skrzydeł swych z gniazda znosząc , do latania zaprawować zwykł. Falib. a 3. powoli wprawować, wciągać, aHmćtljlig junt gltegen abriefyten.

Zaprawiać psa na myśliwstwo , do myśliwstwa. Tr. Zaprawiać sokoła. Bndtk. — Zaprawiwszy się Zygmunt na Prusakach, wtargnął do Inflant. Gwagn. 252. pierwszą zaprawę, próbę odbywszy, nadjbem er beu erften fßerfud) gemad)t patte. Wojewoda Wołoski zaprawiwszy się pod Bukowiną na Polakach , wtargnął do Rusi. ib. 265, (cf. wprawić się). — Przykład dobry, do zaprawiania w obyczaje wiele może. Cn. Th. 1386. (do nabywania obyczajów, do dobrego nawykania). Obyczaje z młodu dobrz-e zaprawione. Min. Byt. 2, 76. dobrze ułożone, kształcone , w dobrym kierunku, jtüOpI gebilbcte ©itten. Za młodu zaprawować potrzeba. Zegl. Ad. 284. kształtować, układać, uformować ; bilben, formiren. Nie tak ja jestem zaprawiony, abym ludzi miał zdradzić. Krom. 396.

zeniem zasuszyć; anfangen jn prägein, einprageln, merpra* gcln ; (Boh zaprazili zapalić, zaprawić polew kę, zaprażka zaprawna polewka ; Bosn. zaprasgiti ustulare) pr. et fig. tr. Piersi mamkom, klóremi dziatki karmią, zaprazone, t. j. gdzieby im mleko ginęło i przysychało, otręby pszeniczne z winem przykładane użyteczne. Syr. 936. Przyłożone ciepło na cyce niewieście, gdy zaprazy, odmięk-czają jej i mnożą mleko Cresc. 157. eintrocflten, anötroefnen, oon Per SDîtïd) tit ber Gutter Srnft, ftd; »erhärten, ftoefen, ob. zaprzenie mleka, pod słowem: Zaprzeć.

(nie jestem tak uczony, nie tego mię uczono, nie we mnie wpajano, ja nie w to włożony, nie w tym ćwiczony). Ociec nie powściągnie ani przygrozi, ale jeszcze na to zaprawi, z Czego przyjdzie złość albo psota dziecięcia. Glicz. Wych. B 8 b. (narowi). Zaprawiony w nauki, wychowany na naukach, innutritus disciplinis. Cn. ZAPRAZYĆ cz. dok., Zaprażać niedok , zacząć prażyć , pra-Tli. 1586. Wiek swój pierwszy zdobnie tam zaprawowali w naukach, a za młodu k nim poprzywykali. Chodk.

Kost. ep. (ćwiczyli). Do wojennych dzieł wiek swój za-prawując młody, Pokazał swej odwagi nad Renem dowody. Min. Byt. 2, 58. — §. 2) Zaprawiać dziurę, za-d/iać, zarobić, zatkać, zapchać, zamknąć, załatać; fin Sod) jutnadjen, Dermalen; Boss. 3a«innnTb, 3annHHBaTb.

ZAPRĘ, ob. 1) Zaprzeć, 2) Zaprzać.

Co Turcy wybili moru we dnie , to oni w nocy ziemią, chróstem i kamieńmi zaprawowali. Baz. Sk. 49. Oni robotnicy załatali a zaprawiali rozpadliny w ścianach. 1 Leop. 2 Boral. 24, 13. (robili robotnicy, a brało naprawę ono dzieło przez nich. Bibl. Gd ). Pienią-    .    .    ₄

dze wydane były na izemieślniki, co zaprawiaja , gdzie ZAPROC , ZaPRUC, f. zaporze cz. dok., Zaparać, Zapru-sie co obaliło. 1 Leop. 4 Reg. 22, 9. Okno‘gdy kto    Niedok.. zacząć próć , az za co popróć, rozpróć pr.

uczyni do sąsiedzkiego domu bez prawa, ma to *zasię    et Pd lr-‘, i» trennen    Anfängen, m    tt>ol)in    anftmmen, jer*

swym kosztem zaprawić. Sax. Art. A2. Gdyby okno wy-    trennen,

kował albo wyrąbał, powinien to *zasię swym kosztem    ZAPROCOWAC armatę,    ob. Zikarować armatę, postawić

zaprawić, tak jako przedlym było. Szczerb. Sax. 36.    ogon na przodkarze,    i umocować    jedno    z drugim łań-

Wierzehu u kościoła zaprawić i zalepić nie 'mozono. Sk. cuchem do podróży. Jak. Art. 3, 525, Germ, aufprofcett Dz. 18. Grobli, ’izbic, dla szkody, aby pilnowali, i wcze- t)te ftattone.

dok., prosząc d<»kąd wzywać, tDOptit Bitten, etttlabett ; So-rnb. 1. zaproscham, pzeproschuyu, (cf. przeprosić); Vind povabili , vabiti, navabili, notervabiti (cf. ’wabić), v’gostje poklizat, n<»tervadati, navedati , (saprofiti » przeprosić) ; Boss. 3H3BaTb , 3a3bmaTb\cf. zazwać). npwr;ia-CHtb, iipiirjauiaTb (cf. głosić, zgłosić), (3anpocarb, 3a-

śnie zaprawiali. Uaur Ek 142, Bo>s. 3anpaBHTb, 3a~ ZAPROSIĆ, f. zaprosi, zaproszę cz. dok.. Zapraszać nie-npaBMTb naprawić, zreparować; au^ejfern, repartren. Przeto! potrzebna jest rzecz fortece zaprawiać, i nowych kiedy miejsce po temu nastawiać. Star. Vot. D. —

Zaprawił go na niego « naprawił go na niego. Tr. nabechtał, nasadził; einen roojn auftiften, anliefcen. —

$. 5) Zaprawować, ob. Prawować, pieniać, zapieniać. —

npamiiBaTB przecenić, przesadzić w cenieniu, zadaniu, pytaniu). Kdka razy w rok sprawował bankiet, na który zapraszał przyjaciół swoich. Zab. 11, 254. Zaprosiłem sąsiadów moich na obiad ; musisz i Wac Pan do-pomódz nam kompanii. Mon. 68, 74. Sabaryci mając

wadzisz człowieka. Jabł. Tel. 37. więcej go zachęcisz, bu brin g ft ilm mciter. — Zaprowadzić co, początkowo wprowadzić co, urządzić, w zwyczaj wprowadzić; etmaź etU» führen, einridjten, anfbringen, jur 9J?obe machen. Zaprowadzić szkoły, gdzie ich dawniej nie było. Ld. Przywary

dni drugim , jakby z rąk do rąk podają. Filch. Sen. list. 4, 82. — Jeden przez okulary z nót śpiewając, niezgodnym zaprowadził głosem , bo mucha mu się nótą być zdawała. Zab. 12, 274. Dudz. zaintonował, zanucił, er ftimmte einen falften Xon an. ZAPROWADZICIEL, a, m., który zaprowadza, ber £>tufül)rer, ^inlciter, $inbcgleiter; (Croat, zapelyàvecz). Poślę zaprowadziciela , i zaprowadzą go. Buda. Jer. 48, 12. (poślę nań tych, którzy wtargnienia czynią, a pojmają go. Bibl. Cd.). Zaprowadzicie!, cf. przewodnik. — Zaprowradziciel czego, który

mieć u siebie gości, rokiem ich pierwej zapraszali, aby pospolicie jeden zaprowadza; wraz naśladują inni, i je-czas im wystarczył na wynalezienie sposobów przyjęcia ich. Zab. 6, 360. Zapraszam do gospody, ofiaruję gospodę u siebie, invito tecto. Cn. Th 1386. Zapraszający Hoss. npurjacuTejiLHbiH, 3a3MBnuH, co3biBaTe.ib-Hbifi. Niezaproszony ; (Ross. He3BaHiibiu "niezwany). —

Zaimk. Zapraszam się do kogo , przymawiam się na ucztę do kogo. Cn. Th 1386. zamawiam się, fiel) (fclbft)

JU einem etulaben. — Fig. tr. Wyperswadował był sobie , że najwyższe honory i najintratniejsze starostwa , same się będą do niego zapraszały. Mon. 68, 648. wpra-

ger einer neuen 6ad)e. Zna go już powszechność, jako zaprowadziciela opery krajowej. Teat. 20. b, pr. — W rodź. ieńsk. ZAPR0WADZIC1ÉLKA, i; bie ^infüfjrerinn, fêinfüljrertttn.

szały, że mu się kłaniać będzie dwór o przyjęcie ich “co początkowo gdzie wprowadza: ber 6tnful)l'er , SUtfbftU* łaskawe; baft fie tl;m »on fclbft »erben angetragen, angebo* ten werben, baß man i^if oiel bitten mirb, fie anjuuebmen.

ZAPROSICIEL, a, m.. który zaprasza do siebie, lub dokąd w gościnę; Vind. povablavez, vadavez , notervabla-

ZAPROZE, ob. Zaporoże, miejsce za progiem, za pro

vez ; Eccl. 3ßaTaii Hoss. co3bmaTejife, ber ßinlaber. W rodź. ZAPROWlANTOWAĆ, -oft. Zapasić, zaopatrzyć w Z3pas. ieńsk. ZAPROSJCIÊLKA , i, bie (Einlaberinn; Hoss. co-3LiBaTejibiinua. ZAPROSINY, in plur., zapraszanie , za-    garni.,

proszenie, prośba z wezwaniem dokąd , zapraszające we- ZAPRÓŻNIĆ cz. dok., Zapróżniać niedok., cf. zaniepróżnić ; zwanie, bie (Stnlabung ; Croat, pozvanye, (cf pozwać,    zająć miejsce osobliwie próżno, niepożytecznie, zapeł-

pozew) ; Ross. 30BTj , sasbiBb npHr.iacure.ibiibiH, (3anpocb    nić, zastąpić, zaprzątnąć niepotrzebnie, na próżno, na

1) przesadzenie ceny, 2) zapytanie). Te zaprosiny anioł    przeszkodę; beit floß entnehmen, anfÜKen, DoUfltUcit, be*

w tych słowach przerywa. Hrzyb. Milt. 156.    fonberS itmuißer SBctfe, unnötig, junt ©cfyaben, junt ipin*

ZAPRÓSZYĆ, ‘ZAPRUSZYĆ, f. zaprószy, zaprószę cz. dok.,    berniß. Nie trzeba żeby *świerzopfca była zbytnie tłusta,

Zapraszać, Zaprószać , ‘Zapruszać niedoli., prochem lub    bowiem dla zbytniej tłustości, “która wnątrz zapróżnia,

proszkiem zasypać, beftauben, tterjłteuen , beftrcnen mit    zarodek nie może się rozrastać. Crete. 516. Rola *głą^-

©tanb, oerftauben ; Boh. zapraśiti ; Bosn. zaprasciti ; Croat.    biern bobowym i korzeniem zapróżniona , nie może być

zaprassójem ; Dal. zaprassivam ; Ross sanopounnb, .3a-    tak dobrze uorana , jako rola goła albo próżna. Cresc.

nopauniBOTb , 3anbUiiTb , [oh. Pył) Zaprószę łajnem obli-    169. Woda zbiegając na to zrobionemi brózdy z wierz-

cza wasze. Buctn. Mich. 2,3. (zarzucę, zaplugawię). Za-    chu , oraniu miejsca nie zapróżni. Cresc. 106. Ul pu-

prószyć oczy, fcf. zamydlić), vox Polonica ad pulverem ,    sty, a nie ząpróżniony. Cresc. 606. (próżny, czysty). —

qui freqnentius in oculum incidit, alladit. Cn. Th. 1586.    Fig. tr. Zapróżnić kogo^ zapróżnić głowę, zająć osobli-

©taiib in bic Gingen fircucit phys.etfig.tr. Niemasz czym-    wie próżnościami, zatrudnić fraszkami; (mit Śćutbeleieit)

by oko zaprószył. Ca. Ad 6 ! 4. (zgoła nic, ani tyle).    befdhifttgeu , einnefymen. Komu bóg dał bogactwa , moc

Honor jest podobien do oka źrzenicy, która najmniejsze-    także    dał, aby jadł z    nich ; nie będzie    pamiętał dni ży-

go zaprószenia cierpieć nie ’może. Mon. 70, 693, Sorab.    wota    swego, przeto    iż bóg zapróżnił    rozkoszami    jego.

i. poprOschniwofcż. Wzięty jest za jednacza i pośrze-    1 Leop. Eccl. 5, 18.    (bóg mu życzy wesela serca    jego.

dnika człowiek niezaprószonego oka Pilch. Sali. 310 (ja-    Bibl.    Cd.) Zazdrość    zapróżnia głowę.    Jabł. Tel.    311.

sno , bystro widzący, zdrowych oczu, cf. zaplusnąć ko- Bzdurami się zapróżniać. Jubt. Hoz. 104.

mu

oczy; Sorab. I. zaprosehenć ukorzony). — $ Za- 'ZAPRUĆ. ‘ZAPRUWAG, ob. Zapróć. ZAPRUCIAG, ZA-prószyć głowę, beit Sîopf uerroirreit, berankten, bnjelig ma* PRYCIAĆ , ob. Pryciać. ten. Wierz mi, mając głowę winem zaprószoną, Ba- ZAPRYSKNAć, ZAPRYSNĄĆ cz. jedntl., Zapryskać niedok., łem sie , żebym nie pobroił głupstw jakich. Zabi. Amf. 65.    Zapryskiwać częstl., prysnąć zaskoczyć, zatrysnąć; bt§

ZAPROWADZIĆ cz. dok., Zaprowadzać niedok. , aż dokąd    mo^tlt fprtttgen , fimtbellt , fprtßen. — Transit. Zapryskać

poprowadzić; Croat, zapelvâvam, bi^ tt)ol)in führen, gelei*    co, zabryzgać; befpriibcln, befpri|cit ; Hoss. 3anpbici<aTb,

len, bringen, fytngeleüen, ^infü^ren, Einbringen, ślepy śle-    3anpbicKHBaTb. ZAPRYSZGZYĆ cz. dok., pryszczelami za-

pego daleko nie zaprowadzi. Nor. Ust. 6, 8. Idź pręd-    kryć, mit ^autblafen bebccfen , ob. Pryszczyć,

ko, gdzie cię zaprowadzą oczy. Lib. Hor. 74. (prosto w '“ZAPRZA, y, z., zapieranie się czego, zaprzeczenie, wy-świat). Ewangelista pisze o pobożnej edukacji abo za-    pieranie się czego; ba§ Slbleugncn , bie 3lbleugnung. Turcy

prowadzeniu dziecięcia Jezusa do Jeruzalem. Dambr. 77.    posła naszego na lesie zabili; co rozumiem na zaprzą

— Fig. Ir. Dobrym porządkiem i nagrodą dalej zapro-    uczyniono , i na łotrostwo zagnano. Biel. Kr. 754.

ZAPRZAĆ, *ZAPRZEĆ|, (dislng. zaprzeć, zapierać, zaparł), zaprzał, 'zaprzajał, f. zaprza , zaprę, zaprze dok., *Za-przajać, Zapierać niedok., zacząć przeć, ‘przajać , od gorąca się psuć; fidł ju erbrämfen anfangen, nor erster prząg dobry, zaprząg zły. Bndtk. geud)tigfeit o erb erb en ; Ross. no4onpiTb, no4onptBarb, ZAPRZAŁEK ziele, ob. Przytulia. ZAPRZAŁOŚĆ, ści, i., no4onptabiM , (aanptTB zapocić się , zapotnieć). Zboże , gdy mokro zbiorą, potym w gumnie w ^snopiu zaprę i zapali się. Haur. Sk. 6. Kiedy u końców ziarn znaki czerwone , takowe zboże w stodole zaprzalo było. ib.

zu). Xant i Bali w zaprzędze są dwa bystre konie. Dmoch. II. 2, 100. Chłopcy ci podrzyźniając ojców głos i tony, Poganiają biczykiem zaprząg, unuźony. Tom. Roi. 42. Za -

zaprzanie, przymiot tego, co zaprzało ; ba§ Erbrämfen, bte Erbrämfung. ZAPRZAŁY, ob. Zaprzać, ^Zaprzajać. ZAPRZANIEC, ńca, m., który się czego zaparł lub zapiera, zaprzecza, ber Verleugner. Jesteś zaprzańcem odkupiciela swego. Zygr. Pap. 72. Turczyn z nich zaprzań-ce uczynił Chrystusowe. Birk. Kant. a 3 b. (renegatów). Stali się zaprzańcami wiary. Birk. Dom. 6.

15. Zboża na gumnie zapreją z niewysuszenia na polu. ib. 18. Len aby nie był mocno ściśniony, gdyż przez ciepło naturalne zaprzały by się łodygi. Przędz. 22. Urzędnik ma zgoniny i plewy w suszy chować, i dojźrzeć, ZAPRZĄSC, zaprządł, zaprzędli, f) zaprzędzie, zaprzędę coby nie zaprzały. Haur. Ek. 54. — Potrawa zaprzała a    cz. dok., Zaprzedać niedok., zacząć prząść, przędzeniem

ślizka , dalekoby lepsza a smaczniejsza była, kiedy by ją    zakryć, osnuć; anfangert ju [pinnen, oerfptnnert, befptltnen ,

z polewanego garnka ciepło na półmisek wyłożył. Rej.    eittfpinnen ; Rob. zapradati, zapredu , zapredl, zaprjsti ;

Zw. 58 b. zakrzepła, skrzepła, geronnen. Pszeniczna    Croat, zapregati, zapregel, zaprezi , zapresujem ; Ross.

mąka od zaprzenia mleka u niewiast bardzo pomaga.    3anpacTb. Czas zaprzędzionego jedwabnika w orzech

Cresc. 157. od zaprażenia , od zaprzałości; gegen ba3    albo kokon , pilnie uważać należy. Przędz. 71.

©crinnen, ©tocfen ber SDîutternuld).    ZAPRZĄTNĄĆ, fi zaprzątnie, zaprzątnę cz.jedntl., Zaprzą-

ZAPRZĄDZ, zaprzągł, zaprzęgli /. zaprzęgnie, zaprzęże,    tać niedok,, Zaprząlywać częstl., §. 1 ) zapróżnić, zanie-

zaprzęgę cz. dok., Zaprzęgać, Zaprzągać niedok , Zaprzę-    próżnic, zapełnić czem zawadzającem, miejsce drugim

giwać czesil. ; Boh. zapràhnauti, zaprahati, zaprabl , za-    zabierającem , zastępującem niepotrzebnie ; tüontit öoU

pfalinu ; Rorab. 1. faj żahacż, zapżahuyu, zapżaham ;    räumen, anfulleu, ben fla£ nehmen, tu ben 2Beg legen,

pżaham ; \ind. naprezhi, vprezhi, zhvetiriti, predvprezhi,    Zaprzątam co, coangusło locum impedimentis. Cn. Th.

priedvpregati, priednaprezhi ; Croat, naprezati. napresem ;    1587 phys. et fig. tr. Głogiem zaprzątnione ścieżki. Zab.

Bosn. zapreghnuli ; Slav, vprégnuti , uprêgnuti ; Ross. 3a-    8, 152. Kiedy kobietka widzi w mężu obojętność ku

npaub,    3anpnraTb, ynpnnb, ynpararb; założyć w zaprząg,    sobie, zaraz rozumie, że inna miłość zaprzątnęła mu

włożyć    do dyszla; anfpaimen, »orfpaniteu, etnfpannen. Każ    serce. Teat. 52. d. 90. zajęła, posiadła, ba3 $erj etn*

konie do kolaski zaprządz , i niech jedzie po komornika.    nehmen. — Aliter: Zaprzątnąć, zatrudnić, zająć, befdjäf»

Teal. 15, c, 8. Każ tym czasem zaprządz konie do ka-    ttgeit pr. et fig. Kiedy piękna Ternira była zaprzątniętą,

rety, ja w moment powrócę, ib . 52. d, 114. Pakują    Wyrządzając w kościele cześć bogini świętą W zaciszne

pojazd, i konie są zaprzężone, ib. 41. c, 552. Ale le-    odległego gaju wszedłem strony Szym. Ś. W. 53, ( cf.

piej do wioski uciekać, Zaprzęgajcie! nie ma tu czego    zakrzątać się, krzątać się, cf. kręcić sie koło czego,

w mieście czekać. Zab. 11, 189. — Zaprządz pojazd,    zachodzić;. Zaprzątnąć ludzi każdy umie, zabawić rzad-

wóz, karetę i t. d, einen SBagcit atifpattnen. Macieju!-czy    ko kto potrafi. Zab. 1 pr. Lubo ten dyskurs osobli-

zaprzężona kareta? Teat. 22, 22. Nowy kocz lakiero-    wszego był gatunku, mało go co uważał, daleko inte-

wany zaprzęgli, ib. 48. b , 14. — Wstańcie o wiatry    resowańszy zaprzątał go objekt. Węg. Mann. 3, 8. (za-

Erynu    burzliwe, 1 wy, co    gromy niesiecie straszliwe,    trudnił, zajął). Ona jedna całą myśl moje zaprzątnęła.

Ćmami    zaprzęgło siarczyste    obłoki. Kras. Oss. A 3. (ni-    Teat. 18, 25. Miłość mię zaprząta całego, ib. 46. d, 8.

by to ciągnione , wiezione ćmami). — g. Transi. Zaprzą-    — In pejorem partem: Zaprzątać, zamącić, zakłócić,

gam się w co, accingo me operi. Cn. Th. 1587; munus    zakłopotać; »emurrt ntad)en , periPtrren. Tysiąc niepe-

aliguod serio et conslonter aggredior. ib. ettthrô ©djmereS    wności myśl zaprzątają. Teat. 9 , 56. Nigdym sobie

mib SlnhaltenbeS unternehmen, fid) baju gleichfant einfpannen.    frasunkiem nie zaprzątał głowy. Zab. 8, 385. Kor. Nigdy

W nową i ciężką robotę zaprządz się umyślił Sk. Dz.    niepodobnemi rzeczami głowy sobie nie zaprzątam. Teat.

719. (zająć się, ująć). Do pracy tej zaprządz się nie śmie.    9. b, 35. Teklusia sobie Wae Panem głowę zaprząta.

Karp. 3, 22. — *$. Smok, który pod polem obiegł za-    ib. 3. b, 12. (nabija). — $.2) Zaprzątnąć co gdzie,

mrożonym, Z zimna wprzód obleniały a próżen srogo-    sprzątając zawieruszyć, zapodziać: perräumen, perframen,

ści Rozeprzał, i w jad nowy zaprzągł z gorącości. Zebr.    oerlegen ; Vind. satriebiti, sapopraviti, sakramati, same-

Ow. 52? ZAPRZĄG, ZAPRZĘG, u, m., ZAPRZĄGA, ZA-    tali (cf. zamieść), saramati; Ross. 3anpaiaTb , 3anpaTH-

PRZĘGA, i, z., ZAPRZĄZ, ęży, i., zaprzężenie, sposób    BaTb. — Zaimk. Zaprzątnąć się, zamieszać się, pomie-

zaprzęgania, to co zaprzężono, czym zaprzęgają; baä    szać się, wpaść w nieporządek, w nieład, gubić, tn

Slnfpannen, Einfpannen, ba3 ©efpann, bać! @efd)trr junt    Unorbmmg geraden. Choć pisarzowi temu stół się za-

SInfpannen ; Boh. zópreź; Vind. zhvetir, predvprçg, pred-    przątnie często; nie zaprzątnie mu się głowa bynaj-

vpresha; {Croat, zaprega » poprąg); Ross. 3anpa>KKa. Trze-    mniej. Lub. Roz 55, ( cf. konfundować się, konfuzya).

ba dobierać koni innych do siodła, innych do zaprzę- 1. ZAPRZEĆ, ob. Zaprzać, ‘Zaprzajać. gu. Pam. 85, 1, 207. (do pociągu, do pojazdu , do wo- 2. ZAPRZEĆ, zaparł, f. zaprze, zaprę cz. dok., Zapierać

3. Jan wyznał, a nie zaprzał, a w-y-

Kto

wysokie się

na

niedok., zaporą, zaporką zamknąć, zawrzeć; juftdntmen, oerrammeln, oerrtegeln, mit etmaê Vorgeftetften ocrfdjltejkn, ju« mad)en ; Boh. zastrciti ; Cam. sapręti, saperl, saprêm ; Vind. sapreti, saprćit, saperl, saprćm , sapirati, savre-ti , sadjati, saklepuvati , satekniti, satikati , vrate safu-niti , sakvakati ; Rag. zaprjêti vrâta , zatvoriti, (zaprjêti, zapirem sistere), zakrakunatli, zaromazinatti ; Croat zapi-ram , zâperti, zakvachujem , zakvachiti , zabertvùjem , verùsim ; Dal. zatvaram , zatvoren ; Bosn.' zaporiti, zapriti, zapriciti, zaprriti, zapirati ; Boss. 3anepeTb , 3ann-paTb. Zapieram drzwi, obdo pessulum ostio; vicwvm zamykam Cn. Th. 1384; zawieram, ib. 1579. ib. 1399. Zapieranie drzwi, zaparcie, zaprzenie, obfirmatio quae vecte fit. Cn. Th. 1384. ba§ Verrammeln, Verzerren, Ver* riegeln, 3nfperren mit bem Vorlegekttm, Vtegel u., f. m. Krówkę pilno pasiemy, doma jej sieczkę rzeżemy, ście-lemy, zapieramy , krówka też garniec masła za one sieczkę szyn ko w ać musi. Bej. Zw. 95. zamykamy, oetfdjltefen, etnfd)ltcf en ; Vind. v’klenit, notersapreti , einfcfltef en, ein* fperren. Cesarza Karola mieszczanie Pizańscy, prosiwszy go na cześć, w ratuszu zaparli , ledwo się od ich gwałtu za mężną obroną Czechów wybiegł. Stryjk. 394. Bodajby cię zaparto, chcesz, abym tyranem został? Opal. Sat. 118. bodajby cię zamknięto, wsadzono, do czubków oddano; baj5 man bid) einfpcrre, etnfd)lte$e, feft fe£e, einftecfe. — § Zaprzeć, zatrzymać-, wstrzymać, zahamować phys. et fig. tr. ; nerfd)lteßen, femnten, sunicffalten. • Wzdycham , i duch mi w piersiach się zapiera. Teat. 45. b, 58. Co rodzącej czynić , jeśli dziecię tak głowy wielkiej, iż się głowa zapiera, a nie może rychło wyjść. Spicz. 176. Zaparcie żywota, zatkanie; Carn. _ sapertje, sapćrza , cf. zapieczenie, bte Verftppfimg be3 8etbe£. (Carn. sapćrtk * zaparstek). Zaparte sposoby i myśl do szukania pożytku. Mik. Obs. 25. wstrzymane, zabronione, odcięte, odjęte, sciśnione; bie Mittel ftnb nermefrt, benommen, gehemmt. —    § Zaprzeć kogo w co * weprzeć , wpar'0-

wać ; einen mo hinein branden, etnjmangen. Jugurtę Mete-lus w tak ciasny kąt zaparł, iż całą swą nadzieję w ucieczce pokładać musiał. Pilch. Sali. 215. —    §. Za

przeć czym , podeprzeć, wesprzeć;, itnterftammcn , unter* ftüjjen Wrażony na hak okręt próżno w gruncie piaszczystym zapiera dragami, aby go uwolnił. Tward. Wl. 47. Zaparłszy się oszczepem , na wprzęgło w wóz krwawy konie Gradyw śmiały wpadł Zebr. Ow. 373 ; (inni-xus hastae; podparty, opierając się). Zaprzeć się na czym, uparcie się czego trzymać, cf. upór, uparty; fid) morauf ftüfseit, ftetfen , feft woran falten. Łatwo będziemy mogli odpowiedzieć onym starym filozofom , którzy się na swych dowodach bardzo zaparli . Syxt. Szkl. 13. — §. Zaprzeć się komu, przeciwko komu; Sorab. 1. zperam szo , zaperam szo , refragor\ uparcie się stawić, przeciwić , powstawać : miberjMuben, mb berftefen, anfftcfen gegen jemanben. Zapierali się przeciwko niemu ci, którzy byli z obrzezania, mówiąc.... 1 Leop. Act. 11, 2. (spierali się z nim. Bibl. Gd.). Jeśli to miasto i mury jego pobudują się, nietylko że nie będą płacić, ale się i na królów *obórzą, a zaprą się im. 1 Leop.

Słownik Lindego wyd. 2. Tom VI.

3 Ezdr. 2, 19. (królom się sprzeciwią. Bihl. Gd.). — g. Zapierać czego, zaparł, *zaprzał czego< zaprzeć sie czego, zaparł się, ‘zaprzał się, przeć czego, me przyznać, zaprzeczać, cf. wyprzeć się, wypierać się; läugiieil, ab» läugnen ; Boh. zapfiti , zaprel, zaprjm, zapjram , popiram (cf. poprzeć), uprjti, (cf. uprzeć); Slov. zapjróm, tagjm, (cf. taić); Sorab. 1. zapru , pru , zapreeź , precz; Garn. tajim ; Vind. tajiti, vtajiti, nikati , nekatisatajiti, sani-kati, odpóueti, (cf odpowiedzieć); Croat, taiti, taim; Dal. zalayati ; Bom. zapscitti, pseitti, tajali, zatajati, zaklati-ti , recchi da ne; Slav zatéjati, zanikati, (cf. zaniknąć) ; Boss. 3anepeTtca Wyznał prawdę , ani nie zaprzał. Rej. Post. A

znał .- żem ja nie Chrystus. Sk. liaz. 15. Zaprzałem już tak wiele razy, i teraz toż mówię , że tu niemasz mandatu. Twórz. Wlecz. 78. Zapieram komu czego , obne-go, inßtior. Cn. Th. 1584. einem etmag ablćtngnen. Trzeba się nam będzie wszystkiego zaprzeć, ani słowa sie nieprzyznawaj. Teat. 30 b, 11. Oszuście, peyv-nie się tego zaprzesz , coś mówił ? Teat. 5, b, 20. Zaprzeć się jasnej rzeczy trudno. Cn. Ad. 1301. ( szydło w worze nie ukryjesz). Zapieranie się, zaprzenie się , przeme się , zaprzenie , przenie * zaprzeczenie , baê Sdnglten , Idugiten, bte SSernetnuttg ; Boh. zapérka; Sorab. 1. preno, pretżo ; Croat, zatâjenye , zatâjanje ; Corn, tajba ; Ross. aannpare^LCTBO. Nie przymnażaj występku przez zapieranie się. Teat. 5, 89. — Zaprzeć się kogo . zaprzeć kogo, nie przyznać się do kogo, nie chcieć go uznać', poznać, einen nerlctngnen; Ross. omepeTtca (cf. odpierać, odeprzeć), OTpenbca ( cf. odrzec, zrzec), orTaruBaTŁca. Piotr się zaprzał Jezusa , mówiąc : ani go znam , ani wdern, co mówisz, i Leop. Marc. 14, 67. Piotr przez to trojakie, iż pana miłuje, wyznanie, wywetował ono trojakie zaprzenie. Żarn. Post. 3, 540. Kto mię wyznał przed ludźmi, wyznam go przed anioły; kto zaś zapiera się mnie , zaprze się go przed bogiem. Budn. 12 , 9. (ktoby mnie się zaprzał, zaprę się go. Bibl. się mnie zaprzy przed ludźmi, zaprę się go ja przed ojcem moim. 1 Leop. Math. 10, 33. Adam zaprzał się był boga , gdy w-ięcej wierzył wężowi, niźli słowu bożemu. Wróbl. 25. — §. Zaprzeć siebie , zaprzeć Sie siebie , zaprzeć się wszystkiego, zrzec się; ftd) felbft ner* lćtugnett, ftd) entfagen, aHem entfagen. Jeżeli kto chce za mną iść, niech samego siebie zaprzy, a weźmie krzyż swój Pociej 137. Abneget semetipsum , niech się samego siebie zaprzy ib. 139. Ktoby chciał za mną iść, niechaj się sam siebie zaprzy. Sekl. Math. 8; wyrzecze. ib. Zaprzawszy i wyrzekłszy się wszystkiego , naśladowali go. W. Post. W. 5, 420. Abraham posłuszeństwo i zaprzanię woli swej i umartwienie miłości sw'ej wyniósł Sk. Żyw. 202 b. ZAPRZECZYĆ , /. zaprzeczy, zaprzeczę cz. dok, Zaprzeczać niedok., sprze-cznem uczynić czyje żądanie , prawo , nalezytość * zady-sputować, zapierać komu czego;- einem ettvaö ftritttg ober ftrettfg tnadjen , bcftretten, ablfiugnen ; Vmd. oprepira-ti, naprepirati , odtaijti, vtajti; [Croat, zaprechüjem * przeszkadzam , zaprechenye , zaprècha* przeszkoda ; Rag.

109

zaprjêciti , zaprecjujem impedire , transvertere , zâprjeka,    możnym człowiekiem. Rej. Post. O o 1.

zaprjeciza > zapora, przeszkoda; Bosn. zapriciti * zaprzeć ZAPRZĘDĘ, ob. Zaprząść.

na zaporę, przeszkodzić, impedire, prohibere,- ob star e, ZAPRZEDNIK , a, m., który poprzedza, rej wodzi; ber zapriclca mpedimentum ; Bosn. zapriti , prititi * zagrozić) ;    Vormaitrt, Vorarbeiter, Vorfd)nitter. Kto chce prędko żniwo,

Ross. 3acnopim>, ocnopint, ocnopHBan., (ob. Spór);    odprawić, niechże upatrzy zaprzednika albo przewodnika

(sanpeTHTb, 3anpemaTb zakazać, 3anpemeHHbiK , 3anpe-    za którymby drudzy pociągali żniwiarze. Haur. Ek. 52,

THbiii zakazany, zabroniony, sanpemeHie, 3anpeTb zakaz, ob. Postawnik , ob. Przednica.

wo-

zabronienie ;* Eccl. 3anpemaTH 1) zakląć, 2) zaprzeczać; ZAPRZĘG, ZAPRZĘGA, ob. Zaprząg. ZAPRZĘGAĆ, ob. 3anpememe 1) zaklęcie, 2) aanptme, OTpmtaiiie, 3anpH- Zaprządz. ZAPRZĘGACZ, a, m., k/óry zaprzęga, do TejibCTBO zaprzenie, npimanpoTiun, nptmanpemaTH groźno    zu zakłada; ber 2lnfpanner , (Sinfpattner. Łoś śmieje się

zakazać, zabronić); Eccl. OTÓopcTBOBarii, omnpaTbca ,    z zgrai miejskiej, głosu zaprzęgacza nie słucha. Budn.

OTpnuaTbCH. O zabójstwa zapłatę, ten lud zabezpiecza    Job. 59, 10, (na głos tego, co go goni, nic nie dba.

Pod przysięgą, że oddał, a tamten zaprzecza. Dmoch. Bibl. Gd.). ZAPRZĘGŁY, ob. Zaprządz.

U. 2, 182. W tym wieku wszystko jest ząprzeczanym. ZAPRZENIE, ob. Zaprzeć.

Gaz. Nar. 1, 177. (o wszystko się spierają, dysputują). ZAPRZESTAĆ, f. zaprzestanie med. dok., Zaprzestawać con-ZAPRZECZNY, a, e,— i e adv., do przeczenia, mogący być    tin, zaprzestaje pr., zacząć przestawać, poprzestać, za-

zaprzeczonym ; bcftretbar, ftrittlg ; Sorab. 1. preyacżnć;    niechać ; unterlaßen, aufljören , fepn laßen. Zaprzestał na

Vïnd. vtailiu, odtailiu ; Ross. ocnoprabiM, OTpuuareab-    czas dalszych nieprzyjaźni. Nar. Hst. 4, 157. Wczoraj

Hbiił, (3anpeTHTeabHbiH zakazujący); Eccl. npmeJibHbiH ;    twojego słuchałem pienia, Nóciłaś siedząc przy owym sto-

na ccopy BH4aH’b, um Bi cnopb cocTOamiii, npiipinae-    ku, Który dąb rosły mile ocienia, Łajałem wody, że

muh , KoeMy npOTHBOptnaTb. Oppos. Niezaprzeczny, nie-    na głos taki, Nie zaprzestały swego'mruczenia. Chód.

zaprzeczony, Vind. netailiu , nevtajitliu , neprepirn , ne-    Gesn. 5.

prepirliu , neskufhliu ; Ross. HeocnopnMUH, 6e3CiOBHO. ZAPRZESZŁY, a, e, dawno przeszły czyli upłyniony, laugft Prawo powstania przeciw przywłaszczonemu rządowi, nie-    »ergangen; Vind. dovunu pretezhenu. — Gramm. Czas

zaprzecznie zawsze zostaje przy narodzie. Ust: Konst. 2,    zaprzeszły, plus quamp er feclum. — W roku zaprzeszłym.

160. Subst. Niezaprzeczność, ści , i, bie Hnbeftreitbarfeit,    Nar. Hst. 6, 552. w poprzedzającym przeszły, dwa lata

Ross. HCOcnopuMocTb. ZAPP.ZECZYCIEL, a , m. , który    temu. ^

co zaprzecza, cf. żapieracz, ber Veftreiter ; Ross. cocth- ZAPRZĘZA , ob. Zaprząg. ZAPRZĘŻONY, oh. Zaprządz. 3aTC.ibHbiH, (3anpeTHTeab zaklinacz ; Eccl. 3anpeTHTe4b za- ZAPRZYJAŹNIĆ cz. dok., Zaprzyjaźniać niedok., przyjaźnią kazujący). W rodź. zeńsk. ZAPRZECZYC1ELKA, i, btc    zawiązać, mit $reunbfdjaft »erbinben, $reunbfcl)aft înüpfen;

Vefirettertuil.    Ross. no4py*HTb Zaprzyjaźnić kogo z kim. — Zaprzy-

ZAPRZEDAĆ, /. zaprzeda, zaprzedam cz. dok., Zaprzedawać - jaźnić się Ross. no4py>KHTbCH

czestl., zaprzedaje pr. contin. ; Boh. zapredati ; Vind. sa- ZAPRZYSIĄDZ, ZAPRZYSIĘGNĄĆ, f. zaprzysięźe, zaprzy-priedati ; — *§. Nie zupełnie przedać, przedać z zwro-    sięgnie, zaprzysięgę cz. jedntl., Zaprzysięgać medok , przy -

tem , na kształt zastawy, ( oppos. zakupić) ; nidjt eigentlich    sięga zatwierdzić , zapewmić ; Boh. sprjsahâm ; Sorah. 1.

»erlaufen, mit Sebtngungcn überlaßen, auf einige 30t ab*    wobpżiszaham ; Vind. saperfezhi, jufcpmüren , eiblitb öerft*

laßen; (Ross. 3anpo4aTb, 3anp04aßaTb * 1) zamówić, 2 ^    djertt. Uczynił jej taką obietnicę , zaprzysiągłszy ją, iż *ocz

w dalekie strony odprzedać; 3anp04a?Ka zamowa , 3a-    mię prosić będziesz, iż ci nic nie odmówię. Bej Post. H

npo4anHbiH zamówiony). Gdyby kto pierwej niż do nie-    h li 6. (pod przysięgą ją zapewniwszy), Zaprzysięgnąć

przyjacielskiej ziemi uciecze , przedał albo zaprzedał ko-    się komu , pod przysięgą obowiązać się komu , ftd) einem

mu jakie ‘imienie, abo ludzie, abo ziemię, tedy ten,    eiblid) »erbtttben.

kto kupi abo zakupi, okaże-li na to listy słuszne urzę- ZAPSNĄĆ cz. jedntl., aż za co popsnąć, posunąć ; biß wohinter dowe, dzierżeć z pokojem ma. Stal. Lit. 7-8. Ktoby ja- rüden, fcßiebett. — Zapsnąć się zaimk., btê wohinter rutfdjen. ką rzecz zaprzedał na rok: Jeśliby kto komu zastawił ZAPSTRZYĆ, f. zapstrzy cz. dok., Zapstrzywać contin,, pstro rzecz na rok.... ib. 271. — §. Zaprzedać na wieki.    zakryć, zamalować; bunt befltadjÜn, bunt bemalen, (be*

Bjidtk. ze wszystkiem, zupełnie; gdn^Iid), üültig , für alle    bunten). Gdy się gmach, choćby największy, gęstemi

(Emigfeit »erlaufen. — §. Zaprzedawam się abo kogo ,    ornamenty obłoży i zapstrzy, natychmiast drobnieje po-

idiotismus est, et de homininibus tantum nsurpatur, qui    dzielona na części wspaniałość. Mon. 72, 472. — Za-

se vendunt hostibus, vel alium aliquem abducendum in    pstrzyć się zaimk. * ZAPSTRZEĆ nijak. ; Ross. 3anecTplvrb.

zakazić , zepsuciem zarazić, zacząć kazić, psuć; bett ©runb pr Verberbniß legen, mit Vcrberbntß onftcden, tu »erberben anfangen. Zepsować co, vitio imbuere aliquid. Cn. Th. 1587. Zapsowany, veteri vitio imbutus, pridem vitiatus. ib. Ludzie zapsowanej komplexyi. Petr. Et. 64. Ludzie zapsowani melankolią abo cholerą , w tych się często rzeczach kochają , od których drudzy uciekają, ib.

remotas regiones. Cn. Th. 1587. eilten üJîenfcben ober fid) 'ZAPSUĆ cz. dok., *Zapsować niedok., *Zapsowywać czestl., felbft (roeit mcg) »erlaufen. Dyabłu się zaprzedał , i czarować się nauczył. Teat. 24, 107, cf. zapisać się. Psu oczy przedał, Ross. OH’S KpanHe 6e3CTM4eH'B , oh^ ctlu'B noiepaat. Zaprzedać sie, Boss. npHCTaib Kt Kanofi cto-

pOHt ĄAR KOpUCTH , H3t KOpbICTH.

ńca , m., który był dokąd zaprzedanym , ein moflin Ver* faufter. *0n zaprzedaniec Józel przedsię został wielkim a

ZAPRZEDANIEĆ,

mittere ; Croat, sapuschati, zapuscham * zaniedbać ; Bosn. zapustiti , ostaviti derelinquere, propustiti intermit! ere; Hoss. 3anycTHTb, 3anyCKBTi> negligere). Zapuścić, puścić aż za co, biö wohinter laffen; wpuścić w co aż dokąd, biéS wohin hineiiilaffert. Wyżły ciekawe w chrósty zapuszczają, I w trawę, którzy ptactwo wypędzają. P. Kchan. Orl. 1, 178. (dają im się zapędzić, zaszczuwają ich w chrósty i trawy). Tatarzy w głąb kraju sąsiedzkiego hordy zapuszczają. Tr., (cf. zagony, cf. zabiedz; cf. Hoss. bü 3anycKH na wyścigi). W Moskwie zapuszczają się strzelcy z psami w głąb puszczy. N. Pam. 10, 52. za-

Woda nogą zamącona , i zdrój zapsowany. W. Prov.

25, 26. (zdrój zepsowany. Dibl. Gd.). Rzeczy rdzą za-psowane i zakażone. Ghcz. Wych. F 6. Nie dopuszczajże światu marnemu zspsowywać a zatłumiać w tobie tych członków twoich. Hej. Post. Mm 4. — Zaimk. Za-psuć się K skazić się, n p Kiedy się ciało zapsuje , co pospolicie zowią ‘dziwym mięsem, póki ‘ono złe trwa, dobre żadną miara ‘rość i goić się nie może. Żarn. Post.

3, 748. O rozmaitym wyprawianiu szat, gdy się jaką tłustością zapsują. Sienn. 568. Choroby bywają z zap^o-wania i z zagniłości pokarmów. Suk. Probl. 75. Sok ten dobry na zapsowanie warg i na zapsowanie dziąseł. pędzają się, zaganiają się; fie »erliefen fid; , jagen tief in

Sienn. 63.

ZAPUCHNAG nijak, jedntl., puchnąc zajść , bi$ wohin auf* fchwelleu , oerfdhwellen ; Vind sabuhnili , satezhi , otezhi , otiekati, (ob Ocieknąć); Garn. sabuhniti ; Sorab. 1. za-puchnu. Twarz zapuchła. Oczy zapuchłe. Carn. sa-buhliv.

ZAPUDROWAG cz dok., zacząć pudrować, pudrując zakryć, pudrem zakryć; Hoss3any4pHTs, anfangen ju pu* bent, bepubern, oerpubern.

ZAPUKAĆ cz dok., pukaniem zastukać, anpod)en, attllopfen.

Zapukał do drzwi. Mon 68, 513. Zapukać do niej, ażeby tu wyszła na moment Teat. 55,9.—Fig.tr Zapukać do kogo, z daleka się zapytać; bet) einem anflop* fen, oon- weiten anfragen.

ZAPUST , u, wi., §. 1 ) gaj zapuszczony, las zapuszczony, t. j. nie rąbany, nie tknięty, zagaisko , zaroślina , zarosi;

Hoss. nopocTHHKB, ein bid)t aufgefchoffner, nicht anëgehaue* ner 2ßalb , $apn, ©iefig. Siekierą gaj wyrębował, On i zapusty święte żelazem wypsował. Otw. Ow. 356 ib 109.

Poszła w zapust zaciemniony, i w gaj lasem okryty, ib.

254. Zapustów i pastwisk zielonych pilnował ib. 91.

Dobra noc lube kraje, przyjemne równiny, Wszystkie te krzaki wasze, i wszystkie Chróściny, Wszystkie mię znały dobrze zapusty i bory. Zimor. Siei. 189. Kościoł ten drzewy swemi wysokiemi zapust zasłaniał. Otw. Ow. 602.

Rzeka przemulonemj wyrówkami przez leśne zapusty przepływająca. Krom. 523. ‘Gęstwia z cienkiego tu wydana ehróstu , Tam kęs młodego nibyto zapustu. Zab.

9, 143. Skrzet. Cełnootasze zapusty. Otw.Wirg. 414. —

$. 2) Zapust, ZAPUSTY plur., mięsopust, si v o rem ex~ pendus, proprie sonat carnis privium; si vero rem, quae illo triduo geHtur considérés, dicas ethnicorum Bacchanalia. Cn. Th. 406. ostatki, $aftnad)t, ftaftnadjteu • £) h b. gafcbtng. Ostatnie ^zaposty. Menin. 1, 56, Boh. masopust;

Sorab. 2. fapust ; Garn. pust, puste dnevi , (cf. puste dni); Vind. pust, pustni dni, pustnanuzh; Slav, poklade ;

Hoss. KapHaBaat, ctipHaa Hexfeaa (cf. serna niedziela), Ma-caenHita , (cf. maślnica). Jeśli nie w zapusty, to w post przynajmniej. Mon. 76, 149. (kiedyś tedyś, cf ad Valencias Graecas). Wstają, czy siedzą, jam u nich w ustach,

I nucą o mnie, jak o zapustach. Chrośc. Job. 195. ja jestem ich piosnką, gadaniną, !!,szydem. ZAPUŚCIĆ, f. zapuści, zapuszczę cz. dok ,    Zapuszczać niedok. , §. 1)    wettben, »erwenben, atllegett. — Zapuszczam się na co „

puścić aż za co, aż dokąd;    btó wohinter laffen, btó W0*    na kogo, zanoszę się, impetum faciendi aliquid capio.

hinein laffen; (Vind. sapustiti    deser er e, devastare , inter-    Cn. Th. 1387. td) mache mich woran, worüber, über etwa&

Z AP UCH N 4 <5 - ZAPUŚCIĆ.

ZAPUŚCIĆ.

867

ben SBalb fjtltetlt. Zapuść to głęboko w wodę. Tr. (zanurz, zatop') Zapuść słup w ziemię. -Tr. wsadź, zasadź, wkopuj; eingraben, einlaffen in bte ©rbe. Zapuścić kół na łokieć w ziemię. Trój. Si. 1068. Okręty z okrętami w*ią-zane prowadzi, I zapuszcza ‘uwady, spina łańcuchami. Bardz. Luk. 53. (wpuszcza albo zarzuca kotwice, ob. *Uwad). — Zapuszczenie warsty, wyparcie jej ku wierzchowi górzystości boczne lub śrzodkowe. Mier. Mskr. ba§ (Sinfd)tejkn beê glôjjeê. Zapuścić belkę * zaczopować, wpuścić w drugą czopem, einen halfen »erjapfen. Tr. Zapuść hak w kamieniu ołowiem. Tr. zalej, zakituj , zamocuj wpuściwszy; himinfitgen nnb »erfitten, mit Siet) »er* gießen, nerfc^meljen. —* -Zapuścić Ogień, założyć ogień i dać mu się szerzyć; geuer wo hinein laffen, e$ anlegert nnb fid; »erbreiten laffen. Jeżeli chcesz zasiać nieużywaną rolę , zapuszczaj ogień , aby przeszkodził rosnąć drzewkom jałowcowym. A. Pam. 44 — § Zapuścić , założyć, zapuszczać, zakładać, kłaść za fundament, puścić w dno, w grunt; in ben Soben, in ben ©rnttb hinein laffen, junt ©rnnbe legen, bie ©rttnblage machen. Niepodobna do naśladowania owa pajęcza tkaczownia ; jak wiele to pracy, nici porządnie rozciągać? jedne na prost zapuszczone ‘miasto gruntu, drugie z gęsta w rzadkawe krążki i oczka plecione. Pilch. Sen. list. 5, 186 — Zapuścić w ziemię, w zboże, w wodę, z pracą spuścić głęboko: tief hinein laffen, hinein arbeiten, hinein brüefen, hinein werfen. Głębiej zapuszczać lemiesze i kroje. Hor Sut. 255. Zapuść sierp twój, a żnij , boć już przyszła godzina , aby żęto. 1 Leop. Apoc. 14, 15. (spuść sierp twój i żnij. 5 Leop)-. ob. zawadzić sierpem w dostałe zboże, supponere falcem ma~ turis. Cn. Th. 1442. Zapuścił sierp swój na ziemie, i pożęta jest ziemia. Bibl. Gd. Ap. 14. Gdy się owoc pokazał, człowiek natychmiast sierp zapuszcza , iż już żniwo przyszło. Sekl. Marc. 4; posyła ib. not —Zapuścić sieć, wrzucić sieć w wodę, zarzucić; baê 3ßei$ auêwerfen , in ba3 3ßaffer laffen. Przez całą noc nic nie ułowiłem, lecz na słowo twe zapuszczę sieć. W. Lue. 5 , 5. Bibl Gd. Zai. Test. 402. Chociaż sieci różpie zapuszczali Onej nocy, ryb nic nie ułowili. Odym. Sw. 2 ifn 2 — Fig. Głębiej swój rozum , swój dowcip zapuszczaj. Tr. (zatapiaj , zanurzaj, zagłębiaj się, nurkuj). Zapuścił wszystkie swoje myśli na to. Tr. łożył, obrócił, natężał; bran

zarośli na, gąszcz, gęstwina ; jnngeg ®itfig, ©traud)t»erf trn SBalbe. ZAPUSTNIE, a , m., zapusty czyli mięsopust obchodzący, mięsopustnik ; etłt gafłnd^tfer, §a[tnad;t^tt)är» mer j (Bosn. zapusctenik,, Itoji nstavglja deserlor). W rodź. ieńsk. ZAPUSTN1CA, y, ZAPUSTNICZKA, i, dem. ZAPUSTNY, a, e, od zapustów, mięsopustny, $aftnad)t3»; Rag. pokladni, (cf. pokladny) ; Ross CbiponycTHbiH. Tydzień zapustny Ross. chiponycTHaa neAtäsi. Niedzielę

ober über einett fier; cf.meditatïva, quae grammatici vocant, ut scripturio, nupturio, dormlurio. ib., (cf. zamyślić co zrobić). Zapuścił się do tej pracy, na tę prace. Tr., (cf. zaprządz się). Do ciebiem się zapuścił, ad te ibam. Cn. -Th. ib. wybrałem się, idj mid) ju btr aufgemad)t. Zapuścił się do Włoch, za morze. Tr. Zapuszczam się do skoku « zawodzę się. Cn. Th. 1387. id} mctrlje ober netyme ben Slnfajs, ben Slnfprnng, ben Slnlanf. Zapuszczanie się,

Wszelką pompę, nadętość, wspaniałość rozpustną Oddala, i przez cały rok chwilę zapustną. Jabł. Tel. 71. wesołą, biesiadną,, godową. ‘ZAPUSTOSZEĆ ; Ross 3anycrfcTb, 3anycTtßaTb, ob. Pustoszeć. ZAPUSTOWAĆ cz. niedok., mięsopustować, zapusty czyli mięsopusty obchodzić, *roz-gardyas stroić, godować, biesiadować; |$aftnac^i galten, fcl)i»ärmen, banfettren ; Ross. 3apt3BHTbca, (cf. rzeźwy). Przemysław, gdy z swem rycerstwem w dzień ś. Doroty zapustuje wesoło , zabity bezbożnie , Zginął od Brande-burskich margrabiów w Rogoźnie. Min. Ryt. 2 , 28. ZAPUSTY, ob. Zapust. ZAPUŚZGZAŃSKI, ZAPJJSZCZYŃ-SKI, a, ie, za puszczą będący, fiinter großen Salbungen unb SBtlbntjfen gelegen, (cf. zaleszczyński). Kraj blizki lasów Litwa nazywa się zapuszczyńskim krajem. Kpcz. Gr. 3, p, 108. Zapuszczański trakt, część województwa Trockiego, od Niemna ku Zuwintom ciągnąca się. Dykc. Geogr. 3 , 209. ZAPUSZCZĘ, a, n., kraina za puszczą, cf. zalesie.

zapuszczenie się na co, impetus. Ca. Ta. 1387, (ob. Za- zapustną pięćdziesiątnicą zowiemy. Sk. Kaz. 101. pęd, zamach). — Zapuścić, dać rosnąć, nie przeszkodzić rośnieniu, nie hamować, nie wyciąć, nie uciąć, roadjfen laffeit. Las sobie albo gaj zapuścić albo^zasadzić.

Gresc. 487. Zapuścić ogród Ross 3anycTHTb ca^. Zapuścić włosy, brodę, Rag. zapûstiti; Eecl. ópocHHTH, orpamiiBaTb bojocłi, (cf. odrościć). Zapuszczam brodę, którąm przedtyrn golił, abom jej nie miał, promiito barbant. Cn, Tli. 1387. Turcy głowy golą., a brody zapuszczają. Warg Radź. 174. Dwanaście go senatorów prowadziło , sześć z ogolonemi brodami, a sześć z zapuszczonemu Sk. Dz. 908. Zakazali xiezom z zapuszczoną brodą chodzić, zęby ją podrzynając dali znak, że o tę ozdobę nie dbają. Sk. Dz 313. Nazarei włosów nie golili, ale zapuszczali. Galat. Alf. 133. Dla pokazania większej ku mieszczanom Krakowskim przychylności, Leszek głowę obyczajem Niemieckim zapuścił, i odzienia narodu tego używać począł Nar. Hst. 5, 191. — $. Zapuścić co czym, zakryć,, zasłonić , tUOintt bcbecfen. Błonia zapuszczona drzewiną. Zebr. Ow. 20. Stanął zbawiciel, twarz ‘ZAPUSZYG cz. dok. ; (Bosn. zapusciti « zapchnąć, zadusić, swą zapuszczając Wstydem rumianym, na ci da swojego    zapihatise anhelare); n. p. Wszystkie sprawy nasze niech

Nagość sromotną smutno poglądając. Odym. Św. 2, F f 4.    miłością twoją zaprawione i zapuszone zostaną. Sk. Kaz.

Spotkałem śliczne dwie boginie zapuszczone kwefem.    83 b. zapełnione, natchnione; 0t)H anfüllen, mit Sufi,

Teat. 6. a, 20. ZapuszczonaJ twarz , zasłoniona. Sk. Oz 59.    mit 23 la fen, cf. ożywić, beleben.

»erbetît, »er&ängt. Zapuszczenie, zasłomenie, zasłona, opona, ZAPYCHAĆ, ob. Zapchać, zapchnąć.

kortyna, ber 33»rliattg. Uczynisz zapuszczenie przede drzwi ZAPYLIĆ cz. dok.-, Ross. 3anKJiHrB; pyłem zakryć, zapełnić, namiotu Buda. Exod. 26, 36. (uczynisz zasłonę dojlrzwi zaprószyć ; »oll [tauben, beftäuben. Pokój staroświecki za-przybytku. Bibl. Gd.). — *§. Zapuścić, 'zapuścić , far il pylony. Nar. Dz. 2. curneuale. Menin. 1, 36. zapustować , mięsopust zakon- ZAPYBZYĆ, ob. Zaperzyć.

czyć by post zacząć, btc §aftnad)ten enbtgen urn b«3 gafteit ZAPYSZNIĆ cz. dok., pysznym uczynić, ftolj macfjen; ZA-anjufangett. Zapuszczam, carnisprwium ordior, carnibus    PYSZNIEĆ nijak, dok., wzbić się w pyehę, ftolj tuerbert.

coenam Bacehanalibus facio , hilaria finio. Cn. Th. 1587. Przez cały rok zapuszczają, a nigdy nie 'paszczają. W. Post. W. 57. Polacy starym zwyczajem idąc, zaraz starozapustnej niedzieli post przedwidkanocny zaczynali ; Innocenty IV zaś pozwolił, aby wzorem , w innych krajach zagęszczonym, dopiero od dnia popielca zapuszczali. Nies. 1, 77. Ten tydzień pierwszy postu wielkiego w monastyrach zakonnicy tak obserwują, że w niedzielę zapuściwszy, poniedziałek i wtorek nic nie jedząc poszczą. Pim. Kam. 322. — *§ W pogaństwie białogłowy, które z przyrodzenia na płód zapuszczały, były w wzgardzeniu. Glic.z. Wych. C 5. niepłodne , płodu nie donoszące. ZAPUSTEK, stku , puszczona Bndtk. eh»a>3 łpingelajfetteS, ^niuntergelaffentS, Ośtngelajfeneś, $orgelaffene$, -BorgebdngteS. Drzewo mło- , dociane w lecie na odrost zostawione. Tr. CaffretÖ, 8af* łjolj tm 2Balbe. Zapustki, pomniejsze zapusty leśne, zarosi,

868

ZAPUSTEK.

ZAPÜSTNIK - ZAPYTAĆ.

valedieo carnibus ultimum Bacehanalibus vesr.or, uLtimnm    Kraj tak zapyszniały, że wr nim wszystko miłościwi pa

nowie, by jeno kęs bobra do zawojka przyszył, a kna-fel u szyi zawiesił. Bej. Zw. 17. od ZAPYTAĆ, ZAPYTAĆ się cz. dok., zapytuje pr. contin., Zapytywać częstl., zadać pytanie, pytając dowiadywać się ; Anfragen, fragen iljurt, fragen anfmerfen, fragen, nadjfra* gen; Roh. otäzati se, otäzowati se ; Sorab. 1. hopscha-schasch ; Vind. vprafhati (cf. wprosić), naprafbati, po-barati ; Bosn. zapitati ; Eccl. Bonpocmb, BonpoutaTL, cnpocHTb , cnpauiHßaTb, (3atibiTaTb zamęczyć na torturach, ob. Tytki). Zapytaj sług twych , tedyć to powiedzą. 1 Leop. 1 Reg. 25 , 7. (spytaj sług twoich. Bibl. Gd.). Twoja rzecz w ten czas się odzywać, kiedy ja się eiern., eo zapuszczono, każda rzecz za- bie zapytam. Teat. 32. b, 117. Zbytnie się zapytywać,

Bosn. zasnititi; Ross. 3anpocHTb, 3anpaniHBaTb, (cf. za-*-prosić). Sądownie się zapytać, śledzić; Ross. cnpaBHTb, cnpaBJiHTb, ( cf. sprawić). Stawiony przed sąd więzień, zapytany najprzód bywa o imię. Ostr. Pr. Krym. 2, 106.

Zapytaj się u niego, zkąd przybywa, Ross. cnpocHTH y Hero, OTKy^a ohł ? Zapytujący się, Slov. opitowatliwi (ob. ’Opyt), dotazowatliwi ; Boss. BOnpocHTaJibHbiH. Zapytanie, zapytanie się, pytanie; baê Anfragen, fragen, bte $rage, Ślnfrage; Boh. otózka ; Slov' opiwatelka , do-tazowatelka , (cf. dociągnąć) ; Vind. vpralhik , pobarik ; Boss. BOnpocL, sanpoci, cnpocs, cnpaBua, (cf. sprawka); (Boss. BOnpoceifB kwestyjka). Jakie zapytanie, taka odpowiedź, ob. Pytanie, ob. Odpowiedź. — Grammat. Znak zapytania ; Slov. rozmiślelka , (cf. rozmyślić) ; Boss. BoupocHTeabHaa, ba3 gragejetefyen. "ZAPYTYWACZ, a, m., który się zapytuje, ber 5litfrager, Sefrager, Stager; Eccl.

BonpocHTejb.

ZAR , u, m., żarzenie się, żarzewie, węgle żarzyste palone; baö ©lüften, bte ©lutft, glufteube ^oftlen, ©lutft; (Boh. żhar podpalacz, żharstwj popalenie; Slov. żari September, wrzesień ; Sorab. 2. Żarów, miasto Sorau w Lu-zacyi; cf. Carn. sharji * promień, zrèti, zrêm * prażyć, cf. żreć; Vind. shar, shark * promień, śharrifhe » pogorzelisko, sherjau * iskra; Croat, sâr, sarkoszt aestus, gorącość, 2) sar * siarka, sarka aestuatio; Bag. xârkos calor, xarki calidus ; Bosn. sgerava carbones accensi, (sgjarkóst » gorącość); Boss, maps, mapa, (mapï nrnua struthio casuarius, 3apn gniew, zapalczywość, mapuin go- * racy, HtapoBHH fejerka) ; Eccl. aufrb, merï, ^iioh , neKŁ, ropauecTb, mapuo, ropauo , cf. ropio jątrzę, gniewam, cf. zarzę , (cf. Turc, kor * zarzewie). Żelazko kładzie się w żar czyli rozpalone węgle. Perz. Cyr. 2, 158. Naczynie z żarem i kadzeniem wonnym wszędzie noszono. Hor. Sat. 81. Podpłomyki pieczone pod żarem. Boler. 198. Gdy się ogień zacznie dusić w piecu hucianym, niezawodny znak, że w piecu wiele się już żaru napaliło. Torz. Skł. 1 U). Powinien sulerz glutlochem żar wszystek z pieca po kątach wiszący wygarnąć ; naprzód szuflą prysk od luftlochów powybiera i do popielnic zaniesie , a natychmiast świeżego^ żaru po luftlochach z środka pieca nagarnie. Torz Śkł. 110, (cf. prysk). Żar zgasły ożył, extincta flamma revixit. Żebr. Ow. 162. Stąpając na żar nogą obnażoną , który się tai w zdradliwym popiele. Hor. 1, 182. et 184. Nar. Wrzący żar z góry Etny buchając wali się na Nam. 1, 144, (cf. lawa). — Fig. et tr. Do żaru przydasz ognia, wody dodasz wodzie. Hal. Ow. 194. (dolewasz oleju do ognia). Tchnący jadem , wszędzie do

y, z., zasiek, n. p. Zolkievius congregatum Bialae Mo-scorum exercitum dissipans, reliquias in* zarembam , (mu-nimentum sic vacant ex arboribus ter raque in modum for-talitii structum), pepulit. Wassenberg. Vladisl. 30. — 2. ZARĘBA, herb; lew czarny, w polu brunatnym, wyskakuje z za muru. Kurop. 3, 58. ein gennffeê SBappen. Zaręba , imię własne familii w Polszczę , bet fêtgeitîtame einer ^olnifcfien ganttlte. ZARABIĆ, f. zarąbi, zarąbę cz. dok., Zarąbać niedok , Zarębować contin., Zarąbywać częstl., zacząć rąbać, rąbiąc zaciosać; attfattgett JU ftacfett, ju Bauen, loêftacfett, fpt|tg juftacfett, jitftaitert; Sorab. 1. fa-rubacź, zarubam ; Croat, zarublyûj-em ; Bosn. zarubiti koję drrivo aequare scissuram ligni, zarubiti extremitatem ter-, roz- minare ; Vind. sarobiti » obrąbić ; Boss. aapyóirrb, 3apy-6aTb ; rąbaniem znamionować , ctrtftaitert, etnftacfen. Zwykle zarąbywano na drzewie znaki; z spaleniem drzewa nikły znaki graniczne. Czach. Pr. 2, 190. — §. Rąbiąc rozłożyć, rozrąbać do jakiego używania; etttftauen, juftauett, jerftüclett, jetlegen. Zarąbać wołu, n. p. Jedni do kuchni zarąbione woły, Ci niosą sarnę i jelenia w poły. Miask. Byt. 2, 119. Zarębuję na obiad , zarębuję dla gości. Cn. Th. 1389. Szkoda zarębować, co się me ma gotować. Cn. Ad. 1140. Dla twoich pachołków zarębujesz i nalewasz. Star. Ref. 83. (dla nich biesiady, uczty stroisz). Nie zarąbiono tu na cię. Cn. Th. 1589. (nie proszony gość). — §. Zarąbać co, wyrąbać, rąbaniem zniszczyć, zgładzić,; ju (©cftanben ftatfett, mit £atfeit unb fatten »er« nickten. Xiazela Litewscy Koryatowiee , Kamieniec i insze zamki Podolskie zarąbili, a do W. X. L. przyłączyli. Stryjk. 584. wy siekli, wyniszczyli. [Mylnie, ponieważ wyraz rąbie ma tu znaczenie starorusk. rubiti * budować 2]. Zarąbać kogo szablą * rąbiąc zabić , rozsiekać , JU £obe liefen. Bndtk. — §. Zarąbie, zarębować suknią, rąbkiem osadzić, obrąbić; bebtätttert, befälinten.— g. Zarąbać drogę , zrąbanem drzewem zagrodzić, zasiekę uczynić ; einen $erftaè ober ^erftait matbert, beu 5Beg »erftatfen, »erftattett, oerfperren, »erlegen mit gefällten Säumen, Krzyżacy zasiedli wszystkie drogi, lasy zarąbili, Tak nasi jako w klatce ogrodzeni byli. Stryjk. 614 *Wałiszy drogi zarębowali, iż trudne przebycie było. Biel< Św. 254. dół z grzmotem. Staś. Polacy zarąbili uciekającemu nieprzyjacielowi drogę. Steb.

2, 316. Tę błędną drogę, którą się oni cisną do ojczyzny swej, jeszcze gdzie jeno możecie tedy ją im zagradzacie a zarębujecie, a srogiemi pniaki zakładacie mowej wojny żar sieje. Teat. 44. d, 11. Wyb. (pod-    fałszywych a obłędliwych nauk waszych. Bej. Bosi.

niętę rzuca). — Similit. Sam żar z swego wozu słońce    H h 6. — *§. Jezuici sarn) na Antychrysta zarębują,

na niego,

rozpalony, ZARABIAĆ , ob. Zarobić.

i. "“Żarza, ZARACHOWAĆ cz. dok., rachując zamylić, mylnie porachować; »erredjnen, »erjäftlen, im Dlecftuen uub Säftlcn einen geftler maefteu. — Zaimk. Zarachować się, pomylić się zarąbanie, i to co zarąbano; ba§ 3tts w rachunku; ftd) »etteeftuen , öetjäftlett. ftaefen, $erftauen, ein SSerftau; Boh. zaruba wrąb w co ; ZARADA, y, i., zaradzanie, zaradzenie, sposób i śrzodek zara-Ross. 3apy6ï , 3apy6eHb , 3apyónHa, 3apyÓKa nacięcie,    dzania, zabiegania; baâ 9îatftf$affcn, Slbftelfen, Vorbeugen,

narznięcie , (nopyô’B więzienie). Zarąb, obrąbienie sukni,    bte 3lBftÜlfe, getroffene 5luftalt ; Sorab. 1. zaradżeno reme-

chustki ; Vind. sarób, bte ©infaffuttg. Zarąb, 1. ZARĘBA, dium. Bez wszelkiej przyszłym rokoszu zamachom zarady,

ZAPYTYWACZ - Z A R 4 B.

ZARĘBA-ZARADA.

869

sieje. Bor. 1 , 109. (upał). Kiedy trwał Ludwik wielki nie ewangelicy. Żarn. Post. 3, 20 b. zarywają w miłości ofiarach, Pałac i dwór, z świątynią Cytery był zakrawają, w żarach. Zab. 15, 75. Nngł. rozżarzo pałający miłością. *ŹARA. Bndtk. z Stryjk. ob. zorza północna.

Pochodź, pod słowem: Żreć.

ZARAB , ębu , m.,

870

ZARADLIĆ-ZARAŃ.

ZARAN1Ć - ZARAZ.

sejm się zakończył. Nar. Chodk. 202. (ZAP.ADLIĆ, ZA-RADŁOWAC, ob. Radlić). — ZARADNOŚĆ, ści, £., sposobność w zaradzeniu , zabieganiu ; bte §crtigfdt int 9îatfj* fd)ajfen, $hfttigfeit im ireffen ber Slnftalten, bte 23etrtebfamfett.

Zaradność kupiecka godna poszanowania za te wygody, które społeczności przynosi. Archel ded., cf przemysł, przemyślność. ZARADNY, a, e -— ie adv., zaradzający, zabiegający,

SRatfy fcbflffeitb, üovhcugenb, (cf. przemyślny, opatrzny, przezor-    Bóg każe spaść dzdżowi zarankowemu i wieczornemu. 1

ny). Za co w zaradnych mrówek wchodzić ślady, Kiedy    Leop. Joel. 2, 23. (deszcz wczesny, Bibl. Gd.).

szczęśliwsze są teraz motyle? Mon. G5, 191. Trzeba na.no- ZARASTA, ob. Zarosnąć, wych schadzkach rozstrzygnąć zaradnie, Cokolwiek wątpli- vap \TOWAr wego pod zdanie wypadnie. Przyb. Mill. 165. Dość mądrzy, dość zbrojni zaradnie, ib. 41.—§. Passive: Zaradny, zapobieżny, czemu zaradzić można, do zaradzenia; rot'»

Jmigltd), fl^clfbar ; Sorab. 1. nezaradzenitć irremediabilis, uutmrheugbar. — (ZARADOWAĆ się.zaimk. dok., powziąć

radość, zacząć radować się; ftd) ju freuen anfangen, fid) ZARAZ, ‘ZARAZEM adv. temp., natychmiast, wraz, wnet, erfreuen; floss. pa40ßan>cfl. — ZARADZAĆ, ob. Zaro-dzić). — ZARADZIĆ cz. dok. , Zaradzać niedok. ;

1. faradzicż , zaradzam; skuteczną radą zabiegać , radą wspomagać; 9îaih fcfjdffett, mit Gutem 3îatlje abhelfen, nor* beugen, unterftü^en. Od ciebie zawisło zaradzać o moim uszczęśliwieniu. Zab. 14, 530. Dwom trzodom jeden pasterz nie zaradzi. Nar. Hst. 7, 10 (rady nie da). Nie troszcz się o nas , potrafimy my sobie zaradzić, i inte-resa naśze wykierować pomyślnie, feat.'75, c. Mając fortece, z wielorakich przyczyn krajowi od nieprzyjaciela zaradzam. Leszcz. Gl. 116. Glicz. Wych.. K 4. Kto czego przez plenipotencyuszów dokazać nie mógł, mojej matki zaradzeniem zyskał. Teat. 52. c, 32. zaradą , zabiegami, pomocą , radą skuteczną.

ZARAIĆ , Zarajać , ob. Zaroić. ZARAJAĆ , oh. Zaroić.

‘ZARAŃ, ia, m., ZARANIE, ia , n., ZARANEK, nku . m, dem., zaranie, poranek. Cn. Th. 1587 et 776. ber frühe borgen, bte prüfte, ber borgen, bte SDłorgenfotye ; (liosk.

3apaHte za wczasu , rychło). W zarań i w wieczór na pacierze dzwonią, ffrbst. Nauk. )i. (rano, tu ber $rtthf, früh). Nie dowiedzieli się tego aż w zarań 1 Leojp. 1 Mach, 12 29. (me dowiedzieli się aż rano. ßibl. Gd.); nazajutrz rano, ben anberu borgen früh, in ber prüfte.

Gdy wiatry wschrjdowe w zarań nastawają, pewne mię jest mierności czasu. Cresc. 7. Od zarania do wieczornego ‘zmierzkania. Groch. W. 42. W winnicy jego od zarania Robili aż do zajścia słonecznego. Odym. Św.

2 G b. Od ‘wzarania aż ku południu. Cresc. 617. Gospodarz wyszedł z zarania najmować robotników. Budn.

Math. 20, 1. (wyszedł bardzo rano ßibl. Gd.\ Oni bramy otwierali co zaranek. Budn. 1 Chroń. 9, 27. (na każdy poranek. Bibl. Gd ). Do wieczora od zaranku o nim mówiła. Pot Arg. 759. Czynicie złe rzeczy w łożnicach waszych za światła jutrzennego , t. j z zaranku.

1 Leop. Mich. 2,1. (na świtaniu rano. Bibl. Gd.).

Każdego dnia z sześciu, było jedno zaranie i świtanie.

Salin 2, 227. Mut. z Pod. B 2 Pod czas zarania Zorza rumiana Znak na wszystkie strony Wydawać zwykła swym światłem. Odym. Sw. M. Piękna pogoda była, przyjemne zaranie. Paszk. Dz. 28. Człowiek ten jak sen

na zaraniu dymem się rozchwieje. Zab. 9, 45. Zabi. Już mój zaranek minął, me południe zaległo. Kulig. Her. 291. *ZARANIĆ; Bosn. zaraniti, uraniti ; Croat, zaranń-jem anteluco, sorgo diluculo , ob. ‘Poranić, poranić się. ZARANNY, ‘ZARANKOWY, a, e, porankowy, ranny;

ÜJîorgen ». Na brzegu o zarannej chwili stanął. Odym. Św. 2 Nn 2.- Zaranna rosa. W. Post. Mn. 566.

cz. dok., ratując zabiedz, wesprzeć; $u $ulfe eilen, unterfingen. Władysława Kazimierz dziesięcią tysięcy czerwonych złotych na użytek codzienny zaratować musiał. Krom. 707; subvenire. Zaratowanie, ‘Zaratunek, ob. Poratunek.

Sorab.

zna -

skoro, prędko po czem, ‘tudzież, tuż, tej chwili, tego momentu; gleich, fagleid) , halb, alêbalb ; Boh. pogednau (cf. w jednem), bonem , (cf. gonić); Slov. porad, (cf. rzęd) , zaras; Sorab. 1. nćhdć , namezteże, kezi, burfy, fmolom , rucźi, (cf. rączy); Garn. prezej, prezkaj , kuj, obrót, na obrât (cf. obrót), natęgama (cf. ciągnąć), ji-doma , sdâje , sdajzi; Vind. sdaizi, prezei, rozhnu (cf. na dorędziu), kmalu, jadernu, skorei, hittru, kaker bi vfekau « raunu fhlakarna , per tei prizhi ; Croat, taki, udfly , eskericze, idom, (cf. idąc); Bosn. tudje (tudzież), tutako, on cjas, udiglje ; Rag. barzo (cf. ‘barzy, cf. bardzo), udigl, oncjas, tutakó ; Slav, sadataki ; Ross. pasowa (cf. razem), 3apa3B, cb pa3y (cf. z razu), Ha-CKopo , cen uacB, aóie. Zaraz bez odwłoki wychodzili z wielkiem żarciem i furyą. Wys. Ign. 138. Niecierpliwi, jednym słówkiem urażeni zaraz się wyzywają na szpady, pistolety. Boh. Kom. 2 , 107. Zarazem natychmiast odszedł od niej. Radź, Zyw. pan.

Nie zarazem szedł do domu

. 48. Star. Ref. 20. >. Rej. Post. U u 5. (wzbraniając się). Nie frasuj się, i nie zaraz płacz tak rzewno. Jag.Wyb. C 3 b. Nigdy wdzięcznym nie będziesz, jeśli zaraz nié będziesz. Gorn. Sen. 235. Jak są większe łaski zaraz dane, Tak mniejszej ceny, kiedy przetrzymane. Chrośc, Fars. 72; (bis dat, qui cito dat; nil dat, qui mimera tardât). Prosto z drogi, z nawy, zaraz, do mnie przyszedł; e navi recta ad me venit. Cn. Th. 1388. Zaraz z młodu chłopca skromić trzeba. Tr. Zaraz od tego czasu. Tr. Zaraz po mnie , za mną , temporis vel loci; gleich nach mir, gleich hinter mir. Zaraz po tym. Cn. Th. 1388. Zaraz skoro. ib. pleonastice, ob. Skoro. — Zaraz, od razu, do razu, jednym razem; gleich, fogletch, mit einem male, auf einmal. Nie zaraz Kraków zbudowano. Cn. Ad. 728. (nie w: jednym roku). I najlepsze lekarstwo nie zaraz skutek swój czyni. Sk. Zyw. 2, 426 b. Morski piasek nie rychło wysycha , przeto nie razem masz jego sypać do murowania w wapno , ale pod czasem. Cresc. 35. Do sprosności pogańskiej ludzie nie zarazem , ^ ale po maluczku a po kąsku postępkiem czasu przyszli. Żarn. Post. 3, 536. — Nie zarazem męczennikiem ten jest, któremu gardło wezmą, lecz ci którzy zabijani bywają,

S'

ZARAZA - ZARAZIĆ.

ZARAZICIEL - Z A R A .Z I S T O 'Ś Ć. 871

Zarazić

a, tn., który zaraża pr. et fig. tr.

ZARAZICIEL ,

dla czego męczennicy pozabijani byli. Żarn. Post. 244 b. (tym samym juz , ipso facio). — *§. Zaraz, ‘zarazem , ‘zarazą » razem, w jednym czasie, złącznie , spoinie; jugletcfy, auf einmal, gu gleicher 3eit, gemetnfd;aftltcö; Ross. pa30Mï. Alexander cesarz Chrystusowi cześć boską oddawaj, bogom tez zaraz pogańskim służył Sk. Dz. 113. (oraz, razem, w tymże czasie). Mniemają, że mogą zaraz i czartu i bogu służyć. Sk. Kaz. 577. Jednego czasu po wszystkich miejscach była zaraz bitwa. Warg. Cez. 207. Gdy o mnie będziesz z nim mówił, zarazą mów' i o Angelice. Teat. 23, 43. ( za jedną rażą, ob. Raz). Krzywousty słysząc o przygotowaniu Ruskich xiążąt na siebie, zatrwożył sobą bardzo , zwłaszcza iż w ten czas z Czechami i Węgrami zaraz miał wojnę. Stryjk. 188. Jatwieżowie wolności swoje i ojczyzny swobodę zarazem śmiercią mężną, mężni mężowie, zapieczętowali. Stryjk. 291. ZARAZA, y, i., ‘ZARAZKA, i, i., zdrbn., wszystko co zaraża, choroba zarażająca; Ross. 3apa3a, etlMÖ Slnftetfenbeä, eine anftccfenbe ^ranffyeit, ©eucfye; Ross. hsbu; Eccl. muçki. Zaraza , contagium, Perz. Lek. 53, (cf. ‘przymiot , przymiotna choroba). Gdy jakowa choroba , z powszechnej przyczyny pochodząca , wielu ludzi w jakowej okolicy napada , tedy ją nazywamy zarazą. Perz. Lek. 53. (cf. epidemia). Zaraza łożna. Perz. Lek. 95. Zarazy, czyli łożnice, ib. 88, (ob. Łożnica, chofoba łożna). Zaraza, ‘przymiot, franca. Weresz. Reg. 23. bre Suftfeucfye, IBettuS* feucfye. Zaraza morowa , powietrzna * mor, powietrze, morowe powietrze; Bosn. otrov, (cf. otruć); Ross. yy&ia , (ob. Xiuma) ; Eccl. TJieTBopCTBO, btC ^eft. Pod ten czas zaraza morowa tysiące ludzi w tem mieście sprzątała. JS. Pam. 4, 117. O powietrzu, zarazach i o pomorkach na ludzi. Perz. Lek. 250. Gdyby to wiedziały, strzegłyby się jak morowej zarazy pierwszych kroków podejrzanej przyjaźni. Mon. 68, 19. — Zaraza na bydło, bte ‘Stefy* feucfye. Na owce zła zaraza padła, ßurdz. Trag. 552. — Zaraza na zboże, na drzewa, rośliny; ber 33ranb tm @e* treibe, tlt ©ettmcfyfett, (cf. zagorzenie). Niekiedy zaraza pada na pewne leguminy i rozmaite ziół gatunki , których używaniem ludzie w biegunki wpadają. Krup. 5, 718. — fig. tr. moral. Syreny swe powaby w zarazę i głos obróciły, którym -wiosła i lotne hamują okręty. Ustrz. Troi. 38. Strzeż się, zaraza występku goni za tobą, i piękne, któreś miał obyczaje, w nie obróci. Teat. 49. b, 37. Pan dlatego tu przyjść raczył, aby wszystkie sprawy, i te chytre zarazki czarta sprośnego potłoczył a potłumił. Rej. Post.*M m3. — De homilie: Zaraza, człowiek niebezpieczny, obyczaje każący. Ld, cf. Lat. labes. Cn. Th, 1388, (cf. parszywy , parszywa owca). — §. Botan. Zaraza 7 orobanche, rodzaj roślin. Kluk. Dykc. 2, 157; zowiemy to ziele skazą, zarazą, wilkiem, że inne zioła blizko siebie będące, zaraża, kazi, i jako wilk w niwecz obraca. Syr. 1232, Sorab. 1. fedwak ; Ross. neîpoB’B upecrb, ob. Zielony wilk, ©ruenrofirger, dśrbfemuurger, ©ommerrcurjel. ZARAZEM, ob. Zaraz. ZARAZIĆ, f. zarazi, zarażę cz. dok., Zarażać niedok., zarazy nabawić, mit einer ^ranffyeit an* ftetfen ; Slov. nakazugi, (cf. skazić) ; Croat, nateplyem ;

Ross. 3apa3HTb , 3apamaTŁ; Eccl. oeTBopcTByio ; (Boh. zarazyti, zarażeti inpingere, infigere, inhibere, perturbare, ob. Wrazić, zrazić; Sorab. 1. zarażu, zarazem percutio , mortem infligo verberibus, zarażeni zabój; Croat, zara-sûjem . zaraziti ferro necare). Niektóre z chorób bydlęcych są zarażające. Wolszt. Bydl 20. zaraźliwe , [tub an» ftecfenb. Ta choroba, jak powietrze szkodliwa; życzyłabym kwarantanę wysiedzieć , żebyś cudzych nie zarażał domów. Teat. 10, 41. Zarazić powietrzem morowem, zapowietrzyć ; Bosn. okusgiti , otrovati, (cf. otruć). Bodajby powietrze zaraziło tego psa pogańskiego. Mon. 68, 516. Zarażony, zapowietrzony (Croat, zatôpen). Jak się ustrzedz powuetrza zarażonego , to jest, morowego. Sienn. 475: oerpeftete Suft, Çeftlutt. Zarazić powuetrze, bie Cuft ôerpeften. Venenat coelum vis mortifera Av er ni, zaraża powietrze. Cn. Th. 1588. — Zaimk. Zarazić się, ficfy auftccfeu, angeftetft merben. Zarazili się'od siebie, jeden służąc drugiemu. Cn. Th. 1588. Zarazić się trądem Eccl. npoitaanTHca, 3apamaTtCH npoKa3ro. się czym , zachorzeć z czego , moratt franf merben. Zarażają się cielne krowy pastwą niezwyczajną « chorzeją od pastwy niezwyczajnej. Cn. Th. 1588. Roślina ta zaraża się smrodem* szkodzi jej smród. Cn. Th. 1588, (ob. Zwietrzyć się). Zarażenie drzew, ziół, ob. zagorzenie ziół. — Paraliż, ‘ślak, powietrze zaraża kogo, narusza kogo; e$ rfifyrt einen ber ©cfylag, er mtrb nom (Schlage getroffen. Słu_’*a mój leży w domu paraliżem zarażony. Biài. Post. 210; powietrzem zarażony, ib. 323. Dont ©cfylagc gcrüfyrt. Paraliżem abo ‘ślakierp zarażony, paralityk. Cn. Th. 670. Alexander, gdy zbytnie zgrzany w rzekę wskoczył, tudzież go paraliż zaraził. Warg. Wal. 107. Widzimy w tych , którzy są powietrzem abo paraliżem zarażeni , że więc razem rękę i nogę i mowę im odejmuje. Sak. Probl. 83. O paraliżu czyli zarażeniu na członkach, de paraltsi. Perz. Lek. 151. Przeciw zarażeniu wszelkich członków, jak pospolicie mówią, od powietrza ,• lekarstwo, które się przykłada na członek chory. Cresc. 242. — §. fig. tr. et moral. Zarazić * skazić, anftetfen, oerbcrben, nerunretntgen. Będę się starał w moich pismach o czystą i nie zarażoną obcemi słowy Polszczyznę Mon. 679 Ta jego radość jest nieczystą , zaraża ją jakieś straszliwe przeczucie. Stas. Num. 1 .

225. (miesza, kłóci, zakłóca, mąci , zamąci). Język niespokojny więcej może zarazić ludzi niewinnych, niźli ręka niespokojna. Rej. Post y y 4. Piekielnemi jady wybiera się Megera serca ludzkie zarażać. Ustrz. Troi. 43. Kto podle sąsiada chromego mieszka , i sam chromać się nauczy ; tak to bywa , jeden od drugiego się zaraża. Fulib. P 2. fcf. z kim kto przestaje, takim sam się staje).

moral. ; Ross. 3apa3uTe.11., ber Slnfieder, SSerpefter, $er* berber. Zaraziciel dusz ludzkich. Sk. Żyw. 261, ob. Skazicie! , skaźoa. W rodź. zeńsk. ZARAZIGIELKA, i. ZARA-ZIST0ŚĆ, ZARAŹLIWOŚĆ, ści , z. ; (Ross. "3apa3HTejb-HOCTb , npiUHiriHBOCTb, (cf. przyl i pnąc) ; przymiot tego, co drugich zaraża, anftccfenbe (Etgenfdjaft, ba§ 3htftecfenbe. — Fig. Błogosławiony, kto na drodze grzesznych nie

872

ZARAŹLIWY - ZARĘBA.

( ZARĘBLA-ZARĄKOWAĆ.

W. Post. 1, ZARĘBUJĘ, ob. Zarąbać, zarąbić.

sta?, i na stolicy zaraźliwości nie siedział.

1. na stolcu zaraźliwym 3 Leop. ; (na stolicv naśmiew- ZARĘCZAĆ, ob. Zareczvé. ZARECZNIK, a , m., rękojmia, ców. Bibl. Gd.) — ZARAŹLIWY, ZARAZISTY, ZARA-    Wiod. Cn. Th. 1399.' et 916. zakładnik, który za kogo

ŹNY, a, e, — ie adv., zarażający, zarazą grożący, anfłe*    zaręcza; ber Surge, ber junt Ituterpfanbe gegeben, bte

(fenb ; Slov. nakazytedlnÿ; Vind. kugen, kushen ; Slav.    ©etßel ; Vind. saporozhnik , saprizhavez,. saprizhuvauz ;

otrovan ; Flag, kiuni ;    Floss. 3apaauTeJibHUH, npiUHnmi-    (sarozhnik * nastręczycie!) ; Croat    porùk ; Dal. jamacz, (cf.

bum ( cf. ‘przymiotriy ),    otTBOpubiM pr. et fig. tr. moral.    imaniec) ; Hag. jamaz , portùk    ; sEccl. noft&YMinifL , f.

Grutinius napisał w Polskim języku wydane dzieło ‘Przy-    nopymimta , nopyna , (cf. porucznik, cf. poręka ; Ross.

miot czyli o chorobie zaraźliwej. Czack. Pr. 2, 41. Po-    3apyuHTe;ib podpisujący, stwierdzający podpisem). Za-

wietrze w tern mieście    jest wilgotne i zaraziste, bo zie-    ręczam się kim, rękojmią albo    zaręczniki ■daję, satisdo.

mia błotnista. ^ Boler. 32. (zaraźliwolotna ziem własność.    Cn. Th. 9 16, Pokój, dawszy mu    najprzebrańsze zaręczniki,

Perz. Lek. 3. zaraźliwe wyziewy wydających). Parę z    umocnił. Sk. Dz. 384-. (zakładniki). Rękojmią abo zarę-

swego łba gadzin wysiepnęła, Wysiepnąwszy zaraźną rę -    czniki od kogo biorę, satis accip'o. Cn. Th. 916. Rękojmi

ką posunęła. Zebr. Ow. 94; ( pesti(era). Wstyd ustał,    abo zaręczników danie komu, satisdatio ; rękojmi abo zarę-

wstyd, ostatnia niecnoty zapora, Złość, zaraźna w swem    czników od kogo przyjęcie, sutisacceptio. ib. Rękojmi abo

źrzódle, a w skutkach zbyt spora, Przeistoczyła dawny    zaręcznika majętności, dobra, praedia. ib. ŹARĘCZYC

grunt ustaw poczciwych, Kras $at. 15. Pański przykład    cz. dok., Zaręczać niedok. § 1 ) ręczyć za zastąpienie

strasznie zaraźliwy. Teat. 7, 26. (jaki opat, takie mni-    drugiego, podjąć się rękojmi czyli rękojemstwa ; fur eb

chy ; jaki pan, taki kram). Błogosławiony to mąż, któ-    nett bürgen, .gut fielen , gut fagen ; Hob. pogistiti , pory na stolcu zaraźliwym nie siedział. 3 Leop. Ps. 1 , 1.    gistowati ( cf iścić, ,!,isty , zaiście), wyrueiti (cf. wyrę-

( na stolicy pośmiewców. 1 Leop.\ na stolicy zaraźliwo-    czyć), (zaruciti, zaiucowati vadari, żądać od przeciwnika

ści. W. ; na stolicy naśmiewców Bibl. Gd). Ludzie za-    zaręczników); Vind. saporozhiti, saporokuvati, saprizbati,

raźliWi królestwo ojców moich posiedli. Radź. 1 Mach.    saprizhuvati (cf. zaprzeczyć) , sa koga stati (stać za ko-

15, 3. (mężowie ‘niezbożni. Bibl. Gd ). — Znaleźliśmy    go), fe saloshiti (założyć się, zakładać się, dać zakład),

tego człowieka zaraźliwego, i wzruszającego niesnaski    (sarozhiti , isrozhiti * wręczyć, do rąk oddać, naraić, nain lędzy żydy. Radź. Act 24, 5 W. id. Ojcowie chrze-    slręczyć, uskutecznić); Croat, zaporûcham, porukujèm-

ściańscy napisali piękniejsze pieśni, któremi zaraźliwe    sze , zarucham, rukavatisze, rukujemsze (2. zarucham,

wypychali. Sk. Dz y!43.

ŻARCIE, ob. Żreć. ŻARCIK , ob. Zart.

ZARDZĘWIC cz. dok., Zardzewiać niedok., rdzą zapuścić, rdzą skazić, zapsuć , cf. zaśniedzić ; beroftcit, mit ŚRoji bebecfen, rofttg ntadjen. Zardzewiam co, rdzę czynię. Cn.

Th. 1389. Zardzewić się, ZARDZEWIEĆ nijak, dok., rdzą zajść, zaśniedzieć ; rofttg werben, mit Sfîoft bezogen Werben, beroften; Boh. zaźrzaweti , (cf. zardjti se zaczerwienić się) ; Vind. saerjaviti, saerjoveti ; Hoss. capatauliTb (cf. 3ap4tîb zaczerwienieć, 3apeBO zaczerwienienie). Zardzewiały, Slov. zarzawelÿ ; Hung, réz-rosdâs ; Ross. 3ap-ataBliSbiM. Zardzewiałe żelazo floss. 3ap5KaBtioe JKejrli30.

Takowy przykaz raczej onym latom staroświeckim zardzewiałym przynależy. Warg. Wal. 65. spleśniałym , zgrzybiałym. — Niezardzewiający * NIEZARDZEWNY , a, e, — ie adv., unyerroftbar. NiezaYdzewnie miecz w tym domu chowano. Bielaw. Myśl. a b. nie próżnował nigdy, był zawrze w robocie, nie zalegał. ZARDZEWIALOŚĆ, ści, i., zajście rdzą, baS Seroften, 33erroften pr. et fig. tr. ;

(Boh. zardélost rubor, rumieniec trwarzy). Odłożywszy na stronę wszelką gnuśność i prawie zardzewiałość urny- czynią dano, uczyniono, cf. zakład, zastaw; bie gcfd)ebene, słu. Weresz. Reg. 156.

ZARĘBA, ob Zarąb. ZARĘBACZ, a, m., który zarębuje;

Ross. pyóanb, cf. rzeźnik mhcjihkï ; ber So^acfer, 3«* fjatfer, ber brauf lo$ Ijacft ober ^aut, ein Sîaufer, Sd)ldger.

Wół ten w herbie szlachcica znaczy, a nie zarębacza.

Pot. Pocz. 253. Mało miał .spokojny szlachcic ; a prze-cię więcej, niż drudzy szarpacze , stacyonarze i pobere-żnicy, i oni zarębacze. Birk. Kr. Kaw. 38 , cf. rębacz , junak , bij , zabij, zabijaka. ZARĘBLA , ob. Przerębla.

rukuvatise , rukujemsze salulare se porrectione manus) ; Rag, jàmcitise, ujamcitise , uproùcitise;• Ross. npoynmb-ca 3a noro, (3apy»m>, 3apynaTb własną ręką popisać). Zaręczam kogo , ręczę za kogo. Wiod, ; abo za co , przyrzekam za kogo. Cn. Th. 913. Zaręczam za kogo na sto tysięcy złotych. Bndtk. Jej piękność powinna za w-ierność zaręczyć. Teat. 48. b, 10. Zaręczam , że to będzie tak. Bndtk. (zapewniam pod zakładem , zakładam się). — Zaimk. Zaręczam się, rękoimią daję. Wiod. , Cn. Th. 1289. Zaręczam się kim, rękojmią abo zaręczniki daję, satisdo alicui. Cn. Th. 916. Snrgcn für fid) [teilen, Sürgfdjflft geben. — Zaręczony, vndatus, vndirno-nio obstrictus. Cn. Th. 1389,    (Floss 3apyqHbii1 własną

ręką podpisany). Zaręczenie, bte 33ürgfd)nft, baö Bürgen; Boh. zarućenj ; Vind. saporozhenje , saprizhanje ; Croat. oporùka, oporuchénye; Bosn. zakłada, (cf zakład); Ec,cl. nopyneHie, nopyuti; (floss, sapyneiiie własnoręczny podpis). Zaręczenie, promissum a vade factum, fidejussio, vasarium. Cn. Th. 914. Zaręczenie, ZARĘCZĘ, a , n., (cf zarçka), co dla zaręczenia, zapewnienia, zabezpie-gegebne Sürgfcfjaft, ba3 Unterpfanb, bte ^erftcberuug. Noś te włosy zawsze przy sobie , serce czułe potrzebuje miłości zaręcza. Sias. Num. 1, 35. — §. Zaręczyć, zaręczać, ZARĘKOWAĆ córkę i t. d. komu za żonę « zrę-kować , zmówić za kogo , poślubić, małżeństwo obiecać, jemattbem eilte oerloben; Cam. sarozhim; Vind. sarozhiti; Croat, zaruchiti , zarucham, persztenujem, (cf. pierścionek) ; Bosn. zaruciti, vjerriti , virriti (cf. wierzyć), vjer-rovati , pristenovati, obechjati za sgenu ; Rag. zaruciti,

ZARĘCZYNY - ZARĘKA.

' ZARĘKAWIE - ŻARLIWOŚĆ. 873

Litwy do korony przyłączonych; lecz i tu bywały tra-dycye czyli wwiązania w sumach zaręka urzędową postanowionych, ,ib. W statucie drugim pozwolono czynić zakład; połowa zaręki iść miała na stronę, a połowa na panującego : a gdyby kto nie miał czem zapłacić, odrabiać ma. Czack. Pr. 1, 193. — §. Zaręka, polecenie, rekomendacya, zaleta ; bte (Empfehlung , ^îecommanPatton. Bndłk. — § Zaręka we grze , poślednia kolej, bie $irt* terfmnb im Äartenfpiele. Bndtk., cf. dobitka. ‘ZARĘKAWIE, ia, n.f ZARĘKAWEK, wka, m., dem, zarękawie, manicae non assułae vesti, manicae quae separori possunt a veste. Cn. Th 1389. $erfted«rntel, Ueberjugarmel, 2Jermelbe(fen ; Boss. HapyKaBHHKii; Eccl. HapaKBHUbi, HapyKaBHHUtj. Sajdaczni Rzymscy na lewej ręce zarękawie żelazne nosili. Papr. W. 1, 24. Brachiale, zarękawie, upominki, które na ręku *naszają. Macz., (cf. manele; Boss. 3apynaBbe). Pisując w suscepcie kamlatowe rękawy dobrze wytarte, osłaniał jednak zgrzebnemi zarękawkami. Ossol. Str. 4. ZARĘKOWAĆ , ob. Zaręczyć, zrękować.

ZAREKRUTOWAĆ cz. dok., na rekruta zaciągnąć, recnittren, jRecruten etnjteben, ouêbeben. Zarekrutować się, zaciągnąć się za rekruta do wojska ; alś SRccrut eintreten, fid) junt beenden fłeHett. Jaś się zarekrutował, przystał do regimentu. Teat. 24. c, 95.

a, e, — je adv., żarłoczny, obżarty, pożerający, gefrafttg, n.^p. Źarława zima, chleborodne lato. Ryb. Gejl. C 4. ŻARLIWIEC, m, gorliwiec, żarliwy, gorący, gorliwy człowiek, ein (Et5 fever.-Wielki on dusz żarliwiec upominał ich. Birk. Dom. 6. żarliwy, gorliwy o zbawienie dusz, pragnący zbawienia dusz. ŻARLIWOŚĆ, śoi , z., 1) Żarłoctwo , obżarstwo Cn. Th. 1389 Dudz. 25. bie ©efrdjhgfett, grej$fud)t. — 2) Żarliwość, ‘ŻARZLIWOŚĆ , od żaru , od żarzenia, gorącość, gorliwość; Eccl. lapodh, (Eifer, ftetierretfer, £)ij)e, (Eifrigfeit. Stan rycerski przy mepomiarkowanej wolności, udaje popędliwość za żarliwość o dobro pospolite, a upór za nieporuszony statek. Leszcz. Gl. 59. Insza żarliwość ku dobrej sprawie , insza gorącość albo popędliwość. Fredr. Ad. 15. Oglądaj żarliwość moje o pana. W. 4 Reg. 10, 16, (not. zapalczywość. ib.; przypatrz się gorliwości mojej za pana. Bibl. .Gd ). Zalecają żarliwość przeciw królom Mikołaja papieża. Sk. Dz. 831. Święci, zapaleni miłością bożą, mając onę żarliwość, którą zelum po łacinie zowiem , gniewali się o krzywdę bożą. Sk. Żyw. 2, 414. Wyszedł z miasta Ma-tatyasz, wołając głośno, żeby wszyscy ci, którzy jakąkolwiek żarliwość mają prawda boskiego, poszli za nim. Zal. Test. 337. Patrz jak żarliwość trochę zbytnia fałszywą zostać, i łacno nas zaślepić może. Ustrz. Kruc. 2, 166, ("cf. fanatyzm). Ucho żarliwości słucha wszystkiego. W. Sap. 1, 10. (ucho gorliwe. Bibl. Gd.). Kaznodzieje często się niepotrzebną żarliwością unoszą, aż

w ca,

HO

rukovatti, vjerriti ; Ross. npocBaiaTb, oópymiTb , oÓpy-«mb , (cf. obrączka). Dziewka zarękowana. Budn. Deut.

22, 25. (dzieweczka poślubiona. Bibl. Gd.) ; Croat, za-ruchnicza , vernicza ; Slav, zarucsnica ; Bosn. zaruçniça , vjereniça , vireniça ; Boss. npocßaiaHHaa, oópyyHHita. Zaręczony, zrękowany, Vind. sarozhnik , Ivat , (ob. Swat);

Croat, zaruchen , zaruchnik , vernik, ( cf. wierniś); Slav. zarûcsen , zârucsnik ; Bosn. vierenik , yjernik, zarucnik ;

Boss. cocBaTaHHbiîi , croBopeHHbiw, oópyHHHKt. Córki sułtana pospolicie zarękują w czwartym albo w piątym roku. Klok. Turk. 49. Chrystus oddawszy jej pierścień, sobie ją był zaręczył. Birk. Dom. 51, (cf zaślubić). Zaręczyć się z kim , zaręczyć się komu , zrękować się ;

Bosn. zarucitse, vjerritise, fid) mit jctnattben »erleben. Zaręczanie , akt zaręczenia , ZARĘCZYNY plur., zrękowiny, zmówiny; baö Verloben, bic Verlobung, ba3 MofmtjS; Boh. zâmluwa ; Vind. sarozhenje , sarok , sarodle (cf. zawieść), likof (cf. litkup), saroke, obluba , porozhenje , poroka (cf. poręka), vkupdanje ; Carn. saróki, ( ob. Zaręka ) ;

Slbv. oddówki (cf. oddawać), oddawani, prstënkowani , zaslubeni (ob. Zaślubienie), prepigâni , ( cf. przepiąć;

Croat, zaruki ; Slav, zarucsènjc; Bosn. zarucenje, vje-renje, virenje ; Ross. croBopi, oópyneme.    Ölub zarę

czyny poprzedzają , przez ,który dwie osoby przyrzekają sobie żyć w związku małżeństwa. .4. Zamoj. 49. Zaręczyny, czyli poprzedzające przyrzeczenie małżeństwa. Gal. ZAREMAMN, a, m, mieszkaniec Zareński, ein fBemoIjner Cyw. 1,26. ‘Świaszczennik przy zaręczynach z modlitwa-    beê jenfftttgen 9?beinufer$. Niemce Zareniany. Warg Cez.

mi i odmiana pierścieni, pilny czyni *opyt. Bim. Kam.    93. ZARENSKI, a, ie, od tamtej strony Renu, »ont jen»

166. ZARĘCZYNNY ob. Zrękowinny. ZARĘCZNY, a, e, , fettigen Hjiełnufer.

— ie adv., do zaręki należący, od zaręki, rękojemny; ŻARKI ob. Żarliwy. ‘ŹARŁAWY,

23urgfd)aft{l , * $«btum8», ttnterpfanb ». Suma zaręczna, z zaręki wynikająca. Czach. Pr. 2, 103 — Zaręczne listy,

(cf. zapowiedne), 3nl)tlntionÖfc!)retben. Gdy kto od dóbr był odsądzony przez panującego , a wygrywającej strony nie puszczał do posiadania dóbr odsądzonych , panujący da zarzeczne listy. Czack. Pr. 1, 192. Zaręczne listy były obwieszczenia, nakaz i zagrożenie strony, aby oświadczonego lub zagrożonego gwałtu nie czyniła. Czack. Pr.

1, 192. Kiedy pomoc wojskowa czyni wwiązanie, albo dóbr odebranie , zaręczne listy od urżedu są niepotrze-

, bne Czack. Pr. 2, 105, — §. Zaręczny, we erze, za ręką będący, bte ^interfmub (itn Ślartenfptele) betreffend ZARĘKA (/ i, i., zaręczenie, ‘zaręczę, co wdzięczeniu złożono, zakład j zastaw; bte 93urgfcbaft, baö^Sabiitm, ba§

Unterpfand By? Jadwidze pierwszy oblubieniec xiążę Ra-kuski na myśli , k temu zakład albo zaręka dwieście tysięcy złotych ; wszakże i za tę zarękę posłowie Litewscy przyrzekali, iż to miał Jagieło zapłacić. Slryjk. 459. Ktoby na kim co prawem przezyskał, tedy ma być mu dane wwiązanie, a z urzędu zaręka będzie położona ; jeżeliby zaś wwiązania bronił, tedy ma zarękę zapłacić, a ten komu 'CO przysądzono, ma powtórnie odebrać, i w sumie zaręcznej powtórne otrzymać wwiązanie ; suma zaś z zaręki wynikająca, nie ma być większa, jak suma o którą rzecz idzie. Czack. Pr. 2, 103, (z Stał. Lit). Podobało się naszym prawnikom wszelkie zakłady czyli vadia mieć za nieważne od panowania Władysława IV, w wojew. od

Stownik Lindego wyd. 2 Tam TI.

874 ŻARLIWY - ŻARŁOCZNY.

ŻARŁOK - ŹARNOWKA.

Żarłok

snowe

do narażenia się niektórym w szczególności osobom, wytykania ich ledwie co nietpo imieniu. Mon. T5,ôül. ŻARLIWY, a, e, — ie adv., ŻARKI, Comp Żarczejszy; Źaroiwszy ; $.1) żarłoczny, obżarty, pożerający, żarławy; gefräßig, freßfüdhjg » uetfcljlingenb pr. et fig. tr. Litwa w ciemnej nocy w Wisłę wjechali; ale chybiwszy brodu , wiele ich na żarliwych wirach poginęło. Stryjk. 398. Trzykroć bałwan na okręt w około zakrążą, Zarazem żarliwy nurt w sobie go zagraża. A. Kchan. 5. Chciwość tym będzie żarczejsza , im większych rzeczy nadzieją rozłaknioną będzie. Pilch. Sen. list. 2, 388. — g. 2) Żarliwy, a pleno > gorący. Cii. Th. 1389. Żarki, (cf. żartki , żarny) * palący się, pełen żaru, zapalony, tr. gorliwy, zażarty,'(cf.-żarny) ; Eccl. spun, lapi, apocTHBbiS (cf. jary); Ijtßtg, eifrig, feurig, »oft Feuereifer. Zkąd li się zajął, zkąd ogień ten we mnie Nad Sycylijskie żarliwszy kominy. Tward. Daf. 49. (gorętszy, zapalistszy). Łakomstwo tym'żarczejsze i gorętsze jest,, im w większym bogactwie jest położone. Gorn. Sen. 113. Tym żarczej-' szym zapalam się gniewem, kiedy widzę , jak czas marnie trwonią. Pilch. Sen. list. 373. Żarliwy kaznodzieja. Mon. 76, 810. Ludzie w tym kraju są bardzo żarliwi o wolność swoję. Boler. 97v Katolik czuły, pobożny, żarliwy. Smolr. Nap. 1. Z jednej strony żarliwym gniewem dla obrazy wielkiej , z drugiej zaś żarliwym żalem dla złości szatańskiej pobudzony. Bzów. Boi. 63. Król cięż-ko żarliwy zwołał o tym radę. Tward. W. D. 2, 110. frasobliwy, zgryziony, sfrąsowany ; tief gefrällftt, »oh (fref* fenbeu) uag'értben Summer. ŹARŁOCTWO, a, n., ŻARŁOCZNOŚĆ , ści, z. , obżartość, zbytnia chuć żarcia; bte ©efräßlgMt,, Freßfudjt; Boh. irewost, żrautstwj, lakotnost, (cf. łakoci, cf. łokać , cf. łakomy); Sorab.i. zeżrawofź, zeżrawcztwo ; Vind. shertnost.-oshertnost, posheruhnost, preshertnost, grosnojedezhnost, shertje, shertlivost, po-* shresnost, posberhvost , poshrefhuvanje , dragogosluva-nje , vampanje , jeduvanie, velkojedstvu ; Croat, oserlyi-vosz ; Bonn, prosgdrrilóst, prosgjarlast, prosgdorstvo ; Rag. proxdarlost , proxdarlôs, proxdarstvo , sederanie ; Ross. npo>KopjiHBOCTb, upeBOoóbujeuie ; Edel. qpeBOÖtcie, ypuKoneHcioiacTKO, ropTanoótcie. Z dwóch szczeniąt od jednej matki jedno w żarłoctwo a w zbytek ćwiczył, a drugie na pole a na myślistwo wprawił. Kosz. Lor. 10 b. Rośli w ciała i w żarłoczność. Chmiel. 1, 610. Nienasycona żarłoczność , jest najszanowniejszym bożyszczem jego. Kur. Pet. 12. ZARŁOCZKA, i, i, kobieta żarłok, żarłoczna; Bag. proxdarliza, xderaliza ; Boss. ₅rb4jrHbS. Estrix , ^obżarta niewiasta, żarłoczka. Marz. ŻARŁOCZNY, ‘ZARŁOCZY, a, e, — ie adv., lubiący żreć, ob-. żarty; gefräßig, freßfüdjttg ; Boh. zrawÿ, lakotnÿ, (cf. ła-kolny) ; Sorab. 1. zezrawé ; Slov. zrawÿ ; Vind. sherten, osherten, poshrefhen , shertliu, preshrcfhen , posberliu, trebufhen, posheruhen , presherten , grosnojedezhen , fi-nogolten ; Ross. npoJKopjiaBbul , ypGBOHencTOBT>, «ipeBO-HCiiacbiTiibiif. Żarłoczny pies. Haur.'Sk. 56. Gołąb' pło-chopióry, jastrząb' żałroczny. Zab. 13, 237. Nar. Tygrysy, lwy i jastrzębie żałrocznego rodzaju. Węg. Marin. 1, 245. Opycha się on nad miarę, i żarłocznie ładuje

swój ‘kałdun rozdęty. Pilch. Sen. list. 347. Niedźwiedź w ‘kałdun swój skryje mię żarłoczy. Chrośc. Ow. 134. Skoro owce wilcze oko krwawe zoczy , Zaraz chce pożreć ich ksieniec żarłoczy. Zab. 15, 413. Czas żarłoczny. Zab. 16, 132. (wszystkożerny). Chciwość żarłocznego sąsiada na cudzej zgubie gruntuje swoję potęgę. Kur. Pet. 11. ŻARŁOK, a, m., obżerca, oddany brzuchowi, lubiący żreć; ein ©efräßtger, Freßfüdjttger, ein greffer ; Boh. żrąc, żraut, hlton ; Slov. żrać ; Sorab. i. żraczk , wożrawcz ; Sorab. 2. zraz , (żrejz pijak) ; Garn. shertmk ; Vind shertnik, poshrelhnik , trebufhnik, po-shiruh , posherliuz, poshirauez , pupefphapefh , sherto-vez, oshertnik, preshertnik, velikujedez , öshertuvauz, dragogostavauz , nefitnik , nigdarlit, sapraulavuz ; Croat. ose.rlvivecz , poserlivecz, serecz ; Hung, fiazârlo ; Bosn. sgerallaç, sgdaraç, prosgdor., prosgdoraç, sgderallo.; Bog. xderaz, xderalaz, proxdôr , proxdoraz, proxdàr, proxdàrlaz , xdêro , proxdro; Boss. npOJKOpa , upeBOOÓb-JUHUiCB, %Aywb , (cf. jadacz , cf. *ep40 uście arrnatne); Eccl. i^ija, ropTanoôtcHHK'B, niimHHicE , Hoioptin icTb OxoTHUKt , npoffiop.iHBb. Żarłok , strawca. Volckm. 483. Żarłok żyje, żeby jadł, i w szczere się sadło obrócił. Pot. Jow. 67. Ziele to żarłokom, którzy nad^ przyrodzenie zbytnie jedzą, pomocne. Syr. 205. Żarłokiem być, oddawać się obżarstwu; Sorab. 1. kwożeżu ; Ross. npojKpaib ; Eccl. upoBOHeiicTOBCTBOBam, upeBOHeucro-BCTByio. — Fig. tr. Ten ich jedyny sukcósor marnotrawny, żarłok substancji , zasłużył na imię jawnego szulera. Mon. 65 356. przeżarł , przetrwonił substancyą ; -SBerfreffer, ©urdjbrtnger. — Żarłok krwi, ein Ölutbürftfger. Okrutniki , łupieżcę, krwi ludzkiej żarłoki. Sk. Kaz. 430. Królowie często złym ludziom i krwi żarłokom, tyrań-skiego i łakomego serca wilkom , dożywocia zapisali, ib. 506 b. Ów srogi krwi żarłok swoimże drabom ? musi być nieznośnym ciężarem. Pilch. Sen. łask. 45. państw Turczyn , wszystkie siły na pochłonienie ostatka ruszył Europy. Psalmod. 86. — g. Hist, natur. Żarłok, sgualus, rodzaj ryb morskich, tak żarłoczny, że nawet od/.ieże i żaglów kawałki z okrętów wyrzucone połyka. Znoi. 195. ber §at), ^a^ftfcf) ; cf. pies morski, tracz. ŻARNA, G. żarn plur., młynki ręczne. Solsk. Arch. 97. Ręczne młyny w domach nazywają żarnami. Kluk. Bośl. 3, 260. Żarna są młyny, w których kamienie siła ludzka porusza. Os. Fiz. 350. bte )prtnbmül)le ; Boh. żernow kamień młyński, żernownice gdzie łamią kamienie młyńskie, samotiżny, rućnj mleyn ; Sorab. 1. rucżne mon-cżżik ; Croat, sèrna , sèrvne ; Bag. xam (młyn), xàrvan, xarvni , xarni mola manuaria ; Bosn. sgrrivan , sgjarvan, sgervna, koja se rukom vrriti ; Boss. atepHOBü, 2) kamień młyński. Żarna do mielenia w domach mają krosna so-dębowe, brzozowe. Kluk. Rośl. 2, 168. Żarn rękojeść,₍ motile, molucrum. Cn. Th. 1589, Boss. lejem, mion;- ŹARNOWKA ‘ i, z., Byd. Mskr. ‘Weźmij żarna, a mel mąkę. Btbl. Gd. Jes. 47, 2. Radź. id. (‘weźmij ‘żarno. 1 Leop., ‘ziarno. 3 Leop., ob. Ziarno). — Dobrze kiedy będzie przy hucie *żorn czyli młynek marmurowy. Torz. śltł. 285. — Lepiejby takiemu, aby żarna

Budn. Math. 18, 6. (aby

abducere in captivita-tem ; ob. "Rob, *Rab) ; Ross. 3apa6oTaTB, 3apa6oTHBaTb, 3a4taaTb, npnóbiTOuecTBOBaTb , Haaurrb, HawHBaTb, Ha-HtHTbCH, HaJKHBaTbca. Pracą rąk swoich zarabiała na pożywienie swoje. Radź. Zyto. pan. Mar 28. mit ifirer be Arbeit nerbtenłe fte, ober erwarb fte fid), gewann fte tl)rett Hnterfjalt ; cf. gnarować się. Dobra gospodyni może sobie zarobić na słuszne ‘wychowanie. Kiuk. Turk. 188. faun ftd) iftr gehöriges Slngfommett oerbteneit. Go zarobili ojcowie, dzieci tracą. Kras. Pod. 2, 23.7. (ich zarobek , puściznę , spadek , dziedzictwo pracą nabyte). Co zarobi, to strawi. Cn. Ad. 107. (nic nie zbiera, nie odkłada z swego zarobku, cały zarobek czyli wyrobek zjada). — Transfertur ab optficibus ad mercatores. Cn. Th. 1387. zarabiać « zyskiwać , zarobić » zyskać f na czem , woran ober wöbet) gelohnten. Im kto więcej zarobił, tym bardziej na zarobek chciwym jest. Kras. Pod., 2, 226. — § Zarobić co, zarobić na co, zasłużyć co, zasłużyć na co ; efwag oerbtencn, ftd) beffen nmrbig machen , beffen wertl) feS)tt. Tu macocha spoczywa, a teraz uznaje, Że jako kto zarabia, tak mu się oddaje, A jako zła, niebaczna na pasierby była, Tak ją jej własna matka ziemia przycisnęła. Siei. bezim. 410, ( cf. załawiać na co). Złoczyńca ten wszystkie kary zarobił. Pot. Arg. 91. Zarabiam na łaskę, colligo gratiam ex aliguo labore. Cn. Th. 1587. [jeb ©lttiff erwerben. Zarobić na niełaskę , effandere graciant collectant, colhgere invidiam, ib fiel) Uitgttabe JltJtebeit.-'Cnotami zarabiał sobie na sławę na świecie. Star. Zad. B 5. Pogrom , którym porażony był od Chodkiewicza Karol xiążę Su-demymski, więcej zarobił u obcych ludzi na dziwy, niż na wiarę. Birk. Cbodk 5. (więcej wzbudził zadziwienia, zdumienia, niż wiary; fanb nteijr Sewtntberung, alg ©lau» Ben. Zarobiłeś sobie na imię człowieka biegłego w naukach. Mon. 67, 634. Jeszcze mu się to nie przepiekło, a już na nowo zarabia. Rys Ad. 19. załawia cf. goni na guz; er ntadif wteber neue ©treiebe, fangt neuen Unfug, ©pectafel an. Zarabiam na zwadę. Cn. Th. 1587. )pänbel filmen, nad) ©freit unb £>attbel trnd)feit, ringen. — §. Zar rabiać co, zarabiać co czym » robiąc zaprawiać, uprawiać, przyrządzać; jnrtcbfett, jubereiteit, anridjten, ctttrid)» fen, bereifen. Gdyby poddani byli zaczynszowani, już do zarobienia gruntu musieliby dziedzice najmować. Mon. 68, 203. do uprawy, jur SBefMuiig beg $elbeg. Do zarabiania zboża czy to na gorzałkę, czy na inny jaki li-kwor, potrzeba powietrza i ciepła. Śio-itk. Bud. 281. do zabijania, bag ©efreibe junt Sraititfweinbrcmten etnfdjlagen, eittmfjren. Chrystus pomazał ślepemu oczy błotem śliną zarobionym. Odym. św. Nn 4. zamieszanym, eingeruflt, untgeruljrt, gemifdjt. Zarób' ciasto jajem. Tr. — Zarobić wapno Ross. pacTBopim H3BecTL. Jak się piwo dobrze zarobi , jak piwo dobrze zarobi « jak zacznie należycie robić, jak wyrobi, jak się wyburzy; wenn bag ©efräuf rec&t

ŹARNKARZ - ZAROBIĆ.

ZAROBIĆ.

875

ośle na szyi jego zawieszono, zawieszony był kamień młyński na szyi jego. Bibl. Gd., ob. Żarnowy kamień). — *§. Żarna , miejsce u starych Rzymian , gdzie mełto abo tłuczono ziarna , i pieczono chleb zaraz, pistrina. Cn. Th. 1589, cf. stępa, tarka, prasa. ŹARNKARZ, a, m., pinsor , stępkarz, zarnkarz abo krupiarz, który jagły abo krupy czyni, w stępach otłuka , i w żarnach miele. Mącz. ber Stampfer, fDîeljinta* 1er, üpanbmü&lenarbeiter. “ŻARNOL1ŻOCHA, mysz w Ba-trachorn., Graec. huioprhg. Przyb. ŻARNO W IRC , ca, m., rodzaj rośliny, Spartium. Kluk. Dykę. 5, 95; Pfrieme, witeczki. Cn. Th 1389, cf. Janowiec. ŻARNOWCU WY, a, e, od ^żarnowca. Cn.. Th 1589, Pfriemen», cf. Janowcowy. ŻARNOWIECKIE jezioro. Ład. Hst. Nut 59 ŻARNOWIEC, lub ŻERNOW1EC, miasto w wojew. Pomorsk. ; drugie w powiecie Xieskim. Dyke. Gpogr 5, 209. Żarnów miasto w Sandomierskiem, ib. ŻARNOWY, a, e, od żarn, cf. młyński; §anbniüf)len * , SJfüblen *, fDîüfjl * {Bag. xàrvni), Nie mają brać w zastawie kamienia Żarnowego. Budn. Deut. -24, 6. (zwierzchniego i spodniego kamienia młyńskiego. Bibl. Gd.) ; Boh. żernow; Bag. xarvagni kammi; Bosn. sgeruan, sgiaruan, sgrriuan , kammi za mliti ; Ross. mepnoßTis młyński kamień; ad}. atepHOBtin, Żarnowy, do żarn należący po Rzymsku , pistrmensis ; po naszemu młyński abo piekarski. Cn. Th. 1589.

ZARNY, a, e, żarzący, palący, gorący; brennenb, beiß. Słońce w południu żarnemi ogniami przeraża. Przyb. Luz. 248, cf. żarliwy.

ZAROBEK, bku , m., co kto sobie zarabia, zysk z roboty, wyrobek; be.r 33erbienfh ber ©ewfmt burd) bte Arbeit'; Boh. weydélek (cf. wydziałać, wydzielić , wydział) ; Carn sa-slush , (cf.- zasługa) ; (Sorab. 2. zaroba potrawa) ; Croat. najem, (cf. najem); Bosn. pribitak /cf. przybytek), do-bit, (cf. dobytek); Boss. Barana, MĄ-kni,, 3a?Kiuoe, (cf. zażyć); Eccl. iifmonpsujia, iio.ti^a, tinojyŁ , ( cf. płód), KopucTh , (cf. korzyść). Ci którzy *rohotują , bez przy— czyny robią, bo pożytki a zarobki ich cudzoziemcy późną. 1 Leop. 4 Ezdr. 16, 46 (próżno robią, gdyż urodzaje ich cudzoziemcy po/.ną. Bibl. Gd.). — Zarobek, sposób zarabiania, praca z zarobkiem ; ber ©ewerb, bag ©emerbe ; (Vind. dobiulanje, dobitje, barantanje , perdel-stvu, dobizhkuvanje). — -Zarobek na czym , zysk na czym; ber ©ewtmt, ber ©emtnnft. Korneliusz Seypio odniósł w zarobku, Zwyciężcy Kartaginy napis na nagrobku. Mon. 70, 555. (w nagrodzie, junt , jur 33e* lófjnttng). — Transi. Zarobek , zasługa : bag ( erworbene ) SSerbtenft, (SJîertf). Nie ten jestem, abym cudzych zarobków chwałę przed kim porywał. Binż. Krom 786, (cf. zaleta, zaszczyt). Wszystkie te nasze zarobki, jok 11 to nam odpłacasz ? Krom. 625; ( merita ). Jeśli królu zarobki obójga narodu na wagę puścisz, obaezysz, że dobroć twoje niesprawiedliwie ku Litwie obracasz Krom. 624; {merita). — ln pejus: Im więcej jest przestępnych zarobków naszych , tym będzie pozorniejsza dobrotliwość twoja. ib. 459. przestępstw na karę zasługujących , ftraf* würbtge Slerbredjen. ZAROBIĆ, f. zarobi, zarobię cz. d»k., Zarabiać niedok., robotą zyskać, zapracować zysk ; »er*

bienen, mit Slrbetf gewinnen, (erarbeiten), ermerben ; Boh. wydèlati, wydèlawati (cf. wydzielić, wydzialać) , zpraću-gi , («‘f. zpracować) ; \ind. perdelati , perdevati, perdo-biulati, perdeluvati , perdobiti , sadobiti , perdobiulati 5 perpraviti; (dising. Bag. zarobitti tkoga ; Bosn. zarobiti , uciniti susggna capitivum facere

O OD

dku , m , dem., zawiązek rodu czyli płodu; Ross 3ap04'£, 3ap040K,B , 3apo4biuib ,

3apo4biiueKt, ber grudjtfetm, ber Äeint ber funftigen Srndjt, ber erfte 2lnja£; (Boh. zaroda conceplio , ob. Pojęcie, pojąć); (Vind. sarod, valitje , valifhtvu wyląg, wylęgnie -nie, załążek, saród, rodovina; Carn. saród « plemię).

Po złączeniu się samca z samicą, zarodki w samicy już od natury usposobione , biorą upłodnienie. Zool. 76 ,

ovula, ©aatneneier, Sractyteter. Ziarno roślinne i jaje zwie- ZAROIĆ cz. dok., Zarajać nièdok., rojem zapłodnić, mit eh rzece zapładzają się , kiełków lub zarodków dostawają, rozwijają się lub ożywiają. N. Pam. 1 , 22. Niepodobna ludziom odkryć zarodów odradzających własność. Zab.

11, 273. Nie trzeba aby ‘świerzopka była zb\tnie tłusta; bowiem dla zbytniej tłustości, którą wnątrz zapróżnia, zarodek nie może się rozrastać, aby się członki jego dostatecznie rozszerzały. Cresc. 516, (cf. embryo). Był len dzień, gdyśmy w matkach bywali, i sami Nadzieją tylko ludzi wprzód a zarodami. Otw. Ow. 614 Która pierwsza to wniosła psuć płodu zarody, Warta by ją był zniszczył jej przemysł okrutny. Hul. Ow. 156. — Fig. et tr. Zaród,. zapłód, zawiązek, wszczątek, źrzódło; $etnt, öuelle, Urfprung, Anfang. Tam na zarodach światów, co być mają, Wieczność zasiada z czasem na przemianę,

Jedne z nich prędzej wyklucia czekają, Insze za tysiąc wieków spodziewane. Karp. 2, 80. Wszystkie cnot miał zarody, równie jak wszystkie wdzięki posiadał. Weg.

Marm. 1, 206. Cieszą się rodzice, widząc w dziecięciu szczęśliwy zaród talentów, N. Pam. 13, 90. Nieokreślona żebraków tolerancya, jest zarodkiem i szkołą naj-sprośniejszych po większej części kryminałów. Ostr. Pr. ZAR0PIĆ cz. dok., czynić że co ropi się, zajątrzyć, eitern Krym. 542. Próżniactwo płodnym jest niecnot zarodkiem. machen ; ropą zakryć, zapełnić, beettern, »ereitew, nttt Nar. Bst. 5, 433. — Aliter. Młodzież jest zarodem oby-    (Eiter bebecfen, anfüllen. — Zaimk. Zaropić się, zajątrzyć

watelów. Skrzet. Pr. Pol. 2, 244. przypłodkiem , neuer    się; tn ©ller übergeben, ju eitern anfangen; Boh. zagitriti

3un»a$$,    fpßanjfdjiule, cf. płonnik, szczepnik). se, zahnogiti se, (zagnoić się). Zaropienie rany. Haur.

876

Z A R 0 B N I K - ZARÓD.

ZARODNY-ZAROPIC.

arbeitet, tubie gehörige ©âljrung fommt. Bndtk., ob. Zaroić. — §. Zarobić co, robiąc zakryć, zakończyć, zamknąć, zawrzeć « zadziać, zadziałać; jumacfyen, (arbeitenb) »erfülle« Pen, beenbigcn. Zarobić dziurę, otwór, rozpadliny, cf. zamurować , zagrodzić. — §. Zaimk. Zarobić się, zapracować się, zapędzić się w robienie, zagłębić się, zapuścić się, ftd) in bie 2lrDett »erliefen ; Boss. 3apaóoTaibca. Oh! jakże się zarobiła; ani spojrzy na mnie. Kniaź. Poez. 3, 189. ZAROBNIK, a, w., który zarabia, ber SSerbtener, ©ettunner, (Erwerber, cf. wyrobnik. ZAROBNY, a, e — ie adv., mogący być zarobionym, do zarobienia, ju »erbtenett, erwer&bar, od zarobku, do zarobku należny; ZAROBKOWY, SSerbienft*, (Era»erb « ; zarobiony, oerbient, erworben; Ross. 3a4t;ianHbiH , 3a4l>JbHbiH, 3a*HTŁiń, (cf. zażyty;. Zarobne pole, zarobione, uprawione, uprawne; angebauteë, jugcrtd)tete3 ^elb, ©aatfelb. Włoki były zarobne pole; łany zaś do zarobienia były przeznaczone. Czacit. Pr. 1 , 225. Sarmat ów żył urywkiem nie zaro-bną wloką, Nie nabiałem, lecz końską tuczony posoką. Zab. 9, 210 Ejsym. — §. Zarobny, zarobek przynoszący, robotę czyli pracę wynagradzający, korzystny, zyskowny, getriunbringeub. żeglarz płynie do Indyi po towar zarobnv. Mon. 81,

ZARÓD, odu; m., ZAR

Szlachta Polska jest elektorką królów , matką i zarodem senatu. Skrzet. Pr. Pol. 1, 190. N. Pam^ 18, 393. — §. Botan. Zarodek, g er men, dolna ogromniejsza część słupka, która nasiona w sobie zawiera, i z czasem w owoc się obraca. Bot. Nar. 111. ber ©aotnenfnopf. ZARODNY , a, e, zaród zamykający, od zarodu; $etm*, 5ru$t*, Hefrudjtenb * ; Slov. zarodny genitalis. ZARODZIĆ cz. dok., Zaradzać niedok., f distgn. zaradzać, zaradzić); Ross. 3ap04HTb , 3apa*4ait; zaród zapłodzić, płód wydać; bett fteirn Befruchten, grucfit bringen, fteroorbrmgen, geben pr. et fig. tr. Jak ziemia wypuszcza zarodek swój , jako też ogród nasienie swe zaradza , tak Jehowa zaro-dzi sprawiedliwość przed wszemi narody. Budn. Jes. 61,

11. (jak ziemia wydawa płód swój, a jak ogród nasienie swoje wywodzi, tak pan wywiedzie sprawiedliwość przed wszystkiemi narody. Bibl. Gd., cf. zamnożyć). Wino takie mogłoby się przez długie chowanie zagnić , i muchy i motyle zarodzić. Smotr. Lam. 189. zrodzić, wylądz ; eräugen, beröorbrtngen. Bez boga, czyżby ma chatka stała tak bezpieczna, Albo koszary tyle zaradzały mleczna? Zab. 1 , 99. Nar. wydawały, möcl/ten [te [o oiel Stiel) ge« ben? — Tobie sady moje zaradzały. Simon. Siei. 15. dla ciebie obradzały, urodzajnemi były, für btd) trugen [te grndjte. — Zaimk. Zarodzić się, zaród wziąć, zalegnąć się; Çerôorfettnen, erzeugt werben; Boh. zaroditi, zarozo-wowati se ; Ross. 3apo4nn>c/t, aapo^aibca Czy nie widzisz, gdy mięso z ciepła się zasmrodzi, Leżąc chwilę, jak się w nim robactwo zarodzi ? Zebr. Ow. 386; (in parva animalia verlitur). — Fig. W umysłach ludzi ta żądza zarodziła się , że nic więcej nie rozkoszuje , jedno pieniądze mieć. G licz. Wych. M. (uroiło się).

nem ganjen ©cfjroarm befragten. — Transi Zaroić, zaburzyć, wzburzyć, czynić fermentacyą ; gäljren machen, jur ©alp rung bringen. W piwo świeżo ugotowane doda się dobrych świeżych drożdży do zarojenia. Kluk. Rosi. 3, 271. — Fig. Trzeba pilnie ognia strzedz, gdy się na bankietach wino w głowie zaroi. Haur. Ek. 12. gdy się w głowie zaburzy, wenn ber Sein im śbpfe griprt, [pult, tn ben ^opf fteigt. Wiele dali zaprawdę bogowie, komu myśliwe dali przyrodzenie, Ciężka Minerwa zaroi się w głowie, Aż ją swym wiatrem Eolus wyźenie. Tward. Daf. 6.

ZARONIĆ, f. zaroni , zaronię cz. dok., Zaraniać niedok. ; Ross. 3apoHHTL, 3apaHHBaTb; opuścić, zarzucić, zapodziać, zawieruszyć; faHeu laßen, wegwerfen, »ermerfen, »erlegen. — Zaimk. Za roniło się co , oblitescit aliquid Cn. Th. 1389. zawieruszyło się co, zaniedbało się co. Wtod. Gdzie się nam rycerze oni, co w tak wielkiej sławie żyli, zaronili? Papr. Gn. 1048. gdzie się zapodziali, WO ftnb fte fnngeratÿen ?

ZAROSLE, a,

rosły, zaroślina, zarosłe miejsce. Gn. Th. 1389. zapust, zagaisko, gąszcz, gęstwa; »ermachfeneê ©ebufcf), ©ttftg ; Boh. zarostlina (ob. Porost), myto, (distng. myto) ; Carn. ger-mâda, gurmadishe , germ (cf. gromada), satishje , (cf. zacisze); Vind. sarast ; Boss. nopocTHincL, nyuib (cf. głuszyć), TBJILHHKt , 3apOC4B , MA& , JM4HHa , 4H4HHKa , (ob. Lada); Eccl. 3apocMHa, 3apoc4oe arfecTO, M4nna, iioje sapocae. Gęsta zarośl łódź moję od oczu wszystkich zasłoniła. Kras. Doś. 488. Przez cierniska i zaro

Sk. 440. Febra z zaropienia i z wrzodów, płuców i wątroby. Krup. 5, 553.

"ZAROPOŚWIETNY ,\a , e — ie adv., od zorzy północnej oświecony, tyett t)0!tt Sîorbfdjeitt. Stryjk. 543. Bndtk.

*ZAROŚĆ , ob. Zarosnąć. ZAROŚCIĆ cz. dok., Zaraszczać, 'Zaroszczać niedok. ; Groat, zaraschujem ; Ross. 3apocTHTb, 3apaman>; czynić że co zarasta, dać zarosnąć, do kupy zrosnąć się; bemadjfett Iajfett, t>ermad)feit ober jufammett* toasten laffett. Pypeć u kur, jest skórka biała, koniec ich języka zaraszczająca. Cresc. 583. (wyrastając zakrywająca). Sok ten rany zamyka, 'rozpukliny zaraszcza. Cresc. 2i5. (spaja). Najszkodliwsza rana da się zarościć. Pyt. Syl. 26. (zagoić, cf. zasklepić). Zaroszczenie rany, zagojenie Eccl. 3apameHie. 3a*iiß.ieHie. — Za swoje im oddamy, miasto ich zarościmy chwastem. Pot. Syl. 247. zachwaścimy. — §. Transi. Zarościć ciasto , słód « zaprawić, zarobić, by rosło w górę, poszło; îetg, HKalj anmcidjett. Bndtk. Zarościło się ciasto » wzburzyło się , tft tn ©dl)* rung geraffelt, ib. — §. Fig. tr. Zarościć pretensye , nadzieje , założyć sobie bez fundamentu , zaroić sobie, ob. Rościć; ftcfy etwas erträumen, ^rätenftonen ofyne ©runb ma* d)en, nmnberltdje Hoffnungen hegen.

ZAROSIĆ cz. dok.,, rosą zakropić; Rag. zarossiti, zarossitti, bebauen, mit $l;an befprengen. — Fig. tr. Ściągnęła rękę, oczy zarosiła; Rzekł: czemu płaczesz? Agandeko miła! Kras. Oss. E 3.

ZARÓŚĆ, i, z., 'ZARÓSŁ, u, m., Zarośle , Zarosły plur.,

n., Zarośla plur., ZAROŚL1NA, y, z., za-

słe się przedarł. Nar. Tac. 2, 471. Wszakże coż mi po wszystkiem , gdy mną pomiatają, Gdy w puste zarośliny błędną zapędzają? Zab. 6, 175. Min. Tu gaj Jowiszów, tam zarośla Dyany. A. Kchan. 84.—Transi. Brwi *zarosł całe czoło mu obsiada. Kniaź. Poez. 3 , 239. krzewiste brwi, ein' ©ebufd) non 3Ingenbraunen, bufcfńgte5lugenbraunen. Struchlałego hetmana siwe zarośliny twarz okryły. Bardz. Luk. ,132. (włosy siwo zarosłe). — *§. Rusza Car wojsko, pokryte świeżą zarośliną Bardz Luk. 91. świeżo uciętemi gałęziami ; mit frifdjett Saumdften, ßaubajten. — Zaroślina paznogciów, palców’. Tr. mięso zarosłe, skóra zarosła, zrosła; eine Sletfcböermacbfnitg, Hautoerroath* fung. ZAROSŁOŚĆ, ści, z., przymiot tego, co jest zarośniętym, lub co zarosło; bie SSerroadjfintg, ba$ $er* tMdjfenfesjit. — Precz ztad z kozią zarosłośoią. Wad. Wad. 247. (z koźlą brodą). ZAROSNĄĆ, ‘ZARÓŚĆ, f. zarośnie, "zaroście, zarosnę, 'zarostę med. jedntl., Zarastać niedok., Zarastywać czestl. ; Boh. zarüst, zarosił ; Sorab. 1. zarostu; Vind. sarostiti ; Croat, zaraschujem; Rag. zarâstjeti ; Bosn. zarasti ; Ross. 3apocTH, 3apaciaTŁ ;

zarosnąć , zarośliną się zakryć, obrosnąć, 'leśnieć, za-chwaścieć; oernmdjfen, beroatbfen, mit ©eftrancben bebetft merbeit, oerma^fen fepn, beroadjfen fepn ; Boss. M4eHbTt „ OM4entTL, o.ifueHeBan», oatueHeBaio, XBacTOMt 3apocTH. W Włoskiej ziemi dawno nikt rolą się nie bawił, lasem pola zarosły. Bardz. Luk. 2. Las tramami zarosły. Zebr. Ow. 199; (frequens trabibus). Choćbyś miał najlepsze z przyrodzenia dary. Jeśliś nie pilny, w głuche wyrosną wiszary. Hor. Sal. 33. (wyrosną, wyrodzą się). — Kato ani ogolił choć zarosłej brody, Ni w postaci surowej okazał ‘swiebody. Bardz. Luk. 26. rozrosłej, zapuszczonej, krzewistej brody, ein bnfdjtger Sart, (ob. Zarosłość, za-roślina). Zarastać * zarastać włosem , dostać włosów bądź na głowie, bądź na brodzie, obrosnąć włosami; mit Haaren bemadjfen-, Ha(lïe befommen. Którzy nierychło zarastają, mają zalecenie, gdy ztąd wzrostu i sił pomnożenie, utwierdzenie i zmocnienie pochodzi. Warg. Cez. 139. Był Bolesław Chrobry wzrostu miernego, twarzy przystojnej, zarastał czarno, gęsto i kędzierzawo. Nar. [1st. 2, 202. Na brodzie czarno zarastał. Teat. 12, 51.

, (dostał czarnej brody). Młody c/łowiek , lat około trzydzieści, czarno zarósł. Warg. Radź. 166. (czarnych włosów). Zarosły rzadko , cui rari pili in mento. Cn. Th. 1590. mit bannen, (nicht bidjten, nid)t jłarfen) Sarte. Zarastam; Carn. bradim se, bradujern * broclacieję, einen ÜBart befcmmen. Zarasta młodzieniec, pubescit. Cn. Th. 1587, ber ^tingling befommteinen 93art, mirb bärtig, mann* lief), mannbar , er reift. Jeszcze był ten niewolnik młody, a nie zarósł Warg. Wal. 213. (bez brody, bez wąsów). Gdy Popiel Wtóry zarastywać począł, napominania stryjów swych odrzucał. Krom. 45. (gdy dorastał, gdy z dzieciństwa wyrastał). Latom tym , w których człowiek zarastać poczyna, a sobie sam panuje, jeśli dobre słowra nie pomagają, jeśli hamować zbytków nie mogą, tedy moc a gwałt przystąpić musi Corn. Sen. 448. Herkules, gdy zarastać począł, ujźrzał dwie 'drodze przed sobą, cnoty i rozkoszy. Kosz. Cyc. 77. Patrz na dzieciucha, jak w siedm lat zęby roni, w drugich zarasta, potym mężnieje , i po tych stopniach idąc, do punktu naznaczonego ciągnie. Psalmod. 77. Zarosły, mchem obrosły, la-nuginosus, puber. Cn. Th. 4590. (mit einem SJîtlcbbart, ob. Spiczak , Okrzos, pod wąsem, wąs mu się sypie). Po pogrzebie Popiela, syn jego jeszcze na ten czas nie zarosły, na xiestwie osiadł. Krom. 45^ (nie dorosły, z dzieciństwa nie wyrosły). Zarastający młodzieniec, pu-bens. Cn. Th. 1587. Zarastanie młodzieńskie , pubertas. Cn. Tn. 1389, Cam. bradinstvu, baS $eranretfen, ba3 reifenbe Jünglingsalter.    Czas wzrostu dzieli się na wiek

dziecinny, młodzieńczy i zarastający. Mon. 69, 625. Ustanowił Korneli papież, aby przed zarastaniem, to jest, przed czternastym rokiem , przysięgi od dzieci nie wyciągano. Kucz. Kat. 5, 63. Bolesław Wstydliwy, do lat zarastywania przychodząc , z opieki Konradowej wydrzeć sie już namagał. Krom. 234. — §. Zarasta rana w ciele, w drzewie cięcie i t. d. Cn. Th. 1387. (zrasta do kupy i zasklepia się , zakrywa się skórą ; bte SBunbe öenüädjft, tt)âd)ft jU; (Bosn. prirasti, zarasti ranna). Zarastanie mię-

‘ZAROWNY, a, e,

rn o-

878

Ż A R 0 T A - ŻART.

ŻART.

sem rany, cum supercrescit caro. Cn. Th. 1587, cf. acti-y vurn zaroście.

*ŻAR0TA; y, ź., żarliwość, gorliwość, zażartość; feueret* fer, l)tj$tger ßtfer. Xiążę ten, z żaroty wielkiej mścił się krzywdy bożej. Wrób). 250.

ZARÓWNAĆ, f. zarówna, zarównam cz. dok., Zarównywać czestl., równym , gładkim uczynić , pogładzić ; gletd) ma* dmt, glätten; Boh. zarownati, zarownawali; Sorab. 1. za-runam , zarunuyu ; Boss. 3apaBHtiTb , 3apaBHHi?aTb , 3a-KaiaTb, 3aKaTbiBaTb. Jeden ścianę budował, a drudzy ją zarównywali wapnem nieczynionem. Badz. Ezech. 13, 10. (tynkowali ją. Bibl. Gd. ; wyprawiali, wyprawę, dawali).— Zarównać co , kogo , czym, w czym * dojść go, dojść czego, dosięgnąć równo; g!etd) fommett, erreichen. Nie możemy nigdy zarównać żadnemi powinnościami swnjemi takiego dobrodziejstwa twego. Bej. Post. Tt 4. (wyrównać mu zasługą, wartością, zupełnie na to zasłużyć, zarobić). — Verb. med. Zarównać z czym, wyrównać czemu, być mu równym, być z nim w *równi, na równiej z nim wadze; einem gletcf) fontmen, iljn aufrotegen. Obiecał ci pan takie rozkosze i takie bogactwa, z któ-remi żadne rozkosze świata tego nigdy zarównać nie mogą. Bej. Post. D 1.—    §. Active transi. Zarównać,

równo t. j. odpowiadać stosownie , ściśle nagrodzić ; ganj genau nad) Serbicttfł belohnen, vergüten. Tak jak obiecał, zapłacić a zarównać raczył, każdemu wedle miarki jego. Rej: Post. G g 6. ZARÓWNO adv,, wcale równo , bez różnicy, w równym dziale, ni więcej ni mniej, pod strych, wedle jednej miary, wagi; panj gletd), oljtte Uu* terfdłieb. Blada śmierć nogą zarówno kołace W ubogich chaty, i królów pałace. Hor. 1,28. Min.; (pallida mors aequo pulset leto pauperum tabernas regumque turres). II śmierci zarówno wielki jako mały. Bej. Wiz. 105 b. Pójdzie senator zarówno przez ulicę z Ormianinem , czego nie uczyni z ubogim mieszczaninem. Pelr. Et. 297.

równy ze wszystkiem, bez różnicy; gan$ gletd) gemadjt, gletd) etngetljetlt, abgenteffeit. Zarówna wszystkim część daję się. -Zygr. Gon. 267.

ZAROZUMIAŁOŚĆ, ści, z., zamni₍emanie o sobie, zbytnie rozumienie o sobie, uprzedzenie o sobie, przecenienie {siebie , prezumpeya; Gall. présomption, fyotje (Etnbtlbung von fid), von feinem SBerfłanbe, 2)ünfel, fêtgenbitnfel. W rzędzie powodów', które w pospolitem życiu zdaniami kierują, czasem urażona miłość własna, lub zbytnia zarozumiałość biorą przewagę. Korresp. Warsz. 1811, 1553. Łuszcz. ZAROZUMIAŁY, a, e, pełen prezumcyi, »cd (EtgcitbünFel , eingebildet, einbilberifd). Zarozumiale adv,, y z prezumpeya.

*ZARSTWA, y, i., dziarstwo, ‘drząstwo, piasek gruby; SUeÖ, ©fieô, grober 0ailb. ' Do tej jazdy obieraj ziemi jak najtwardszej i najsuższej , w którejby jednak żartwy i kamyczków drobnych sie nie znajdowało. Hipp. 55.

*ŹERT, u, m., ŻARCIK, u, w , ŹARTECZEK , czku, m., TOŻARTEK, ŻARCIKI, ŻARTULE, ŻARTU-LEŃKI plur. dem. ; Boh. żert, śprym ; Slov. żert; Sorab. 2. żort; Sorab. 1. żort, żortżik; Ital. scherzo; Germ. 0d)erj ; Carn. shâla ; Vind. fhalo , fhola, fherz, pojigra, fhpafs,

fhpafanje, pojigranje, (cf. poigrać) ; Croat, sâla, sâluicza (cf. Lat. sal;, s h a 1 a, -shalenye (cf szaleć), sala, saüczo, (cf. sélecz : Dal. shaoeze * żądło); Croat, barb, maskara, (cf. maszkara) ; Dal. sab ; Hung tréfa, tréfâtska, (cf. trefny, trefniś); Bag. scjûla , tamaseja, scpola ; Bosn. scjala, igra, (cf. igra); Ross. inyTKa , myronna (cf. szezu-tek, sznupęk), uym> ; Eccl. iiiyrKa, myTCTBO, iirpaitiiqie, noyrnicmuc; żart, słowo żarlowne, wyraz żartobliwy,

wa żartowna; ber 0d)erj, _ ein fd)erjbnfteê Sort, fdjerjljafte SluiSDrÜcfe, fd)er$l)afte 9îebe. Żarty trzeba, żeby nie bolały, nie śmierdziały, nie szkodziły, üivor. a 1, Sorab. 1. żortć ; Eccl. rayMU, HiytKH, CMt,VŁ , nrpu. Żartów tak skąpo używać jak soli. Zab. 7, 217. hoss. Bez tego być nie mogło, aby w takich poważnych rozmowach, czasem i pożartków pomiernych nie było. Rej. Zw. 15 b. Żart uczciwy, łagodny, urbanitns et hummanissiinus sermo. Cn. Th. 1390, (cf. facecye). Żarteczki się go trzymają Teat. 1, 47. Zawsze w swoich żarcikach, ib. 43. c, 10. Z Syrenami żart, ze mną dyskurs prowadziła. Ustrz. Troi. 35. Pani cała w żartulach. Zabi. Eire. 23. W ‘żarciech. VU. Post. VU 345. (w żartach). Żart broń jest często zdra-dna i szkodliwa, Ale też czasem i jej trzeba użyć. hras. Ant. 74, (cf. śmiech, wyśmianie, wyśmiewanie). Nie *za-wźdy żart tylko żartem , najdzie w nim połowę praw'dy. Gaw. Siei. 572, (cf ridendo dicere verum). August, jako sam bardzo rad z inszych szydził, a 'bezpiecznie żartów używał, tak też gdy go kto "bezpiecznie żartem abo 'sznypką jaką 'dworskie dojechał, bardzo rad wycierpiał. Kosz. Lor. 177 b Żart uszczypliwy, \sznypka, szyderstw'0. Cn Th. 1590. Wolne żarty pańskie. Teat 50, 59. (wolno panu ze sługą swoim, żartować). Moja panno, te żarteczki wcale są niewczesne. Tent. 24, 181. Staruszek pod-oęhocony, zaczyna przebąkiwać , żarcikami pluskać. Zab. 13, 199. Żart nieuczciwy, jocus scurriiis. Cn. Th. 1590. Lubieżnemu podobają się nieforemnę żarciki. Zab. 12, 208. Dudz.s Jakoż to "żywomyślne polubią dzieweczki, Gdy irn się wyrażają, łeebliwe żarteczki. Zab. 14, 50. Nagi. Żartów albo przez się tłustych, albo przez wielorakie tłumaczenie, nie używa nigdy. Mon. 70, 39. — $. Żart, żartowanie bądź mową, bądź inaczej; 0(f)et‘j, ©djerjen, (0paj5, 0paßeit ). To są najforemniej żarty, które człowieka z przodku nakarmią strachu, a potym wszystko §.ię w śmiech a 'krotofilę obróci. Gorn. Dw. 203. Niebezpieczne są z panująeemi żarty. Nad. Hst. 3, 286. Żart pański słoi za gniew', i w gniew się obraca. Simon. Siei. 109. W innym sposobie, wolno, przyjmę żart z ochotą, Ale żartu z honorem nie ma, ani z cnotą. Zabi. Arnf 52. Który nic za żart nie przyjmuje , nie człowiekiem, ale zwierzęciem się urodził. Zab 12, 272. Dudz. Długom to brał w żarty, ale dochodziłem nako-niec, że to po prawdzie mówiono. Mon. 70, 247. Żart to, mówisz, ale bliźniego i żartem nie godzi się urażać ! Zab. 12, 269. Dudz. Dziękuję za takie żarty! Roh. Kom. 4, 336. Lecz to żartuleńki ! Teat. 43. c, 150. Rozu-mieją , że to można z takimi ludźmi, jak my, żartuleń-kami sobie postępować, ib. 28, 46. Nie żartami to zbyć, bij się koniecznie! Boh. Kom. i, 356. Tak to, z po

-S3

ART.

ZARTKI - ŻARTOBLIWOŚĆ.

879

ćzątku żartuleńki, potym przychodzi do czułego przy- ZARTKI, ‘ŻARDKI, ‘HARTKI, a, ie — o adv., rześki, wiązania. Teat. 5. c, 44. Żart żart, przydaj c, będzie    chyży, żwawy, szybki, prędki, rwący, cf. Żarki, żarliwy;

czart. Sobies. Od żartów do prawdy. Cn. Ad. 771. Chło-    retßettb fdjnell, Be^enbe, fünf, (jurttg, fctyneH unb leicfyt;

pięta, igrzysko sobie uczyniwszy, i na dwie ‘kupie, je-    Croat, gyegyern; Dal. iók, lagahon , (cf. lekki). Fernix,

dnę Polską, drugą Moskiewską się rozdzieliwszy, tak się    żartki. Urs. Cr. 186 propr. et fig. dr. Koń tak był żar-

z sobą mężnie spotykały,    aż też z żartu    wyszło.    Gwagn.    tki, że takiego biegu Wiatry nie    miały, i takiego skoku.

281. id. Ciel. 472. (do    prawdy, seryo    się bili).    Jużci    P. Kchan.    Jer. 245, Toczy się    skrzydło; 'wódz sam

to nie żart, nie są wieści płonne, Już wiążą, biją i    przed wszystkiemi Żartkim zda koniem nie tykać się

piesze i konne. Paszk. Bell. a 3 b. (nie chychy, nie    ziemi. Tward. Mise. 66. Upór żartkich koni, gdzie chce

fraszka). On widząc, że nie żarty ze mną, w nogi. Boh.    tam porywa. Otw. Ow. 64. Z hartkimi końmi Faeton

Kom. 1, 561. (nie przelewki). Nie    żarty    tu są,    idzie tu    poskoczy. Kolak. Wiek. a 8, (cf. chart). Koń się ze mną

o honor, i o grzywny wielkie. Teat. 52.    d, 50.    Prawdę,    bardzo hartko porwał. Czach. Tr. C 5. Nigdy człowiek

gdy mu się mówi, zaraz w żarty obraca. Tent. 4. b, 86.    tak żartko biegać nie może, jako jeleń. Zabi. Boz. 9.

Za żart sobie życie ludzkie mieli. Juli Tel. 254. U niego ' Żartko i prawię rycersko na koniach poskoczyli. Warg. są za pośmiech i za żart    te wszystkie    wymysły    świata    Cez. pr. d    5. Źartkiemi poskoki    już w pierwszym stawa

tego. Rej Post. Au a 6.    (za igraszkę).    Żart ona sobie    szyku, już    osłabionych posiłkuje.    Filch. Sali. 117. Żar-

z ciebie uczyniła. Past. Fid. 228.    Żart sobie    z ludzi    tkiem ciałem spieszy na lotny wóz Faetcn. Otw. Ow. 55.

szczęście robi srogi. Zab. 12, 121,.    Nar.    Srogie nieba!    Zda się, że niebo kuty z nieułomnej stali Z strasznym

o ten-li z światem żart stroicie, Że monarchę dopiero,    grzmotem na    ciebie żartki piorun wali. Zab. 7, 150.

sługą urobicie! Tward. Wl. 21. On żarciki stroi, chwali    Weg. Słońce    żartko promienie swoje na ziemię wypu-

moje psy, a nie odpowiada na żądania pieniędzy. Mon.    szcza. Bzów. Roi. 61. Jugurta był do bitwy żartki. Pilch.

68, 189. Złe wzwyczajenie się, strojenia żartów w rze-    Sali. 128. Cycero w młodych swych ‘leciech żartkiego

czach świętych. Mon. 76,553. Żarty trząść z‘"pobożenia,    był dowcipu. Kosz. Cipć. a b. (bystrego, prędko pojmu-

irridere pia fota. Zebr. Ow 8. (naśmiewać się, naigrawać    jąeego, przenikliwego) Ludzie trefni, żardcy na każdą

się). — Bez żartu, żart na bok, żart na stronę, do    stronę, wedle    każdego obyczaju, sposobni bywają,,każ-

ZAR-

prawdy, seryo - ol;ne ©cljerj, tut ©rufie; Ross. Hemym;    demu trafić w    rym. Pelr. Ek. 280, (cf. wartki).

Eccl. ne iuyTKOio. Bez żartu, po prawdzie, bez'kunsztu ,    TKOLOTNY, a, e — ie adv., rześko lecący,    fcfyueHfltegeub.

do prawdy, serio. Cn. Th. 25, (cf. bez obłazu). — Żar-    Żartkolotne strzały. Otw. Wiry. 421. Kras.    Oss C 4 b.

tem, na żart, żartując; im ©djerj, junt ©dierj; Sorab. 2.    Czasie, co na obłoki siadłszy żartkolotne Porywasz

k’żortuju ; Vind fhalem, na fmieh, na fhimf, pojigra-    śmiertelnego życia dni niewrotne ! Nar. Uz. 1, 47.

, *7*7-

zhnu ; Croat, sélrio, salcze; Bosn. zaigru, zascjalu ;    ŻARTKOMOWNOSC, ści, z., prędkomowność,

Ross. oyMHTeJibHO ; Eccl iMyMMTe.ibHli , rayMHO. Łąko-    wanie się prędkie zmówieniem, ba3 Sdutellrebcit. Zart.ko-

miec myśli , jakoby gdzie co załapić, cho<? gwał-    mowność, ani sama sobą włada, ani też wyrządza Filo—

tern, choć potajemnie, choć żartem, choć bez żartu.    zofii przyzwoitej uczciwości. Pilch. Sen. lisi. 505, (cf.

Weresz. Reg. 97. I żartem ci to może, i żartem Człek    świerzbiący język, sed. cf. żartomowność). ŹARTKONOGI,

zgrzeszyć. Pot. Jow. 231. Tak kto miłości choć żartem    a, ie , szybkonogi, prędkonogi, lotny w nogach, (cf.

skosztuje, Od żartu ciężką niewolę przyjmuje. Past. Fid.    zartkoskrzydły); fdjlteHütßtg. Koń żartkonogi.    Przyb. Luz.

76. Gdy owoc tego ziela białogłowa trawi, a k temu się    177. Zarlkonogie konie. J. Kchan. Dz. 292.    Żartkonogie

z mężczyzną żarteozkiem zabawi, zaraz płodem zapadnie.    rumaki, okryte dywdykiem Wzorzystym i? szkarłatem.

Papr. Kol. F 4. Serce mi bije, i drżę cały, zakochałem    Pilch. Sen. list: 2, 426.    1. ZARTKOŚĆ, 'ŻARDKOŚĆ ,

się widzę nio żartem. Teat. 55. b, 29. Zdał się im, ja-    ści, z., rzeskość , szybkość, chyżość, prędkość; (itnreb

koby żartem mówił. 5 Leop. 19, 14. (jakoby ^kunsztem    ßenbe ©djnedtgfctt, letzte ©eidpuinbigfetl, gltnfj/ett, §urltg*

mówił. 1 Leop.\    jakoby żartował. Bibl. Gd.). Chciał    felt; (Croat, gyegyernoszt).    Konieby te żartkością w ogniu

z nim 'krolofihć,    przymawiając jakoby na to 'żertem, że    nie spłonęły. 1 po zbożu latając onego nie tknęły. Tward.

jego matka musiała ojca cesarza znać. Eraz. Jez. E e 7.    Mise. 165. On przeszedłby Fabiów sercem doświadczo-

Pytał się go na *żert, jeśliże matka iego chodziła na    nych, 'On żartkością po kłosach bieżałby nietknionyeh.

pałac cesarski? ib. J. Spróbujmy na żart dzisiaj z sobą    itr. 25.* W stadach wielka rozmaitość jest ‘żardkości,

zwady. Past. Fid. 70. Król oświadcza, że na ustawę 5go    cudności, lenistwa. Petr. Et.'295. .Zartkość ma z siebie

maja przysiągł nie na żart, ale żeby całości jej pilnował.    dosyć szacunku; nie potrzebuje zgoła ku swej zalecie

Gaz. Nar. 1, 174. Prosił, aby mu odpuszczono , gdy to był    porównywania z tymi, którzy ledwie pełzają. Pilch. Sen. list.

na żart uczynił. Haur. Sk. 455. (przez żart, dla żartu).—    2% 585. — (2. ZARTKOŚĆ * żarlobliwość, żartowność).

Nie do żartu mi.    Tr. nie chce mi się żartować, nie^chce    "ZARTKOSKRZYDŁY, a,    e, skrzydeł żartkich, '(ob.

mi się śmiać;    ift nur Utdjt fpa$l)rtft, tttcfyt Ktdjedtd).    Skrzydłonogi, żartkonogi),    fdjncflfïügeltg. Zartkoskrzydły

Pochodź, żartować, naiartować się, przeiartować, po- m koń. Miask. Ryt. 2, 111. żartować, pozarlek, zażartować, żartobliwy, zartowny, ŻARTORLIWOŚĆ, 'ZARTOWLIWOŚć , ZARTOWNOŚG , zartobliwość, iartomowny, źartownik, zartowniś, żarto- 'ZARTKOŚĆ, ści, ż , (distng. żartkość , szybkość), chęć tunisia, zartowniczka.    żartowania, sposób żartowania; Me 6d)erj|jafttgfett# (©pftß,

fjßfttgfeü) ; Vind. fhalnost, fhalavitnost, fhpafikost, poji—    CHOMOpouiHTX ; Eccl. uiihumshth , Mym* a^hth, myTHTt.

graznhost; Croat, sólnicza ; Hoss. myuiHBOCTb, cirfexo-    Nie trzeba z tym żartować, co śmierdzi, co szkodzi, i

TBopcTBO, CKOMopouiecTBO. Żartowność, snadność do    co boli. Rys. Ad.    46. Z głupim źle    żartować. J. Kchan.

żartów, przyjemność w ’źarciech. Wlud. Jak prawa żar-    Frg. 3. Musi    on    wiedzieć, kto u    nas teraz panem,

tobliwość, wszystkich śmiesząc, zwyczajnie od śmiechu nie potrafi z nim żartować. Teat. 54. c, d j i. Z wiel-się sama wstrzymuje, tak nieprawa żartobliwość sama    kiemi panami    nie    trzeba żartować    ( Croat, z velikum

się zawsze śmieje, nie śmiesząc nikogo. Teat. 24, 72.    gozpodum sze    né    shaliti). Nie żartowaliby Turcy; mo-

Czart. Arystofanesa żartkość urągliwa , była talentem je-    żeby przyszło się zbisurmanić dla uniknienia kary. Teat.

mu wrodzonym. Teat. 24 , 23. Czart. ŻARTOBLIWY ,    55. e, 34. (nie braliby w żarty, nie braliby za żart). Abi-

'ZARTOWLIWY, ŻARTOWNY, a, e, — ie adv.\ Boh. melech ’uźrzał, że żartuje Izaak z Rebeką żoną swoją, zertowny, śprymowny; Slov. żartowny; Sorab. 1. żerto-    3 Leop. Genes.    26, 8. (że 'kunsztuje. i Leop.'\ że^ się

wné; Vind. fhalen, fhalaviten , fmiefhen (cf. śmieszny),    z nią umizgał).    Przyznaję ci się, że ją kocham. R-. Żar-

fhpafiken , pojigrazhen , fherzast, prefhern ; Croat, sâlen,    tiijesz 1 A. Na    poczciwość, że, kocham ! Teat. 25, 56.

sólno, s'Men ; Dal. salyiv ; Hung, trefaas , tréfàs , (ob.    (udajesz? czy    do prawdy?) Żartujesz sobie. Teat. 29,

Trefny); Bosn. scjalivi ; Rag scjagliv , scpotni (cf. szpo-    96. bawisz się żartami, jesteś w żartach, żarty stroisz;

tawy, szpoić), tamascni ; Slav, shaljv; Ross. inymiBbiii,    bit tïdbft ©dKtJ, ©paß. — Żartować z kogo, żart sobie

uiyTOMHbiH , iuyTOBCKifi , ÓJisacjiHBbiH (cf. błaźnić, błazen-    z niego stroić lub czynić, cf. szydzić z kogo, śmiać się

ski), CMtxoTBopHbiii (śmiechoiworny), CKOMOpouiHbiił, cko-    z kogo, wyśmiewać kogo, drwić z kogo, przedrwiwać

MopoinecKifi ; Eccl. cKOMpainecnifi, rjtjMHTejibłrb , imjmho.    kogo; über einen fdjerjen / ftcb über einen luftig mad)en. Ty

Żartowny, trefny, ’kunsztowny, śmieszny. Cn. Th. 1390.    widzę żartujesz    ze mnie , pogański synu ! Boh. Kom. 4,

fć^cr^^aft, fcberjenb, (fpaßltaft). Mowy wesołe, żartobliwe.    53. Nie miał    żadnego przyjaciela, iż z każdego rad

Petr. Pol. 449. Nad zwyczaj jadł i pił, i niektóre żar-    często żartował, i dlatego mawiano o nim, że dla żar-

towne rozmowy czynił. Sk. Dz. 501. Uszczypliwie żar-    tu gotów był stracić największego przyjaciela. Zab. 12,

towny Sorab. 1. wotrohżortownć. Nieżartowny * a ) nie-    270. Dudz. Z hetmana siedzącego na wozie i tryumfu-

kunsztowny, ‘niekrotofilny, nieucieszny, nieśmieszny;—b)    jącego , ’żartujając, pod czas go i szczypiąc, oburzył

bez żartu czyniony, prawdziwy, seiius, ewfifictft. Cn Th. 543.    wszystkich. Warg. Wal. 59. ŻARTOWNIK, a, w., ŻAR-

m., zdrbn.,

Nieżartowny człowiek , nieucieszny. Cn₍ Ad. 729, ( cf.    TOWNIŚ, ia, m., ZARTOWNICZEK , czka

zabawny). Żartów ne są sztuki, które do uweselenia    człowiek żartobliwy, żarty strojący, ’krotofilnik, uciesznik ;

oczu i uszu

880

[ŻARTOBLIWY - ŻARTOWAĆ.

ŻARTOWNIK - ZARUCHAĆ.

dążą. Pilch. Sen. list. 3,15. ’ŹARTOGLUP-    etn ©djcrjer, ©paßntndjer; Boh. źertownik; Slov. żertyr,

SKI, a, ie, głupio żartobliwy, einfältig fdjerjenb. Najdo-    kunśtyr, (cf. kunszjownik, i*kunsztujący) ; Vind. fhalez,

bitniejszycl) używałem dowodów na poprawę pośmiew-    fhalik , pojigrauz, norzhak, vefeljak (weseliś), poun no-

ców ; nie poprawiło to Jednak panów naszych żartogłup-    rza ; Croat, salecz , s’alecz , shalecz, maskargyia; Hung.

skich. Mon. 70, 97. 'ŻARTOMOWNOŚĆ, ści, z., żar-    trefnlódó fcf. trefniś,; Rag. scjalaz, sejaglivaz, seja-

tobliwy mówienia sposób, ©d)erjrebe, fcfycrjbaftcr 51uébruÆ,    livaz, sepotnik, podrùgavaz , (cf. urągacz ) ; Bosn.

©djerjrcort, ©d)er$aftigfdt in Sorten. Żartomowność,    scjalaę, scpotalaę ; Ross. ihjthhkł, myrb, rayMHHKE,

żartowność , snadność do żartów, abo przyjemność w    6ja3eHb (cf. błazen), sarbHHHKt ( cf. zacieszyć), norb-

'żarciech ; vrbanitas facetosa. Cn. Th. 1390. Lychnobios    iuhhki (cf. pocieszyciel), CKoaiopox'b, (ob. Skomoroch ).

przełożyłem świecarz, lamparz ; Knapski tłumaczy: nocą    vulg. TpeaiOÆ'b ; Eccl. rJiyMHTejb, ojmhiikł , rtiyMCirb,

co robiący; lecz tak niema w Polskim takowego w-dzię-    rjiyMOCJOBeifb, KOipoyiTE, imnmMaHŁ, óajiaryps, Komyn-

ku i tej żartomowności. Pilch. Sen. list. 4, 203-204.    hhfcb , CKOMpa,VŁ. Źartownik. Cn. Ad. 1503. Najgorszy

Dziś zuchwała żartomowność, bardziej niżeli inna, cho-    rodzaj żartownisiów jest tych, którzy w posiedzeniu nie-

dząc po ustach Judzkich szerzy się. Pilch. Sen. gn. 559.    przytomnych czernią. Zab. 3, 249.' Bienk. Mow'a tu o

ŻARTOWAĆ, 'ZERTOWAĆ cz. intran. niedok. 'Zartowy-    tych niezgrabnych żartownisiach. N. Pam. 14, 260. Za

wać czestl., stroić żarty, fdjerjeit ; Boh. żertowati ; Slov.    Dyoklecyana był w Rzymie błazen i źartownik, który

żertugi , śprymugi ; Sorab. l.żortuyu, żortowacż ; Sorab.    największe śmiechy czynił z chrześcian. Sk. Zyw., 2,109,

2. żortowasch; (Ital. scherzare . cjarlaref; Geim fdjerjen,    (oh. Szyderca,, śmieszek). — W rodź. zeńsk. ŻARTO-

( cf. Germ, fdteercn) ; Carn. shaliti ( cf. śzalić), sbâlam;    WN1CA , y, ZARTOWNICZKA, ŻARTOWNISIA, i, dem. ;

Vind. fherzati fe, fherzat, pafherzati , fe fhalit, fhalit,    Ross. uiyTHHita , inyTHHxa , 3aThMHHita ; bte 0c^erima^e»

fhalati, pojigrali fe (ob. Poigrać), radati, raduvati (cf. .ra-    rinn, 0^erjtretbcrtnn, 8paj)ma^ertnn, ®pa^treiberinn. Żsr-

dować), pardegati fe, spafat; Croat, sbertat ([allere), sa-    townice dla konceptu gotowe uszkodzić. Mon. 72, 424.

limsze , sélim drugoga vexo, shalitisze, hinczatisze, no-    Co się tyczy źartowniczek , nowjniarek, statystek, baje-

ruvatisze ; barb, maskaritisze , (cf maskować się) ; Dal.    czniezek, i innych tego rodzaju oratorek, w tych ponieważ

saliti ; Hung, trefalni , trćfólódóm, (cf. trefnować) ; Bosn.    i mężczyzny nieustępują białej płci, przetoż nic o nich

scilatise , maskaritise ; Rag. scialitise , tamasciti, proru-    nie powiem. Mon. 68, 284. ŻARTOWY, a, e, od żartu,

govatise, (cf urągać się); Slav, shalitise, shallitise ;    t ©dterj * ; Sorab. 1. żortowe, cf. żartowny, żartobliwy.

Ross. rnyTHTŁ, iuyyy, pa3uiajHTŁca, pa3iuyTHTLCfl , my- 'ZARTWA, ob. Żertwa.

mhtł, ryTopHTL, 6ajiacHHiaTŁ, TpeiKMHTbCH Ha^ ichM'L, ZARUCHAĆ cz. contin., Zaruszyć niedok. ; Ross. 3aiporaTt ;

arripere ex incendio bonam partem ; apprehendere laben-tia poma flumine ; obiter fructum ex aliqua re percipere. Cn. Th. 1390. et 1391. glütfltd; rcegfcfyaffen, fertraffen, ttt ber (gtle weg&efommen, mit fortbingen. — Similit : Siarka żywa Na pochodnią wmuskana płomienia zarywa. Otw. Ow. 119. chciwie porywa, przyciąga, ber Scfiroefel ergreift gierig bie glamttte. — Magis passive : Zarywać czego «• zachwyconym, zarwanym być od czego, motion ergriffen merben. Płomienistej zarywa miłości. Żebr. Ow. 160 ; (concipit). Turcy najczęściej zarywają powietrza od karawan do Męki. Karp. 4,116. (zarażają się nią). Z chęci małżeństwa, O kęs co tylko nie zarwał szaleństwa. Zab. 16, 557. (ledwie nie wpadł w szaleństwo, ledwie co nie oszalał, bhzkim był obłąkania zmysłów).— Zarywać czego , zbliżać się do czego , stykać się z czym ; fiel) moratt najjern, atma^ren, baran part angranjen. Zbytnia powolność głupstwa po części zarywa. Min. Ryl. 4, 154. Z wielu miejsc wnosić można, że Tacyt zarywał trochę nauki Epikura. Nar. Tac. 2, 228. Zarywać czego , zarywać na co » zakrawać na co, zmierzać do czego, worauf flinar» beiten. — Zarywać czego » wrywać się w co , wpadać w co, część czego zająć, einen wotum mit roegitefjmen. Gdybyśmy się spóźnili z wyjechaniem , zarwalibyśmy nocy , i uczynilibyśmy przykrość sobie. Kras. Pod. 2, 115, (ob. Zamierzchnąć). — §. Zarwać kogo, proprie, trahe-re capillos alicujus semel. Cn. Th. 1590. einen an ben $opf befommen, tfm anpacfen, saufen pr. et fig. tr. Z tego cię boku uciesznie zarwie, z którego mu się sam chętnie pozwolisz. Mon. 69, 45. Pomówię ja sam z sobą , zarwę się ja za ucho , i zgromię sam siebie. Gorn. Sen. 343. pociągnę się za ucho, id; werbe mid; am Ofjre sieben, Raufen. Wyszedłszy z tej rzeki sterujem okręty, Tak żeby od nich został brzeg znacznie umknięty, Bośmy się zarwanymi być od zadmów bali, Co nagle wstały z golfu bogatej Sofali. Przyb. Luz. 164. (porwanymi, uniesionymi , uprowadzonymi). Czekam tylko po"y, żebym tego sknerę nieużytecznego należycie zarwać mogła. Teat. 55. e, 17. zażyć go, einen babep îriegen, ûberS Opr flauen. — §. Zarwał się most, dorn. Tr. załamał się, zawalił sie; einbred;en, jufammen bredjen, jufammen pr$en. *ŻAR-WAN, ‘ABWAN, ‘ZABWON, a, e, — o, ob. ‘Porwani gatunek exklamacyi, wykrzyknika, który się odmienia przez rodzaje. Niech będzie porwany, zarwany, nie dbam oń. Cn. Tk. 1590. et 780. ber ©ucfgucf lwi;le, ber tpem Ter fwble. — Kto mię lurą częstuję, zarwan złej chorobie Min. Ryt. 4, 197. (niech go zła choroba napadnie). Zarwon złej chorobie xiążę Mon, 71 , 96. Ma-ć się co upodobać W tak przemierzłej osobie, Ba choćbyś miał świnie skrobać, Zarwona złej chorobie. Bald. Sen. przekt. Brud. 29. Zarwona taka małpa, tak brzydka niewiasta. Dudz. 73. Zarwone nie wiem, komu takie szczęście nie zazdrosne. Dudz. 73. Bielaw. Myśl. E.

ruchaniem zachwiać, burdj £>itt * unb £errufirett watfelnb machen. Bndtk.

ZARUDZIĆ cz. dok , rusym uczynić na kształt rudy, zabru-natnić ; Bräunen , braun rotft machen, (cf. zarydzić); (Boh. zardjte se erubescere, zarumienić się, zardélost rubor).

Twarzy i czoła mile zarudzone potem żyznym. Tward.

Wi. 149. Wulkan zarudzi się potem Szyszaki kując i zbroje. Tward. Mise. 6. Tam kiedy jadłem i napojem syci Marsowe czoła z ochoty zarudzą.... Chrośc. Fars. 395.

ZAROGOWAć , ob. Rugować aż za co, aż dokąd.

ZARUMIENIĆ, ZABUM1ANIĆ, f. zarumieni, zarumienię cz. dok., ‘Zarumieniać niedok., rumianym uczynić, rumieńcem zakryć , zaczerwienić, rumiano zafarbować , cf. zaru-dzić; berôtfien, rötfien, mit IRötfje bebeden ; Rag. zarumenitti ;

Bosn. zarumeniti ; Ross. 3apyMHiiHTb. Ufarbowawszy szaty swe, wszystkie chorągwie zarumienili. Birk. Dom. \ 19.

Zaimk.

Gdy twarz zarumienił Trunkiem dobrze, mizerną swą duszę wypienił. Kulig. Her. 214. Już zarumieniony i spo-tniały pod ciężarem jęczy. Sk. Żyw. 242 b. —

Zarumienić się, ftd; rotten ; Boh. zardjti se, ob. Zarudzić się ; Rag. zarumemttise ; Ross. 3apyMUHHTbca. Morze się z krwi pobitych zarumieniło. Sk. Dz. 656. Po Stefanie było bezkrólewie bardzo niebezpieczne ; i krwią szlachecką i postronną zarumienione. Birk. Syn. Kor. C 2 b. Twarz mu się mleczna krwią zarumieni. Zab. 8,

387. Kniai. Zarumienić się ze wstydu raki piec , płonąć wstydem , pałać wstydem, errütpCU DOr ©d)aam. Zwykli umyślnie powieść jaką wtoczyć , aby go widzieli za-rumianionego. Wys. Aloj. 557, Vind. od framote ćrdezh, saparjen (cf. zaparzyć), oparjen (oparzyć), sakuhan, (cf. zagotować). Fabian przywiedziony przed senat za świadka , nie pomału się zarumienił. Pilch. Sen. list. 75:

ZARUMOWAG cz.dok, rumując zadziać, zawieruszyć, zaprzątać , oerrdttmen. Bndtk.

ZARUNAĆ med. jedntl., runąć zapaść, btó f;inter etma8 jjin* prjcn ; Bosn. zarinnuti trudere.

ZARUSOWAGIEĆ nijak, dok., zacząć rusowacieć, stawać sie rusowatym, anfangen fud)8rot$ }u werben. Bndtk.

ZARUSZYĆ , ob. Zaruchać.

*ZARWA , y, z., zarywanie, zarwanie, i to co zarwano; fcaê 'ÎBegretjktt, SBegraffen, baê SBeggertffene, 2Beggeraffte.

Zarwa od rzeki , ziemi kawał od wody zarwany, ettl yotll Staffer weggertffeneâ 6tüd ©rbreteb. ZARWAĆ , f. zarwie, zarwę cz. dokZarywać contin.; (Croat zarivàvam pro-trudo, impello); Ross. aapBaTb ; zachwyciwszy, załapiwszy porwać; ermtfcbeit unb fortnefimen, fortreißen, megretffen, reißenb mit ftt^ fortnefimen. Kto co może zarwać * komu się co dostanie, bierz. Cn. Ad. 374. Go zarwał, już nie wróci. Tward. W. D. 2, 240; (unde nulla redemptio).

Jak pieniądze zarwę-, będę drwił z całego świata. Teat.

25. e, 76. (uchwycę, ułapię). On to tylko pisał, co mógł gdzie zarwać. Mon. 69, 212. ( wypisując ukraść , połatać). Jegomość jest fizyk, nawet zarwał kawał lo- ZARYBEK , bku , tn., narybek, płód rybi; ber $tfd;faft • ber giki. Teat. 19. c, 51. na prędce liznął, połknął, fiafttg    @af),    bie junge gtfdjbrut; Boh. nasada, potër. Żaby za-

etnfcblucfen; (cf. zarzynać czego, zakrawać czego). — Zar-    rybkom w stawach szkodliwe. Kluk. Zw. 3, 17. Powi-

wać czego, zachwycić siana za pogody, idiotismus est    nien    być osobny staw, w którymby przesadzony zary-

late patens: raptim colligere (imminente pluvia) fenum ,    bek    rósł wygodnie i swobodnie. Kluk. Zw. 3, 194. ZA-

111

881

ZARUDZIĆ - ZARWAĆ.

ZARWAN-ZAR Y BE K.

Słownik Lindego wyd. 2. Tom VI.

ttnefyern anfangen; Boh. zarehtâm , (zarwati; Sorab. 1. za-ruju, zarujam zaryczeć); Vind. sahersati ; Ross. 3apæaTb. Ustawili tak : czyj koń najpierwej ‘zarża na placu ustawionym , ten będzie królem ; koń Daryusza , poczuwszy ono miejsce , gdzie był dniem wprzód spuszczon z klaczą, zarżał najpierwej. Biel. Św. 24. Zgodzili się na rżenie końskie, czyj koń naprzód zarży, ten niech będzie królem. Petr. Pol. 459. Koń jego dzielny, trąbę usłyszawszy, ’’zarża przeraźliwie. Tward. W. D. 2, 142. Zebr. Ow. 47, (cf. Boh. zâfj « wrzesień, proto że gelenj toho ćasu poćinagi rjli).

RYBIĆ cz. dok., Zarybiać niedoknarybić, rybim płodem zapełnić, zarybkiem osadzić, nttt ftifci/brut befantett. Kiedy się juz stawy zarybiać, t. j. rybami zasadzać się mają. Kluk. Zw. 3, 211. Kanal może być zarybiony. Kluk.

Jiośl. 2, 102. Ogrody przy zarybionych sadzawkach.

Xiadz. 74. Kaczki po stawach ikry i młode rybki zjadając, szkodzą zarybieniu. Kluk. Zw. 2, 163.

ZARYĆ, f. zaryje cz. dok., Zarywać niedok., (distng. zarywać, zarwać), ryjąc zachwyci, zakopać, ryjąc zakryć; biö fitter etroaâ ÿtn ttmfilen, graben, »erroöf/Ien, »ergraben;

Vind. sariti, sarijati, saberliti ; Ross. 3apmb , 3apbiBaTb.

ynpaBJienie, Bja^tHie, bte ^erroaltnng, Regierung. ZARZĄDZIĆ cz. dole., Zarządzać niedok.-, Garn. saredim ; (Vind. sarediti » pomnożyć); Crot. odregujem , odrediti ; Hung, elrendelö , elrendelem ; rząd czego utrzymywać, ster czego trzymać, władać czem; (Eccl. sapa^ ugoda), etroaä »ernmlten, leiten, regieren. Neptunie co berłem trójzębnem Wzruszasz ziemię , i morzem zarządzasz niezgłębnem. Dmoch. U. 190. Faworyty słabością jego zarządzały. Przyb. Luz. 93. (zarządziły, kierowały, panowały nad nim, władały nim). ZARZĄDZ1CIEL, a, m., który czem zarządza, włada * władzca, ber Vermalter, 9îegie* rer. Dzielne zarządzicielów kraju naszego usiłowania ku uskutecznieniu dobra powszechnego. Gaz. Nar. 1, 141.

ZARYCHTOWAĆ cz. dok.. rychtując zamierzać, zacelować ; ZARZĄD, u, m., zarządzenie czem, administrowanie; Ross. (/inridjten , f/injielen. Zaryehtować armatę. Dndtk.

ZARYCZEĆ cz. dok. Zaryknąć jedntl. ; Boh. zarwati, ( cf. zarwać); Sorab. 1. za ruj u , zarujam, zahruyu ; Croat, za-ruchati, zarńchujem ; Bosn. zarevati ; Ross. 3apbmaTb ,

knę cz. dok. et jedntl., Zarzekać niedok., zakląć, klęciem zaczarować, urzec, (cf. urok); »ernńhifcben, befpredteit, bejattbent mit tatńtnfcfjungen; Rag. zarîknuti, zarîkati, (zarecchi, prirecchi * prorokować; Garn. saréshâti * zafu-kać ; Vind. sarezhi * odmówić, sarozhiti * zamów ić , saroz-henje * uchwała , ustawa, cf wyrok; Bosn. zarok, zapo-vied mandatant; Sorab. 1. fariecżacż przemówić, zaczepić kogo, zaretżu urzekam, zaretźeno urok, zaretżnjk incantator\ Eccl. aapiKato, 3apnuaio odmawiam, odrzucam, 3aóaBam, äaroßapHBaTb, 3aKOJ40BbiBaTb. Czarownica zarzekła cały dom. Bndtk., (cf. zażegnać, zaczynić, oppos. odczynić). —Zaimk. Zarzekać się * zaklinać się, kląć się, pod klątwą obowiązać, fid) »erfcfymören. Nuż się przeklinać , zarzekać, tak dalece, iż do płaczu pobudził. Teat. 25. c, 104. — §. Zarzekać się czego, odrżekać się, wyrzekać się, zrzekać się pod klęciem; einem (mit ©cfynńiren) entfagen, ii/m abfd/roören; Boh. zaricy se, za-rekl se, zafeknu se, zarikati se ; Carn. sarękam sê ; (Vind. sarezhife, sariekatife; Croat zarechemsze ; Rug. zarecchise ; Bosn. zarecchise', reechi nehote , utecchi rjec labi lingua * przemówić się, źle wymówić się); Ross. 3apenbca, 3apeKaTbca. Odrzekam się czego, zarzekam. Cn. Th. 606. Zarzeczenie się Ross. 3apcKaHie, 3apoK!». Małżeństwa się zarzekli duchowni i mniszy. Szczerb. Sox. 222. fie (laben bem tëf/eftanbe entfagt. Na piśmie się pa-tryarchostwa zarzekł. Sk. Dz. 810. zrzekł się go , er bat t(im entfagt. Już go słyszałem nie raz , że się grać zarzeka. Teat. 39, 196. Błąd mój poznawam, i gry zarzekam się wcale. Teat. 1, 25. Chociaż się na chrzcie szatana i spraw jego zarzekamy, przecię jako się tychże

882

ZARYBIĆ - ŻARŻAĆ.

ZARZĄD - ZARZEC.

3apeßl>rb, 3aMbinaTb ; odezwać się z rykiem, Urôbrftllett, aufbrüllen, ein brüllen ergeben. Zaryczeć, zaryczał, za-ryezy etc. n. p. wół, lew, dare mugitum semel, im-mugire 'semel; ryczeć autem est rugire absolute , sive semel , sive saepius ; dicimus etiam ryknąć , quod idem est cum zaryczeć. Cn. Th. 1390, (ob. Za-, praepos. in-separ). Lew w Nemejskiej puszczy zaryknął, jak się dostał w ręce Alcydowe. Bardz. Trag. 12. Lew zary-knie , któż się nie zlęknie? IV. Amos. 3, 8. (lew ryczy, któżby się nie bał? Bibl. Gd.). — Fig. Wściekli żołnie- ZARZĘ, ob. Zarżać. ZARZĘ , ob. Żarzyć, rze rzygając naboje zarykli z łoskotem Przyb. Milt. 196. ZARZEC, zarzekł, f. zarzecze, zarzeknie, zarzekę , zarze-— §( Zaryczeć kogo, co « rycząc zagłuszyć, überbrüHeit, mit Srüöen betäuben.

ZARYUZIć cz. dok, rydzym uczynić, (cf. zarudzić), zaczerwienić, zarumienić; berötljen, rotten. Starzec pięknym rumieńcem zarydzony. Leszcz. Class. 49. Jakże? już mię poznałeś? co za wielkie oczy, Zarydził się jak Sylen , a wzrok gdyby smoczy. Zabi. Amf. 82.

ZARYGLOWAĆ cz. dok., na rygiel zamknąć, zawrzeć, zaprzeć, zasunąć; »crrtcgeln , juriegeln; Bosn. zakrakunati, zatvbriti romazinom ; Vind. obtekniti , satekniti, satiku-vati, sadjati se satiko, sanititi , ( cf. zatkać).

ZÀRYNEK, nku , m„ plac za rynkiem, ber (unter bent STOarfte. Po równym, gonili się zarynku. Karp. 1,67, cf.

I nt

ZAHYPNĄĆ , ZARYPAĆ, ob. Rypać.

ZARYS, u, ot., rys zakreślający, ber 5lbrij5, fRIR, (cf. próba, cf.

*zakus). Zarys twarzy* rysy twarzy, cf kontur, cf. profil , bte @eftct)t^uge. Widzę w zarysach jego twarzy, że bardzo wielkie ma o sobie rozumienie. Teat. 28. b, 90.

ZARYSOWAĆ cz. dok., rysami zakryślić, rysami oznaczyć; Vind. sarifati, porifali, mit Stiffen abjeid/nen, abret^en, fîtjjiren. Sama tę myśl zarysowała. N. Barn. 14, 265.

ZARYWAĆ, ob. 1) Zarwać, 2) Zaryć.

*ŻARZ, u, m., żar, zarzewie, rozpalony ogień; ©littlj, §i^e.

Nieboraku Maciaszku ległeś tu kucharzu , Żeś przecię łotr był, pewnie nie ujdziesz od żarzu , Jednak żeś swe tu warząc przednie palił ciało , W czyśou w zad nawa-chlują-ć gorąca nie mało. Gaw. Siei. 400. *ZARZA, ob.

Zorza.

ZARŻAĆ cz. dok., odezwać się z rżaniem , loênuefjent, JU

ZARZECKI - ŻARZATEK.

ZARZEWNIĆ-ZARZNAĆ.

L

883

gusl szatańskich trzymamy ! Podw. Wróż. 6. Obroń nas panie grzechów, którycheśmy się przed tobą zarzekli. Sk. Kaz. 202 b. Wszystkiego bowiem zarzekać się godzi Cokolwiek od boskiej służby odwodzi. Odym. Św. 2, B 3. — Zarzekam się słowa, kióre ci dałem. Tent. 56. b, 129 cofam słowo dane, icfy neunte tttctn ge* gebetteö 23crt jurucf. — Aliter : Niczego się cierpieć nie zarzekam. Chrośc. Ow. 402. nie wzbraniam, gotów jestem wszystko cierpieć, M) rcetgere mid) ittdjt aUeS nur mögliche ju ertragen. — §. Zarzec się kogo, cf. zaprzeć się kogo; emeu yerlaugncn, tlpii entfggen, ifrnt abfdjroören. Julian jawnie s<e Chrystusa i boga zarzekł. Sk. Dz 248, ( cf. apostata , odszczepieniec , odpadlec ). Bić go kazał tak długo , ażby się Chrystusa zarzekł Sk Żyw. 51 b. Radził Jezus uczniom, aby się sami siebie zarzekali , to jest, aby chuci swoich świeckich i(/woli swojej wrodzonej odstępowali. Sk. Zyw. 2, 94. — §. Zarzekać co komu * zapowiadać, przepowiadać ; öortyer (infunbigen, rorbetfagen, prop&ejeiljen. On niech nam rozkazuje , a my ci zarzekamy zwycięstwo. Stas. Hum, 1 , 91 ; nous te répondrons de la victoire ; zaręczamy, odpowiadamy za zwycięstwo ; verbürgen , oerfic&ern.

Wiele potraw w rondlu gotować trzeba na zarzewiu czyli w węglach żarzonych. Wiel. Kuch. 455. Zarzewiem piekę, abo w zarzewiu, cinere ferventi torreo. Cn. Th. 1591. Chleb pieczony między żarzowiem. Radź. 1 Reg. 19, 6. ( chleb na węglu upieczony. Bibl. Gd., ob. Podpłomyk , podpłomienny chleb , podpopielny, wycho-pień ). Perylus na wolnym zarzewiu spalony Pokazał, jak miał ryczeć wół wynaleziony. Toi. Saut. 67. Oskarżony ofiaruje się, albo dotknąć się rozpalonego żelaza, albo po żarzywiu chodzić, na dowód swej niewinności. Ostr. Pr. Krym. 2, 141. Heroiny czystości, które chodzą po żarzywie, i żyją w pośrzód ogniów bez obrazy. Mon. 68, 17. (w samych płomieniach, w samym ogniu). Fenix zwykł swą starość w niszczącym żarzewiu odmładzać, on się ‘chutnie w zalotnym zagrzeba popiele, Mając ‘zasię ztąd ‘wyniść w przekształconym ciele. Zab. 15, 158. Kniaź. Dusze ich do piekła spadały , jako węgle czarne na żarzewie wieczne nieugaszone. Rirk. Podz. 6. Żal mi Haliny, ile że jej serce W większej tego chwyciło żarzywa iskierce. Zab. 11, 589. Zabi, ognia miłości gorejącej.

ZARZEWNIĆ cz. dok., rzewliwość w kim wzruszyć, einen ZARZECKI, ob. Zarzeczny. ZARZECZANIN, a, m., mie-    tmterltd) bewegen, ttef ritfncn. Jezus .zarzewniwszy się sam

szkaniec za rzeką, ein 93t’U)0&ner be$ jenfetltgen UferS. Pa-    w sobie, przyszedł do grobu. 1 Leop. Joan. 11, 38.

nowali nad wszemi zarzeezany. Budn. Ezdr. 4, 20. (nad    (rozrzewniwszy się sam w sobie. Bibl. Gd. ; rozczulony,

wszystkiem co jest za rzeką. Bibl. Gd.). ZARZECZE, a,    tnnerltd) gerührt, bewegt). Rozjadł się, wzgardą zarze-

n, kraj za rzeką, <ob. Za - praep. in sep ar.) ; Boh. zare- ł wniony. Zebr. Ow. 346; irritatus, zajątrzony. ćj ; Ross. 3aptnse, baö jeitfetłtge Ufer, ein Sanb jenfettä ZARZEWNY, a, e, żarzący, źarzysty, rozpalający, ©Intb gebenb. beó frlurfeä. Zarzecze, domy za rzeką. Dudz. 73. Była    Ogień któremu ubywa żarzewnej karmi, sam ^przez się

myśl królewska wyprowadzić nieprzyjaciela z owego za-    osiada^ Pilch. Sen. list. 251. ‘ŹARZLIWOŚć, ob. Żarliwość.

równe pole do bitwy. Nur. Rst. 3, 189. Lub. Roz. *ZARZĘŻEĆ, n. p. Gdy Jezus ujrzał Martę , a ona płacze, 556. Po zaizeczu równiny były zakończone górami.    *zarzężał duchem i zatrwożył samego siebie. Sekl. Joan.

Zabi Roz. Al. Z zarzecza murzyńskiej ziemi, ztamtąd aż    11, 34 ; westchnął, ib. [in fermait spiritu. Vulg. ; ob.

poniosą mi dary. 1 Leop. Sofon. 3, 10. (z za rzeki 3 Leop.).    Rzęzić 4].

Z zarzecza na tę stronę Renu przenieść się musie- ZARZNĄĆ, /. zarznie, zarznę cz. jedntl., Zarzezać, f. zarzeże li. Warg. Cez. 75. Miał wolą strzelbę Turecką mieszać dok., Zarzynać,‘Zarzezywać niedok., ‘zarzezuje pr. con tin.',

Boh. zarezati, zafezowati ; Slov. zarezugi; Sorab. 1. za-reżu , zarjżu , zarjźem , zariżam ; Yind. saresati , sareshu-vati ; Croat, zaraziti, zarasujem , zarezati , zareziijem ; Bosn. zarizati; Rag. zarezati; Ross. aapisaTb, sapistroaTŁ ; zarzezam człowieka, owcę, a zarzezuje, zarznąć a zarzynam, scisso gvtlvre mac tare-, zarzezać. di rum et foe-dum quid olet, zarznąć, non ita, ut zarznąć kura, gęś. ZARZĘPOLIĆ , n. p. Zarzępoli na skrzypcach. Teat. 24, Cn. Th. 1591. bte Stelle abfcfjnetben, abfc^lfldłteii ; sed in-

sequenlia exempta demonstrant, veteres scriptures dislin-i., ŻARZE-    ctionem Cnapii neglexisse , et fere semper verbo zarzezać

usos esse, ut hodierni fere semper verbo zarznąć ut un tur. n. ; Cam. sherjavza, oglje, (sliarji * promień) ; Yind. she-    Wprowadź gościa w dom, i zarzeż co, a nagotuj. Budn.

shivu vogle, shivo vogle, (sherjau, jiskra« iskra ;    Genes 45, 16 (zabij bydlę i nagotuj. Bibl. Gd.). Sług

bożych jak owce na zarzezanie ustawicznie wiedziono. Sk. Dz. 68. (na rzeź), Samych to nieprzyjaciół poruszyło serca , Że zarznął tego męża przebrzydły morderca. Dmoch. Sąd. 37. Królu! przestań zarzynać ludzi. Stas. Num. 1 , 219. Jego szaleństwo gubi go, i na śmierć zarzyna. Teat. 17,41. (śmierci nabawia, o śmierć go przyprawia, zabija go). — Similiter : Spałem jako zarzezany. J. Kchan. Fr. 13. Spi, jakoby go zarznął.

rzeczą w

Birk. Chodk. 55. ZARZECZNY, a, e, ZARZECKI, u, ie, z tamtej strony rzeki; Ross. 3apbqHtiH, jenfedtg, oon jener Seite be3 gluffeS. Tafanaj xiążę *zie-miey zarzecznej 1 Leop. 1 Ezdr. 5, 6. (xiążę zarzecki. Budn. ib.\ starosta za rzeką. Bibl. Gd).

ZARZEGOTAĆ ; Ross. 3acrpeK0TaTŁ, ob. Rzegotać. ZARZEKAĆ . oh. Zarzec.

z zarzecza.

119. Czart., ob. Rzępolić.

[‘ŻARZATEK , ob. Rzeżatek 2] ŻARZEW', i

WIE," 'ŻARZOWIE, ‘ŻARZYWIE, ia, n., ‘ZARZYWO, a,

Ja

riaviza,

sherjauka* dół ognisty, sharifhe « pogorzelisko) ; Croat. sèrjavka, (sèrjavnik pyracenum, fajerka); Bosn. sgerava ; Rag. xerava , xivâgl, barbar. vàtra ; Eccl. ffiepsrrhKE, ne-neiTB ropaniii be nenii ; ( Ross. jKapoBHa fajerka). Ta ża-rzew, to żarzewie* węgle żarzyste z popiołem. Wiod. Zarzewie, węgle żywe, żarzyste z popiołem, abo w popiele. Cn. Th. 1391, ob, Żar, ®lntl), glüfjenbe Stollen inber21fd)e, glu&enbe 3tf#e ; Sîieberf. 5lmmern , Slemmern.

884

ZARZYNAĆ Z.

Z A R Z O W I E - ZARZUCIĆ.

mann, ben ptlofopljen machen moHett. — §. Zarżnąć w struny, w instrument muzyczny « zaciąć, zagrać, cf. uderzyć w struny, zadzwonić, zabrząkać; ^ loêfpielen, auffptelctt. Zarżnął w słodkobrzmiące ‘strony Zebr. Ow. 245; (fila sonantia movit). Zarznął uczenie w strony. Zebr. Ow. 272; (stamina dodo pollice sollicitât). Przyjść rozkaże muzyce i stanąć przy stole, Gdzie wnet samże Apolo w niebieskie wiole Zarżnie z swemi ehłopięty: Tward. Mise. 159. We wszystkie muzyki zarżnięto, Jak na weselu, albo w ‘wielkie święto. Wad. Dan. 70. Zarznijno lepiej co weselszym smykiem. Hor. 1, 186. Nar. — Venator Pies ten zająca goniąc, często gębą zarzyna. Ostror. Myśl. 8.

Pot. Jow. 2, 59. Zołdactwo drogą zmordowane, winem opiłe , spi jak zarżnięte, Staś. Num. 2, 255. Spi człek jak zarzezany. Groch. W. 555. Śpią jakoby zarżnięci.

Jabł. Tel. 555. Tak tkliwa jestem , że nie mogę patrzeć bez płaczu na to , kiedy kurczę zarzynają. Teat.

27, 55. W rzeczach pospolitych obywatele dla dowodu swojej wolności zarzynają się wspólnie. Staś. Nam.

2, 81. zabijają się, wyrzynają się; fte fddadjten etnanber ab, bringen etnanber nm. —' Aliter: Zarzezać się, zarzynać się , siebie samego * poderżnąć sobie gardło , ftcfy bte Sienie abfcbnetben ; ( ob. niżej : zarzynam się w palec ). —

§. Zarzezać , zarznąć drewno, zastrugać ostro. Włod.

Zarzezam drewno, a zarzynam vel zarzezuję, acuere sein- (zagrywa, zaszczeknie). dendo , vel cultro exacuere paxillum. Cn. Th. 1591. ‘ZARZOWIE., ob. Zarzewie.

zaciskać, zacisnąć; oermerfen, Çtiurerfeii, hinter etmaê tyn* merfctt, megmerfeu; Bob. zawrey, zawrld, zawrhowati, za-mjtati, zahazowati, zahazeti, zabâzym, (cf. zagodzić, ugodzić) ; Slov. zawrhugi , zamjlśm ; Vind. savrezhi , savrizh, saurez!) , odvrezhi,, saluzati; Sorab. 1. cziskam prèdk, metam prëd; Croat, zahititi, zahichùjem , zahitavam, (cf. zachwycić); Bosn. zavrrichi, zametnuti, zamesti; Hoss. 3a6pociixŁ , saópacHBaTb, 3a6pacuBaHie, 3aimiiyTb, 3aKiubiBaTb (ob. Zakidać), 3ainBbipnyTb , 3awBbipnBaTb, yniBbipHjTb. Zarzucam co, abjicio , projicio aliquid pro-cul. Cn. Th. 1391. mcgmerfen, mett mcgmerfen, oon ftd) merfen; (Boh. odwrcy; Dal. odvarchi ). Zarzucony Boh. zawrżeny. Mojżesz rozgniewawszy się bardzo, zarzucił z rąk one tablice a stłukł je. Hadz. Exod. 32, 19. (porzucił z ręku swoich tablice. Bibl. Gd.). Król Władysław, w podnoszenie bożego ciała, cokolwiek około siebie nalazł blizko, zmiął to i zwinął, oplunąwszy zarzucił, mówiąc, iż rozumiem się być nikczemnym prochem i wzgardzonym przed oblicznością bożą, jako ten wiechtek, który zarzucam ode mnie. Biel. Św. 257 b. Wytarłszy nos, plugastwo na ziemię zarzucają. Eraz. Ob. a. Nie zarzuciłeś za płot tego. Gorn. Sen. 434. odrzucić z pogardą, oeradjtltd) mcgmerfen, oerfchmdljcn; (Vind. savrezhi samezhu-vati, sanizhuvati, safhmagali). Słowa żywota wiecznego w tył zarzucili, o zbawienie albo potępienie nic niedbali. Wiśn. 129. Onych czasów nie radzi ludzie zarzucali, gdy co dawano. Biel. 545. Dejotar król dom wasz upadły i za-

fpt$tg jufdjnetbett. Zarzezać, zarznąć pióro, temperować, ZARZUCIĆ cz. dok., Zarzucać niedok., zamiofać, zamieść, zatemperować. Włod. §ebem fttyneiben. Starożytni nie mając jeszcze ‘inkaustu ani piór zarzynanych jak teraz, nie na papierze piórem, lecz żelaznym stylem na ołowianych lub drewnianych, woskiem naprowadzonych tabliczkach pisywali. Mon. 73, 206. — Zarznąć, rznięciem nieco zająć ; ein wenig anfd/neiben, einftfyneiben. Zarżnąwszy płasko pod skórę nożykiem , lub zadrapawszy igłą w rękę lub w nogę dziecię , napuść dobrą ropą ospową miejsce narznięte lub zadrapane. Perz. Cyr. 2, 126. Zarzynam się w palec, vulnero digitum, scindo digitum. Cn.

Th. 1591, (cf. zakłóć, skaleczyć). Zarzynanie, zarżnięcie actio et opus ; baS 311>fel)len, $l&fd)lad)ten, 5ïnfc^neiben,

Slnfpalten; Vind. saresa, (saresek vł pereti * zarżnięcie pióra , bie ©palie tn ber geber); Croat, zarez incisum, ac-centus, comma ; Hag. zarezak , zârezaj incisura levis ;

(Hag. zareznik , zarezniza , zarezna xivina insectam ; Bosn. zariżnięa , rizak, zarizak comma) ; Sorab. 1. zarezwarna* szlachtuz, rzeźniczy warsztat; Hoss. aap'fes'b. Zarzynający, ‘zarzezacz, ZARZYNACZ, a, m. ; (Vind. saresar, sa-resavez » trzebiciel ) . — §. Similit. Koło u wozu zarzyna ziemię * wrzyna się, wpada głęboko , ba3 9łab fcbneibet tief ein; koło się zarzyna, wpada, zapada się w ziemi grzązkiej, w błocie * zatapia się, ba§ IRab finît ein, fann nicht weiter. Zadnie koło mi się zarżnęło. Torz.

Śkł. 5. — g. Zarzynam czego , zakrawam cudzego , sąsiedzkiego , ujmuję czego. Cn. Th. 1591. et 1571, cf. zawadzam o co, moran fjart anftreifen, eS mit abftreifen, ein ©tücf banan mit [ich megnebmen. Zarzynać brzegu, . rzucony z ciemności    na światło    wyprowadził Siem. Cyc.

ocierać się    o brzeg, perstringere.    Cn.Th. 1591. Dobrześ    580.    Grzechby był    tak go zostawić zarzuconego. Teat.

pługiem nie zarznął abo nie zawadził o bramę. ib. 1591.    55, 32. (w pomietle, w pogardzie). — Zarzucić co, po-

Palas każe po ścięciu Meduzy Perseuszowi , by krajów    rzucić, zaniechać, dać pokój czemu ; mcgmerfen, ner*

bujnych nie zarzynał, nie szkodził ludziom. Bardz. Luk.    merfCtt , fahren laffen, entfagen, (cf. zarzec siej. Nigdy nie

167. (by się o nie nie ocierał, do nich nie zbliżał, ich    miał szczerego przedsięwzięcia zarzucenia kart. Teat. 48,

się nie tknął). — Transi. Zarzynam czego, zakrawam    19. — Zarzucić co, aż trudno znaleźć, zawieruszyć,

n. p. pańskiego, Włoskiego. Cn. Th. 1391. et 1371.    zaprzątrznąć; nenuerfen, neriegen, nerframen, nerraumen,

monad) fdjmecfen, riedjen, ben SInftridj mooon haben. Zarży-    fo baß man nicht leidet mieber ftnbet; Hoss. 3aTepaTb, (ob.

nam ‘pańskie, coś po pańsku zaczynam postępować.    Zatyrać). — Zarzucić sieci, wędę, kotwicę « zapuścić,

Włod. ben    großen $errn mad)en    moHen. Zarzynam po    9?eße,    Singeln, 2Infer    auêmerfen.    Zarzucam sieć, jacio in

Włosku, z    Włoska gadam. Włod.    ben 3talićtner oerratljett.    aquam    rete piscandi    gratia. Cn.    Th. 1591. Na twe słowo

Pachnie Włochem, politykiem, filozofem, zakrawa Wło-    jeszcze zarzućmy sieć. 1 Leop. Luc. 5, 6. (na słowo twoje

skiego, pomazał sobie gębę Włoszczyzną. Cn. Th. 657,    zapuszczę sieć. Bihl.Gd.). Wędkę zarzucił. Mon. 72, 104.

cf. zarwać, zarywać czego; ben 3hdińner, ben ©toat$*    Rybitw wędę zarzucił w morskie głębokości, Aby sobie

ZARZUCIĆ.

ZÀRZUCICIEL - ZARZUT.

885

dostał ryb nędznik ku żywności. Papr. Kol J 2. Na rzece Rangoun kotwice zarzucił. N. Parti. 25 , 144. — Fig. Żeby pan Oront Woc Panu sprzyjał, i chciał szczerze mu zapisać swe dobra, powinienby za Wac Pana w takiej okoliczności choć słówko zarzucić. Boh. Kom. 2, 207. założyć, zaawansować, ein 2Bort für jcntanben füllen laffen. — Zarzucić na siebie, szybko wziąć na siebie, zarzucić się czym , prędko zakryć się czym ; über fid) werfen, auf fid; werfen, um fid? werfen, fdjneK anjiefien; (Bosn. zavrricchise cim god , stavit scto na ramme impo-nere humeris). Wstałem, zarzuciłem na siebie kołdrę; bo to tylko jedno miałem odzienie. N. Pam. 2, 151. Jak się heroiny tych utarczek rogówkami zarzucają. Mon. 65, 302. Myślić i starać się, co na grzbiet zarzucić. Pilch. Sen. list. 2, 59. opatrzyć się w szaty, w garderobę, przyjść do garderoby, (cf. pierze); fid) bemühen, etwaö auf beu Selb ju befommen, Kleiber ju befommen, (cf. porosnąć w pierze). — Zarzucić na co, za ćo, w tył; auf etwas Ijinwerfen, girier etwaS fyinwerfen, nad? Ijinten Werfen. Zarzuciwszy suknią na ramiona, a rękawy wiszące na ziemię opuściwszy, chodzić, jest obyczaj roz-pasanych 'knapów Eraz. Ob. B. Cudze przywary wypatrujemy, a swoje wstecz zarzucamy. PiL-h. Sen. gn. 244. — Ściany w słupy zarzucane. Torz. Skl 15. robione z balów z czopami w lochy słupów wpuszczanemu , dla różnicy od ścian w- węgiel wiązanych. X. Kam. burd)brod?ene S-dtllenwänüe. — Zarzucić co czym, rzucając zapełnić, zakryć; womit bewerfen, üod werfen; Boh. za-fjtiti, nadhazowali ; Boss. 3aeopHTb , 3acapbiBaTb, 3ax.ia-MOCTHTb. Zarzucać dół, rów, zanfiotać ; obruere fossam conjectis lapidibus, opplere fossam cunjecta humo. Gn. Th. 4391. ooUwerfen, $uwerfen, oerwerfen. Wielcy literaci, którzy xiegami swemi świat prawie zarzucili, więcej osobnością niż kampanią bawili się. Zab. 12 , 203. Dudz. Cbęć zbyteczna wydawania xiąg szkodliwa jest naukom przez zarzucenie świata xiegami. Zab. l, 192. Nar. Zarzuceni jesteśmy mnóstwem xiąg. Kras. Hst. 97. zalani, wir ftub bamit Überféwcmmt. Gdziekolwiek się obiócę, w które pójdę strony, Wszędzie nudnemi rymy jestem zarzucony. Wet). List. 22. Zaarendowanie mennic kraj złemi pieniądzmi zarzuciło. Skrzet. Pr. Pol. 1, 79. zalało, zatopiło, zapełniło, bat baS 8anb mit fd)led)tcm ©elbe uberfdtwemmt. — Zarzucić kogo czym, zakryć, zatłoczyć; bewerfen, jubecfen, bebecfen. Ja bez pogrzebu zostanę, a ty będziesz kamieniem zarzucony, pod którym zwiędniejesz i zniszczejesz. Pilch. Sen. list. 4, 244. Zarzucam czym kogo, oblrudo aliquid alicui; de rebus in-gratis usurpalur, et quae apud nos relinquuntur oneri nobis futurae. Cn Th. 4591. einem etwas aufbürben, eS ilim auf ben $ais bürben. Poddanych twoich szanuj ; robociznami, podatkami i winami pieniężnemi nie zarzucaj. Star Ref. 142, ob. Obciążyć, przeładować, uciemiężyć, uciskać; belaften, bebriicfen, beloben, überlaben.— §. Zarzucić komu czym oczy, zarzucić mu co w oczy, zarzucić mu, zarzuty mu czynić, wyrzucić mu. wymówić, wytknąć mu ; einem oorwerfen, oorriitfett, ttorljalten, tym Vorwürfe madjen ; Boh. wyteykati; Sorub. 1. wutjkam; Croat, cyati, cyam, zyam ; Vind. enemu v’ ozhi vtekniti, vtikuvati, v’ ozhifse, Ytikovat, priedmetat, oponalhat, sponafhat, fvariti, pofvariti (cf. swarzyć), isgovarjati, prutigovarjati, prutistaviti, pruti— riekati; Créât, jzponeszti, jzponassam, zpochitâvam (cf. poczytać) , kórim , (cf. korzyć , pokorzyć) ; Dal. prikori-vam , opogovaram ; Rag. prikoritti, ukoritti, opogovoritti komu, ubezociti tkoga ; Bosn. koritti, pokoritti, priko-riti, pokarati (cf. pokarać), opogovarati, prigovarati; Boss. KoptiTb, Kopro, nonpeKHyTb, nonpeKaib (cf. poprzek, ''przeko), ynpeKHyTb, ynpeKaTb, nopemn , no-peKy, nopnuaTb , onopomnb, onopommaib, myHHTb, cuy-HflTb , nocnytiflTb , niroiTb ( cf. pieniać), HantTb, nant-BaTb , vulg. 3a3iipaTb , saspiTb, (cf. zaźrzeć) ; Eccl. 3a-3ptTH, ocyAHTb , nepecy/uiTb (cf. osądzić), xyxHaro (cf. chuchnąć), rabato. Nikt mi tym zaiste oczu zarzucić nie może , nikt dobrym sumnieniem rzec o mnie tego nie może. Smotr. Lam. pr. Zarzucam co komu, zadaję co sromotnego, abo za rzecz sromotną, wyrzucam na oczy. Cn. Th. 1391. et 1362-3. Tyś nie rozumiał, żebyć to miano za rzecz kiedy sromotną zarzucić » tyś nie rozumiał, żebyć to tak miało być‘zarzutno, tu hoc tibi crimino-sum fore nunquam putasti. Cn.Th. 1391. Nie ma mu tego żaden za winę, abo jak wadę jaką , albo jak rzecz zelżywą zarzucać, mihi non videtur in hune id criminosum esse de-bere. ió.—Zarzucić komu co, zarzucić kogo czym, zadać mu objekcyą, trudność; einen (Etnwanb machen, etnmenben. Córka Wac Pana zarzucić może , iż nad to przyspieszasz rzeczy Teat. 7, 27. Jeśliby mię kto tym zarzucił, iż wszystko to, co ty dla ojca uczynisz, by też największe było, tedy przecię mniejsze jest, niźli dobrodziejstwo od niego odebrane, tedy.... Gorn. Sen. 203, cf. zagadnąć kogo. ZARZUCICIEL, a, m , który komu co zarzuca, wyrzuca, wymawiacz; ber Slorwerfer, ber einem üßorwürfe madjt; Vind. fvarnik, pofvarnik ; Croat, koritel, jzponoszitel, jzponaszavëcz ; Dal. prikoritel; Bosn. kori-tegl; Rag. ukoritegl, prikoritegl ; Ross. yKOptiTe.it, no-npeKaTeab. W rodź. źeńsk. ZARZUC1C1ELKA, i ; Vind. fvarniza, pqfvarniza ; Croat, jzponoszitelicza ; Dal. priko-ritelicza; Rag. ukoritegliza , prikoritegliza ; Ross. yKOpn-TejitHHita, nonpeKaieJbHHua ZARZUT, u, m., ‘ZARZUTA, y, ź., ‘ZARZUCKA, i, z., zdrbn., zarzucanie, zarzucenie, zamiatanie; bag Jpinwerfen, Sßegwerfen, Sewerfen, Über* werfen, Verwerfen, Buwerfen; Boh. pfedwrżenj, namjtka; Slov. nawrhânj, nadhazowónj. Po części ujśćby mogła ta zarzuta pieniądzmi zagranicznemu Dow. a 2. zalanie , zalew fig. tr., Übexfdjwemmnng mit anglanbiftfjcr SDîûnje. — Jak tułacze się w zarzucie błąkają, w prześladowaniu, w utrapieniu ś. apostołowie. Leszcz. H. T. 43. w pogardzie , w pomietle ; tn ber Seradjtung, SSerworfenfjeit.— Względy prywatne , owa to zarzuta umysłów szlachetnych, ręce im wiązały. Nar. Hst. 5, 274. skaza, przywara, wada, nagana; geiler, ©ebredjen, 33orrourf. — Zarzut, zadana objekcyą, zadana trudność, zadanie; ber SBorwnrf, berdśinwanb; (Carn. odporna, (cf. odpor) ; Vind. notermet, prutigovor, prulistava , isgovor). Zastali rodzice Jezusa w kościele między doktorami, im zarzuty czyniącego i słuchającego odpowiadających. Zal. Test. 388,

886 ZARZUTELNOŚĆ- ŻARZYĆ.

ŻARZYCZKA - ŹARZYZNA.

e, ie — o adv.,

To zarzuta pierwsza. Petr. Ek. 125. Taka tedy zarzucka, aby się nikczemną być pokazała farbiczką, tedy potrzeba tu już dowieść tych rzeczy. Zygr.EpAG. Przed zaczęciem sejmu powinny być oddawane na piśmie zarzuty przeciwko posłom. Skrzet. Pr. Pol. 1, 257, (cf. rugi). — Zarzut komu czego, zadanie komu czego, i co mu zarzucają, wyrzucają, zadają * wyrzut, ber 3§orwurf, baS Sorrucfen, Sorwerfen; Boh. weytka, weystreka , weyćitka , (cf wyczytać) ; Vind. fvarifhtvu , fvaritje ; Boss. BurOBOpb, 3aneHanie, Hairfe-BaHie, napenenie, HapeKame (cf. narzekanie), mejmeicB , nonpeta , ynpeKB, lianom, (cf. pakość), vulg. nonupaa ; Eccl. sasptaie. Nie zasłużyłem na zarzuty wasze. Teat. 8, 97. Daruj mi te zarzuty, którem ci czynił, ib. 8, 106. 'ZARZUTELNOŚĆ, ZARZUTNOŚĆ , ści, i, łatwość bycia zarzuconym, iptnwerfltchfett, §8ern.ierfltcl)feit, 9§ormerfltd;)fett. Tr. 'ZARZUTELNY, ZARZUTNY, a snadny do zarzucenia, zamiotania ; l)iuwerfltd), »orwerfUd). Zarzutne to bardzo są rzeczy. Tr. zagubne, łatwo się zawieruszające, leicht »erloren gepenb. Zarzutne xiążki, skrypta , drobne , prędko ginące. Tr. — Zarzutny, wart zarzucenia, odrzucenia; ju »erwerfctt, JU »erachten ; (Vind. savershliu , odvershliu, sanizhliu, savrezhliu). Ziemskie rzeczy są zarzutne, niebieskie nie zarzutne. Tr. — Zarzutny, zasługujący na wyrzuty * naganny; »erwetßltch, tabelfmft, tabelnewcrth, Vorwürfe oerbtenenb; (Vind. Ivari-tliu , pofvarliu; Bosn. pokariv; Ross. ynpemiH, nonpe-KaTe.iŁHUH , nonpemibiii, cf. poprzeczny). Zarzutny, zarzucania godny , snadny do zarzucania , criminosss. Cn. Th. 1591. Zarzutny to uczynek. Tr. Tyś nie rozumiał, żebyć to tak miało być zarzutno * żebyć to miano kiedy za rzecz sromotną zarzucić, tu hoc tibi criminosum fore nunquam putasli. Ca. Th. 1591. Niezarzutne rzeczy. J. Kchan. Dz 47. I to zaś zarzutna. Chodk. Kost. 89. ZA-RZUTK1, ów, plur., zawieruszone, zaprzątnione rzeczy, drobiazgi; »ermorfcrte, »erlegte ©acbeit. W zarzutki to poszło. Tr. niepamięci oddano. ZARZUTL1WY, a/e — ie adv., skłonny do czynienia zarzutów, cf. zrzędny; tabel* fuditig, »orwerferig. Subst. ZARZUTL1W0ŚĆ, ści, i.

ZARŻY, ob. Zarżać.

ŻARZYĆ cz. niedok., rozżarzać ogień, węgle; gluten ma* ć)eu, Noblen fcprett, getter anfdjurett, bte ©lut!) unterhalten; Bosn. sgjariti, zgriati, (cf. zgrzać); Croat, sàrim , zasa-rujem ; Sorab. 2. żaglisch, (cf. zgliszcze); Ross. rnapHTb, (yjKapuTb upiec, atapeme pieczenie, æapcnHH, mapeHoit pieczony, /KapeHoe pieczyste ; Eccl. npsry, *apio prażę). Między węgły ścian , ogniem zatlejone , sukna uvyoszczo-ne z inszemi ogień żarzącemi przyprawami i knotami wtykają. Weryf. 41. — Zaimk. Żarzyć się, palić się, tleć pod żarem; glühen, brennen, glimmen; Sorab. l.że-helu szo ,‘żehelicż szo. Gdy w luftlochaeh żadnych nie widać głowien tlejących, tylko żywe węgle żarzące się, te znaki są dowodem , że piec huciany jest dobry. Torz. śkł. 115. Znać prędko i po twarzy, Jaki się w kim ogień zarzy. Jag. Wyb. C A b. (co się wewnątrz świeci). — §. Fig. et tr. Żarzyć, zapaljć, zażegać, zagrzać; Eccl. flpio , anfeuern, enjjnnben. — Żarzyć się zaimk., jątrzyć się, ostrzyć się phys. et fig. tr. heftiger werben. Trzeba, aby

hałasom i frasunkom domowym uchodził, żeby trafił ugasić, uśmierzyć, a nie żarzyć. Glicz. Wych. P 5. Jeszcze go i sama religia żarzyła. Tward.Wl. 61. Wzniecając zażogi po świętych skrytościach "wnętrznomodlnych, tak żarzył, iż.... Chodk. Kost. 38. Miłość jest, która myślą rządzi, serce parzy, Słodko w młodych się rodzi, a zbytkiem się żarzy W próżnowaniu , gdy szczęście według myśli służy. Bardz. Trag. 560, (Floss. 3apmbca pożądać czego ). Tak mówiącego żarzyły się oczy miłością i męstwem. Staś. Num. 1, 169. (pałały, zapaliły mu się, iskrzyły się). Pięknej Dyony oczy, chociaż były gniewem żarzone, z wdzięków nic nie utraciły. Pr-zyb. Luz. 40. Żarzyć gniew, zapalczywość » jątrzyć , poduszezać ; ben 3ont retfjen, anfctyüren, entflammen. Jako pochodnie na wiatr wyniesione, Gniew się w Giernandzie żarzy zapalczywy. J. Kchan. Jer. 111, (Boss. apHTbca, aptocb wściec się z gniewu). — Żarzyć się, jątrzyć się, sro-żyć się, ostrzec; ftd) enfuinben, fyefttger werben, fdjmerj* fyafter werben. Żarzy się wrzód, vivescit liulcus, regliscit dolor. Cn. Th. 1391. Jął się modlić, kiedy się najbardziej bole żarzyły. Wys. Ign. 161. wann bte (2kl)merjen am brennenbften waren. Wedle komplexyi jad zarazy bardziej albo mniej się żarzy. Oczk. Przym. 5. (srożeje). — §. Żarzyć, rozpalić rumiano, czerwienić, rumienić, rozpalić; rotten, glupenb rot!; machen. Żarzyć'się Rag. za-xâritise , zaxargljenittise , xargljenittise erubescere. ZaLity jego siestrzeniec, Któremu wdzięczny dopiero żarzyła rumieniec Wiosna pierwsza na twarzy. Tward. Wl 127,

. (cf. zorza). Włos się nad złoto samo przyjemniejszy żarzy. Ustrz. Troi. 114. — Similit. Dziecię, od którego twarzy Przyszłych dzielności blask się jakiś żarzy. Groch. W. 598. iskrzy się, świeci się, bije w oczy; glćtujen, fdjtmmern, (tragen, fttnfeln, lenkten. — Z tych dwóch, był jeden starszy, drugi młodszy twarzą, W nim linie Ulisesa podobieństwo żarzą. Jabl₅ Tel. 3. wzniecają, przypominają, odżywiają, odbijają. ŻARZYCZKA, i, i., ziele, caryophyllata. Mathiol. Ursin. Gn. Th. 1391. SenebtCtCtt» wnrj. — (ZARZYGNĄĆ ; Bosn. ^zarighivati, ob. Rzygać. — ZARZYNAĆ, ob. Zarżnąć).— ZARZYSTY, a, e-—o adv., pełen żaru czyli żarzewia, żarzący, (cf. Żarki, żarliwy); SWÏÏ ©luth, glupenb ; Boh. reżawy ; Sorab. 1. żehliwć pr. et fig. tr. Węgle żarzysty. Past.Fid. 279. Piekącego w żarzy-stym popiele rzepę Kurcyusza zastali posłowie Samnitów, JS.Pam. 6,321. Węgle kamienne, gdy się żarzysto palić mają, bardzo obfitego potrzebują powietrza, nieustannie je poruszającego. Krumi. Chym. 26. Nie bierzcie prędko ognia żarzystego w tę kadzielnicę. Past. Fid. 284. Ukryty gniew, choć się wypogodzi czołem, Chowa żarzyste ognie pod zdradnym popiołem. Morszt. 129. (tli się). Chuci się jeszcze nie lęgły żarzyste, Uciechy były cnotliwe i czyste. Zab. 5, 243. Min. (zapalone, rozpalone). Subst. ZARZYSTOŚĆ , ści, i., żar, żarzenie się, zapał; Croat, sàrkoszt, (cf.,Żarki); baS ©lüljen, ©litttmen, bte ©lut!). ♦ŻARZYWIE, -ŹARZYWO, ob. Źarzewie. ZARZYZNA, y,

i., *żertwa; (Croat, sàrtva consecratio), całopalenie, zapalona ofiara, zapał, ba§ Sbttttbopfer. Wotywki na ołtarzach zawieszają, żarzyznę obiecują. Bals. Sw. 1, 106.

Z A Ś.

ZASACKA - ZASAD.

887

ZAŚ, *ZASIĘ , ‘ZASZ adv. ; (Boh. zas, zase rursus, denuo,    Zaś, zatym , w skutku czego; ju golge Deffett, bartUlf.

contra, vicissim; Slov. zas, zase, zasek iterum, za se    Jak żołnierz zwierza bijąc wprzód sie zaprawuje na krwi

contra; Sorab. i, zas, zasze, Taszo rursus, znowoho,    zwierzęcej, zaś lud okrutnie morduje. Bach. Ep. 15. —

znowu, zaszo nazad, zas tżinu powtarzam; Sorab. 2.    Nescio quid animo meo aegre est; postea hac nocie non

Tasz, faszej, nafpet, safpet, wofpet, pak rahs znowu; Croat.    quievi satis ex mea sentenlia , zaś tej nocy, abo tej nocy

saj * przynajmniej; Vind. saj, saifhe « przecież, atoli;    'lepak , nie wyspokoiłem się jako było potrzeba. Cn. Th.

Croat, maritim, zàch quia; Eccl. 3a ch pro se); zaś,    1591. co bądź to bądź, przynajmniej tej nocy; bettt fet)

‘zasię * nazad (za się, cf. za sobą), jttntcf ; locale, n. p.    ttne ti)m wolle, tüenigftenê biefe 9?ad)t....— §. Zaś, e con-

Wycbudla od głodu liszka, wemknęła się ciasną dziurą    trario, autem ; Vind. sad, (cf. zad), nafpet, ampak, napruti,

do spiżarni; potem gdy się objadła, nie mogła zaś na-    pruti temu, topruti, temupruti, (cf. przeciw, naprzeciw);

zad wyleźć dla odętego brzucha. Ezop. 20. Szczygieł    Croat, ali pak, (ob. "Lepakj; Slav, pacse, protivnim nâesi-

wyleciawszy z klatki, zaś do niej nie chciał. Ezop. 112.    nom; Eccl. we, (cf. że); fytngegett, bmjegett, aber, hingegen

(wrócić do niej). Pieniądze, któreśmy wam dali za    aber, bagegen aber. Ty bogaty, ja zaś ubogi.Tr. On zaś na to

zboże, zasięśmy do domu z‘wormi przynieśli. Biel. Hst.    rzekł. Tr. — Interrogat. ‘Zaś, 'zasz *ząż * ‘azali, czy? Lat.

17. (za powrotem    do domu w    worach znaleźliśmy). —    num? n.    p. ‘Izaż to nie    jasne    słowa były ? zasz    tu jaka    wąt-

g. Zasię ! exclam.,    ruszaj ztąd !    precz ztąd ! wróć się!    pliwość,    zasz    tu jaka    trudność? Żarn. Post.    90 b,    (ob.

uciekaj! Sorab. 2. faszobu ; zwyczajnie wypędzając psa;    *Za, ‘zaż interrogat.). —Dubitand. et odmirand. Zaś! jak

jak na kota woła się wypędzając: psik! Z gniewem    to! czy sposób! n)te ! tp mögltd)! Ależ la grobla bardzo

rzecze psu: a zasię! Jabl Ez. 68. — g. Zaś, *zasię,    krótka! Fjk Krótka zaś ! w'szak ci to jej będzie z pół mili.

znowu, nazad, z    odebraniem;    ttueber jurittf, gurtt(fne§*    Teat. 8,    50.    Jak to    zaś?    Teat. 54. c, 93.    Ja, Mościa

ntcilb. Witołd ziemię Zmudzką ,    którą był Krzyżakom po-    Dobrodziejko,    ja zaś!    Teat.    50. b, 55. Ja zaś!    §•. A    juźci

postąpił, zaś opanował. 6'wagn. 587. Skała się jej otwo-    nie kto. ib. 14. d, 16. Da-li bóg ci to on i pan major

rzyła, i przejście jej dawszy, zaś się jako była, zamknęła.    idzie! I}*. Pan major zaś! ib. 32, 32. Miał to być jakiś

Sk. Żyw. 2, 595. Krogulec, gdy    mu się stęskniło u    garbarz. §». Garbarz zaś! Teat.    22. b, 48. Co zaś! co

pana, który go dla przypiórek chował, chcąc zasię wol-    za rozpacz, zkądże to? ib.    30.    d, 23. Jeszczem też tari ość mieć, zaleciał od niego. Ezop. 89. Podał katom    kich skutków nie widywał wina! Zaś wstawszy od bie-

jęz\k i ręce, mówiąc: dla praw bożych gardzę niemi;    siady swych przyjaciół grona Smucić się, i tak stękać,

nadzieję mając, iż je od boga zasię    mieć będę. Sk. Żyw.    jak kiedy kto kona? Zabi    Zab.    4, (cf. kto widział? to

2,456 6, (odbiorę, odzyskam nazad).    Ja kładę duszę moje,    niesłychana, nie widziana,    nie    praktykowana rzecz, nie

abym ją zasię wziął. 1 Leop. Joan. 10, 17. Bibl. Gd. ib.    pojęta). — Zaś, jakoś przecie, gfetcfnuofyl einiger maßen.

Ja kładę duszę moje, abym ją zasię wziął, i mam moc    Pochlebiał tak kształtnie, że co nie lubili Pochwał, to

położyć ją , a mam też moc zasię wziąć ją. Kucz. Kat.    ze słów jego kontenci zaś byli. Jabl Tel. 224.

raz. wątpli w e

123. (znowu. edit, recent,), — Denuo, ‘zaś, znowu, drugi ‘ZASAGKA, ob. Zasadzka. ‘ZASACZYG, ob. Osaczyć, cf. Macz. Rursus, zaś, niektórzy piszą zasię, ale to zasadzić.. ZASĄCZYĆ, sącząc zapuścić, ob. Sączyć.

n p. nowo ;

Dawno umorzone błędy Oryginesa zaś ożyły. Sk. Dz. 518. Puściin sie kęs , i zaś w się uderzymy mocą. Zebr. Ow. 218; (rur sum od bella coimus). Gdy gniew minie, a wino się też wyszuma, tedy zasię człowiek k sobie a ku pierwszemu zmysłowi przychodzi. Eraz. Jęz. Bib. Nie mówi przyjacielowi: idź teraz, przyjdźże zaś, a jutro-ć am, mogąc terazźe dać.. 1 l.eop. Prov. 3, 29. (idź, wróć się. .Bibl. <id.\ wróć się kiedy indziej, fontltt ettt anber lita! nueben. Sami-siebie bardzo się obawiać powinniśmy, zaś byśmy od zbawiennej nie odeszli drogi Kucz. Kul. 5, 336. (abyśmy powtórnie.... edit, recent.). — Z «sie,

sie zmiesza koń z oślicą, albo zasię, tedy też inszy rodzaj z tego pochodzi. Cresc. 64. (albo osieł z klaczą). — Zasię,

contraire. Ani złość złością ma być oddawana, ale zasię ma być zwyciężana w dobroci. Kucz. Kat. 5 , 203. (raczej edit recent.) Gdy dziecię przyszło do ojca skarżyć na onego, kkńy go dla występku jakiego skarał, zaś mu jeszcze ociec przydał i poprawił. Glicz.WychE 7.—

iwienie się być widzi, jakoby rzekł za się, ‘ZASAD, u, m., (Tr.), ZASADA, y, i., zasadzanie, zasa-to me za mię, ale za się. Mącz. znowu, na    dzenie, i to co zasadzono, założono; ba§ £)infej$ett, 3In*

* sa-

'. pak, ob. Pak; Eccl. naisw ; Boss. oimtb.    fejjett, 2?teberfei$eu, Anlegen ; (Vind. safaja, faditje

w CZ

dzenie, safada , safaditje, safajenje * przesadzenie roślin, drevefnu safadifhe * szkoła ogrodowa, szczepnik, safa-difhe, vfadifhe » wstawa, safadiza * zaponka, spilka; Croat, zâszad plantaria, surculus ; Ross. 3acaae nabrzmiałość wewnętrzna u zwierząt). Tarent, Lacedemoń-czyków zasada. Faliss. FI. 57. osada, założenie, od nich założona kolonia; ^ffanjftabt, (Volonte. — §. Zasada, na czem się co zasadza lub zasadzonem jest, istota, fundament, grunt; Croat, układa, (cf. układ); Ross. 3a-iua4Ka (cf. zakładka), ocHOBame, (cf. osnowę); ©runb, ©ntnbmefen, ©runblage, ©riwbfajj. Gorzałka i alkohol są na opak, przeciwnie, na odwrót, umgefeljrt. Gdy zasadą wszelkich hkworów słodkich, które nic innego

nie są, tylko alkohol abo gorzałka, zaprawiona cukrem albo woniami. N. Pam. 6 , 507. Żadna nauka , rozmy-owszem, raczej ; fnt ©egentfjetl, tnelmctyr, au ślaniem się bawiąca, nie jest bez swych ustaw, które

Grecy wyrokami zowią , a nam niech się godzi nazwać ustawami, prawidłami, pierwszemi zasadami; décréta, scita , płaciła, axiomala, enunciata , effata , Cycero zowie je dogmata. Pilch. Sen. list. 3, 186. Zasada, principium , przyczyna powodująca , a oraz i koniec spraw

888

ZASADKA - ZASĄDOWY.

ZASĄDZIĆ - ZASADZIĆ.

ZASADGA,,‘ZA-

m.,

e — ie adv., do zasa-

ludzkich, Pam. 84, 361. Ja bez zasady ni komu nie wierzę. Trój. Si. 1071. (bez dowodów). Zrobiłem to na uważnej zasadzie, ib. (z ważnego powodu). Na jakiej zasadzie tego żądasz ? ib. Na zasadzie twojej obietnicy, ib. 1072. (zasadzając się, spuszczając się, powodując się, cf. skutek ). To służy tej rzeczy za zasadę, ib. Wziąć sobie za zasadę, ib. (za maxyme). Trzymając się jakiej zasady, trzymać jej się stale. ib. Zasady jakiej nauki lub umiejętności, pierwsze jej twierdzenia , główne , n. p. Dobre powziąć zasady, ib. Człowiek ten nie obeznany jeszcze z pierwszemi zasadami tej nauki; Ross. ite 3HaerB h nepBOHanaabHUXt ocHOBaHin eion HayKH, to e. ohs npe-3BtinaHHO He CB^yurb. — Geom. Zasad, sinus. Tr. ‘ZASADKA, ob. ZasaJzka. — (‘ZASADLIG, zaprawić sadłem; Ross. 3acaMTb, 3aca.tnBaTb, mit ©djrneer fctt mad)cn). — ZASADNIK, ZASADZIC1EL, a SADZCA, y, m., zasadzający co, zakładający, zakładacz, założyciel; bet $mfc£er, Slnfejjer, 2lnpflan$er, Anleger, ©lifter; (Vind. safadnik, safajavez, vfajavez, vfajar; Croat. zasziditel insitor , implantator). Romulus zasadziciel miasta Rzymu, creator. Mącz Pierwszy on i miasta i państwa zasadzca Romulus. Faliss. Fl. 1.— §. Zasadnik, zasadzca, który się na kogo zasadza; cm 9î«d)fteller, 5luflaurer, *ber ftd) tn bett £nnteff>alt legt; Sorab. 1. hleeżnik, (cf.‘oglądać) ; Vind. safednik, safeduvauz, nazhakuvauz; Rag. zasje-dnik, zasjedalaz, podjatnnik, (cf. jamnik, jama); Croat. zaszednik, /. zaszednicza ; Slav, zasidâcs « zabójca po-kątny; Ross. aoBiiTeib, (cf. łowić); Eccl. ii.u;r.Ti>iiniîb. Na życie jego zasadników gotował. Pilch. Sali. 179. Gotowymi byli na miecze zasadników i zdrajców zań się rzucić. Pilch. Sen. iask. 14. Nic nie miejmy,, coby nam zasadnik i łupieżca z znaczną swą korzyścią wydrzeć mógł. Pilch. Sen. list. 104. — Venator: Pies zasadzca: jeśli który pies szkodliwy, to ten, co się zasadza, bo i obłów bierze myśliwcowi, zająca zjadając, i uciechę. Ostror. Myśl. 36. ZASADNY, a dzenia, mogący być zasadzonym, ^tnfe^bar, atilegbar; zasadzony naczem, na zasadzie założony, gruntowny, fundamentalny, feft begrunbet, gnhtbltd). Zaczną się wieki toczyć ku nieskończoności, Zasadne na pokoju, prawdzie i miłości. Przyb. Mdl. 400. Uczyłżeś się czego w tej materyi, że tak zasadnie mówisz. Teat. 28. b, 34. Te zasadne maxymy zdaniem prawodawców kierować powinny. Gaz. Nar. 1, 114. zasadowe, za zasadę służące, ©runbfdfce. — § Zasadny, ZASADL1 WY, - ZASADZKO WY, od zasadzki, pełen zasadzek,! chytrości, sideł, zdrady, podstępny; liad)ftellcrtfć^, oerfdngltcf); Sorab. i. hleeżniwć’; Vind. safedni ; Rag. zasiedni ; Croat, zaszedlyiv; Ross. 3aca4HHM , 3ana4HbiH, (cf. zapaść) ; Eccl. HHBluHbiH Insi-diosus, zdradliwy, zasadliwy. Mącz. ZASADNOŚĆ , ści, ź , gruntowność, ©runbltdjfett. Trój Si. 1072. ZASADNICZY, a, e, n. p. Zasadnicze nauki prawdy, warunki * na zasadę służący, zasadny; Ross. ocHOBaTeabHbiił, ©rttnbmar« feiten, ©runbbcbmgungen. ‘ZASADOWIG, ob. Sadowić, usadowić. — (ZASĄDOWY, a, e, za sądem się dziejący, odbywający się mimo sądu, üußergerid)tltcl). Szczególne pełnomocnictwa można na sądowe albo zasadowe po-

dzielić. Gal. Cyw. 3, 50. ‘ZASĄDZIĆ; Ross. 3acy4HTb, (ob. Sądzić, osądzić). — ZASADZIĆ, f. zasadzi, zasadzę cz. dok., Zasadzać niedok. - Boh. zasaditi, zasazowati ; Sorab. 1. zaszadzam ; Carn. sasâjam, (sasajaniza * roślina, cf. rozsad); Vind. safaditi, safajati, vfaditi, vfajati ; Croat, zaszaditi, zaszâgyam, zaszagyujem ; Ross. 3aca-4im> , 3aca*aTb, 3aca?KHBaTb ; zasadzić planty, rośliny, posadzić, nasadzić na pewnem miejscu; tW etnfeijeit, pflanjen , etnftecfen. Zasadzić ziemię czyli ogród plantami, osadzić; beferen, bepflanzen, beftecfen. Zasadzam pole winem, okrywam, nasadzam wina. Cn. Th. 1392. Pola dobrze wyprawne , ogrody zasadzone, laki bujne. Weg. Marm. 1, 99. — §. Zasadzać gdzie kogo lub co, sadowić, osadzać, zaprowadzać do siedzenia, osiędzenia , dać siedzieć ; ft|eit madjett, ft^ett laffeit, einen ©ty amttei« fen, fnnfefcen , nteberfc^en. Zasadzonym być na pierwszem miejscu u stołu. Pam. 84 , 1065. Rozum podług nich nic innego nie jest, jedno cząstka ducha bożego , w ciało ludzkie zasadzona. Pilch. Sen. Ust. 2 , 93. — Zasadzić gęsi, wieprze, zamknąć do chlewu, trzymać w zamknięciu siedzące; ©dufe, ©cfymettte n. f. n). tut ©talie fiai« ten, cinfe^en, aufe^eit. Gęsi najlepiej, gdy się każda z osobna zasadzi. Kluk. Rośl. 3, 278. Otręby po spytlo-wanej mące można dawać zasadzonym wieprzom, ib. 5, '276. -— Zasadzić miejsce kim, dare vicarium. Cn. Th. 1592. eine ©telle mit jemanbeu ( einftmeilig ) beferen. Zasadzenie na czyjem miejscu, substilutio , surrogatio. Cn. Th. 1392, (cf. zastąpienie, pełnienie obowiązków). — Zasadzono komisyą , sądy. Tr. wyznaczono, mianowano, eine Gomnttffton nteberfe&ett. — §. Zasadzić gdzie wojsko, zasądzić co wojskiem, osadzić; ©olbateit mofyilt legen, et« tien Oft beferen. Kępa ona fortecą jego była ; tam wojsko był swoje zasadził, tam swoje obrońcę i draby położył. Birk. Exorb. D 4 b, (cf. załoga, garnizon).— Zasadzić , mianowicie na zdradzie , w zasadzce położyć, zasadzkę stroić; nerftecft ^tulegett, in [ben hinter« fiait legen. Anibal bacząc miejsce ku “zdradzie ‘słuszniejsze, niż ku czemu inszemu, w nocy je swoimi zasadził. Kosz. Lor. 154. — Gdy przyciągnął Saul do miasta Arnalek, zasadził 'załogi u strumienia. 1 Leop. 1 Reg. 15 , 6, (ob. Załoga). Zasadzili na Abimelecha załogi po wierzchu gór. 1 Leop. Jud. 9, 25. (‘zasadki. 3 Leop. ; zasadzili się nań na wierzchu gór, a rozbijali każdego, który jedno szedł tamtą drogą. Bibl. Gd. ; zaczaili się, fie legten ftcb tn beu i)tntevl;altj ; Vind. safieda-ti, safecluvati (cf. zasieść), skriulhnu zhakati, salesuva-ti, (cf. zaleźć); Carn. salęsti , salęsam ; Rag. zasjesti, zasjedali; Sorab. 1. lilaku ; Er,cl. yę.ueijui, 3aaeraio ( cf. zaledz, zalegać), HaBliTjK), ko3iictbjio. — Zasadzili mu się na gardło kryjomko w Jeruzalem. 1 Leop. 2 Parał. 25, 27. (zasadzili nań zasadzki, 3 Leop. ; uczyniono przeciwko niemu sprzysiężenie w Jeruzalem. Bibl. Gd.). Uczyń zasadzenie a ‘załogę za miastem. 1 Leop. Joz. 8. (położ zasadzkę, położ wojsko w zasadzce). Myślą zasadzić nań , aby go zabili na drodze. 1 Leop. Act. 25 ,

3. (myślą uczynić zasadzkę, aby go zabili na drodze. Bibl. Gd. ; nasadzić zabójców, zasadzić , zaczaić morder-

ZASADZIĆ.

ZASADZKA-ZASCHNAĆ.

889

ców). Ktoby Litwę wojować chciał, ten nie’więtszego kło-    521. Nie powierzać majątku ludziom bez doświadczenia,

potu z nieprzyjacielem pierzchliwym i zasadzonym , jako    a przeto zbytnie na zdaniu swojem zasadzonym. Kras.

z trudnością przejazdów zażyje. Krom. 528. z nieprzy-    Pod. 2, 54. ( upartym . zaciętym , uporczywym ). Przy

jacielem uciekającym, rozpraszającym się, a zasadzają- wiązanie twoje na zmysłach tylko zasadzone. Teat. 49, b, cym się, zasadzki strojącym, zaczajającym się, czatują-    56. (oparte, spoczywające). Wolność zasadza się na

cym; mit einem ftetnbe, ber jtdj jerftreut unb-tnt £>tnterl)al* tym, iż każdy może czynić wszystko, co nie skodzi te lauert. — Pies zasadzca szkodliwy, bo on się zasadza,    drugiemu. Gaz. Nar. {, 198 b.    ZASADZKA, i, z., *ZA-

1 obłów bierze myśliwcowi, zająca zjadając , i uciechę.    SACKA , *ZASADKA , zaczajanie się na kogo zdradzieckie,

Ostror. Myśl. 36. zaczai się, skrycie czai się, czatuje, zasadzanie się na kogo, cf. ’zdrada, ’załoga; bciâ Slufïau* er »erftecfi ftd) laurenb. Są szaleni, którzy czynami swe-    ern , ber- §tntcrl)alt ;    Boh. zaloha , ljèka;    Sorab. 1.    hletz-

mi zwierzęta naśladują, jak wiley się zasadzają, wyją    żiżcża, hleczżeno ;    Corn.' nastâva (cf. nastawić),    salęsa

i t. d. Krup. 5, 623 — Zasadzić co czym, zakryć, (cf naleźć); \ind. saleda, safedba, safiedanje, salesuvanje ; skrycie zaprawić, womit »on oben beferen, oerfe^en, be*    Croat, zaszeda, buszia ; ßosn.    zasjeda, zasida , busia ;

becfeit ; zasadzić co pod czym, zakryć pod czym, worittt*    Bag. zasjeda, podstupiża , (cf.    podstęp); Boss. 3aca4a,

ter verbergen, »erfietfen , babinter fefcett, legen. Nie każdy    3ana4enie, 3SKpoBeuie, ^oBUTe^bCTBO ; Eccl. sacta&Hie,

jest przyjacielem , co się łaskawie stawia ; pospolicie    KO^sih propr. et fig tr. Zasadzki podróżne albo zastę-

pod miodem jad zasadzają. Ezop. 32. (podkładają, pod-    powania na '"dobrowolnej drodze, także gwałty i *naścia

suwają). — $. Zasadzić na kogo łapki, sidła, wędy*    domowe, burgrabia sądzi.    Szczerb.    Sax.    163. Zasadzili

zastawić, fallen, ÜJÎefcc, auf einen auffteflen, Singeln nad)    na Abimelecha zasadki po    wierzchu    gór.    1 Loop. Jud. 9,

tfun auêmerfen; Boss. npoHCKarb, nponcKHB8Tb, (cf. iskać).    25. (zasadzili ’załogi. 1 Leop. ; zasadzili 'się nań na

Jakże wiele w tym życiu na człowieka biednego zasa-    wierzchu gór, a rozbijali każdego, który ’jedno szedł

dzek! nie można mieć jakiej fortunki, na którąby albo    tamtą drogą. Bibl. Gd). Ruszycie się z zasadki swej i

ludzie albo dyabli nie zasadzali łapek. Teat. 7. c,    57.    weźmiecie miasto. Radź. Joz.    8 7. (tedy wstaniecie z za-

Zasadziłaś widzę szkaradne sidła na mię. Teat. 4,    99.    sadzki, i wyprzecie ostatek    ludu z miasta. Bibl. Gd.).

Wedęm przy domu moim dla ryb zasadził. Ząbk.    Mi.    Zasadki. P Kchan Jer. 22.    et 423. Uczyńże zasadzkę

347, (cf. zapuścić, zarzucić). — §. Zasadzić pług,    le-    na miasto^ tyłu jego. Bibl.    Gd. Joz. 8, 2. (uczyń zasa-

miesz, zapuścić w ziemię ; ben ^J3fïng nnfe^en , tlef etnbrfitfen.    dzenie a załogę za miastem,    i Leop ). Zasadzić nań za-

Głębiej pług* zasadził, Aż o skarb niezliczony lemieszem sadzki. 3 Leop. 2 Parał. 25, 27. (zasadzili mu się na zawadził. Hor. Sat. 235. — §. Zasadzić co czym, osadzić    gardło kryjomko. 1    Leop. ; uczyniono    przeciwko    niemu

co czym, nasadzić co na czym ; Cttüflê womit beferen, be*    sprzysieżenie. Bibl.    Gd.). Zasadzki na    kogo knować,

ftetfen, etwa# worauf auflefien. Z łuków strzelają na "się,    zasadzkę na kogo zrobić,    zastawić.    Trój.    Si. 1072. Na

strzałki kością rybią zasadzają, ’takież rohatyny. Biel. Śiu.    zasadzce postawić tysiąc koni w dolinie,    ib. W zasadz-

24 b. — §. Zasadzićco* zastanowić, wstrzymać, żeby    kę wpaść. ib. Wypaść z zasadzki, ib. Uprzedzam zasadz-

co zsiadło, osiadło; pm 0l$en bringen, machen, bajü ftd)    kę , Enl npe^naBtryro, insidias anticipo , Graec. ttqo-

Wrt§ fe$t, aufbfllteu,    machen. Wody, , które zwierz-    mißovX éveo.

chu spadają a cieką, w jednej kupie się zasadzą a za-    ZASALAĆ,    ob.    Zasolić.

stawią. 1 Leop. Joz. 3, 13. ("zszpaezą. 5 Leop. ; w-oda    ZASAPAĆ,    f.    zasapie med. dok.,    zacząć sapać,    odezwać

płynąca z góry, stanie w jednej kupie. Bibl. Gd.) Sta-    się sapaniem; Boss. 3acantîb , 3acontTb , lo^fdjnaufptt,

rych gromi snadnie. Iward. Wi 240. To proroctwo dziwne, tak przez powagę słów, jako i rzecz same, która każdego na (zastanowić uwagę). — g Zasadza się koń, zacina się; baê fpferb tft ftatlg, t»ill niebt son ber ŚtcUe. Kto konia przedaje, powinien za to ślubować, jako się nie zasadza, jako me jest ślepy, nie ukradziony i t d. Szczerb. Sax. 780. Gdy chciał na koniu w skok i w zaw

do strwożonych gęsi orzeł wielki zasadzi, po ’upaści któ-    aiifjdjnaufen. Zasapać się, sapiąc zadyrhać się, flety »er*

febnaufen. Zasapany, zadyszony; fetynaufenb, fetetyenb. Całym zaspany i zmordowany. Teat. 24. c, 39. Aż mi żal sobie zasadzić musi. Podw. Wrói. 49. b\ło nieboraka , jak zasapany przybiegł do nas. Teat. 22.

Lekarze zmordowani i zasapani niechaj nie

b, 121.

wchodzą do pacyentów zapowietrzonych. Perz. Lek. 252. — Z gniewu zasapany, oor 3»rn fetynaubenb. Niczego słuchać nie chce, klueze rzucił, i zasapany wyszedł. Teat. , to    19. b, 30. — §. fiifopiec gamoń i zasapany. Teat. 20.

mu się zasadził. P Kchan. Orl. 1, 51 — $ Hbrtvlan    pr, ef. zasmarkany; [Etym sapy, sapka * katar 2],

’Pąkowie się zasadzi. Cresc. 58. zawięzuje się, bte ^UO*    ’ZASĄPIĆ ,    oh.    Zasępić.    ZASARKNĄC, ob. Sarknąć,

niedok, Boh zaschnauti; Sorab. 1. zasknu szo ; Vind. safehniti safufhitife . vfehniti, prefehniti. pofehniti ; Boss. 3acoxHyrb ,-sacuxaTb, 3accx,iMH . aaqaxHjTb ; za-piasku , skałę cząć zsycbać , z góry poschnąć , rozesehnąć , schnąc za-twardnąć: anfangcn p tretfuen, auftroiftmt, »on oben trotfuen werben, eimrotftten, pfammen trotfnen , »ertroefnen. Zascbneły lub zaschły beczki. Tr. (rozeschły się). Atra-

fpe fejjt an. — §. Zasadzać co na czem * fundować, gron-    ZASCHNĄĆ, f.    zasobnie,    zaschnę    nijak, jedntl.,    Zasychać

tować , zakładać, budować; worauf fefcett , grün bert , ban* en pr. et ßg. tr. ; Vind. vsti brati , vnogati , nanngati ,

(nogfl). Boss. OCHOBHTi» OCHOBBIBaTb , OCHOBBHHHK , (cf osnowa). Szalony budowanie swe na wzgardziwszy, zasadził Gil. Post. 98 Tomasz ś na rozumie się swym zasadził, i rozumem swoim . to co było przeciwko rozumowi sądził i miarkował. Żarn. Post 3,

i 12

Slownik Lindego wyd. 2. Tom VI.

uczynić; öerbüftern, buffer mitten. Mgły zasępiły pogodne niebo. Tr. — Fig. Wszystkie życia mojego zasępiłem chwile. Teat. 46. d, 25. (zaćmiłem , lub smutkiem posępnym zapełniłem). — Transi. Osobliwie o twarzy, o czele * zasępić twarz, zasępić czoło, zasępić się, zmarszczyć się, zaperzyć się, cf. kozła postawić; Ross. na— cjnHTbca, npuTyMaiiHTbca, (cf. tuman); Boh. zasmuśiti se, (cf."zasmucić się); ein-fmitereS ©eftcfyt machen, bie ©tir* tte nmjeln. Niewesoły, ponury, zasępił się. Cn. Ad. 691, Dopiero mało co wesołej udzieliwszy pogody , wnet zasępione wystawia czoło. Bardz. Trag. pr. J.ikiż wzrok ponury, czoło w marszczki zasępił. Teat. 45, 33. Faryzeuszowie, kiedy pościli, tedy marszczyli i zagapili oblicza swoje, a oka-zowali kwaśne twarze swoje. *V. Post. VF. 2, 117. Najdzie wiele takich rodziców srogich i dziwnych , którzy *ieda o co z wielką a zasępioną furyą, by więc chcieli ściąć a zarazem zjeść, dzieciom swym łają. Glicz. Wych. G 2 b. PoVlobniejszy do posągu jakiego siedział zasępiony. Karp, 4, 103, ( cf. osowiały, cf. sęp, cf. sowa). Wolał aby młodzieniec raczej był nieco zasępiony i stały, aniżeli zawsze rozweselony i ‘płocborzutki. Pilch. Sen. list. 283. Nie z czego się inszego królestwo nasze rozszerzyło, jedno z wiernej a nie zasępionej uprzejmości królewskiej. 3acTnr,ia.    Weresz. Reg. 42. (otwartej, szczerej). Zasępienie się,

ment zasechl; Ross. qepHiua 3acoxiH. Schisma cerkiew' Często tam ginie niejeden pielgrzym zasuty piaskami, I płodu pozbawia i pokarmu , czyni żywot jej 'zamatorza- pogrzebiony wielkiemi zaspami. P. Kchan. Jer. 419. Tak ły a piersi zaschłe, że ni rodzić nie może, ni karmić. wśrzód stepów, tak wśrzód zaspów, I Kaukazów' i Hy-Smotr. Ex. 12. Łyknijmy sobie jeszcze    po jednym    kie-    daspów, Pewien, i że świat pokona, Wiódł tryumfy bo-

liszku, bo mi już gardło zaschło. Mon.    73, 582.    Za-    żek grona. Kras. List. 2, 150. — *§. Okręgu zaspę Ju-

schły kij, laska; duratus siccitate. Cn.    Tn. 1392.    My    piter wszystkiego widząc, dżdże zraził. Zebr. Ow. 11;

się nigdy nie uciekamy do boga, aż się    kometa ukaże,    liguidis stagnare paludibus orbem videt, zalanie , potop,

abo niebo zaschnie, iż nam przygorywają żywności na- powódź, Uekerfiitüftnntitng.

sze. Rej. Post. S s 6. (gdy susza wielka). Zaschnienie, ZASĘPIĆ, *ZASĄPIĆ cz. dok., posępnym, pochmurnym ZASGHŁOŚĆ, ści, bn3 fêtntrocfneit, Me ®ürre‘, (cf. susza). Nie dopuścili, aby panu czego ku ochłodzie kto podał, a onej zaschłości ust ulżył. Sk. Kaz. 178. one-mu gorącemu pragnieniu , bcm Dreitncnbett (Durfte.

ZAŚCIANKI, ob. Zaścienie. *ZAŚCIE, ZAJŚCIE, ob. Zajść.

ZAŚCIĄGNĄG, ‘ZAŚC1ĘGNAĆ cz. jednll., zawściągnąć, ściągnąć, ściągnąwszy zatrzymać, zapiąć; jnfaramett jietyett, jujtefien; Ross. 3aeierHyTi>, 3acTenmBaTL ; (Sorab. 1. za-stahnu, zanecham zaniechąm). Pas złotym zanklem za-ściągniony. A. Kchan. 125.

ZAŚCIELAĆ, ob. Zasłać, zaścielę.

ZAŚCIEN1E , ma , n., ZAŚCIANKI plur. ; Ross. 3acrhHie ,

'miejsce za ścianą, ber ^laj) fitnter ber 2Battb. Wsiadła na osła, i jechała po zaścieniu góry. Budn. 1 Sam. 25,

20. (zjeżdżała głębią góry. Bibl. Gd. ; pod zasłoną góry, zasłonięta od góry). Uciekając wpadł w jakieś zaścianki, i tam się zataił ; ale jeden widząc gdzie wpadł, ukazał żołnierzom ono miejsce między ścianami. Sk. Żyw. 42.

ZASCIG.NĄC cz. jedntl., Zaścigać niedok., doścignąwszy zastać, spotkać, zdybać, zachwycić, etnf;oIen unb aufgreb fen; Boh. zastihnauli; Croat, zaszlignuti , zasztigujem ;

Ross. 3acTim, sacTiirHyrt». Noc kogo zaścigła , zapadła * za mierzchł; Eccl. 3aBe^epaBiuüica, KOToparo houł

*ZASĘ , ZASSĘ, ob. Zassać. ZASEDNIG , ob. Sednić, ose-    ‘ZASĘP, u, w., ponurość, pochmurność; Me 3)ufłerl)ett,

dnić.    _    §infterl)ett ber SDîtne, beö ©ßjtdjtS; Roh. zasmuśilost. Sie—

ZASĘDZIEĆ, ‘ZASZEDZIEĆ nijak, dok,, sędziwością zajść,    dział w zasępię głębokim. Przyb. Milt. 248. Zkądże ten

stać się sędziwym; grau werben, ergrauen. Bez względu    zasęp? Przyb.-Ab. 19. ZASĘPL1WY, ZASĘPISTY, ZA-

na me zasędziałe lata. Morszt. 27, cf. zasiwieć.    SĘPNY, a, e, — ie adv., zasępiony, ponury, pochmurny,

ZASEN , ZAŚNIĘCIE, ob. Zasnąć.    zaćmiony; blifter, oerbfiftert, fünfter, faner. Pochmurny,

ZASĘP, ‘ZASYP, spu, m., ZASPA, y, z., zasypywanie, za-    zasępisty, niewesołej twarzy, vultuosus. Macz. By rodzice

sypanie, i to co czym zasypano, lub czym co zasypano,    nie zapalonym gniewem dzieci swych doglądali, ale aby

co zasypało kogo lub co, (cf. *wysep , wyspa, cf. na-    bacznie, i nie bez przyczyny strofowali, mając w tem nie-

sep) ; ba3 $tnfl)ütteu, Serfdjntten, baê Serffynttete, Me    jaką dyskrecyą, coby było tak w czas abo w miarę, a

©d)Utte; {Boh. zasyp; Garn. sasip, sashap, sagreb val-    nie nazbyt, ani bardzo zasępliwie. Glicz. Wych. G 1.

lum , agger\ Vind. safip , safip , nafip , fep, f butina (cf.    (surowo, srogo). — g. Zasępne obłączystych gałęzi za-

suć) * grobla ; Ross. sacums gruba zasypana, 3acna ja-    mroki. Staś. Nam. 1, 64. ciemne, cieniste, zasępiające,

zasyti, zasel, zasegi; Slov. zasat ; Sorab. 1. zaszćbwam ; Ross. 3actHTb , 3acbBaTB ; zasiać rolą , posiać , zasiać ,

gły, gruca). Śkła w hucie razem nie sypać, ale po ZASIAĆ, f. zasieje, zasieje, cz. dok., Zasiewać niedok.-, Boh. trochu, leczjak się pierwszy zasyp ustoi, to drugi wsypać. Torz. Śki. 205. — §. Zasęp wiatru, śniegu, piasku » zamieć, zawiew, wydma, wydmisko ; 2Btnbnte(>e, ' siewbę odbyć, zakończyć; befäett, auMden, baS ©ćtett ©djneeroelje, ©anbtuelte. Na brzegu był zasęp    piasku.    beenbtgett    pr. et fig. tr. Przymuszony był do    osiadania

Przyb. Luz. 129, (cf. hak). Ziemia tam zaspami    śnieżne-    gruntu,    przez innych    poddanych za czynsz    zagonowy

mi i lody okryta. Otw. Wiry. 434. SaiMtte. śnieg cho-    zasiewanego, i przez to wyplonionego. Mon. 67, 194.

ciąż po mału , ba i drobny leci , A przecie wielkie czy-    Zboże zasiane, oh. Zasiew, zasiewek. — Go zasieje czło-

ni zaspy i zamieci. Kchow. Fr. 136. Przyszły    na Tur-    wiek, to    też będzie żął. 1 Leep. Galat. 6, 7. Jak zasieków wielkie śniegi , iż zewsząd zaspami ogarnieni , ani    jesz, tak    będziesz żął.    Cn. Ad. 293. Jak sobie    zasiejesz,

dalej ciągnąć, ani się wrócić nie mogli. Stryjk. 655. tak doma zażyjesz, llaur. Sk. 13. Trzeba dobrze zasiać,

« 891

ZASIADA - ZASI4DZ.

ZASIAKNAĆ - ZASIADA.

kto chce żąć dobrze. Gorn. Wł. J 3 b. Gdy nie za- przez myśli zasięgi Ogarnąć bogom równą wysokość po* siejem za dobrej chwili, Przez cala zimę będziem po- tęgi.... Przyb. Milt. 185.

ścdi. Nar. Dz. 2, 186. — Aliter: Synale, byle im się ZASIAKNAĆ, ZAS1ĘKNĄĆ nijak, jedntl., aż za co wsiąknąć, tylko wąs zasiał pod nosem, rozumieją zaraz, ze ojco- biâ wohinter fiefern, ein fi dem.

wie tylko dla nich żyć powinni. Tent. 4, 53. skoro im ZASIANIE, ZASIANY, ob. Zasiać. ZASIARCZYĆ, ZASIAR-się wąs zaczyna sypać, fob alb ber ©C^minkrt burchbricht, KOWAĆ, ob. Siarkować.

bltrcbfchimmert.    ZASIAŚć , ZAS1EŚĆ , zasiadł, f. zasiędzie , [zasiędę, zasią-

*ZAS1ADA, 'Zasiedzenie, oh. Zasiedzieć. ZASIADAĆ, ob.    dę med. jedntl., Zasiadać niedok., Zasiadywać czestl. ;

Zasiąść, zasieść, ob. Zasiedzieć. ZAS1ADACZ, a, m.,    (Boh. zasednauti, zasedati; Cam. sasęsti , sasędem ;

który gdzie zasiada, zasiadł, lub siedzi; Croat, nadsze-    Vind. safesti, safeduvati, ( safiedati, safeduvati; Croat.

decz ; Boss. sadMareeit (asesor, sacidaTefleBi} 3acl>4a-    zaszćdam ; Rag. zasiesti ; Bosn. zasisti, zasjesti, zasjeda-

TeJŁCKiS asesorski); (Bosn. zasiadalaę 1) insidiator, zasadnik,    ti insidiari, zasadzić się; Bosn. zasjesti gród , podsjesti

zasadzca , 2) obsessor, oblężeniec ; Slav, zasidaes * zabój -    obsidere) ; Rag. zasjesti, zasjedam ; Ross. 3ackcTb , sa-

ca tajemny), ber Sajlber, 6t£er, 33eft$er. Te licznym    ck^aTt ; zasiadać gdzie, siąść, siedzenie zająć, siedząc

zasiadaczem obciążone ławy, Nie przyczyniwszy dobra,    się mieścić; fid) nieberfe^en, niebcrlaffen, ißlaff nehmen. Za-

przyczyniły wrzawy. N. Ram. 22, 110. (licznem zgro»    siądźcie Wac Panowie! konsyliarze zasiadają.    Teat. 9. c,

niatlzeniem, ef. sejm). ZAS1ADŁ0SĆ, ści, i., osiadlość,    76. Kazał ArgoMim wodzom zasieść na tym prawie

posiadłość , co kto posiada nieruchomego i gdzie ; bte    Wśrzód obozu , i dekret uczynić w tej sprawie. Olw. Ow.

SlitfajSigfttt, ba$ $Ingcfcffcnfct)n. Sąd chcąc wyznaczyć opie-    49T. er Itefś fte JU ©eriebt — Zasiadać    w sądzie ;

kuna, ma mieć uwagę na stan, zdolność, majątek i na    Ross. 3ack4aTf> bł cy^k, npucycTBOBaTb be    cyAeónom

zasiadłość opiekuna. Cal. Cyiu. 1,81 , (cf. zasiedziałość).    mierk , (cf. active, zasadzić komisyą, sąd, prawo). On

ZASIADŁY, ob. Zasiąść. ZASIADYWAĆ, 00. Zasiąść,    zasiada w tym sądzie, do któregom pozwany. Teat. 52.

ob. Zasiedzieć.    d, 31. er ftjjt mit ttt bem ©eridjte. Zasiadanie, zasiędzenie,

ZASIADZ, ZASJAGNAĆ, ZASIĘGNĄĆ, zasięgnął, zasiągi,    zàsiedzenie, 'ZASIADA, y, z, posiedzenie, sesya, bte

f. zasięgnie, zasięże, zasięgnę, zasięźe cz. jedntl., Za-    Strung ; Carn. sased, sęja: Vind. safed, vkupfed, fod-

sięgać niedok. \ ■ Rag. zasćghnuti ; Bosn. zaseghnuti,    na leja, leja, fedenje , fedetje ; Ross. 3ack4aitie, npn-

stecchi; Vind. safezhi, (safezhi fe, fe satezhi < zachwy-    cycTßie. W imię pańskie sesyą concilii albo zasiędze-

cić czego) ; siągnąć aź za co , bt§ trocin nad) etwaê rei*    nie uczynili biskupi. Sk. Dz. 740. Na ostatniem zasie-

$en, langen. Zasięgnij za zwierciadło po szczotkę. Tr.    dzeniu koncylium był cesarz, ib. 673. Postanowiło się

— Zasięgać czego zkąd, starać się dostać* dostawać,    to na pierwszem zasiedzeniu w radę. Gorn. Dz. 116.

nabywać, wofyer 3U erhalten fließen, JU erlangen filmen, [till    Z prostaki była jego najmilsza zasiada, Prosty ubiór naj-

barum betnüben; zasięgnąć, dostać, nabyć, erlangen, er*    milszy, od prostaków rada. Chodk. Kost. 12. — Zasia-

fyalten. Zasiężenia'pszczół , lubo kupnym sposobem, w    dać miejsce, zajmować, zastępować, zapełniać; einen

zimie czas najlepszy. Haur. Ek. 137. (nabywania). Do-    ^?lû| befefen, entnehmen, auêfüllen; Eccl. sackgaio »item

skonałe państwa poznanie zasięga się w różnych po-    Próg zasiadła. Zebr. Ow. 52 ; in limine sedit. Cygani

dróżkach po nim. Kłak. Turk 183 Powinien dłużnik    tam kąt jeden osobny sami zasiedli. Star. Dw. 9, ( cf.

zaręczyć sie wierzycielom, iż pewnie na naznaczony czas    osieść). Ptaki jajka zasiadają. Tr. nasiadają, siadają na

swoich pieniędzy mają zasiądz. Chełm. Pr. 141. otrzymać,    nich, siedzą na nich ; bte 3Sögel brüten, ffben auf ben

odebrać; erbalten, befommen. Chcesz zasiągnąć ode mnie    (siew. Zasiadły, osiadły; niebergelaffen, anfctßtg. Jest pię-

rady. Teat. 41, 43 powziąć, Ifiat!) einboleit, 9iath einjie*    kne pole, żadnem nie zarosłe drzewem, Nie mai na

hen. Chciałbym zasiągnąć od Wac Pana rady w pewnym    śrzodku góry zasiaclłe wesoło, Której kończyny lasy ob-

interesie. ib. 44. c, 47. Od tej Greczynki lepszego trze-    taczają w koło. Otw. Ow. 154 położone, gelegen, bele*

ba zasięgnąć oświecenia ib. 46. c, 17. soon ttyr mufi ntan    gen, Itegeitb. — Zasieść krzesło senatorskie, dostojeń-

beffern àuffèlnjà Jlt erhalten fn^en. — Minus active: Za-    stwo, godność, i t. d , otrzymać » objąć; ©tj$ nnb 0ttrn*

siągać aż gdzie, kogo, czego * zajść aż dokąd, rozcią-    nie, eine ©ürbe, ein Slntt erhalten. Jan Karol Chodkie-

gnąć się; ftd) btë mohin erftreden, btê tnohtn retten, lait*    wicz z takich dziadów i pradziadów urodzony, z których

gen. Auzychi w Afryce są mieszkańcy wielkich krain,    rzadki był, któryby abo buławy hetmańskiej nie nosił,

bo zasiągają od    rzeki    Zaire aż do pustyń Nubii.    Boter.    abo Stołka senatorskiego nie zasiadał,    Birk. Chodk. 2.

243. Zasięgam    kogo    życiem, znajomością, powinowa-    (któryby senatorem nie był, miejsca w    senacie nie zsj-

ctwem ; aegualis    sum    tempore, offinis sum alicui.    Cn. Th.    mował). — Impediendo : Zajeść, zaledz,    położyć się gdzie

1392, rf. stykać    się z    kim, mit einem jnfammeit    treffen,    hamując, wstrzymując , przeszkadzając ;    fiel) rooljin fefcen,

in gleichem 3«toltfr, burd) gemachte 33efaunîfd)aft, biir^    legen, oorfefcen, oorlegen, um abjuhalten, jnrütf jn halten.

SSermanbtfdjaft.— Nie poprawisz go, jest to -szpak; przy    Horacy Kokles zasiadł im tam z przyjazdu, jakoby w

swojej mmie spokojnej daleko zasięga. Tent. 39, 65.    końcu mostu. Warg. Wal. 73. Zasiadł był Leonid na

(cicha woda brzegi podrywa). Zasięgnienie, ‘ZASIĘG,    wszystkę Azyą tylko ze trzemasty swoich u Termopil.

u, w, b«3 .^inreieben, ipinlangen, $r«d)ten, (Streben; (VW.    Warg. Wal. 85, (cf zasadzić się ). Zasiadł mu gębę

safega < zachwycenie czego). Aby mógł rozum ludzki    wrzód, ślinogorz, srebrogorz * zaległ, zatkał, gadać nie

Slnfnffigfeit ; Ross. npoacuBame nocejHBiuacoca rxfe móo. Zasiedziałość człowieka "‘przychożego wolnego pod jakim panem , choćby przez dziesięć lat trwała, nie czyni go dziedzicznym, wolno mu wyjść od tego pana, u którego siedział ; Ross. xothôh h qpe3^ 4ecaTb .atrE npoaui-BajTb B'B nojrfemmtbeMt Bja4eHin, cf. zasiadłość. ZASIEDZIEĆ med. dok, Zasiadać niedok., (cf. zasiąść, zasieść, zasiadać); Carn. sasedęti ; Vind. safedeti, safeduvati; Ross. 0TCH4'feTb, OTCH5KHBaFO ; długiem siedzeniem zaswo-ić, zatrzymać; burd) langet ©tijen ober 33eft|eu behaupten, erhalten. Dziedzica lennego, gdyby kto po śmierci swej nie zostawił, tedy dziedzic dóbr jego ziemskich weźmie czynsze, albo dobra na lennie zasiedziane i zasłużone. Szczerb. Sax. 214. Jeżeli prawo zadawnione mocą ustawy na kogo drugiego zlane zostało,'zowie się prawo zasiedziane ; sposób ten nabycia zowie się właściwie zasiedzenie. Gal. Cyw. 3, 269. Nałóg tylą wiekami zasiedziały i utwierdzony. Karp. 2, 53. Urs. Gr. 162. zagnieżdżony; Vind safeden ; Ross. CH4t,mił. — §. Kura zasiedziała jaje. Bndtk. nasiadając zapłodniła, wysiedziała; (Eter anbrüten , beleben. — Zasiedzieć co , siedząc zatrzymać, wstrzymać, ftpettb oerhaltett. Wiatry zasiedzieć. BmUk. — §. Znimk. Zasiedzieć się , zasiedziałem się, zasiadam się , sedendo longius tempus produxi. Cn. Th. 1392. za długo siedzieć, przydłuższem siedzeniem zaszkodzić sobie , przykrzyć sobie, ftd) üorft|ett ; Ross. 3aeH4tTb-cfl, 3acii5KHBaTbca , pa3CH4tTbca , pa3CH>KHBaTbca. Wyrzucasz mi, że od tak dawna zasiedziałem się na wsi, i Warszawy nie odwiedzam. Gaz. Nar. 1, 20. Otwórz drzwiczki a puść mię na wolne powietrze , Niechaj się zasiedziały choć trocha przewietrzę. Tot Saut. 71. ZASIĘGNĄĆ , ob. Zasiądź. ZASIEJĘ , ob. Zasiać.

może, (ob. Wrzód' ślinogorz, srebrogorz). — Zasieść ZASIEDZIAŁOŚĆ, ści, z., osiedziałość , zamieszkanie, fcte drogi , gościńce * zasadziwszy się napadać , napastować , rozbijać, uniepokajać, bie Sanbftrajk beunruhigen. Szafra-niee zbiwszy gwardyą wielką zbrodniarzów, z zamku swego drogi pospolite zasiadaj. Krom. 741 ; (in/estnbat).

— §. Zasiąść na kogo, zasadzić się na kogo, czatować na kogo ; einem nachftellen, ihm auflauern. Gdy kto na kogo zasiądzie, aby go zabił, lub obdarł, a byłby zabitym, odbiera karę sprawiedliwą. Czack. Pr. 2, 126.—

Transitive: Zasiąść kogo, osiąść kogo, natrzeć na niego, wziąć go na przetaki, doskwierać mu, dokuczać; einem $u Serbe gehen, ihm jufefcett , ihm warm machen. Jeśli go zasiędą , kręcić a wiercić się będzie, radby co najrychlej uszedł. Glicz. Wych. K 6 b. —    §. Zasieść

kogo, zastąpić kogo ; einen oertreten, feine ©telle einneh* men. On się za nas wydał, a w tych mękach nas na czas zasiadł, któreśmy mieli wiecznie cierpieć. Rej. Post. R 2. — §. Zasiadam komu miejsce , locum alicujus inva-do , occuppo , praeripio alieui locum. Cn. Th. 1392. (je* ntanbent feine ©teile nehmen, cf. podsieść kogo). — §. Zasiadać na czym » fałdów nad czym przysiadać , siedzieć nad czym dulcząc , myśląc, pracując; fid) SU einer Sir* beit hinfefjen, fid; woran matfyen, barüber fi|en , auäbauernb habet) bleibeit. Snadno się tej prawdy domaca , kto' na tym chce zasieść. Tr. — Transi. Świat śmiechy sobie stroi, zasiadając na pijaństwie, na kostkach, i na innych ‘igrach abo zabawach niepotrzebnych. Baz. Hst.

115. — Neutr. Zasiadać na czym, zasadzać się na czym, zawisnąć, zalegać, gruntować się, fundować się; (id) worauf grüuben, barauf beruhen. Uczy tu, na czym wola ludzka zasiadła. Petr. Et. 192.

ZAS1ATKOWAC cz. dok., siatką zająć, zakryć; mit einem 9îe|chen be$ichen, bebecfen, beftrirten, ob. Siatkować.

ZASIDL1G cz.^dok.., sidłem zamotać, za wikłać , zapleść, tn ZASIEK, u eine ©chltngc »erftnrten; Vind. samreshiti; Croat, zamre-sûjem.

‘ZAS1Ę, ob. Zaś.

ZASIĘG, ZAS1EKNĄĆ, zasiekł, f zasiecze, zasiekę, zasieknie, zasieknę cz. jedntl., Zasiekać niedok, Zasiekiwać częstl., zasiekuje pr. contin., zasiec, zacząć siec , siekąc zaciąć ; louden , 3U fmtfen anfangen ; Boh. zasekati ; Vind. safe-kati, safekuvati; Rag. zasjecchi, zarizati 1) incidere, 2) praescribsre, praeßnire ; Ross 3acfclib, 3ackKaTb. Zasiec aż dokąd, bi3 mohin harten. Zasiec kogo, siekąc zabić; tobt harten, JU ïobe hrtucn. — Zasiekać siekankę czym , tOO*

ziami w pole obróconemi, czyli robi się zasieka, ib. 2, 226. Moja czeladka pod górą w zasieczy wysiedziała przed burzą Tatarską. Zimor. Siei. 253. — Transi. Goż sławniejszego nad Rzym miały wieki, Znały go panem Herceńskie zasieki. Mon. 71, 470. lasy, bory.— §. Drzewa na których zasieki , czyli znaki są czynione. Czack. Pr. 2, 180. wręby, zaciosy * zaciosane, zasieczone znaki, dngehaunte 3dd)en. ZASIEKAĆ, ob. Zasiec. e, żasieczony, do zasieczenia , od zasieku, zasiekiem ob- ZASIĘKNĄĆ, ob. Zasiąknąć. ZASIEPAC, ob. Siepać, cf. za-warowany; eingehartt, oer^aćft, uerhauen, nut einem Ser* siec. ZASIEŚĆ, ob. Zasiąść.

ZASIEW, u , m., ZASIEWEK, wku , m., dem.,

, m., ZASIEKA , i, z., ‘ZAS1ECZ, y, z. ; Boh. zaseka, paseka (cf. pasieka), (wÿseka, prusek alea w lesie) ; Carn. sapręga (cf. zaprzęg; Carn. et Vind. sale-ka * siekanina, siekanka); Vind. safek, safiek, saprega, liekanu , siekanje; (Croat, saseka ; Ross. sactitt sąsiek w stodole, 3actKa); zasiek, zarąbanie, zarąb, ber Ser* han. Zasieka, zarąbanie wojska drzewem wzdłuż spu-szczonem, służy zamiast okopów. Papr. W. 1, 485. Zasieki są to na krzyż jedne na drugich ułożone drzewa; które ile możności wierzchołki swe i korony na przeciw nieprzyjacielowi obrócone mają, najczęściej otaczają się niemi lasy pojedynczo lub podwójnie. Łęsk. 96. Do ze-tttit jufammen harten, in cin§ ein harten. Bndik. — g. Zasiec wnętrznej krawędzi rowu przywłóczą się pnie, z gałę-las, zarąbać, z lasu lub w lesie zasiek uczynić; üet'hartcn,

»erhauett, einen Verhau machen; Vind. safekati, sagraditi (zagrodzić), saplotiti (zapleść), sabrunati (cf. zabronić), sabranifhati. Nieprzyjaciel zasiekł lasy wszędzie i przekopy pokopał. Tivard. W. D. 10. Od nieprzyjaciela wszystkie pasy zastąpione, i zasieczone lasy. Tward. Wl.

255. Blokauzy obwarował, i lasy zasieki ich około, ib. 222. ‘ZASIEGZ, ob. Zasiek, zasieka. ZAS1EGZNY, a,

zasiewa-

hau ; Ross. 3actiHMH.

ZASIEWA GZ - Z ASINIĆ.

ZASINIEĆ - ZASKLEP.

893

nie, zasianie, i to co zasiano; Ross. saciBE, ba3 31n§* fćtett, Vefäen, bic 2Xu§faat, bte ©etat. Zasiew, zasiewek, zboże zasiane. Cn. Th. 1392. Przeszłego roku ani się nam nawet zasiew nie wrócił. Teat. 8, 31. Nil, jeśliby nie wezbrał, wszystek zasiewek w Egipcie ginie. Roter.

251. — Zasiew, czas siania, bte ©aatjeit. Bndtk. —

§. Fig. tr. Zasiew, zaród, zawiązek, zapłodek ; ber ©aante, ber ^etm. Natura w każdym pierwszy położyła zakład i zasiew cnoty.. Pilch. Sen. list. 4, 7. Trudno wierzyć, aby się jeszcze w dzieciństwie Nerona jaki zasiewek i zawiązek okrucieństwa przyszłego na wierzch nie przebijał.

Pilch. Sen. łask. 2. Pierwszą zaraz podżogę i ponętę do gniewu precz odrzucać, i samym nawet zasiewkora jego najmniej wzrostu nie dozwalać. Pilch. Sen. łask. 129.

Kwitnęły szkoły i akademie, kapłanów i biskupów za- ten rozpędza. Syr. 185.

siewki. Krom. 648. (seminarium, cf. szczepnica , szcze- ‘ZASIODŁAĆ cz. dok., siodłem zająć, zakryć; »erfatteln, pnik, cf. rozsad). ZAS1EWACZ, a, m., ZASIEWCA, y, mit bent ©attel »erbeefen, ob. Siodłać, osiodłać.

który zasiewa, ber Sluêfcter, ©der, ©dentann. Zasie- ZAS1PŁ0SĆ, s'ci, z.; Croat, zaszoplenye, sziplenye, szip, wacz powinien miarkować się, jeśli gęściej lub rzadziej    sziputónye asthma, anhelatio, b(t§ beleben ; dychawiczność,

siać powinien. Brzost. Duch. 557. ZAS1EWNY, a, e—ie    dychawica, bte Cśitgbrufngfett. Nasienie kopru Włoskiego

adv., od zasiewu, do zasiewu lub zasiania; 9tu$faat,    zasipłości i oniemien-u dobre. Syr. 392. ‘ZASIPNĄĆ

*    ©aat*, zasiany, befdet. W obszernych dziedzictwach nie    nijak, jedntl., ‘ZASIPNIEĆ niedok., nabyć zasipłości « dy-

same tylko widzieć żyzne i zasiewne pola. Nar. Ust. 2.

Tobie zasiewny łan zboże wywodzi, Tobie drzewo liście rodzi. Anakr. 35.

ZASIĘŻY, ZASIĘGNĘ, ob. Zasiądź, Zasiągnąć. ZASIĘŹNY,

a, e — ie adv., do zasięgnienia , mogący być zasięgnio- zajść siwizną, cf. zasędzieć; gran mcrben, grauet £>aat nym, erreichbar. Szwadrony zasiężne Pociski na mnie befommen.

rzucają potężne. Anakr. 2ł. czy nie active zasięgające. ZASKAKIWAĆ, ZASKAKUJE, ob.. Zaskoczyć.

ZASIKNAG cz. jedntl., Zasikać niedok., sikawką zapuścić, ZASKALIĆ cz. dok., ‘zakamić , zakrzemienić , zatwardzić jak zasprycować; biś roohfn fprtjjen, anfprijjen, einfpri|en, »cli    skałę; felfenhart machen, oerftemern, »erhärten. Zaskal ser-

fprifjen. O zasikaniach czyli płókaniach, de injectionibus.    ce, ażeby się na najwolniejszy nie rozpłynęło olejek.

Perz. Cyr. 2, 136. — §. Zasiknąć, grzecznie, zamiast    Teat. 16. b, I4'.v

zaszczać , zasiusiać ; flttpijfett, bepiffeit, OOllptffert-    ZASKARBIĆ cz. dok., zajednać sobie co drogiego, niby

ZASIŁEK, łku, m.,    zasilanie, zasilenie, i to czym kogo    skarb, uzyskać, ftcfj ctmaś pcbft ©châjjbareâ erwerben. Od

zasilają, lub czym    kto się zasila ; baä ©tdrfen, bte ©tar*    pierwszej znajomości , wszelkich sposobów używałem,

fmtg, Śerjtdrfung,    Unterftüjjung, bte Sabmtg , ba3 Sabfal.    zaskarbić sobie łaskę W. Państwa Dobrodziejstwa. Teat.

Wyprawił na zasiłek fortecy sto kilkadziesiąt ludzi. Nar. 22. b i i i.

Hst. 5, 348. (na pomoc). Wojsko potrzebuje zasiłku ZASKARŻYĆ cz. dok., Zaskarżać niedok., zanieść skargę, pieniężnego. Gaz.    Nar. 2, 181. (wsparcia, zapomogi).    ‘żałobę, zażalenie na kogo, oskarżyć go; einen anflagen,

W okropnym tym    głodzie, kilka matek bez zasiłku i    »erflagen. Zaskarżenie, zażalenie, *żałoba , oskarżenie,

sposobu wynalezienia go sobie, własne dzieci pożarły.    skarga; ba§ 2Inflagen, bte 2Inflage, bte Stlage.

Nar. Hst. 5, 347. bez posiłku, bez pokarmu, bez jadła. ZASKLEP, u, m., zasklepienie, i to czym co zasklepiają, ZASILIĆ cz. dok., Zasilać niedok., nieco posilić, dodać siły, pomagać, wspierać; bte fôraft etwa§ ftarfen, »er ft ar* fen, laben, erqmcfen, unterfingen, helfen. Dając pieniądze więźniowi, rzekła: weź to, niechaj ta pomoc zasili cię w tym stanie. Teat. 49, 62. Bogusi. Niewierni dozorcy, chlebem i wodą ją tylko iasilając, wynędzają. Mon. 70,

321, (cf. krzepić, pokrzepić). Samemi się tylko kon-jekturami pasie, samym się domysłem zasila, ib. 72,

724. (ratuje). ZASIŁKOWY, a, e, od zasiłku, ©tctrfe*,

SabungS*, cf. posiłkowy. ZAS1LNY , a, e, silający.J od zasilenia; ftćtrfenb, labenb. — §. Zasilny,

*    za silny, za nadto silny, zbyt silny, $u frćtfttg, JU ftarf,

uberftarf.    _    '♦

ZASINIĆ, f. zasini, zasinię cz. dok., sinością zakryć, sino

zafarbować; Ross. 3aciiHHTb, Braun unb blau machen, Blut-rünfttg machen. ZASINIEĆ , ‘ZAŚNIĘĆ nijak. dok.,, zajść sino, stać się sinym, braun unb Blau werben ; Croat, za-modrüjemsze , ( cf. modry ). Miała lubieżnym kąsaniem szyję zasiniałą. Hul. Ow. 60. Gwiazdy płoche, ćmią za-śniałe chmury. Zebr. Ow. 257 ; (tegunt nigrae latitantia sidera nubes^ sed. cf. zaćmieć , ‘zacimieć). Zasinienie, ZASINIAŁOŚG , ■‘‘ZAŚNIAŁOŚG , ści, z., zaszła siność, baâ Slantnerben, Slutrünftigfep. Zasiniałość z razów jakich tłuczonych. Syr. 440. Na zaśniałości z razu jakiego, póki są świeże, proszek ten zagrzewany a często na siność przykładany, jest pewne lekarstwo. Cresc. 221. Ziele to zaśniałoścj z razów tłuczonych gładzi. Syr. 184. Zaśniałości na ciele z naskoezenia krwi za skórę, sok

m.,

za-

chawicznieć, feichenb unb engbnifttg ruerbeit ; Croat zaszo-plyójemsze anhelo, anxie halo, ob. Sipnąć, cf. siposz. ZASIWIG cz. dok , siwizną zająć, zakryć ; mtt granem $aarc bebeefen, begrauen, grau machen. ZAS1WIEC mjak. dok.,

lub w czym co zasklepiono; ba3 Riwölben, Sßernwlbert, Verteilern, bte Vermôlbung, Vemblbung. W tamtym tedy zasklepię ciało to błogosławione miało swoje ‘pocznienie. Chodk. Kost. 65. — Zasklep gąsienic, zaprzędzenie ; bte Verfptnnung, berê ©tnfptnuen ber Vattpen. Gąsienice motylów nie przędą sobie zasklepu , afe skórka powierzchnia, która się od ich ciała odłącza , służy im za zasklep. Zool, 138. Galas jest narostek na liściu dębowym, służący za zasklep liszkom galasownika. Zool. 130. — Zasklep pszczół, ‘waza, wiąza, skorzyk, pierzga, ulicznik, przedmieście, grube dzienie koło dziur ulowych; Sorab. 1. ptżolaczć twaf; Croat, szetje, ber Vorftoß beratenen, bas Vorgenmdrê, ©topfmachö, Veth. Na wygładzenie wewnątrz ulu, zażywają pszczoły zasklepu, materyi do wosku nieco

894 ZASKLEPIĆ-ZASKOCZYĆ.

ZASKOK - ZASKÓRNI.

podobnej, ale ciąglejszej i lipkiej, którą zbierają na    Rag. zaskocciti, zaskaacem ; Croat, zaszkochiti, zaszkaku-

drzewach topolowych, wierzbowych i t. d. Kluk. Zw. 4,    jem; Ross. 3acKaKaTb, 3acKaKHßaTf>, 3acKony, 3anpuraTb ;

196. Najmnieszy otwór coby widzieć pszczoły był zda-    zaskoczyć, poskoczyć aż za co, btë f inter etttMê ^tnfprtn* '

tnym, Zamaszczą zaraz tym woskiem brunatnym, Co się    gett. — Zaskakiwać koło czego, uwijać się, zabiegać,

zasklepem zowie. Tom. Roi. 69. ZASKLEPIĆ cz. dok.,    zabiegi czynić, zachodzić koło czego , godzić na co, krę-

Zasklepiać niedok., sklepieniem , lub sposobem do skle-    cić się koło czego ; fief ittît etmaë tumtlteltt, ftcf barum

pienia podobnym zakryć, zająć, zamknąć, zawrzeć; $its    bref ett, bawatf ftrebett, tradjten. Zabiega, zachodzi, za-

trölbett, »errcölben, überwölben, öerfeHern pr. et fig. tr. varie',    skakuje koło czego. Cn. Ad. 1292.— Zaskakować około

Sorab. 1. z.iwelbuju; Rag. zaklopitti, (zaklopitti ù grob,    kogo, zabiegać nadskakując, pochlebiając » zabiegać łaski,

zakopatti, pokopatti, vkopatti * pochować umarłego). Za-    zalecać się; mit ©cfmeićfeieien tittt einen ferimt feftt, ifltt

sklepienie tryumfowe. Sk. Dz. 57. arcus, ein £rinmpfbo«    fpetifelletfen. Pochlebnicy około    króla zaskakowali. Rej.

gett. Kardynał Fryderyk głowę Stanisława ś., w blachę    Zw. 50. id. Weresz. Reg. 110.    •— §. Zaskakuję komu,

złotą zasklepić kazał. Krom.    774. okryć, powlec, obło-    proprie, cum    impetu    et saltu    alicui occurro, einem entge*

żyć, oprawić; tn ein golbeiteö 33lecf emfcflteßen, einfaffen,    gen fprtngen,    entgegen eilen;    saepe altern est idem quod

bainit bebeefen, nberjiefen. Zasklepić tort. Wid. Kuch. 434.    ubiegam kogo do czego, zagradzam, zabiegam. Cn. Th.

ciastem obwinąć, okryć; bielmie juwolben, nut £etg    1592. einem suporfomin n, if m ben SSeg perjperren, ben 28eg

etnftfltefkn. Zasklepić cukrem , percanbircn. Bndtk. Zaskle-    abfcfnetbeit. Zaskakuję komu od ,:’spasi » zab:egam , zapić ranę, zaskorupić, zaskwarzyć, zapiec; bie SBunbß    chodzę, nie dopuszczam, n. p. Zaskoczono mu od *spasi.

benarbeit, befarjcfeit. — Grubsze części pozostałe sklejają    Rys. Ad. 77. Jabl Buk. J 3 b.    (ob. ’Spaś, ispaś). Zasiej twardnieją, i zasklepiają gąsienicę. Boh. Próg. 2,    skoczyć czemu, zapobiedz, PPtbeugcn. Zaskoczmy złemu.

253. dają jej zasklep, zamykają ją , obkładają; fie feüCVtt Teat. 42. c, 60. Wielcy temu zastąpić a zaskoczyć mogą. bie fJïanpe ein, perîeHern fie,    mmölben fie, fpinnen-fie ein.    Glirz. Wych.    Elb.    Widzi    niebezpieczeństwo, ale mu

Zasklepienie, zasklep, n. p.    Zasklepienie u jednych gą-    zaskoczyć nie    może.    Tr. Tel.    319. zaradzić, abfelfctt. —

sienie bywa wełniste, u drugich jedwabne, włosiste ,    §. Zaskoczyć kogo, nagle przypaść na kogo, napaść nań

woskowe. Zool. 99. — Zasklepić, zamknąć mocno, szezel-    wstrzymując, hamując dalsze kroki; einem fcfieunigft JU«

nie pr. et fig. ; bieft jumaefen, feft $ufcflte£en. Mustafa za-    ftofien, ifn überfaEen, tfm begegnen, tfn treffen; juriitffalten.

sklepion w swym pałacu ziewa. Zab. 15, 77. Wszystkie    Najpierwsza trńdność zaskoczyła króla u rzeki, która

swoje rozkosze znajdując w zakonie, Tam chciała żądze    nabrzmiała niepodobne ukazywała przejście. Nar. Hst.

serca zasklepić dozgonnie. Trał 46, 4. W tym też Haneczka    2, 406. Pilny zaskoczył mię interes. Tegt. 53, 63.

na wonnej błoni Ulęże ciałkiem, ptastwo ucicha, Sen    ZASKOK, u, m., zaskoczenie, baê Iptnterfpïingen, ©nG

wzrok zasklepia, Zefirek dzwoni. Zab. 10, 207. Zabi.—    gegenfpringen, ber 3Sorprung ; Ross. nacKOKt.— § Zaskok,

Zasklepić, zatwardzić, zaskalić, zakrzemienić, *zakamić;    a, m., miano charta. Rydel. Mskr. ber 9î(tme eineê SBittb*

»erf arten, »erftetnern phys. et fig. tr. Po deszczach wielkie    funbeö.

dok., odezwać się skomleniem o psie, aufnńnfellt, lo8« minfeln, ein ©eminfel erfeben. Ustąp', rzekł Kalmar, miłośniku wczasu, Idź, a wśrzód nizin spokojnych i lasu, Gdzie głucho zawsze , i zwierz nie zaskomli, Trwożne uganiaj łanie w puszczach Kromli. Kras. Oss. A 3. Przyjdzie czas uciesze ’gwuli, Że głośny ogar zaskuli. Morszt. 201, (cf. zaskowyczyć, zaszczekać, zawyć, zagrać). Gdy duma, *psi go zajźrzą, a naprzód szalony melampus z ichnobatem na znak zaszkoliły. Zebr. Ow. 60 ; latralu signa dtidcvß,

ZASKÓRNI, ZASKÓRNY, ‘ZASKURNY , a, e — ie adv., za skórą będący, unter ber £aut beftnblitf, unterfautig; Boh. zókożnj, \ob.*Koża); Slov. zakożny ; Sorab. 1. pod-kożownć ; Ross. 3aKO*HUH, (cf. 3aacopa, 3aacopHHa woda podśnieźna) ; Eccl. n04K05KHUH. Zaskórny , subcutaneus. Marz. Lekarstwo ludziom świerzb na sobie majacym , i jakiekolwiek krosty , liszaje i insze zaskórne choroby. Sienn. 250. Miewają konie zołzy albo zaskórne brodawki. Crete. 528. Puchlina bywa zaskórna, piersiowa, głowy, brzucha lub całego ciała. Perz. Cyr. 5. Gdyby kto komu na wodę zaskórna, t. j. na puchlinę, lekarstwo dał.... Kosz Cyc. 220 Owa powodź zaskórnia. Petr. Hor. 2, A 2 b. (o wodnej puchlinie). Wzdęty wodą zaskórnią umiera

gorąco tak ziemię zasklepi i sklei, że ziarno kieł puścić ‘ZASKOLIC, ’ZASZK0L1Ć, ZASKOMLIĆ, ’ZASKUL1Ć cz. nie będzie mogło. Haur. Sk. 10. Tak skamieniali twardziej swe serca zasklepią, I'ślepi wzrok swój jeszcze pochmurniej oślepią. Rrzyb. Mill. 80. Tych złość zaślepia, Tych zysk zasklepia, Tych sława łudzi Tych zazdrość budzi. Kras. W. 76. — £ Zasklepić się tarczami, tarczami na kształt sklepienia zetkanemi zakryć się, (cf.

’zaszczycić się); fief mit ben ©cftlbern, mte mit einem ©e* wölbe (testudo) bebeefen, bie ©cfüber bieft an einanber über bie ^Öpfe falten. Żołnierze Bolesława zasklepiwszy się, jako to starzy zwali, to jest tarcze włożywszy na głowy, podeszli pod ścianę zamku. Biel. 154. Tarczami zasklepiwszy się żołnierze, pod same ściany zamku podchodzą.

Krom. 266. Pułki się obracają i tarczy zasklepią. Pot.

Arg. 292. (nad głowami stykają). Część nieprzyjaciół zasklepiona tarczami, przebywszy rowy, już samego zamku sięgała. Nor. Hst. 5, 36 ZASKLEP1ST0ŚĆ , ści,

i., przymiot tego, co jest zasklepionym; baS Serwölbt* fepn, bie Sßötbnng. Zaklepistość, convexitas. Marz.

ZAŚKLlć cz. dok., śkłem zasklepić, zająć, zakr\ć; begla* fen, öerglafen; Vind sasteklati, obglafhati. ZAŚKLNIĆ się,

ZAŚKLNĄĆ, ob. Zalśknąć.

ZASKOCZYĆ, f. zaskoczy, zaskoczę cz. dok., ^Zaskakować, zaskakuje pr. contin., Zaskakiwać czestl.-, Boh. zaskoćiti;

ben, anfangen ju fragen, jn fchaben, bt# mohtnter tyn fć^a* ben, perfdjaben, »erfragen. — Zaskrobać się, poskrobać się w głowę , ftef) tttt topfe fragen pr. et tr. W łeb się zaskrobawszy, nie wiedział co miał czynić. Pàszk. Dz. 26. Żony też nie pojmuj , bo dla kłopotu zaskrobiesz się który raz w łeb. Sienn. 426. Możny się z równości wybije, chudy się zaskrobie, ’‘'Zawżdy wilk gromi owce, orzeł gęsi łomie , 'Takież chudy przed możnym na wolności chromie. Puszk. Dz. 115, cf. bąk się przebije, mucha uwiąźnie.

w puchlinie. Min. Ryt. 3, 366. Zbigniewa woda za-skórna abo kamień umorzył. Krom. 733. (zatrzymana uryna). — §. Zaskórny, pod korą będący; unter ber SRinbC, (unter ber Sîinbe. Pomona sierpem krzywym częścią wilków zrzyna , pręt częścią szpuntuje w krój zaskórny, i płodu podsyca cudzego. Zebr. Ów. 367 ; (fissa cortice virgam inserit, szczepi za korę). Tu płyną same Żelazem nietykane zaskórnie balsamy. Pot. Arg. 210.

(z pod kory). — §. W ziemi zaskórnia woda, (cf. denna) , OberiMffer. Kopiąc studnią, trafiąc na zdrój, trzeba

się upewnić, czy tez prawdziwy, czyli    woda    nie jest    ZASKRZECZEĆ cz. dok., z skrzekiem się    odezwać, zacząć

tylko jak zowią, zaskórną. Kluk. Kop. {,    127.    W stu- skrzeczeć, skrzekotać ; losfräd^en, ein    ©efracbje ergeben,

dniach, nie są to prawdziwe    zdroje,    ale tylko żyły,    Trzykroć jędza na    dachu brzydko zaskrzeczała. Tward.

albo jak niektórzy dobrze wyrażają,    zaskórnia woda.    VW. 19. Wierzę,    nieszczęście jakie to zrządziło, Która

Świtk. Bud. 328. Os. Rud. 41. Zaskórnia woda, która    złej wróżki jędza zakrzeczała , Co i takiego drogę prze-

z boku wypływa. Os. Zel. 88. ZASKORNICA , y, i.,    stąpiło, Abo więc'końce wiedma zamotała. Tward. Daf. 30.

guz

zaskórny ; Carn. podkoshnèk, eine    Seule    unter ber    ZASKRZYRAĆ, ob. Skrzybać. *ZASKRZYĆ, ob. Zaiskrzyć.

§aut. ZASKORNIK, a, m., robak zaskórny,    comedo.    ZASKRZYDLIG cz. dok., od skrzydła czyli    boku zająć, za-

cząć oskrzydlać, pon ber 02tte Überflügeln ; Bosa. zakriliti regere, defendere\ Subst. Boón. zakrihtegl, f. zakrilite—

Dykc. Med. Rndtk. ein Surm l;tnter ber #aut, ein SDîiteffer.

ZÂSKORUPIG cz. dok., skorupą zakryć, zasklepić, zawlec, powlec; «erfdjaleit, mit einer ©dale ober Dtinbe «er* giięa. becfen, bejiefyeit. Zaskorupić się, ZASKORUPIEĆ, zajść ZASKRZYNA Ć cz. jedntl., Zaskrzynić dok., przyskrzyniwszy skorupą, zasklepić się, mit einer ©cljale ober 9îtnbe be*    zawadzić, zachwycić, zahamować; Ross. 3ainenLitin>, nahe cft werben; Ross. no4epHjTL.    Nie widziała innych ob-    meioHBaTb, 3ax.iecTHyTb , 3axjibicHyTb, etnîlemmen, an*

jektów, gdy jej te zaskorupiała    błonka    musiała zasłaniać.    bafen, nicht mciter    fortlflffen, auflmltcu \or. et fig. tr. Już

Mon. 72], 429. (bielmem zaszła). Zaskorupiałe zastarzałe    płyną Teraz wiersze ozdobnie , że nic nie zaskrzynią

rany. Perz. Cyr. 2, 99. zasklepione, zaskwarzone, za-    Paznogcie w ugładzeniu. Słonk. Pers. 14.

pieczone, zastrupiałe, oerjwrjcfyte 28itnbe. Po karku mu ZASKRZYPIEĆ, f. zaskrzypi, zaskrzypię med. dok., Zapełń o krwi zaskorupiałej. Karp. 7, 37. stężałej, zwa-    skrzypnąć jedntl., Zaskrzypać niedok., skrzypiąc się ode-

rzonej, geronnene# Slut. — Nieprzyjaciel, gdy w Liii-    zwać, skrzyp wydać; loSfnarrert„ ciii ©ełnarre ergeben;

beum się zaskorupił, nie mogliśmy zwieść go do po-    Boh. zaśkrypeti; Sorab. 1 zakżipu ; Ross. 3acKpimhTb.

swaru. Chrośc. Fars. 429. gdy się tam zasklepił, za- ZASKUBNĄĆ, ZASKUŚĆ cz. jedntl., Zaskubać dok., zasku-mknął, obwarował, ftd) 100 feft etnfchlteßcn. ZASKORZE,    buje pr. conlin., Zaskubować nestl. , zacząć skubać pr.

'ZASKURZE, a, n., miejsce za skórą, ber Ort (unter ber    et fig., loSrupfe.n, loöjupfen, anfangen ju jnpfen, ju rupfen.

£>aut. Zaskórze, co między ciałem a skórą jest, inter eus. ZASKUTKOWAĆ med. dok., zacząć skutkować, ju tDtrTetl Macz. Woda ta ze wnątrza nie wyciąga złych wilgo-    anfangen.

tności, ale te tylko które po zaskurzu zostają. Syxt. Szkl ZASKWARCZEĆ, oh. Zaskwiercz.eć, skwierczeć.

zalać, zasklepić, zastrupić, zaskorupić, zapiec; öerprü* geht, jupmgelu, perharfdfen, beftarfebett. Zaskwarzyć co, frixvm liquorem out pinguedinem alir.ui infundere. Cn. Th. 1592. Ranę tę łojem roztopionym zalej i zaskwarz. Hipp. 27. Rany końskie tłustem zaskwarzać każemy. Alb. na Woj. 19. Sadło kozie do zaskwarzenia koniom sadna pomocne. [laur. Sk. 510. Rankę napuść olejkiem, obmo-czywszy trochę bawełny włóż w nię , a zaskwarz z wierzchu masłem. Flaur. Ek. 157. Zaskwarzyć rozpalonem żelazem żyłę , która od zołzy ściąga się do nóg. Cresc. 550. Rozpalonem żelazem zaskwarzyć abo zapiec rany albo apertury koniowi, ib. W ranie krew' zaskwarzona straszliwie *parszczała. Zebr. Ow. 502; (vu'nere sanguis inuslus terribilem stridore senum dédit). — Fig. tr. Mimo wszystko ostrożność się zdarzy, Ze między przyjaciółmi niechęć się zaskwar/y. Hor. Sal. 53. zajmie się , zalęgnie. zagnieździ, Da# fid) Umiutle etmuftclt. ZASKW1È-RAĆ komu cz. dok , dokuczyć, dopiec; einem marm ma* en, ihm (wß machen, ihm jufeken. Zaskwieram komu,

ZASKÓRNICA-ZASKROBAĆ.

ZASKRZECZEĆ-ZASKWIERAĆ. 895

406. Lekarstwo to wodę z zaskurza w puchlinie wywo- ZASKWARZYĆ cz. dok., Zaskwarzać niedok., skwarząc dzi. UrzeLd. 76. (zaskórną wodę). Łuski z zatwardziałego zaskórza strzelają. Zebr. Ów. 97 ; (durata cutis). — Słodkie oleje drzewa te z zaskórza lały. Pot. Arg. 57. z pod kory, (unter ber ffttnbe (leroor. ZASKÓRZYĆ, ‘ZASKURZYG cz. dok., przeskrobać, zawinić, zgrzeszyć, zasłużyć na skórę, zasłużyć w skórę; 3dd)ttgung «erbtenen, fehlen, fünbfgen, «erbrechen, fid) «ergehen. Prosiłem odpuszczenia, znałem żem zaskurzył Zebr. Ow. 184; peccasse falebar.

ZASKOWERAG, ZASKOWYCZYĆ cz. dok., odezwać się skowycząc, cf. zaskomlić; ent ©emtnfel erheben, mtnfelnb heulen. Będzie krzyk wielki po ziemi Egiptskiej, a u Izraelitów ani pies zaskowyczy. 1 Leop. Exod. 11. 7. (ani ruszy językiem swym. Bibl. Gd). Tu liszka upuszczonej żałując zdobyczy, Smutnym głosem zaskomli czyli zaskowyczy. Min. Ryl. 4, 97, cf. zawyć.

ZASKROBAĆ, f. zaskrobie-, zaskrobię cz. dok., Zaskroby-wać czestl. ; Vind. sapraskati, safherbati ; Floss. 3acKpecrb,

3acKpeóy ; zacząć skrobać, aż za co poskrobać, skrobaniem zakryć, zarównać, zagładzić; loófrajjcn, loófcha*

zadaję komu trudność,' kłopot, frasunek, przykrzę się ZASŁANIAĆ, ob. Zasłonić. ZASŁANIACZ, a, m., który komu, trapie kogo. Cn. Th. 4392. et 1362. Wiod. Wi-    zasiania, broni, obrońca; ber 33erbeder, 3?cbetfer, Se«

dzisz Pani, że los ten, co mi tak zaskwiera, Z twych    fcp|cr, 33ettheibtger; (Bosn. zakriiitegl, branitegl, /. za-

ręku Polixenç i z moich wydziera. Min. Byt. 4, 97. Ta-    krihteglięa, cf. zaskrzydlić). Trzoda bez wiernego zasła-

Zab. 45, 282.

kieź prawo gościnności ? możnaż tak komu zaskwierać?    niacza przeciw' drapieżnym wilkom nie jest bezpieczna.

Teat. 53 , 60.

ZASKWIERCZEĆ, ZASKWARCZEĆ cz. dok., z skwierkiem ZASŁANIE, ZASŁANYJ ob. Zasiać 4 et 2.

się odezwać , ©epraffel, ©irren, 3itfcb£ttt ergeben pr. et fig. ZASŁAW', ia, m., miasto w woj. Wolyńsk., które dawniej tr. Jeśli dotąd gospodarzem nie byl, nauczy-ć go żona    nosiło tytuł xiçstwa. Dyke. Geogr. 3, 209. »3iflUte einer

i niewola, gdy mu przyprze, a Świercze za piecem za-    ©tabt in Sol^ntett. Adj. ZASŁAWSK1, a, ie.

skwierczą. Glicz. Wych. 4 b, (cf. kot za uchem zawrza- ZASLĘ, ob. Zasłać, zasyłać, śnie, pies zawyje).    ZAŚLĘCZYĆ cz. dok., Zaślęczać niedok., ślęcząc zapuścić,

ZASŁABNĄĆ nijak, jedntl., Zasłabieć dok., na zdrowiu    zamęązyć; ftd) platfettb, fućt;eiib herumftieren, ftd) blinb fn*

nieco zapaść, "‘zaniemódz ; Boh. znéduziwëti, (cf. duży,    fyen. — Zaimk. Zaślęczyć się ; (Ross. aacabAOBaTb zaśledzić,

‘nieduży); fohmed) werben, unpafflid) fepn, erfranfen, (cf.    zapuścić się w śledztwo).

Boh. zaslepiti , zaślepowati ; Slov. zaslepugi; Vind. sa-flepiti; Croat, zaszlepiti, zaszleplyńjem ; Bosn. zasljepiti, osljepiti ; Bag. zasljepiti; Boss. 3acJi4innTb, 3acÆtn,iaïb; Eccl. 3ac;rfen.iHK); wzrok zatępić, stępić oczy; oerblenben, blenben, auf einige 3^t be§ ©eftchiâ berauben. Który niejako trochę małym a przysłonionym wzrokiem chce słońce widzieć, niejako w nie wejrzeć może ; ale kto wszystkim a bystrym wzrokiem śmiele na nie patrzeć usiłuje , zaślepionym być musi. Żarn. Post. 2 , 268. — §. Zaślepiam kogo, translalum usitatum est, sicut oślepiam proprium. Cn. Th. 4 393. fig. Ir. omamić, zmamić; oerblcn« ben, berttefen. Grzech nasz tak nam zaślepił oczy nasze. Rej. Post. S s 4. Człowiek jest grzechem zaślepiony, ib. k k k 4, Boh. zaslepenec ; Eccl. cahnoyMHbiH. O zaślepieni, co w bogactw chciwości Utopiliście swe wszystkie żądności. Past. Fid. 4 4 9. Alfons mściwym gniewem zaślepiany , Matkę swoję kuć każe w kajdany. Przyb. Luz. 78. Slov. Druhemu oci zaslepif, drugiemu oczy zaślepić, cf. oczy zamydlić , tumany puścić. ZASLEPNAĆ , ‘^ZA-SLNĄĆ , ZAL8NAĆ nijak jedntl., stać się zaślepionym, zaślepić się pr. et ßg. tr. ; geblenbet ober oerblcnbet werben, oerbleubet fet)n, erbliubctt, (cf. oślepnąć, oślnąć). Chociaż wzruk dobry masz i widzisz, aleś ciężej tym czasem niż na oczu ’’‘zaslnął, 'abowiem ci bóg świata tego oślepił zmysły, abyć nie świeciła światłość ewangelii. Salin. 444. Mało W zaślepłych oczach ich cudów się stało. Suszyć. Pieśń 4, c 3. Zalsnąć miłością. Pot. Syl. 4. Krom. 671. Zalsnąwszy gniewem , bieży ku potkaniu. Pot. Syl. 151. Teraz słysząć niezmierne obietnice znowu, Do końca z tak wielkiego zalsnęła obłowu. Pot. Arg. 354. — Za-śłepnienie , zaślepienie, zaiśnienie « ^ZAŚLEP, u, m., bte Serblenbltng ; Boh. zaslepenost. O niczym nie myślał w swej złości zaślepię. Przyb. Mill. 208. Zaślepienie, coeritas mentis, animi. Cn. Th. 4 393. ZAŚLEPIACZ, ZAŚLEPICIEL, a, m., który zaślepia, ber Slenber, 33er« blenber, (cf, omamiciel);

zachorować). Ale jeżeli Wac Pan Dobrodziej zasłabniesz? ZAŚLEPIĆ, /. zaślepi, zaślepię cz. dok., Zaślepiać niedok. ; Teat. 44. c, 333. Przez dosyć długi czasu przeciąg, nie wiem czyli więcej kiedy zasłabiał nad dwa razy, raz podobno na pedogrę był zapadł, a drugi raz na jakąś nieznajomą mi cudzoziemską ehoróbkę. Mon. 68, 81.

4. ZASŁAĆ, /. zaścielę, zaścielę cz. dok., Zaścielać niedok.;

Sorab. 4. zapofeże^u ; Boss. 3aeTjaTb, 3acTHJaTt ; ścieląc zająć', zakryć, zapełnić; bi$ tDofym betten, aufbetten, be« betten. Tuberona drzewiane łóżka, miasto materaców, kożuchem były zaścielane. Pilch. Sen. list. 3, 230. —

§. Transi. Na wierzchu kładł dębinę, którą rozmaitą mo-ściną, żerdziami i drzewem na kształt kraty zaścielał.

Warg. Cez. 81. zakrywał, pokrywał; bebeefett, bebritefen.—

Fig. Całą drogę trupami nieprzyjacielskiemi zasłał. Bndtk. zapełnił, bebecten, Ctnfuîïen. — Zasłanie; Boss. 3acjiaHie, sacriwna, berô Slufbetten. Zasłany, zaścielony (distng. zasłany, posłany gdzie); Ross. 3acT.ianHH, ailfgebettet.

2. ZASŁAĆ, f. zaśle , zaślę cz. dok., Zasyłać medok ; Boh. zaslati, zaslj ; Boss. 3ac;iaTb , 3acbi,iaTb , B03CjaTb , bo3- ,

CŁuaTb, cocjiaTb, com.iio, ccbuaio ; Eccl. 3acu.iaio , nc-ceMio ; daleko od siebie odesłać, wysłać, wyprawić, weit »on fid) tnegldpcfen. Cesarz August córkę i wnuczkę zelżone i zesromocone , precz od siebie zasłał. Kosz.

Lor. 78. Rzymianie złoczyńcę zasyłał) w'straceńce, broniąc granic od nieprzyjaciół. Biel. Stu. 38. Zasłać, wysłać na wygnanie, wygnać; tr.ê (Elenb fd)tden, ertliren, tn3 (Eril fcbttfen, oerbannen, beê SanbeS oerwetfen. Za oskarżeniem nieprawdziwem a potwarzą był zasłan , i do innej ziemi wygnan. Eras. Jęz. .7 8, Eccl. 3ac;iaHbiö, Subst.

. HCCeMHKb wygnaniec , ‘zasłaniec ; Boss. ccbuouHUH Owi-dyusz był zasłan od cesarza za morze Pontskie. Biel.

Bag za*ljepitegl, /. zasljepi-W rodź. źeń<k Z \ŚLEP1CIELKA, i.

Św. 38. Tenże Jan jest, który na *wysep Polmos był zasłan. 4 Leop. pr. Apoc. — §. Aliter: Zasyłać komu ukłon, oświadczać listownie lub ustnie przez drugą-osobę; feinen ©ruß oermelben, feine (Empfehlung machen, fdjriftücb ober burd) einen anbern. Listownie przeze mnie uniżoność swoją zasyła Wac Panu Dobrodziejowi. Teat.

34. c, 24. — Zasłanie, zasyłanie; Boss 3acu;iame, teghza.

fcbleimen, tote eine 0d)nccfe mit 6d)letm bebeefen.

ZAŚLINIĆ. f. zaśbni, zaślimę cz. dok., Zaśliniać niedok., śliną zapuścić, śliniąc zakryć, śliną zaplugawić ; mit ©pet«

3acbOKa, ccbuina; wygnanie, baS (Entbiethen, bte 3lu3* ZAŚLIMACZYĆ cz. dok śl mecząc zakryć, zaślinić ; oer« toeißung. — Adject. Zasłany, Ross. 3ac;iaHHuii, cocjiaHua,

CCblJOmiLIH.

ZASŁACAĆ, ob. Zasłocić. ZAŚLAMOWAĆ, ob. Zaszlamować.

ZASŁONECZNY-ZASŁONIĆ. 897

Z A ŚLIWIC - ZASŁONA.

wszystko co

zasłania jaką rzecz, lub zasłania od czego; bte Verbccîuug , Verhüllung, bie $erte, ber Vorhang u. f. to. ; Boh. zóclo-nn obumbratio, zśstćra, (cf. rozpościerać, 'zapościerać) ; Sorab. 1. zawćschk (cf. zawiesić), zakrćw , (cf. zakryć); Carn. saslôn, paravan, sagrinatu cf. zagarnąć, pred-part, (cf. parć); Vind. predvifilu, sagrinalu , predpert , predvifs , predvifik, sakrivalu , ( cf. zakryć); Croat, za-szlon, zàsztor , karpit, (saslon, sastor « żagiel) ; Rag. zâ-stor, pokrov ; Slav, zâslon ; Bosn. zastör, kopreniça (cf. koperta), opouna, (cf. opona); Ross. 3aciOHb , (3a-caoHKa, 3acaOHO‘iKa drzwiczki piecowe, anatom, valvula), 3acîaBKa (cf. zastawka), 3aßtca (cf. zawiasa), 3aHaBtcŁ, 3a«aBliCKa, 3aHaBico«tKa, naBOJOKa, (cf. powłoka); Eccl.

diel Bebetfen, fiegetfern, fiefafifiern ; Vind. saflinjati, saplu-tovinati ; Ross. 3acjHHHTb, saciiOHHTB, 3aMycJHTi>. Żwawo potężnie z zaślinieniem sie , nastawali na siebie. Mon. 70, 1 15.

ZAŚL1W1Ć cs. dok., śliwami zasadzić. X. Bielsk, mit SßfktU« men fiefeßett. — Transi. Śliwiąc zająć, odąć ; auflaufen machen, an)d)n)eUen malien, burd; ©rguß ber tnnern ©fifte. Inflatio , spuchlina, nadęcie, zaśliwienie. Mącz.

ZAŚLIZGNĄC cs, jedntl., Zaślizgać niedok , ślizgając zajść, fitś mounter firn glitfd/en, fiingletien. ZAŚL1ZNĄĆ nijak, jedntl., stać się nieco oślizłym , lub ślizkim s zajść ślizgo-ścią , ein wenig fcfilupfertg, glitfdjtg werben. ZAŚLIZŃIĆ cs. dok., Zaślizniać niedok, zająć ślizgością, fcfjlüpfertg glatt machen.

ZAŚLNĄC , Zalsnąć, ob. Zaślepnąć. ZAŚLNAĆ, ZAŚLN1Ć, ob. Zalsnąć , zalśnić, zalśknić. ZAŚLOCHAĆ , ob. Zaszlo-chać.

ZASŁOCIĆ cs. dok.. Zasłacać niedok., słotą zalać , mit 9te* genwetter üfierfdjütten, fiegießen, nfierfcfywemnteit. Chwile niepogodne śniegów wespół z deszczami zasłacających , ludzi nadrażały. Arom. 609. — Fig. tr. Król oczy *rze-wniwemi łzami zasłociwszy, bogu dziękował. Krom. 784; aculis lacrimas stillantibus, zalawszy oczy , fiegießen, fie* neßen.

ZASŁODZIĆ, (. zasłodzi, zasłodzę cs. dok., Zasładzać niedok., słodyczą zaprawić pr. et fig. tr., fuß ntadjen, »er« fußen. Złośliwi ludzie trucizny zasładzają. Boh. Dyab. 2, 513. Rozkoszy nie pomnażają najwyższego dobra; ale tylko okraszają i zasładzają. Pilch. Sen. list. 2, 113. — Transi. Zasłodzić sobie co, zasmakować sobie w czym ; ©efcfymad woran ftnben , e§ füß ftnben. Złożywszy Tataro-wie zdobycz , a onę zasłodziwszy sobie, znowu do Polski zabiegli. Krom. 767 ; eliciti ejus dulcedine. ZASŁO-DZ1EĆ, ZASŁODN1EĆ nijak, dok., stać się słodkiem , słodyczą zajść, przejść słodyczą; fuß werben, twn ©üßig-feit burdjbrungen werben. Obdulcesco, zastarzam się w słodkości , zasłodzieję. Mącz. — §. Zasłodnąć komu , przy-• paść mu do smaku ; einem wofil fdjnterten, Wohlgefallen. Zasłodniałeś mi bardzo ; milsza mi miłość twoja nad miłość żon. Budn. 2 Sam. 1, 26. (byłeś mi bardzo wdzięcznym. Bibl. Gd). Śpiewać będę Jehowie, zasło-dnie mu rzecz moja. Budn. Ps. 104, 54. (będzie mu wdzięczna mowa moja. Bibl. Gd.).

ZASŁONA, y, i, ZASŁONKA, i, i., zdrbn.,

Słownik Lindego wyd. t. Tom ¥1.

csHh (cf. sień, cf. cień), Haßtet, 3anpoßt (cf. zakryć) , 3anoHa, (cf. zapiąć). Uczynisz zasłonę z pawłoczonego jedwabiu. 1 Leop. Exod. 26, 31. (oponę. 3 Leop.)— Zasłonę zawiesisz na czterech słupach na haczykach , i wniesiesz za zasłonę skrzynią świadectwa. Bibl. Gd. Exod. 26, 51-33. Serte, Vorhang. Skoro przyszło do *akcyi, na teatrze zapony albo zasłony one znikały. Jag. Wyb. a 3 b. (kortyny, ob. Obicie). Zasłona we drzwiach dla wiatru, 'portyera. Cn. Th. 1593. ein üthüroorhang. Zasłona od ognia, od słońca . ob. Ciennik ; ein geiterf^trm, ein ©onnenfchirtn , ein Vorhang. Piękna jest światłość, ale kto się chce spokojnie wyspać, musi nieraz zasłoną okno zaćmić. Lub. Roz. 486. firanką, cf. okiennica; ftenfteroorhang , genfłerlabe. Las liściem jak zasłoną jaką Vzraza słońca. Zebr. Ow. 117. Z tumanu słońce jak w zasłonie. Jabł. Tel. 66. (jak za obłokami, chmurami zakryte). Zasłona kobieca twarzy, cf. kwef, podwika, Vind. shensku pokrivalu, tizhina , pazhalat, paniouzho-lan , pezha, (cf. piecza) ; eilt ©Bieter. Zasłona mniszek. Cn. Tli. 1593, {ob. Welon).— Zasłona obrazu, ołtarza, tablicy. Gn. Th. 1393. Obraz zasłonką na słupach drewnianych zawieszoną zakryty. Star. Dw. 7, ( cf. pokrowiec). — §. Fig. tr. Zasłona, przeszkoda oczom , widzeniu; Vorhang, ©colder, Veränderung, Vlenbung, fSer* filenbung. Miłością własną mając zaciągnione oczy, przypadek chyba nagły zerwać może tę zasłonę. Teat. 19. c, 112, (cf. bielmo , łuszczka » zaślepienie). Już spadła z rnoich oczu zasłona, już poznałem prawdę. Staś. Num. 2, 164. Wziąć komu zasłonę z oczu , Ross. chhtł 3t «tbiiX’L 3raa3t 3aßtcy, BbiBecTh Koro H3t 3a6jy*4eHiH. Pod zasłoną, pod pokrywką, zakrytym sposobem ; oerbertt, oerfilümt. Salomon chcąc pod zasłoną pisać głębokie rzeczy o bogu , uczynił w xiçgach swoich rozmowę pary ludzi w wielkiej miłości. Corn. Dw. 291. — §. Zasłona, 'zaszczyt, 'szczyt, obrona, protekeya ; SebctflUig, Vefdjüßung, ©cf)Uß , ©chirm. Jezdni husarze mają swoje zasłony na wyloty nieprzyjacielskie , tarcze. Gil. Post. 203. Pod zasłoną i obroną herbownej twojej tarczy. Tr. Dasz memu wstydowi zasłonę, jeśli mi przywrócisz ojca. Teat. 46. c, 86. (zabezpieczenie). — §. Militai'. Zasłona w fortyfi-kacyi, wał ciągnący się w linii prostej, którym łączy się narożnik z narożnikiem. Jak. Art. 5, 525 , Vind. predbranva , predobvarstvu , bie ßurtine, ber SDîitteltüaK. Zasłona w działobitni, drzwiczki drewnianie albo chró-stowe, któremi zasłania się strzelnica, dla utajenia się przed nieprzyjacielem. Jak. Art. 3, 525. bie Vlcnbung, Verbetfttng. — ZASŁONECZNY, a, e — ie adv., za słońcem będący, (miter ber ©ottne fieftnbltcfi, hinterfomtig. Najwyższe góry są w krajach podsłonecznych, i we śrzodku krajów zasłonecznych. Wyrw. Geogr. 12. Dwa kraje mierne albo zasłoneczne między tropikami i cyrkułami po-larnemi. ib. 70. Zasłonecznie, za słońcem; Eccl. bo-COJOHIj , TaKHMb OÓpaSOMB KatCB COJHUe X04HTB OTB BO-CTOKa Hasana^, cf. słonecznik).— 1. ZASŁONIĆ, f. zasłoni , zasłonię cz. dok, Zasłaniać niedok., zasłonę zawiesić, zasłoną zakryć; Boh. zacloniti, zaelśnćti , zastrjti,. zastjram ; Slov. zastjróm ; Carn. sagrinana, (cf. zagarnąć);

415

kiem darowizny. Chełm. Pr. 124. Zasłania się starością. Tr. (składa się). Zasłania swoje zbrodnią pijaństwem. Tr. (wymawia). — §. Zasłaniać, bronić, ‘szczycić, 'za-3acjaiiHBaTb, 3a- szczycać , zakładać od czego; befcfurmen, Bebećfett, feećfett, “ feefcfyatjen. Zasłonił mię od kija. Tr. Pańską twoją mię zasłaniasz obroną. Tr. Drzwiami się i ścianami, nie sądem i prawami zasłonił. Siem. Cyc. 456. Zasłonił się tarczą od razu. Tr. Co innego jest stan miejski przeciwko krzywdom i uciskom szlachty bronić i zasłaniać podług sprawiedliwości, a co innego niższych nad wyższych przekładać. Mon. 65, 268, (cf. zabezpieczyć, zapewnić. ) — Fortifie. Kasztel miasto od nieprzyjaciela zasłania i broni wszystek trakt do niego należący. Tr. bebeefen, beftreidjen.

\ind. sastreti, saobviti , sakrivati, saobvefiti, sapezhati , sapazhalatiti, opezhati, saobraniti ; Croat, zaszlänyam, zasztiram, zakrilyujem , zakriliti ; Bosn. zastriti, zakril’iti, braniti ; Ross. 3acÆOHHTb, 3BCJIOhrtl , crfeHHTb, 3acrfeHflTb (cf. zaścienie, zaścianki), 3aKyTaTŁ, SBKyTLiBaTb , 3aHaBicnTŁ , 3aHaßl)innßaTb ; Eccl. 3ac.iOHa-TH, 3aropo4HTb , 3aropaatHßaTb (zagrodzić), oceniith (cf. sień , cf. cień), cłm^skhtii, oKUMaib, 3aKpuBaib, »erbeefen, eine 3)ecfe oerjtefyen. Obraz zasłonką, na słupach drewnianych zawieszoną , zasłoniony. Star. Dw. 7. Aranei exigua vestibula praepandunt, zasłaniają siatkami , za-dziewają, roztaczają siatki. Cn. Th. 1592. Zasłonić twarz kwefem, siatką. Tr. zakwefić, t)erf#letent. Twarz florą zasłoniona. Teat. 18. c, 59. Wychodząc z nierzą-

dnego domu, zasłonił twarz według zwyczaju; bo ztam- 2. "ZASŁONIĆ cz. dok., słonośeią zaprawić, faljtg anntadjen. tąd wychodzący ludzie wstydzą się. Sk. Zyw. 241 b. za- ‘ZASŁONIĘĆ nijak, dok., słonośeią zajść, faljtfl tnerbett. krył, zatulił; er »erfüllte ©eftcfyt, büßte e$ ein. Anio- ‘ZAŚLUBIĆ cz. dok., Zaślubować niedok. ; Boh. zasljbiti, łowię zasłaniali się przed oblicznością boga w niebie. zaslibowati ; świątobliwie pod ‘ślubem i przysięgą przy-Lacli. Kaz. I, 214. (zakryli twarz, oczy). Zasłania się    rzec, obiecać, zapewnić; fetei'ltd) geloben, »erijetßeit, JU»

kapeluszem, i mówi odwrócony.... Teat. 4, 71. wsuwa    fagen, jttfdjrcorett, guftebern, oerftdjent. Gdy zaślubił, że

kapelusz w oczy, er rüdt bett $ut ttt bte Singen. — §. Za-    jeńców miał puścić wolno podług umowy, puścili go źy-

słonić słońce , zakryć. zawlec, zaciągnąć ;    bte ©omte    wo dla zachowania zdrowia swej braci. I Leop. 2 Mach.

oerbedett, Überjteljett. Słońce obłokiem zasłonię, i xiężyc    12, 25. (gdy obietnicę wielkiemi obowiązkami zatwier-

nie poda światła swego. 3 Leop. Ezech. 52, 7. (słońce    dził. Bibl. Gd.). Bóg pamięta na przymierze, które za-

obłokiem zawiodę. 1 Leop.\ zakryję niebiosa, i ciemne    ślubił Abrahamowi, i na przysięgę swoje, którą uczynił

uczynię gwiazdy ich, słońce obłokiem zasłonię, i xię-    Izaakowi. 1 Leop. Ps. 104,9. (które postanowił z Abraha-

życ nie da światła    swego. Bibl.    Gd. ib.). Chmurka    mera. Bibl. Gd.    Ps. 105, 9). Pan chociaż    cieleśnie

albo obłoczek mały,    i śrzód ‘biała    dnia słońce ludziom    szedł do    nieba,    zaślubił wiernym swoim, iż    tu 'zasię

zasłoni, iż go ujrzeć nie mogą. Żarn. Post. 200. Za- z niemi miał być aż do samego skończenia świata. Bej. s-ionić od słońca, gegen bte ©onne    bebeefen. Bania wy-    Ap. 1.    Zebrali    się niektórzy z żydów i zaślubili to pod

rosła nad Jonaszem ,    aby zasłaniała    głowę jego i zasta-    klątwą,    że nie    mieli jeść ani pić, aż Pawła    zabiją. 1

wiała go od gorąca. Bibl.    Gd. Jon. 4, 6.    (tak że    był    Leop. Act. 25, 12.    (zprzysięgli się.    3 Leop.    ; zawiązali

cień nad głową    jego, ażeby    go zasłaniała.    1 Leop.    ;    za-    się klątwą. Bibl. Gd., [te »erfdjnmren    ftd)). —    §. Zaślubić

cieniła, befcbdtten, überfebatten). Dyogenes prosi Alexan-    sobie żonę » zrękować , zaręczyć; ftd) mit einer ücrlobert,

dra; nie zasłaniaj mnie od słońca. Warg. Wal. 128.    oerfpred)en ; Boh. zasnaubiti , zasnubowati ; Vind. sao-

nie zastępuj mi    od słońca-,    ustępuj mi ze    słońca    »er*    blubitife, obetuvati    (cf. obiecać), oblubuvati    ( cf. oblu-

ca

becfe mir nid)t    bie ©onne,    trit mir ctuê ber ©on    .    —    bieniec), porozhiti ,    obsakoniti , fcf.    zakon);    Croat, za-

Theolog. Moc najwyższego boga zasłoni w    tobie taje-    govoritisze , zagovorjam , (cf. zmówić) ; Ross. crOBopmL

mnice swoje. Bej. Post. Z z 2. Cum Dativ o :    Anioł rzekł    HeBtcTy; Eccl. otfiientCTHTii, oyncim|nTii, yHeßtcniBaio,

Maryi: duch zstąpi w cię, a    moc boga    najwyższego za-    (cf.    niewiasta). Sama    sobie męża obiera , sama zaślu-

słoni tobie. Bial Post. 61 ;    (bie £>Ctttb    beö §)öd)ften mirb    bia,    bez wiedzy ojca ,    matki. leat. 50. b, 150. Zaślubi# übersatten. Sut I).). — Zasłaniać, przeszkadzać od    biony, Slav, zaruesen, ob. Zaręczony; Ross. crOBopen-

światła, przeszkadzać światłu, widzeniu, oczom, ‘zaci-    hum. Zaślubiona Eccl. yneBtemeHHas. Pan Łakomski

miąć, ćmić; int Si#te fte^en , ba3 Sid)t benehmen, nerbeefen,    gotów zaślubić sobie trąd, starość, kalectwo, i najgrub-

oerfinftern. Nie zasłaniaj mu    przy robocie. Tr. Zasło-    sze    przywary, byleby    przy tym wziął sto tysięcy. Mon.

nił mu ręką, aby podpisu nie czytał.    Tr. (zakrył ręką    68,    372. (z najgorszą    się ożenić babą). Zaślubienie, akt

zmo-

podpis). Ćhociaż    to jaśnie ludzie widzą, zasłoniwszy    zaślubienia, ZAŚLUBINY, ‘ZAŚLUBKI, zrękowiny,

przedsię 'psiną oczy, daj dwie na łęk. Rej. Zw. 58 b,    winy, zaręczyny; Boh. zasnaubenj ; Slov. zaslubem,

(ob. Psina). Rej. Post. P p 4. Prawda słowa bożego    prsténkowani (ob. Pierścień), oddawâni, oddâwki ( cf.

ciemnościami bywa zagaszona abo zasłoniona. Baz. Ust.    oddawać), prepigâni, ( cf. przepiąć); Vind. saobluba ,

224.    (zaćmiona).    Oko twoje ciemnością wielką zasło-    porozhilje ; Eccl. yHeßtmCHie, baś Verloben,    baê 5Serlö*

nione    będzie. Rej.    Post. X x 5. Rozkosz myśl zasłania,    br.iß , bte Verlobung. Rozumiem , że Wac Pan    potrzebu-

i w dziwne ją rzeczy przywodzi. Prot. Kont. D 2. (za-    jesz obrączki na swoje zaślubiny. Teat. 49. d, 25. O

ślepia , omamia ; blenben , tterblcttben). — Fig. Ir. Zasła-    zaślubinach , ślubach , kontraktach małżeńskich i t. d.

niać,    pretextować    , udawać, pozornie wystawiać, ubar-    Wyrw. Geogr. 586. O wymowie małżeńskich    zaślubków.

wiać,    exkuzować,    wymawiać; bebeefen, bftttdnteltt, »orge*    Erom. 768. Przytomny byłem ceremonii    zaślubienia

bett, entf#nlbigen. Kupno zapłacone zasłonił płaszczy-    doży Weneckiego, z morzem Adryatyckiem. Gaz. Nar. 1,

ZAŚLUBNY - ZASŁUŻYĆ.

tSJ

CO

-S3

p-

oc

os

186. ZAŚLUBNY, a, e, od zaślubienia czyli zaślubin, üBerlöbntß *, 33erlobung§ * . Śpiewa z młodoźeństwem hymn zaślubny. Staś. Num. 2, 110. Posłowie Polscy o siostrę ‘Ładysława Kazimierzowi w stan małżeński prosili, wszakże przecie postanowienia zaślubnego nic w ten czas nie czyniono. Krom. 588 ; pacta sponsalia.

‘ZASŁUCH, ZASŁUCHYWAĆ,

ob. Zasłychnąć, zasłyszeć.

ZASŁUGA, i, i. ; Boh. zśsluha ; 'Sorab., 1. zaszwużba ; Sorab. 2. faszlużba ; Vind. zaflushba, zaflushilu , saflush, perflusbba, saflushek, perdeuk, saflushilze, perdeuzhik ; Croat, zaszlùsba, zaszlusenye; Hung, szolgâlat; Boss. 3ac,iyra ; Eccl. sacxyæenoe ; postanowione myto służącemu za służbę, ber SMenfłlttyn, ber 8o(m, ©eljalt, bte ©age. Zasługi czeladzi, płaca najemnikom powinnaby być od zwierzchności ustanowiona. Kluk. Rośl. 3, 110. Czeladź za pewne zasługi i codzienne pożywienie służy. ib. 109. Ja utrzymuję interesa mego pana; za to biorę zasługi. Teat. 17, 83. (za to jestem płatny). Teraz za zwyczaj ledwie mogą służący otrzymać te zasługi, na które się zgodzili. Zab. 16, 10. Zasługa, zasługi, zasłużone, wysłużone, wysługa, należące się komu zasługi czyli myto, odsłużone, zarobione; ber »erbtente ©ienftlttyn, erbtente ©eljalt. Nic niemasz ordyna-ryjniejszego , jak widzieć panów, zatrzymujących przez długi czas zasługi swoim służącym. Zab. 16, 10. Musi być jeszcze u pana moje miesięczne, strawne , moje roczne , moje zasługi, moje suchedni , i to wszystko, co panowie sługom na postanowieniach pisać, a nie dawać zwykli. Teat. 32. bt 11. Mam u pana mego zasługi; to ci najmę ojcze stancyą. Teat. 30. b, 92. ( zaległość, zaległą peńsyą). Pan mój umyślnie na końcu roku kłóci się z ludźmi , aby ich od siebie bez zasług wypędzić. Teat. 7, 64. (bez zapłaty, bez wypłaty myta zasłużonego). — Zasługa żołnierza, żołd, 'lenung, płata ; ber @0lb, bte Sitynung. Żaden wojskowy potrącić sobie nie ma w zasługi pieniędzy podatkowych. Tr. Zasługi żołnierz bierze, ib. Zasługi żołnierzom płacić, ib. — g. Zasługa , *meryt, czym się kto dobrze zasłużył; baê ( erworbene ) ^erbtenft, etrcaś womit man ftty mobl »erbten* gentatyt bat; Rag. zasluxenje, dostojstvo, dostojanstvo , dostojnos, (cf. dostojeństwo , dostojność). Najpierwsza prawdziwej zasługi zasada jest wypełnienie tej rzeczy, do której wykonania najmniejszego nie mieliśmy obowiązku. Mon. 75, 657. Osobliwa to będzie przed panem bogiem zasługa. Tr. Zmniejsza swoje zasługę , kto chwali sam siebie. Chód. Gesn. 239. Nie wprzód niebo, ale wprzód idzie zasługa. Fredr. Ad. 2. Wielkiemi w' boju i pokoju jaśnieje zasługami. Tr, (cf. zaleta, czyn). Zasługi» ZASŁUŻ NOŚ Ć , ści, z., wartość przez zasługi, godność na zasługach wsparta ; bte SSerbtenfłlttyfett, ber SBerty ber 5Ser* bteilfte. Chwała lub nagana powinny czynić stopnie swoje według wymiaru zasług lub niezasłużności. Mon. 75, 654. ZASŁUŻNY, ob. Zasłużyć, zasłużony. ZASŁUŻYĆ, f. zasłuży, zasłużę cz. dok., Zasługiwać częstl. et contin , ‘Zasługować contin., zasługuje pr. ; Boh. zaslau-żiti, zasluhowati; Sorab. 1. zaszwużu -, Sorab. 2 zaszlu-ziseh ; Yind. zaflushiti , saflushit , perflushiti ; Croat, za-szlusüjem, zaszlusujem , zaszlusiti; Hung, meg-szolgślok, reâ-szolgâlok ; Rag. zaslûxiti, döstojati, (cf. dostać); Bosn. zaslusgiti ; Ross. 3acay»HTb, 3acaya(HBaTfc ; zasłużyć co , służbą lub zasługą sobie zjednać, zarobić , wyrobić ; btenenb, ober burd) ^Serbienfte erlangen, erwerben, erbtenen, oerbtenen jor. et fig. tr. Zasłużył sobie sto złotych. Bndtk., (cf. wysłużyć). Zasłużone, ego, n. Subst. • wysługa. Gn. Th. 1393. et 1334. Włod., ob. Zasługa, zasługi, ber »erbtente ober erbtente 8o(m. Samą powolnością zasłużyć łaskę pani może. Hul. Ow. 111. Usprawiedliwienie nasze przed bogiem, nietylko w sprawiedliwości Chrystusowej zasługującej należy, ale i w odrodzeniu , w którym przez zasługę Chrystusową zasługującą nam nietylko zbawienie , ale i moc zasługowa-nia jego , uczynki dobre dopełnieniem są usprawiedliwienia. Zygr. Gon. 118. — gf Zasłużyć co, zasłużyć na co , czynić się godnym czego przez zasługi, przez sprawowanie się in bonam et malam partem ; ettttaê »erbtenen, fi# beffen lüertl) machen. Co kto zasłużył, niech cierpi. Żegl. Ad. 41. Jeślibym ja komu czego pożyczył, a on-by w tym gardło zasłużył, tedy ja przedsię dóbr swych dla niego nie stracę. Szczerb. Sax. 393. stał się godnym kary śmierci, er t)at ba3 Sehen »erroirft, bte tobeêftrafe oerbient. — Zasłużony, 'zasłużny, zasługą zjednany; er* bient, oerbient. Niezasłużne odebrał honory. Dmoch. Szt. R. 72, ( obs. Ross. TapxaHi nagrodzony za zasługi). — §. Zasłużyć komu, w nagrodę zasług zjednać komu ; einem al$ Sityn, sur Selttynung bemirfen, Solin bringen, SSor« tyetl oerfdjaffen. Rzecz ta zasłużyła mu, aby wszystkie wieki w słusznej miały pamięci imię jego. Ustrz. Kruc. 3, 151. (zarobiła, wyjednała * wart jest dla niej). — §. Zasłużyć komu, odsłużyć, służbą lub zasługą odrobić; einem abbtenen, .burty ®ienen ober ©tenfte abja^len! Kiedyby człowiek wolny przyszedł za którego pana i siadł na ‘‘‘woli , a wysiedziawszy wolą, abo nie wysiedziawszy do końca , chciał precz iść, tedy pierwej ma służyć panu tyle , ile na ‘woli siedział, a nie robił. Stat. Lit. 504, (cf, powinien za wszystkie lata bez zapłaty wysiedziane, zapłacić. Czach. Tr. 2, 197 ). — Aliter: ‘Zasługować komu, zasługiwać się komu, zasługuję się komu » starać się zasługi mu czynić , jemanbem $teitfte su enueifeit futyen, ftty tym s» empfehlen trauten, ft ty tnftnutren. O jakożby to była wielka pociecha twoja a radość twoja , a jakobyś dziwnie zabiegał i zasługo-wał to xiąźęciu onemu. Rej. Post. Di, ( ob. zabiegać łaski, zachowywać się komu , zalecać się). Jakie zasługiwania dla najmniejszych urzędów a bardzo krótkich pożytków. Hrbsl. Nauk. A 2. (zabiegi, zachody, starania). Już trzy dni, jak się zasługuję, a żadnego wzajemności dowodu nie widzę. Mon. 68, 672, (cf. służyć damie, dwór jej czynić, zalecać się ; cf. umizgać się , zaloty stroić, cf. cholewy smalić). Zasłużyć się komu, zasługami zjednać sobie jego wdzięczność, przychylność, jtty um einen »erbtCUt matyen. Dobrodziejstwo ci ten świadczy , któremuś się nigdy nie zasłużył. Teat. 42. d, 5. (bez żadnych z twojej strony zasług). Pozwol Wac Pan, niech się pierwej pannie zasłuży. Teat. 25, 94. — §. Za-

sługiwać się na co , zasługami stać się godnym czego ; szeć, słuchem ominąć , etlDClé ötrtyören, Übertyörert , nictyt fid) einer @ad)e burd) Verbienfte raertty machen. Co za zonę beamten; zasłyszeć sie, przesłyszeć się, fałszywie usły-ma hrabia , nie umie sję zasługiwać ł na jej przyjaźń. szeć , fifty »erhören.

Teat. 11. c,    5. ZASŁUŻONY, 'ZASŁUZNY, zasługi ma-    ZASŁYNĄĆ med.    jedntl., zacząć    słynąć,    zosławić    się, an«

jacy, pełen    zasług; motyl    oerbtent, tyod) uerbient, ootl 5D?e*    fangen berntymt    ju rcerben, cf.    wsławić    się,    ob.    Słynąć,

riten, öoU Verbienfte, oerbinftootl; Boh. zaslużny ; Sorab. 1. <,ZASMĄCIĆ, ob. Zasmucić. ‘ZASMACZYĆ, ob. Zasmakować, zaszwubné; Virid. saflushliu, saflushen , saflushezhen, ZASMAGNĄĆ oz. jedntl., Zasmagać niedok., zaciąć smaga-perflushliu , perdeuzhen, uredin, deleshen; Hag. dosto- jąc , zacząć smagać; Oiuttyentytebe U. f. U), oerfe^eit , lö8« jan, (cf. dostojny) ; Hoss. 40ctohhui1 , bucoko40ctohhuS. fłanpen, ju firiupen anfangen.

Zasłużony sługa, żołnierz i t. d., za zasługi czego go- ZASMAKOWAĆ, 'ZASMACZYĆ med. dok., zasmakować co, dzień. Cn. Th. 1593. Ze wszech miar zasłużony Rze-    zasmakować w czym , upodobać sobie smak czego, zna-

czypospolitej , nie słusznie dekretem zdany. Warg. Wal.    leźć w czym upodobanie pr. et fig. tr. ; ©efc&matf moratt

164. Mąż ku państwu naszemu dobrze zasłużony. Gaz.    ftnbett , SBotylgefaUctt baran tyaben. W czym raz zmysł

Nar. 107. nm nnfern ©taat motyloerbient. Nie już zasłu-    ludzki ma upodobanie, Oczy się wpatrzą, i język *za-

żeńsi, ale mocniejsi do urzędów pierwsi byli. Pilch.    smaczy. Coż kiedy serce da swą kreskę na nię? Pot.

Sali. 15.    Syl. 401. Porównanie zmyślnego zasmakowania z we-

ZASŁYCHNĄć med. jedntl. ZASŁYSZEĆ dok., Zasłuchiwać    wnętrznym umysłu uczuciem. Mon. 72, 540. Serca na

czestl. et contin.; Boh. zaslechnauti ; Sorab. 1. zaszły-    łonie wolności wypielęgnowane, przyuczyć do zasmako-

schacż, zaszwusehu; Carn. sashüshati, sashlishem ; Vind.    wania niewoli, byłoby rzeczą miłą. Wej. Marm. 1, 50*

saflishati, sazhuti (cf. zaczuć), sastopiti (cf. zastąpić),    — Neutr. Zasmakować komu, przypaść mu do smaku,

doflifhati, ( cf. dosłyszeć); ( Vind. sal'lifhliu , sazhutliu »    do gustu; einem motylfctymccfen, motylgcfallen. Zasmakowało

wyraźny); Croat, zachujem ; Hoss. 3acayrinaTb , sacayum-    co komu. Cn. Th. 1393. 'Korzyść nieprzyjacielowi za-

Baio , HacaywaTbca, Hac.iyuiHBaiocb (cf. nasłuchać się),    smakowała, gotowości nie widzi, o przewodnika mu nie

3?qyaTb; słuchem zaciągnąć wiadomości, z słyszenia    trudno. Falib. X. — *§. Active: Zasmakować komu co,

dowiedzieć się, z daleka usłyszeć, powziąć ustną wia-    zacukrować komu co, smak mu wpoić, smacznym mu

domość, wieść; non einta$ reben tyoren, mihtblictye Sîacty'    co uczynić, wzbudzić apetyt pr. et fig. tr. ; einem moratt

rictyt bcfomtnen, erfatyren, tyoren, oernebmen. Co mniemasz,    ©efdjmarf bepbringen, itynt rooju 2lpctit mactyen. Sama tej

w jakiej bojaźni oni byli , gdy już czuli    i zasłychnęli ,    ziemi naszej natura    mogła    nieprzyjacielowi niezbyte gnia-

że się wilk do owczarni spieszył.    Żarn.    Post. 5, 553.    zdo zasmakować. Archel.    ded. Orest najpierwszy śmierć

Zusłychnąłem o tym. Hrbst. Art. 118. Już byli zasły-    Pirra Grekom zasmakował, On ich w kościoł wprowa-

chnęli, że tam mieli jeść. 1 Leop. Genes. 45, 25. (już    dził, on ich informował. Morsz. 355.

o tym byli    zasłychnęli.    5 Leop.; słyszeli iż tam mieli    ZASMALAĆ, ob.    Zasmolić.

jeść. Bibl. Cd). Symon    zasłychnął, że chcieli tę twier-    ZASMARKAĆ cz.    dok., smarkiem zaplugawić,    benzen; Hoss.

dzę wydać Demetryuszowi. 1 Leop. 1 Mach. 12, 34. 3acMopKaTb, 3acMapKHBaTb.

(usłyszał , że mieli on zamek poddać. Bibl. Gd.). Myśmy ZASMAKOWAĆ, /'. zasmaruje, zasmaruje cz. dok., Zasmaro-zasłychnęli, iż żydowie nie przyzwolili ojcu memu , żeby    wywać czestl., smarując zwalać, zakryć, zapełnić, zatkać;

się mieli wdać w obrzędy Greckie. 1 Leop. 2 Mach. 11,    t)oll fetymtereit, oerfctymteren ; (Vind. samasati, obmasati,

23. (myśmy słyszeli, że żydzi.... Bibl. Gd ). Naród    premasati, cf. zamazać). -Nakryjesz garnek nakrywa, a

któregom nie znał, ten mi służył;    co uchem zasłychnął,    szpary od nakrywy    gliną    dobrą zasmarujesz i zwolna za-

usłuchał mię. 1 Leop. Ps. 17, 45.    (skoro    usłyszeli, byli    suszysz. Torz. Skł.    191.    Nie raz człowiek ciekawy, śle—

mi posłuszni. Bibl. Gd. Ps. 18, 45j. Moskwa o naszych dzący pszczół prace, Zamiast chat prostych śklane im prawach    zasłychriąwszy, z nami spólnie wolności zaży-    stawiał pałace, Lecz oszukany nic nie widział, bo nim

wać nie    chcieli. Star. Ref. 25. Turcy o tym trochę za-, swoim budowlom fundamenta dały, Woskiem gmach    ów

słychneli, iż wielkie wojsko ku ratowaniu ich ciągnie.    zwodniczy wprzód zasmarowały. Jom. Hol. 69. ( za-

Baz. Śk. 156, fte befanteit 26inb baoon. Zasłychnął, iż    gważdżaly).

miał do    Cypru przypłynąć. Birk, Dom. 36. W tym szmer ZAS.MAŻYĆ cz. dok., zacząć smażyć, smażąc zaprawić;    an«

i zgiełk    ludzi następujących zasłuchiwają. Krom. 335.    fangen ju pragelu, cinprdgelit, einfdjmoren.

Już ja trochę o tym sekrecie słyszała. Teat. 37, 222.— ‘ZASMĘCIĆ, ob. Zasmucić. ZAŚMELCOWAĆ, oh. Za-Zasłychnienie , Zasłyszenie * ‘ZASŁUCH, u, m., 'powzięcie szmelcować.

se, zasmćgi se ; Ross. 3acMtaTbca ; zacząć się śmiać , uśmiechnąć się; }U lactyen aufaugen , lâdteln. Zaśmiawszy się rzekł: ach moja żono , dobrześ tego strzegła , abyś tajemnicę zachowała. Eraz. Jęz. J 7, (Sorab. 1. zafmeju, zasmejem risum excito , ob. Zaśmieszyć; Vind. safmiho-vat, saimehuvati, safmehuvat; Boss. 3acntflTb * wyśrniaó

wiadomości słuchem, i to co sie usłyszało; ba$ $0ren , ZAŚMIAĆ się, f. zaśmieje się zaimlf. dok.; Boh. zasmati Scrncbmcn bnrctyg ©ctyör, paś ©ctyortc, Vernommene. Adam z zimnej Trętwości przez ślochu zasłuchy Wydobył się, i zebrał rozsypane duchy. Przyb. Milt. 556, — §. Za-słuehiwać kogo, słuchać kogo, dawać mu ucha; einem ©etyor geben, ibn antyoren. Czegóż po królach trzeba się spodziewać, Gdy nikczemnych pochlebców lubią zasłu-clnwać. Przyb. Luz. 296. — §. Zasłyszeć co , przesły- kogo).

‘ZAŚMIARDAG,    * ZAŚMIARDNĄĆ, ob. Zaśmierdzić, za-

śmierdnąć.

ZAŚMIECIĆ cz. dok., śmieciami zapełnić, zamierzwić, nut Sletyrig oerunretntgen. Zaśmiecone miejsca i kąty wychę-daźać. Haur. Ek. 11.

‘ZAŚMIEDZIĆ , ob. Zaśniedzić.

ZASMIELIĆ cz. dok., Zaśmielać niedok., śmiałości dodać zachęcając , pobudzając; woju anmuntern, breuft machen.

*/

dzisz, gdy mięso z ciepła się zasmrodzi, Leżąc chwilę, jak się w nim robactwo zarodzi ? Zebr. Ow. 386. Za-smrodzenie , *ZASMRÓD , u , m , wydawanie smrodu , napełnienie smrodem ; baS ©tönfern, ©eftönfere. Ścierwów stosy leżą i szkodzą zasmrodami zalatując wszędy. Zebr. Ow. 178; afflalu, smrodliwemi wyziewami. — *g. Zasmrodzić, zafajdać, zasrać; yoff fd)iej5en, öoll machen, (mit £otb). Sra a sra , a już zasmrodził pełniuchny urynał. Pot. Jow. 2 , 46

smutku nabawić, smutkiem na-

Rzekł wilk do baraniego syna: i ktoź to zaśmielił Wa~ ści, ze się tak ważysz mącić mój napitek? Zab. 13, ZASMUCIĆ, ^ZASMECIĆ, *ZASMACIĆ cz. dok., Zasmucać, 273. Trąb.    *ZASMURZAĆ niedok.,

ZAŚMIERDZIEĆ cz. dok, Zaśmierdzać, *Zaśmiardać niedok,    pełnić; Boh. zasmuśiti , zarmautiti , zarmucowati ; Vind.

śmierdzącym uczynić, ftinftcj ntac&Ctt, (cf. zasmrodzić).    obshaliti koga, (cf. obżałować) ; Croat, ozlovolujem ; Rag.

Zaśmierdzić się, ZAŚMIERDZIEĆ 7iijak. dok., Zaśmier-    smûtiti, smûchjati , smêtati , smesti, zamêsti, srnuchi-

dnąć, Zaśmiardnąć jedntl., Zaśmiardać się contin. , stać    vati; Ross. nonenaaiiTb , onenaMTb, onenajHBaib, O3.io-

się śmierdzącym, zacząć śmierdzieć; fłtnftg merben, JU    6nrb, (moÓJiaTb ; Eccl. óepeacy. Zasmucający, smętliwy.

ftiitfen anfangctt; Boh. zasmradnauti, zapachati , ( cf. za-    Cn. Th. 1393. Słowa przemówić nie chciała, Czerń stra-

pachnąć); Scrab. {. faszmerdżicż, faszmerdźuyu szo.    sznie ojca zasmęcała. Jabl. Ez 207. Nie ’“zasmączaj (nie

Woda długo stojąc zaśmierdzi się. Petr. Ek. 110. Woda    zasmucaj) ani‘ciąż brata twego. 1 Leop. Levit. 26. Sława

zaśmiardła. Nar. Hst. 5, 55. Już się powietrze, ziemia    twoja zasmąci go. 1 Leop. Dan. 11, 44. (zasmuci go.

tobą zaśmierdziała, od twego wszeteczeństwa. Papr. Koi.    3 Leop.: przestraszy go. Bibl. Gd.). Zasmucić się, stać

Fib. (ziemia zaraziła się , skaziła się). Tematerye, z któ-    się smutnym, powziąć smutek; (id) betrüben , betrübt ruer*

remi wody bywają pomieszane, tak dalekie są od zagniło-    ben ; Boh. zasmuśiti se ; Rag. uzmurcitise ; Ross. 3aiiHTb,

ści i zaśmierdzenia , jak niebo od ziemi. Syxt. Szkł. 145.    3aHHBaTb , 3ayiiWTb, 3aropeBaTb , noropeoaTb, 3anena-

ZAŚMIERZYĆ cz. dok., zaspokoić śmierząc, beruhigen, be*    jmrbca, 3aKpynHiiiiTbCH, 3arpycniTb, norpycTHTb , pa3-

fąnftfgen ; Ross. 3aampaTb , aaumpaib.    rpycnubca, npiiTyMaHiirbca. Zasmąciło się w' gniewie

ZAŚMIESZYĆ cz. dok., do śmiechu pobudzić, śmiesząc za-    oko moje. 1 Leop. Ps. 30, 10. (zasmuciło się. 3 Leop. ;

bawić, krotochwilić; $um 8ad)en bringen, Sachen erregen,$ur$*    wywiedła od żałości twarz moja.    Bibl. Gd.). Niewiasta

weil treiben ; (Sorab. 1. zafmeju, zafmejem, cf. zaśmiać się).    złością odmienia oblicze swoje, a zasmurza twarz swoje,

Zaśmieszyć , cachinnos movere. Mącz. Umieć ‘krotofilić,    jako niedźwiedzica. Bibl. Gd. Syr. 26, 21, (cf. zachrnu-

zaśmieszyć. Kosz. Lor. 182. Człowiek uczony obejść się    rzyć). Zbawicielu, przez to żałosne zasmecenie twoje ....

może bez tych błaznów, którzyby mu wszetecznemi kun-    W. Post. W. 263. ‘zamutek , ‘smętek, smutek ; Setni*

sztami swemi zaśmieszyć umieli. Kosz. Lor. 13 b.    biltß, îraurigfeit; Boh. zasmuśdost. ZASMUCICIEL, a, m.,

ZASMOKTAĆ, f. zasmokcze cz. dok., zacząć smoktać, mit    zasmucający kogo, ber Sctrüber ; Rag. smutitegl, smêtalaz,

ber 3unge $U flrtt(d)en nnfangen. Zasmoktać co , zachlipnąć    smutilaz, smuutnik , smeetnik ; (Croat, zmutnik conturbator ;

co; oernutfdjen, flatfcbenb t>erfd)lucfeit.    Ross. CMyTHHicB kłótnik , kłóciciel).' Perlurbator , zatru-

ZASM0L1C , f. zasmoli, zasmolę cz. dok., Zasmalać niedok.,    dnicie! , zamieszacz, zasmuciciel.    Marz, (cf. mąciciel).—

smołą zalepić , smołą zalać; Boh. zasmoliti, zasmolowali ;    VU rodź. zeńsk. ZASMUCICIELKA,    i, bic Setrüberinn ; Rag.

(cf. zaspać, zasypiać); zacząć usypiać, z wolna usnąć, od snu być napadniętym, snem morzonym, zadrzymać; etnfcblnfen, einfc^lnmmern ; Boh. zasnauti ; Slov. usnauti. za-spati ; Sorab. 1. wufnu , wufnem (cf. w-yśnić) , zaspu szo; Vind. saspati, saspat, nctersaspati, obspati, vspati; Croat, zazpati, zazpi, zazpavam , zaszpiivam ; Dal. za-szpati , zaszpinam ; Ilung. szunnyadozok ; Bosn. zasnuti, zaspatti , zakgljatti , zadrimati, (zadrzymać); Boss. 3a-CHyTb , cocHyTb , 3acunaTb. Zasypiam, zasnąć, usypiam. Cn. Th. 1396. Bogdaj to zasnąć , byle sen był smaczny, Mniejsze na miękkim łożu, czy na ławie, Bogdaj to zasnąć, chociaż sen dziwaczny, Słodsze te baje, niż troski na jawie. Kras. Anfym. 29. Przy snu pomocy , żebrak nędzy zapomina , Trosków nie zna zaśnienia słodkiego godzina. Zab. 11, 184. Sny miewam w twardym różne zasypianiu. Zab. 14, 111. Zaśnij, przyśni-ć się co wesołego. Cn. Ad. 945. Snadź jeszcze i tu w tyra żywocie

ZAŚMIARDAĆ-ZASMRODZIĆ.

ZASMRÓD-ZASNAĆ.

901

Vind. safmolit, sakapat, (cf. zakapać); Croat, zaszmoly- smulitegliza ; Croat, zmûtnicza; Ross. CMymnua ujem; Dal. zapaklivam , (cf. zapakować); Bosn. zapakliti ; ZASNĄĆ, f. zaśnie, zasnę med. jedntl., Zasypiać niedok., ïioss. 3acMo,inTb, 3acM0JniBarb, »erpidjen, mit *)3ecl) ober ïbeer Mtfdjmteren. Impieo, zasmalam, smołą pomazuję. Mącz. Za-smalam, oppico. Cn. Th. 1395. Wziąwszy koszyczek z sito -wda, okleiła go i zasmoliła z wierzchu. 1 Leop. Exod.%,0. obmazała go klejem a smołą. 3 Leop. Bibl. Gd.). W trun-nach dobrze zasmolonych węże znajdowano. Olw.Ow. 623.

Ze mną pić będziesz wino bardzo tanie, którem zasmolił sam tak rok we dzbanie. Petr. Hor. D 2 b. — §. Zawalać, zbrukać, zabrudzić mocno, bądź smołą, bądź czem in-nem; febr befômu&en, redjt nnfdjmutjen.

ZASMRODZIĆ cz. dok., Zasmradzać niedok., smrodem napełnić; Boh. zasmraditi ; Croat, zaszmragyujem , mit ©e* ftanf erfüllen , OOU ftdnfern. Czarny duch, który z ust piekielnych wychodził, Pozarażane ciało plugastwem za-smrodził. Otw. Ow. 104. — Zasmrodzić co , zaśmierdzić co, uczynić śmierdzącym, (Hnfig lltadjen. Zasmrodzić się, laśraiardnąć, zaśmierdzić się, (tinftg merbcn. Czy nie wi

trudniej twardo ‘zasnęłego człowieka obudzić, niźli by/o    fdjnitljjt tuerben, fcbmufjtg werben. S quali dus , zabiedzony,

panu śmiercią umarłego. Rej. Post. p p 1. — Fig. I Ho-    ‘pośmiedziały, zaplugawiony. Mącz. Zmiennym fortuny lo-

mer, jak powiadają, czasem zasypia. Karp. 2, 24.    sem w lustrze swym zaśniadłe domy. Nar. Dz. 1 , 35.

(drzymie, interdum bonus dormilat Homerus). — §. Za- zapłowiałe, spłowiałe, wyblakowane; oerfdjoffen , allège* snąć w panu, zasnąć w bogu * zasnąć, usnąć * umrzeć; bleicht. Zaśmiedziały, cbsoletus. Cn, Th. 1393. zadawniony, in bem Herrn, (tu ©ottj entfdjtofm, entfdjlummern, einfchla* zastarzały, oeraltet.

feil, öerfdjeiben. Nie umarł śmiercią wieczną, ale zasnął ZAŚNIEŻYĆ cz. dok., śniegem zakryć, zapełnić, oerfchnelen ; w panu swoim do czasu. Rej. Post. x x 1. Ociec juz stary,    Boh. zasnéziti ; Vind. safneshiti, salnegati, safneguvati,

a do tego słabowity, nie za długo zapewne zechce zasnąć    fe fnegam sapasti.

MlłBaTb ; zacząć snować, zaprząść , zaciągnąć nić, osnowę ; ben ftaben auèfpinnen , anjettelrt pr. et fig. Wdziękami twarzy a serca przymioty Zasnułaś dla mnie wiek złoty. Kniaź. Poez. 1, 236. — Transi. Ilekroć zasnują ci się łzy w oczach, zwróć je na Cezara. Ossol. Sen. 44. suboriuntur, ilekroć ci się zakręcą, rzucać będą , fo oft btr bie $hrćtoen to toe Slugeit treten. — §. Zasnuć przędzę , snując spotrzebować, sprząść ; auffptnuen , auf* brauchen.

w bogu. Teat. 16, 24. Śmierci człowieka sprawiedliwego ZASNUĆ cz. dok., Zasnować niedok.-, Ross. 3aMbaTb , 3a-pismo nie zowie śmiercią, *jedno zaśnieniem. Rej. Post.

B b b 1. Ciała zaśniącyeh a umarłych chrześcian są w opiece miłego boga. Gil. Post. 2l2. Wiele ciał za-snęłych wyszło z grobów. Budn. Math. 27, 52. (wiele ciał świętych, którzy byli zasnęli, powstało. Bibl. Gd.).

Chrystus zmartwychwstał, pierwiastkiem ludzi zasnęłych ; jako bowiem przez człowieka śmierć , tak i przez człowieka powstanie umarłych. Kucz. Kat. 124. Z tego najświętszego grobu , złożywszy z siebie ludzką śmiertelność, jako pierwiastek zaśnionych raczyłeś powstać. ZASÓB, u, m. ; Boh. zasoba ; zapas czego, bet* 2/orrath. Groch. W. 226. Roku 48 Euzebiusz kładzie ZAŚEN abo    Ocembrowanie zdroju solnego niech będzie jak najgłeb-

zaśniecie, abo jak my zowiemy wniebowzięcie najświęt-    sze, aby zawsze mógł być jak największy zasób zebranej

szej matki. Sk. Dz. 33, (cf. wniebowstąpienie).— §. Ryba    wody. Kluk. Kop. 1, 162. Burnet czyni ziemię dętą,

zasnęła. Tr. posnęła, usnęła ^ zdrętwiała ; ber $ifd) Ift    i w tej dętości zachowuje dla zasobu wiele wody. Kluk.

ftbgeftorben, abgeftanbeit.    Kop. i, 25; dla zasobu od przypadków, ib. 74. Przy

ZAŚN1AD, ZAŚNIAT, ZEŚNIAD, u, m., zaśniad, miedo-    każdym ogrodzie powinien być zasób młodych drzewek,

noszony płód. Cn. Th. 1393. niedoszły płód, pomiotek,    aby były na dorędziu, gdy się starsze zepsują. Kluk.

niedochodek, niedoniosek, porzutek ; (Slov. csedo embryo),    Rośl. 1, 93, (cf, szczepnik, szkoła, szczepnica, płon-

etne oerborbene Srucljt tm SDîutterlerbe, ettt iDînttergenmchè,    nik). — Zasoby wielkiego wojska. Gaz.Warsz. 9 R ; les

SDîoitbffllb. Narosły i zaśniady w żywotach niewiast wyra-    depots. 'ZASOB1Ć się zaimk. dok. ; Boh. zasobiti se ; za-

stające, roztworem macicznym dobywane być powinny.    opatrzyć się w co, ftcf) lUOtlltt öerfeljen. ZASOBNIK, a,

Perz. Cyr. 2, 265. Zaśniat inni zaparzyskiem zowią Syr.    m., zatylnik,    którego kto ma za sobą, beit Hintermann.

212 z ib. 529. et 83. et 230. Zaśniat i zaparzysko. Syr. Rej.,    Dyabeł pędem    sunął za kulbakę, i zaszyję obłapił szła—

(cf. zaparstek), Albo stawszy się niewieścim ześniadern ,    chcica ; spytał się tenże swego zasobnika, coby on był

Byłbym robactwu paszą i obiadem. Chrośc. Job. 17.    za jeden? Ossol. Str. 9. W rodź. ieńsk. ZASOBNICA, y,

ZAŚNIADAĆ cz. dok., śniadając zajeść, aujfriihftücfen, »er* — § 2) Zasobnica , zadnica , zadek, pośladek, ber Hto* früfyftücfen. Bndtk.    tere.    Dopuści na cię pan    wrzody na zasobnicy. Badz.

ZAŚN1ADNĄĆ, ob. Zaśniedzieć.    ZAŚNIĘĆ,    ob.    Zasinieć.    Peut.    28, 27. (zarazi cie    wrzodem a niemocą    zadnicy.

co kto ma za

'ZAŚN1AŁOŚĆ, ob. Zasiniałoś.    Bibl.    Gd.). ZASOBNY, a,    e — ie adv.,

ZAŚN1EC1Ć cz. dok., Zaśniecać    niedok.,    śniecią    zarazić,    sobą    w tyle * zatylny, zadni; (linier, öürt Rillten,    rücflingè.

mit bem Svornbranbe anflccfeit. — Zaśniecić się tr., utrą-    Czterdzieści i    pięć ran przedsobnych w piersiach od-

cić płodność, stać się niepłodnym, jałowym, unfruchtbar    niósł, zasobnych żadnych nie miał. Warg. Wal. 83. —

werben. Kokosz zaśnieciwszy się od tłustości, przestała    $. Zasobny, zasobowy, zapasowy; $orrath$*, oorräthlg;

więcej nieść. Ezop. 55, Od skórek z jagód winnych za-    (Sorab. 1. zaszobnè, staynë ustawicznie). Dobrze gdy

śniecają się kokosze. Cresc. 582. Od bobu kokosze nieść    będzie druga zasobna rękojeść, Kluk. Kop. 1, 73.

głową.

ZAśNIEDZlĆ, ‘ZAŚMIEDZIć cz. dok., śniedzią czyli rdzą zielonawą powlec, mit grünem 5îoft anlaufen laffen. Za-śniedzić się, ‘Zaśmiedzić się, ZAŚNIEDZIEĆ, *ZAŚMIE-DZIEĆ nijak, dok., Zaśniadnąć jedntl., śniedzią zajść, grün ber often pr. et fig. tr. Kiedy sama wewnątrz armata zardzewieje , zaśniedzieje.... Chmiel, i, 259. Pieniądze w mieszku tym od najmniejszego do największego zaśniedzieją. Syxt. Szkł. 211. — Transi. Zabrudzić, be*

jaja przestawają i zaśniecają się, gdy go często jedzą. ZASOCZYĆ cz. dok., sokiem zapuścić, zaprawić, skazić; ib. 171. — Fig. Świeżej' wiarki człowiek z zaśnieconą mit ©aft aumadjeit, anfüllen, oerberben. główką. Klon. Wor. 47. z skażoną, zepsują, jałową ZASOLIĆ, /'. zasoli, zasolę cz. dok., Zasalać niedok. ; Boh.

zasolili; Ross. 3acoaiiTb ; solą zaprawić, solą zasypać; befallen, mit ©alj beftreuen, mit ©alj anmachen, faljen. Pypeć drobiu w końcu języka zdejmować, i zaraz to miejsce zasolić. Haur. Ek. 134. — Fig. Zasala płaczem niesłone rosoły. Mon. 71, 75, (cf. fig. przypierzyć , cf. goryczą przyprawić , zatrzeć). — Transi. Żenić się z tak ubogą, coż teraz za wniosek? Bo jeżeli nadzieja licznych kiedyś wiosek, Tym czasem i głód dojmie, i bieda zasoli. Zabi. Zab. 15, (ob. Dokuczyć, doskwierać, cf. pie—

ZASPAKAJAĆ - ZASROMAĆ. 903

ZASOLONKA - ZASPAŁOŚ Ć.

ści , z., senliwość, nałóg sypiania, drzymliwość ; Vind. spaniopianost ; Croat, zaszpanoszt, Me 3Serfć^Iafenh>ett, ^räu* merigfett, 0d)lâfrigfett. Boże obudźże zaspałość nasze ! Sk. Kaz. 512.

przyć). ZASOLONKA, i, z., mięso solone, pekielfleisz, gefaljeneê ftletfd), ^ofelfletfd) ; (£)bb. ©elcfyfïeifdj). Taki chory wystrzegać sie ma grubvch pokarmów, wędzonek, zaso-lonek. //aur. Sk. 387.

ZASOWlC, zasępić, ftnfter ernten machen me eine (gule, ob. ZASPAKAJAĆ, ob. Zaspokoić.

ZAŚPIEWAĆ, f. zaśpiewa, zaśpiewam cz. dok., zacząć śpiewać, odezwać się śpiewaniem; loêftttgen, ju fingen anlje« ben, anftintmen (cf. 'zacząć, 'zaczynka), etn$ fingen; Sorab. 1. fafpiewacż ; Sorab. 2. fafpiwasch; Vind. sa-peti, sapojem, (cf. zapiać); Rag. zapojatti, zapjêvati, zapopjêvati ; Bosn. kliknuti, pocet pjeuati ; Ross. 3airfeTB, 3antBaTb, nantTŁ , HantBan. pr. et fig. tr. Umarłym zaśpiewawszy przy ich zimnym grobie , Zaśpiewam i wam żywym, zaśpiewam i sobie. Groch. W. 402, cf. wyśpiewać; Floss. saniBii. — Transi. Spróbuj Wac Panna, pójdź tylko za niego ; zobaczysz potym , co on jej zaśpiewa. Teat. 25, 27. (jak jej imponować będzie). —

§. Zaśpiewać się, zapuścić w śpiewanie, ftd) tltö ©tngett vertiefen. Ani postrzegłem, takem się zaśpiewał. Kniaź. Poez. 3, 193. ZASP1ÊWACZ, a, w., który zaśpiewywa, . ber Slnfttmmer, ^orftnger; Sorab. 1, zafpewar, pźedfpe-war, f. pżedfpewarnjczża ; Rag. zapievalaz ; Ross. 3ani-

Osowieć, osowiały.

ZASÓWKA , ob. Zasuwka. ZASPA, ob. Zasęp.

ZASPAĆ, f. zaśpi, zaspie med. dok., Zasypiać niedok. et contin., (cf. zasnąć, zasypiać); spaniem omieszkać, opuścić, zaniedbać, pominąć, t>erfd)lafnt ; Sorab. 1. zafpiu, zafpim ; (Slov. zaspati zasnąć); Vind. saspati, saspievati, salesati (cf. zależeć), (zaspat * zasnąć; Croat, zaszpâvam ;

Dal. zaszpîvam, zaszpati; Bosn. zaspatti, zadrimati); Rag. zaspatti, zaspaavam ; Ross. 3acnaTb, upostBaTb (ob.

Przeziewnąć), npOMiirnyTb. Czemuś nie rychło przyszedł?

Zaspałem! Cn.Th. 1596.— Zasypiam czego, przesypiam sprawę, *prze niedbalstwo utracam. Cn. Th. 1396. et 859, ob. Omieszkać, opuścić, zaniedbać; t>erfd)lafen, nerfmtmen, oerna^läßtgen, wrbeęgeben laffen, (ungenujjt).

Nie zaśpi on tego. Cn. Th. 729. Będę się starał, abym naszego uszczęśliwienia nie zaspał. Teat. 8. b , 96. Nie zasypiaj okazyi, którą ci może niebo z umysłu zsyła.

Teat. 48, 85. Kwapił się do Rzymu, by nie zaspał    BaabiUHKi.

swego. Paszk. Dz. 4L Xiąźę Wilhelm od Jadwigi, aby ZASP1LIĆ, ZASPILOWAĆ, ob. Spilić.

swych rzeczy nie zasypiał, przestrzeżony, do Krakowa ZASPOKOIĆ cz. dok., Zaspokajać niedok., spokojnym uczy-przyjechał. Krom. 408; ne ipse sibi deesset. Nie chciał    nić, spokojność przywrócić, spokojnie co załatwić; be«

zaspać pogody w odbieraniu zawojowanych ‘derewni.    ruhigen, ru()tg tttadjen, ettM$ beilegen; (Rag. zadovögliti,

Psalmod. 41. Ode dnia do dnia ociągając się, nagodnych    cf. dowolny). Kłótnie sąsiedzkie zaspokajać. Xiądz. 192,

(cf. pogodzić, zagodzić, zarównać). Wszakem ja w samem wsparciu i zatchnieuiu nie poprzestał myślami \ve-sołemi i poważnemi siebie koić i zaspokajać. Pilch. Sen. list. 415. (ułagodzić, załagodzić). Byłbym może w cichości zaspokoił te sprawę. Teat. 29, 69. (ułatwił).

wczasów i pogody zasypiają. Pilch. Sali. 75. Szatan, który bogu jeszcze w niebie zawiścił chwały, a człowiekowi bożej łaski, nigdy nie zaspał, aby nie miał ludzi'zwodzić od znajomości boskiej. Gil. i\az. Aa 3.

(nie opuścił żadnej sposobności zdarzonej). Spieszno się na bitwę gotować poczęli , a nasi też tym czasem niezasy-    Dłużej się bawić nie mogę, bo mam jeszcze jeden zapiali. Pilch. Sali. 245. (nie próżnowali, nie spali, czasu    spokoić interes, ib. 22. b, 18. załatwić, td) babe tt0$

nie trwonili). Kiedy się trafi wezyr, który nie rad, jako    eilt ©efdjdft «bjlttljun, abjmnact;en.

mówią, gruszki w popiele zaśpi, ma intratę jaką chce. ZASPÓŁ, ob. ‘Wzaspół. 'ZASPOSOBIĆ, ob. Przysposobić. Kiok.Turk, 61. Gdzie potrzeba, nie zaśpią gruszek w po- ZASRAĆ cz. dok., zafajdać, zasmrodzić, łajnem zaplugawić, piele. Mon. 68, 723. Teraz, o teraz otrząśnij się śmiele    zapełnić; befleißen, ÖOÜ fd)etßett, unrein machen ; Boh. za-

Nie chcąc tej gruszki zasypiać w popiele. Achów. 256.    srati, zaseru ; Sorab. fafracż. Zasrany, ZASRANIEC, ńca,

srebrem za-

— § Zaspać oczy, aegre aspicere ob nimium somnium.    m., ein föofenfdjetßer ; Croat, vuszranecz.

Cn. Th. 1593. bie Singen• tterfcblafen , perfddafeite 3lugett ZASREBRZYC cz. dok., Zasrebrzać niedok., haben. Zaspane oczy, pełne snu; öerfd)lafene Slugett, »oll ciągnąć, powlec, nieco z góry posrzebrzyć ; nerftlbern, @d)laf. Spaniem nadwątlić, zamarnować ; burd) ©djlflfeit ftberftlbew.

»erttyun, »ergeuben, ftd) bantnt bringen. Drugi będzie tak ZASROMAĆ cz. dok., ‘Zasromować niedok., sromem zalać, niedbały, że zaśpi a zapije wszystkie czasy swoje. Rej.    zawstydzić mocno, befd)dmett ; Vind. saframuvati ; Bosn.

Zw. 100. —*§. Zaspać, zasnąć, zacząć spać, etnfd)lafen.    zasramit; Rag. zasrâmiti ; Ross. cpaMiiTb, cpa&uio, yepa-

Ktoby na straży zaspał, dozorcy straży wolno będzie    Mim, ycpaMMTb. Nie zasromawajcie jej. Budn. Ruth. 2,

takiego zaraz zabić. Gwagn. 305. -—Jedwabniki za pier-    15. (nie fukajeie na nią. Bibl. Gd.). Niechaj nie będą

wszem zaspaniem, dostają główek bardzo siwych. Przędz.    zasromani ci, którzy ciebie szukają. Radź. Ps. 69, 7.

69. (za pierwsr.em zaśnięciem). Po pięciu dniach od    (niechajże nie będą zawstydzeni. Bibl. Gd.). Panie za-

wylężenia jedwabniki pierwszy raz zasypiają, i przez 56    sromaj czoła pogańskie zelżywościami. Birk. Chodk. 12.

godzin nic nie jedzą. ib. — Zaspany, zaspały człowiek    Niech się zawstydzą i zasromają. Budn. Ps. 40, 41.

• *ZASPAN!EC, ńca, m. ; Vind. spaniopian , saspan , sa-    (niech będą pohańbieni. Bibl. Gd.). Milczą zasromani.

spanez, saspajavez, driemavez, driemlovez ; Slov. sanaan,    P. Kchan. Jer. 181. ( ze wstydu). Tak b>ł zasromany,

(ob. Senny); Croat, zaszpâoecz, zadremauecz; Ross, coh-    tak na się i sromotę swoje rozgniewany, iżby rad, żeby

hłim , ein »erfdjlafener SJîenfcb, ein Träumer. ZASPAŁOŚĆ,    go w ziemię zakopano. P. Kchan. Orl. 1, 189. Ufność

dziesz). — *§. Kto cudze obiady ‘zastawa, tego żywot nie ma być poczytan za żywot, bo myśl swą frasuje pokarmy eudzemi. fiadz. Syr. 40 , 50. (który patrzy na cudzy stół. Bibl. Gd. ; kto szuka cudzych obiadów). — §. 2) Zastać kogo na czym , przy czem , z kim , zdybać, napaść-, einen mobet? ober jentanben antreffen, überfallen, er« tappen, Befdjleidjen, treffen, betreffen; Boh. zastihnauti, (cf. ściągnąć) ; Slov. zatechi , (cf. zaciec) ; Ross. yiymnb, yayuaTb. Zastaję kogo na czem , schodzę kogo na czem. Cn. Th. 1394. Nieszczęśliwą byłabym , gdyby mię tu zastał z Wac Panem. Teat. 14, 116. (gdyby nas tu zszedł, spotkał). Wstyd złodzieja, gdy go zastaną. W. Jer. 2 , 20. Przywiedli niewiastę na cudzołóstwie zastaną. Budn. Joan. 8 , 3. (schwytaną). Nic jest zastana ona na jawnym cudzołóstwie. 1 Leop. Num. 3. — §. Similiter : Zastał mię deszcz, occupavit me pluvia. Cn. Th. 1594. zapadł mię, spotkał mię, napadł, ber Stegen bat mid? Überfallen. — Zastać się, f. ZASTOI się zaimk dok., Zastawać się niedok., ustać się , długiem staniem tęgości, trwałości nabyć, lub też zwąlleć, słabieć; Ross. aacTOHTbCH, 3acTaiiBaTbCH, fid) tm ©teben fe|en, fid? auf ben Soben fefccn ; ftcb feft fejsen, ftd? burd? langes ©teben erntüben, fdjroad? ober fd?abfd?aft tuerbcn. {Ross. 3aciOH 1) miejsce gdzie ryby się zastanawiają, 2) pozostała niesprzedana żywność, 3) zatamowana krew w ciele, 3acTOnnuH resté, pozostały, niesprzedany). Gdy się tygiel w formie trochę zastoi, obręcze zsuwaią , klepki odejmują , i tygiel się gładki zostaje. Torz. Śkt. 106. Gruczoł miejsca został, i wzrost wysiadłego Pagórka ma , i z wieku zastał się długiego. Zebr. Otv. 384. Prace ręczne nie dadzą się krwi zastawać, czyniąc ją czerstwiejszą. Mon. 68, 316. — §. Na zastałym Ixion kole stał, stupuit Ixionis orbis. Cn. Th. 244. na zastanowionym , zatrzymanym, które zastało, zatrzymało się, auf bent fteben gebliebenen Stabe.

ZASTALlC cz. dok., na stal zahartować, »erftäblen, beftdb* len; Vind. obheklati, pojeklati. —Fig.tr. Chciałem sprawiedliwością umocnić i zastalić naród. .4, Zamoj. 10. za-krzepić, befcftigen. Serce swoje złością przeciwko Polakom zasłabł Kur. Pet. 203. zatwardził, zakrzemienił, zakamienił, zaskalił, »erhärten. Gdy kto ma na skwierk drugich serce zastalone, Stan w nim widzi gangreną członki zabrudzone. Zab. 9, 114. Zabi, zatwardziałe.

w tobie mający, od oblicza twego nie odchodzi zasromany.

Kchow. Roz. pr. Pomiernie się od wstydu zasromać godzi.

Eraz. Ob. a. (zarumienić, zaczerwienić, zapłonąć). Potrzeba tego wyciąga , aby się zły wstydził i zasromał oczu wszystkiego świata. Sk. Kaz. 3. Z przyszłym” mym życiem broni niewinności sumnienie czyste i niezasromane. P. Kchan.

Jer. 220. (od zarzutów wolne). On pomnie , że go w za-sromanie wprawił, Gdy nrewstydliwej jego szaleństwo objawił. Olw. Ow. 502. To wstyd, to hańba zasromania godna, ustawicznie w niepobożności leżąc, nigdy się nie chcieć obaezyć. Żarn. Post. 3 , 680 b. ‘ZASROMICIEL, a, w., zawstydziciel, ber 23efd?ämer; {Vind. sa-framuvauz » szyderca). ZASROMOC1Ć cz. dok. , sromotą napełnić, fd?anben, jit ©dranben madjeit; (Cam, sasromo-tim ; Vind. safromotiti, safromotuvati , vunsafrumuvati).

O jakie zasromocenie i potępienie wasze bedzie, Bals.

Niedz. 1, 182.

ZASROZEĆ nijak, dok., stać się srogim, milb, bart, graufant werben pr. et fig. tr. Nie jeden na swe własne grzechy zasrożeje. Pot. Arg 225. ZASROZYC, ob. Srożyć.

'ZASRYWAĆ , ob. Zasrać.

ZAŚRZEDN1, a, ie, z pośrzodka wychodzący, za śrzodkiem będący, au3 ber SDłitte b^auêgebeub. Lecz jak on krążył? trudna wytłumaczyć praca, Czy wysoko, czy nizko, czy wpółśrzednie koła, Czy też zaśrzednie robił, czy* wzdłuż? nie wiem zgoła. Przyb. Mili. 92.

szronem

ZAŚBZENIĆ , ZASZREN1Ć, ZASZRONIĆ cz. dok., zakryć, bereifen, mit Steif bebetfeit ; ZAŚRZEN1EĆ nijak, dok., bereift werben. Zaśrzeniały Ross. saniMHBbjuH. ‘ZA-ŚRZESZYĆ, ‘ZASZRESZYĆ cz dok., ‘śrzezią zająć, bcgrunb» eifett, mit ©rnitbeië bebetfen. Śnieg teraz wielki, a srogą mocą Rzeki lód zaśrzeżony pchają po swych wodach.

Olw. Wirg. 387.

ZASSAĆ cz. dok., Zasysać niedok., zacząć ssać , loêfaiigen, ju fangen anfaugen ; Ross. 3acocaTb, 3acacbiBan>.

nawiać niedok., czynić że co w biegu stanie, bieg zahamować, zatrzymać, wstrzymać, w dalszym postępie, ruchu , w dalszej dążności ; ftill fteben madjClt, jum ©te« ben bringen, aufbalten , anbalten, bcmmen ; Boh. zastawili, stawili, (ob. Zastawić, stawić ); Sorab. 1. zastahwam, zastahwu, zastahnu. zastanu, zastanem, (cf. zastać); Vind sastonoviti ; Croat, vztaviti , vztavlyam , usztaviti, usztavlyam, (cf. ustawić, wstawić); Bosn. ustaviti, usla-vgljati, ciniti da pristanne, zaprriti, zapirati, (cf. zaprzeć) ; Rag. ustaviti, ustavgljati , sastaviti, zastâti ; Slav. ustaviti ; Ross. ocTauomiTb, ocTaHaBJMBarb, npiociaHO-BHTb , (3acTaHOBHTb , 3acT3HaBJiHBaTb zastawić co czym). Podróżnych gwałtem zastanawiają, a coby kto z nich kędy o czym słyszał, pytają. Warg. Cez. 76. Niezasta-

904

ZASROMICIEL - ZASTAĆ.

Z A S T O 1 - ZASTANOWIĆ.

ZASTAĆ, f. zastanie med. jedntl. , zastaje pr. , Zastawać niedok. et conlin.-, (Boh. zastali, zastanu stać za co, parem esse, fungi officio , gerere , vicarium esse , intercéder e, defendere , zastąpić; Sorab. 1. zastanu, zastahnu, zaslanem sisto, consista , zastanawiam , zastoyu , zastejiu, zastejem pro cur o, curo, adrninislro, zastoynik , zasteinik administer, procurator, praepositus, praefedus, zawiadowca, f. zastoynieżża, zastojnofcż adminislratio , cf. dostojność ; ZASTANOWIĆ, f. zastanowi, zastanowię cz. dok., Zasta-Vind. sastati » zastanowić się, stanąć; Croat, zeztati, ze-ztajem < spotkać, zdybać, zasztànek occursus, obviatio, zesztatisze, zesztójamsze * spotkać się ; Bosn, zastàti, mnogo stati 1) morari, inoram facere, 2) zastatti, na-cchi invenire, reperire, sastattise, sostattiśe, socitise,

(cf. zoczyć się), susristise occurrere, congredi)-, §. 1) zastaję kogo gdzie , zastałem go u siebie » znaleźć go , trafić na niego, eilten antreffen ; Vind. naiti, naiditi, na-hoditi ; Rag. saslatti ; Ross. 3acTarb, 3acTBaTb; Eccl. 3a-CTaio noro r4t. Zastać kogo w domu Ross. sa-iynaib, aajiyuHTb Wybierał się do odwiedzenia znaczniejszych w mieście osób, i liczbę kartek spisać kazał do oddania , gdyby mu się zdarzyło kogo nie zastać. Mon. 65,

303. Co zastaniesz, to jedz. Cn. Ad. 239. (co znaj-

ZASTANOWICIE L.

ZASTANOWICIELKA- ZASTĄPIĆ. 905

nowiony , ‘niezastanowny, nie do zastanowienia, nie-wstrzymalny, unaufhaltbar. Bóg ma chwałę niezastanowioną.

Groch. W. 469. (nie określoną, nie ograniczoną, nie skończoną). Zastanowić płyn, ciecze, wodę, krew' i t. ZASTĄPIĆ, f. zastąpi, zastąpię cz. dok., Zastępować nie-d. n. p. Wódka ta, gdyby zbytnie kogo lekarstwo sprawowało, dać tylko kubek wypić, zastanowi i posili. Syr.

Zastanowić krew'. Perz. Cyr. 1 , 69, \ind. kri sastonoviti ; Slav, ustaviti kêrv, baê 331ut ftillen. Sok ten krew', która stolcem wychodzi, t. j. krwawnice zastanawia. Sienn. 425. Z jakiejkolwiek przyczyny krwi pły-nienie pochodzi , nie trzeba go nagle zastanawiać. Cotnp.

Med. 256. Zastanawiający, sistcndi vim habeas. Cn. Tli.

4594. Zastanowienie, Vind. sastanovitje ; Rag. sûstava ;

Ross. GcraHOBKa, ba§ ©ttlll)alten, 31n^alten, 5Iufbalten. —

Zaimk. Zastanowić się , zatrzymać się , stanąć ; fteljen blef ben, ftill galten, halt trtad;en; (Vind. sastati (cf. zastać),

1’htentati le , tihudersati ; Carn. sastâjam ; Rag. zastaatise).

Zastanowiły się wody płynące z gór, i stanęły w jednej kupie. Bibl. Gd. Jez. 5, 46. (wznosiły się. 4 Lecp.\ wzdęły się wzgórę jak góra. 5 Leop.). Woda nie powinna się zastanawiać na miejscu , aby przez ustawiczną odmianę zawsze była świeża. Kluk. Kop. 4, 424. Zastanowienie się, zatrzymanie się, stanie; bfl§ ©nllftebeu,

Hinhalten, (paltmadjen ; Vind. fhtentanje, tihudershanje ; obstajanje, prestaja, postanek, obstanek, prestanek , (cf. przestanek); Croat, posztaja , postanek, (cf. postać, postoje). — §. Zastawiam się przeciw komu, zastępuję komu na drodze, obsisto alicui obviarn. Cn. Th. 4 595. fid) einem in ben ©eg (teilen; (cf. zabiedz, zaskoczyć). —

*§. Aliter. Rzymianie takie z Brenusem* uczynili zastanowienie, ze mieli mu dać tysiąc funtów złota. Rudn. Apopht.

407. armistitium, zawieszenie broni, rozejm ; ©afcnfttlb ftanb, SBaffenrufye. Udał się Dymitr w rokowanie, i posłał do Olgierda o ugodę i zastanowienie przymierza. Slryjk.

380, (cf. ustanowienie). — §. Intellect. Zastanowić kogo, zastanawiać uwragę czyją, dać mu do rozważania ; bte Slufmerffamfeit worauf heften , rtdjteu, ftrtrett, $it Sebenfen, ju (Erträgen geben. Ta okoliczność mocno mię zastanawia.

Ld. (ściąga moje uwagę, fcffelt meine 21ufnterffamfett, cf. zdumiewać, zadziwiać). — Zaimk. Zastanawiać się nad czym , rozważać co, z rozwagą rozbierać co ; mobet) mit feiner 2lufmcrff«mfeit, mit feinem 9M;benfen fteben bleiben,

Sluftanb nehmen; Roli. pozastawjm se nad nećjm ; Eccl. ncĄooywi;Kt\TH , He40yMtBaTŁca. Zastanów się WacPani, gdy chcesz mówić do mnie. Teat. 18. c, 31. rozważ, pomyśl; bebenfe, überlege, beufe oorber nad). Zastanów się nad tern, co czynisz, Ross. n04yMaii o tomt> , uto /vb-.laeuiL.¹ Zastanowienie się, zastanowienie, rozważenie, rozwaga; ba3 2lufmerfen, Überlegen, (Erträgen , Sebenfen, ber Slnftanb ; Boh. rozpak ; Vind. dvojenje , branilu , do-vlazhenje, pomiflivost, premiflivost ; Eccl. iieAOYMUiiHif,.

Czas i zastanowienie się są najlepszymi mistrzami we wszystkiem. Xiadz. 424.

oświadczył swoje zdanie , Ross. no 40.iroM,B pa3MŁiC4eHiii oótaBHJTB CBoe MH^Hie. ZASTANOWlClEL, a, m, który zastanawia co, stator, n. p. Jowisz zastanowiciel ,

Jupiter stator. Wlod., Groat, usztavitel, ber 2luffmlter,

Słownik Lindego wyd. 2. Tou» VI.

3urncfl)alter. Tu niech prawi Romulus, tobie stanie kościoł, Zastanowicielu Jupiter. Faliss. FI. 4. — W rodź. zeńsk ZASTANOWICIELKA, i.

323.

Po długiem zastanowieniu się,

dok. ; Boh. zastaupiti, zastupowati ; Sorab. 1. zastupuyu, zastupiu, zastupim , zastupam , zastupuju; Rag. zastûpi-ti ; Carn. sastupiti (pojąć , zrozumieć), sastopnost * zrozumiałość; Vind. sastopiti » zrozumieć, sastop, sastopnost * rozum , sastopuvali » wyręczać kogo ; Croat. zasztupiti , zasztuplyujem 4) ascendo , exurgo, 2) lumen impedio, obumbro, zasztuplènye ascensus ; Ross. 3acTynHTŁ, 3acTynaiŁ ; zastąpić, stąpając za co zajść, zakroczyć , przekroczyć; hinter etrurt^ bmfdjmten, fnntreten, hinüber treten. Zastąpić za krzak, przestąpić krzak nizki. Tr. Zastąpił koń, funem iractorium transgressas equus se ïm-pedivit. Cn. Th. 4 395. zaszłapił, ba$ $)ferb tft über ben 3iebftrgnf getreten. Kolanem zastąpiwszy, gibki róg osadził. Zebr. Ow. 117 ; opposito genu, przycisnąwszy kolanem ; mit bem 5ïnte anfetjen, feftfialten. — lmpediend. Zastąpić od czego, wstąpiwszy w-pośrzód bronić przystępu, przeciąć drogę ; ben 2Beg oerfe^en, tn ben ©eg treten, öortreten, bie îljüre tterfe^en. Zastąp' od drzwi, .aby nie wyszedł. Teat. 20. b, 218. Zastąp' tam ode drzwi, żeby nam nie uciekł, ib. 24. c, 70. Chciałem odchodzić, aż tu ode drzwi zastępować Jejmość poczyna. Mon. 74, 334. Zastępuję komu w drodze, zastanawiam się przeciw komu. Cn. Th. 4 595. (zabiegam, zaskakuję). Tam trzeba ‘zajachać , tam nieprzyjacielowi drogę zastąpić. Janusz. Fos. B 4 b. Już Turcy z janczarami zastąpili pasy. Suszyć. Pieśń. 3, G b. — Zastąpić, zapobiedz ; ttorbauen , oor-bengen. Wielce temu złemu zastąpić a zaskoczyć mogą. G Ucz. Wych Elb. — Zastąpić, przeszkodzić; fnitbew, üerlttnbein, Ijtnberlidj feï)U. Trudno się ten młodzieniec ma stać uczonym , któremu *doma niedostatek wielki zastąpił abö za szyję bije. Glicz. Wych. Ml b. — Zastępuję na drogach, rozbijam na drodze , zbijam, odzieram na polu , na morzu. Cn. Th. 4 595. et 939. ©trafień* ranb treiben. Polifem by! zbójca . który przejeżdżającym ludziom po drogach , w 'lesiecb zastępował. Otw. Ów. 544. er fiel fte ftrajJenräuberifd) an, hielt fie an. Zasadzki podróżne albo zastępowania na 'dobrowolnej drodze , także *naścia domowe burgrabia sądzi. Szczerb. Sax. 463. Gdzie się tak często rozboje, najazdy, zastępowanie po drogach i krwi rozlanie , jako w Polszczę dzieją ? Star. Ref. 25. Zastąpienie w drodze komu , oecursus. Cn. Th. 4394. Zastąpienie, zasłonienie. Cn. Th. 4394. bail Vertreten , itrô Sidjttreten, oppos. ustąpić. — §. Zastąpić kogo , bronić kogo , 'szczycić go , (zasłonić go ; jjor et* nett treten, ihn uertbetbigen, fcftüften ; Eccl. npe43acTynato, Ross. BCTynaTbca 3a noro. Kto lichwiarze broni i zastępuje , tedy tak niechaj będzie karany, jak lichwiarz. Chełm. Pr. 106. Stany^ wysokie od śmierci i sądu bożego nie zastąpią. Sk. Żyw. 2, 123 Zastępujący kogo, broniący, zasłaniający, Sorab. 1. zastupniczki ; Ross. BCTynnHBbiH ; Subst, zastępnik, zastępniezka. Zastąpienie kogo, zasłonienie, bronienie, Sorab. i. zastupeno; Ross. 3acTyna, aacTyimunecTBO — § Zastępuję kogo w kontra-

144

906

ZASTĄPIĆ.

ZASTARZEĆ - ZASTAW.

mniemając, żem gdzie zastępował. Zebr. Ow. 486. Nym-pkam miki credit atnari ; żem zachwycił miłości , żem się zajął ogniem miłości ; Germ, gcuer faffen , tllbrtinfłig oerltebt werben.

kcie, w prawie * waruję komu. Cn. Th. 4 395. ©enmhï leiftett, fieser [teilen. Zastąpienie kogo u prawa. Cn. Th.

4594, cf. warunek, bie ©ernähr, ©emährletftung, ©td;er* fteHmtg. Zastępuję kogo w prawie , ręczę za kim. Włod.

jak. dok. ; Boh. zastarati se ; Sorab. 1. zastaru, zastaro-feżam ; Sorab. 2. sze woszunusch ; Ross. 3acrapiTBca ; Eccl. 3acTaptB3K)ca, saMOTopiTif, (ob. 'Zamatorzeć; ; starością zajść, starością się zakorzenić lub zwątleć ; »erd* ten, fid) burcie Slltcr etnmnrjeln, (etnaltern), burd; Beraltung hinfällig merbcu, ober ottö bem ©ange, auä bem ©ebrauche fommen. Zastarzały, Boss. 3acTaptJbiM; Eccl. oÓBeniiaHfc,

fur einen bürgen. — Vices gcrendo : Zastąpić kogo , być ZASTAFIZEG się zaimk. dok., Cn. Tli. 4394, ’’’Zastarzeć ni-jego namiestnikiem, na miejscu jego być , wyręczyć go ; einen nertreten, [eine ©telle öerfe(ten; Boh zastali, zastanu Ccf. zastać): Vind. namestiti, namestuvati (cf. na miejscu czyjem być ), £astopuvati ; Bosn. izminiti ( cf. wymienić), izruciti se,'(cf. wyręczyć kogo;. Syn ojca wyswobodził z wóęzów , przyjąwszy je na siebie, miejsce jego zastąpił, leal. 49, 100. Bogusi. Kochanek moje zastępował miejsce, chciała ona mi nos zakręcić, ib. 14. » KeT,viiłi (ob. ‘Wiotchy, zwiotszały), ęatmoftfniMii. Długo c, 7. zajął moje miejsce , pat meine ©telle eingenommen ,    zastarzały wrzód , zwykł gorzej szkodzić: Slryjk. Turk. L

oertreten. Kiedy zima nadchodzić ma, tedy nie z razu    2. W niecnocie był lak zastarzały, jak ów chory, co

mu suchoty wzmodz już nie dopuszczą. Gorn. l)w. 399. Zastarzałym czynić, invelerarc. Cn. Th. 1394, Sorab. 1. zastarolczam. ‘Zasłarzać, ‘Zastarzyć. Bndtk. »erflltcn tntt* d;eit, J>nrd;3 3Uter etmtutrjelu machen. Zastarzenie, invetera-tio aegriludinis in corporibus. Cn. Tli. 1394 * ZASTARZA-TiOŚĆ , ści, ź. ; bte Verjährung ; Boh. zastaralost ; Boss. sacrapbjiocTB ; Eccl. 3aMaleptjiocTL. Ujęcie poddanym

gwałtem przypadnie , ale z nienagła biedzi się z latem, aż jej lato ustąpić musi , a zima ono miejsce zastępuje dotąd, aż je onoż lato z miejsca 'zasię wyprze. Podw.

Wróż. 37. (zajmuje). Zastąpić expens, sumę, wydatki, potrzeby » założyć za kogo , für jcttwnbcn »orfchicßen, l)er* geben, liefern. Zygmunt zastępował przez dwa dni expens bądź na konie, bądź na ludzi. N. Pam 9, 273.

Zastąpiłem tę sumę z swoich pieniędzy, i zapłaciłem.    uciążliwych powinnos'ci zdawać się może nam ziemianom

Tent. 4 b, 126. Podróżne monarchów potrzeby zastępo-    przykre, iż te wygody, które mielis'my dotąd z onych, przez

wali włościanie i miasta dodawaniem żywności przejeż-    zastarzałość swoje, bardzo nam smakują. Mon. 67, 214.

STAWKA, i, i. zdrbn., zastawianie, zakładanie, zasłanianie co czym, i to co drugą rzecz zastawia, zasłania, zakłada, broni; bflś Vorfefien, Vorfchtriueu, Bebccîen, Be* fdjnjjen, bie Bcbccfiutg , Bcfdmfctmg, ©dptbmehr ; ( Boh. zastawka zabawka; Blov. zćstawa, koraubew , praporec vexillum\ Bosn. zasta va vexillum, (Bosn. zastavak od vode-niçe, kojim se voda zastavglja « zastawnik, stawidło ) ; Bag. zastava, 1) grobla, 2) chorągiew', zastavak, za-stava catorada ; Cura, et Vind. sastâva,    1 ) chorą

giew' weselna , 2 ) pignus ; Croat, zaszlàva , zazlava » »chorągiew'; (Croat, zasztàvek, zalog, zakład hypotheca); Dal. zasztàvek cataracta ; Sorab. 1. zastahwa oblendicu-lum ; Boss. 3acTaBa baryera, rogatki miejskie; 3acîaBKa zasłona, zasuwka; 3aciaBHnua , 3acTaBKa drukarska wi-nietka zamykająca druk). Pruski mistrz Teodoryk trzy groble usypał, i trzy rowy głębokie wykopać dał, chcąc temi zastawami najazdów do ziem Pruskich Litwie zabronić. Stryjk. 586. zasłony, obrony, ©d)UjUlK’hrCrt. Zastawa wału. Tr. przedpiersień , bte Bruftmehr. Roku 1520 Mazowsze Litwa bez zastawy zawojowała. Stryjk. 347. bez zastawienia się, bronienia, się, bez obrony, bez odporu; ohne 6d)itj), Berthctbigung, SBiberftanb. Wiedział o Tatarów szyku i sposobie, Iż na tym wiek swój strawił, znał ich wszystkie sprawy, Świadom ich rady wszystkiej, i w koszu z stawy. Stryjk. 713. rozrządzenia obrony, stanowiska, Bertheibtguuêanftfllten. Sym z wybranym ludem na wszystkie się zastawki puszczał. Pilch. Sali. 207. na wszystkie obrony, odpory , na wszystkich, co się mu zastawili, na wszystkich obrońców , gegen alle Bertheibiger unb Bertheiblgungöanftalten. — §. De ho-minibus: Na mur kamienie rzucają, a spędziwszy za-

dżającym bez zapłaty. Nar. Hst. 4, 41. — Zastępu- ZASTAW, u, m, ’’‘ZASTAWA, y, z., Cn. Th. 15"91, ZA-ję miejsce, occupo locum. Cn. Th. 1595. zalegam, zawalam drogę, przystęp; einen Çlujj, einen Bninu etnneh» men, (ob. wyżej iinpediendo). Omnem locum occupant, implent corpora, omnts locus obsidetur corporibus ; zastępują, napełniają. Cn. Th. 1592. (zapełniają, nie masz próżni). Zastępuję darmo miejsce, frustra occupo locum.

Cn. Th., 1595 , cf. nos numéro sumus fiugcs -eon sum er e nad , cf. próżny ciężar ziemi; unnft$ ^laj} etnnebmeit, megitclmten. Które drzewo owocu nie daje, wytnij je, czemu ziemię próżno zastępuje? Sekl. Luc. 13. — Zastępuję koinu miejsce , zasiadam miejsce , occupo locum primum. Cn. Th. 1595. et 1592. odebrać komu stopień wyższości, pierwszeństwa, einem ben Bang nehmen. — §.

Gign. Zastąpić, wstąpić w ciążę» począć, (bie Seibeêfrud)t) empfangen, fdtmanger merben,, bie ©chtnängerung annehmen,

(oon Suteren: trächtig merbem. (KB. Uodie Zastąpić so-lummodo de animalibus usurpatur, de mulieribus vero począć ; apud vetcres scriptores promiscue). Zastąpiła niedawno brzemieniem. Olw. Ow. 113, (cf. zachwycił»» płód.

Olw. Ow. 412). Jeśli niewiasta zastąpiwszy, nie ma wielkiego obciążenia wr sobie, znak jest, iż syna w żywocie nosi. Sienn. 441. Fałszywe zastąpienie, nazywają mola ; w fałszywym zastąpieniu cały żywot podnosi się, nie jako w prawdziwym zastąpieniu nad pępkiem. Cornp.

Med. 602. Po złączeniu i skutecznym zastąpieniu rośnie w matce zwierzątko. Kluk. Zw. i, 109. ©mpfängiltß,

Befruchtung. Pierwszym on był zastąpieniem i brzemieniem matki swojej Olw. Ow. 225. pierwszym płodem , pierworodnym dziecięciem, bte erfte 8etbe3frud)t. — *§.

Ktoś zarwał wątpliwych słów oszukanym uchem ,• I *roz-miał Aury imię , którąm tak mianował Nimfy jakiej ,

go zbawienia naszego , a jakoby niejaki zadatek abo zastawę tych obietnic, które mamy w ewangelii. Raz. fJst. 198. Przenajświętszy sakrament jest zastawem wiecznego szczęścia. Bals. Miedz. 1 , 326. Bogini Wiara rękę swoję zdrowia ludzkiego na pewniejszą zastawę podawa. Warg. Wal. 210. — i§. Zastaw, a, m., zastawnik, za-

stawy’ pod mury sie podkopywają. Warg. Cez. 40. zbrojnych obrońców , bte 53erl|eibtger. Jagieło , i ż zamku Grodzieńskiego mocą dobyć nie mógł, głodem zastawę Krzyżacką wymorzyć umyślił. Stryjk. 453. załogę, obronę, warunek, osadę, garnizon; bie Sefafcintfl, bte ©ar* tttfrtł. — §• Oecon. Zastawka wody, zastawidło, zastawnik, stawidło; Ross. BeuiHflKü, baë ©d)nj$bret    $. 23. ait    kładnik, człowiek w zastawie, w zakładzie dany; ber

einem £et$e. Zastawki do zastawienia wody w    upustach    ©eißel, ein junt Unterpfanbe ©egebener. Zastawy od nich

§ Anatom. W ciele ludzkiem zastawki, valvulae, cienkie błonki. Wejch. Anat. 127. zapadki, zasuwki, zatkanki ; bte SUóppdjen, $lappbäutd)en tut Üjterifdjen Körper. Valvulae cordis, pastki czyli zastawki serca. Perz. Cyr. 186. —    §.

W wiatraku zastawka tamuje obrot skrzydeł i kamienia. Solsk. Arch. 96. ber ipetnmbaum. — §. 2) Zastaw, (‘Zastawa. Cn. Th. 1594). Zastawianie actio, ‘Zastawa, rzecz dana w zastawie, ib. ba§ SScrpfdnbeu, junt Unterpfanbe @e* ben, bat? Serfcfien, ba3 Unterpfanb, ba8 $fanb , ber sSerfa^, bte oerfe^te ©aebe; Boh. zastawa, obstawek; Slov. załoeh, załoh ( ob. ‘załoga ), zakład ( ob. Zakład ) , zastawek ; Cam, sastAva ; Vind. sastava , saklada, sastaulenjô , saa-ranje , aranje , ara, sastavek , prestava , prestavek, sa-log , sadau , saklad , podsalog, podsadau, podsastava ; Sorab. 1. zastahwk, Paklad, zastajeni , zastawieni; Croat. zâlog , nakład , zadav (cf. zadatek), zasztàvek ; Hung za-logh , zalog , zalag , zalogositis ; Bosn. zakład , załoga, załóg; Slav, zàlog; Rag. zakład, zûlogh ; floss, saaorb , 3âKJta4T> ; Eccl. ï^non». Podanie wierzycielowi rzeczy ruchomej ku zabezpieczeniu pożyczonej rzeczy, nazywa się zastaw, pignus. Ostr. Pr. Cyw. 1, 252, ( cf. hypoteka ). Rzecz, która wierzycielowi dla zabezpieczenia jego pre-tensyi przyzwoicie podaną jest, nazywa się zastawem. Gal. Cyw. 2, 102, W zastawie biorę, abo w zastawie co biorę , daję na zastawę ; accipio aliquid pignori, /t-duciam accipio, caoeo mihi pignore. Cn. Th. 1594. Daję w zastawę abo w zastawie co , zastawiam co w czym abo na czym. ib. 1395. Wrócił fant abo zastawę, 1 Leop. Ezech. 35, 15. To przyjaciel, co na słowo pożycza, i u żyda na zastaw dostanie. Divor. K 3. W zastawie zostawuje myto, relinquit pingoris loco dębiłam merce-dem. Cn. Th. 1394. ‘Gwoli onemu przyrzeczeniu, wystawia zastawę wszystkich dóbr. Chełm. Pr. 155. Dał mi pieniądze, a ja powiedziałem , że mu wypuszczę w zastawie wieś na przyszły ś. Jan. Teat. 22 , 86. pun $er> fa| geben. Turcy mniemają, że poseł jest na kształt zastawy albo warunku , zakładem wierności ludzi narodu swego, załogą towarów Tureckich, które na okrętach swoich mają. Kłok. Turk. 111. Na zastaw życie i z innymi kładę, Tylko niech przyjmie król moje poradę, Wad. Dan. 54. Bogacze od tych co płacić nie mogą, ciężko rzecz pożyczaną wyciągają, a przeciwko bożemu przykazaniu takie [zastawy od nich biorą , jakie im ku obronie ciała są potrzebno. Kucz. Kat. 3, 171. ('ciąże. edit, prior., grabież, zajęcie rzeczy dłużnika; au^gepfdn» beté, ftatt $fanb nteggenommene ©adjen). — Fig. tr. Zastaw, rękojmia, zadatek, zapewnienie; $evft$erung, Un> lerpfanb. Pan nasz zostawił znamienitą pamiątkę pewne-

ZASTAW.

ZASTAWCA - ZASTAWIĆ.

907

przy młynach, bywają sosnowe. Kluk. Rosi. 2,    168. —    synów przedniejszych familij wzięli. Warg. Cez. 135.

Baz. Sk. 477. ZASTAWCA , ob. Zastawnik. ZASTAWIĆ cz. dok., Zastawiać niedok. ; ( Ooh. zastawiti, za-stawowati,sustïnère, inhibere (ob. Zastanowić), zastawćti obstruere alicui rei, zabudować ; (Slov. zastawugi cohibeo, inter dud o , zastawam defendo; Cam. sastavlarn * zakładam czym, zapieram: Kind, sa sta vit, savesat * obwiązać ; Croat. zasztâvlyam , zasztaviti inhibere; Dal. szasstavlyenye » skład; Bosn. sastaviti spoić; Rag. zastaviti sister e, co-hibere ; Sorab. 1. zastahwam , zastahwu * zastanawiam; Ross. 3acTaBHTb.. 3acTaBMTb założyć, zasunąć , zaprzeć) ; g. i ) zastawić co za co , lub za czem « postawić w ty- , le czego , tak żeby jedno znalazło się przed drugiem na opor, na wsparcie, fytitter ettM$ Çiltftelleit. Zastawić stołek przed łóżko. Dndtk. (postawić przed łóżkiem dla oporu). Zastawiam mięso, kociel, infe.ro ollam foco. Cn. Th. 1394. baś gleifóf, ben fteffel beęfefcen, an$ geuer feiert,

Iauf beit $eerb feiert. Zastawiam sieć, zakładam, eilt aufftellen. Ztąd będą na cię zastawiać ustawne sidła , i będą kłaść potwarzy jawrne.^ Groch. W. 364. — Zastawić co czym, n. p. stół potrawami, półmiskami * stawiać zapełnić, zakryć, zaprzątnąć: Ross. 3acTaHOBtiTb , 3acTaHaB.iHr>arb, (cf. zastanowić) ; »oll [teilen, womit beferen, bebeÆen, aitfûflcn. Stoi stół nakryty i zastawiony wspaniale. Teat. 53. b , 55. Stół miał zastawiony cukrami słodkiemi.' ,P. Kchan. Orl. 270. W sali stół zastaliśmy zastawiony na osób przeszło czterdzieści. Kras. Rod. 2, 66. Przyjmuje je z okazem ludzkości, I każe hojne stoły zastawić dla gości. Przyb. Luz. 14. Sześć zastawionych stołów z winem i herbami W tumulcie wywrócono do góry nogami. Treb. S. M 124. Nim zastawiono wieczerzę , zabawiliśmy się dyskursami. Kras. Pod. 2, 45. nim nakryto do kolacyi, nim dano na stół, (cf. Gal. servir). — Impeditndo : Zastawiać drzwi beczkami , zedlami * zaprzątać. Cn Th. 1394. zapierać, »erfefjen, öcrfteüen, oerfperren. — Zastawiam upust, staw⁷ * zatykam. ib, 1394. zamykam, zapieram, zastanawiam; Croat, za-jezûjem, jufteïlen, pmacben, oerftopfen, oerfejjen. Młynarz mając młyn na pospolitej rzece, zastawił wodę dla swej potrzeby, aby jej tym więcej miał. Szczerb. Sax. 248. ber fDîüHer fdjujjte ba§ SBaffer. Zastawić, zastanowić, zatrzymać, wstrzymać, zahamować; oerftopfcn, aiiffjaltcit, ttllbalteit, •bemktcit. Góry w równinie z gęstych trupów składał, Ze krwi wylanej mógł rzeki zastawić. P. Kchan. Jer. 265. — Zastawić się, zastanowić się, stanąć, zatrzymać się; ftd) auffmlten, .Ipalt machen, flehen bleiben, füll fielen. Wody, które z wierzchu spadają a cieką, w w jednej kupie się zasadzą a zastawią. 1 Leop. Jaz. 3, 13. (’zszpaczą 3 Leop. ; woda płynąca z góry stanie w je

908

ZASTAWIĆ.

ZASTAWIDŁO - ZASTAWCA.

Sk. Dz. 1103.

Odp. Q q 5 b\ ( interpellât ). dem, ani mi się zastawuj za nim ; bo cham. 4 Leop. Jer. 7, 16. (za tym ludem nie przyczyniaj się do mnie Bibl. Gd. ; nie zanoś ‘przyczyny, t. j. instancyi). Zastawił się Jezus o ubogie , i pomocy żadnej nie mające Sk. Kaz. 4.53. fid) fur einen Permenbeu. Papież ten wszędzie się o cesarza i jego zwierzchność wkładał i zastawiał. Sk. Dz. 714. Aż do‘ząb o nią zastawia się. Zyyr. Ep. 24. O państwo się nie zastawiał, ani wojska zbierał. Sk. Dz. 530. (nie bronił państwa).— §. Zastawiać kogo czym, zasłaniać, “zaszczycać, zaebra-niać od złego razu , od niebezpieczeństwa , od przykrości ; beginnen, beefett, fdtyjjett. Bania wyrosła nad Jonaszem, aby zasłaniała głowę jego, i zastawiała go od gorąca. Bibl. Gd Jon. 4, 6. Zastawia swoją głową pana. Lib, Hor. 108. Żona, gdy męża biją, sama go so-

2. &

dnej kupie. Bibl. Gd.). Na słowo Jozuego zastawiło się słońce i miesiąc stanął. Budn. Joz. 40, 48. Bibl. Gd. 'Izali w gniewie jego zastawiło się słońce, a jeden dzień stał się jako dwa? 1 Leop. Syr. 46, 5. (‘izali się nie ręką jego słońce zastanowiło ? Bibl. Gd ). Nie mogła oślica ustąpić ani na tę, ani na owę stronę; zastawił się Balaam. 1 Leop. Num. 22. Contumaces boves, woły, które się zastawiają, zacinają, a nie dbają nic na bicie* ocię-tne, krnąbrne. Mąci. Wszyscy, którzy szli mimo to miejsce, gdzie Azabel był padł i umarł, zastawiali się. 1 Leop. 2 Beg. 2, 23. (zastanawiali się. Bibl. Gd). —• $. Zastawiać się komu, opierać się, sprzeciwiać się, stawić się przpeiwko komu; ftdj einem entgegen [teilen, tym bte ©ptye bteten, ftd? tym roieberfej&en, fiefy jur SBeljre fefcen, SSiberftanb tyutt ; Sorab. 1. pżecżiwa stoyu , zape-ram szo. Najemnik, gdy wilk werwał się w trzodę między owce, ucieka, nic się zastawić nie chce. Glicz. Wych. D 5. Amurat wyznaczył dwanaście tysięcy pieszych i jezdnych, aby jeżeliby Skanderbek nadjechał, jemu zastawili się mocno. Baz. Sk. 227. Nikt się Persom nie zastawił, i wojska żadnego w owej stronie Justynian nie miał. Sk. Dz. 536. Żaden mu się nie oparł, ani zastawił. 4 Leop. 2 Parał. 28, 20. Zastawiają się z zamorza nieprzyjacielowi. Czach. Tr. h 2. Zastawili się przeciwko Mojżeszowi i Aaronowi. 1 Leop. Num. 16. Listom królewskim, jeśii jego pierścieniem były zapieczętowane, żaden się zastawić abo sprzeciwiać nie śmiał. 1 Leop. Esther. 8,. 8. Gdy przyszedł. Cefas do Antyo-cbii, zastawiłem mu się w twarz , bo było go w czym strofować. 1 Leop. Galat. 2, II. (zprzeciwiłem mu się w twarz, bo był godzien nagany. Bibl. Gd ). Póki oczu nie zawrę, póki tchu mi stanie , póły ci się zastawię, zdrajco ! Min. Byt 4, 36. — §. Zastawiać się za kogo, za kim, o kogo, stawić się broniąc kogo, z obroną, z obronną pomocą się stawić za kogo ; für jemaubeu jur üSertyeibtgnng, jur £mlfe auftreten, jemanbent bepfttycu, tym tyelfen, tyn fdptyeit. Oblubieniec broni oblubienicę swoje , i za nią się zastawia. Dambr. 467. Zastawiać się piersiami za miłą ojczyznę. Leszcz. Glass. 79. On nigdy nie przestał za kościoł się Rzymski przeciw niemu zastawiać.

Pan nasz zastawia się za nami. Hrbst.

Nie módl ię za tym lunie wysłu-bą zastawia. Hrbst. Odp. M m 7 b. Iż dyabeł rozmaicie na nas strzela, tarczą wiary zastawiamy się mocno. Hrbst. Nauk. E 7. Zastawiam się kim , czym * zakładam się -czym, składam się n. p. mieczem. Cn. Th. 4595. etnmś j. 33. baö ©djroerb, ben $egett, ju feinem ©djttye öotyfllten.— *§• Ktoby sam nie mógł przybyć, ma zastawić za siebie. Bzów. Roz 406. za siebie kogo przystawić, przysłać, ma się zastępować kim, foli jemanbeit für ftdj [teilen. — §. 2) Zastawić co u kogo, dać w zastaw; ocrfejjen, perpfanbett, tn 33erf(ty, junt Unterpfanbe ge« ben; Boh. zastawili, zastawowati , (rozzastawowati paid-latim omnia oppignorare) ; Slov. zakładórn , (ob. Założyć, zakładać); Sorab. 1. fastawież , zastahwam , zastawiam; Garn. sastaveti, saâram ; Vind. sastaviti , sastaulati, saa-rati, obarati ; Croat, zalositi , zalâsem, zalagati, zalàgam, v zalog jemlycm , zasztavlyam ; Hung zàlogha-vetem , zâlogba veszern , zalogetani ; flag, zaloxitti , zaloxivati; Bosn. zalosgiti, datti ń zakład , ù zalogu ; Slav, zaslaviti, uloxili , (cf. ułożyć, włożyć); Ross. 3aÆO*HTi.. Zastawiam u kogo dom, rolą, szatę, łańcuch i t. d., daję ‘zastawę abo w zastawie co, zastawiam co wr czym abo na czym. Cn. Th. 4 595. Jeśliby kto komu zastawuł dobra w pewnym długu.... Sax. Tyt. 96. Jeśliby kto drugiemu ‘imienie w sumie pieniędzy zastawuł, tedy ten, co zakupił i w dzierżeniu będzie , służbę ziemską z tego zastępować ma. Siat. Lit 41, cf. zaprzedać na rok. ib. 271, cf. zakupić. ZASTAW1DŁO , a, n., Tamowanie, zastawidło , zapust wód , calaracta. Mącz., Rag. zastava, zastavak ; Bosn. zastavak od vodeniçe, kojim se voda zastavglja , ob. Zastaw, zastawka, zastawnik, ob. Stawi-dło , ba3 ©djlenfenbret, ©dutybret. ZASTAWKA, ob. Zastaw', zastawa. ZASTAWNIK, a, m., Zastawnik, który bierze ‘zastawę. Cn. Th. 4 395. ber ^fanbletyer, ber auf 33crf<ty, ©infajj, Uuterpfanb letyet; Vind. sastavoimauz, sa-stauni pofednik, (salogajemauz ‘ciążacz , zagrabiciel, sa-staulen , sastaulemk zakładnik; {. sastauleniza ; (Garn. sastaunek , 4) weselny chorąży, 2) zastawca, 3) zakładnik wojenny; B isn. zastavnik signifer; Croat, zasztà-vnik vexillifer) ; Sorab. 4. zastahwenoz , f. zastahwencżża; Boss: 3aMa4iHKï, Zastawnicy, którzy sumy pieniężne jakiemikolwiek kontraktami na dobrach mają.,.. Vol. Leg. 3, 416. Dłużnik jeśli zastawnikowi sumy nie powróci.... A. Zamoj. 153. Zastawnicy zwykli dawać ochotnie, żeby dostać za jaką sumę miasteczka, wsi, domy. Haur. Sk. 255. — §. Zastawnik, który zastawia u kogo. Cn. Th. 1395 * ZASTAWCA, y, m. , ber $er* Pfattber, 33et‘fejjer. Obowiązany jest zastawnik aby zastawcy, po zaspokojeniu długu , rzecz zastawioną nazad oddał. Gal. Cyw. 2, 413.— §. Zastawnik, zakładnik, człowiek dany w zakładzie, w zastawie. Cn. Th. 1395. et 4 370. ein ©etyel, ber ©etyel, ein junt Unterpfanbe ©ege« better, (ob. ‘Zastaw) ; Boh. zastawnjk, zastawce, zastawé-nec ; Vind. saporoka ; Croat, zakladitel ; Boss. 38J[Oîkhhkl, aManaTt ; Eccl. sacTanmurB, bi 3a.ior& 48hhuh , 3ajo-HwntcB , 3aK,ia4ens. Posłom Kreteńskim zastawników nakazawszy, nadziei ubłagania nie odjął. Siem. Cyc. 256. — §. Zastawnik u wody, u stawu , stawidło. Cn. Th.

ZASTAWNY - ZASTĘP.

ZASTĘPIK- ZASTĘPUJĘ.

909

1395. zaslawidło, zastawka; ein ©djleufenfiret, ©djufc&ret.

ZASTAWNY, a, e, — ie adv., g. 1 ) do zastawienia, mogący być zastawionym, zastawczy; oorftellliar, bin» fłellbar, nerfejj&ar, Ijtnfeijbar ; (Croat, zasztàvni vexillarius).

— Zastawny, od zastawiania, wstrzymywania; SluffjńltS », jRücfljaltê *, £emmung$», fjemmenb, nueberftelienb ; (floss. żołnierskie przyjacielskie. Dudz. 73. Tr. $ülf3öolf, Ipülfênôh

fer , (sed. cf. odwód). — Zastęp, exerdtus, vel agmen exerdtus ; sed fere tantum vox Polonica usurpatur , cum de Deo sermo est, ut bóg zastępów. Cn. Th. 1393. ber $err ber §ecrfd)aaren. święty święty święty pan zastępów. Sk. Kaz. 274 b., cf. orszak. Widziałem pana siedzącego na swym 'stolcu , a wszvstek zastęp nieba stoi

ZASTĘPCA , y,

m., ZASTĘPNIK., a, m. ; Boh. zastupce vicarius, intercessor, zastupnjk porucznik ; Sorab. 1. zastupnik , f. za-stupnicżźa defensor , intercessory flag. zastuupnik, zastupnik defensor ; Ross. aacTymuiKE, 3aópajo obrońca , f. 3aciynHHD:a ; 1) zastępca, zastępujący czyje miejsce, czyją osobę , namiestnik , ber ©tellneitreter ; Boh. zastupce , mjstodrżicy ; Slov. mestodrżici ; Croat, namesztnik, nameztnik ; Dal. govorscin ; Vtnd. namestnik ; Ross. m£-CTOÓjnocTaieaŁ. Zastępca , "'zachojca, ‘iściec. Sax. Rej. rękojmia , ber Surge, ber ©utfager ber für einen ueranL lüortltcl) ift. Pan jest 'zachodźca czyli zastępca za występki twoje; on na się wziął wszystkie przewinienia twoje. Rej. Post. S 4. — Zastępca, zastawiający się za kim, przyczyniający się za kim, czyniący instancją; ber

Warg. Cez. pr. 9 b. Zdrbn. * ZASTĘPIK, legiuncula. Mącz. Odprawiwszy brak i popis trzy zastępy wyrównał. Warg. Cez. 128. (trzy legie skompletował). Wolskim zastępom do miasta pod mury drogę uczynił. Warg. Wal. 164. beu Segtoncn ber SBotëfer. — Zastęp, posiłki

3aCTaBHMH de barrière). Gwałtowny nurt groble zastawne wali. A. Kchan. 47. — Zastawny czym , zastawiony czym , założony, obsadzony ; &efe£t, öoll gefegt, öebetft.

W rozkosznem tern miejscu zastaliśmy stół zastawny potrawami. Zab. 6, 213. — §. Zastawny, zastawiony, w zastaw dany uerfe|t, tferpfctitbet i Boh. zóstawnj ; Sorab. 1.

zastahwenski, zastajeny, zastawieny ; Vind. sastauliu, pod- koło niego. 1 Leon. 2 Parał. 18, 18. salogliu; Croat, zalosni; Ross. 3aiua4HLiü ; Red. 3aior-CTBOBauHŁiH. Przyszedł do tego stanu, iż wszystkie długi przodków swoich spłacił, dobra zastawne wykupił. Kras.

Pod. 2, 29. — g. 2) Zastawny, ZASTAWOWY, od zastawu , od zastawów; 5?er(a|*, ipfanb*. List zastawny Ross. 3aKJia4Haa. Dom zastawkowy; Vend, sastaulifhe , cf. fant , fantować.

ZASTĘKAĆ med. dok., Zastę knąć jedntl., stękając lub ze stękiem odezwać się, wydawać stęk , aitfangeit JU ftoljneu;

Sorab. 1. zastohnam ; Ross. 3aoxarb, 3axHbiKaTb ,    3a-

boiihtł. Z nich żaden nie był obrażon , i przez ten wszystek czas żaden nie był zastękał. Baz. Sk. 216.

W Polszczę czyli Włoch , czy Francuz, czy Niemiec ,

'Owa zastęka jakiś cudzoziemiec. Pot. Jow. 2, 50. — Fig. tr. Zdrowie to z domowej rany zastękało, Które dotąd    ft$ fur einen üeriüCttbet, ber gürbtttcr, Vertreter. Będzie

lud miasta w zdrowiu swem chowało. Btai Tłum. a 2.    ten sędziem, który też jest zastępnikiem i pośrzedni-

uszczerbek poniosło, zachwiało się, naruszonem zostało,    kiem naszym. Sk. Kaz. 4. W rodź ieńsk. ZASTĘPN1CA,

zaskrzypiało, cf skrzypiące drzewo, zdrowie skrzypiące.    y, ZASTĘPN1GZKA, i, n. p. Najświętsza panna zastę-

mu,

treten , ber SBteberftanb, bte 2Bef;re, ba^ 51bme^ren. Piorun bije w kościoł Jowisza , zastępu nie mając , Wali mury spadając, kruszy wypadając. Bardz. Luk. 5, (cf. konduktor ; Croat, zaztup « wschody przed domem; Ross. 3a-CTynt rydel , łopata żelazna). — §. Zastęp wału, rzecz sypana dla ochrony, zasłony robotników , żołnierzy i t. d.

Dudz. 73. Tr. eine 33ruftrcei)re, ein 3Berf, eine Slenbmtg, eirt ©cfytrm. Zastęp wycieczny. Tr. Wystawić przedbramny zastęp. Dudz. 75. Tr. Za zastępami robotnicy robią Dudz. 73. Tr.— g. De hominibus collect. Zastęp; Boh zâstup, hromada, stado, hauf ; gromada zwierząt, lub ludzi, huf, hufiec ; Slov. zastup agmen, c.oetus, caterva; rzesza, tłuszcza; ein Raufen    eine ©cftaar. Bóg daj, abyś rósł i

mnożył się , i był w zastępy mnogiego ludu. 1 Leop. Genes. 28. Przed zastępy woła, w bramach miejskich wydaje słowa swoje. 3 Leop. Prov. 1 , 20. (na głowie tłuszcz woła. 1 Leop. ; w największym zgiełku woła. Bibl. Gd.). Zastęp, wojsko ; ^rtegö^cer, ^riegênolf. Wszystek zastęp mężów walecznych jego, był trzydzieści i pięć tysięcy. 1 Leop. Num. 2. Głowy zastępów Izraelskich. 1 Leop. Num. 1, 15. (wojska. 3 Leop. ; wodze wojsk Izraelskich. Bibl. Gd.). Zastęp, część pewna wojska, hufiec, legia ; etn beftimmter Raufen fôrtegSoolfô, eine Segton. Legia Rzymska abo zastęp miał w sobie żołnierza koło 6000.

ZASTĘP, u, m., *§. zastępowanie, zastąpienie przeciw cze-    pnicą nasza., Sk. Zyw. 120 b. Najprzedniejsza jest pozastawianie się , odpor ; baë Sśortreteu , Entgegen*    śrzedniczka i zastępniezka nasza w 'przyczynie swej ma

tka Chrystusowa, ib. 293 b. — §. Zastępca, zakładnik, zastawnik, osoba w zakład dana; ettt ®ctpd, ber ©etftel, ein junt Unterpfanbe ©egebener. Wziął syny ich w zastępcę, i posłał je do Jeruzalem. 1 Leop. {Mach. 11, 62. (wziął syny ich w zakładzie. Bibl. Gd.). Przyślij dwu synów za zastępcę, by wypuszony nie uciekł od nas 1 Leop. 1 Mach. 13, 16. (w zakładzie. P>ibl. Gd.). — 2) Zastępca na drodze, co zastępuję na drodze. W Tod., qui occurit iter facienli et impedit aliquando. Cn. Th. 1395. ber (Entgegentreter, Vertreter, ob. zastąpić komu, zastąpić na drodze. ZASTEPNY , a, e — ie adv., ZASTĘPCZY, 'ZASTĘPCZYNI, zastępujący kogo. Cn. Th. 1395. wyręczający kogo , [teflp’ertretenb, ftetloertreterifd) ; Boh. na-mjstny ; Croat, namesztlyiv, (ob. Namiostniczy) ; (Sorab. 1. zastupniczki opiekuńczy; Croat, sastopnu * rozumny, rozsądny, sastopnost » zrozumiałość ; Rag. zfàstupni, za-stuupni opacus). Nad to jeszcze Buś Wołochów za zastep-czyne sobie m.ała. Steb. 37. (że jej miejsce zastąpiły). ZASTĘPSTWO, ZASTĘPNICTWO , a, n., zastępowanie kogo, wyręczenie, namiestnictwo; b(t3 ©telloertreten , btC ©tettoertretung ; .(Sorab. 1. zastupeno opiekuństwo) ; Vind. nameslje, namestnifhtvu , mestu ; (Woat. namesztniehtvo; Ross. MtcTOÓjnocTHTe^bCTBO, ob. Wikaryat. ZASTĘPUJĘ, ob. Zastąpić.

910 ZASTERCZEĆ-Z A STRONNY.

ZASTRONNIK- ZASTRZEDZ.

e — ie adv.,

*ZASTERCZEĆ, ob. Sterczeć. ZASTEROWAĆ, ob. Sterować.

ZASTOJE się, ob. Zastać.

ZASTOłj, u, m., ZASTOLE, a, n., miejsce za stołem, ber ^lajs Ginter bem £tfcfye. Król rozgniewaszy się wstał z zastola , i szedł z onego miejsca do sądu. 1 Leop.

Esther. 7, 7. (wstał w popędliwości od onej uczty. Bibl. ZASTRUGAĆ, f. zastruże, zastrugę cz. dok, Zastrugiwać Gd. ; wstał od stołu , er    ftanb öottt £tfcf)Ç auf). On natych-    czestlzacząć strugać, jtt fdjntfseltt    anfangen ; Vind.    safher-

miast wyskoczywszy z    zastola, opuścił obiad swój. 1    bati, sastergati, sastrugati, saskubiti,    (cf.    zaskubać) ; (Hoss.

Leop. Tob. 2, 3. (pierwej niżeli czego skosztował, por-    3aciporaifc, 3acTpy’5KHTb *    zahyblować). — Strużąc

wał się. Bibl. Gd.). 'Wynidź zaraz, *wynidź sam z zastola.    ostro zakończyć, spiczasto    okrągło zarobić;    fd)ttits

Pol. Arg. 79. Otóż że mnie w rejestrze proszonych nie    , $ufd)Ht&eln ; {Vind. perlhpizhati, ofhpizhati). Zastru-

mreli, Wyprosili z zastołu, jednak nie wypchnęli. Zab.    ganje Sorab. i. zażpitżeno.

F,rc. 48. -Owotó nie    długo moja z zastola leci, kaduk    ZASTRUp,ć CŁ M Zastrupiać    8lmpera    zakryć,

ją wyrzucił w posrzou .zby. Hrbst Nauk. k 4 6. Kruk u . zaskwa 6, zapiec ranę; benoröm. »entarten s,ę z zastola ochotnie wywal, szedł , podle słowika jął    ^ ^ Nazajuirz mu    kaci zastrupione rany    znowu

śpiewać. Pnpr. Kot. M 3 b. Sunie się długi szereg po    odnowili Kion Wor 39 •    (relriem) Jeśliby    sie    otwo -

7-łkttfilti 7nh 13    9^Q ZASTOINY i o    <stnłpm    ounowm. mon. trui. ov,    yie/ntuiej. JtMiuy    się    oiwo

, ,    *    ,    ' ’    ' , r -< ł a,r * ź> '    ’    o rżenie strupu zastrupiło, tedy strupu nie oddzieraj gwał-

będący, btttte bent tifUc beiuiMt* ; « 0«. »CTOibHHM t ale ^    gąbkę, a przykładaj na strup

pod czas stołu sie dzieiacy, 3acTOJiŁHOe, strawne. •    ,    • , ■ c. tao

•ZASTORCZYĆ, oh. Storczyć ; Boh. zastreiti, zastrkati, za- “ ‘“‘fc f"' ⁴®⁸'

strkowati intersepire zagrodzić, abseondere zakryć, clau- ZAS1R\GH0WAC cz. dok., strychując zakryć, zarównać; dero pessulo zaprzeć, zawrzeć, zasunąć.;    »erfttetcjjen, glrttt ftretdjett.

ZASTOSOWAĆ cz. dok., Zastosowywać czestl. , przystoso- ZASTRUKNĄC , ob. Zastrzyknąć.

wać do czego, stosunki w czem pomiarkować, zagodzić ; ZASTR^ SZYC med.dok., (ob. Strysz, srysz, srzesz); mówi

się o ledzie, kiedy się gdzie zatkał. Rydel. Mskr. per* jbpfen Hut ©runbefê , cf. zator.

»erlj«ltnij5mdßtg anpaffeu, aubeqiteinen. Przywilej ziemi Chełmińskiej do Prus zastosowany. Czack. Br. 221.

ZASTRAJAĆ, ob. Zastroić.

ZASTRASZYĆ, f. zastraszy, zastraszę cz. dok., Zastraszać niedok.; Boh. zastraśiti ; Vind. sastrafhiti, splafhiti; Rag. zastràsciti ; Bosn. zastraseiti; Ross. 3acTpaw,aTt, sacTpa-lUHBaTb, aanyrarb, 3anymBan>, (3acTpaxoBarb * zabezpieczyć,* zaasekurować) ; strachu nabawić, strachem napełnić; in Sdjretfen fefcen , ©djreefen einjmjen. Wielcy bogowie, wstrzymujcie ręce moje, moja rozpacz mię zastrasza. Zab. 10, 174.' (mnie samemu strach czyni, boję się jej skjulku). — Zastraszyć kogo dokąd, strasząc zapędzić, zagnać, spłoszyć; fdjretfenb »erjagen, »ertreiben, »erfdjeücfyen. Tak mało serca ma , *iże zając go na czasy W jaskinie puste i głuche zastraszy. Past. Fid. 193. (ze strachem zapędzi). Miecz się ostry zawinie, Furye biczami i wściekłe Eumenidy swemi Gorgonami Za świat ich gdzie zastraszą. Tward. Wl. 47. Zastraszony ; Sorab. zastroschanć ; pełen napędzonego strachu, zalękniony,

erfdjrocfett.

ZASTROIĆ cz. dok., Zastrajać niedok., ob. Nastroić, nastrajać. ( Boss. sacTpoiiTb, 3acTponB'aTb zabudować ). ZA-STROJE plur., pszczoły błąkające się, które dopiero barci lub ula szukają. Skrbk. Mskr. {jerum irreitbe Sienen, bie erft einen Sienenftpcf fud)cn.

ZASTRONNOŚĆ , ści, i., ZASTROŃSTWO , a, n. ; {oppos. bezstronność), stronnictwo, przywiązanie do jednej strony z uprzedzeniem przeciwko drugiej, pareyalność; bie $ar« tyeęliflfeit, (Ein)eittgfeit. Karać surowo sędziów źle sprawujących swój urząd, albo przez umyślne niedbalstwo, albo przez widoczną zastronność. Mon. 73, 543. Mąż ten nie może się nigdy uwodzić #swojolubstwem i za-stroństwem. ib. 73, 411. ZASTRONNY, a za jedną stroną będący, pareyalny, ob. Stronny, stronniczy, oppos. bezstronny. ZASTRONNIK, a, m., trzymający się jednej strony, ber e$ mit einer ^artftep (teilt, ein Sectirer. Każdy z obrońców, i zastronników tych rozmaitych sekt.... Cyank. Log. 87. (zwolenników).

ZASTRZAŁ, u, w., ZASTRZAŁEK, łku, m., zdrbn., §. 1) postrzał, pocisk którym kogo zastrzelono; ber ©t^ltfi, ber nbgefĄoiTene $feil, (cf. strzała); Boh. zastfela. Wiele na nas mają sideł i zastrzałów. Hobst. Nauk. E 6 b, (cf. strzała, strzelba). Zastrzał, rana od postrzału, od strzelby, Ross. paHa oraecTp-fejibHaro opymia. Przeciw zabiciu za skórę trzaską, tarniem albo gwoździem, albo przeciw zastrzałom, plastrzyk ten przyłożyć, wnet wyciągnie. Urzed. 35. — Fig. Stoi jak wryty, Zastrzał mając na sercu miłości niezbyty. Simon. Siei. 51. Trapi serce miłością zastrzału srogiego. Kraj. Chym. 3. Jest to więc moje dzieci instynkt, abo raczej Miłości tęgi zastrzał, co z wami dziwaczy. Zab. 11, 390. Zabi. Wolność języka ich wielka , zastrzały ich chytre i ogniste. Sk. Kaz.

77. (przycinki, przymówki). — Aliter. Wąż zda się najpokorniejszy, a *wzdy ma w gębie skryty zastrzał maluczki , ale bardzo szkodliwy. Sekl. 30. żądło, ettt @ta> d)el. — §. 2) Zastrzał w budowaniu, słup lub drzewo, lub kamień do wsparcia i umocnienia budowania. Wlod. Cn. Th. 1395. ein ©egenpfeller, Strebepfeiler. Fulcire, podeprzeć , zastrzał uczynić. Macz. Słupy te mają być buntami i zastrzałami utwierdzone. Solsk. Arch. 17, (cf. *pa-sierb). — Fig. tr. Rozum myśl swoje stwierdzał tylu prawd zastrzałem w jednościenności stopnia. Zab. 14,

60. Nagi (dowodami na poparcie). ZASTRZAŁA, y, i., w podkopach, sztuka drzewa gruba, dana poprzecznie między słupcami, dla odporu przeciwko naciskaniu ziemi. Jak. Art. 3 , 325.

ZASTRZEDZ, f. zastrzeże, zatrzegę cz. dok., Zastrzegać niedok., zawarować , zabezpieczyć; gewähren, »orbe^alten , ftcljern, auSbebingen. W tym stanie Anglikom traktat za-

ZASTRZELIĆ-ZASUĆ.

Z A S U N Ą Ć - Z A S O W A.

911

strzegł i zabezpieczy! osady ich. N. Pam. 19, 122. Zastrze- sauti, zasugi, zafjtiti ; Garn. sasûti, sasujem ; Vind. sagana sobie co, waruję.    futi ; Rag. zassûti, zassipam , zassijpam , zasipam; Dosn.

ZASTRZELIĆ, /’. zastrzeli, zastrzelę    cz. dok., Zastrzełać    sasuti, (zasulje, nasap » grobla, zasęp). Często tam ginie

niedoli., ‘Zastrzelować contin. , Zastrzeliwać częsll.; Beh. Nie jeden pielgrzym , zasuty piaskami I pogrzebiony wiel-zastreliti ; Sorab. 2. fascźelisch ; Vind. sastrèliti, sastrie- kiemi zaspami. P. Kchan. Jer. 419.

lati, seslreliti, dolstreliti ; Ross.    38CTpl>,iHTb, sacTphaH-    ZASUNAĆ, f. zasunie, zasunę    cz jedntl.,    Zasuwać    niedok.-y

Bait, aacrptiaiL, no4CTp’bjniTb,    no^crptjiHBaTb; — *g.    Sorab. 4. zafuju , zafunu ,    zafuwam ,    zafuham ;    Croat.

Strzelać za kim , itad) einem fließen,    tfntt nadjfdjtejktt.    Bie-    zaszunuti, zaszeniijem ; Ross. 3acyHyTt, 3acoBbiBaTb, 3a-

zało pacholę, a on zastrzelował strzały zań. Budn. 1    Sam.    4BHHyn>, 3a4BHraTb, 3anaTHib, 3ana<MBaTb, (3acyHyTbca,

20, 56. (wystrzelił strzały dalej    przedeń. Bibl. Gd.). —    3aeoBWBarbCfl zawieruszyć    się); posunięciem    zakryć,

g. Zastrzelić, strzelaniem ugodzić; fd/icßenb treffen, crie* zasłonić; normen, »orfdwben, norrntfen unb »erbeten. Zagen, tobt fließen. Zastrzelić sarnę    szrotem, kulą, strzałą.    suń firanki. Węg. Mann.    5, 57.    Siedzenie    gnuśne

Tr. Zastrzelenie Ross. coCTptjiaHie. — Fig. tr. varie:    w zamkniętych pokojach, albo w zasunionych taflami

Pod deszcz, słońcami tęcza, zastrzelona Nieba długie    karetach. Zab. 10, 315. tn fôntfdjen mit jltgemadjtett $en*

miłować zwykła zachylona. Zebr. Ow. 128; (percussis    fient. Zasunąć drzwi, zamknąć na zasuwkę, cf. zawrzeć,

solibus arcus). Psa za ogon nie ciągnij, bo zastrzeli cię    zaprzeć; twrfdjiebett ben Siegel, oernegeln, ben ©cfddier

z góry. Dwór. (podkurzy ci pod nos). Zaś mię zastrzeli    flOrfdjtC&Ctt ; Boh. jłastreiti, zastrkati, zastrkowati ; Vind.

terni słowy.... (Horn. Sen. 374. (zada trudność, zasko-    vrate safuniti, sakvakati, satekniti, satikuwati (cf. za-

czy, zabiezy). — *§. Zastrzelenie, Zastrzał qu. v. ; ein ©ter*    tknąć), sadjati fe satiko, saniniti, obtekniti). — Fig. tr.

Depfetler, ©egenpfetler. Fulcrum, podpora , zastrzelenie    Snem zmorzony powieki zasuws. Hul. Ow. 210.

ściany, albo czego takowego, żeby nie padło. Macz. ZASUSZYĆ, f. zasuszy, zasuszę cz. dok., Zasuszać niedok.',

ZASTRŹYDZ , zastrzygł, f. zastrzyze , zastrzygę cz. dok.,    Ross. 3acyiiiHTb, 3acyuiHBaTb ; czynić że co zasycha, suchym

Zastrzegać niedok.-, Ross. 3acipniib , sacTpiirarb ; zacząć    uczynić; troefen inadjett, auftrocfneit, iroefen trerben laffen. Na-

strzydz , strzygąc zaciąć, przystrzydz ; mit ber ©djeere ait»    kryjesz garnek nakrywa, a szpary od nakrywy gliną dobrą

fdjnetben, befdjnetbeit, fdiecren. Zastrzykanie włosów dzie-    zasmarujesz, i zwolna zasuszysz. Torz. Skł. 191. Kiedy

ciątka przy chrzcie. Sak. Persp. 2. Twój ociec w Pod-    glinę glejem zwiąże, lepiej się daje robić i zasuszać i

tehezu, a ty w Dubnie, jak tańce, tako i zastrzyganie    zlepiać, lecz gdy więcej dodawano gleju, to się ledwie

włosów przy ślubach odpravyowa!. Pim. Kam. 170.    setny zasuszyć dal tygiel. Torz. Skł. 67. Te próbki zro-

ZASTRZYKNAĆ, ZASTKYKNĄĆ cz. jedntl., Zastrzykać nie-    biwszy, pomału ich zasuszyć, potym z tyglami ożgnąć i

rnu ran

dok., strzykając zakropić, zasprycować ; friS (/inter (dm    w piec śklarski wstawić. 7orz. Śkł: 87. Przy goje

fprißen, bcfprißeit, üerfprißeit; Boh. zastriknauû, zastfikati,    z osadnienia końskiego, trzeba dawać pomoc prochem

zastrikowati.    zaszuszającym, jako jest proch z chusty spalonej. Cresc.

ZASTUDZ1Ć cz. dok. , czynić że co zastygnie , studząc za-    542. — Fig. tr. Drzewo tak potym rozkochane , jeszcze

chłodzić; aMnblen , ffifil macjjen, erfüllen laffen; Boh. za-    w latorośli zasuszyć chciał nieprzyjaciel. Birk. Sk. G.

studiti ; Ross. 3acij4HTb, 3aiy*HBaTb, (zaziębić, 3aciy4a    wysuszyć, uczynić żeby wyschło, sertroefnen madjen. [Ross.

zaziębienie).    ' " 3acyimma wyschłego co, 3acyxa susza).

sunięcia służąca, ein 3Sorfd;teber, (Etnfdjteber; (Sorab. 1. zaszuwadlo, zaszuwak wewnętrzna okiennica). Krwawe żyły żadnemi pastkami czyli zasuwkami, któreby wsteczne płynienie krwi powściągały, opatrzonemi nie bywają. Perz. Cyr. 48. (zastawkami, zakładkami, zatkankami, valvulaé). — Zając spiąć oczu nie zamyka; lecz ma nad oczami osobną Masówkę. Kluk. Zw. 1 , 335. błonkę , |)autujett, ®CCfe, membrana medians, (cf. mrużna błonkaj. — g. Zasuwka w zamku u drzwi, lub zasuwka mimo zamku osobno do drzwi przybita; ber ©tubeitriegel, ©d/lcßricgel, îMrrtegel, Tljurfd/teber ; Boh. zawora (ob. Zaw-ora, zapora), śaupótka ; Sorab. 1. zafuwani, zafuwadlo, za-dźewk, rebel, regel (ob. Rygiel), zapadka, (ob. Zapadka); Corn, samćk (ob. Zamek, zamknąć), sarinèk, nara ; Vind. safunka, sapadenza , sapuh , rigl, savar, sa-pora, durni predtisk , satikaunik , satika , satik (cf. za-tyczka, zatknąć), samek, sarinek, sapier (cf. zapora), saletauk, predsatika , predsatik ; Croat, zaszun , zaszunya, zaszùoka , veruga (cf. wierzeja) , zaletàvka (cf. zalecieć), pripirach (cf. pizyprzeć), kvaka; Dal. krakun, romazin;

ZASTUKNAG , f. zastuknie, zastuknę cz. jedntl., Zastukać ‘ZASUWA, y, z. , ZASUWKA, i, z., dem., rzecz do za-dok., z stukiem się odezwać, zakołatać ; logflopfen, an»

Hopfen, anpod/cn; Ross. 3acTyaaTi>, 3acTynaTb. Żeby troche i w bęben choć werbel jeden zastukano. Mon. 65,

501. (zęby zabębniono). Gdy siedli do stołu, baba we drzwi zastuka, zastukawszy ode drzwi ucieka. Jabł. Tel,

105. Kilka razy w chałupkę zastuknął. Bardz. Luk, 84.

ZASTURCHAĆ, 'ZASTURSAC , ob. Zaszturchać.

‘ZASTYDNĄĆ , ZASTYGNĄĆ nijak, jedntl., zacząć stygnąć, zasludzić się; Ross. 38CTŁITŁ, 3acTKHyTt, 3acTfciBan>, er» falten, erfüllen, aWüfilen, fuller roerben. Kiedy się te mieszaniny należycie wyszmelcują nad ogniem , kładą się na naczynie sadłem wysmarowane, a jak mieszanina zastygnie, będzie tak twarda, źe ją do użycia na kawałki rąbać potrzeba, i dlatego nazywa się szmelc skalisty.

Jak. Art. 2, 82. Skalisty szmelc, zaprawa z pewnych materyj zapalnych nad ogniem rozpłynionych , po zasly-gniemu niby w skałę przemieniona, ib. 5, 316.— g. Fig. tr. By pan nie zastał serc ani myśli naszych zastydłych a oziębłych w wderze. Bej. Post. X x 4.

ZASUC , f. zasuje cz. doit., zasypać, oerfdjütten; Boh. ża

Bosn. krakun, rozmazin, zapricięa ; Bag. zavrâtniza , za-pórniza , vrâtniza , zaporniza , zapór ; Slav, kljùcsanica (cf. klucznica), mandala ; Boss. sacoBTi , sacoBenrB, 3a-coBMHKt, 3acoBon«a, 3anopna, 3amipKa, 3aciaBKa (cf. zastawka), 3aTBopKa , 3aTBopouKa; Eccl. savent, 3annpKa, 3axjoiiKa, meKOwa, aacosŁ, 3anopï. Rygiel, klamka, zasuwka, deka, sprężyna, części, z których się zamek składa. Teat. 6. c, 58. Zamknąć drzwi na zasuwkę. Tr. zasunąć drzwi, bie $fmre oerriegeln, ben Siegel oorfdjieben. Zasuw-a drewniana ; Boss. 3aßepTKa , (ob. Zawartka , za -wrzeć, zawora). ^ZASUWNY, a, e — adv., do zasuwania, oorfcfyiebDar ; Boss. 3a4Bii®nbiH, ^BHmemihiH.

ZASWAJAĆ, ob. Zaswoić. ZASWARZYĆ, ob. Poswarzyć.

ZAŚWATAĆ cz. dok., zacząć swatać, swataniem zamówić; atë ftreperSmann oerfpre^en, oerlobeu; Boss. 3acBaraTb,

933. Zaświeciło się od błyskawicy, od świecy. Tr. — Zaświecić komu * poświecić mu aż dokąd , einem bi§ moljin leucfjten, tljm oorleudjten. Zaświecić mu do drzwi. Tr. — Verb, medium: Zaświecić, zaświecić się * zacząć świecić, zajaśnieć, zabłysnąć, zaświtnąć ; auflend)ten, auf» bitten, aufftrablen, anfangen $u lenkten, $n bilden, ju ßlänjen, su funfelu, $u flimmern, su ftra^Ieu. Piorun, chmury rozprówszy, zaświeca się srogi. Bardz. Trag. 263. Głupi się przez rok świeci, a gdy trzeba właśnie Zaświecić się, nie mając oleju, wygaśnie. Pot. Jow. 27. Xiçzyc się zaświecił, gwiazdy się zaświeciły. Tr. Każdemu pięć kart rozdawszy, wyrzucę jedne kartę ; aliści dzwonka zaświeciła. Boh. Kom. 2 , 279 Niepomyślnym dziś dzień ten zaświecił mj blaskiem. Teat. 42. d, B. (zaświlł, cf. zawitał mi dzień). — Fig. tr. Tak się 3acBaTMBaTB.    w głowę uderzyłam, aż mi się coś w oczach zaświeciło.

ZASWAWOLOWAĆ cz. dok., zasząć swawolić, äftuttymiEen    Teat. 35, 6. Tak uderzył mię w gębę, aż mi się w oczach

SU treiben anfangen; Boss. sapisBHTbCH, 3amaMTbca; swa-    zaświeciło, ib. 51. b. 32. aż się oczy zaiskrzyły, baf) mir

wolą zatracić, niuttymillig oertfmn.    Me ftunfen ait$ ben 3Iugen [prüften.

ZASWEDN1EĆ; Bosn. zasmudili , vognati smudom foetere 'ZAŚWIĘCIG cz. dok., za świętego ogłosić, świętym uczynić ; (umo rei aduste » trącić swędem , eilten 33ranbgerild) be»    Jjeilig erflnrcn, ^eiligen. Stanisława świętego zaświęcT pa-

fommett, anfangen braitbtg s« rieten. ZASWĘDZIĆ med.    pież Alexander IV. Teof. Zw. G 2. Czy chcesz zaświęcić

dok., zaświerzbić , wzniecić swędzenie, świerzbienie, su    Husa twojego? wszak wy nie zowiecie tych świętymi,

jucfeit anfangen. Jeśli cię na przykład kiedy grzbiet za-    których za wiarę ewangelicką palą. Twór. Okuł. G 2.

swędzi, pamiętaj, że tu mieszkam. Zabi Amf. 97.    "Helżbiety świętej dzień zaświecił Grzegorz papież, tenże

ZAŚWIADCZENIE, ia, n., actio et opus zaświadczanie    święto Pawła św., Jana św. i ścięcia jego. Teof. Zw. C 2.

oświadczenie jako świadka, świadectwo wydane, atest,    za święto ogłosił, ju einem §>eiligentage, geiertage erklären.

bflS 3eugittfS, baS 2Itteft; Cam. prizha; Vind. prizhuvanje,    — §. W karty grając : Zaświęcić, kozerę wyrzucić, einen

prizba ^pnzhnu pifmu, poprizbanje , obozhitje ; Boss.    Trumpf attffdjlagen, zaświęcić maść, eine Soldeur alS Trumpf

CBH^tTejitcTBO , imcbMeHHoe yBtpeHie , pyKonpmua4CTBO,    auffcblagen. Bndtk.

pyKonpiiK.ia4UBaHie, ( cf. ręki przykładać). ZASWIAD- ZAŚWIECIE, ie, n., miejsce zaświatem, które sobie może CZYĆ, /. zaświadczy, zaświadczę cz. dok., Zaświadczać    kto w myśli wystawić. Wlod. ber 3fłaum, ober ein Ort

niedoli., świadectwem zatwierdzić, bejettgett, atteftireu , ein    hinter ber Sffielt, bie ^tntermelt ; ultramundanus locus. Cn.

Th. 1395.

X. Kam befdimupen, befd)mieren.

ZAŚWIEGOTAĆ , ZAŚW1EKOTAĆ , ob. Świegotać.

, e, za światem będący, ZAŚWIERZB1EĆ med. dok., zacząć świerzbieć, zaswędzić,

3eugnij$ auêfttïlen ; Cam. arrem ; Vind. saprizhati, popri-zhati . obozbititi, prozhititi ; Bag. zsvjedociti, zasvjedo- ZASW1EKTAĆ cz. dok., chustę, papier zawalać, zabrudzić, civati; Eccl. 3acBH4tiejibCTByio. (Boss. 3acBH4tiejbCTB0-BamiUM « oświadczony).

ZAŚWIATOWY, *ZAŚW1ATNY , a

Ginter ber Söelt beftnblid). Zaświatowy, któryby był za    ju juefen anfangen ; , Boss. 3acBepól>Tb.

świątkować, cf. zaświęcić.

ZAŚW1SNAĆ , /. zaświśnie, zaświsnę cz. jedntl., Zaśwuszczeć, f. zaświszcze, zaświszczę dok., Zaświstać niedok., odezwać się świszcząc, zagwiznąć; loSpfeifen, jll pfeifen ait* fangen; Bosn. zazvizdati, zvjeznuti; Croat, zazviebati, za-zvischävam ; Dal. zazvizdavam ; Bag. zazvixdati, zvîxdati ; Boss. 3acBHCTaTb, B03CBHCTaTb pr. et fig. tr. Zaświsnę na nie i zgromadzę je. Bibi. Gd. Zach. 10, 8. (zakszy-knę. 1 Leop.). Otrząsnął się dąb wielki, rózgi zaświ-szczały , Jub nie był wiatr, i samym zadrżał strachem zdjęty. Zebr. Ow. 180; (ramis sonum dedit). Zaświstać kogo, zagłuszyć świszcząc, pfeifeub betäuben.

912

Z A S U W N Y - ZAŚWIECIĆ.

ZAŚWIECIĆ - ZAŚWITNAĆ.

światem. Wlod.; ultramundanus. Cn. Th. 1595. Szatan ZAŚWIERCZYĆ, ZAŚW1ERKAĆ, ob. Świerczeć. ZAŚWIE-po rnanowcu zaświatowym chodzi. Przyb. Milt. 88. Na    TNIEĆ , ob. Świetnieć. ZAŚWIĘTOWAĆ , ob. Świętować,

co ostrygi zaświatnego morza na brzegu nieświadomym zbierać? Ossol. Sen. 13; ex ignoto litore ullimi maris.

ZAŚWIDRZYĆ, ZAŚWIDROWAĆ cz. dok., zacząć świdrzyć, zawiercieć, świdrząc kręcić; su bofyten anfattgett, aitboljren.

ZAŚWIECIĆ , fi zaświeci, zaświecę cz. dok., Zaświecać nie-dok. ; Boh. zaswjtiti ; Sorab. 1. zaszwetżam , zaszwetżam szo, (zaszwètlu szo, zaszwetlam szo eluceo, zajaśnieć, zaświtnąć); Boss. aacB^THTb, sacßtuarb; zaświecić co, uczynić że co świeci, zapalić żeby świeciło; lenkten madden, anjfinben, anftetfen s. 33. ein Siebt. Zaświecam świecę, acctndo candelam. Cn.Tli. 1395, Zaświeć świecę.

Tr. — §. Zaświecać gdzie, rozświecać; pell machen, er* leuchten pr. el fig., ob. rozśw-iecam w izbie, w komorze. ZASWITNĄC med. jedntl., Zaświtać niedok., świtając zaćm Th. 934. — Zaświecić się passive, być rozświeco- świecić, zajaśnić; licflt Mtetnbrecljen, tydl merben, tagen; nym, merben, lilflt merben, erhellt merben. Rozświeca Boh. zaswitati, switati pocjna, zabrezkuge se, pocjna się co, albo od czego zaświeca się, allucescit. Cn. Th. switati, rozhfeskuge se, [ob. Brzeszczy się, ob. Brzask);

sza-

Sorab. 1. zaszwitacż , zaszwetlam szo , zeszwetżam , za- ZASZACHROWAĆ cz. dok., Zaszachrowywać częsll., szwëtlu szo; Slov. zaswilâwam; Ross. 3aciHTb. Zaświtnąl chrując zamienić, zarobić, łzatachlować, zamacblować ; dzień, zajaśniał, dzień sie stał. Włod. ber £ag ift ange* yerfcüacüern, fcBacbernb gerohtnen, aBgercinnen, nerBetmltdjen, brodjen. Jak zaświtnęło (zaświtło) odjechali. Tr. Zaświta,    yertBun. Poradzić sobie nie umiesz    ! na co ta zbyteczna

świta, świt jest, Garn. sasvita se ; Sorab. 1. zaszwètla    delikatność? zełgać, wyprzeć się,    zaszachrować, oma-

szo, zaszwituyo. Zaświtnienie « ZAŚWIT, u, m., począ- mić, aby tylko nie oddać. Teat. 27, 84. tek świtu, ber 2lnBrudj ber SOłorgenbftmmerung. Pierwsze *ZASZADZ1Ć , ZASZEDZIĆ, ZASZADZIEĆ. ZASZEDZIEĆ zaświtanie. Tr.    *    ob. 'Szedzić, oszedzić, oszadzić, oszedzieć.

ZASWOIĆ cz. dok., Zaswajać niedok. , za swoje przywła- ZASZAFRANIĆ cz. dok., zaprawić szafranem, mit ©afran szczyć sobie, ju bem ©einigen madjett, ftd) jucignen, an«    anntadjen.

eignen. Uszło to dotąd i cudze zaswajać. Zab. 15, 248. ZASZALEĆ med. dok., zacząć szaleć, anfangett ju tollen, ju Kędy przeprawiwszy się Duńczykowie flotą, 1 ten port    rafen, Jtt toben; Rosn. zamahnitati; {Ross. 3amaJHTb za-

zaswoiwszy, gniazdo sobie plotą. Pot. Pocz. 1. Zapo-    żartować, 3ama.ii!TbCH zbyt zażartować),

mniałeś że złoto kto inszy po tobie Zaswoi; sława twoja ZASZALB1EROWAĆ cz. dok., szalbierstwami zarobić lub nie zginie i w grobie. Pot. Pocz. 573. Jeśli złe poko-    zataić, zamacblować; mit liftigen    ©treiben abgemintten,

lenie przy uporze stoi, Jeśli się nie nawróci, szatan go    ober yertBun, yerfietmltcBett.

zaswoi. Pot. Zac. 122. (jak swoje weźmie). Alboż cię ZASZAMEROWAĆ cz dok., szamerowaniem zasadzić, net* sobie, gdym ja tak niedbały, Moje kochanie, kto inszy fcfyameriren ,, BefcBamertren,

zaswoił? Pot. Syl. 250. Dla kogoż mam nieszczęsna się ZASZAMOTAC, f zaszamoce cz. dok., zacząć szamotać, stroić, 1 kogo wdziękiem urody zaswoić? Chrośc. Ow. szamocąc zarzucić, naruszyć'; anfangen ftd) tyeritm jn ran> 205. (ująć, zjednać, zniewolić sobie). — *§. Poduszką fen, burd) ,'perumretßett Behäbigen, oerrenfen, ocrmerfen. skronie okłada z chciwości snu, i żałosne serce chce ZASZAŃC, u, w, szańc zewnętrzny, eilte Slnßenfdjattje. Tr., 'zaswoić. Wad. Dan. 141. zaspokoić, zakoić, oswoić,    Garn. sagreb ; (Vind. safhiti * okapać),

zaśmierzyć , Beru&tgen.    ZASZARGAĆ cz. dok., szarganiem zawalać, mit ©affenfot(f

ZASWOROWAĆ , ob. Sworować. ZASYCHAĆ, ob. Zaschnąć. unten Berum BefcBmujjen.

ZASYCIĆ cz. dok., Zasycać niedok., sycąc zaspokoić, fdtti* 'ZASZARKAĆ , ob. Zasarkać, zasarknąć.

genb jufrteben ftellen; Croat, zaszichûjem exsturo, ‘zasyt. ZASZARŁACIĆ cz. dok., szałatnym zrobić. Bndlk. szarłatno ZASYCZEĆ, ZASYKNĄĆ, ob. Syczeć. ZASYŁAĆ, ob. Za- zafarbować, BefcBariadjen, fdjarladjrotfi färben.

słać.    ZASZARPNĄĆ cz. jedni!.., Zaszarpać dok., zacząć szarpać,

ZASYPAĆ, /. zasypie, zasypię cz. dok., zasypuje pr. contin,    szarpiąc zarwać; anfangen JU reißen, JU raufen, raufenb

Zasypywać częstl., zasuć, sypiąc zapełnić, zakryć, za-    aBrctßen.

trząść; twtt fdjjütten, anfcButten, Befd)Utten; Boh. zasypati, ZASZASTNAĆ cz. jedni. , Zaszastać dok., szastem zacisnąć, zarjti ; Sorab. i. zafjpu , zafjpam, zafjpuju ; Vind. safi-    zarzucić; mit einem fRucfe, ©cBuffe, ©cf)nmnge, ipieBe fort«

pati , safipûvat, fzafipuvati * zaszańcować; Cam. sasip *    reißen; cf. Ross. 3amaTaTb « zakołysać, zamachnąć, 3a-

tama , ob. Zaspa); Croat, zaszipati, zaszipâvam ; Bosn.    maraTbca zachwiać się, zatoezyć sie

zasippati , zasuti, zagatiti (ob. Gacić), zajaziti, (ob. Jaz); ZASZCZAĆ cs. dok., Zaszczywać częstl,, szczaniem zaplugawić Rag. zasûti , zassijpam, zassipam, zasipam ; Ross. aa- Bepiffen ; zapełnić szczynami, öoHpiffett. ZASZCZAN1EC, CbinaTb. Wszystkie studnie na ten czas zamiotali i zasy-    ńca, m. , plugawiec co do szczania; Carn. uszâné, f.

pali ziemią. 1 Leop. Genes. 26. (zarzucili). Zasypać rumem,    uszanęla, uszanka , ein 23ettpiffer, Ipofenpiffer ; cf. zasraniec,

gruzem Ross. 3ame6euHTb. Zasypowanie, hnpletio cavi *ZASZCZAWIĆ cs. dok., n. p. Nie godnam światować ‘owa terra aggesta. Cn. Th. 1,396, Ross. 3acHnua ; to czym    % tej rodziny, Którymem zaszczawiła , zabij mię, nie inny.

zasypują, gruz, mierzwa, piasek, aggestus. Cn. Th. 1396.    Zebr. Ow. 192; quos impia laesi. [Elym. szczaw, cf.

— Zasypać, posypać po wierzchu, potrząść czym; szczawa kwaśna woda 2J.

odezwać się, anfangen su gftf<f)ern, ju jmitf^ern pr. et fig. tr. Tu jaskółka tak zaszczebiotała .... Kniaź. Poez. 5, 113.

'ZASZĆZEKNĄĆ cz. jedntl., Zaszczekać dok , zaszczekuje pr. contin., Zaszczekiwać częstl. ; Sorab. 1. zażcżowkam; Vind. zazheukati, salajati , (cf. załajać) ; Croat, zalajati, zatajam ; Bosn. zalajati ; Ross. 3ajaaib, 3aTHBh*aTb ; szczekając się odezwać, zaczynać szczekać; loêBetlcn, aufbel« len, fanfcBlagen) pr. et fig. tr Gdy mijał wrota naszych sąsiadów, muc, któremu znać figura jego nie podobała się, zaszczeknął. Teat. 24. c, 44. Nie zaszczeknie na cię i jeden pies. 1 Leop. Jud. 11, 16. (nie zaszczeknie pies językiem swoim na cię. Bibl. Gd. ib. 13). Gdy mu się spać zachce, a sługa nie chcąc co obali, albo czym

momit Beftreueit, Befd)6tten, einftreuen. Piasek do zasypo- ZASZCZEBIOTAĆ, f. zaszczebioce cz. dok., szczebiocąc wania papieru. Torz. Śkł. 4. pisarski piasek , ©treufanb.

Rosół ten tak mi smakuje, jak gdyby makaronem Wło-skim był zasypany. Teat. 8 , 39, (cf. zaprawa).

ZASYPIAĆ , ob. Zasnąć , ob. Zaspać.

“ZASYT, u, w., zasycenie, sytość; ba$ (Erfeittigen, bie (Er* fdttigung , bas ©attfepn. U mnie jest szczęśliwość szczęśliwością, gdy ty masz cząstkę w niej, lecz niedzielonej z tobą nudne są zasyty. Pnyb. Mili. 289.

*ZASZ, *ZAZ, ZAŚ , ob. Za interrogat.

ZASZABROWAĆ cz. dok. , u mularza ; szabrami , t. j. ka-' wałkami drobnemi cegły lub dachówki szpary w murze zaćwiekować. Magier. Mskr. mit flehten 3iegclftu(fen ttlrê* füllen.

115

ZASWOIC - ZASZABROWAĆ.

ZASZACHROWAĆ - ZAS Z CZEKNĄĆ. 913

Słownik Lindego wyd. 2. Tom VI.

uczynić, szczerbami zapełnić, fdjarttg machen; Ross. 3a-3y6pHTb, 3a3yópHBaTb. ‘ZASZCZERBiEĆ, ‘ZASZCZERZEĆ nijak. dok., stać się szczerbatym , wygryzionym , wyjedzonym , fdjattig werben. Gangrena w inszych członkach skryte ‘wydubniałości czyni nie otworzone, tylko zaszcze-rzałe Syr. 1077. [cokolwiek zaciągnięte 2].

zakołace, albo pies pod oknem zaszczeka, to juz siu- ‘ZASZCZERBIĆ cz. dok., *Zaszczerbiać niedok., szczerbatym dze kijem , a wygę ‘obiesić. Rej. Zw. 80 b. ‘Fałeczne-go pasterza prorocy zowią psem niemym a ochrapialym, z gardłem zatuczonym , który nigdy zaszczeknąć nie może na wilka , przychodzącego do owieczek swoich. Rej.

Post. M m m 6. —    §. Zaszczekać kogo, szczekaniem

zagłuszyć ; beUenb betäuben, ttberbeHen pr. et fig. tr. — g.

Zaszczekać się , rozszczekać się , redit iit8 33eKeit geraffelt. ‘ZASZCZĘSNY, a, e, — ie adv., szczęsny aż nazbyt, nader Zaszczekany pysk, wyszczekany; cf. wyparzony, niewy- szczęśliwy; fyöcfyft glücfltd) , glficffeeltg. Taź będzie mojej

parzony.

ZASZCZEKNĄĆ cz. jedntl., Zaszczekać niedok., szczek wydać, z szczękiem się dać słyszeć; erfltrreit, Itrêfiirreit, etlt ZASZCZKNAĆ, ZASZCZYKNĄĆ cz. jedntl , Zaszczykać niedok., zacząć szczknąć czyli szczyknąć, uszczyknąć ; att* fangen 51t ftieipen, abfnetpen, (cf. zaszczypnąć ) Czemu nie zażyć pogody, Ani tak smakowitej me zaszczknąć jagody? Tward. Pasq. 25. — Zaszczknąf mię robak. Tr. zaszczypnął, fiat mtify gehuffeu, gebtffen. Koniowi z ochwatu tak skóra ztężeje, 1 ż jej palcami nie można zaszczknąć. Cresę. 556. zachwycić , zająć , ująć.

sromoty przyczyna , Zkądem zaszczęsnych godzin wyglądała. Zab. 15 252.

©eflirre fibreii laffen.

odczwać się , zacząć szczkać ; anfangett ju fdtludcH, belt ©cblutfeu befommett. Zaszczknąwszy skonał. Tr. Zaszczknąć się, szczkaniem nadwątlić się; ftd) matt fd)Iucfetl, bitrcb bert ©djlutfctt abmatteu.

dować, zdowić; ju ïobe    erjagen, faugeit.

Chlubił sic , że niedźwiedzia jamnikami zaszczuł. Mon. 67, 386. ‘

914

ZASZCZĘKNĄĆ - ZASZCZEPKA.

ZASZCZERBIĆ- ZASZCZYCIĆ.

‘ZASZCZEP, u, m., pr. et fig. tr., baS (Stntttipfcn , Die (Etn* impfung, bas (Stltgeimpfte.— Transi. Pożytki z nowej misyi wypływające nakłoniły papieża do wzięcia w prolekcyą tego zaszczepu. Nor. Ust. 4, 175. ( t. j. nowo zaszczepionego czyli założonego kościoła). — Aliter: Leo był to zaszczep owego bohaiyrów domu , z którego najsławniejszy od Gaulów Rzym uwolnił Staś. Num. 2, 252. raczej ZASZCZKNAC nijak, jedntl., Zaszczkać niedok., z szczkaniem ZASZCZEPCA , y, m, ZASZCZEPICIE!., a, m., ten który zaszczepia , zakłada, gruntuje, funduje co * zakładacz, założyciel, fundator, początek dający; ber (Etnimpfer, Jmpfer; tr. ber ^ftoujer, Slitpflanjer, Anleger, (Erridjter, ©after, ©run* ber, Urheber ; Sorab. 1. zeżepenik ; Ross. npUBHBaibiiuiKTi, ZASZCZUĆ, cz. jedntl, Zaszczwać dok., szczwaniem zarnor-npuBHBjre.ib. Piast zaszczepca domu po nim idących królów. Nar. list. 2, 6 i. Zaszczepiciel krajowy. Przyb.

Luz. 252. Focyusz, ów sławny zaszczepca poróżnień z Rzymskim kościołem. N. Ram. 12, 311. Kalwin sławny ZASZCZUTKOWAĆ cz dok., zacząć szczutki dawać, szczura zczepca wyznania, które do tych czas jego imię nosi. tkifmi zamordować; Anfängen fftafeiiftiiber JU gebe», mit Gzack. Pr. 1, 501. Obwinią zaszczepeów nowego wy- 9?afcnftitberu matt machen; Ross. 3amejKarb. znania o niecnotliwe powody tego oddziału ib. 2, 213. ZASZCZYCIĆ, f. zaszczyci, zaszczycę cz. dok.. Zaszczycać ZASZCZEPIĆ, /’..zaszczepi, zaszczepię cz. dok., Zaszcze-    niedok., *§ 1) zaszczycić, ^szczytem t. j. ‘paweżą, tarczą

piać niedok., szczepiąc wsadzić, wpuścić, wkorzenić ;    zasłonić, założyć, od złego razu pr. et fig. tr. ; befcfytr*

cttumpfen, impfen, einpfropfen , cmpflanjeii pr. et fig. tr. ;    men, oertfieibtgcn, bematyren, bcltntbcn ; (Sorab. 1. zakuam ;

{Sorab. 1. zeżepu , zazczepana ; Ross. nptiBHTb, nptiBW-    Croat, zaschitujem , odvetujem prutego ; Rosn. zasctitili,

BaTb, cf przywić). Zaszczepianie, zaszczepienie; ba3    obraniti ; Rag. zasetîtiti scudure, dtfender eon la scudo;

(Einimpfen, ba3 3mpfen, bic 3mpfung, 3. 2L Siattentemimp*    Ross. 3amirniTb, samiimaTb, ymmuaib, noKpuBiiie.ibeT30-

futtg ; Sorab. 1. zazeżepeno, zapupkuwano ; Ross. npw-    Barb ; Ecd. npe/rsamumato proiego, propugno). Dwaj Ma-

BHBaHte, npwBHBKa. Sposób zaszczepienia ospy: bierze    chabeusza między sobą mieli, zaszczycając go zbroją

się ropa ospy dobrej, czyni się maleńka rana , i zma-    swoją 1 Leop. 2 Mach. 10, 50.    ( Machabeusza między

czawszy w ropie spilkę , kładzie się tę w ranę zrobioną,    się wziąwszy, a zaszczyciwszy go tą, którą mieli zbroją,

albo lancetem ropą napuszczonym ranka się czyni , co    żeby nie był raniony, ochraniali go. Bibl. Gd.). Osadzi-

zaszezepieniem zowią. Krup. 5, 310. Ci co ospę za-    li się tana, dla zaszczycenia    stolicy Kijowskiej od nie-

szczepiają w maju, dzieciom zaszczepionym po wolnym    bezpieczeństwa rozmaitego.    Weresz. Kij. 8 , Rag. za-

powietrzu po ogrodach chodzić nakazują Krup. 5, 443.    selîtenje , obrana (obrona), odvjettovanje, braniteglstvo ;

Zaszczepiony Ross. npHBHBHüiîi, upuBUBonnhin. Większa    Ross. noHpOBme.ibCTBO ; Eccl.    3amnmeHie. npeAÓopmeJib-

liczba z ospy naturalnie napadającej umiera, aniżeli z    ctbo. Z ręki nieprzyjacielskiej wyrwę miasto to, i za-

ospy zaszczepionej. Krup. 5, 558. — Fig. tr. Świętobli-    szczycę *nad rnia3tem tern. Dudu. Jez. 58, 6. (będę bro-

wość skruchę zaszczepia w grunt duszy. Teat. 46, 9.    mł miasta tego. Bibl. Gd ).    Błogosławiony, który jest

On to w mojem sercu zaszczepił miłość rozumnej wol-    zaszczyeon od języka złego.    1 Leop. Syr. 28, 23. (kto

ności. Gaz. Nar. 1, 178 ZASZGZEPNĄĆ cz. jedntl., Za-    jest ochroniony przed nim. Bibl. Gd.). W każdy dzień

szczepać niedok., zacząć szezepać, nadszezepać, rozszeze-    pokusy ręką swą podpieraj i zaszczycaj nas. Módl. Gd.

pać aż za pewny kres; aufjUfpaltCU anfattgcil, aufpalteit ;    107. Zaszczycisz je w tajemności miłosierdzia twego.

Ross. 3amennTb. ‘ZASZCZEPKA, i, i, n. p. Zaszczepka    Wróbl. 69; (abscondes eos in abscondito faciei luae').

do ściśnienia kanału korzenia przy nasprycowaniu ‘ma-    Rozciągnął obłok na zaszczycenie ich. Wróbl. 247 ; (in

charzyny służąca; cornpressurium penis. Czerw. Narz. 27.    protectionem eorum). ‘Włodyraierz porażon od ‘Piecini-

ZASZCZYTNY -ZASZEPTAC. 915

[ZASZCZYCICIEL - ZASZCZYT.

gów , ledwo się skrył pod jakiś most, który mu sie    sobie, zęby się w pieniądze fundował , któremiby w

uciekającemu ku zaszczyceniu trafił. Slryjk. 151. (ku    wątpliwych rzeczach się ratował, i gdy nań nastąpił

ochronie, ku schronieniu). Grad zaszczycenia domów    wiatr przeciwny jaki, miał ten zaszczyt od razu i nę-

gwałtownie przełamywał. Krom. 779. łeda, dachy, ‘szczy-    dzy wszelakiej. Tward. Wł. 56. pomoc, ratunek, obroty, ob. Szczyt, bte ®üd)er.— §.2) Zaszczycać kogo czym,    ne ; SRotf^ulfe, SRcttUngêniittel. Zaszczyt przyjacielski, su-

szczycić go czym,] uczcić; einen womit Befreit, (Ulêjetclj*    kurs, posiłki wojenne. Dudz. 74. £ulfgfruppett. Nastę-

tten ; Vind. pozhastiti, pofhtuvati , obzhastiti ; Bom.    pcy jego będą hospodarami Wołoskiemi pod zaszczytem

posetovati; Croat, postojem; Dal. stujem ; Boss. y 40-    monarchów Rosyjskich. Sieb. 2, 428. (pod protekcyą ).

CTOHTb, yAOCTOHBäTb, npeAnoBTim., npeAnoMHTaTb ; Eccl.    —Aliter: Pod pokrywką wykonania dekretów AmTiktyo-

BOCToato , cnoAOÓJHK), ciioaoóhth. Nie urodzenie , ale    nów , Filip zaszczyt brał do ciemiężenia różnych naro-

cnota człowieka zaszczyca. Teat 55. c, 44. (zaszczyt,    dów Greckich. Nag. Fil. 235. pozor, asumpt, pretext;

honor mu przynosi). Jeśli swoim przykładem mą cno-    23ormanb, ©djeingntnb. — §. 2; Zaszczyt, co kogo żalę podsycisz, Większym mnie, niż ja ciebie podarkiem    szczycą, zdobi, uczci, cześć czyli honor mu czyni;

zaszczycisz. Teat. 46. c, 123. Obywatel ten był przy-    91u$ieidjnttng, @bre, 3^rbe ; Boss. npeAnoqTeme. Potom-

jaźnią i częstą gościną zacnych ludzi zaszczycony. Sieni.    ku rycerzów dawny, I zaszczycie rodaków, Zawołany,

Cyc. 18. Królowie nasi zaszczycali przodków naszych    w ciosach sławny. Wodzu mężnych junaków. Kras. Oss.

w Marsowym dziele. Mon 65, 51. Kawaler zaszczyco-    E 4 b. Pięknie to, że w pisaniu mocny jesteś wierszy,

ny orderem ś. Stanisława. Ld., {Cam. zashtiti). Zaszczy-    Lecz dobrym być człowiekiem, to zaszczyt najpierwszy.

ca on mnie swoją przyjaźnią, Ross ohi Metta yAOCTOH-    Dmoch Szt. B. 100. Mantua zaszczyt z Marona od-

Baen. cbohiwb noKpoBHTejibCTBOsni. Zaszczycać się czym,    nosi. Hul. Ow. 157. (zaszczyca się Wirgiliuszem, ma

być czym zaszczycony, lub mieć sobie za zaszczyt, za    honor, ma sobie za honor, poczytuje sobie za honor

honor, zi chlubę; womit bcefyrt, ailêgcjdcfmct werben, ftef)    być jego ojczyzną). Poeta ten czyni zaszczyt swojej oj-

etwaä jur @bre rechnen, etwaê für eilte fêijre galten. Naj-    czyznie , Boss. oywnTiB oiipameHieMt CBoeiny oreqecTBy.

sroższe bitwy w oczach moich miłe, Z tej nie ustąpię,    Pisarz ten jest zaszczytem swojego wieku, Boss. At-

poznasz mym przykładem , Jakim się ojcem zaszczycasz    aaeix necTb CBOejiy Btiry. Poczytuje on sobie za za-

i dziadem. Kras. Oss. E 4. Zaszczycam się zostawać JW    szczyt, że może służyć panu, Boss. ohï> nocTaBjaerb

Pana Dobrodzieja najniższym sługą * mam honor zostawać    ceói 3a necTb bumt> cjymuTb. Mam zaszczyt być Wac

i t. d., id) fwbe bte (Eljre Jtt »erharren U. f. W. ZASZCZY-    Pana Dobrodzieja uniżonym sługą, Boss UMtio «JCCTb

ClClEL , a, m., *§. Zaszczycający, to jest broniący, pro-    óbiTb BautMMi noKOpiriiimiiMX oyroio. Charakter męża te-

tegujący kogo, protektor, ber 33efd)lt|er ; Garn. zasclii-    go znany wszystkim, powszechny zaszczyt odbiera od

tnik ; Rag. zasctititegl, branitegl , odvjetnik ; Boss. 3a-    wszystkich. Teat. 15. e, 48, szacunek, uszanowanie,

mHTuae.ib , samiiTHiiicL ; Eccl. npoTHKiop'B, 3amHiHHKi>,    pochwałę; Slotting , Söevtbidjä^intg , Sob. ZASZCZYTNY*

noKpoBitreJb. W rodź. ieńsk. ZASZCZYC1CIELKA , i,    a, e, — ie adv., zaszczyt, cześć, chwałę przynoszący;

protektorka; Rag zasctititegliza , obranitegliza, odvjetni-    e1)rent)0fl , efyrebringenb , ötl$setd)nenb ; (Cam. zashtliui).

za , broriitegliza ; Boss. samuTHTCJibHima , 3amitTHHua.    Przodkowie ci stoją tu potomstwu modelem zaszczytnym.

ZASZCZYPNĄC ez.jedntl., Zaszczypać dok., zacząć szczypać,    Hor. 1, 69. Kniaź. Zaszczytnym zaś rodzajem sięgając

szczypaniem zachwycić, zaszczknąć; Jtt ftteipett anfangen,    Jagieły, Uwielbia kraj przewagą i wiecznemi dzieły. Zab.

etnfnetpcn, abfnetpeit ; Vind. prefhzhipati, prevzheniti, salb-    10, 522. Kniaź. Nie mogę-ż ja szukając trwalszych

zhipati ; Boss. 3amnnaTb , 3ainnitbtBaTb. Gdy pchła czło-    sławy zysków Zaszezyjniejszą krwią moich oznaczyć powieka zaszczypnęła , uchwycił ją. Ezop. 76. (zakąsiła,    cisków? Teat. 45. c, 52. ( godniejszą). Przebrakował

ukąsiła). Robak żeby od drugiego zaśzczypiony był abo    niewolniki, coby się zdało do pokoju jego i do zaszezy-

ukąszony, z boleścią się broni. Cziach. Prz. b 3.    tnej dworu polityki. Wad. Dan. 5. (okazałej, wspania-

ZASZCZYT, u , m., ’§. 1) wszystko co kogo zasłania, *za-    łej). — Zaszczytny czym, zaszczycony, ozdobiony czym;

szczycą, broni, zastawia od złego razu ; ber ©d)nf5, ©cbiwt,    geehrt, beehrt, ailègejeidjnet. Igła zaszczytna posługą Mi-

bte 33ebccfltng , SBefcbpung ; Vind. savet, savetje , obran-    nerwy. Nar. Dz. 2, 18. Bogatym złotogłowem , lub Tyr-

ba , obrana, branba , obvaranje , obvarstvu ; Ross. 3a-    skim zaszczytny skarłalem. Zab. 15, 162. Kniaź.

mma ; Eccl. 3aiuHTHJHUte, 3amHTa. Czynią gotowość do ZASZCZAWAĆ, ob Zaszczać. dobywania zamku, pod sporządzonym na zaszczyt przy- ZASZEDZIĆ, ZASZEDZ1EĆ , ob. Szedzić, Szadzić, bytkiem. Chrośc. Fars. 215. (na zasłonę, na ochronę). ZASZELEŚCIĆ cz. dok., zacząć szeleścić, ju raufdjeit nnfatt' Zaszczyt, rodzaj wałów, n. p. Zaszczyty sypać. Dudz. gen, tnie ba£ SiUtb.

74. zastaw, przedpiersień , parapet; eine Srufttvefjr , ein ZAS7ELMOWAĆ kogo, ob Obszelmować.

SBerf, ein ©t^n^njafl. Zaszczyt przed bramą usypano. ZASZEMRZEĆ cz. dok., zacząć szemrzeć , ju mttrrett anfan* Tr. Zaszczyty szańca tak wysokie być mają , żeby działa    gen ; Boss. 3aponTaTb. Zaszemrzeć kogo , szemraniem

dobrze okryły. Archel. 52. Działa te, gdy używać przy-    zagłuszyć, murrenb tiberiauben.

tr. Bacząc , $u lispeln ober pfiern anfangen ; Boss. 3auiemnBaTb sze-to uprządł ptaniem oczarować, pfternb befielen, befpred)en.

szło, zostawały dla krótkości swojej za zaszczytami, i ZASZEPTAĆ ez. dok , Zaszeptywać czestl., zacząć szeptać, kosze pozapalały, ib. 31. et 2, 29. — że krótko się na tej stolicy miał osie<

‘ZASZK.OLIG , ob. Zaskomlić. ZASZŁA, ob. Zajść. ZASZKABADZIG cz. dok., szkaradno oszpecić, entfeßlicö \j'dff* ZASZLAMOWAĆ cz. dok, Zaszlamowywać czeati, szlamem Ud? tnadjen, abfdfeulid) Juristen, uerbunjen.

ZASZKADZAĆ, ob. Zaszkodzić.

zapełnić, zamulić; ocrfdjlćimmen, mit ©^lamm anfuße« ; Vind. safhlemati , saglenjati, sazeklati, saberfati ; Ross.

ZASZKLNIG , ob. Zalśknić , zalśknąć.

'ZASZKODA , y, i, zaszkodzenie i to co zaszkadza, co • 3acopnTb.

Boh. zaślapiti , zaślapati ; zaśłapił albo raczej zaszłapil koń, przestąpił sznur, rzemień. Wtod. zastąpił, bfl3 '’Jiferb -ift liber ben 3u0flr(lIÎO flCtrcten. Gdy koń zadniemi nogami na przednie zaśfapuje, to bardzo szkodzi. Cresc. 526. gdy tylnemi o przednie zawadza, gdy się ściga, goni; mann e3 bie Hinterfüße an bie SSorberfüße ftreift, fdjleift. Na tym miejscu nigdy trawa nie rośnie, gdzie raz jazda Turecka kopytem zaszłapi. Kłok. Turk. 206. zatratuje , niebertreten. — §. Zaszłapić. się, poszłapić się, poszka-pić się , zawikłać się , zamotać się ; einen $el)ltritt tf'Utt , ftcfi permicfeln, einen S3ocf fließen. W zawodzie pociech swoich się zaszłapi. Pot. Syl. 521.

szkodzi; ba§ ©cfeaben, unb ba£ maê einem fcfyabet, ba§ ZASZŁAPIĆ, ‘ZAŚŁAP1Ć med. dok., zaśłapuje pr. contin.; @d)dblid)e , ©djaben Srtngettbe. Bukiew' Turecka kiszkom szkodzi ; ale ta zaszkoda bywa ujęta przyprażaniem na ogniu. Syr. 1480. ta szkodliwość, bie ©d)dblicl)feit. W winie nie może nic być naleziono, coby jadem albo za-szkodą jaką ludzką mogło być nazwano. Clinch. Viz. d 2.

Cesarskie prawa wszystkie zaszkody uprzątnąć chciały.

Birk. o Exorb. 21. cf. przeszkody, §inbcrmffe. Bądź za-szkodę , bądź zakazanie, to wszystko wniwecz obraca.

Bzów. Roz. 113. ‘ZASZKODGA, y. m., szkodziciel, który szkodzi, lub przeszkadza; ber ©djabenftifter, Sefcfyćtbt* ger, ber ^erfnnberer, ber Htnbcrniffe iit ben 2Bcg legt. Wy .jesteście zaszkodcy nasi. Weryf. Dosyć mają ci zaszkod-cy na tym, ze się sami na przyjaźń ku nam sposobić ZASZLIFOWAĆ, ZASZLEJFOWAĆ , ZASZLUFOWAĆ cz. nie mogą. Obr. 71. ZASZKODNY , a, e, ie adv., dok., szlifując zarównać, pogładzić, zaostrzyć; anfangctt ’zaszkadzający, szkodę przynoszący, szkodę czyniący, szko-    fe^letfcn / anfdjletfen, abfdjletfen, fllfltt Weifen, fdjarf

diiwy ; l^flbettbrtngenb, fd)âbltd), Zaszkodne używanie ziół. fdiletfen.-

Syr. Rej. Sprawa ta zaniosła się więcej na zaszkodny ZASZLOGTiAĆ . ZAŚLOCHAĆ cz. dok., z szlochem się ode-gomon , niz na zbawienny pożytek. Smotr. Apol. 103.    zwać, loêfdjfhtdjjen, jit fdjhnljteit Anfängen; Ross. 3axHUKąTb.

Zaszkodny, szkodę nagradzający; fcbabeiterfcßenb, (Erfaß*,    Powinien nad stratą dni swoich zaszlochać, Co żyjąc

Listy zaszkodne nie mają być dawane rotmistrzom, wszakże    nje dbał, nie mógł , lub nie umiał kochać. Zob/U,

za szkody im będzie dosyć uczyniono. Herb. Siat. 93.    146. Zaszlocbać się, rozszlochawszy się zmordować;

—    Zaszkodny, przeszkodny, na przeszkodzie będący;    fi# »erffllwfoen , mfibe f($!ud)jetl. Zaszlocbany, szlocha-

ftö^renb, ^tttberltd). Przy darach Bak ch owych bez zaszko-    niem uniesiony, oor @ci>!ucfocrt außer fielt. O* mój ojcze,

duej biedy Siedziem z drużyną naszą l etr. flor. M 4 6.    woła zaszlocbany, już cię nie obaczę wiecej ! Slas. Num.

—    *§. Militär. Zaszkodny, bagażowy, obłogowy, od obłog,    \    204

od obnoż, od ciężarów wojskowych; Sagagc*, ©epdcfe*. ZASZŁOŚĆ, ZASZŁY, ob. Zajść.

Zaszkodne wozy. Stryjk. 631. Moskwa, porzucając cię- ZASZMEBAć, f. zasmierze cz. dok., szmer uczvnie, eilt żary i konie usuwające, i insze zaszkodne statki i ży-    ®er«ttfdj ergeben, ©crante machen , rauften. Śeraficzne

wnośei, wojsko swoje uwodzili. Stryjk. 696. Miał Jan    herby w powiewach zaszrnerały. Przyb. Milt. 24. Dopo-

Albrecht pod Soczawą 80,000 ludu rycerskiego, krom    ką<J sie Lubecki umizgał do pani, i myszka nam nie

woźnic , kucharzów i inszych zaszkodnych ludzi. Stryjk.    ₂aszmerała w pokoju. Teat. 28. b, 24.

(rf. nie zawadzi). Co zaszkodziło , to nauczyło. Co. Ad. Te"L 37’    • (ok *?b? “"“"'J*)-

86. fpo szkodzie mądry). Módz zaszkodzić, a nie chcieć, ZASZOKOWAĆ cz. dok., g. i) szorując zatrzeć, öerf^cttcrn. to największa chwała.' Min. Ryt. 4, 131. Dotknięci    — §• Zaszorowany^ rzecznym piaskiem, opertus fluvio

Zaszorowa-

krzywdą, nie zaszkadzali.    Radź. Snp. 2, 18. (nie mścili    devecto. On. lh. 1396. mit ^lußfflnb ocrfdnittct,    Bfrfftttbct,

się). Sądź panie tych,    którzy mi zaszkadzają , racz    piaskiem w wodzie przywalony. W ład.

zwalczyć tych,, którzy na    mnie walczą. Wrobi. 74; (ju-    nie piaskiem w wodzie, aggestio in litore. Cn.    Th. 1596.

dica nocente.s me, którzy    mi szkodzą). Żydowskie ob-    zasęp, btc 3łct'fitnbltn(j. ^-2) Za^zorować    konia, w

rzezanie nam nie przynależy; i owszem zaszkadza nam szory konia ubrać, eilt ^JJferb (tufdfiflfett. Budtk. więcej. Bioł. Post. 143. Jużeś słyszał, co zaszkadza ZASZPALEBOWAG cz. dok, szpalerami zająć lub zakryć, niektórym słuchać słowa bożego. Bioł. Post. 296. prze-    »erfpaltren ; Vind. safhpalirafi, saprestreti , saobvefili. ZA-

szkadza, zawadza ; ^tnberltd) fcpn , fłiiibent, uer^inbent,    SZPALEBZE , a, m., miejsce za szpalerem, ber Ort Ijht«

ftö^ren.

ter bem ©palier, z zaszpalerza słowa się wydały z do-

łu kaplicy. Zebr. Ow. 393 ; cortina reddidit imo adyto ZASZUBIĆ ob. Szubić. vocem.    ZASZUMIEĆ, /. zaszumieje, zaszumieję med. dok., Zaszu-

ZASZPECIC cz. dok., ‘Zaszpeciwać częsłl.,    szpetnym    uczy-    miewać contin., zacząć szumieć, wydać szum , szelest,

nić, (tflffltd) machen, oer^äfflt^en. Zaraz    insza farba    cbo-    szmer; Boh. zaśustnauti    , (cf. szust) ; Boss. BOauiyMiTb,

rujących bywa, Zaraz straszliwa chudość twarzy zaszpe- 3aiuyMtTb, aufraufcl;cn , aufbraufen, ju kaufen, 5u rauften ciwa. Otw. Wirg. 464.    an fangen. Zaszumiały pobrzeżne Dunaju lasy i krzewiny

ZASZPERAĆ cz. dok., *zaszperlać, zacząć szperlać , ju grfb    wesoło. Psalmod. 89, (cf. zaszeleścić). Tu Wisła ‘‘żarli-

beln unb nad)$ufud)en anfangen; szperaniem, przerzuca-    wym nurtem pędząc swoje zapławy zakrętne , wszem w

niem zaprzątnąć, zarzucić, zawieruszyć, zadziać, öer=    uszech zaszumiewa. Chodk. Kost. 3. Często choć wiel-

ttterfcn , nerlegett, nerframeu.    kie chmury zaszumiały,    Mały deszcz dały. Kchow. 317,

‘ZASZPEROWAG cz. dok., zaaresztować,    przyaresztować,    (ob. z wielkiej chmury    mały deszcz, cf. więcej huku,

przytrzymać, zatrzymać; Slrreft worauf legen, mit ?lrreft    niż puku). Zaszumiało coś wzgóre, *alić jastrząb' z drze-

belegeu, (cf. Germ, bie Sperre, ob. ’Szperować). Jeśliby    wa Pochwycił wnet bażanta w nogi jako trzeba. Bej.

płacić nie chciał, tedy osiadłość jego ma być zaszpero-    Wiz. 65 b. ZASZUMOWAĆ, ob. Szumować,

wana i pieczętowana, i tak sądownie ma być do płace- ZASZWANKOWAC, oh. Szwankować.

nia długu przymuszon. Szczerb. Sax. 92.

ZASZP1LIĆ , ZASP1LIĆ, ZASP1L0WAĆ, ob. Spilić , spiłować,

ZA6ZYBIC cz. dok, Zaszybiać niedok., zakręcić, zawrócić, zawrotem zarazić, zawracać n. p. głowę, odurzać; (ner* fdjtekit), »erbrekn, fdjmitibehib machen, nerrucfen. Zona dla ZASZPUNTOWAĆ cz. dok., Zaszpuntowywać czestl., szpun-    niego tym nieznośniejsza , gdy sobie głowę zaszybi ha-

tern zatkać, »erfpnnbflt, jufpitttbcil ; Bosn. zatapunąti baçvu, zataknuti; Boss. sanynapiiTb, 3akynapiiBaTb. Dotąd piwa nie szpuntować, póki dobrze w achtelach nie wyrobi ; jak robić przestanie, to go zaszpuntować, piaskiem albo słomą otuliwszy kraje. FI aur. FA. 107. Olej w tych dzbanach żelaznemi pokrywkami mocno był zaszpurito-wany i popieczętowany. Star. Div. 7. Zaszpuntować abo czopy zatknąć u kłód , relinere dolin. Marz. Naczynie moszczem nalane zaszpuntować smołą dobrze zamaza-Cresc. 541

wszy.

wawszy w garncu spalić Sienn. 234. Z grobu tak za-szpuntowanego wdzięczna bardzo wonią wychodziła. Buk. Dom. 62.

ZASZRANKOWAĆ cz. dok , szrankami zająć, zamknąć; mit ©cfyraufen etnfcbliejktt , bcfcbrdnfoit ; Vind. safbrangati, sa-graditi , sagrajati , oh Zagrodzić.

ZASZREN1Ć, ZASZRESZYĆ', ZASZRONIĆ, ob. Zasrzenić,

nyżem. Min. Byt. 3, 327, (cf. zagrzać , zalać). Poczuł Alareotyckim trunkiem zaszybiony Rozum trwogi prawdziwe. Bor. 1, 268 ; Min , (mens lymphata Mareotico)} Min. Byt. 3, 154. Ona mi pod czas głowę zaszybi wszy trunkiem, Nocne huczki kazała płacić basarunkiem Mon. 76, 726. Głowę zaszybia mu wiecha. Min. Byt i, 310. Czego utworzyć nie mogą Kameny, Skoro 'rymopis mózg sobie zaszybi? Kniaź. Bocz. 2, 114. (zagrzeje, zapali). Miłością 'fryjerki nie ebce zaszybiony Syn utratny z posa-Ziółko kalcenować, t. j. zaszpunto- giem wielkim pojąć żony. Mon. 75, 244. (odurzony). Nie

zasrzeszyć.

ZASZRUBÓWAĆ, ZASZRÓBOWAĆ cz. dok., Zaszrubowy-wać czestl., szrubując zawrzeć , zakręcić , jufduanben ;

Vind. safhraubati, saferkati, sakvintati, savsukati: Boss.

3BBHHTHTŁ , saBnnmiBaTb (cf. gwint), mypynuTb, samypy-niiTb. Napój len, gdy przechłodnie, przecedzić; i w śkienieznyeh flaszach dobrze zaszróbowanych na cli łodzie chować. Syr. 276. — Fig. Ir. Mocno to sobie w pamięć zaszróbować. Bej. Zw. 19. wbić w pamięć, tn3 ZASZYĆ, f. zaszyje @eb«d)tniß eitiprdgctt, cf. etnblmten. ZASZBUBN1K, a, m„ instrument do odszrubowania maciczek szrubowycb. Lesk.

Mier. 137. ber ©cbranbenjt^er.

ZASZTAKIETOWAĆ cz. dok,, sztakietami zagrodzić, zająć, tterfłafctiren.

‘ZASZTĘPLOWAG, ob. Zastęplować, stęplować.

ZASZTUKOWAĆ cz. dok., sztukując załatać, auSpcfen, ûUê« fUcfen mit ©tücfeln.

ZASZTURCHAĆ, ZASZTURKAC, ZASTURKNĄĆ, ob. Stur-kać . stursać ZASZ ! URMOWAĆ , oh. Szturmować. ZA-SZTYCHOWAĆ. Ob Sztychować, ZASZULEROWAĆ, ob.

Szulerować, przeszulerować,

będzie sie jawnie .chełpił sroniotnemi występkami miłos'cią młodzian zaszybiony. Teat 42. d, a. (zaślepiony). Dla no-wieyuszki ciężkoby było zdobyć się na takie doświadczenia ; ale bardzo miło dla kochanki miłością zaszybio-nej Mon. 69, 367. (uniesionej). Jesteś przy swojej kochance , ona rozpościera to w tobie poruszenie, które jest życiu twojemu słodyczą, i póki cię to zaszybienie łudzi, poty cię w tym utrzymuje. Mon. 71, 768, (uniesienie, urojenie, omamienie). Górnomyśinośeią twoją zaszybieni. Mon. 71, 858. (uniesieni, zachwyceni). Znałem wielu tak zaszybionyeh i nierozumnych , którzy z lekkich bardzo przyczyn przez nieroztropność swoje ściągnęli sobie nieprzyjaciół, ib. 70, 527. (przewrotne głowy. postrzelone, przesądne, przesadzone). ZASZYBO-WAĆ ob., Szybować.

zaszyję cz. dok., Zaszywać niedok.; B >h. zaśiti, zaśjwati, znstehnauti, (cf. ścieg); Sorab. 1. zasehiwam ; Garn. sashyti , sashyem ; Vind. safhivati , vfhivati, pofhivati ; Croat, zassiti , zassivâvam ; Bag. sa-scitti ; Bosn. scitti, sascitti ; Boss. 3auiHTb, 3auiHBaTb, 3anouiHTb, 3acTpouHTb, 3aiaqaTb, 3aTaMHBaTb (cf. zatoczyć), 3amiHHTb, saiHHHBaTb, (cf. zaczynić); zaszyć, zszyć do kupy, szyjąc połączyć : jttfammen nd^en, jund^ett. Go się rozpróło zaszyj. Cn. Th. 756. Poganie w Prusiech, kiedy niewiastę pogrzebują , tedy jej włożą nici i igłę, aby sobie zaszyła, jeśli się jej co zedrze na onym święcie. Stryik. 148. Za sztych zaszywać , u krawca , szyć sukno lub materyą, trzymając ją dubeltowo w palcach.

918

ZASZYDZIĆ - ZATAIĆ,

ZATAICIEL - ZATARGA.

gniew zatajony Bywa tym bardziej w sercu rozżarzony? Pasł. Fid. 285. zalłumiony, przytłumiony. — Culin. Zataić llustość w kaszy, zagotować zupełnie, §Cft ttt bte @nt£e gattj etitfod;en. Bndtk. Zataić kaszę , tak ją ugotować , że stężeje, bte @nt|$e terb focfjcrt. ib. — §. Herald. Zatajony miesiąc; herb: podkowa rogami do góry, nad nią pófxiężyca , i w nim gw iazda ; w hełmie trzy pióra strusie, hurop. 5 , 58 , eto gewtffeS SBnppcn. ZATÄICIEL, a, w , który co zataja, ber 2>i'rf?etoUicln’r, $erberger. Za-taiciel, occultor Mącz., Croat, zataynik occultor, negator ; Vind. satainik , vtajovecz; Slav, zatâjalae ; Pag. zatajała*, zataajnik negans ; Bt sn. zatajnik inficiotor, desertor fidei, apostoła. — IV roéz. ieńsk. ZATA1CIELKA, i; Vind. sa-tainiza * zaprzeczyciclka.

Magier. Mskr. Cyrulik mieć musi igieł kilka prostych, do zaszywania wnętrzności trupa. Czerw. Narz. 39. Igła osobliwsza do zaszywania artery i przy odejmowaniu ręki. ib. 31. Zaszywanie, zaszycie; Hoss. 3amnBKa Naszywka,

3anomHBfta. — §. Zaszyć co w czym, dnnctynt. Zaszywam w worze. Cn. Th. 1396. Ojcobójca u Rzymian w wor skórzany zaszyty, z hańbą nieznośną życie tracił.

Sicm. Cyc. 36 — Fig. Zewsząd mądrego wypłoszają, i radziby go w własną skórę zaszyli. Pich. Sen. list. 61,

(cf. w łyżce» wody utopić, cf, oczy wyłupać komu). Żebyś chciał co takiego i pod sercem zaszyć, Każdy ma prawo wydrzeć, kto może »straszyć. Zab. 16, 124. Nar. ukryć , schować jak najgłębiej.

ZASZYDZIĆ, ob. Szydzić. ZASZYJĘ, ob. Zaszyć.— (‘ZASZY-

JEK; Boh. zaśigek, polićek , pogębek, raczej : uderzenie ZATAJEC nijak, dek,, zacząć tajeć, ju tljflltCtt anfangen, za szyję; Hoss 3ameenx , 3ameitoa kark).— ‘ZASZYKO- aitftfyauctl.

WAĆ, ob. Szykować, uszykować. ‘ZASZYNKOWAĆ, ob. ‘ZATAJA Y, a, e — ie adv.,

Szynkować ZASZYPLEĆ, ob. Stypleć. ZASZYWAĆ, *ZA-SZYWKA, ob. Zaszyć. -

ZATABOROWAĆ cz dok., tabor zastawić, eine SBagcnhtrg amfiellen , attffd)lagen; zataborować co, taborem zaiąć, za słonić, mit einer SBagenlmrg befcficn, bebcrfen, ciitfdjliejkn. ZATAM.Ü WAC cz. aok, Zatamowywąć czesi l, tamą zagrodzić, ZATACHLOWAĆ, ^Z AT A SZŁO W AC , n. p. Zoczył je syn    wstrzymać, oerbammen pr. et fig. Ir. ; Cum. sajesim, sa-

Rlai, zamknął i zataszlował wśrzód leśnej gęstwinie. Zebr.    jesujem ; Vind. sajesiti, sajeshiti, objesiti, sajesbuvati,

Ow. 48; occultât, ob. Taehlować. ZATACZAĆ, ob. Za- (cf. jaz) ; Bosn. zajazili, zagatiti, (cf. gacić) ; Boss. ynpy-toczyć.    4HTb . ynpn>KHBaTb cf prąd.

ZATAFLOWAĆ cz. dok,, taflami zagrodzić; Vind. satablili, ZATAŃCOWAĆ, ZATAŃCZYĆ cz. dok., zacząć tańcować,

loêtanjcn, 51t tanken anfangen ; Ross. B03n^acaTb, 3anjm-ZATAIC, f. zatai, zataję cz. dok., Zatajać niedok , tając can., B03njiacaiiie, cf. pląsać.

zakryć, ukryć, skryć; t>erl)etoiltcf)en, oerbergctt ; Boh. za- 'ZATĄPAĆ, oh. Zatupać. ZATAPIAĆ, ob. Zatopić. ZATA-tagiti, zatagowati, zatutlati ; Vind. satibrnt, vtihtati (cf.    RAC, ob Tarać, tarzać.

zaciszyć). ogrinjati (cf. ogarnąć), (sataijt, satajiti, sata- ZATARASOWAĆ cz. dok, tarasem zagrodzić, oerramineln ;

(Boh. zatarasowali; Croat, sarirnti; Vind. sariniti, sazhe-puvati, sapalifatirati, sakolifhati, sablodjati ), Otwórz bramy zatarasowane. Birk. Zomoj 3. Zatarasowała próżne drzwi , założywszy n3 wrzeciądz łuczywo Bardi, Trag. 51. — Fig. Ir. Nieprawością zatarasowane uszy twoje. Smotr. Lam. 155. (zatkane).

zatajony , tajny , t>crl/eimlid)t. Chcąc tego nie zatajrńe zamilczeć, skrjpt ‘świadeczny swemu o tym podał stryjowi. Chodk. host. 83. — §. Za-tajny, do zatajenia, mogący być zatajonym, tnöglid) JU ocrbcimltd)ett.

sadilati, podilkati, oertäfeln.

jati » zamilczeć , zaprzeczeć, abnegare) ;- Croat, zalaiti, zatajam , tajim, zatajenye ; Hung, titkolom, eltagadâs; (Dal. zatayati » zaprzeczać); Bag. zatâjati, (zataja * schronienie, tajnik); (Slav, zatajali » zaprzeczać, negare ; Slav, zatâ-janje negalio, abnegatio) ; Bosn. zatajati, recchi da ne negare ; Boss. aaiaiiTb. Słowa nie dotrzymał ; dane do schowania zataił sprzęty. Zab. 13, 67. (schował, skrył, ZATARCIE, ob. Zatrzeć, ukrył). Wielkie bogactwo, wierna miłość, ciężka choroba, zranione sumnienie, nie mogą być zatajone. Bys.

Ad. 75. Miłość się zawsze wyda, szydło się w worze nigdy nie zatai. Teat 8. b, 11. Nie zatai się nigdy szydło w worze. Bej. Wrz. 123. Nie masz nic tak skrytego w sercu , coby się z lekka rozmaitemi sposobami na wierzch nie Wydało, szydło w worze jak się ma zataić?

Birk. Chodk 22, (ob, oliwa na wierzch się dobywa).

Chytrze się uczai, Ale przedsię natury swej psiej nie zatai. Paszk. Dz. 13, Lucylo, już nie czas przede mną zatajać; chce wnijść do najskrytszych serca twojego zakątków. Weg. Marm. 1, 19. (taić się). Niepodobna siebie samą zataić przed sobą. Teat. 54. d, 23. Aby panowie do tajemnic swoich takich mężów nie przypuszczali, którzyby tak otworzyści byli, żeby niczego w sobie zataić nie mogli. Kosz. Lor. utaić « zamilczeć, w milczeniu, w sekrecie , w tajni, przy sobie zachować; bty ftdj bemalten, oerf^meigen. — Podobno nie wies«, ii

ZATARGA, i, z., ‘ZATARG, u, m., ZATARCZKA, ‘ZA-

i, z., zatargnienie, zajście,

TARSZKA, ‘ZATARZKA spór, walka; baś SliirdPnt, Sittjerrcn, baä 3ftwn, $erum* retten, (Sftcttcn, ber 3attf, (streit; Vind. toshuvanje (cf. ‘tążyć), krieganje, prepir; Boss. 3a4npKa (cf. zadrzeć), npH4npKat HOHceBHH, HomeButUHa Algimunt państwo w pokoju tizymał; tylko co miał trochę zatarczki z Dawidem xiazçciem Łuckim. Biel. 125. Stryjk. 241. Miałem za-tarczkę nie małą , tudzież i lud mój z syny Amon. 1 Leap. Judic. 12. (miałem niemały spór. Bibl.Gd) Przykre od ludzi żołnierskich zatarczki najbardziej w tym czasie dokuczać będą Ber. Dek. B 2. (napaści, natręctwa). Gdy się ludziom przytrafi jaka zatarezka , przychodzą do mnie, żebym rozsądził między nimi. 1 Leop. Exod. 18, 16. (zatarszka. 1 Leop. ; gdy sprawę jaką mają, Bibl. Gd). Ani blask twój sędziego, ni patrona łudzi, Gdy obu co raz świeżej zatarg pieni budzi. Hul, Ow. 83. Zręcznym się autor komedyi pokaże, kiedy wykoncepuje

ja w samym wsparciu i zatchnieniu nie przestawał myślami wesołemi i odważnemi siebie koić i zaspokajać. Pilch. Sen. list. 415. — 2. ‘ZATCHMĆ, ob. Zatęchnąć. — 3. 'ZATCHN4Ć , 'Zatchniewać, ‘Zatychać , oh. Zatknąć, zatykać. ZATĘCHL1NA , y , i , *ZATĘCHŁOŚĆ , ści, i., zajście stęchliną, ba3 Sumpftgmerben, bie ®nm* pftgfett. W takim zawarciu rnuszą być zaduchy, pleśni, zatęehliny. Haur. Sk. 09. Hippokrat w morowym powietrzu kazał ognie palić, wysuszając tym zatęchłość wiatru. Pelr. Pol. 218. — ^ Aliter: Wilgotne wiatry ludziom letnyin czynią zatęchłości. Cresc. 6. zatęchnienie, dychawiczność ; fcbmerer $ft&em, 3lif)emlo|tg{'eit. ZATĘCHAWG, ^Zatchnąć się, (distng. zatchnąć się, zadychać się), Zatęchnąć się jedntl ; Boh. zatuchnu, zatuchara; Rag. za-dahnuttise incipere foełere, zadahnut subolens; (Hoss. 3aryxHyTb , aaryxa» zagasnąć); bnmpfig werben. Świeże ziarna niech w spiklerzu cienko zsypują dla prędkiego zatęchnienia. Haur. Sk. 20. Wyziewy z jezior zatęchłych wstają. Przyb. Milt. 147. Wielka woda, abo nigdy, abo rzadko się zatchnie, gdzie przeciwnie mała woda lada za przyczyną wnet się skazi. Goni. Div. 254. — Fig. tr. Ze mnie 'archiepiskopa uczynią ‘episkopa, i to jakiegoś zatehłego tytułu. Smotr. Nap. 23; (in par Uhus).

położenia delikatne, w których wpada w zatargę lub w trudność amant z osobą kochaną. Teat. 24, 14. Czart. (zakłopotanie). Nie mając żadnej z nim zatargi, zwróciła serce, choć mu już oddane. Zab. H , 227. Szym. Folwarek uważam jak port z miejskich niełatwośoi i za-tarzek. Crese. 700. (kłopotów). ZATARGN4C cz. jedntl., Zatargać niedok.; Bok. zatrhnauli, zatrhowati ; Sorab. 1, zatorhnu; lions. 3a4epHjrb, 3a4epriiBan>; targając za-szarpnąć, aitreißeit, fytnretjkn. *0wa się razem gęstym dąb zwątlony wali, 1 liną zatargniony gwałt lasu obali. Żtbr. Ow. 213; (adducta funibus arbor). — Zatargnienie, zatarga, zatarczka , zajście ; $)(tnbel, (Streit, „8nnft. Do pogodzenia Ludwika Węgierskiego z xieeiem Bełskim, pomogło zatargnienie między Węgrami a Polakami dla ranienia w twarz Piotra Sza franca. Stryjk. 421. ZATARGOWAĆ cz. dok , zacząć targować; Ross. 3axopro-BaTb, 51t honbeln ober ju bingen anfangen.

ZATARKAĆ. ZATARKOTAĆ, ob. Tarkotać. ‘ZATARSZKA , ZATARCZKA , ob. Zatarga. ZATARTY, ob. Zatrzeć. ZATARZAG ZATARAĆ, cz. dok., tarzając zataczać, ma^eub herum treiben, abtreiben. Choć podobieństwem żadnem nie pijany, Raz się zatarza, i pijanym zmvśla. Pot. Syl. 481, ZATARZKA, ZATARCZKA, ob. Zatarga. '

ta , to.

ZATEMPEROWAĆ pióro cz. dok., do pisania zarznąć, eine geber jutu ©Treiben ju recht fchneibett, eine ©cbrctbfebcr fer* tig fdmeibett. Gęsie pióra , jeżeli są przezroczyste i dobrze zatemperowane, użyte być mogą do rysowania gór. Lesk. Mier. 81.

ZATASOWAĆ cz, dok.., Zatasowywać czestl,, aż za co ZATEM, ob. Zatym ; cf. za tein, za tym, ob. Za ,* ob. Ten, natasować, bt$ hinter etwa# \)tn aufthiirmen, aufbaufen. —

Zatasować karły, zamieszać, bie ©ptelfarten mf^eit.

'ZATASZLOWAĆ , ob. Zatachlować, tachlować.

Te wszystkie rzeczy daleko pierwej były do

1. ZATGHN4C się zaimk. jedntl. < Zadychać niedok., zadusić się, utracić wolność oddechu; ben Ültfjiem »erlteren, außer 2ltfjem fcpn, außer Sitnem fommen, feieren ; Bosn. za-pihatise, zaguscitise; Ross. 3a4XuyTbea, 3a4HXüTbCH, sa- skutku przyprowadzone, niżeli ten autor piorko zatem-nuxaTbca, 40xnyrb, 40XHy. 'Ono rotmistrze do niego perował na swoję historyą. Fam. 95, 1, 110. prędko i zadychając się bieżą. Sk. Dz. 332. Słaby chcia- ZATĘPIć , /. zatępi, zatępię cz. dok., Zatepiać niedok. ; wszy mocniej chodzić, natychmiast się zadycha, poci się.    Croat, zatupiti, zatuplyujem, zatupujem ; Hag. zatupiti;

Krup. 5, 588. Poleuktus, ponieważ człek tłusty był, a    Hoss. 3aiynitTb ; tępym uczynić, przytępić; ftnmpf machen,-

dzień bardzo gorący, tedy się stojąc pocił, a zadychał    aDfllimpfert phys. et fig. Xiążęta gdy z saraju wychodzą,

od swej długiej mowy. Eras Jez.Lô. Tu się zatchnęła,    muszą mieć umysł tak zatępiony i zhukany, żeby im

i zalana Izami Nie mogła więcej mówić. P. Kchan. Jer.    bardziej słuchać, niż rozkazywać przystało. Kłok. Turk.

414. Biegnąc tu, straszniem się zatchnął. Teat. 55. d, 50.    54. ZATĘP1EC nijak., ob Tępieć, stępieć.

Ach zatchnęłam się, biegnąwszy prędko. Teat. 30, 7. ZATERLIKAC , ob. Terlikać.

A w tymem się w skok porwał, i tak lotnie sprawił, ZATĘSKNIĆ cz. dok.; Ross. 3aT0CK0BaTb; nabawić kogo żem się zatchnął. Jabi.Tel. 51. Ale coż to? gdzież Tytus tęsknoty, tęsknym kogo uczynić; einem bauge UtUÔ £>erj zatchnąwszy się pędzi? Min. Byt. 2, 237. Chuda szkapa    iltadjen, t^m bange ©ebnfu^t machen. Ani ich żądane za-

Tatarska na Podolską milę ani się zatchnie , a każdego    tęsknią nadzieje. Hor. 89. ZATĘSKN1EĆ się zaimk., z tę-

by *wierę na trzy skoki skakał, tedy pewnie ugoni. Rej.    sknoty niknąć, ooit ©efmfucijt OCrfdjinacbten. Trój. SI 1079,

Zw. 159 6. Zatchnęły mu się piersi, tak że ledwie zieje,    Ross. 3aTOCKOßaTbca

Z członków jego pot hojnym strumieniem się leje. Dmoch. ZATĘTN1EC med. dok., odezwać się z tętnieniem, Crtöfett. U. 2, 99. oddech w piersiach mu się zatrzymał, ber 3Ul)cm Zatętniął jakiś szelest. Staś Nam 2, 105. hat ftd) i^m tit ber 33ruft perfect Z gęby piana się toczy, ZATĘZYĆ, f. zatęży, zatężę cz. dok, Zatężać niedok, nieco a lubo zatchnięty , Głos silniejszy nad ludzki miał on stężyć, tęższym uczynić, tego zaprawić; anftcifeu, auf* niepojęty. Jabi. Tel. 132. (zadyszany). Także uciekać fteifen Zafcężyć chusty krochmalem. Tr. będziesz pieszczochu zatchniony, Nie takeś obiecował ZATKAĆ cz. dok., Zatknąć, ‘Zaknąć, 'Zatchnąć, (distng. za-twojej ulubionej! Lib. Hor. 24. Będziesz pieszczochu    tchnąć się, zadychać się jedntl.), Zatykać, ‘Zatchniewać

zatchniony uciekał, Nie takeś swojej kochance przyrze-    ‘Zatychać niedok.; Sorab. 1. zatjkam , zalókam, zalóknu,

kał! Hor. 1, 81. Min.; (sublimi anhelitu fugiens). Za-    zażtapu; Carn. satâkniti ; Vind. sateknit, satikuvati , sa-

tchnienie , interclusio 'nnimae. Cn. Th. 1390, Eccl. aaA-    tikati ; Croat, zateknuti, zateknńjem , zatischem , (cf. za-

XHeme, bie 3lthemloßgfeit, Slußerathcntfetjin. Wszakem    ciskać); Dal. zataknivam; Hag. zataknutti; Bosn. zatâ-

920

Z A T K A Ć.

ZA TKANKA - ZATŁOCZYĆ.

knuti ; Hoss. 3aTKHyrt, sanmy, 3aTHKHH), yiuTonatb,

pędzenie płodu pomyślić. &'picz. 184. Podkurzeniem i płód zaumarly i zapalenie i zatehniona krew bywa wygnana. Spicz. 183. —    2) Zatknąć co gdzie lub na

co , na czym, w czym, w co * natknąć, włożyć, za-

3aKponarb, «ynopinb , aaKynaparb , 3aKynapniiaTL, yny-nopiiTb, yKynopHBaTb, MKHyTb , MKHy, (cf. mknąć); wtykając zapełnić, zatłoczyć, zacisnąć; mffopfctt, juftopfen.

Wódkę tę na słońcu dobrze w śklenicy zatkawszy wy- sterczyć. r.asterczyć; ctmaS worauf ftecfen, ^tuftcdćll, an« lutrować. Syr. 287. Zatkać beczkę, zaszpuntować (Dosn. zatapunati baçvu, zataknuti). Woda, z czego odarła góry, tym zatkała doliny. Stas. Huff. 190. (zapchała). Zatkać się; Hoss. 3a,ibHyrb, aapynmcfl, (cf. zalgnąć, za-ruszyć). Zatywać dziurę pr. et fig., eilt Sod) Jltftopfen, Per* ftopfen. W r. 1001 Turcy stracili przez szturm 28 galer; zatykając dziurę kazał zaraz wezyr nowe budować. Klok.

Turk. 247. (wetując, zapełniając stratę). Tym ci wszędy zatkać. Cn. Th. 1159. (tylko też to umiesz, ib. tym jednym biedę ratujesz). —• Musiałem nos zatykać Mon.

71, 707. bte 9îafc oerftopfcn, tie 9?afe julmltcn, tun ben (fteftanf nidjt ju rieten. Zatkać uszy pr. et fig , bte Oljren oerftopfcn. Głuchym nie potrzeba będzie zatkać sobie uszy przed niemądrem bezbożników szyderstwem. Zab. 13, 79.

Zatykać uszy potrzeba na nikczemne szczebiotliwych języków plotki. Teat. 2, 25. Bars, (nie słuchać, nie zważać na nie). Kto do prawego szczęścia dąży, niech zatknie uszy na gwary ludzkie. Pilch. Sen. list. 253. Uszy *zakchnęłe otworzyć. Hej. Post. G g g o, Slov. zaćpane uśi, (ob. Zaćpany). Otworzże nędzne a 'zakcbnęłe uszy nasze, abyśmy słyszeć mogli to wdzięczne poselstwo. ib. Ggg 3. Ludzie bywają słuchu 'zaknęłego. Cresc. 5.

*Azaś nie miałeś dosyć napomnienia śmiertelności, gdyś TATŁACZAG, ob. Zatłoczyć, baczył oczy pomylone, słuch ‘zatchnęły ? Ezup. 133. —

Zatkać usta, gębę; Eccl. 3aycTHTii, sajutarn , ba3 SDîaul ftopfen, pcrftopfetl phys. et fig. tr. Przez wiarę zatykali usta lwom. 1 Leop. Hebr. 41, 34. (lwom paszczęki zawierali. Bibl. Gd.; nie byli pożartemi od lwów). Rozprawiasz mi niecnoto? pięścią ci gębę zatkam! Teat. 7,

12. Nie doczekasz się tego , żebyś mi miał gębę zatkać. ib. 8 c, 11 Milcz, abym ci mieczem gęby nie zatkał.

Sk. Zyw. 2, 196 b. Apostoł zatkać chce heretykom usta. Zygr. Gon. 406. Toć tak Zwingliusz usta twe nie-wstydliwe zatyka , jako pełne potwarzy. Zygr. Pap. 263.

Gębę mu zatkał. Cn.Ad. 242 (przywiódł go do milczenia, cf śiinogorz). — Medic. Zatkać w ciele ludzkiem bieg cieczy, *zaćpać, zapchać, zamulić, wstrzymać; perftopfen, juriicfljalten. Biegunki zatykającemi lekarstwami nie bywają znoszone. Perz. Lek. 336. Zatkawszy nieczystość w kiszkach, której się przyrodzenie chciało pozbyć, zaognienie sprawisz, ib. O zatkaniu krwawym czyli o krwawej kile ; jest to zatkanie się czyli przeszkoda przechodzeniu krwi w żyłach krwawych naczyń nasiennych uczyniona.

Perz. Cyr. 2 , 238. Zatykający, zamulający, ( Vind. sate-kuezhen . sapirezhen, stifnezhen). Zatkanie, zamulenie w ciele żył. Cn. Th. 1396. Zatkanie, obstructio. Syxt.

Szkł. 501

ftecfen; Boh. zastrćiti, zadfjti , zadral, (cf. zadrzeć, zat-knauti aresztować, przytrzymać, detinere); Garn. satisneti, (cf. zacisnąć) ; Dal. zatisknauti. Wiśnia patrz jako wszczepiona, 1 w płonkę twardą zatkniona , Prędko się w niebo porywa. Dar. Lot. 15. Henryk landgraf zwykł nosić na czapce srebrną ‘szkofijkę, za którą pióro kapłunie zatknął. Kosz. Lor. 105 b. Zatyk 1596. Gość w cudzym domu powinien ręce sobie za pas zatknąć, a oczy powiekami zakryć, żeby nie wszystko widział, i niczego się nie tykał. Dwór. F A. Na wałach lej twierdzy zwycięzkie zatknął chorągwie. (V. Parti. 8, 514. Druzus tam orły Rzymskie zatknął, gdzie ledwie o Rzymianach wiedziano. Ossol. Sen. 48. — Włożyła rąbek, i zatknęła się. Buda. Genes. 38, 14. zapięła się, suftetfen, jufttöpfett.— *$. 3) Zatkać; Bosn. zatkatti, zadedno tkatti conlexere; Hoss. 3aTKarb, zacząć tkać, po tkacku , tkaniem zająć, zakryć; jn weben anfatigen, oer* trebett. Trój Sl. 1081. ZATKAŃKA, i, i., zastawka, zasuwka, zapadka; ein ©cl)InjM)mttcl)en, eine Saloel. Zatkanka lub walwuła w jajku białogłowskiem, która powrotu robaczkowi nasionowemu nie dopuszcza. Krup. 2, 155. Z ATK WIĆ, ob. Tkwić.

am na

rożen pieczenią. Cn. Th.

ZATLIC cz. dok., zapalić tak żeby co tlało, glimmen machen, anjuttben niib glimmen laffen pr. et fig. tr. Między węgły ścian ogniem zallone sukna uwoszczone , z inszemi ogień żarzącemi przyprawami i knotami wtykają podpalacze. Wery/. 41. Postrzegł że się namiętność do zatlonego równała ognia, który kiedy niekiedy z popiołów wybuchając, ogniste wyrzuca iskry. Tr. Tel. 155. ZATLEĆ, Zatleć się cz. dok., Zatlewać, Zatlewać się niedok., zacząć tleć, jit glimmen anfangen, anfglimmcn. Drań piec okrywająca zwykła od wielkiego ognia zatlewać. Torz. Śkł. 15, (kf. zająć się). Przypatrz się ćzłecze, co się z iskrą dzieje, Zda się już zgasnąć, aż znowu zatleje. Brat. 5 b. Blada siarka z dymów zatlewa pomału. Zebr. Otv. 386; (creseit). Jak się więc próżna kłosia słoma zagorewa , Jak się więc od łuczywa pasieka zatlewa, Które w *nagodź lub blizko przysądził podróżny, Lubo dnia nie czekając odbiegł nieostrożny, Tak bóg w płomienie zabrnął Zebr. Ow. 16. Ja w mem sercu postrzegłem te pierwsze zallenia, Które bytność pięknego roznieca stworzenia. Szym. S. W. 45. (pierwsze ognie, iskry miłości). ZATLAŁY , a, e, partuip. n. p Zatlała rola już gore na poły Obumierając z ciepła. Otw. Wirg. 579. rozpalona, przepalona; entjlinbct,

Boh. zacpnlost ; Rag. zâduha, tvardine, (cf. ZATŁOCZYĆ cz. dok., Zatłaczać niedok , tłocząc zapełnić, zatwardzenie); Eccl. 3ameHie. Sapki leczenie, to jest,    zatkać, zapchać; Vind. satlazhiti, sagatiti, 00Û ftopfen,

zatkanie nozdrzy. Sienn. Rej. Paniom, którym się macica    ooll brńcfen, 00Ü pfropfen pr. et fig. tr. Pomnisz, jako

#zatchniewa alba "zatycha , pomaga Jałowiec. Urzęd 350.    Kurcyusz dla sławv był wskoczył, Onę dziurę smrodliwą

Gdyby się próg macicy zarażeniem jakim zacisnął i za-    sam sobą zatłoczył. Papr. Kot U 4 b. Mała ozanka mocz

tchnął, żadnej ślizkości nie mając, nie godzi się o wy-    i miesiące przywodzi, grube wilgoci cienczy i zatłoczę-

tecznym zatłuszczeniem , lub nader powtórzoną prepara-cyą, traci dzielność w zbytku. Teat. 26. c, 22. — Wygrasz, abyś któremu z możniejszych garść zatłuścił. Pot. Pocz. 18. ob. smarować komu ręce, einem bie ftcinbe furnieren, ob. przedarować kogo, przenająć, przekupić, na którym się teraz ciżba ludu prawie zatłacza , w odludną ZATOCZYĆ, f. zatoczy, zatoczę cz. dok., Zataczać niedok., zamienić pustynię. Pilch. Sen. list. 5 , 89.

nie jelit otwarza. Spicz. 232. zapchanie, zatkanie, $er* jłopfmtg. — §. Zatłoczyć kogo, tłocząc zadusić, erbriitfen. Mamka dziecko zatłoczyła. Tr. W tym mieście po ulicach nieustannie tłum ludu płynie, i ledwie się nie zatłoczy. Pilch. Sen. task. 22. Przypadek może to samo miejsce,

Zataczywać czestl. ; (Boh. zataceti, zatoćjm ; (Rag. zâto-cnik gladiator ; Bosn. zatoçnik, zatięalaę provocator\ Croat, zatochnik, zatekavecz irritator, provocator, zato-chnicza bellalrix) ; Ross. et Eccl. 3aTomiTH, 3aTonaTH 1) porwać, zapędzić, 2) wtrącić do więzienia; Eccl. 3aT0-naro wyganiam z kraju, 3aioneme exilium, 3aionHTeai. exliiator, 3aToneHHä exul\ Ross. 3aTamnTb, saTacKimaib zawlec , 3aTanaiŁ , 3aTannBaTb zaszyć, zaszywać) ; — zatoczyć co dokąd, potoczyć aż za co, zakulać, tocząc zawlec, zawalić; Eccl. saTanaeiwb, btè (tinter etwaê (un* wdljen, biś tnniMljen, • fnnMern. Zatocz tu na to miejsce kamień. Tr. — Działa i moździerze zatoczono. 7V\ zaprowadzono, zastawiono; ©efffmf) aufpffanjen, auffüfiren, aufjMen. — Similiter: Jeszcze się burza nie zaczęła, z tym wszystkiem morze się rozsiadać, i co raz gęstsze i ogromniejsze bałwany zataczać poczęło. Pilch. Sen. list. 407. wywaliło, auftfiflnnen, aufwerfeit, tu bte $ufje waljen. — Zatoczyć, tocząc zakręcić ; in bie IRunbe ferttrn fdjleu« bem , tnt Greife bewegen. Dusza nieprzyjaciół będzie za-krążona, jakoby w pędzeniu i zatoczeniu procy. 1 Leop. 1 Reg. 25, 29. (dusze nieprzyjaciół twoich bóg jako z procy wyrzuci. Bibl. Gd). Smok coraz się w okrągłe krańce zataczywa. Otw. Ow. 104. snuje się, wije, wikła, zakręca , okręca , potoczysto posuwa ; wnb beugen, früttt* tuen. Koń kark zatacza , zaokrągla , załamuje , fasuje się. X. Kam. ba3 ^ferb frummet, ober rünbet ben #al3. Zafasować , przykrócić cugla koniowi , aby łeb dobrze trzymał, kark zataczał. A". Kom. — Zatoczyć czym, w koło obrócić;tin bie fRuube ÿerunt taumeln, Ijenim freifen, Greife madjen. Zrzebeem pospolicie nie każdy zatoczy, A miasto zatoczenia rychlej przez łeb skoczy, Szafrańcowie stary dom z tego herbu byli, A z dawna jako i dziś tą szkapą toczyli. Rej. Zw. 183. Z równym swój codzień bieg kona weselem , Bądź mu jutro Feb jasnym rydwanem zatoczy, Bądź chmurnym niebo Jowisz kirem zapomroczy. Hor. 2, 195. Kniaź, (zajedzie, zawita). — §. Zatoczyć, zaokrąglić, okrągło zakończyć, odloczyć ; abninbett, runb enben; Ross. 3aKaTHTb, 3aKaTUBaTb. Jako ziemia i woda w okrąg są zatoczone, tak też pewnie i żywioł powietrza okrągło jest zatoczony. Otw. Ow. 470. Tam brzeg zatoczony Ściska szumny gwałt morza skalnemi ramiony. Zab. 6, 375. Nar. — Cyrkuł zatoczyć. Solsk. Arch. 183. odrysować, einen $retë abjetdjnen, abctrfeln. Zatoczona linia idzie ze w nątrz kołem na wierzch. Grzep. Geom. C 2. (zaprowadzona, wywiedziona, zarysowana w okrąg). Zatoczyć obóz, założyć; ein Sager abftedjen, auffd)lagen. Nieprzyjaciel z tamtej strony Kamieńca obóz swój zatoczy okiem nieprzemierzony. Tward. Wł. 250: W łym gronie ochoczych stanął na tej Dniestru stronie, obóz zatoczywszy, ib. 68. — §. Zatoczyć taniec, uciąć taniec, zacząć tańczyć, tańcząc się zakręcić; fwntnttanjen,

ZATŁUC , f. zatłucze , zatłukę cz. dok , Zatłukać niedok. ;

Boh. zatlaukati, zatlaucy, zatlaukl, zatluku ; Bosn. zalu-piti, (cf. załupać) ; Boss. 3aTOJKaTb, 3aTO^o»ii. ; tłucząc zabić, su £obe ftampfeu, tobt fd;lagen pr. et fig. tr. Zatłuką was baby sprosne kamieniami. Lib. Hor. 116. Łotrze, żeby cię piorun, żeby cię grad zatłukł! Teat. 55. d, 8. Bald.

Sen. 49. — §. Zatłuc kogo dokąd , zaprowadzić biednie w daleką drogę, zawlec z biedą, einen weit |tinfd)leppett.

Ani wiem , z jakiej przyczyny W tak dalekieś mnie tu zatłukł krainy? Past. Fid. 257. — Zaimk. Zatłuc, tłukąc sie zajść; ftd) tu bie mette SBelt hinein J)erunt ftojkn, fid) permit treiben, Iterum irren. Lepiejże teraz drogi tej zaniechać, Bobyś się tylko zatłukł tam daremnie. P. Kchan.

Jer. 254. *Azaż mędrcy owi nie mogli byli sobie pomyśleć, iż przez one gwiazdę oszukani byli, iż się próżno zatłukli , a szyderstwo z siebie uczynili? Żarn. Post. 47 b.

ZATŁUMIC , f. zatłumi, zatłumię cz. dok., Zalłumiać niedok, tłumem zagłuszyć, zagasić, zatłoczyć; burd; bie SDïetige,

SBieltjeit, ©ruße mebetbrüefen, erfltcfen, beimpfen, löfd/en , er* brnefen pr. et fig. tr. varie. Pierwszy raz przyjeżdżający ze wsi do stolicy, zatłumiony zostaje wielością rzeczy, które się przed jego oczyma snują. Kras. Dos. 54. (odurzony). Masz tu wywód osób xiążecych, w' ‘latopiszcach zatłumiony, dowodnie od nas wyrażony. Slryjk. 236.

(zagmatwany, zawikłany). Ci wielebni doktorowie inszym drogę do nieba zatłumiają, a sami do niego nie wchodzą. Żarn. Post. 3, 525 b. (zawalają, zaprzątają). Święta prawda, aczkolwiek ją tłumią, a wszakże jej nigdy nie zatłumią. Weresz. Reg. 115. (nie zagłuszą, nie zatępią).

Szkodliwy kąkol szeroko rozszerza listy swoje, a wiele zagasza a zatłumia tego nasienia wiernego pańskiego.

mnego

Rej. Post. J 7. Gdziekolwiek jest święta nauka pańska , wszędy niszczy a zatłumia nauki i sprawy tego nikcze-królestwa świata tego. Rej. Post. E 5. Światło większe zawsze zatłumia mniejsze. Sak. Probl. 54. *zaci-mia , zaćmiewa, oerbunfeln. Karbo trybun, Grachańskich rozruchów świeżo zatłumionych i umorzonych, mocny wzbudziciel. Warg. Wal. 191. zaduszonych, uśmierzonych, uspokojonych; gebćimpfter, geftiffter SUtfrubr. Własnego sumnienia głosu trudno mi zatłumić w sobie. Teat.

4 , 20. (uspokoić). Coż ci mam mówić ? idź i mężnym bojem Zatłum powinność , zatłum zemstę w sercu mojem, N. Pam. 6, 218. (zaspokój). — *§. Zatłumił pieniądze Rzpltej. Tr. zaskubnął, zaszarpnął; er l)at ©elber unterfdilagen, angegriffen.

niema-

ZATŁUŚCIĆ cz. dok , tłusto zaprawić, fett antnadieu pr. et fig.tr. Pierze, 'sierci, skóry, i. t. d. są dobre dla zapuszczenia pola. Mon. 73,774. dla zagnojenia , nagnojenia, jur $>üngung be§ Selbes. Jak ciało ludzkie zbytniem tuczeniem zbytnich humorów nabiera, tak i ziemia zby-

116

Slownik Lindego wyd. 2 Tom VI.

einen $anj nmljen. Radosny taniec Zatacza pietą skoczny    morski, odnoga morska, wylewek, odlewisko, golf, cf.

winobraniec. Hor. 2, 128. — g. Zatoczyć, tocząc zao-    wbrzeże , wybrzeże, ein SDîeerfmfen; Bok. zatoka, wyta-

strzyć, zawecować; abfd)leifen, ft^arf fctyletfen, abtt>e£en.    żek; Slov. zâtoka morska; Craat. zatoń, (cf. zatonąć,

Srogi Kupido, co swe groty zmacza We krwi, a    bystrym    cf. zatop); Slav, et Hag. zamorje,    (cf. zamorze    ) ; Boss.

kamieniem zatacza. Her. 1, 225. Nar. ; (aeuens    cote sa-    3aMBX    (cf. zalew), 3aB04T& , (cf. zawód). Zatoka mor-

gittas).— §. Zatoczyć beczkę piwa, zacząć toczyć, ścią-    ska, Gaz. Nar. 1, 75. Niemen wpada w zatokę Kur-

gać z beczki; attjapfen, abjapfen; Vind. zazhepati. — §.    landską, zwaną ©urifcfy jpaff. Skrzet. Pr. Pol. 2, 213.

Zataczać się, toczyć się, jak pijany; taumeln, torfeln,    Pucka zatoka niedaleko Gdańska, ber fßauefer SBief.

fyerumtorfeln ; Ross. 3amaTaTCH. Z pijanym, choć    kto trze-    ZATONAĆ    , f. zatonie , zatonę med.    jedntl. , ze    szczętem

na morzu bez żeglarza tam i sam się tułając zatonie. Cresc. 370. Miał jedyną w okręcie nadzieję , którego oczekiwał; lecz ten ze wszystkiem zatonął. Zab. 3, 130. List pisany na okręcie w momencie , gdy już miał zatonąć. Gaz. Nar. 1, 268. Jakże byłoby przykro zatonąć u brzegu , całe przebywszy morze ! Teat. 45, b, 66, (cf. morze przepłynął, pod brzegiem utonął). Zno-wum się bała , abyś dla nieznaku Nie zawiązł był gdzie na Hebrowym haku , I żeby twoje dla jakiej niesprawy, Nie zatonęły w siwych nurtach nawy. Chrośc. Roz. 13.

— Zatonęły partie., jrtrunfcn. O towarach zatonęłych na wodzie. Siat. Lit. 305. Trudno jest rzeczy zatonęłe wynosić. Rej. Zw. 78 b.— Zatonęły łąki, lasy. Tr., zalane są powodzią, fte fteften unter Staffer. Zatonęły wsi, lasy. Cn. Th. 1596. zalała je rzeka. — Fig. tr. Zatonął w długach. Tr. zabrnął w długi po uszy, tn ©d)ul* ben verfallen, tierftnfen, lief brin fteefen. ZATÖP, u , m., ZATOP' i, i. ; {Boh. zâtopa powodź , cf. potop; zatop opal; Croat, zatoń * wbrzeże, zatoka; Vind. saton * zachód czyli zapad słońca); zatop, zatopienie, potopienie; ba$ (Erfaufen, Untergeljenlaffen . tn$ Staffer Sßerfen. W nawał-ności zatopem drobniejszych rzeczy marynarze kosztowniejsze zachowują. Fredr. Ad. 57. (wyrzucaniem w wodę). — Zatop, potop, powodź, zalew; bie fHtafferfhttl), bte ftfutl) ; Croat, poplàva , (cf. pławić). Człowieczy przemysł od tego nagolowanego na nich zatopu ustrzedz ich nie może. Smotr. Apol. 62. Zatop', morska , rzeczna , otchłań w wodzie , toń ; Stafferabgruttb , SDîeereôab* grunb , ©djlunb. Mokra śmierć poda ich w słonych wód zatopy. Groch. W. 456. Uszli żelaza, a mokra ich śmierć i ślepe pożarły zatopy rzeki nieubłaganej. Tward. Wł. 235. Szczęśliwy, który w budzie gdzie kryjomy ^ Żywot utai, albo tak świadomy Zatopów morskich i flagi Że gdzie zniknąć mógł tej plagi. Tward. Mise. 102.

Po przysmaczki jadą za morskie zatopy. Pot. Syl. 20.—

§. Zatop, miejsce zatopione, zatonęłe , zalane wodą ; ein Ort unter ^Staffer, überfdjroemmteê Sanb. Przez błotniste zatopy, przez jałowe role, Kędy się tylko ‘wiszę krzewią a kąkole, Nie porzucaj tych gruntów, zkąd przy lekkiej pracy I ludzie się najedzą i powietrzni ptacy. Zab. 12 , 248, ( cf. trzęsawiska, mokradła, mokradliny ). Golfy, odlewiska morskie , to jest mniej lub więcej rozległe zatopy lądu z morzem. Śniad. Jeog. 224, ( cf. zatoka). ZATOPIĆ, f. zatopi, zatopię cz. dok., Zatapiać niedok.; Boh. zatapèti, zatopiti ; Vind. satopiti, obtopiti , potopu-vati, savoduvati, povoduvati , (cf. potop, powodź); Croat. z tej toni; auS bem ffitrbcl, ©trubel. — Zatok poplavlyüjem , (cf. pławić); Ross. 3aionHTb, 3aTanjaTB ;

źwy. niechaj się zatacza. Zabi Z. S. 23. (ulula    cum lu-    utonąć,    uerftufen, gaitj untergeben    pr. et fig. Ir.    ‘Łodzią

pis, cum quibus esse cupis). Od trwogi, jakby się popili, wszyscy się zataczają. Ryb. Ps. 217. Poziera nań chwiejąc się i zataczając. Min. Ryt. 1, 44. Nie mógł wytrzymać tęgiemu razowi, Zatoczywszy się, na ziemi sie zwinął. P. Kchan. Jer. 297. ZATOCZYSTY, ZATOCZNY, e, Zatoczysto adv. , w zatoki zwiniony, abo zatokami się kręcący. Cn. Tli. 1396. kręty. Włod. follernb, tualjenb, geroäljt, bogenförmig, fd)leubernb, gefcfjleubert, in Sogen, nne SBcöen; Slav, zatoćny sinuosus, (cf. wężykowaty);

ÇRag. zatöeni impetuosus-, Dal. zatochni * wojenny;

Croat, zatochni boj, zâtok * pojedynek). Bałwany zato-czne. Zab. 15, 30. Kniaź, (toczące się). Ztąd Getulskiej Tetydy niehamowne szyby Zatocznym ściera portem grzbiet krętej Liliby. Zab. 15, 18. Kniaź. Wraz konie, miedzią kute, do wozu zakłada, Złota im grzywa na karku zatoczysta spada. Dmoch. II. 2, 4. Zatoczysto kręcone, kręte. Włod. ZATOK, u, m., ZATOKA, i, z. ;

Boh. zateka ; {Croat, zâtok* pojedynek; Croat, zatoehi-sche palaestra, arena; Rag. zâtok, zâtociscte stadium;

Ross. 3aT0i;B wątek); zataczanie, zatoczenie, zaokrąglenie , zakoł, zakręt ; Ross. saKoy^OKt, baö jperumiüäljen ,

SBäljen, krümmen, bie Krümmung, Beugung. Robaczek ten, gdy to drzewo napada, Krętą je zatoką do koła objada.

Toi Saut. 75. Zatoki po drogach w zimie na śniegu.

Cn. Th. 1396; ab orbita lubrica proclivitas, ślizka spa-dzistość na drodze od sań wygładzona. Włod. eilte glatte ©djleuberftette, mo ber ©cblttteH fcpleubert. Zatoki wężowe, powrozowe* kręgi. Cfl. Th. 1396. Włod., cf. dzwona,

Krümmungen, Beugungen, ffiollen, Kretuje. Zwijanym sposobem, zatokami okrągłemi , szrubowato, instar spirae.

Cn. Th 1457. W zatoki zwiniony albo zatokami się kręcący, (ob. Zatoczysty). Zatok zawoju Tureckiego , ber ntetfŚe Śuttb urn ben $urftfd)en turban. Tr., (cf. zawałek).

Smok w głąb niezmierzony zatokiem się zwija. Zebr. 0u>.

56 ; immensum spiris facientibus orbem cingitur). Smok krętnemi pasmami łuszczyste zatoki Łamiąc, pnie się jak obłąk, srogie strojąc skoki. ib. 55; ( squamosos orbes).

Waz pozgarbiony na okrągłe zatoki. Otw. Ow. 65. Scytowie Bajazeta do klatki sadzają , Gdy go w Krecie w Dedalowych zatokach zamknięto. Toi Saut. 71. w błędo-kręcie , w labiryncie , 3rrgarteit. Zatoki rzek, zakręty.

Cn. Th. 1396; inßexus meatus flu minis , cf. buchta;

Krümmungen eineö $luffe§, Suchten. Zatok rzeki, zakręt, kolano, miejsce, gdzie rzeka wężykiem idzie. Włod. —

Fig. W tobie cała ich nadzieja ratunku, proszą abyś ich z tej zatoki wyciągnął. Pilch. Sen. list. 366. z tego wiru

§. 1) zatopić w wodzie , uczynić że zatonie, utopić, za-    stolica xiçstwa Zatorskiego, nad Wisłą przy ujściu Ska-

nurzyć, ponurzyć; erlaufen tm SBaffer, ertrinfen laffett, oer*    wy. Dykc. Geogr. 3, 208. (Stabt unb fturfientljum ©ator tnt

fenfen pr. et fig. tr. Morze Faraona z wojski okryło nur-    ftrafatttfdjett. (ZATORA, herb ; ob. Zadora). — ZATOR-

ty bystremi na wieki zatopione. Gąb. Hymn. 329. Za-    SKI, a, ie, zZatora, auS B^tor. *ZATOROWAĆ cz. dok.,

tapia rzeka łąki, lasy, wsi* zalewa. Gn. Th. 1396. über*    tor t. j. drogę, zawalić, zaprzeć, ben Sßeg »erfpenen. —

fdjroemmen. Nil gwałtownemi wodami wzdęty szczęśliwy    *$. Zacząć torować drogę, ben 2ßeg ju bahnen anfangen.

Egipt zatapia. Zab. 42,312. Nar. Wszystkie krainy ziem- ZATRABlć, /. zatrąbi, zatrąbię cz. dok., zatrębuje pr. con-skie morze zatopiło. Otw. Oto. 21. Wszystkie lądy bliz- tin., Zatrębywać częstl., trąbiąc odezwać się, Io$trompe* ko    morza często zatapiane    bywały. Stas. Buff. 184. Wi-    ten, Ioêblafen, ttt bte trompete ftojktt ; Boh.    zatraubiti ;

sła    występując z brzegów,    zatapia nadbrzeżne miejsca,    Sorab. 1. zatrubiu, zatrubim ; Rag. zatrubiti,    zatrubglij-

Ross. pa3.iHBaacL saTanMerL npnóepemHbia MtcTa.—Fig.    varn; Bosn. zatrubiti; Ross. 3aipy6nTŁ , B03ipy6HTb.

allegor. varie: Aby cię nie zalały a nie zatopiły te mar-    O wojnie w lubym pokoju , A niż zatrąbią gotuj się do

ne    burzliwości tego świata, tak iżby się potym z nich    boju. Archel. ( nim hasło dadzą ). Zatrąbił    na wojnę

ani    wynurzyć, ani obaczyć    nie mógł. Rej. Rost. G g A,    świętą do grobu bożego. Sk. Dz. 1183. (Zagrzał, za-

Co    to? zatopiona cała we    łzach! Teat. 45. b, 59. za-    chęci! , zapalił, pobudził),

tracąc zagubić , wygubić , wytępić , wniweczyć , zgładzić, wygładzić, zagładzić ; ganjlttft oerberben, »ernteten, auS* rotten; Boh. zatratiti* potępić, zatracenec potępiony; Slov. zatracugi perdo ; Cam. satrateti ; Vind. zistosbrifat, sa-treti (cf. zatrzeć), svesti ( cf. zwieść), sagnat (cf. zagnać), sapravit, (cf. zaprawić); Bosn. satrritti, pogubiti, umoriti, ubiti , (cf. pogubić, umorzyć, ubić); Ross. 3a-TpaTHTfc, 3aipauHBaTb. Niech zatraci pan każde usta zdradliwe. 3 Leop. Ps. 11, 4. (niech straci, a zniszczy. 1 Leop•; niechaj pan wytraci wszystkie wargi pochlebne. Bibl. Gd. Ps. 11, 4). Modliłem się panu, nie zatracaj ludu twego. Budn. Deut. 9, 26. (nie zatracajże ludu twego. Bibl. Gd.). Szatan w tym pośrzedniku którąkolwiek z tych natur chciał zatracić albo zniszczyć. Gil. Kat. 214. (znieść). Dusze z tego świata zchodzące na dwa stany dzielone być maja , na stan zbawionych , i na stan zatraconych. Smotr. Apol. 147. (potępionych ; Slov. zatraceni potępieni, zatraceniec potępieniec). — $. Zatracenie, zatrata, zaguba, zagłada; baS 3IuSrotteit, 3Śermd)ten, bte 58erntct)tnng ; (Boh. et Slov. zatracenj potępienie ; Croat. zatrenye , zatir ; Dal. zator; Sorab. 1. konczwzatżo końca wzięcie). Nie kochasz się ty w zatraceniu naszym , bo po burzy czynisz uciszenie , a po płaczu rozradowanie wlewasz. 1 Leop. Tob. 3, 22. Powiąznęli *na-rodowie w zatraceniu tym, które uczynili. 3 Leop. Ps. 9, 16. (w zatracie tej, którą uczynili. 1 Leop. ; w sieci, którą skrycie zastawili, uwięzła noga ich. Bibl. Gd. ). Wieczne zatracenie imienia Polskiego będzie smutnym końcem niezgody naszej. Gaz. Nar. 2, 260. Jako jaje stłuc , tak to tu nic u niego , targnąć się na bliźniego swego , a starać się o gardło a o zatracenie jego. Rej. Post. T t 3. Nie ogląda zatracenia abo skazy, gdy *uź-rzy, że i mądrzy umierają i zginą. 1 Leop. Ps. 48, 11. (by żył na wieki, i nie oglądał grobu. Bibl. Gd).

cz. dok., Zatrącać niedok. , tracąc zarzucić, za-

923

ZATOPNY-ZATOR.

ZATORA - ZATRĄCIĆ.

lana łzami, [te fdjttnmmt tn frönen. Jakże w żalu zato- ZATRACIĆ, f. zatraci, zatracę cz. dok., Zatracać niedok., piony się być zdaje! Teat.'A, 80. zanurzony, tn Summer »erlieft. Człowiek zatopiony w myślach, ib. 50. c, 4. Jak gościa tego uczęstować , w myślach się zatapia Przyb.

Milt. 153. (zacieka się , gubi się w myślach). Wszystek się i w miłości i w prośbie zatapia. Hor. Sat. 124. całkiem się oddaje miłości , er gtebi ftcf) ganj fmt. —

Aliter: *Owa , co na cały rok nań wyrobią chłopi, To on za jeden tydzień wszystko w brzuch zatopi. Rej. Wiz.

30 b. przemarnuje , przeje; »erfd)Iemmett, »erpraffett. —

§. 2) Zatapiam co łojem, woskiem, cera liquefacta of-fundo. Gn. Th. 1396. womit »erfcfmteljen, jufcbmeljen. —

*§. 3) Zatopić w piecu, źle zamiast: zapalić w piecu.

Budź. 31, Boh. zatopiti , zatapèti ; Ross. 3aT0nnTb, 3a-TaimiBaio : napalić w piecu, einfjeiften, tm Ofen getter ait* tnadfen. ZATOPNY, a, e, — ie adv. ; active: zatapiający, zalewający, zalewny ; ertratifenb, erfćtufenb, überfeinem* menb ; (Croat, poplavlyiv irriguus). W ułomnej kletce żeglarz łakomy nie dba na flagi zatopne. Hor. 1 , 160.

Nar. Puste tu w koło krzewiły się lasy, Wzgórki niekształtne i bagna zatopne. Zab. 16, 183. Kniaź. — Fig. tr. Nie wśrzód zgrai nikczemnych i zatopnych pierzy Groźna ręka kształciła ziomków i żołnierzy. Nar. Dz. 2,

84. ( betów , w których tonąć trzeba ). — g. Passive :

Zatopny, do zatopienia, mogący być zatopionym , Unter* fdjwemmmmtgett airôgefefjt. — Fig. Przy prawdzie ujdziesz i zatopnej szkody, Gdyż ona jest jak żaba, woła i z pod wody. Bluz. Tłum. C 4.

ZATOR, u, m., zatorowanie, t. j. ^zahamowanie, zawalenie, zaparcie toru czyli drogi, osobliwie nurtu rzeki, wody; ba3 SSerfperren beś glujSjłromS, SBajferjłromS ; ( Ross. 3a-Topx ścisk, ciżba, cf. zatrzeć; Coat, zatornik , zatiravez delelor, zatarciciel). Morze w swym zatorze w dwie ściany rozstąpione , Faraona z wojski okryło z nagła bystremi nurty zatopione. Gęb. Hymn. 329. Zator, zatkanie się kry, a ztąd wylew rzeki; «zapakowanie koryta lo- ZATRACIĆ

dem«. X. Bystrz., ob. Koresp. Warsz. d. 16 paźdz. 1813    cisnąć, zapchnąć ; Dosu. rinnuti, zarinnuti detrudere,

r. SSerftopfuHg ber fêtëfcbdlen unb baffer ©afferent!). — Gdy    btö wohinter flößen. — Zatrącić kogo , dać komu raz ;

coraz dawny zamula a torem Mknie Wisła nowym, zo-    macjare aliquem fuste , saxo. Cn. Th. 1596 einem einÖ

wią to zatorem , Bo co jednemu brzegowi ujmuje, W    »erfe|en. — Zatrącić czym , nieco trącić czym , pachnąć,

drugi to suje. Klon. Fl. E 3. nowe łożysko, cf. łacha ,    oddawać czym ; ein wenig monad) rieten, fd)tttecfen. To

ein neueS Flußbett. — §. Zator, miasto w Krakowskim,    wino siarką, ten miód woskiem zatrąca. Tr. — Zatrą-

Maść z ruty na zatret koniom

cać czego, zarywać czego, zakrawać na co, eilt wenig    543. Haur. Ek. 157.

tDOttOrt an fid} tyaben. Zatrąca Włoskich obyczajów. Tr.    przykładać. Syr. 540.

ZATRĄCiCIEL , a, m., który zatrąca, ber £)inftoßer, 5In* ‘ZATRAWIĆ, ob. Trawić, strawić, przetrawić; ( Ross. 3a-ftoßer. W rodź. ieńsk. ZATRĄC1CIELKA, i.    TpaBHTb , 3arpaBJHBaTB zaszczuć zająca; 3aTpaBa, 3aTpa-

ZATRACICIEL, a, m., który zatraca, wygubicie!t wytępi-    ona zaszczucie, 3aipaBHTb zapalić proch; Bosn. zatraviti

ciel; ber Verberber, Vernichter , Virôrotter ; (Vind. satiravez,    veneßcia adhibere , zatra viiik veneßcus , ob. Zatruć),

potiravez. pokonzhar, pokonzhauz , (cf. pokończyć); ZATRĘ, ob. Zatrzeć. ZATRĘBUJĘ , ob. Zatrąbić.

Croat, zatiravecz, zatornik). Spustoszyciel albo zatraci- ZATREFIĆ, ob. Trefić, trafić. ZATREFNOWAC, ZATRA-ciel. Bej. Ap. 80. Oni którzy swą niecierpliwość i wsze-    FNOWAĆ cz. dok., trafnie zażartować, einen paffenben ,

teczność szemrania wydali przeciwko bogu, są wykorze-    treffenben 2Bij$ anbringen, einen treffenben ©djerj hören lajfen.

nieni od zatraciciela , a od wężów poginęli. 1 Leop. Jud.    Zatrefnować czasem uczciwie. Corn. Dw. 255. Commo-

8, 24. Szemrali, a poginęli od zatra'eiciela. W. 2 Cor.    vere theatrum, poruszyć tych, co patrzają ; zatrafnować

10, 10. (poginęli od tego, który wytraca; »om SBÜrgett*    co. Mącz. Ostrożnie, abyś zamiast zatrefnowania , nie

gel. Ctltl).)    obraził. Corn. Duj. 100.

ZATRADOWAĆ cz. dok., tradycyą sądową zająć, zabrać; ZATRELOWAĆ , ob. Trelować. ZATRETOWAG, ZATRET, gerichtlich trabiren, ttt Vefdjlag nehmen. Siedział od dawna ob. Zatratować. ZATRĘTWIEĆ, ob. Zadrętwieć. w Warszawie, a dobra jego zatradowano. Kraj. Pod. ZATROCZYĆ cz. dok., trokami zająć, zawiązać, zaciągnąć, 149. Dwoje tylko zapust w Warszawie odprawił, a na- zasznurować; einbinben, etnfdjmiren; ob. Troczyć, wtroczyć. tychmiast za ostrygi i wino Szampańskie wieś zatrado- ZATROSKAĆ cz. dok., troskami napełnić, befitmiltern , SÜUttt»

wano. Kras. Pud. 2, 237.

‘ZATRAFNOWAĆ, ob. ‘Zatrefnować.

ZATRATA, y, i., zatracenie, zagłada, zniszczenie, zaguba;

Croat, zatrenye, zatir; Dal. zator, ba8 Vernichten, Ver* berben, bie Vernietung, Vertilgung. Powiąznęli ‘narodo-wie w zatracie tej, którą uczynili. 1 Leop. Ps. 9, 16.

(w zatraceniu. 5 Leop. ). Podniosło się serce jego na zatratę swą. 1 Leop. 2 Parał. 26, 16. (ku zginieniu jego. Bibt. Gd). Niezgoda nie rokujeż prędkiej i łatwej dogorywającego narodu zatraty? N. Pum. 5, 224. Feni-xie , to co dla nas zgonem, Tobie życiem i wiekiem jest nienadwątlonem, Odnawiasz w wszystkotrawnej swój żywot perzynie, Ginie starość, lecz mimo twej zatraty ginie..Zab. 15, 163. Kniai. Sprzysiężenie się Katyliny na zgubę Rzpltej, na zatratę pierwszych w ojczyźnie osób. Nag. Cyc. pr. 25. Niech gniew zatratą głów winowajczych ukoi. Nar. Hst. 2, 402. (straceniem). Podpadaliśmy wszyscy pod wiecznej zatraty wyrok. Bals.

Niedz. 1, 263, cf. potępienie. ZATRATNY, a, e, — ie adv. ; active: zatratę przynoszący, zgubny, zagubny ; per* nidjtenb, »erberbeub, yerberbltd). Zatratna władza, exilia-    ZATRUĆ cz. dok., Zatruwać niedok., trucizną zaprawić,    mit

lis. Krom. 689. — §. Passiv, possibil. Do zatracenia,    ©ift anmadjen, oergtftert pr. et ßg. tr. (Bosn. zatraviti    ve~

mogący być zatraconym; oerutć^tbar, öerberbbar, öertflg*    neßcia adhibere, zatravnik veneficus , f. zatravniça)    Zahar. Zawisza Czarny, człowiek niezatratnej pamięci przez    truć kogo, trucizną zatracić, einen oergiffeu, (ob. Truć,

cnoty własne godny. Krom. 500.    struć, otruć). Dziecię to zatruto. Tr.

ZATRATOWAĆ, *ZATRETOWAć cz. dok., koniem tratując ZATRUDNIĆ, ZATRUDZIĆ , f. zatrudni, zatrudzi, zatrudnię, przygnieść; Ross. 3aMSTb, 3aMHHaTb, nieberretten, fo baß ba3 "fferb etnerç niebertrit, niebertreten, eintreten, ju Voben treten. Jeździ modnie, bo niedawno babę zatratował.

Teat. 29, 89. — §. Zatretował się koń, perstrinxit, vulneràvit equus pedem pede vel ungula praeferrata. Cn. diti ; Croat, zatrugyujem ; Dal. zatrudivam defatigo ; Croat. Th. 1396. obraził się w nogę. Włod. ba3 $ferb (jat ftd) ben ftuß geftreift. Zatretowanie końskie, ZATRET, u, w., rana w nodze konia. Włod. eine Söunbe am fttlße be$

^ferbeä, menn e$ fuß mit bem anbern fttiße geftreift hat. Na zatretowanie, aby się potym kopyto nie zaropiło, zaraz jak najlepiej krew' wyciśnij. Hip. 127. Końsk. Lek. 58.

Zatretowaniu końskiemu maść z ruty użyteczna. Syr.

Wi-

924

ZATRĄCIĆ IEL - ZATRET.

ZATRAWIĆ- ZATRUDNIĆ.

mer machen. I cożeś to nam uczynił *najmilejszy synu , iżeś nas tak zatroskał a zatrwożył? Bej. Post. G 4. Ae-gre facer e, na złość czynić, abo zatroskać. Mącz. dzenia te , które je tak zatroskały, wystrzegały, by nie poginęli, nie wiedząc ‘przecz to złe cierpieli. 1 Leop. Sap. 18, 19. (sny, które ich trwożyły. Bibl. Gd). — §. Zatroskać się ; Boss. saTOCKOBaibca, wpaść w troski, z a-kłopotać się, zatrwożyć się, fid) flimmern. Siadłem zamyśliwszy się i zatroskawszy. Badz. 3 Ezdr. 8, 70. (za-smęciwszy się. Bibl. Gd). Zatroskał się bardzo i płakał. Ezop. 80. Bym ja królem został, Nie byłaby żadna rzecz, ‘ocz bym się zatroskał. Rej. Wiz. 70 b. Nigdy nie zaburzyli ani zatroskali się ci, którzy ‘zawzdy szukali a pragnęli sprawiedliwości Bej. Post. G 1. Argia na śmierć synów swych Kleobiśa i Bytona nic się nie zatroskawszy, powiedziała: widzę, iż u bogów nie masz nic lepszego jedno śmierć. Rej. Ziu. 169. ( bynajmniej się nie zasmuciła). Zatroskał się, że nie jest, ktoby w drogę zaszedł. 1 Leop. Jez. 59, 16. ( zadziwował się. 3 Leop.; zdumiał się. Bibl. Gd., e$ befrembete ihn).

zatrudzę cz. dok., Zatrudniać niedok., trudniejszym uczynić , trudności pomnożyć, (cf. oppos. zelżyć, ulżyć, ul-żywać, cf. ułatwić, załatwić); fernerer ntadfen, fctymuriger machen, erfchroeren; Bosn. zatruditi , datti trńda , potru-

zatruditisze s zmordować się, strudzić się; Boss. 3aTpy-4HiiTb , 3aTpy4Hflio,    ( 3aipy4HTejbHUÖ, 3aTpy4HTe^bHO,

uciemiężliwy, 3aipy4eHie trudność, 3aipy4HTbCfl zmordować się, utrudzić się). Chciwość panowania, pycha , swawola, czynią drogę zatrudnioną do nieba. Gil. Post. 283 b. Takiem lekarstwem niemoc rozdrażniwszy, mało dobrego sprawi, owszem zatrudni. Oczk. Przym. 4. (pogor-

ZATRUDLIWY - ZATRWOŻYĆ. 925

ZATRUDNIĆ.

opraviijati, obdjanjati ; Croat, zavjédam ; Ross. ynpamriHTb, (cf. próżnować). Teraz czas mam , potym będę zatrudniony. Teat. 15. c, 29. (nie będę ‘facen , nie będzie mi ‘łacno , cf. ułatwić się , ułatwić interesa). Sprawami in-szemi zatrudnionemu, nie łacno mu było z nim sprawy żadnej mieć. Kosz Lor. 98. ( zajętemu, zabawionemu , zabawnemu). Często trzeba i z tym odejść: zatrudniony Jegomość; lub: niemasz pana w gospodzie! Weryf. pr. — Powinien mahometan pięć razy modlitwy mówić przez dzień; a jeśli zabawny, tedy przynajmniej rano i w wieczór; a ktoby bardzo zatrudniony był, tedy przynajmniej raz powinien modlić się. Star. Dw. 61. Zatrudniony nie ma czasu złe broić. Pilch. Sen. list. 2, 8. Proszę Wac Pani, abyś się tym nie zatrudniała, co do niej nie należy. Teat. 36, 104, (cf. wtrącić się, wmieszać się, wdawać się w co, wścibić się). Lewą rękę zatrudnioną mając, bił się prawą. Warg Cez. 16. (zaprzą-tnioną). Zatrudnienie, ‘doczynienie, praca, jrobota, btf SUfdjćtfttgUttg ; (Slov. zaneprńzdnćnj ; Vtnd. opravilo ( cf. sprawa, sprawunek), opraVi Ijanie, opravilnost; Ross. ynpajKHeide, nenpa34HOCTb ; Eccl. Henpa34iiCTBO, cf. pra-źnik, cf. próżnowanie, próżny). ‘ZATRUDLIWY, a, e, —-i e adv., zatrudniający, trudność mnożący, zawikłający ; erfahroerenb, f^nnerig, ©djimerigfettett »erurjadjenb. Perplexe loyal, chytrze a zatrudliwie mówić. Mącz. (zawile). *ZA-TRUDNIC1EL, a, m, który trudności mnoży, etrt (Erfahrne* rer, SOîe^rer ber ©chnnertgfetten. Perturbator, zatrudnicie! t zamieszacz, zasmucicie!. Macz. zamaciciel, zawikłacz. — W rodź. ieńsk. ‘ZATRUDN1CIELKA, i.

szy). Wygnanie ‘męcherzowego kamienia i moczu zatrudnionego. Sienn. 377. (z trudnością odchodzącego, przeszkodę mającego). Zatrudniony, ciężki, przykry, ucięmiężhwy ; fermer, fdjrourtg, brucfettb. Nieprzyjaciela w zatrudnionym i złym miejscu trzymają. Warg. Cez. 132.

Uciekł się Witołd do Krzyżaków, którzy z *pierwu go, że ich pod zatrudniony czas do dania ratunku używał, strofowali. Krom. 406 ; (adverso demum tempore suo ; w złym razie dopiero). . Zgubionby był człowiek , by nie przyszedł ten pan , a nie pojednał mu tego tak zatrudnionego gniewu boskiego. Hej. Post. B 4. ( tak wielkiego, ciężkiego, do uśmierzenia trudnego). — Zatrudnić rzecz, zawikłać, zamotać; erfahrneren , en»icfe(tt, üernnnen. Iż pan po trzykroć samego Piotra się pyta, jeśliby go miłował , trzykroć mu zlecać raczy pasienie owieczek swoich . to niejako rzecz trudniło, bo niezwyczajne pytanie. Żarn. Post. 3, 539 b. Rzeczy pismy swe-mi tak zatrudnili, i za wikłał i , że do pojęcia trudne. Syr.

333. Salustyuszowi zarzucają, jakoby on zawiłemi słowy tak bardzo historyą swą zatrudnił. Pilch. Sali. Trze-baby wyłożyć, czym jest różna natura od ^persony ; ale zatrudniła się ta rzecz słowy, których na Polskie wyłożyć nie możem. Sk. Kaz. 534 b. W one xięgi namie-szał powieści fałszywych i zatrudnionych. Sk. Dz. 843.

zastraszyć ; beftürjt machen , beftürjen ; Boh. zarazyti, (cf. zarazić); Sorab. 1. zastroźam , wustrożam ; Ross' pacTpe-BoauiTb, pacTpeB05KHB3Tb. Zatrwożyć się, ‘ZATRWO-ZEĆ nijak., dok., przejętym być trwogą, beftürjt werben; Ross. 3aTpycHTb ; Eccl. caiaiaTHCH , (cf.' zasmęoić się). Zatrwożony , ‘zatrwożały; Slav, zaesudjen , cf. zacudować ; Ross H3yM>ieHHbiH, (cf zdumiony). Zatrwożeni jesteśmy niebezpieczeństwem, którego się boimy, przelęknieni niebezpieczeństwem przytomnym. Pam. War. 1, 30. Nieme. Myśli jego zatrwożyły go, tak iż się biodra jego zatrzasnęły. Radź. Dan. 5,6. (myśli,jego zatrwożyły nim; (NB. Instrumental). Bibl Gd ). Niebezpieczeństwo t które ztąd pochodzi, Bynajmniej nie zatrważa cnoty mojej. Teat. 9.

Ten , którego niezmieszanym, niezalęknionym zowiemy, mało co i rzadko się kiedy zmiesza i zatrwoży, nie zaś nigdy. Pilch. Sen. list. 2, 384. Ani w tak trudnym razie zatrwożył się Maryu^z, abo eożkolwiek na sercu upadł. Pilch. Sali. 291. Tak się on mocno zatrwożył , iż wolałby umrzeć, aniżeli się o tych rzeczach dowiedzieć. Siem. Cyc. 30. Zatrwożały nieprzyjaciel. A. Kchan. 244. ‘Zatrfożone sumnienie. W. Post. W. 199. (niespokojne). Zatrwożenie , trwoga napadająca , bfe fturjung. W tym tak nagłym zatrwożeniu i zamieszaniu, oni rozmaicie wołali, wiercąc się tam i sam , tak iż samą swą sprawą jeszcze większą trwogę czynili. Baz. Hst.

(zagmatwanych;. W tym świecie widzisz rozmaite burdy, kłopoty, rozterki, uciski, które ‘przekażają a zatrudniają lud boży, iż nie mogą prawie poznać ani się docisnąć pana swojego. Rej. Post. B 4. (bałamucą, zadurzają). Szczęśliwe powodzenie w rzeczach zatrudnia rozum w ludziach. Baz. Sk. 146. (''‘zacimia, zatępia, za- ZATRUKAG , ob Trukać ZATRUNĄG, ob. Trunąć ZATRUTY, durzą). — §. Zatrudnić kogo, zakłopotać, zaambaraso- ob. Zatruć. ZATRWONIĆ, ob. Przetrwonić, trwonić, wać ; Ross. 3aTpy4HHTb, einen »erlegen madjen , in Serie* ZATRWOŻYĆ cz dok., Zatrważać niedok, trwogą napełnić, gentyeit fejjeti. Zatrudniło mię to zapytanie. N. Patn. 11,

145. Jest tu tylko jedna rzecz , która mi w tym momencie bardzo głowę zatrudniła. Teat. 15. c, 49. Wychodzi z miną zatrudnioną. Teat. 1. b, 102. mit einer »er* legenen SOïiene. Zatrudnienie, ambaras, kłopot; Vind. sa-pletenost (cf. zapleść), samotanka, (cf. zamotać) ; Me 3Ser* legentyeit, ba8 3Serlegenfet)n. Gdybyś mógł był widzieć jej pomieszanie , jej zatrudnienie, pomyśiiłbyś toż samo co ja.

Teat. 41. c, 352 — §. Zatrudnić czas, zająć czas , zabrać czas, (cf. truć czas); megneljtnen, 3eit rauben.

Lecz już nadto temi fraszkami czas zatrudniam. Syr. Qu.

18.— § Zatrudnić, zatrudzić kogo, utrudzić, zmordować , zfatygować kogo, trudami zamęczyć ; Ross. 3a-Tpy4HTb, einen beläftigen, überlaben, ermüben, erfdjöpfett. b, 58.

Niemała część Turków już wyjeżdżała na górę, a zatru-dniwszy się na owych przykrych miejscach, chcieli już na najwyższy wierzch góry wyjechać. Baz. Sk. 354.

(sprzykrzywszy sobie). Zatrudnienie ludzkie u nich nikczemno waży. Cresc. 700. (wycieńczenie, wysilenie, obarczenie). Przestrzegając , aby zatrudzenie abo szkoda jaka nie stała się. Vol. Leg. 3, 816. — §. Zatrudnić kogo pracą, robotą, zająć go pracą, zadać mu pracę, robotę; einen befdmftigen, ijjrn jn tljiun geben; Boh. zane-prażdniti , zaneprażdnowati (ob. ‘Zaniepróżnić), zamèst-knati, zamestknawati ; Rag. zatruditi, zaposlovatti; Vind.

119. Jakie to bywa zatrwożenie na świecie ,    gdy    się    ju fltflUctt. Zatrzaskać    co n. p. drzwi,    gufrać^Clt,    mit Sra*

pojawi jakie nowe okrucieństwo czyje. Rej. Post. T    t 5.    djett nnb ©etöfe jumerfert, pifdjmetjkn ;    Carn. salushim ;

ZATRYKSAĆ , Zatryksnąć ; Ross. 3anbipaTb, ob.    Tryksać.    Vind. loputati ; Ross.    3ax,ionHyTb. Ogień rozdęty    zgaśnie,

ZATRYSKAĆ , ob. Tryskać.    Janus swój kościol    zatrzaśnie. Zab.    4, 366.    Sapieh.

ZATRZĄŚĆ, f. zatrzęsie cz. dok., Zatrzasnąć, /. zatrzaśnie zamknie.

, jedntl., Zatrząsać niedok., ‘Zatrzęsować contin.-, Boh. za- ZATRZEBIĆ, ob. Trzebić; (Ross. 3aTepeÓHTb zatargnąć , trasti, zatresu; Sorab. 1. zatżaszu ; Croat, zaziblyujem ; zaczesać len, konopie).

dok.-, Slov. zatjróm ; Carn. satręti, saterl, satrêm deva-stare; Vind. satreti, satreiti jo er der e , cf. zatracić; Croat. zatiram , zaterlszem , zatèrt, zatertje deletio , abolitio ; Dal. zatarli: Bosn. zatrritti , satrritti * zagubić; Rag. sa-tàrti , zatjerati, satirem , satijram perdere aliguem- Ross. 3aTpeTb, 3aTHpaTb; — zatrzeć, tarciem wygładzić, wyrównać, zarównać; nerretben, glatt reiben. Zacierać u mularza, wyprawę na ścianie lub suficie wodą kropiąc, zacierką zacierać. Magier. Mskr. Wyprawić ścianę u mularza znaczy wapnem narzucić ścianę i zatrzeć, co nazywają także tynkować, ib. Zatrzeć, trąc zaniszczyć, wyniszczyć, zakryć; netretben, roegretben, anöreiben. Zatrzeć ślady. Cn. Th. 1361. Liszka tropy zaciera. Tr. Nos sią-knął na ziemię, i nogą zatarł. Teat. 15. c, 58. mtt bent gujk üerretben, airêtretten. Jeśli co flegmistego na ziemię wyplują, mają to nogą zatrzeć. Eraz. a. — Fig. Prze-wrotnemi gada ustami, pomruga oczyma , zaciera nogą, palcem mówi, złym sercem myśli. 1 Leop. Prov. 6, 12. ( mówi nogami swemi, ukazuje palcami. Bibl. Gd. ). — Fig. tr. varie: Zatrzeć czym, zakryć, zasłonić; bebetfen, bemänteln. Snadnie zatrzeć imieniem bratskim lube skradki, Jest mi z tobą *dowora mówienia w ukradki. Zebr. Ow. 254. — Zacieram co, co inszego w mowę wtrącam , farbuję to, com źle rzekł; tracę ślad. Cn. Th. 1361. Zaciera, co nieforemnie wyrzekł abo uczynił. Cn. Ad. 1294. oergcffen machen wollen, pt »erbetfen fucfjen, bemän* tein, (nerreben, nerfmften).— §. Zatrzeć, wygładzić, wyniszczyć , zagładzić ; roegretben, ganj oerntcljteu, feine ©pur Übrig laffen. I dziś gdziekolwiek baczy czart te stopy Chrystusa a wierną naukę jego, wszędzie ją zaciera, wszędzie ją zaniszcza. Rej. Post. E 5. Turek, jako był wielki, wszystek się na Wiedniu samym zatarł, że też potyrn wojsko swoje musiał dwakroć do domu odwodzić. Janusz. Oksz. 46. wyniszczył się, wycieńczył się, er bat fid) aufgeneben. Swoje ze krwi zacność strasznemi zatarł zbrodniami. Nag. Cyc. pr. 25. (zniósł, zhańbił, zeszpecił). Wcześnie na twarzy wstyd zatarty, Nie rumienią czoła szpetne żarty,, Hor. 2, 60 wytarty, wygluzowany, ob. bez czoła, bezczelny; meggemtfci)t, oertilgt. Twarz jego niosła w sobie jakąś wielkość, której ani kłopot, ani starość zatrzeć nie mogły. Staś. Num. 2, 87. — §. Zatrzeć sprawę, rzecz, urazę, krzywdę * zagodzić, załatwić, zarównać po przyjacielsku; eilten ©treit U. f. m. besiegen, au3gletcf)en. Skoro pan za mnie mścić się nie możesz, więc zatrzyjmy tę rzecz. Teat. 31, 77. Zatrzyj tę sprawę, bo nie wiem, co mu mam odpowiedzieć? Teat. 23. d, 49. Gdyby wiedział, jak ciężko się uraził, o jakżeby żałował pewnie , i sposoby znalazł ciebie ubłagać, a obelgę nam uczynioną zatrzeć. Teat. 54. d, 18.

92G ZATRYKSAĆ - ZATRZASNĄĆ.

ZATRZEBIG - ZATRZEĆ.

Ross. 3aipacTH ; zacząć trząść, trzęsąc zachwiać, żako- ZATRZEĆ, zatarł, f. zatrze, zatrę cz. dok., Zacierać nie-łysać, lo8f$fitteln, anfangen pt fdjütteln , ju rütteln ; zatrząść co, zatrząść czym, wzruszyć co, etma$ erfdjüttem pr. et fig. tr. varie. Gdym znowu rzekł: przybądź najmilsza! zachrzęsło Liście pod krzem, i krzakiem samym coś zatrzęsło. Olw. Ow. 295. Zatrzasnę niebem tak bardzo , iż się tez i ziemia z miejsca swego ruszyć musi.

Podw. Wróż. 29. Stał się grom , błyskanie, zatrzęsienie ziemi. Rej. Ap. 72, cf. trzęsienie, zadrżenie, drżenie ziemi; ßtfdjütterung, Erbeben ber ®rbe, ßrbbeben. Meduza zatrzęsła łbem, aż na nim węże zachrześeiały. Olw.

Ow. 163. fie fdrittelte ben Sopf. Ale ich i tam poczczą dobrym ciosem 1 tak potężnie *wsparują załogi , Ze zatrzasnąwszy i głową i nosem Pójdą w rozsypkę. Jabt.

Buk. P b. Zniknął, a śmiercią swą zatrzasnął światem.

Groch. W. 442. Wielorybowie wybijać się będą z tych siatek twoich , będą zatrzęsować łódką twą. Rej. Post.

G g 4. Ta łódka pańska nigdy się zatrzasnąć , nigdy sie zanurzyć, nigdy się *oehynąć nie może. Rej. Post. G g 2. Odszczepieństwo światem chrześciańskim ciężko zatrzęsło. Zygr. Pap. 231. Zatrzęsły się tym czasem Czechy domowemi niezgodami. Nar. Hst. 2, 74. Po zejściu Beli zatrzęsło się królestwo Węgierskie niepewnością następcy. Nar. Hst. 2, 408. Dwaj panowie przez swe waśnie, zatrzęśli wojskiem, wielką szkodę uczynili Rzpltej , bo się przez ich swary zamieszanie uczyniło.

Biel. Sw. 265 b. Tak prawami a wolnością swoją za-trząsamy, jako owym plugawym ogonem lisim, co im ławy pocierają. Rej. Ziu. 36 b. Zatrzasnął Mahomet II Wenetami , chcąc Włochom panować. Paszk. Dz. G 4.

— Myśli jego zatrwożyły go , tak iż się biodra jego zatrzasnęły. Radź. Dan. 5, 6. (związki biodr jego rozwiązały się, a kolana jego jedno o drugie się tłukły. Bibl.

Gd., zadrżał mocno). Wszystko nad mniemanie widzisz, jako sobą zatrzasnęło tym postrachem przybycia Tureckiego. Janusz. Oksz. 98. (zadrżało , zatrwożyło się wszystko). Zatrząsnął się w duchu swoim. Rej. Post. O o o 1.

(wzruszył się , wzburzył się). — *§. Nigdy tak grubo nie rozumieli o tej 'świątości , jako 3ię ich dziś *więtsza część ‘miedzy chrześciaństwem zatrzasnęło około tego.

Rej. Post. Q 5. zadurzyło, zawikłało , zamąciło , zaba-łamuciło ? — *§. Gdyby król prośby ich nie miał uczynić , zatrząsali tym, że o sobie inaczej radzić chcą. Biel.

592. dali do zrozumienia , zagrażali ; fte gaben JU ner* ftelien, breiteten bamtt. Temi słowy zatrzasnął , żeby Alexander niesłuszny ani prawy dziedzic miał być. Glicz.

Wych. A 5 b. zarzucił, er mad)te ben üBornmrf.

ZATRZASNĄĆ cz. jedntl., Zatrzaskać dok., Zatrzaskiwać częstl. ; Sorab. 1. zareskotam ; trzask wydać, z trzaskiem się odezwać; lośfradjen, loêFnaUen, anfangen pi fragen,

ZATRZEPAĆ-ZATRZYMAĆ. 927

ZATRZEĆ.

szczyć ; anfangen 51t flopfen, btè wohin flopfen, flopfenb ober plagenb treiben, oęrflopfen , su nichte flopfen ; Boh. za-trepati. ZATRZEPOTAĆ,/, zatrzepoce, zatrzepocę cz. dok., zacząć trzepotać, mit ben glügeln loSfdjlagen, anfangen mit ben ftlügeln su flatfchen, ju Plagen; (Boss. 3aTpeneraTŁ zadrzeć). Zatrzepotał skrzydełki, wzleciał potym wzgórę. Bej. Wiz. 146 b, cf. zamachnąć.

A *za ż nie radniej jest szukać, jakby krzywdę zatrzeć i ZATRZEPAĆ, /. zatrzepie, zatrzepię niedok., Zatrzepywać ugoić, niźli jakby się jej zemścić? Pilch. Sen. gn. czestl., zacząć trzepać, trzepaniem zapędzić, lub zani-

348. Wielorako trzeba gniew ukracać i zacierać; najwięcej zaś w śmiech i żart obracać. Pilch. Sen. gn. 305.

Dla dobra publicznego wszystkie partykularne zatrzeć trzeba urazy. Gar. Nar. 1, 205. Zacierać, puścić w niepamięć , zacierać z pamięci ; auê bent ©ebćicbtntffe auśilib f(|en, oerttlgen, oergeffen. Losy moje juz naprawione, ta szacowna ręka zaciera we mnie pamięć tych nieszczęść, które mi kiedy złość ludzi wyrządzić mogła. Teat. 49, *ZATRZĘSG. zatrzęsie , ob. Zatrząść.

53. Bogusi. Basza gdy się wrócił, wielką sławę sobie ZATRZESZCZEĆ, zatrzeszczał, - ały, -eli, f. zatrzeszczy uczynił, i jego występek a sromotę Skanderbeg zatarł, med. dok. ; Boss. 3aTpeman> ; trzeszczenie wydać, z trza-i wszystkę onego niecnotliwego uczynku pamiątkę lu- skiem się odezwać; ein ©eraffel, ©eprajfel OOît ftd; geben, dziom z pamięci wybił. Baz. Sk. 430. Ręczę ci za niego, Konie przeraził nie mało , Skoczyły, lejc się zwikłał, jarzże przeszłe rzeczy zatrze, że się poprawi. Pot. Arg. 156. mo zatrzeszczało. Dmoch ll. 2, 115.

Zginiem , toć żaden naszej wiek nie zatrze sławy. Zab. ZATRZP10TAĆ, ob. 1) Zatrzepotać, ob. 2) Trzpiotać.

*zatrzymywa pr. contin. , Zatrzymywać czestl., zadzierżeć, ubi videos dialectos. — *|. Zatrzymać, nie puścić z ręki, potrzymać w ręce , tn ber §anb feft halten. Rybitw jeden ułapił rybkę w bystrej rzece, A wyjąwszy ją z saku, zatrzymał ją w ręce. Papr. Kot. J 4. — §. Zatrzymywać, trzymać w sobie, mieć w sobie zatrzymane, nie puścić przez siebie; in ftd; halten, in fid; faffen, halten, nicht burchfaûen U. f. to. laffeu. Zatrzymywający co, continens in se aliquid, non rimosus , non admittens aquam. Cn. Th. 1597. — §. Zatrzymać, zadzierżeć, od upadku zachować, utrzymać; aufhalten, nicht finfen laffeu, nicht fallen laffen. Sięgnął Huz do skrzyni bożej, i zatrzymał ją, bo ją byli zachwiali bycy. Budn. 2 Sam. 6 , 6. (zadzierżał. Bibl. Gd.). Zatrzymawa bóg wszystkie upadające , i za-dźwignie wszystkie poległe. Gil. Kaz. Aa 2 b. — Ogólniej : Zatrzymać, utrzymać, zachronić, ochronić, zabezpieczyć ; erhalten, betoahren. Sprawiedliwością się zatrzymawa społeczność ludzka, twierdzi Rzplta. Petr. Pol. 2, 28. W powinności sługę zatrzymawa karność. Petr. Ek. 109. Język pospolicie najwięcej zatrzymywają białegłowy, od których dzieci języka rade wykną. Biel. 12. (zachowują w czystości, zabezpieczają od skazy). Golgota, po pańskim skonaniu, Na dwie się części rozdarłszy przerwała, Z których go jedna część w swym zatrzymaniu Pospołu z łotrem sprawiedliwym miała, Druga zaś , złego Gesmana , w przerwaniu Oddalonego od pana trzymała. Odym. Sw. 2 Ii 4 b. w swym zachowaniu, schowaniu, tn ber Sermahntng. — Prawo powinno być krótkie , aby je tym snadniej nawet prostacy, jakby głos z nieba wyszły, zatrzymać mogli. Pilch Sen. list. 3, 156. pamięcią objąć, w pamięci zachować, spamiętać; tttt ©ebdchtniffe behalten, gebenfen, faffen, nid;t auS ber Sicht laffen. Zatrzymywać, me puścić, Croat, sténtam, zastentavam ; Eccl. 38CTOflTH, (ob. Zastoje się. cl. Boss. ociattOBKa przeszkoda, zawód); halten, nicht fortlaffen. Bojąc się by zgoła nie odszedł nad zwyczaj prędzej do domu, ^przyjaciel— sko go i towarzysko zatrzymał. Warg. Wal. 152. Zatrzymał mię na obiad. Tr. Zatrzymać się , nie iść dalej, zaczekać, zastanowić się; Boss. OTCToan>ca, ftd) aufhalten, $altmachen, bleiben, warten, uer$iehen. Pilny mam interes,

8, 355. Koss. — Niezatarty imposibil. , nie do zatarcia, ZATRZYMAĆ, f. zatrzyma, zatrzymam cz. dok., zatrzymuje, nie mogący być zniesionym, zniszczonym, wygładzonym, wygluzowanym ; unnertilgbar, UUtfergeffltd;. Wielkiego wodza niezatarte czyny. Jabt. Buk. a. Ledwie kto pomieścić się dziś może w liczbie sławnych i wiekami nie zatartych ludzi. Mon. 73, 7 i8, (ob. Wiekopomny). Usiadł Apolo , i gdy głowę skłoni, Tak w lutnią dzwoni : Sromotna hańbo! nie zatarty wstydzie!... Zab. 4, 489. Pr. — g. Zacierać kogo, zacierać z kim, zaczepiać kogo; fid) an einen reiben, mit tym anbinben, tyn ansapfen. Nie wykrzykaj , ani trąb' na tryumf przed wojną, Acześ zatarł, sam hardy, z osobą spokojną. Miask. Byt. 2, 99.

Zaciera drugich, nikomu gadać nie da w posiedzeniach.

Teat. 34. b , Bij. Chcemy innych zacierać , na mniemane krzywdy utyskujemy, wyciągamy po każdym ludzkości. Mon. 68 , 292. — Zacierać co z kim, zawierać ; mit einem etwas abfdjliejkn, richtig machen. Tybyś był jedyny, z kimbym chętnie zatarła wdzięczne pokładziny.

Zebr. Ow. 263; (cum quo sociare cubilia possim, cf. docierać , dotrzeć sprawy). — Zatarli się, frequentes occur-rerunt sibi invicem , constipaverunt se, recessum primis ultimi non dabant. Cn. Th. 1396. zawadzili jedni o drugich, zetknęli się; ifte ftiefien an etnanbcr an, rieben ftd; an' einanber, oerftopften [ich im ©ebrćinge, brängten fid; an etnanber; (Boss. saiopfc ścisk, ciżba, ob. Zato-). Nadto się wozy zacierały w błocie , 1 trakt dość ciasny zawalały bardziej. Jabt. Buk. B 4.— §. W kuchni zacierać, in ber S?ud)e einretben, einfctylagen, einrühren. Robi się kasza zacierana drobno żółtkami i suszona, albo też kluski zacierane , na tarce tarte. Wiel. Kuch. 454, (cf zacierki).—

W browarze , w gorzelni : 'zacierać na piwo, na gorzałkę, eimnetfchen, einrühren, etnfdjfogen. Zacieranie słodu; Boss. saTOpfc, (ob. Zator). Do uwarzenia piwa dobrego te cztery sztuki należą: zatarcie, dowarzenie, chmielu dosmażenie, zadanie drożdżów. Haur. Sk. 162. Owies i pszenicę ze-szrótować jak słód , wodę do zacierania trzy razy grzać, raz letnią, drugi raz gorętszą , trzeci raz gorącą , potym uchmielić. Haur. _Ek. 107. Taźbiery także się na zatarcie do gorzałki przydadzą. Haur, Sk 162. Likwor według trybu w zalaniu, w mełciu, zacieraniu, wszelkiej potrzebuje wygody. Haur. Ek. 109.

zatrzymać się nie mogę. Teat, 1, 23. Bądź Wac Pan    zatuczyli gardła swoje, iż tylko leżą około stadka, a

łaskaw, zatrzymać się tu w sali. Teat. 17. b , a, (cf.    szczekać nie mogą, ani umieją. Rej. Post x 5. Psy z za-

zabawić się). Niektórzy zatrzymywali się nad tym. Torz.    tuczonemi gardły, choć widzą przychodzącego wilka, ani

Śkł.Q3. (zastanawiali uwagę, wątpliwie się zastanawiali). —    zaszczekać umieją. Rej. Ap. 13. Zatuczone gardło. Rej.Post.

Ahy gołębie zatrzymać i przy demu zachęcić, potrzeba    MmmQ. (tuczą zaległe, zapchane). Pies ochrapiały z gar-

im gołębniki budować. Haur. Ek. 135. by nie odleciały,    dłem zaturzonym , zaszczeknąć nie może na wilka, przy-

by się zostały ; fcattttt fie Ületfcett, nidjt wegfftegen. — Za-    chodzącego do owieczek swoich. Rej. Post. M m m 6. Dziś

trzymywać kogo mimowolnie, przytrzymywać, zaare-    oni tak swe gardła marne zatuczyli, iż nie jest rzecz

sztować, przyaresztować; eilten «Inhalten, arretiren. Ci,    podobna, by głos wypuścili. Chrzysz. Nin. B 4.

którzy tu jeszcze nie wypłacili, tedy tam po śmierci ZATUŁAC się dokąd zaimk. dok., tułając się zajść, zabłą-na 'mytarstwach będąc zatrzymani, wypłacywają. Sak.    kać się; fidj btó moljitt oerirren, (jerumfïoffettb btë motyin

Dusz. 138. Zgromadzenie narodowe Francuskie uchwa-    gerätsen.

ląc zasłonić, zakryć, zawinąć; üerpüllen, nerbeefen; Vind. sakrinkati; Eccl. 3aij;inrH, ^aiipuiii, cocKyiam, cocny-TbiBaio ; Ross. 3anyxaTb , 3aKyTbißaib , cnyiaib , CKyTH— Baib, 3aBeprl>Tb, 3aBepnyTb, 3aBepTHBaib. Oczy zatu-lamy, gdy co rozmyślamy. Rej. Wiz, 121, (cf. zamru-żać, zamykać). Zatulam uszy, gębę * zatykam. Cn. Th. 1591. et 1398. bte Obren, bad ffJłaul nerftopfen, jnftopfen. Kiedy skargi słuchał, zawsze jedno ucho zatuiił. Budn. Apoth. 96, (cf. audiatur et altera pars). Bardzoć jakoś przykra święta prawda jego , że przed nią zatulasz , jako wąż, gdy go zaklinają, marne uszy twoje. Rej. Post. G g g A. Polikarp zwykł był sobie zatulać uszy, gdy jakie błędy u ludzi wartogłowych słyszał. Baz. Hsl. 56. Twor.Wiecz. a 1. Kulig. Her. 506. Zatulać uszy mamy na mowy bez-

liło, ażeby król Ludwik XVI zatrzymanym został, gdzie ZATULIĆ , f. zatuli, zatulę cz. dok., Zatulać niedok., tu-tylko spotkanym będzie. Gaz. Nar. 1, 222. Hetman Ry-nalda'chciał mieć w zatrzymaniu. P. Kchan. Jer. 117. w areszcie, im - 33erljaft.— §. Zatrzymać, wstrzymać, nie wypuścić, nie wydać; anijaltcn, jurücfgalten, nidjt laffen , nidjt flUSlflffen, nidjt Ü0H fid) laffen. Nie ruszaj się, zatrzymaj dech, czyń się umarłym. Teat. 5l.c,36. ben Sltffem an fid; galten , jttriitf palten, oerpaïten. Zatrzymać mocz, urynç, ben Urin oerpalten. Zatrzymanie moczu prędko konia zgubić może. Kluk. Zw. 1, 198. O zatrzymaniu się moczu. Perz. Lek. 179. ißerljaltnng be3 Ylrtnö, beö Jparnei, beê 6tatktt8 ( bet) ber ^Iferbeit ). Narzędzia na niezatrzymanie moczu , pro incontinentia urinae. Czerw. 27. melin man bert Urin nidjt palten fann. — Głupi nic u siebie zatrzymać nie umie. Pich. Sen. list. 09. sekretu nie dochowuje, er farm nieptó bet) fidj bcljalteit, (cf. sito/. Za- bożne. Hrbst. A<t 46.

trzymanie tajemnicy, taciturnitas. Cn. Th. 1397. — Za- ZATUPAĆ, ‘ZATĄPAĆ cz. dok, Zatupnąć jednłl., zacząć trzymywać, wstrzymywać, zahamować, zatamować; juritef* tupać, nnfangen mit ben Hüffen Jit ftampfen ; Boss. 3aiy-palten, pemmeit, aufljaltcn; Ross. rioTOpinb. Bóg morskie naTb; tupaniem zagłuszyć, zatrzeć, oerftampfen mit ben wody trochą piasku cienkiego zatrzymywa, a harde po- griffen.

202, ob. Turkotać.

ZATWARDZIĆ, ’ZATWARDNIĆ cz. dok., Zatwardzać, *Za-twardziać , ^Zatwardniać niedok. , Zatwardziwać czestl. et contin., twardości nabawić , twardością zająć, twardym uczynić, zakamier.ić , zaskalić , oerpdrtett ] Boh. za-twarditi (cf. zatwierdzić), zatwrzowati; Slov. zatwrditi, stwrditi (cf. stwierdzić), zatwrditi, stwrditi, zatwrzowati, wytrwali, (wytrwać); Sorab. 1. zaterdźu, wu-twerdżu ; Vind. saterditi, oterdobniti, oterpniti, ofhto-reti, openjeli, (cf. pień); Croat, okorujem ; (cf. kora); Ross. oJKecTowiTb, omecTonaTb. Zatwardzać co. Otw. Wirg. 3/8. Zatwardzać rozpalone żelazo w zimnej wodzie. Tr. hartować, zahartować; bfld 6ifen pärtcn, fläpleit. Zatwardzać kogo do pracy i trudów. Tr. zmocnić, zaprawić w grubą robotę. Cn. Th. 1597. zahartować kogo, einen abljarten. Zatwardzić żołądek, żywot « zatkać, zapchać; ben €etb nerljćtrten, nerftopfen. Eduro, zapiekam, ‘wielmi zatwardzam. Mącz. Medykamenta zatwardniające adstrin-gentia, są które*części owisłe, zbyt miękkie,"słabe, mocniejsze, twardsze, gibczejsze czynią. Krup. 5, 147, Sorab. 1. zahâtzaté. Zmarzła trawa żrzebię,tom złe trawienie w żołądku czyni, i on zatwardza. Hipp. 24.— §. Zatwardzić serce, zatwardzić umysł, zatracić czułość; ba3 $er$ ner* pćirten, partnaÆtg, füpüoö matten. Szczęśliwość słabe umy-

niżą. Sk. Dz. 572. (zagradza). Zatrzymań niedostatkiem ZATURKOTAĆ, n. p. Wóz głośno zaturkotał. Przyb. Milt. mowy. Rej. Post. G g g 3. (^zatrudniony, zakłopotany, żenowany). Czas niejaki zatrzymany wzrok był, źe patrząc oczyma nań swemi, nie poznali go. Odym Św.

2 M rn 2. (wstrzymany, zasłoniony, zaćmiony ; ipre 3Utgett mürben gepalten, baS fie tljn nidjt fapert. 8ntp.). Zatrzymać się od czego-, wstrzymać się od czego , wstrzymać się * wstrzemięźliwym być , ftep enthalten. Abyście się spowiadali grzechów, i od nich się zatrzymali. Zygr. Gon. 297.

—    Zatrzymawam się w domu, nie wychodzę, nie wyjeżdżam. Cn. Th. 1397. fidj ju Jpanfe palten. fidj einpalten.

który zatrzymuje, zadzie-

928 ZATRZYMACZ - ZATUCZYĆ.

ZATUŁAG - ZATWARDZIĆ.

—    Zatrzymawam ‘kupie na czas drogi * trzymam co skąpo, nie użyczam, nie przedaję. Cn. Th. 1597. et 1162. ner* magren, anfPepalten, ntdjt nerfanfen. Zatrzymawam sobie co cudzego. Cn. Th. 1597, grembeß an ftep bemalten, jn* ritd palten. Nic nie masz ordynanjniejszego , jak widzieć panów zatrzymujących przez długi czas zasługi swoim służącym. Zab. 16, 10, bert 2)ienftboten ben 8oi)n norent* palteit. ZATRZYMACZ, a, m.

rżacz , zadzierżyciel, wstrzymywacz ; ber 31ufpalter, 3nritcf* palter, SSorentpalter ; (Croat, stentàvecz). Zatrzymacz, który zatrzymuje drugich; morator, retenlor. Włod. Cn. Th. 1397.

ZATUCZYĆ cz. dok. , Zatuczać niedok., czynić że co za-tyje, tuczą zająć, zapchać; ju feift inaćpen , mit gclftl^fett aber getttgfett »erlegen, oerftnpfen, bdmpfen. ‘Psi niemi, już

ZATWARDZIEĆ - ZATWARDZIAŁOŚĆ.

ZATWARZAĆ - ZATWORZYĆ. 929

sły zatwardza, ale wyniosłe serca miękczy, i nic po-    obstrukcya , Rag. tvardine, zâduha ; Vind. sapier, ritnu

wolniejszego nie ma, nad rycerza wygraną uweselonego.    sapertje (cf. zaprzeć), terdoshivotnost, btC Śerljartung,

Węg. Mann. 1, 152. Abyśmy nie‘zatwardziali serca na-    ^Serfłt>pfttrtg, ber (Kirte 8eib. Zatwardzenie albo- zapieczenie

szego. W. Post. W. 2, 299. Swoje miękkie serce teraz    exkrementôw, pochodzi z wielkiej gorącości wątroby,

zatwardziwasz. P. Kchan. Jer. -499. Próżnoby to panu    Comp. Med. 213. Żołądka zatwardzenie ma, alvus Uli

przyczytać , iż je tak zatwardzić raczył. Rej. Post. S s 1.    non it. Cn. Th. 139c8. — (ZATWARZAĆ, ob. Zatwo-

Zatwardzili uszy swoje, a nie chcą słuchać głosu pań- rzyć). — ZATWIERDZIĆ, zatwierdzi, zatwierdzę cz. skiego. Rej. Ap. 45, (cf. zatulić uszy). — Zatwardzić się    dok., Zatwierdzać niedok., (cf. zatwardzić), umocnić,

zaimk., ZATWARDZIEĆ, ZATWARDNIEG nijak, dok.,    przymocnić ; Vind. saterditi, poterditi, terdnu postaviti,

Zatwardnąć jedntl., 'Zatwardziawać contin., zajść twar-    sarefnizhati, salegurati ; Ross saKphnmb (cf. zakrzepić ,

, dością . stać się twardym phys. et fig. tr.\ Boh. et Slov.    krzepić, krępy, 3aTBep4HTb, 3aTBepHCHBan» *-wbić czyli

zatwardnauti ; Sorab. {. zatwerdnu ; Ross. 3aTBep4tTb, 3a-    wrazić sobie w pamięć, nauczyć się na pamięć), feft

TBe4tBar&, 0TBep4rbTb, 3arpyÓHyTb, 3arpy6tTb, (cf. gru-    machen, befeftigen, feft [teilen. Figo, utykam, 'zagłabiam ,

bieć) ; »erhärten, »erhärtet werben, f)art werben, »erhärtet    zatwierdzam. Mącz. Fibulis tigna conjuncta, bulki obrę-

ferpi, oerftocfen, perftocft tein. Co mi to, że kraj we    czarni zbite, zahaftowane i zatwierdzone. Macz.— Transi.

łzach i krwi będzie brodzić, Trzeba na to zatwar-    Zatwierdzić co n. p. układ, umowę, potwierdzić, stwier-

dnieć, chcąc sobie dogodzić. Teat. 45. d, 14. Wyb.    dzić, beftättigcu. Zatwierdzenie; Ross 3aKptriKa, bie $e*

(nieczułym być, zkamieniałym, zakamieniałym ). Jać    jłattigung.— Ryż biegunkę zastanawia i zatwierdza. Syr.

uczynię, żeć zatwardzieje serce Faraona 1 Leop. Exod.    1000. (zatwardza qu. v.).

4 Zatwardziało terazże serce Faraonowe. 1 Leop. Exod.    który co zatwierdza; Vind. saterdnik, sarefnizhar, ber

7. Serce moje nie zatwardziało, jest czułe. Teat. 48,    Sefeftiger, ftcftmadjcr, geftfteUer, ^[tätiger. W rodź. ieńsk.

52. — Zatwardzieć w czym, zakorzeniwszy się stwar-

dnąć; worin oerbarten, oerftocfen. *Aza to jest podobna, ZATWOR, u, m, ZATWOREK, rku, m,zdrbn. ; wszystko nagle to z siebie zewlec, czemu się kto przez długi    co do zawarcia, zaparcia, zamknięcia służy, zapora, za-

wrodziło i w nim za-    suwa, rygiel, zawora; Roh. zawora, zaworka; Slov. zâ-

wora, (zatworam, zawrem parenthesis, nawias); Hung, zâ-vor ; Vind. savara ; Croat, zatvor claustrum, repagulum , zatvormcM, zapornicza vectis, zatvorische conclavum ; ßosn. zatvor sera, claustrum, septum, zavor od vrata , zvoragn repagulum ; Rag. zatvor damtrum ; Slav, zatvor, resht, reshtava » więzienie; Ross. saTBopi zapora, zamknięcie , więzienie , 3aTBOpKa , 3aTBoponKa zasuwka ; Eacl. 3aßopa obex, (cf. Lat. obturamentum ) ; alle§ waś jum Bwtna^en unb (Berfperren ber &büren bient, ber krnąbrny). Wiele jest takich serc zatwardzonych między (Riegel, bctś ©d)loß, ber 6d)ie&er. Połamał drzwi miedziane rozmaitemi stany ludzkiemi. Rej. Rost. R r. 6. Tracą swą wolność bracia, składają haracze, A na to serce nasze zatwardle nie płacze? Teal. 45. d, 84. Wyb. (bezczułe, zatrętwiałe). Pan Sknerski jest to jeden z ludzi nieludzkich , człowiek najnieużytszy, i ‘najzatwardzielszy na świecie. Teat. 7, il. Amurat mieszczanom tyle pieniędzy obiecał, coby i najzatwardzialsze serca osłabić mogło.

Raz. Sk. 241. (najstalsze). A toć jest ‘on twardy młot. co opoki tłucze, A zatwardziałym zamkom to są mocne klucze. Rej. Rost. O o o 5. (najtęższym , najmocniejszym

zamkom). — g. Aliter, phys. 'Żywot zapiekły albo za- stwa przykładać, które zatwierają a ściągają. Sienn. 460. twardziały. Sienn. 574. (zatkany, zapchany: yerl)ärtet, • Kobiety się boją, aby roztwora macicy nie była nazbyt oerftopft). Zatwardzenie * ZATWARDZIAŁOŚĆ , ści, i., twardość, niemiękkość, bezczułość, 'zakamiałość ; bie SSerfidrtung, bie £«rte phys. et fig. moral., bie 33erfiocfung,

SSerfiOCÏtbeit ; Vind. otmloba, oterdobnost, oterditje ; Croat. okornoszt ; Ross. 0TBep4'feJ0CTb ; Eccl. THWK0cep4ie. Gdy człowiek widzi błąd swój, jednakże ‘wyniść z niego nie chce , to zowią zatwardziałością. Sk. Żyw. 259. Obrzeżcie zatwardziałości swoje w sercach waszych , a już dalej nie zatwardzajcie mi karku waszego. Rej. Rost. S s 5. —

§. Zatwardzenie 'żywota, żołądka * zatkanie, zapchanie,

Słownik Linitgc wyd. 2. Tom VI.

czas wzwyczai, co się w mego twardziało? Hrbst. Lek. C 3 b. Abyś w schismie swej nie zatwardziawał. Smotr. Ex. 7. Zatwardzić się w okrucieństwie Eccl. ocTpacTBOwecTommica. Zatwardziały, za-twardzony , zatwardły , Croat, okoren ; floss. Hepa3Kaan-Hbifi ; Eccl. aenoKaaimbiil (ob. Kajać się), TasKK0cep4HH, (’ciężkosercy). Zatwardziały grzesznik Ross. 3aKOCHt;iUH[ rplłiUHHKT). Naród w złościach zatwardziały Nad nim ostatek tyraństwa wykonał. Odym. Św. 2 I\ k. Lud zatwardziałego karku. W. Bar. 2, 50, (lud twardego karku. Bibl. Gd.,

ZATWIERDZICIE!,, a,

m.,

ZATW1ERDZICIELKA,

i zatwory żelazne skruszył. Budn. Ps. 107, 16. (zawory żelazne rąbi. Bibl. Gd). Źamki te wysokiemi mury, ‘bronami i zatworami opatrzone były. Radź. Deut. 5, 5. (zaworami. Bibl. Gd). — Zatwor, zatworek w ulu, zastawka, zasuwa; ber 6d)teber, baS 35orfeb&ret. W marcu trzeba spodni zatwor z ula wyjąć , a wyehędożywszy ul, zaś zatwor wprawić, hąck. Pas. 14. Dzianki w ulach na jeden tylko zatworek bywają, ib. 21. — §. Zatwora, otwor, przestrzeń otworu , bte Öffnung. Gdy macicy zatwora nazbyt roztworzona a szeroka , tedy trzeba lekar-

rozlworzona a szeroka ; lecz gdy która chce mieć małą, niech smaruje maściami, które zatwierają a ściągają. Spicz. 182. 1. ZATWORZYĆ, f. zatworzy, zatworze cz. dok., •Zatwarzać , Zatwiera 6 niedok., zawrzeć, zawierać, zapierać, zaprzeć, zamknąć, zapchać, zatkać, zatykać; ju* ntadjeu, jufefdteßen, öerfdjließen, öermaeijen, oerrammeln, »er* riegeln, »erfeßen; Boh. zawjrati ; Sorab. l.zatwafri; Croat. zatwàram, zapiram ; Dal. zatvaram, zatvoriti, zatvoren ; Rag. zatvoriti, zaprjêti vrâta, zatvorritti, zaklopitti, za-kgljucjatti ; ßosn. zatvoriti, zaklopitti, zatjesnuti obtu-

117

930 ZATWORZYSTY - ZATYC.

ZATYCZYĆ-ZATYŁ.

bardzo serce ludu tego, Uszyma z ciężką przykrością słuchali , I mrużyli oczy na boskiego Światła przytomność żeby patrzali. Odym. Św. A a 2 6, cf. zatwar-dzone serce.

rare ; ROSS. 33TBOpHTb , 33TB0pfm>, CTBOpHTb, CTBOpHTB.

fłecfen. Chmielniki masz wcześnie zatyczyć. Haur. Ek. 103. Gdy się na łąkach trawniki puszczają, znaki zatyczyć. ib. 51.— Chmielowi trzeba dać gęsto zatyczenia. Haur. Sk. 77. gęsto tyki dawać. ‘ZATYKA, i, z, ZATYCZKA, i, i., dem.] ZATYKADŁO, a, n., ZATYKADEŁKO, a, n., zdrbn Boh. zârka ; Sorab. 1. zatekadwo ; Croat, pipk, samashk ; Vind. satik , pila, piłka (cf. piłka), veha (cf. wiecha), veifhniza, zhep ( cf. czop), zhepizh , zhopezh , pipek, sabertva, (sateknik, satik, satika »zapora, zasuwka); Croat, zatik ; Rag cèp, (cf. cepy, cf. cepucha); Ross. 3aTbWKa, npoÓKa, npoóonua ; każda rzecz do zatykania czego służąca, etwa§ womit man jnftopft, anjtopft. Zaty-kadło. Rog. Dos. 1, 173; czym co 'zatykują, obturamen-tum. Mąez. Zatyczka piecowa. Cn. Th. 1598. etn Ofert« ftöpfel, cf. czepuch , cf. czopuch. W piecu chymicznym oddechy niemało pomagają do rządzenia ogniem przez zatykadła. Kruml Ghym. 23. Zatykadełko rurki. Czerw. 23. eilt ©töpfelctyen. Zatykaczka butelki, flaszy, cf. korek. Croat. vinotôczka, (cf. toczyć). W ciele zatyczki albo walwu-ły, zapadki. Krup. 2, 117. et 65. et 39. ib. 3, 56. bte fllappen fin tfuerifd:;cn 6-örpcr, ob. Zatkanka. — g. Zatyk, zatyka , zatyczka , co gdzie zatknięto ; ettuaS Slufgefterffe^ , f8ôrgefteÆte3. Dwóch osi świata zatyki. Zab. 15 , 526. Nagi dwa polusy, arktyczny i antarktyczny. ib. bieguny, zawiasy; bfe 28eïtpole, ßrbpolc, ^olaÿfen, 6rbad)fen. — Zatyczka niewieścia, velum, plagula feminarum ori ve-lando. Cn. Th. 1398. zasłona białogłowska na twarz. Wtod. kwef, podwika , eilt Söetberfchfeter. Odejmie pan córom Syońskim kołnierze , manelè i zatyczki. Radź. Jez. 5, 19. (czepce i zawieszenia. Bibl. Gd.). ZATYKAĆ. oh. Zatkać ZATYKACZ, a, m , który co zatyka, ber 3nRopfer, SSerftopfcr. Sńpator, zatykacz, utykacz, który z zgrzebi, z chust piłki czyni w łodzi do zatykania dziur. Mącz. (Boh zatykać lilerae de comprehendo male-fico, gończy bst, etn @te<fbrief). ‘ZATYKALNY, ‘ZATKAL-NY, a, e, — ie adv., do zatykania , od zatykania; 3‘lftCC?s, 3uffopfe » ; Croat zatichni.

Trzymają zapieczętowane xięgi, ale otworzyć ich nie mogą, póki nie odpieczętuje on, który ma klucz Dawidów, który otwiera a nikt nie zatwiera. Hrbst. Art. A 4 b. Miejsca któremiby mogły łasice do gołębnika chodzić, trzeba ZATYCZYC cz. dok., Zatyczać niedok.., tykami lub tyczkami pozatwierać. Cresc. 383. Ule zatwarzać. Kack. Pas. 27. zasadzić, tyki zatknąć; ^fïôcfe einjłetfen, mit ^flócfeit be» Ui zatworzyć. ib. 29. ‘Wirydarz od południa i od zachodu ma być zatworzony albo drzewem zasadzony, gdyż z tych to stron wiatry bywają pochmurne. Cresc. 490. zasłoniony, zacieniony; oerfd/loffeit, gebetft, bebetft, Per» fdjattct. — Zatworzyć oczy, zamknąć oczy, zainrużyć oczy; bie 2lugen fdjlieflcn, jufdjlrefien,    ; (Bosn. za-

sgmiriti, zatvoriti occi). Lew spi, oczu nie zatwierająe.

Sienn. 289. Krokodyl gębę otworzywszy, gdy chce jeść, zatworzy oczy ; ptacy mniemają by zdechły leżał, do niego lecą, a on je chwyta. Spicz. 102. Orzeł dzieci swoje oczyma ku słońcu obraca , a któreby się patrzenia w słońce broniło, oczy zatwarzając, z gniazda wyrzuca, jako niegodne gniazda swego. Sienn. 290. Obraca się tyłem, a owszem jeszcze zatwarza oczy i uszy ich. Rej. Post.

A a a 4. (zatula, zatyka). — g. Zatworzyć, n. p. pory w ciele, zatkać, zatykać, oerftopfeit. Z zimności pochodzą wilgoci, krwi zsiadania, ‘uliczek zatwieranie, zastanawianie krwi. Spicz. pr., (Rag. zatvoritti tjelo alvum udstringere, ob. Zapchać, zatkać, zatwardzić, zapiec).—

Aby zatwora macicy nie była nazbyt roztworzona a szeroka, a gdy kobieta chce ją mieć małą, niech smaruje maściami, które zatwierają a ściągają. Spicz. 182. Lekarstwa przykładać, które zatwierają a ściągają. Sienn.

400. — *-2. Aliter: Ci małżonkowie, którzy byli tern małżeństwem zatworzeni, pilnie boga chwalili. Glicz.

Wych. P 6 b. skojarzeni, połączeni, związani, zjednoczeni; an einanber gefd)loffen, gefnnpft, oeretnt. — Bóg sam zrządził człowiekowi pismo ś., w którym on sam siebie, tudzież zbawienie samego człowieka zatworzyć a obwieścić raczył. Glicz. Wych. G 8. zamknąć, zawrzeć, zająć, objąć ; einfdjlicjkn, umfaffen, begreifen. ZATWORZYSTY, a, e. — o adv. , z zatworem, z zaworą, do zawarcia, zamknięcia, zamykalny. zamczysty ; jutu 3umas djctt,    Naczynie niezatworzyste, na którem nie

masz przybitego wieka. Radź. Num. 19, 13. (odkryte, któreby me miało nakrycia na sobie. Bibl. Gd., ob. Olwo-rzysty, otwarty).

2. ZATWORZYĆ cz. dok., Zatwarzać niedok., zaczynać two- ZATYL, u, m., ZATYŁEK, łku , m., dem., część lub stro-rzyć, utworzyć, stworzyć,    uczynić że się    co    wszczyna,    na czego tylna czyli zadnia, ber $ilttertljeil, bte $)tnterfet»

formuje, tworzy, utwarza;    Rag. salvoritti.    satvarati,    te; Boh. zadnice , ( cf. zadnica ) ; Surab. 1.    zadk, ( cf.

stvârati, tvoritti, erraffen,    bert)orbringen.    Wsze rzeczy    zad, zadek); Vtnd. satanz ; (Garn. satilnek ,    sativnek »

zatwarza 'wilgi par. Zebr. Ow. 15; créât.    kark; Croat, satilnik) ; Bosn zatilak ; Ross.    sarajfOKi ,

ZATYć nijak, dok., Zatywać niedok.,' zacząć tyć, stać się (2. kark), savoirs, 3a4HHKa, (3a4KH tylna część trzewika,

za nadto otyłym, (cf. zatoczyć); anfangett fett ju werben, ju fett werben, burd) gMhjftitt unbeholfen werben; Ross. aancHptrb, (cf. żerny). Ogarczyey szczennej nie dać zatywać. Ostror. Myśl. 15. Mówiłem niepobożnym, nie mówcie zatyfą szyją Radź. Ps. 75, 6. (nie mówcie krnąbrnie. Bibl. Gd.). Widząc nie będą widzieli, bo zatyło serce ich, słuchać im przykro, oczy zamykają. Sk. Kaz. 95 b. Zatyło serce ludu tego. W. Math. 13, 15. Zatyło

no439Tf]LibH(iKi> uderzenie w kark, strój z tyłu szyi u prostych kobiet). — Pierzchających nieprzyjaciół zatyłki natarczywie nasi mordują Krom. 433. (tylną straż, arrière garde).— Zatyłek głowy, occiput. Perz. Cyr. 1, 17; tył głowy, potylica. Urs. Gr. 180. ber ^tnterfapf, ba$ Hinterhaupt ; Samb. 1. hwownć zadk, tćwo ; Croat, za -tilek ; Rag zatjelak, zâtiok ; Ross. 3arpnBOKl> ; Eccl. 334'B naBU , 3aTbuoKX , npnM03roBHHita, 3a4Haa nacTb roiOBU.

— W zatył, po zatyl, w tyî; (lintern)ärt3 , nad) hinten. 'ZAUMRZEĆ nijak, dok , zamrzeć, odumrzeć : abfterbcn, Długie i czarne jej włosy położyły się w zatył. Slas. erfłerben. Podkurzeniem tem płód zaumarły i zapalenie Num. 2, 50. — ZATYLE, a, m., miejsce z tyłu , strona i ‘zatchniona krew' bywa wygnana. Spicz. 185. zat)lna; ein Ort (untenoĆlrtS, bie ^interjette. Warkocze po 'ZAUMYŚLNY, a, e , — ie adv., naumyślny, z umysłu; zatylu słoniowym trzpiatają. Zebr. Ow. 262; terga jac-    abfidjtlicft, bealificbtigt, üorfäßlid), mit gleiß mit SlDftC^t; Boh.

tantur crines per eburnea. ZÀTYLNY, a, e, — ie adv.,    zaumyslny, zumyslny. Hetman umiał omyłkę tę w zau-

z tyłu będący, zatyłem, cf. zadni; ()intenoĆirt8 * , hinter»; myślny postępek obrócić. Faliss. FI. 121.

i, i., ZAUSZNICA, 3. dem. , nauszka , nausznica ,

Rosa. 38TbiJibHbiu karkowy.    ZAUSZEK, ob. Zausznik. ‘ZAUSZKA,

ZATYŁ, ZATYŁY, ob. Zatyć.    '    y, i, ZAUSZNICZKA, i,

ZATYM, Zatem, za tym, za tem, (ob. Za, ob. Ten, ta, noszenie na uszach; ba3 JOlprgeljenfe, ber Ohrring; Vind. to), Conj., więc, wniósłszy ztąd , wypada ztąd, conse-    navuhiza, navufhniza, navui’hje , vuhna rinkiza ; Rag.

quenler , a zatym , folglich, ltitb folglid) ; Vind. satu , taku,    naùhviza , uscierési; Croat, rincliicze ; Ross, et Eccl. cep-

poflednu ( cf. ‘pośledź) , nahajozhnu ( cf. nachodzić),    ra , ceptrn, oęceptA^H, ovoepui^h, Boyiuecija ; (Boh. zéu-

tai , (cf. tedy); Slav, zatim ; Rag. zatjêm : Ross, cat-    śnice glandula, parotis, ob. Zauszyca ; Cam. sauh;

4ya, CJt40BaTCJbH0 , c.rfe4CTBeHH0 ; (Bob. zatjm interim,    Vind. savufhniza, savuhenza ; Croat, zavusnicza; Bonn,

nihilominus, caeterum). Masz żyć, zatym oszczędzaj , coć    zauseniça ; Rag. zauseniza; Slav, zaushnica ; Ross. 3ay-

Kładzie

fortunä dała. Zab. 15,    169, ob. Zaezem.    mima    uderzenie za    uszy, pogębek, policzek).

ZATYNKOWAĆ , ob. Tynkować. ZATYRAĆ ,    ob. Tyrać ,    perły    na palce , na    szyje łańcuszki, Wiesza    na    pierś    za-

terać.    ponki, u uszu zauszki. Zebr. Ow. 251; [levés bacrae).

ZATYSZAŃSK1, a, ie, [ZACISAŃSKI 2], z tamtej strony Ty- ' *Nauszka. 3 Leop. Genes. 58, 25. Zausznice tak są cię— szy, jettfeitś ber Steiße.    Węgry dzielą się na    cztery    cyr-    zkie,    że wyciągają    i psują uszy.    N. Fam.    15,    291.    —

kuły: Przeddunajski,    Zadunajski, Przedtyszański,    Za-    g. Kobieta zausznica, zauszniczka ,    zauszka,    do    ucha    lu-

tyszański. Wyrw. Ceogr. 491.    dziom gadająca potwarnie, obmawiająca sekretnie; Ross.

ZAUFAĆ, ‘ZADUFAĆ med.    dok, zaufać komu, ufność po-    HayiiiHHua , bie ObrenWćtfertittt. — §. Zausznica. Dgke.

łożyć w kim; iutrauJidje    Hoffnung auf jemanben feßett, ei«    Med, parotyda, ZAUSZYCA; Boh. zóuśnice, żawza, (cf.

nem vertrauen, fein Vertrauen auf i pit feßen; (Boh. zaufati    zołzy); Croat zavusnicza; Ross. 3aymnua, ein Dprge*

desperare, zaufały, zaufanliwÿ, zauflanliwy desperatus,    fduonr, eilt Oprgefdjulft. Zauszyce’ albo świnie wrzody

cf. ‘zufały, zuchwały; zaufalec desperat, zaufalost, za-    kobyla mięta leczy. Syr. 491. ZAUSZNIK, a, m., ‘ZAU-

ufalstwj , zauffalstwj dtsperatio) : Carn. saupam; Vind.    SZEK, szka, m, ZAUSZNICZF2K, czka, m., dem. który po-

» upat , saupat, fe savupati, vupasti , le sanest;, sanafha-    tajemnie i szepcąc sławę drugiego szarpie, Włod., ber

ti fe (cf. zanieść, cf. znieść się), povupatife , vsdatife    öpren&läfer ; Wind, vuhopihavez, podpihuvauz , podpihâ-

(cf. zdać się), (dovupati , zavupati « spodziewać się, sa-    vez ; Ross. HayinnnKi> ; Eccl. yiuHincb, meiiOTHHKi. Zau-

vupliu, sana fhliu * ufny, zaufany; Croat,    zaufati, zaufifa-    sznik,    susurro,    qui occulte famam loedit. Cn. 'lh. 1398,

ti , zauffam (zwierzyć, powierzyć): Ross.    BtpiiTb, noßt-    (cf. na    dworze    u niektórych panów zawadzają sie tako-

zau-

zau-

pHTb, nopymm», BBtpmbca, npenopyuHTb. Matka moja wi, którzy to pospolicie panom swym za uchem spie-ślepo jest w Dojrzalskiej zaufana, że na    krok nigdy mo-    woja. Kosz. Lor.    24 b.). — §. Zauszniczek, wierniś,

jej nie odstępuje siostry. Teat. 16. b.    96. Zaufany;    falec,    ber Vertraute. Ci filozofowie mienili się być

Vind. sanafliliu, savupliu; Ross. Ha4emiiuîi, Ha4e*H0,    sznikami i tłumaczami natury. Zab. 8, 182. Lał. Kom.

(cf. nadzieja). Zaufanie, ufność; ba3 Vertrauen, 3utrauen,    R Miano go zausznikiem i brańcem Wenery. Zab. 14,

ble oertrauenbe Hoffnung;    Cam. saupanje; Vind. sanafha-    63. Nagi. Widzi już stojącego przed swoim obliczem

nje , savupanje, savuplivost, sanafhlivost ; (Croat, zauf- dawnego zauszniczka. ib. 15,192. Nngi. ZAUSZNJCTWO, fanoszt confidentia , oh. Poufałość); Ross. 40Btpeme, 40- a, zauszne potwarzanie, Me Oprenbldferei). Tr., Vind. BtpKa (cf. dowierzyć), H3BtuteHie. Do wykurowania cho-    vuhopihanje , podpihuvanje , podpihanje; Ross. Haynimt-

rego bardzo wiele się przykłada zadufanie chorego na    uaHbe. Zausznictw'em się bawić, ‘ZAUSZN1CZAC ; Vind.

doktorze. Perz. Lek. 324. Zaufanie w sobie, ©elbftuer«    vuhopihati. podpihati, podpihuvati ; Ross. HayniHuqaTb ;

trauen. Zaufanie w sobie głupich zawsze, czasem atoli    Eccl. yiUHHuaTH, yuiHHuayio ; (Rag. zaùsciti , zauscivati;

i mądrych ślepi. Ossol. Sir. 2, ob. Zarozumiałość, cf. zu-    Bosn. zausciti caedere alapis, policzkować, pogębkować).

ZAUŁEK, *ZAWUŁEK , łka, m. ; Ross. aayjOKb; wazki przechód poboczny z ulicy jednej na drugą , ścieżka , przejście: ein fdjmaler gußftetg (unter einer ©affe, (cf. zakątek). Żadnej w mieście ulicy, żadnego zaułka nie ma, w którymby dom dla Milona nie był najęty. Siem. Cyc. 510. W pobocznych ulicach, przecznicach abo zawuł-kach. Dub* 192. Zemknąwszy z kramnicy kołaczów, gomółek, Pierników, w ciasny umykam zaułek. Kniaź. Poez. 2, 197.

95 i

ZAT YLE - ZAUŁEK.

ZAUMRZEĆ - ZAUSZNY.

chwałość.    ZAUSZNY, a, e, — ie adv., za uchem będący, (unter bem

£>f)re beftltbltd). Zauszne albo świnie wrzody. Syr. 8. Wrzód zauszny, poduszny, świni, parotis. Cn. Th. 1291, (ob. Zausznica , zauszyca). — Zauszny, do ucha sc. mówiący, lub mówiony, tn§ £5fir rebenb Ober gerebt. Zauszny powiadacz , monitor in scena suggerens histrioni. Cn. Th. 1398. sufler, ber ©Oltfleur. Zauszny powiadacz, co do ucha komu powdada dla przypomnienia , nomenclator, monitor. Wiod., ( cf. podpowiadacz ). Zauszna spowiedź. Sk. Dz. 326. Żarn. Post. 122. douszna, uszna, bie Oft«

932

ZAUSZNICZY - ZAWADA.

ZA WAD YA - ZAWADZIĆ.

, roz-

był im na zawadzie. Chrośc. Fars. 17. (na przeszkodzie, sprzeciwiał się, er ftflttb t^lteil im 3Bege). Dla dawniejszej miłości zawady Nie miały miejsca w nim płomienie nowe. P. Kchan Jer. 123, ( cf. odpor, obrona). Czy to do wzięcia miasta bogi na zawadzie, Czy też tchórzostwo ludzi zawadę nam kładzie ! Dmoch. U. 43, (bogowie na wstręcie, w oporze, ludzi nie dzielni, pierwsi positive, drudzy negative). — g. 2 ) Zawady podróżne, obłogi, któremi się kto okłada , impedimenta. Cn. Th. 567. obnoża , potrzeby, ciężary, ( cf. Slav, izvaditi* wypakować); baś ©epäcfe, bie Sagagc; (Boh. zawazadla, cf. zawiązka). Jeden ‘uliec był zostawion przy obozie i zawadach. Nar. Hst. 5, 70. (Boh. zawadnÿ zadłużony). — Zawada , wada przeszkadzająca , szkodliwa , szkoda , skaza, uszkodzenie; ber geiler, Mangel, bas ©ebred)en, $inbcrniß, ber ©d;aben; (Bok. zawadnj titiosus). Zbytni chłód wody z śniegu martwi korzeń drzewa, a chociażby się takowa woda potym od słońca zagrzała, *wzdy ona pierwsza zawada jej zimnem uczyniona, trudno już ma być oddalona. Cresc. 85.— *$. Zawada, ‘ZAWADYA , yi, z., zwada, spór; ©treit, £flnbel, 3wtjł ; Bag. zava-da inimicitia. — §. Personif. Zawada , zaw’adya , ZA-W A DIAK, ZAWADYAK, a, m., ZAWADYAKA , r, m., ZĄWADYACK1, iego , m, ZAWADZCA, y, m., zawadzający, zwadzca ; ctn #tnbercr, ©titrer, 3wtftmad;er, #att* belmad)cr; Boss. nonepeT*iHic&. f. nonepemnu,a, ( cf. poprzeczny, cf. sprzeczny). Coż to za zawadyaka ! Zabi. Bal. 89, (cf.

DYACTWÛ ,

renbeicbte. — Zauszny, potajemnie potwarny, obmawiają-cy » ZAUSZNICZY, o^renblafertfcO, oerläumbertfd). Napominali Teodozyusza młodszego, aby nieprzyjaciół swych, którzy o nim zausznie mówili , na gardle karał. Baz. Bst. 189, cf. zaocznie.

ZAUZDAĆ cz. dok., “Zauzdywać czestl., uzdą zająć, uzdę nałożyć; ben B^tnt anlcgeii, jamnen ; Bag. zauzdatti; Croat. zavuzdaiWam ; Dal. zauzdivam, zasvalyiijem ; Bosn. zau-zdati, staviti uzdu, zaoglaviti , staviti oglav. ob. Ogłów ; Sorab. 1. zahuzdżam ; zakiełznąć pr. et fig. Ir., jabllten , bdnbigen. Zostali Scyci zauzdani po kilkaletnim i krwawym hałasie. Pot. Syl. 155. — §. Zauzdać się, wziąć na kieł pr. et fig., ozuchwalić się , b(tê ©cbiß auf btß tafelt neunten, wtbcrfpänfttg werben. Zbytek ciału naszemu ku rozpustności wędzidła popuszcza ; dosyć jest bujny ten osieł nasz, a gdy mu nad miarkę dosypiesz , będzie bujniejszy : dosyć jest przez się pyszny, a gdy go przybierzesz, zauzda się, po sobie poglądając, jako ubrany koń. Żarn. Post. 13, (cf. rozhukać się brykać się). Akademia w munsztuk bojaźni już cię okiełznała, a według tego, jako się w nim będziesz *za-nuzdywał, surowiej jeszcze z tobą postąpić może. Zebr. Zw. 138.

ZAWAB1Ć cz. dok. , Zawabiać niedok., wabiąc zawieść, uwieść; Vind. savabluvati, zahuskati, navaditi, nafhun-tali ; Boss. 3łiMannTf>, 3aMaHHBaifc , (cf. zamamić); btd (im locfcn, gerbet) Iccfctt pr. et fig. Ja zawabię ją, i zawiodę na puszczą. Budn. FJos. 2, 13. (ja nią łudzić będę i wywiodę na puszczą. Bibl. Gd.). Kogożby tedy takie słowa me zawabiły ? Hej. Post. B h 1. Zawabienie Boss 3a»iaHKa.

ZAWACHAC ined. dok. , węchem zaczuć , nieco zwąchać , Croat, zavubnuti, zavuhnujem ; till'd) belt ©ernd) DCrfpurciî. (Vind. savohlivi pefs , ovohni, vohou , (leelni pefs, fle-dnik» pies węchorz , wvżeł).

‘ZAWACHAC, ZAWAHAĆ, ob. Wahać. ZA WACHLOWAĆ, ob. Wachlować.

ZAWADA, y, £., §. 1) o co zawadzamy, co bieg, postęp wstrzymuje, zatrzymuje » *sterk ; woran man tyacfen ober f)dngcn bleibt, ein Sltifloß , Iptnberntß; Sorab. 1. zadżewk, zastupeno, (cf. zastąpić) ; Croat, zädev, zadcvliscba, (cf. zadziać); Boss. npenaTCTBie, npenaieiBO (cf. przepiąć), npenona , 3aiffcnKa , 3aittn;i€Hie, (cf. zaczepić). Cokolwiek bieg rzeczy jakiej zastanawia, powszbchnjm imieniem zawady nazywamy. Bog. Doś. 5, 56. Armata powinna być tak zakarowana , aby leżała na swojem łożu poziemnie, a za tym mniej wzruszała się za podskoczeniem koła na jakiej zawadzie. Jak. Ait. 1, 279. Wiatr wielki i niepogoda uderzyła i potłukła okręty o zawady. Jer. Zbr. 111. (o skały, baki; in ber ©ee $elfcnfpi$en, Klippen).— Fig. Ir. Przeszkoda, zawód, trudność, przeciwność; fnnbcrntß, 9Serl;tnberiing, ©tuning, ©dpierigfeit, SBtberftanb. Zewsząd cię potyka w niepewnej zawada drodze. Zab. 15, 209. Kniaź. Zaledwieśmy w tern pra-cowitem dziele przebyli te zawady, które przesąd, interes, duma lub nałóg do bezładu , ustawicznie stawiał na drodze naszemu prawodactwu. Ust. Konst, 2 , 136. Decymus Brutus ich przeciwny radzie Galii sprawca,

zawalidroga). Upominam Ichmć PP. za-wadyackich , hałaśnickich, gminowiczów , aby się nie ważyli turbare pacem. Mon. 70, 154. Idź, obiecuj, konkluduj, i co jest mojego Nie żałuj , Masz zawadzcę ze mnie, jak z swojego. Juli. Tel. 144. W rodź. ieńsk. ZAWADYĄCZKA, i, bie §anbehnad)erinn. ZAWADYACKI, a, ie, kłótliwy, zaczepny; l)dnbehnad;crifc|>, jdnfifdj. ZAWA-a , ii. , kłótliwość zaczepna , ^ćinbdfudjt, ©trcitjud)t ZAWADZIĆ cz. dok., Zawadzać niedok ; Boh. zawaditi, (zawazeti przeszkodzić); Slot, zavadjm ; Sorab. 1. zawadzam, na netżo postorcżżu, (zawadzam deplano, zagładzam, wygładzam); Caïn, obtizhûti; Vind. ovifset , (ef. obwisnąć); Croat, zadetisze, zadevatisze , ( cf. zadziać-, zadziewać); (Bag. zavaditisę alt er car i ; Bosn. za-vaditise , svaüilise venire ad inimicitias, powadzić się; Sluv. izvaditi , iztovariti « wypakować, wyładować); Boss. 3aitenHTb, aantn^aib , (cf zaczepić) ; — §. Zawadzić o co niechcąc Verbvm medium , Zawadzić się zaimk., mimowolnie uderzyć o co, zahaczyć się, zacierać się; woran anbacfeu, baden bleiben, anfloßen. Zawadza o co ; impacto axe in ar borem currus haesit, odegit vomer etn ad radicem latentem praegrandem Cn. Th. 1598. Kiedyś tam na nowym świecie Zawadził o kamień przecię. Zab. 16, 76. Weg. Jesteś jak suchy pień na roli, co się oń pługi zawadzają. Bej. Zw. 56. Głębiej pług zasadził, Aż o skarb niezliczony lemieszem zawadził. Bor. Sal. 255. Wóz zawadził, ber 2Bagett ift woran angefabren, bacfen geblieben. Zawadzały się wozy, zacierały się ; bit SBagen ftnb an einanber angeboren, in einanber gefahren, an einanber (lacfen geblieben. Figura niezgrabna, bez uło-

ZAWADZIĆ.

ZAWADZISTY - ZAWAŁ.

Ö35

Birk. Dom. 122. Idę zdjąć surdut i szpadę , bo mi to próżno zawadza. Teat. 55. b. 56. Kontent jestem z pozbycia się reszty gratów, które próżno w domu zawadzały. ib. 19. b, 10. (miejsce zajmowały, zapróżriialy. zaprzątały). Między zwaśnionymi i dobre zawadzi. Fredr. Ad. 10. (daje poehop do waśni). Pijanemu i mucha zawadzi. Bratk. P. Choremu leda co zawadzi. Cn. Ad.

ienia , rękawy wszystko na ramiona wyrzuca , i szablą zawadza. Teat. 15. c, 11. — §. Active: Zawadzić co o co, za co, zahaczyć, zaczepić, zapiąć; anl)afett , eitttyafeit ;

Croat, zakvachiti, dokvachiti inuncave. Poczynisz teź haczki, które zawadzać będziesz na pętlice. Radź. Exod.

26, 11. (zawiedziesz haczyki w pętlice. Bibl. Gd.). —

Aliter : Zawadzić po umyślnie o co, za co , zatknąć uderzeniem, zasadzić, wsadzić, zabić za czerń, w co;    64. ( leda co przykre, nieznośne, markotne). Proste

mit einem ©dfiage Ijineinftetfen, einftćimmen, einjmangen.    przysłowie: kupisz, nie kupisz, potargować nie zawadzi.

Gdy się komu miecz skrzywi , woli go o ścianę zawa-    Teat. 47, b. (nie zaszkodzi). Nie pomoże , nie zawadzi,

dziwszy łamać a napraszczać , choćby się i złamał, ni-    l)ilft3 nicfitS , jo fcfiabetê nid)t8. — g. Zawadza się gdzie

żliby mu się czasu potrzeby spadać miał. Rej. Zw. 76    co, abo czego, znajduje się przymieszane między inne-

b. Zawadzić hakiem, impingere uncum alicui. Cn. Th.    mi, przebija się z pośrzód innych , daje się widzieć,

1398. auf einen £>afen fpießen, einen )pafen cinfpießen. Wi-    zawija się, nawiaja się, zdarza się czasem, nagadza się,

teliusz, gdy się skrył, wyciągnęli go z jamy, i zawadzili ha-    natrafia sie    , przytrafia    się; eê    fieftnbet fid) eittui# uermifdlt

kiem pod gardło, wlekli do Tybru , pluskając nań bło-    mit anbent,    Icifft fiel) fefieit, trift    fid), crreignet ftc^. Mixtus

tern. Biel. Sw. 49. Judasz    zginąć    umyślił,    a klóry w    candore rubor , zmieszana czerwona farba    z białością, t.

ręku Miał powróz , mocno    zawadził do sęku    , Zadzier-    j. zawadza się białości między czerwonem.    Mącz. Rzadko

gnąwszy się, potym rzucił sobą, Ze się w pół rozpuki.    się teraz was zawadzi; nie ma już sarmatyzmu.^ Kraj.

Odym. Św. 2 E e 2 b. założył, zaczepił: anmadien, an*    Pod. 52. Poganie Polacy w dni święte bogów swoich,

Ijafen. — Transi Zapewne    o twe    zawadził    serduszko.    gry, tańce i ’krotofile rozmaite stroili, a    osobliwie 25

Teat. 13, 3. zawiązł, uwiąż! w nim, utkwił, er ifl in    maja i 25 czerwca; co się jeszcze poniekąd w Litwie i

beinem $er$cfien featfcn geblieben. Zawadzam pługiem w ro-    w Rusi dotychmiast zawadza na wsiach, Gwagn. 30.

lą, imprima agr/o vomerem. zaczynam orać. Cn. Th. 1398.    Rozkazał bóg Abraarnowi , aby wyszedł z Mezopotamii,

mit bem Pfluge anfefjen, ju    pflügen    anfangen.    Zawadzić    bowiem się już w niej bałwochwalstwa zawadzało. Biel.

sierpem w dostałe zboże, supponere falcem rnaluris. Cn. Sio. 6. Jako się tego ‘zawzdy wiele na świecie zawa-Th. 1442, ob. zapuścić sierp, bie 6id)el anfefien, liber    dzało , i dziś zawadza, iż wielu różnie rozumie o bó~

bfl3 ©etreibe gefycn laffen. Zawadzić w co , uderzyć W co    stwie pańskiem. Rej. Post. Q q 5. Wiele się przykrości

głęboko ; tief fiineilt paneli , hinein fcblagen. Każdy wzią-    i męki w tych rzeczach zawadza,    które my za rozkosz

wszy swego równego za głowę , zawadzał mieczem w    sobie poczytamy.    Siar. Ref. 36.    Za różnością miary i

bok przeciwnego, i padli wszyscy społu. 1 Leop. 2 Reg.    wagi w każdym województwie nierządu się zawadzało.

2, 16. (utopił miecz swój w boku jeden drugiego. Bibl.    Herb. Stat. 514. Niezgody się między nimi zawadzają.

Gd. ; zatopił, wraził głęboko). W drzymającego ocho-    Biel. 465.    Nieznośna    żydów robić sędziami , co u nas

tnym zawadzi orężem. Zebr. Ow. 24; (vulnerat). Często    się często    zawadza na    Podolu    i Wołyniu. Petr. Pol. 468.

starych z młodemi .na marach wynoszą , W każdą gło-    Na dworze u niektórych panów zawadzają się lakowi,

wę zawadzi Prozerpina kosą. fAb. Hor. 55. Majtki zgo-    którzy panom swym pospolicie za uchem śpiewają. Kosz.

dnemi szyki zawadzą w wodę i machają wiosłami. Pot.    Lor. 24 b. (przytrafiają się zausznicy). Na świecie siła

Arg. 205. (uderzają w wodę). Seweryn Herbut zawadziwszy głupich się zawadza. Corn. Dw. 303, (cf. nie siać ich, sam przed *ufem we wszystko wojsko Wołoskie, mężnie    sami rosną). —    Zawadzić się z    kim, zwadę zacząć,

sobie poczynając zginął. Orzech. Qu. 133. wtargnąwszy,    powadzić sie; eilten    3^ Anfängen ,    fid) janfett. Zawadzi-

wpadłszy, zanurzywszy się, zatopiwszy się, wrzuciwszy się,    łem się z nim. Tr.    ZAWADZISTY,    a, e, — o adv , za-

er brang tief fyinein. — Zawadzać czym, zachodzić czym    wadzający, pełen zawad; ooH .^ötfer, 2lnfti>ße, fjocferig,

by szkodzić; ficpjufnmmen fucl)cn, jn fdjabcu fucfien. Sza-    rciberftefienb, fnnberlid). Kazimierz W. gdy przez miejsca

tan chytry rozmaitemi sztukami zawadza , i nie lada ro-    zawadziste i przez łomiste ehrostowiska jelenia pierzcha-

zumu ludzi często do upadków ‘usidława. Gil. Post. 195.    jącego dojechać usiłuje, koń padłszy gwałtownie go po-

— §. Zawadzać komu, przeszkadzać mu, być mu na    tłukł. Krom. 365; impeditus locus, pełen ‘sterków ,

przeszkodzie, być mu w drodze; einem im 2Bege ftefjeit,    usterków.

t^m fyinberlid) feptt; Hoss. npen/rrcTBOBaTb, B03npeimcTB0- ZAWAKOWAC med. dok., zacząć wakować, otworzyć się, BaTb ; Eccl. ii|>hiiatii , npenHjTH , npemmaTH , (cf. prze-    o urzędach, miejscach urzędowych, üaeant roerben; Ross.

piąć). Gdzie ich wiele, jeden drugiemu zawadza. Cn.    ynpa34HHTbCfl, ynpa34HHTbCH.

ZAWALISKO, a, n„ ZAWALINA, y, i., ZAWALINY plur., wszystko co drogę zawala, zalega, zapiera, zapycha, zatyka, biegowi zawadza swoją bryłowatością > zawada , maä einem tm SBege liegt, ben SBeg oerfperrt, oerfepttet; Sorab. 2. zwahw , zawahleno volumen ;    ( Ross, saßaj'b miejsce

zasypane, zasute, zawalone). Podpada tej karze, kto

Ad 237. Już się ‘sprawuje tajemnica nieprawości; tyl- ZAWAŁ, u, m, ZAWAŁKA, i, i., ZAWAŁEK s łku , m., koż ten , który teraz zawadza , będzie zawadzał, aż ‘od-jęt będzie z pośrzodku , a tedyć objawion będzie on złoczyńca. Baz. Hst. pr. 3. Wiele tych trefunków jest, które zawadzają do wypełnienia rady naszej. Corn. Sen.

310. (wstrzymują, hamują, tamują je). Żywemu nic burza nie zawadzała, ani umarłemu chwały nie uwłoczyła.

934

ZAWAŁ.

ZAWALAĆ - ZAWALIĆ.

zawadę jakową znaczną na moście czyni, czy to przez położone umyślnie zawały, czyli też.... Ostr. Hr. Krym. i, 216. Dziedzic uprzątnąć zawały był powinien, ib. Uchodząc przed goniącym nieprzyjacielem, zrobisz znwa-linę na czele mostu. Hapr. W. 1, 448, cf. zasieka, $er* bau. Zawałek , zewnętrzna fortyfikaeya. Tr. ein 3lußi’tt> roerf. Lasy dla prędszego wzrostu podkrzesane , z gałęzi i zawalin oczyszczone. Xiadz. 58. (z zawalenia drzewami upadłemi). Wojsko gdy blizko zawału gór Macedońskich nadciągnęło, przejazdem trudnym uslraszone, odjazd sobie wolny usilnie wymódz miało. Krom. 560 ; (prope claustra montium, koło zasiek) Sprawy o zawały rzek spławnych. A. Zamoj. 2, 59. SBafferfperre, ftlttßfpcrre, ©tbifffpare. Zawaliny, gruzy zawalonego domu. Wlod. gruzy w kupie, ©djutt eines ctngcflitrsten £aufcć, krümmer. (ob. Rozwaliny). Hoss. 3aßajtttHa nasep , nasypane gruzy, ziemie. Zawalmy, saxorum iugenlium ebjaccns moles. Cn. Tli. 1599. gelfentrfintmer. — Fig. tr. Zawał, zawada, przeszkoda : :ptnbcrniß, ©dmuerigfeit, Abyśmy tedy ten zawał odwalili.... Now Char. (tę trudność ułatwili, tę przeszkodę sprzątnęli). Odprzątając zawały , trzeba co najbliżej przystępować do doskonałości. Pelr. Hol. 558. W dobrym dbały Mija cnoty zawały,. Pe.tr. Hor. 2 L 4 b. (majętności, łakomstwo zawalają drogę do zacności, ib.) Znajdzie przed sobą tysiąc trudnych do przebycia zawałów , które jej cnota i honor stawia. Teat. 27, 26. On główniejsze urumował zawały , a potomność co dojrzalszych używa owoców. X. Pam. 9, 509. Podobno zawału tego handlowi naszemu nie uchylimy nigdy. Ham. 83, 594. — g. Quoad locum: Zawał, miejsce zawalone, nie otwarte, zawadziste; eine »crfdjüttete, »erfperrte ©telle pr. et fig. tr. Ucho ma w sobie rozmaite załamania, aby grzmot aho dźwięk do uszu przychodzący, pierwej się nieco w tych zawałach zabawił. Sak. Hrobl. 58. w tych krętych kanałach, kręgach; ©irfdgüitgc, ftreifun« gett. Nauka o zawałkach czyli gruczołkaeh , adenoloyia. Herz. Cyr. 57, Hoss. atejLaa . nayKH o *ejit3axi, cf. zołzy, »on ben 2)rüfen. Zawalki w ciałach naszych będące , są miękkiemu i gąbkowatemi istotami. Perz. Cyr. 57. Z zawałek skupionych mamy ten pożytek , iż przecedzając przez siebie płynne ciekłości, one poprawiają , i odistaczają. Perz. Cyr. 58. Zawałka piersiowa. Herz. Cyr. 43. Zawałki łzowe , glandulae lachrimales. ib. 18. Zawałki w czeluściach, amygdalae, autiades. ib. 142. Kryskowa zawałka, jest z rodzaju skupionych czyli z kilku w jedne złożonych zawałek . glandula conglomera-ta. ib. 42, W mózgu dwie zawałki, pinelowa i plwoci-nowa. ib. 40. — g. Zawał, zawalenie się, rozwalenie się, cf. zapaść się; (Stnfłurj, 3iifamiwnftiirj, fêinfall. Król Bela niespodzianą budynku zawałą , za gwałtownem od burzy wstrząśnieniem, przytłoczony, wkrótce życia dokonał. Nar. Hst. 2, 408.— W górnictwie: Zawał, ©rud), przypadek w kopalniach zdarzony, przez zapadnienie się jakiej wytni, szybu, stolni, biegm i t. d. Mier. Mskr. Miejsce zawalone, rozwalone, zapadnięte, ein dngeftürj* ter £)rt. Trzęsienie ziemi dzieje się od* wiatrów. w lochy i zawaliska podziemne wbiegłych. Otw. Ow. 250.

ZAWALAĆ cz. dok., zabrukać , zasmolić; Sorab. 1. fa-walacż ; Croat, zavalyati , zavalyâvam volvere in luto ; Hess. 3aßajHTb, 3aiiaHKaTb, ganj beftytmtyfn, befnbeln. Zaświektać chustę, papier, zawalać, zabrudzić. X. Kam. Zawalać się; Hoss. 3arpfl3iiHTbCfl , (ef zagrąznąć). — (ZA-WALCOWAĆ; Hoss. 3aija.ibCHpOBaTb, ob. Walcować, walec taniec. — ZA WAŁĘSAĆ się zaimk. dok., wałęsając się zajs'ć, cf. Zatłuc się , zawlec się; fid) big ttwtyitt tycnmttrci&eit, ^ingcrat^eu im $erumtreiben. Niech bóg broni, zęby mi sie miał kędy zawałęsać chłopiec. 7tot. 24. c, 46). — ZAWALIĆ cs. dok,, Zawalać niedok.] Boh. zawalili , zawalali; Croat, zavaliti, zavalyûjem dejicio, provolvo; Bosn. zavalili, povaliti proslernere, proculcare; Sorab. 1. zawalam, zawahlaam, (zawahleno volumen) : Hoss. 3ana-jHTb, 3aBaJHBaib. Zawalić co, kogo, ciężarami zarzucić, waląc ciężkie rzeczy zagnieść, zatłoczyć, zatłuc; einen mit großem Waffen ober haften itieber.briitfen , ttieber» waljen, JU 33oben briidett. Kaźń inną bierze przed się Jowisz : wytopić wodami Ród ludzki , i z wszech niebios zawalić go dżdżami. Zebr. Ow. 9. Zawalili go kamieniami. Tr. Zawalili go ziemią, ib. Zawalił go dom. ib. Wynosi w górę swoję maczugę, a wywijając nią nad głową, straszliwie zawalił Numę w puklerz Staś. Num. i, 181. uderzył mocno, walnął, palnął, er »erfeßte tym einen gewaltigen ,f)icD. — Zawalić się , rozwalić się, zapaść się ; untftnrjen, einftńrjen, einfaHen , jufammen ftnrjen, jufammen fallen; (.Hoss. 3HBa.JHTbca zalegnąć). Nie odstrasza nikogo od murowania nowej kamienicy to, że się na tym miejscu pierwsza zawaliła. Corn. Sen. 574. Zawaliło się miasto , sepulta urbs ruinis. Cn. Th. 1598. Zawalenie, zawała, zawał, zapadnienie się; baë (Slnftlirjen, ber fêin« fturj. Wszystko będzie nocą, ‘zapaścią, zawalaniem, potępieniem i ćmą wieczną. Podw. Wróż. 49. — Zawalić co czym, zapełnić, zarzucić, zasypać; »»O merfen, »er* werfen, jmnerfen, »oll füllen, anćfnflen. Zawalić rów gruzem. Tr. Zawalić dół kamieniami. Ld. — Fig. tr. Przewracając pozew mówi: a niechże go, zawalił całą widzę stronę! Tent. 45. c, 45. Wyb. zabazgrał, zasmarował, gęsto zapisał; er bat eine ganje Seite roll gefeßmtert, »all« gepadt. — Zawalić co czym, zakryć czym ciężkiem, zatkać, zapchać, zająć; womit feßroer bebeefen, bclaften, »on befefcen, einnebmen, »oll ftopfen, bclaben, anfüKen. Ołtarze nasze, szaleństwem zaślepiony Klodyusz, po wycięciu świętych gajów , wielkiemi gmachami zawalił. Siem. Cyc. 544. Nad to się wozy zacierały w błocie , I trakt dość ciasny zawalały bardziej. Jabl. Huk. R 4. zatkały , zapchały, zacieśniły; »oflftopfcn, oerftopfett.— Impediendo : Za-walić, broniąc przystępu * założyć , zasypać; »erftyfittM , sortodljen, »erlegen, »erlegen, »errammeln. Grób pański był zawalony Kamieniem wielkim od wschodowej strony. Odym. Św. 2, A k 4, (zamknięty przywalonym kamieniem). W bramie krata z dużych spadłszy podwojów zawaliła przejście. Tward. WY. 44. Bramy ziemią zawalą, ib. 40. Zawalili wrota ziemią, ib. 21. Droga lasów gęstością, gór wysokich przykrością i wąwozów ciasnością zaległa i zawalona. Stryjk. 651. (zawadzista, zawadzona). Niech Kamieniec i Lwów opatrzą co prędzej, nim serca do-

ZAWALIDROGA - ZAWAROWAĆ."

ZAWARTA - ZAWAŻYĆ.

935

ZAWARTA, ZAWARTY, ob. Zawrzeć. ZAWARTKA, *ZA-WIARTKA, ’ZAW1ERKA, i, z. ; Ross. 3aBeprb ; wicher, zawierucha, burza, szturm; @tnrm, Strbelmtnb, Unge* ftnm ; (cf. zawrót, cf. Rag. zavarta anfractus-, Ross. 3a-BepiKa zasuwka, zapora , zawora). Dzień ciemności i mroku, dzień mgły i zawartki. 1 Leop. Sof on. 1 , 15. (dzień wichru. 3 Leop. ; dzień obłoku i chmury. Dibl. Gd.). Będzie to dzień mgły i zawartki. W. Post W. 122. W tym nowa burza Zawichrzy , i srogą nas zawiartką okurza. Pot. Arg. 576. Był to z dawna wiadomy żeglugi admirał, któremu być nie pierwsza i w większej zawierce. Pot. Arg. 710. Ta-ż szarga, ta-ż zawartka, te-ż wiatry, te-ż wały, co wczoraj Pot. Arg. 608. — Fig. tr. Nie byłem tak o państwo świeckie skłopotany, W one wężoślapowie zawartkę zuchwali Gdy rąk setnie na niebo jęte wysmukali Zebr. Ow. 7 ; illa tempestate, cf. rozruch. ZAWARTOŚĆ, ści, i., bycie zawartym, zawarcie, i to co jest zawartym, zamkniętym, objętym, objętość ; bie ïerfcbloffeufeit, ber 'TSctjcfluß, bag ierlcbloft'ette, (Entfallene, innen ©rfaltene, ber ©iufiflup, ber 3nfalt. ZAWARTY. ob. Zawrzeć.

«tanie nieprzyjaciel i zwycięstwem srogi ‘Przez mię dziś zawalone te przestąpi drogi. Tward. Wi. 91. zalegle, zajęte, bronione, osadzone, trzymane; gebecft, be« jefct, »erłfeibtgt. Zastępuję miejsce, zalegam, zawalam drogę, przystęp. Cn. Th. 1395. — §. Zawalić się gdzie lub dokąd, nawalnie się cisnąć, gewaltig einbringen pr. et fig. tr. Już tak się był dalece gJód między oblężonych zawalił, że ledwie kilka dni oblężenie wytrzymać mieli.

Krom. 61G ; ( invaluer at). ZAWALIDROGA, i, i., co drogę zawala, zawada, zawał, przeszkoda; wag beit $Beg fperrt, eftt ,*ptnberi?tß, bag im 2Bege liegt, im $Bege fteft.

Zacność, którą kto ma z wielu pięknych przymiotów, częstokroć bywa zawalidrogą i tamą do szczęścia. Mon.

76, 452. — §. Personif. Zawalidroga, i, m., próżny ciężar ziemi, darmojad , darmochleb, (cf. zawadyak) ; eilte unnüjjc (Erbcnlajl, ter anberii unnnfc im SSBege fteft. Taki zawalidroga i darmojad, nip, może być miły gospodarzowi. Teat. 21, 81. Ty urwiszu , ty zawalidrogo!

Teat. 8, 85. Złość mię bierze, oj gdybym tak mógł, jak nic mogę, Zębamibym rad tego darł zawalidrogę. Zabi. Zab. 55. ZAWALINA, ZAWALINY, ZAWALISKO, ZAWAŁKA, ob. Zawał. ZAWALMY, a, e—ie ZAWARZYC cz. dok., Zawarzać niedoli , warzeniem zago-adv., zawalający, nawałnie zasypujący, zapadający; itt    tować, oeriiebeit, iterfocfen, einfocfctt, eiltfocfeit Iflffeit; Boh.

großen SWajyeit nicberbriicfeitb , ftnwäljenb, finftürjenb. Za-    zawariti, zawarowati; (Vind. zavariti, savarjati * zaluto-

walne ścierać będzie śniegi. Hut. Ow. 65 (zawalone,    wać, zawarzyć, savreliza « warzywo); Ross. 3aBapiub,

walące się). — Zawalny, za wałem , za okopem, będący *    3aBapMBivrb , 3acTpanaTb. Zawarzyć się, zagotować się,

zaokopowy lub przedokopowy ; oor bem 2Baü gelegen, außer    (cf. zawreć) ; Sorab. 1. zawaram szo inferveo, einfodjett.

bem 2SaHc, Slußeit ». Okopy zawalne. Tr. zewnętrzne, ZA WAŚNIĆ cz. dok., Zawaśnia ć^niedok, do waśni pobudzić, Slußenwerfe, ZAWALONY, ob. Zawalić ZA WAŁKOWAĆ    zachęcić, zakłócić; jutu anrctjjen, gefaffigen

cz. dok., wałkując zakryć, zarobić; oertoalfen, jnwalfert.    ftiften, gefâfîtg machen. — Zawaś.iić się zaimk., Zawaśnieć

ZAWAPN1Ć cz. dok., wapnem zaprawić lub zakryć, z»ma-    nijak, popadać w waśń, in gefälligen 3ć.nf geraffen, eilt»

zać, zaciągnąć; oerfalfett, mit kalf antttacfen, bcfdjmieren,    attber gefäfftg merben. Nieprzyjaciele będą niezliczeni, A

oerl^mieren ; Rag. zajâpniti ; Rosn. zajapniti, zaklaciti, wszyscy przeciw tobie zawaśnieni. Groch. W. 364. fte (cf. zaklecić).    merben bir aUc gcfäfjtg. Turcy mają lud prosty z dawna

ZAWARCHOLlć, ob. Warcholić. ZAWARCIE, ob. Zawrzeć.    z wielu przyczyn na Rzymian zawaśniony, i teraz je-

ZAWARCZEĆ cz. dok., Zawarknąć jedntl., odezwać się    szcze bardzej zawaśniący się przez podobne naszym ką-

warcząc, dać słyszeć wark; aufgtmrrcit, loggitltrren pr. et    knlosiewce. Smotr. Apol. 118. (podburzony,'rozzłościony).

fig. tr., Ross. 3aBOp'iHTb. Nie było, ktoby ruszył piórem    Zawaśnienie, waśń; ©roll, £>aß, $aber, 3*nf, gefällige

i gębę otworzył i zawarczał. Boh. Próg. 223. Napięty    3rttlfrW9- Zkądże się tu to wszczęło znowu zawaśnienie?

od Parysa nagle łuk zawarczy, Leci strzała, i celu    Tent. 45 b, 24, cf. zwada, cf. kwas, chrap. ZAWA-

swojego nie mija, Rani w nogę Tydyda, i w ziemię się    SNIK , a, m., który ludzi zawaśnia, waśń między nimi

wbija. Dmoch. II. i, 191. Choć silną ręką ciśnion , krwi    sieje; ber 3^nfftiftcr, 8ente»erfeßer. Nie dba, gdy się nań

pocisk niesyty Chybił, zawarczał tylko i drży w ziemię    zawaśnik obruszy. Przyb. Mili. 526.

wbity. ib. 2, 22.    ZAWĄTLIĆ, ZA WĄTLEĆ, ob. Wątlić, wątleć, zwątlić,

ZAWARLI, ZAWARŁY, ob. Zawrzeć.    zwątleć.

zacząć wątpić, Powątpić qu. v. — §. Zawątpić, wątpliwym uczynić, Jtneilelfflft ntacfeit. z całego świata zebrani krytycy tłumacza , nie potrafiliby wyłożyć, ani zawątpić, ani wykręcić inaczej, tylko jak samo brzmienie słów i powszechne tychże słów

ZAWAROWAĆ cz dok., Zawarowywać czestl., warując so- ZAWATP1Ć, ZAWĄTP1EWAĆ , bie zastrzedz . zabezpieczyć ; juf aitgftebtngeit, twrbefaltcn, ftdtern, tterftcfern, ycrgemtffern ; Boh. pogjstiti , pogjśto-•wati ; ( Vind. popreivunseti, popreivdinjati). Zawarować, zachronić , zachować, uchować; Vind. savatuvati, dova-

riti, dovaruvati, sahraniti, ohraniti , obraniti , befiitfen,    rozumienie oznacza. Mon. 74, 140.

bennifren. Nasza Polska, jako jedna czysta panienka, od ‘ZAWADZAĆ, ZAWOZIĆ, ob. Zawieźć, wszelakiej skazy była zawarowana Weresz. Reg.'ii. Za- ZAWAŻYĆ cz. dok., Zaważać niedok., zaważę to albo owo, waruj panie, bym nie w tył zwrócił oczy, albo z nie-    ważę tyle. Cn. Th. 1229. fo Uttb fo »tel wiegen, ftfwer

cierpliwości zawierzgnął. Zab. 15, 177. Nagi. Jakie też    fe^n, ein beftinimteg ©ewieft fafen ; (Boh. zaważj gwieht).

miał błogosławieństwo od ludzi, boże zawaruj, kiedy    Zaważy dziesięć funtów. Cn. Th. 1229. Ile zaważysz? ib.

szedł, ludzie nań plwali, jako na bestyą ! Falib. J 11.    — Allegor. Połóż na tę wagę męk pańskich wszystkie

Z A W Ą Ż A Ć - ZAWETOWAĆ.

ZA W ET - Z À W I A D À C.

grzechy twoje, pióra wierz mi nie zaważą, porównane    wnikom swoim, a wyspom oddał zapłatę ich. Radź. Jes.

z tym ciężarem. Birk. Kr z. Kaw. 14. Zaważyć co, za-    59, 18. (według uczynków odpłacił przeciwnikom, aby

równać rnu w wadze , w wartości , w znaczeniu ; et*    nagrodę nieprzyjaciołom swoim a wyspom zapłatę oddał.

ttM$ aufnwgeit, tytit gleich foinmen. Pańskiego dobrodziej-    Bill. Gd.). 'Owa ani obaczysz , jako to bóg sowito za-

stwa ani niebo ani ziemia zaważyć nie może. Rej. Post.    wetuje. Rej. Zw. 27. Chodk. Kost. 18. Zawetowanie •

B b, 2.— *§. Zaważać gdzie * mierzyć dokąd, celować,    ZAWET, u, m., ob. Odwet, powetowanie,

godzić na co; iool)tu abfeben, fein 21bjel)en Ijabett, jieleit, ZAWĘZL1Ć cz. dok., węzłem zawiązać, oerfnoten, oerïnfip» trauten. Syn starszy tam nie chciał, gdzie mógł dostać    peilt;    Boh. zawzliti, zawzljm ; Bosn. zauzlati,    svezati ;

żony, U 'sąsiad nie chciał ; ale chodził- w obce strony,    Yind.    savoslati ; Croat, zavuzlâm.

A owszem tam zaważał, gdzie zreczona była Komu in- ZA WEZMĘ, ob. Zawziąć.

szernn panna. Simon. Siei. 40.    ZAWĘZYĆ, "ZAWAŻYĆ cz. dok., zwężając ściągnąć, węż-

*ZAWAŻAĆ, ob. Zawężać. ZAWC1ĄG, ZAWC1ĄGNĄĆ, ob. szym uczynić; fdjmaljler machen, enger madjen, oerengen.

Zawściąg, zawściągnąć.    ZAWGRYN, u, m., pewny gatunek farby zielonej, z Nietn.

ZAWCZASU, za wczasu Adv. tempor., wczas, w potrze-    ©aftgriitt. Minia uczyni się świetna, gdy do niej zawgry-

bnym czasie; bet) 3^iten, jeitig , jur rec()ten 3ett ; Ross.    nu żółtego przymieszasz. Haut■ Sk. 363.

3apa»tc. ZAWCZESNY, a, e —îe adv., wczesny, w sam ZAWIAĆ, /. zawieje cz. dok., Zawionąć, f. zawięnie, za-czas , jettig , früfyjeitig ; czas potrzebny wyprzedzający, ju*    wionę jedntl., Zawiewać niedoli.-, Boh. zawjli, zawóti ,

frityjeitig, jujcitig; Ross. npeHweBpesieiiHbiH Kroki gdyby    zawjl , zawal, zawëgi; Ross. 3aiHiarŁ , 3aBl>BaTb ; zacząć

miały być dziś przedsiębrane, mogłyby być zawczesne.    wiać, lo$loel)CU, anfangen Jtl tDC^ClT, JU Olafen, OOUt Söinbe.

Gaz. Nar. 1, 501. Możemy zapewnić, że wiadomość ta    Zawiewa wiatr, adspirat. Cn. Tli. 1400. Bez boskiej

jest zawczesna. ib. 1, 138. za prędka, ju oorctltg. Subst.    woli lekkie się nie chwieje Powietrze, biedny    ni wie-

ZAWCZESNOŚĆ, śei, z., bie VorjeitigMt, Voreiligfeit.    trzyk    zawieje. Past. Fid. 299. nie odezwie się,    nie ru-

ZAWCZORAJ Adv. tempor., onegdaj, ebegeftern, oorgeftent ;    sza się, eê rufjrt ftdj fein ßüftcfyen. Zawiać kogo transit.,

Onegdajszy, ourgeftrig, ębegeftrtg.

ZA WDZIAĆ , "ZAWZDIAĆ cz. dok , Za wdziewać niedok. , odziać, odzieżą zakryć, włożyć odzież; anjielien ein fôletb, anlegen. Na znak smutku, szatę żałobną zawdziewa. Przyb. Luz. 188. Alboż to jeden co nic kiedyś nic umiał, stał się sławnym doktorem, czarną suknią zawdziawszy? Tcat. 35, 149.,— §. Judasz za wdział na szyję powróz. Klon. Wor. 31. założył, er legte einen (»trief um beu £>alé. ZAWDZ1ĘCZYĆ cz. dok., Zawdzięczać niedok., wdzięcznością zapłacić, nagrodzić , cf. wywdzięczyć, się ; banfbarlid)

Sorab. 1. faeżerawschim. Adv. ZAWCZORAISZY , ob.    zacząć wiać na kogo, einen antoefien pr. et fig. tr. Nę

dznego a słabego ten człek zdrowia, którego lekkie za-wionienie wiatru kurczy. Pilch. Sen. gn. 254. Ten wiatr dobry, który mię zawiał, czy tylko jest stały? czy zapewnie pan żeni się? Teat. 53. d, 5. (wieść która mię dochodzi , dolatuje). — §. lmperson. Zawiewa w co , wieje w’ co, wchodzi, wbija wiatr, wdmucha , wdyma ; fjinettt ntebeit, fnnetn Olafen. Gdy przednia ściana równa jest otworowi, w kominek zawiewa i dymi. N. Pam. 11, 212. — §. Zawiał wiatr piaskiem , śniegiem , eumulum pul-veris tel nivium venlus congessit. Cn. Th. 1400. jufattt» vergelten, lofmen; (Cam. et Vind. sahvaliti, hvalo vedeti,    mentoeljen, jufammeu Olafen, oertveljen, oerfdjüttcn. Zawiany,

hvalo dati, perhvaliti gratias agere, referre, cf. zachw'a-    śniegiem przypadły. Wiod. ob. Zawiew.

lié). Darował mi tego lwa w zawdzięczenie odebranej ^ZAWIADAĆ cz. niedok. , Zawiadować conlin., Zawiadywać gościny. Staś. Num. 2, 52. jur banfOareu Vergeltung, Ve»    czestl., dozorować, władać, zarządzać, rządzić, piasto-

lobnung, drrnneberung; * 'ZAWDZ1ĘK, u, m.\ (Cam. sa-    wać zwierzchnicze przełożeństwo; oenoalten, regieren,

hvâlaj ; n. p. Wam ona w zawdzięk odpłaty Poświęca    letten, bte 2lnftd)t fuhren, einer 6ad)e oorgcfefct feptt; Boh.

te wonne kwiaty. Kniai. Poez. 3, 54.    zastati, zastanu (cf. zastać), prisluchowati, (cf. przysłu-

ZAWECOWAĆ cz dok., zacząćwecować, wecowaniemzaostrzyć,    chać) : Sorab. 1. zastoÿu , zastejiu, zastejem ; Croat, ob-

zakończyć; anfangen JU treten, JUtoefjCn, abnte|en, Jltfptpen,    nashati (cf, obnieść), (zavetujem tutor, patrocinor, za-

oertoe£en ; Ross. aaTomrrb , 3aTaqmiaTb , cf. zatoczyć.    vètnik patronus, f. zavetnieza , zavètje refugium) ; Dal.

ZAWĘDROWAĆ, ZAWENDROWAĆ med. dok., wędrując    obsluxevati , ( zàvet votum); Bosn. nareghjvati, opra-

zajść , odejść; biß tttübtit tuegntanbern, wett tveggefien. Mi-    Vgljati (cf. oprawić, sprawić, sprawować), (zavjetovatise,

łośnika swego, gdy jej był precz zawędrował, z gliny    zavichjatise novere , zavjet, zavichanje , obechjanie bogu

votum). — Zawiaduję o czym , praesum negotio , fungor mutiere. Cn. Th. 1399. Starostwo Malborskie razem dwom

sobie obraz ulepiła. Gil. Kaz. A a 4 b.

zlecono, snadź aby jeden o majętnościach i dochodach królewskich a drugi o warunkowych żołnierzach zawiadywał. Krom. 626. staranie miał, roofur fprgen, Sorge tragen, etroaS beforgen, oermalten , leiten. Duchowie niebiescy o rzeczach ziemskich zawiadują. Radź. Zyw. Pan. Mar. 31. Zawiadać co, zawiadać czym, n p. Snejbrato bożek Pruski ptastwa powietrzne i domowe 'zawiedał. Stryjk. 142, Wszystko zawiadała mądra głowa jego. Groch.

ZAWĘDZ1G cz. dok., nieco powędzić, uczynić że co wie-dnieje ; eitttrocfiten lajfen, ntelf machen pr. et fig. tr. Za-morczyk głodny zawędzil nos. Stryjk. Gon. M ZAWERBOWAC cz. dok., werbując zaciągnąć do wojska, atmterben.

ZAWESELIG cz. dok., wesela nabawić, cf. rozweselić, auf»

Rettern; Sorab. 1. zaweszelu.

ZAWETOWAĆ cz. dok., odwetując nagrodzić, wet za wet zapłacić; »ergehen, belohnen, erfefcen. Zawetował "sprzeci-

535. (obmyśliła, opatrzyła, beforgen). Zawiadował miasto lub miastem. Tr. Zawiadował dobrami mojemi. ib. Oficer co artyleryą zawiadował. ib., (ob. Dowodzić , dowództwo mieć). Tą rzeczą, o tej rzeczy zawiaduje. Tr. Zawiado-wanie czym. Tr. zawiadywanie, zarządzenie, dozorowanie, przełożeństwo . ‘zawiadowstwo, bte SertMltiUig ; Sorab. i. zastojnofei. Ś. Sebastyana kościółek zostaje pod zawia-dowaniem ojców Franciszkanów. Star. Dw.. 9. ’ZAWIA-DACZ , a, m., ZAWIADOWCA, y, m. ; Boh. zprawca ,

ku swoich ma ziemskie zawiasy, na których świat zawiesił. Groch. W. 9 (fundamenta ziemskie). Ziemia za-wiaskami wzruszona, w ody się na morzu wzburzyły. Bardz. Lok. 14. (w fundamentach swoich wstrzęśniona). Jeszcze bóg ziemi nie był uczynił, ani ‘zawiaz okręgu ziemi. 5 Leop. Prov. 8    26 (ani ‘zawioz. 1 Leop. ; ani

początku prochu okręgu ziemskiego. Bibl. Gd.). — Aliter: W ściślejsze ujmiesz go zawiasy. Teat. 45. d, 91. Wyb. w ściślejszy areszt, więzienie, zamknięcie; in ge» ttnucrc, giriere, fefterc SSerroaljrung. — (ZAWIĄSKA. ob. Zawiązka, zawiązek). — ZAWIASKOWY, ZAWIASOWY, a, e, od zawiasek lub zawias, £l;urbflnb «, 3Mnber «, S?rtttb * ; Croat, barb, staxgrni. (Boss. 3aßfl3UHBbiH szykanujący). Zawiasowy słupiec abo część drzwi przy zawiasach. Cn. 7h. 1399. Zawiaskowe podkowy, które się stulać i rozszerzać mogą , do każdego kopyta się przydadzą. Kluk. Zw. i , 182. (składane). — §. Zawiasowe cnoty, zawiasiste cnoty, kardynalne Bals. Przyg. 3, bie (£arbtn«Uugenbett. Chciałbym aby ta z zawiasowych cnot najprzedniejsza, która cnotom innym właściwy wymierza śrzodek, sama w swoich od nas utrzymywana była obre-

(oh. Sprawca); Sorab. i. zastoynik, zasteinik, f. zastoj-niczcźa ; zawiadujący czym , zarządzający ; ber ^enrnlter,

^Sorfłeber pr. et fig. Spichlerzów zawiadacze. Kosz. Lor.

59. Wójtowie, jako dozorcy i zawiadacze wsi, od radel-nego wolnymi zostawać mieli Krom. 505. Szukali, ko-goby wszystkiej wojny źawiadaczem uczynić mieli. Krom.

448. (dowódzcą , naczelnikiem). Zawiadowca wieku młodego. Pir. Wyrn. 117. mentor, guwerner, ber Sugettb--ftibrer. Ludzi krytykujących bez uszczypliwości i bez pa-syi, mianować mogę zawiadowcami dobrego i prawdy.

Mon. 71, 502, cf. szafarz. ZAWIADOWCZY, a , e , od zawiadowcy, 93ern)Ctlter3«; Boh. zpracowskÿ , zprawcownj.

ZAWIADOMIĆ cz. dok., Zawiadamiać niedok, uwiadomić, bach. Mon 67, 106; (dislng zawiesisty), udzielić wiadomości ; ^acfiricft geben, benacfyricfytigćrt ; Sentit» ‘ZAWIĄZ, ob. Zawiązka, ZAWIĄZAĆ, ’ZAWIĘZAĆ cz. dok., nijj nionoit geben. Później cię o wszystkiem zawiadomię, *Zawiezować contin , zawięzuje pr., Zawięzywać cieśli. ; Ross. h Teóa o&& bccmb nocjrfe yBb/tOM.no, Proś kanele-    Roh. zawazati, zawazowati ; Slov. zawazugi ; Sorab. 1.

rza , aby clę zawiadomił dokładnie. N. Pam. 12, 262.    zawazam, zklutźsm , (cf. kluczka); Virid. savesati ; Croat.

•ZAWIARTKA, ob. Zawartka.

ZAWIASA, y, ż.. (‘ZAWIAS, u, m), ZAW1ASKA, ZAWIĄZKA, i, i., 'zdrbn., ZAWIASY plur. , przybite do drzwi żelazne wiązadła, za pomocą których na czopach się obracają; baê ïl;ürbanb, bte St^Hrbänber; Boh. pant; Sorab. 1. bant; Cam. pant, shtéklu; Vind. durni oklep, pant ,* obboi, kegli, kogli; Croat, pànt, polosaj peta, (cf. pęto); Dal. polosaj; Bag. zglób , dôloxaj ; Illyr. barb, stoxèr ; (Boss. 3antca zasłona zawieszona, kortyna, firanka, neTJM pętlica). Drzwi obracają się na zawiasie swojej. Budn. Prov. 26, 14. (jako się drzwi obracają na zawiasach swoich, tak leniwiec na łóżku swojem. Bibl. Gd.). Niczego się podjąć nie chcą, jedno leżą a na pościeli się przewracają, jako drzwi na zawiasach Kosz. Lor. 174 b. Czemu się Waść kręcisz niby na zawiasie, szust szust! rieat. 43. e, 5. Wyb. (jak na szrubach). Drzwi zawiasą rządzone bywają. Smotr. Lam. 50. Kardynałowie ztąd się mianują, że blizko przy papieżu być mieli, i radą. go wspierać, jako zawiasy car dines, drzwi wspierają. Sk. Dz. 729. Potrzebujemy cieślów do domów budowania, ślusarzów do zawias, Glicz. Wy eh. G 6. Zawias części rurka i czop. Cn. Th. 1399. b«3 Sanb mit ber îfhtrangel. Sztuczna Tysbe ‘cma-cmie ‘zawiaz obróciwszy uszła foremnie straży. Zebr. Ow. 81 ; (versoto cardine, drzwi odchyliwszy, odemknąwszy, otworzywszy). ‘Zawiesy u gęby, Miej język -za zęby. Rej. Zw. 237 b. (gęba prędka , ruchawa, jak kołowrot). — *§. Transi. Na zawiaskach pargaminow'yeh do dwunastego wieku były pieczątki. Czack. Pr. 74. na rzemykach, auf ^ergamentftrctfen, ^ergamentbrinbern. Zawiasy ziemi, osi biegunów, zatyki; bte ^lole, fola^feit, (Srbac^fen. Pan w rę-

vratna

zavezati, zavesùjem ; Rag. zavezati, zauzlatti (cf. węzeł), zavexivati ; Bosn. zavezati, svezati ; Ross. 3aBH3aTb, sa-BH3neaTb ; zawiązać, zwięzując zawrzeć ; jiibtiibcn, jufam* inen bfnbeit. Jeden węzeł zawiązał, drugi zawięzował. P. Kchan. Od. 1, 296. Trzewiki bez sprzączek, w fontaź tylko wstążką zawiązane Tent. 19 c, 3. Człowiek skąpy worki zawięzuje. Prot. Jat. 28. Dzieciom świeżo na świat vez , (cf. więź), wydanym, pępek zawięzywać potrzeba. Perz Cyr. 2, -218.

przewiązywać, bte 9?abdfd)mtr mbhtbeit, feft Hnb.cn. Zawiązać ranę, wiążąc opatrzyć , obłożyć, eilte SBltnbe ner-bhtben. — Zawięzuje opak ręce. Cn. Th. 1400. bte .Ç>atîbe auf ben 9?ücfen bitiben. Zawiązać cugle Ross. saBOtfJKaTL , 3aBa35KR«aTb. Zawięzywać, w kupę złożywszy powiązać, Jttfnmmett binbett. Złodziej u pręgi rózgami weźmie chłostę, a włosy cmi na wierzchu głowy w czuprynę zawiążą. Szczerb. Saw. 176. Zawiąż to świadectwo, zapieczętuj zakon, między uczniami moimi. Bibl. Gd Jez. 8, 16. (zawieź oświadczenie. Budn ; schowaj miej w schowaniu; binbe SU ba8 3eu0n$‘ 8utty.). — Zawiązał dziecięciu przy chrzcie znaczny upominek. Tr. etfîbliiben einen *)3a« t^enpfenm’g. Z zabobonu za mego czasu jeszcze lud sarkał na zawiązywanie zboża. Czack. Pr. 2 , 94. (na wiązanie kłosa z kłosem). Koniowi ogon zawiązać, [konia zacbwostać 2]; bent fiferbe ben ©djnteif aufbtnben. Pozłocistego, by> też nie umiał i kozie ogona zawięzać, *alić go na urzędy sadzają Rej. Zw. 70 b. (by feż do najmniejszej rzeczy nie był zdalny). Teraz lada kto z wierszem swata się po prostu , Jeszcze nie umie kozie zawiązać i chwostu , A już słowom ogony zwiezuje, na rzeczy Nie znając się, jak sroka koło płotu skrzeczy. Zimor. Siei. 212. — Zawięzuje się kapusta » wiąże

118

Słownik Lindego wyd. 2. Tom VI.

się, facit caput herba cliqua. Cn. Th. i400. et 1242. baś ftraut I/auptelt ft#, f#ießt tu Äöpf#ctt. — §. Contrar. et oppos. Zawiązać, zawikłać, zapleść, zamotać; yerfltO* ten, öerfnüpfeln, uertutcfcltt ; (Vind. savesuvati, saplesti). Niektóre rzeczy dla uciechy i śmiechu tak się zawięzują, i rozwiązanie ich nieumiejętnemu bywa trudne, a umiejętnemu bardzo łatwe. Goni. Sen. 356. (szarady, logogryfy, zagadki). Rozwiązanie 'zawiązałych rzeczy. W. Dan. 5. 12. (objawienie gadek i rozwiązanie rzeczy trudnych. Bibl. Gd.). Słyszałem, źe możesz wykładać trudne rzeczy i zawiązałe rozwiązać. W. Dan. 5, 16. (że możesz, co jest niepojętego wykładać , a co jest trudnego, rozwię-zować. Bibl. Gd.). Jeden człowiek prosty i nieuczony tak go prostemi a króciuchnemi słowy zawiązał, że nie-tylko umilknąć , ale i na prawdę zezwolić musiał. Żarn. Post. 3 , 501 b. tak go ujął w kleszcze, wparował w ciasny kąt, w kozi róg, er trieb ibtt fo ttt bte îttge.— Zawiązany, zawiązały, zwięzły, siadły, krępy. Wlod. ; siadły, krępy, karłowaty, zawiązały, compactas. Cn. Th. 1599. et 990. ftfiinmtg, unterst. Wystąpił z wojska Ruskiego chłopek mały, ale zawiązany. Stryjk. 126. Koń zawiąza-łego uda, i piersi wypukłej. Pot. Pocz. 145. — Translate et fig.; Zawiązać oczy, zasłonić, zatulić, zaćmić; bic 2lugeit PSrbtttbett, uerbccfert. Nie widzę, mam zawiązane oczy. Teat. 51. d, 117. O cna ojczyzno, choćbym twej granicy Z zawiązanemi dotknął się źrzenicy, Wnetbym cię poznał, tak mi coś wdzięcznego Zaraz do serca skoczyło samego. Past. Fid. 256. Wstyd oczy zawiązał, że jak na ofiarę gmin nikczemny bydlęcy szli. Tward. Wi 223.— Zawiązać gębę, usta »zatkać, zapchać, stulić; bo&SDZetltl uerbtrtbett, ba§ SflîrtUl (topfen, öerftppfen. Im usta zawiązać, aby się więcej nie ważyli z plotkami do nas przychodzić. Mon. 68, 52. Jaka jest moc prawdy świętej , iż musi *zawzdy zawię-zać gębę każdemu omylaczowi. Bej. Post. Q 91. Jakby im gębę zawięzał, nie wiedzieli, co na to odpowiedzieć. Kfok. Turk. 59. — §. Aliter transi. Zawiązać komu świat, zamknąć, zaprzeć, zawalić, zawrzeć drogę do dalszego szezęśeia na świście; etitem bte 30elt perf#lteßett, Dcriuau* ern, uerriegelrt, yerfperrett. Chłop młody co w tej babie za smak upatruje? Kto tak się żeni, świat sobie, mówią, zawiezuje, Jabym wolał na szyję powróz sobie włożyć, I wisieć , niźli się rąz przy trupie położyć. Simon. Siei

31.

barairô, fließt baratrô, ergtebt ft#. Z tych słów nic się nie zawiąże na twoje stronę. Pim. Kam. 409. Ale co się z tak dzikiej ma zawiązać mowy, Sen, czy pijaństwo, złośliwy żart, czy zawrót głowy? Zabi Amf. 43. — §. AUter: Zawiezuje się, wynika pożytek; c3 ergtebt fi# citt Shlßeit, Słortl/etl. Nic mi się z tego nie zawiąże, nie ukroi, t# tu erbe iu#t8 bauuit l/abeti. Ern. 160. Nic mi się z tego nie zawiąże, nie utyję tym. Cn. Ad. 519. Co się ztąd Koronie zawiezuje, iż wojsko ma na papierze, a nie w skutku? Biel. Kr. 586. Rozumieli niektórzy, że Elżbieta trucizną umarła; ale nie wiem, coby się było Władysławowi zawiązało z jej śmierci? Biel. 326. Prawdziwa prawda, bo cożby się zawiązało Ludziom tak mądrym , zacnym, łgać, kłamać tak śmiało? Min. Ryt. 1 , 281.

938

ZAWIĄZAĆ.

ZAWIĄZAĆ.

nabywanie pan bóg zawiązał. Hrbst. Nauk. t b. Pod imieniem bożym zawiezuje się ociec, syn i duch ś. Tarnov. 51. (obejmuje się, zawiera się, zamyka się).— g. Math. Zawiązać, zakonkludować, wnosić, wnioskować, wyciągnąć wniosek, wypadek , konkluzyą; fdjlte^en, folgern, einen ©#IitjI tuorauê maßen, jteJ/ett, Zawiązać z tego musimy, że.... TV. — §. Finiendo; Zawiązać, zakończyć, zawrzeć, zamknąć finalnie'; fßlteßeit, befßUeßett, etlbtgett. Tym pan tę przypowieść swą ostatnie zawiązał. Rej. Post. Tt 5. Lecz abym już krótko ten wykład zawiązał, biorę Bernata ś. słowa. Bial Post. 110, (cf. dobić, na dobitkę). Ewangelią tę Jezus tak zawiązał.... W. Post. W. 2, 301. Syn jego już dorosły prawie w kwitnących latach^ krótki wiek długą pamięcią cnot swoich zawiązał. Sk. Zyw. 2, 131 b. Jan był ostatni, którym się wszystko o Mesyaszu proroctwo zawiązało i zamknęło. Sk. Faz. 2 b. (zakończyło, skończyło, dokonało). — §. Zawiązać kogo, obowiązać ; einen perbtitblt# ma#eit, tyn oerMnben, ii/m bie SSerbinblid/feit attflegett ; {Vind. savesati, sadoushiti, sastauiti; Croat, za-vezati, zavesiijem). Jonatan nie słyszał tego , gdy ociec za-wiązował lud przysięgą. 1 Fsop. 1 Reg. 14, 27. (nie słyszał, gdy poprzysięgał lud ociec jego. Bibl. Gd.). Przysięgą żołnierza obowiązać, przysięgę brać, wyciągać, zawiązać przysięgą. Cn. Th. 1400. el 887 ; juramento obslringere. Zawiązał się przysięgą, że nie pojedna się z nimi. Wary. Wal. 110. Uczynię dosyć przysiędze, którąm się zawiązał ojcu twemu. 1 Leap. Genes. 26 , 5. (utwierdzę przysięgę, którąm przysiągł ojcu twojemu. Bibl. Gd.). Lud Izraelski zawiązał się ślubem panu. 1 Laop. Num. 21, (Rag. za-vêzatise). Będą się dobrowolnie zawiązać na zachowanie rządu Bzów. Roż. 119. Wyjść za progi nieśmiała, twym rozkazem zawiązana. Uslrz. Troi. 55. Zawiezuje się albo kogo szlachectwem, cnotą, sumnieniem, conccptis ex more nobilitalis verbis sponsionem ab aliquo exigo. Cn. Th. 140J, (cf. jakom szlachcic, cf. jakom poczciwy, cf. na poczciwość, na sumnienie), Zawiezuje się abo kogo prze * klęctwem, dira omnia mihi imprećor, si.... Cn. Th. 1400, (cf. bodajbyrh tak marnie zginął). Zawiążesz go poczciwością, jako węża klątwą. .Falib. P 3. Zawiązując redar-gutora bojaźnią bożą, wzywam go, niech przyzna, jeśli nie tak jest, jako piszemy. Exam. 43.— g. lii tertia persona: Zawiezuje się co z czego, wywięzuje się, wypada Panienka ta, udawszy się do zakonu, świat sobie jako wniosek, skutek » wypływa, idzie za tym; eä folgt zawiązała. Mon. 76, 554. Wolałem, siedzieć w kącie utajony, Ciemny wiek sobie zawiązawszy worem. Nar. Dz.

1 , 91. — g. Sądy zawiązane, judicium suspensum. Akt. wsi Siar. Mskr. r. 1584. zawieszone , zasuspendowane, fuöpenbirt. — Zawięzywać co w czym, obejmować, ujmować, zajmować, zamykać ; jufatnmen faffett, jttfammett neunten. Krótko mówiąc, i w sumę wszystko zawiązując, ze strony wszystkich dobrodziejstw mówię, iż.... Salin. 4, 135.

Przed tym niż swobodne pisma poczęły być, w krótkich *sło wiech wiele rzeczy za więzy wało sie a zamykało. Eraz.

Jez. B 2 b. Dobrześ zawiązał wszystkę rzecz niedługiemi słowy. Hrbst. Nauk. M 7. Katonowie obadwaj w małych *słowiech wielkie rzeczy zawięzowali. Eraz. Jez. F 5.

Pod złodziejstwem każde niepobożne nieprzystojne rzeczy

ZAWIĄZEK - ZAWIĆ.

Z A W I Ć.

939

Zab.

38.

Nam pociecha z tego, żeśmy dobrze uczynili, chociaż sie nam ztąd nic nie zawiązało. Gorn. Sen. 250. Panowie wolą komu inszemu, z którego się nic nie zawiąże, dać, darować, nałożyć, niż którego młodzieńca na nauki opatrzyć. Glicz. Wy eh. M 7 b. Są ludzie, którym słowo boże jest jako muzyka, która skoro minie, nic się po niej nie zawiąże. Sk. Kaz. 464. ( nic się nie zostaje). ZAWIĄZEK, zku, to, 'ZAWIĄZ, ięzi, i., ZAWIĄZKA, ZAWIĄSKA, i, i, zawiązanie i co do zawię-zywania służy, baS $erMnben, ber Serbaub, baê SBattb ; Boh. zâwazek, zawazanj, (zawazadla obłogi) ; Garn. sa-vęsa foedus, pactum ; Vind. savesa , savesanje » obowiązek , savèsa , podgovor , sgovor » umowa, ugoda;" Croat. zàvez Uga7nen , zavèsay ligatura ; [lag. zaveza, ùza , za-vjaccja, véz « wiąz, węzeł, zavéz obligatio, legatum ; Bosn. zavesgjaj nodus, vinculum , fuscis ; Ross. 3aBB3Ka. Twoje dla mnie przysługi stały się tym wiecznym zawiązkiem , któryby cię ze mną łączyć powinien. Staś. Num. 2, 16. — Hist. nat. Zawiązek, zapłodek, kiełek zapłodniony), zarodek , ber Jfteittt. Z upłodnienia zarodku w samicy staje się zawiązek na przyszły płód , i to jest poczęciem. Zool. 76. Deszcz nieustanny popsuwszy młodociane wszelkiego ziarna zawiązki, płonną tylko słomę zostawił. Nar. Hst. 6, 303. Miło błądzić w tych uliczkach , Widzieć owoc, kwiat w zawiązkach, Wiatr szeleści po gałązkach. Kras. List. 2, 152. (w pączkach). — Fig. tr. Trudno do uwierzenia, aby Nero z najłaskawszego pana miał się razem stać najokrutniejszym , aby jeszcze w dzieciństwie jego jaki się zasiewek i zawiązek okrucieństwa przyszłego na wierzch nie przebijał. I}ilch. Sen. łask. 2. Niektórzy mienią, iż dusza wyobrażenia i zawiązki poznania rzeczy ma wrodzone.

7, 268. Ludzie sami zagłuszają pierwsze one prawd zawiązki, któremi niebo dusze nasze obdarzyło. Zab. 6, 191. Z nauk pochodzą wszystkie cnot zawiązki. Zab. 2, 249. Albert. Opowiadał mu pierwsze lata swojego dzieciństwa, owe pierwsze zawiązki swojej miłości. Staś. Num. 2, 80. (pierwiastki, początki, zadatki). Ta rzecz wielkiej na potem klęski zawiązkiem była. Pilch. Sali. 95. (źrzódłem, powodem, początkiem, zadatkiem, wszczą-tkiem). ZAWIĄZNĄĆ , ob Zawięznąć. ZAWIĆ, f. za-wije cz. dok.. Zawinąć, f. zawinie, zawinę jedntl., Zawijać niedok. ; Boh. zawinauti, zawinowati ; Sorab. 1. zawili y aro ; Garn. savyt; Vind. savit, saviti , savijati, no-tersaviti, noterpoviti, notersavijati ; Croat, zaviti, zavi-jam, zaviam, zavinuti, zavinulszem ; Rag. zavitti, zavijem, zavijom ; Bosn. zaviti, zavitti, zaviati; Slav, saviti, zaviti, zamotati ; Ross. 3aßHTb, 3aBHBau>, 3aBeprkTb , 3a-BepHyTb , 3aßepTbiBaTb ; Eccl. cocKyTam , cociiyTbiBaio ; — $-1) zawinąć w co jaką rzecz, zawić, zawijać, za-tulać, obwinąwszy zakryć, zachować, zająć; morem eilt« minbett , einmitfeltt, etnfdjlagen, Dinemrotcfeht, bemtcfeht, urn* RHCfeltt, umnuitben. Ci niecnotliwi kazali, aby Susana była odkryta, bo się była zawiła , aby się *wzdy tak nasycili piękności jej. 1 Leap. Dan. 13, 32. (bo była zakryta. Bibl. Gd. ; zakwefiona , zasłoniona). Czekaj zawsze cierpliwie, a w cnotę się zawiń! Opal. Sat. 64. (invol-vere se virtute sua). Niewiastę rozkapturać, a" dzieweczkę zawić. Mat. z Pod. B 3. zaczepić, w czepek czyli zawicie ubrać, pannę w jejmość przewierzgnąć ; OfiltBellt , bte $aube aufie|eit. Zawijanie, zawinięcie, zawicie actio, baê (Etnmmbeit, (EńinncMn ; zawiniecie (ob. Zawiniątko zdrbn.) , zawicie którym cokolwiek zawijają, i to co zawinięto, ba$ S3unbel, ©eluttbc, pcfdicn; Sorab. 1. zawahlidba; Croat, zavialo , zavi'tek , zvazulicza, jalba ; Rag. zaviâc, uviâc, zavîtak , zaviacich , zamotai, obo-jak ; Eccl. 3aBepiKa , (cf. zawrzeć, cf. zawierćieć). Mam już koszyk, zawinięcie, wszystkie zbiory. Teat. 55. c, Zawicia tych , co się rodzą , , zawsze muszą zwiot-szeć i zniszczeć. Pilch. Sen. list. 5, 324. ciała , zwłoki, bie fterbltcbe $tifle. Ściągam z ciebie ten obwód , to zawicie aż do ostatniej skóry; dzień ów, którego się jako ostatecznego lękasz, jest ci dniem rodzin na wieczność. Pilch. Sen. list. 3, 323. — Zawicie, sposób zawijania, redimitus. Cn. Th. 1499, (cf. zawój). Zawicie pogańskich popów i kapłanów żydowskich, vetamenlum , infuła, ib. główne przykrycie; Vind. pezha, glavopokriva, bte $opf« pOe, ber Śłopffcfyleter, §mtptfd)leier. Zawicie, w którym szedłem na oQary smutne. A. heban. 55; (vittae). Zawicie, zasłona mniszek, ob. Welon, ber 9?oniiettfcl)leter. Zawicie białogłowskie , podwika, kwef; ber 'grß!ieiifÖ)Ieter,

3)mnenfd)Ieier. Dąbrówka wieńcem zawsze a koroną, za-wiciem zaś nigdy, głowę stroiła Krom. 60. (nigdy czepkiem, ob. prostowłosa). Upuściła zawicie z głowy, które napadłszy lwica posiepała. Ot w. Ow. 140. Żona koniecznie chce mieć zawicie nową ’fozą. Star. Ref. 43.

(nowomodny czepek).--Zawijać, zawikłać, obwi-

kłać kogo, co « uwikłać, umminben, utmvfcfeln, Vertun« micfeln , bettmfellt, »eraucfeln. Gdy siadł krogulec na drzewie, pętlice, które u nóg jego wisiały, zawinęły się około gałęzi, tak, iż on nijak się odjąć nie mógł. Ezop.

89. (zaplotły się, zamotały się). Smok ich₅ długim zaplotem zawija , i jadem śmiertelnym zabija. Zebr. Ow. 55. Tu chytry smok , nabrzmiały jadem niezleczonym , Sprośnym sine zadziergi zawija ogonem. Nor. Dz. 1 , 56. (okręca). — §. Zawijać włosy, bte $<wre flitfmtifeln. Zawicie nerwowe plexus, staje się z zaplecienia ! złączenia wielu włokienek nerwowych, na kształt jakiej siatki. Krup. 3, 142. 3îm>eîtflcd)tcn. W nerwach znajdują się węzły ganglia i zawicia plexus ib. Zawity, zawiły, zawinięty, zawikłany; oermtcfelt, oerf!od)ten pr. et fig. tr., (Croat, zaviat sinuosus, zanadrzysty) Trzeba im było zwłaszcza wody ku piciu , którą im okazowali w listkach zawiłych z rosy, które listki rwali a wypijali z nich. Biel. Św. 110. Salustyuszowi zadają, jakoby on zawiłemi słowy historyą zatrudnił. Pilch. Sali. zamotanemi, ciemne-mi ; mit oermtcfelten, oerfietften, oerruorrnen SBorten. Z tego to dzieła pochodzą wszystkie miejsca zawiłe , które z ciężkością zrozumieć przychodzi. N. Pam. 6, 515. O zakładbym poszedł, że jest niewinny; pozwól, niech tego zawiłego dochodzę pasma. Teat. 49, 84. Bogusi, poplątanego, oenrtrrt, oerroorreit. — Aliter: Zawiły pień, con-tortus. Cn. Th. 1401. sękowaty ; Boss. CBHJieBaTMH, pień z wielu wyrostków zlepiony, gdy od korzenia gałęzie się

940

Z A W I Ć.

Z AWICH-ŁAG - ZA WIECZERZEĆ.

w jeden pień skupiają. Wiod. fuotig, äfttg , fnomg; [Boh.    zabrałem się, zebrałem się, td) machte mtd) auf. — §. Za-

zawilÿ obßrmatus, obsłinalus). Siekiera rąbiąc wierzbę    wijać się gdzie między czym, zawadzać między czym,

zawiłą, chcąc jej rychlej pożyć, z niej klinów naciosa-    przytrafiać się, zdarzać się, nawijać się>; ftdj mtt unter be*

ła. Ezop. 75. Między krajowemi drzewami najzawilsze    fiitben, angetroffen roerben, feljen lajfen, fitnben ïaffen, eretg*

są jarzębina i brzost. Kluk. fiośl. 2, 171 ; (oppos. szcze-    nett. Między dobrymi w kościele bożym, źli się zawijają,

pki). Zawile, zawiło adv., zawikłanie, Włod., zawiłym    Dambr. 105.

sposobem, oenniefett, »enuorreu, auf eilte »entucfelte 3lrt ; ‘ZAWICHŁAĆ, ob. Zawikłać. ZAW1GHNĄĆ nogę, ob. Wy-Sorab. 1. zaszukaeżne , zaschmatacżne. Zawiły jako róg, wiebnąć . wywinąć.

camurus, in se rediens, tortuosus. Cu. Th. 1401 ; kręty. ZAWICHRZYĆ cz. dok., zacząć wichrzyć, wichrem zawiać Włod. geumuteu, gebreljt. Baran mocnych wrogów i łba    phys. et tr. ; loêftürmcn, ju fturmeu anfangen. Gdy otme-

zawiłego. Ezop. 125. ( zawiłorogi, torluosa cornua    ty srogiej burzy zawichrzą, stroskanej Kamenie Łaskawe

habeas. Cn. Th. 1101 ). — g Za wić co , wijąc zro-    na twym łonie dajesz przytulenie. Zab. 14,. 188. Sak.

fertig fledjteu. , Dyabeł między nimi zawichrzył. Tr. ber Teufel tft lo$.— Zawichrzyć co, zaburzyć, wzburzyć; ftunmfd) Utadjett, beunruhigen pr. et ßg. tr., Zawichrzyć się zaimk., Za-wiehrzeć nijak,, stać się zaburzonym, ftüwufd) tuerben. W zawichrzone powietrze , pod dach się kupią gołębice. .4. Kchan. 48. Zawichrzony czas. Nar. Tac, 2, 552. Zawichrzywszy się ziemia gwałtownie zadrżała , Iż nieba przed kurzawą wielką nie widziała. Papr. Koi. B 2. Jar-meryk z więzienia umknąwszy, nowe rozruchy w królestwie Duńskim zawichrzył. K"om 53 (poddymał, pod-duszczał, wzniecił). Zawichrzyć rozum, zamącić, zamieszać, zadurzyć, odurzyć, zawrócić, ben Sîopf uerrûcfetî. Gdzieby po krzyku komu ćwierć łótu zadano , temu tak rozum za wichrzy, że się stanie jako błazen. Syr. 1378. Zawicbrzały rozum. Nipp. 19. Zostać hrabiną, to powab zdolny zawichrzyć głowę. Teat. 49. b, 8.

bić, ukręcić, upleść; fertig lUtitbeil,

Gdzie prawda zawije gniazdo swe, już i sprawiedliwość i wszystkie inne cnoty przy niej osadzić się muszą. Bej.

Zw. 82. — §. Zawijać czym, wywijać obracając, okręcając, machając; berumbre^eit, bentmfcbttmtfeit. Okrągłcm wrzecionem zawijała wartko Zebr. Om. 127; (levi ver-sabat, pollice ; zataczała, toczyła). — Similiter: Ej nogi moje, niechże z okrzykiem Taneczek sobie zawmiem.

Anakr. 62. wywijajmyż taneczek, ein $ćtu$d)eu niildtetttyc* rum machen, nunbeit, Drehen, freifen. — Zawijać do brzegu, do palu * zapływać, dopływać, przybijać do lądu; au3 Ufer ftoSüen, aitlegen, aitlanben. Na tern miejscu zwykł ten sternik zawijać' do palu. Pot. Arg. 686. Przypłynęliśmy do wyspy niemieszkalnej, gdzie insi rozbójnicy wkrótce dla zabrania nas zawinęli. Teat. 5 , 103.

Teraz niźli tak wdzięcznych materyj dopłynę , Na czas upracowana łódkę swą zawinę. Tiuard. WL 275. (u pa- ZAWIC1Ë . Subst. et Adverb., ob. Zawić , zawity, lu zawiążę, zacumuję). —- Jurid. Zawity, n. p. “rok, *ZAWIOZIEĆ cz. dok., Zawiadywać niedok.\ Boh. zawidćti termin, na którym strona pozwana "koniecznie stanąć invidere; Slov. zâwidef; Cam. savidam, svidarn; Vind. powinna. Czach. Pr. 2,    101 ; peremptory us terminus, navidhvati; Sorab. 1. fawidżieź, zawidżu; Croat, zavidem,

quando non datur reo tergiversai t vet abesse, sei jus sta-    lyulvonenaviditi ; Bag. zavidjeti ; Bosh, zaviditi, nenavi-

lim dicitur. Cn. Th. 1401. peremptorifej) ; Sorab. 1. zkon-    diti ; Eccl. 3aBH4yio, 3aßn*4y , aaBiiCTByro, saBH^mBX

BII40BUTL , IlOaaBHAOBaTb , 3aBHCT;IMBOBaTL , 3aBHCTHHnaH), aauruyio , (3aBH4tTb przewidzieć z daleka, upatrzyć ); zawistnie widzieć , zawistnym być , zawiśeić , îawistaé , ‘zaiźrzeć, zazdrościć; fi^eel feheit, netbeu, beueibeit. Za-widowałem szalonym, pokój ‘niezbożników baczący. Budn. Ps. 75, 5. (byłem zawiścią poruszon przeciwko szalonym , widząc szczęście niepobożnyeh. Bibl. Gd). Niech nie zawiduje serce twoje grzesznym. Budn. Prov. 23 , 17. (niech nie ‘zajrzy serce twoje grzesznikom. Bibl. Gd.). Nie za widuj człowiekowi krzywdzącemu, ani obieraj żadnej drogi jego. Budn. Prov. 5, 31. (nie 'zajrzyj mężowi gwałt czyniącemu. Bibl. Gd.). Wielkich lakom-ce dóbr nienasyceni Lepszego coraz zawiduja-ć bycia. Zab. 9, 512. Zabi —    *$. Zawidzieć, nienawidzieć,

haffen. Biada mnie, jeżelibym kiedy poważył się zawidzieć jakiejkolwiek innej religii. Staś. Num. 2, 145. Moje serce zapewnia mie , iż tu zawidzonym nie będę. ib. 147. *ZAWIDLIWY, "ZAVVIDNIK , ob. Zawistny/ za-

czwarski , (cf. 'konieczny). Zawity ‘rok, czas w sądach ecMb, (npn3aBH4yio subinvideo), npn3opcTByto; Boss. 3a-naznaczony bez odwłoki. Włod. Ten, kto wyłupił, po-zwan być ma, i zawicie stanąć, a gdy stanie, niecnaj-by zadzierżan był. Corn. Wł. Q i b. (zawicie ado., per-emptorie, bezodwłoesnie, bez wymówki, bez apelacyi, nieodzownie ). — Fig. tr. Skoro się Izasfaw do Kijowa wrócił, uiścił się śmierci z długu, będąc na'rok zawity pozwany. Slryjli. 196. Wszak nie zawity *rok, będzie-ć to jeszcze w czas. Rej. Post. H h 3,    ( cf. nie zapadła

jeszcze klamka). — §. Zawijać się koło czego , uwijać się, zwinnie chodzić koło czego, zaprzątać się, przypilnować ; fiel) unt etmaś herum tummeln , gefdjäfttg tljun, gefcfyöfttg fepn , fleh einftg befletßtgeu. Zawiń się koło polewki, bo mi kaducznie zimno. Teat. 11. b, 66. (prędzej).

Boh.

Czterech go napadło, dałem mu sukurs; i w tym zapale, gdy się mocno zawijam, zgubiłem worek.

Kom. 4, 394. Idź teraz do ojca, a ja się tu koło Hipolita zawinę. Boh. Kom. Dobregoś Wac Pan gustu; ja sam, gdybym bratem jej nie był, za katybym się około niej zawijał. Teat. 6, 52. Koło kogo się miłość wistnik.

zawinie, ten musi być szczęśliwym. Teat. 46, b, 79. 'ZAWIECZERZYG się, zapoźnić się do wieczora, ob. Za-Tak mię to rozgniewało, żem się wraz zawinął, I czym mierzchnąć ; Eccl. 3aBeuepaBiuiHca, KOToparo homł 3a-prędzej przez Kale do Anglii popłynął. Nieme. P. P. 48. CTwrn

Z A W I E R ü G H A - Z A W 1 E R Z Y Ć. 941

ZAWIECZNIONY - ZAWIERSZYĆ.

ścioła. Weresz. Kij. 4. On sam, gdy już wywiedzie mury, dach zawierszy, Zostawiwszy następcy dom , umrze naj-pierwszy. Min. Ryt. 1 , 262. Okno uczynisz skrzyni , a na łokciu zawierszysz je u wierzchu, Buda. Genes. 6, 16. (na łokieć wywiedziesz je wzwyż. Bibl. Gd ). Okno jedno miała ta skrzynia Noego pod zawierszeniem, inni rozumieją, że całe korabiu zawierszenie oknem było. Chmiel. 1 , 107. (cały szczyt, cały dach). — Fig. tr. Go dzień pilnie pyta, jakim się jej zaloty zawierszają skutkiem? Morszt. i08. uwieńczają, öon meinem (Erfolge fie gefrönt rnerben?—Aliter: Pełna niedoszłych nasza poetów ojczyzna ; Ze miary zawierszona nie ma już Polszczyzna. Zimor. Siei. 211. wygórowana, wzniosła, wyniosła , przesadna; üöenndfftg ergaben, übertrieben, patbe* itfeb , bpjibaftifcb , fdmnüftig.

ZAWIECZNIONY, ZAW1EKOWAŁY, a, e, zadawniony, »er» altet. Miłość zawieczniona. Hal. Oiv. 16. Szkoda dawnych posiadaczów wyrzucać z zawiekowałych siedlisk.

Kras. HU. 2, il.

ZAWIERAĆ, ob. Zawiadać, zawiadywać.

ZAWIĘDNĄG nijak, jedntl, zacząć więdnąć, więdnąc zajść, artfangen su weifen, wegweifen, »erwclfen; Sorab. 1 zawe-dnu; floss. 3aBanyrb, 3aBH4aTb. W ogniu oboz stanął, gdy się las zajmie zewsząd zawiędły i stary. Jabt. Tel.

226. zaschły ; floss. no3aBH,u>ui. — Zawiędły, zastarzały, dojrzały, zakorzeniony phys. et intell. ; etngealteri , alterreif, eingewurzelt. Mocne miał kości, zawiędłą naturę. Jabt.

Tel. 219. Ten Telemak t^k młody, zawiędły w kości ,

Ten kolos mógł obalić olbrzymskiej wielkości, ib. 220. jeszcze nie zsiadły, nie krępy. —- Aliter: Zawiędły,

za wędzony ; geräubert, einge'râucfyert, tin Stand? getroefnet. ZAWIERUCHA, ZAWIERZUGHA, y, i,, *ZAWR0CH, u, m.,

Na wsi połcie, i schaby, i zawiedłe szynki i pochrzepei- 'zawarlka, burza z szarugą, z zadymką, 'wijadł, kurzawa, zna. Zah. 9, 575. Ejsym.    miecielnica\ zamieć, 'chora, zawiew ; Untljûm , llngeftnttt,

ZAWIEDZENIE, ZA W1EDZ1EN1E. ZAWIERZONY, ZAWIEDZIONY, ob. Zawieść, zawodzić. 'ZAWiEDZIENlEG, ob.

Zawodzieiel.

ZAWIERAĆ, ob. Zawrzeć. ZAW1ERACZ, a.

zawérap; claudens, zawierający, zamykacz ; ber 3tt)d)fteßer, ïbürf^lteücr, ^erfcbliefîer. Rzemieślników i zawieraczów tysiąc. Buda. 2 Reg. 2i, 16. (cieślów i kowalów. Bibl.

Gd., cf. zamkarz). ZAWIERADiŁO, a, n, rzecz służąca do zawierania, zamykania (cf. zamek), zapieradło, zapora, zawora, zasuwa ma§ 3um Bufdilteßrit bient, ein SSorfdîteber, Siegel. Tr., (Boh. zawćrak nóż składany kieszonkowy, zawćrek clausula, finis).

ZAW1ERC1EĆ cz. dok, zaświdrzyć , zacząć wiereieć, wiercąc zakręcić ; anfangen 311 bobreu , oerbobren, berumbofiren, bol;veub bmun breben pr. et fig Ir. : Vind. savertati ; Bosn. zavrrichjati ; Ross. 3tiBepTiTb , saBepriiBaTb , 3aBepHyTb,

3aBeprbTBarb;    (Ecci. saBeprrta zawiniątko) Radbyś po-

tyrn śmierci, Gdy w tym zranionym ciele jad srogi za-wierci. Zebr. Ouj. 47. (zakole). Rzecz ta w głowie za-wierci mu nie raz. Pot. Arg. 255. zakorci , korci, zav kłopocze , tut ifopfe ^crum gefeit. O srogich postrachach, gdy słychamy, tedy się nam trochę we łbio zawierci.

Rej. Zw. 44. zakręci się, zawróci się głowa, zawierci się we łbie , eß umnnt einem tut Sîopfe. Gdyby czuł strach, nie jest taki zuchwalec , iżby się zawiercieć nie miał.

Rej Ap. 97i iżby to go nie zakorciło, nio obchodziło, baji ihn baö md)t ergreifen foüte. — § Aliter: Nieszczęście zawûerci się trochę, jako wicher, i może-ć czego kęs porwać , jako śmieci ; ale czego potrzebniejszego, tego porwać nie może, to jest cnoty, rozumu a dobrej nadziei. Rej. Zw. 146. zakręcić się zawichrzyć; (wum, toben, loêfiürmetî. ZAWIERKA, ob. ‘Zawiartka, zawarlka, 'ZAW1ERZGHNY, a, e, — ie adv., zwierzchny, powierzcho-

wy, zewnętrzny; non oben, ooit außen , ärjerli^, SluPen *.

ZAWIERSZYĆ , ‘ZAW1ERZCHSZYĆ cz. dok. , Zawierszać Zawierzćhne i wnętrzne fortecy obrony. Tr.

niedok., wierzchem zakryć, dachem pokryć ; Slov. zawrśi- ZAWlERZGNĄć cz. jedntl., Zawierzg*ać niedok, wierzgając ti cacuminare; (Boh. zawćrek clausula, finis, ob. Zawrzeć) ; wybić, non glitten auêf^lagen pr. et fig. tr. By osie! begiebelu, bebacfien, einen 2)acl;gtebel geben. Kościoł ten z niecierpliwości nie zawierzgnął kopytkiem. Zab. 15, Kijowski jest w wierzchu ‘dwiemanaśeioma wież zawier- 177 wiarą. Nagi.

szony, a trzynasta bania na kształt latarni jest śrzód ko- ZAWIERZYĆ cz. dok., Zawierzać niedok., dać komu wiarę ,

mit ©eftober, ©taulmunb, ©cbneemńib, $8inbmef)e ; Boh. za-weg, metelice, praśenice, chumelice; Vind. samet, sa~ nat, fneshni nafip ; Ross. Meie,isma, MeTeJŁ, nyiepivia , m. ; Boh. BŁiora ,/3aBep'n> wicher). Zimą pod czas zawierzuch.

Torz. Ski. 15. Krom. o62, Zawieruchy śnieżne w tym miesiącu panować będą. Tr. — Okręt morska zatopiła zawierucha. Tr. burza morska, flaga , ©eefturnt. —• Fig. tr. Burza, rozruch, niepokój, zamieszanie; Hiimfie, 3$er* wirrung. W onym zawrochu xiążę na jednem miejscu stojąc, a w samym przedsięwzięciu trwając, czapką na ludzi kiwał. Baz. Hst. ! i 9. *Prze naszą zleniałość, dopuszczamy się mnożyć tym żawrochom Epireńskim. Baz. Sk 179. Zmniejszyło się bardzo tych wybornych koni gniazdo , które ostatnie domowe zawieruchy ledwie nie do szczętu wytępiły. Pam. 85, 557. Widzisz Tarnowski , że choć w zawierusze Jeszcze twój naród w zacne męże płodny. Kras. Woj. Cli. 22ł.    Psrsonif.

Zawierucha, burza, wichrzyciel, ein Sraufefopf ; {Ross. 3aBnpoxa brodziciel). Ale skąd pobraliście te jakieś bi-surmańskie nazwiska-, Chwaliburca, Zawierucha? Teat.

11. b. 5 ZAWIERUSZYĆ cz. dok., zawieruchą zapełnić, zawichrzyć , zaburzyć , wzburzyć pr. et fig. tr. ; fiiirmtfd) ntadjen, mit ©türm unb Rngeftüm erfüllen; (Ross: Bsiepo-

iii it Tb rozczochrać, BStcpouuiTbca. B3T>eponiHBaTbęa jeżyć się). Zawieruszyła się znowu Wielkopolska Nar. Hst.

7, 219. — $. Aliter: Zawieruszyć co, zarzucić, zaprzątnąć; etwaö oerlegen, yerwerfen; Ross. 3aTepBTb, {ob. Zatyraćj. Zawieruszyć się, zadziać się, podziać do nie- , znalezienia; »erlegt fepu , »ertvorfen fepn; Ross. 3acyrHyTb-ca, sacoBbißaTbca (cf. zasunąć się), o6405Khti»ch, (cf. obłożyć).

zawierucha.

05

ii»

£S3

C/3.

C/3.

zaufać mu; einem ©laubeit geben, ©lauben beęmeffen, ihm glauben, trauen; (Boh. zawérugi se potwierdzam pod przysięgą ; Garn. savira » zabobon).

ZAWIEŚĆ, zawiódł, zawiedli, f. zawiedzie, zawiodę cz. dok., Zawodzić niedok. ; Boh. zawesti , zawedl , zawedu, zawadéti ; Sorab. 2. zawefcż ; Sorob. 1. zawedu zwiodę , zawedżitć seductilis ; Vind. zavoditi * zwodzić , savoditife « udać sie dokąd ; Iiag. zavèsti, zavoditti 1) hue illuc ducere, 2) perperam ducere; Bosi i. zavesti, zavoditi obducere ; Ross. 39BCCTH , 38B04HTb , 3aB05Ky ; zawieść kogo gdzie, zaprowadzić, odprowadzić aż dokąd daleko; btö tDOhitt führen, leiten, geleiten, meit megführen. Rzekł anioł: ja i zawiodę go; i‘zaś przyprowadzę do ciebie. 1 Leop. Tob. 5, 15. Zawiódł mię w pasze niepospolite. Cn. Tli. 1401 z J. Kchan. Drugiego trąbka w las tak głęboko zawiedzie , że ledwie w nocy się z niego wytłucze. Rej, Zw. 100 b. — Fig. et tr. Zawiedziesz go tam, gdzie chcesz. Cn. Ad. 1305, zawabisz , pociągniesz ; bit ttńrft ihn bamit hinlocfen, umhin bu nur rnittft. Chciwość zdobyczy dalej w pogoń żołnierza zawodziła. Warg. Cez. 146.— §. Zawodzić kogo w co, wplątać, zaplątać, zamotać, zawikłać ; einen htnetnführen, tief hinein führen, hinein »ermtcfeln, Derftriefen. Familią swoję zawiedli w ciężkie kłopoty. Birk. o Exorb. 26. Zdrowie i sławę tracą, tracą majętności, 1 ojczyznę zawodzą w ostatnie trudności. J. Kchan. Dz. 65. Gładkość zwierzchnia zwykła wielu w błąd zawodzić. Kolak. Wiek. B 2. Sami błądzą, i insze w błąd zawodzą. 1 Leop. 2 Thim. 5, 13. ( źli ludzie i zwodzi-ciele postąpią w gorsze , jako zwmdzący tak i zwiedzeni. Bibl. Gd.). — $. Zawieść, za daleko zaprowadziwszy od prawdziwej drogi odwieść, zwieść; ttbleticn »Ottt rechten SSBege, jtt meit megführeu , verleiten ; Ross. cobpbthtb, co-Bpamaib. Nieużytecznie znaki wykładać, źle zawiedzionego błędu jest. Zygr. Gon. 253 ; (vayantis). Wolność jest żyć jako kto chce , według pana boga i rozumu , nie zawiedzionego błędami żadnemi. Birk, o Exorb. 17. — §. Zawieść kogo , omylić kogo , zawód mu czynić , nie odpowiedzieć uczynionej nadziei ; eilten tdltfd)en, \\)W berüefen, bte gemachte Hoffnung nicht erfüllen. Neker zawiódł Francyą swemi projektami finansowemu Gaz. Nar. 1, 350 Żebym ci wierzyła? zawiedziesz mię w po-śrzodku zaczętego dzieła. Teat. 46. d, 19. Woli zawieść i zdradzić przyjaciela, niż zepsuć swój koplement rzetelnością. Mon. 68, 409. Przykroby mi było, zawieść się na tym mniemaniu , które ei jest tak miłe. Teat. 50.

- c, 66. Zawodzić nie chcę , broń boże, nikogo , Niebezpieczeństwo wszystkim się ogłasza. Chrośc. Luk. 295, ( ob. Oszukać, omamiać). — §. Recipr. Zawieść się, omylić się, oszukać się, pobłądzić; fid) täufc^en, irren. W tym co pisał, nigdy się nie zawiódł. Sk. Dz. 145. Socynistowie na uprzedzającej rzeczy bardzo się zawodzą i mylą, jako się już pokazało. Salin. 4, 181 . Na tych sposobach Socyn i jego wszyscy naśladowcy bardzo się zawodzą. Salin. A, 162.— Zawieść się, oszukać się osobliwie w powziętej nadziei , fid) in feiner #pfmtng tdnfd)en. Zawiedziecie się dyabelnie, jeżeli na to czekacie, już wyciągnąłem się do ostatka. Teal. 29,

88. Dawno się ludzie na grzechu zawiedli. Wad. Dan. pr. — Zawiedzenie, zawód, nie odpowiedzenie powziętej nadziei; baś Häufchen, bie £aufcl)ung, baê ftehlfchlagen. Posiłkami. które mu dawano, wzgardził, przeciwko zdrowemu rozumowi, a z wielkiem zawiedzeniem zamysłów' pana swego. Ustrz. Kruc. 2, 91. Niezawiedziony, niezawodny, nieuchybny; nicht łćtnfchenb, xtnfe^l£>ar. Macie pociechę bezwinnie cierpiący , bo niezawiedziony znak , że was bóg kocha , gdy was różnemi krzyżykami dotyka. Bals. Niedz. 1, 104. — §. Zawodzić dobra , obciążać długami, hypotekami, zapisami * zawikłać, feilte ©utter nut ©dutlbeit, mit $erfchreibitngeit Belaßen, tmeriren, bcfchmerett. Wolno każdemu dobra swoje oddać, prze-dać, w długu i w sumach zawieść i zastawić. Stat. Lit. 105. Panowie obawiają się, żeby królowa nie zawiodła 'imion tych komu obcemu, na które ma przywileje. Gorn. Dz. 127. Gdyby syn, nabywszy sobie 'imienia, dał ojcu dzierżeć, tedy tego 'imienia ociec nikomu żadnym prawem, wiecznością, ani w sumie zawodzić nie może. Stat. Lit. 242, (cb. Zawódca , zawódzczy). Kiedy kto na jakich dobrach zapisze żonie oprawę, nikomu innemu nie może takich dóbr zawodzić. Czack. Pr. 2, 46. Ów dobra zawiedzione zapisze możnemu Człowiekowi twardemu , niepobożnemu. Klon. Wor. 74. Te dochody na okupno dóbr stołu naszego , przed unią zawiedzionych , naznaczamy. Vol. 2, 1311. Zyg. III. Mendog żalem dla zawiedzenia i utracenia ziem swoich, porzucił wiarę chrześciańską , nowo przyjętą. Siryjk. 281. Nie uchronili się skarbu w tak wielkie długi zawieść, iż nie było żadnego'dochodu , któryby już na trzy lata me był zawiedziony. Kłok. Turk. 251. zamówiony od wie-rzycielów, in 33efd)lag genommen. — §. Zawiedzieć co zkąd , n. p. na plac , »erführen, öiifffi|reit, Berauëfü^ren. Konie zawodzić każe w skok boginiom rączym. Zebr. Ou>. 31 ; .(jüngere imper at) . Jako najprędzej miejcie się do sprawy, Straży zawodźcie, opatrujcie mury. P. Kchan. Jer, 58. zaprowadźcie , zaciągajcie ; bte 2Bad)ett aitffl^ren, auffteflen, anêfieHett, ctitfjtetyen laffeit. Idzie, jak szalony, Oto do mnie z pięściami zawodzi zagony. Bardz. Trag. 401. toczy, wali, wytacza, kieruje; er fü^rt gegen mi# ben ftauftfampf, richtet ihn gegen mid). Od boga Muzo matko pienie zawiedź moje. Zebr. Ow. 247 ; carmina nostra move, zaczynaj, wszczynaj; anfieben, anfangen, Beginnen. Skryte miny w podziemi tam gdzieś zawodzą. Tward. WŁ 160 wyprowadzają , wyciągają , wyrabiają , wybijają ; unterirbifcfye SOiinen führen, sieben, graben. — §. Zawodzić co w co, wciągnąć, włożyć, wdziać; ^tnetrt $ie= Ben, Bineilt legen, hinein tfmn. Uczynisz haczyków pięćdziesiąt, i zawiedziesz haczyki w pętlice. Bibl. Gd. Exod. 26, 11. (zawadzać je będziesz za pętlice. Radź. \ cf. zahaczyć, zapiąć, zaczepić, zasadzić). Uwuną popioł w powłokę, potym zawiodą drążki. 1 Leop. Num. 4, 8. (przewloką. 3 Leop. ; założą drążki do niej. Bibl. Gd.).— §. Zawieść co czym, zawlec, zakryć, zaciągnąć; motttit begehen, (überführen), überbeefen, bebeefen, »erbeefen. Słońce obłokiem zawiodę, a xiçzyc nie poda światła swego. 1 Leop. Ezeeh. 32, 7. (zasłonię. 3 Leop. Bibl. Gd.).

ZAWIESIĆ.

ZAWIESIĆ.

943

Włóż sie , o sama (najświętsza panno), prosimy za lo, By po tych wichrach nastąpiło lato , Żeby ten kancer i domowe wrzody Złoiwszy on ból , zawiódł blizną zgody. Miask. Ryt. 154. — §. Zawodzę się, zapuszczam się do skoku, impetum capio. Cn. Th. 1401. ben 3lnfaj$ (junt ©ptlinge) nehmen, anfefeen. Włożywszy Dawid kamień w procę, i zawiódłszy się nią, ugodził Goliasza w czoło. 1 Leop. Reg. 17, 49. (cisnął z procy, a ugodził. Ribl. Gd. ; zamachnąwszy, zakręciwszy procą, er fc^tnenîte bie ©djleuber). Zawodzę się na co, zapuszczam się na co, do kogo * zanoszę się. Cn. Th. 1402. et \ 587. eifrig loéige^en, baran gefeit, fiep bariiOer machen. Ciał się z ‘pniewia dobywać zawodzi. Zebr. Ow. 38 ; truncis avel-lere corpora tentât, usiłuje, bemüht ftd), ftrengt ftdj an. Darmo gadać się zawodzi, ib. 8 ; (conatur). Zawodzi się rzec, ale nie śmie. Mącz. ; (mussat dicerey. Przestał mówić , lubo jeszcze zawiódł się był coś więcej powiedzieć. Lub. Roz. 23. zaniósł się na więcej, er Ijatte ftd> tltefyr sergenommeit. Zawodzę się, zaciągam się. Tr. ; inanem conatum capio, innanem sumptom facio, irritum laborem suscipio ; eo progressus sum , unde nec redire, mc ulte-rius progredi licet. Cn. Th. 1402, cf zabrnąć, zapędzić się; ftdj ju tief fjtnetit »ernncfeln, n>eber »or nod) rneftodri» fönnett. Młodzi ludzie na wielkie zbytki i utraty niepotrzebne i szkodliwe, szeroko zawodzić się zwykli. Falib. a 1, (cf. rozpuścić się, rozlewać się). —    §. Zawodzić

się, rozwodzić się, z daleka rzecz prowadzić; weit 0Ul; ftolett, ftdj weitlduftig airêbretten. Nie daleko się zawodząc, pójdźmy naprzód ilo Konstantynopola. Weresz. Rob. pr. B 1.

ZAWIESIĆ, f. zawiesi, zawieszę cz. dok., Zawieszać nie-dok., 'Zawieszywać częstl. ; Boh. zawćsyti, zawćśowati; Sind, obefiti, obiefhati, (cf. obiesićj, otvefiti ; Ross. 3a-BtcHTb, 3aBtuiaTb, 3aB'bumBaTb ; zawiesić co gdzie, zaczepić żeby wisiało; etwaś U)P aitfljdttgeu, fttnfidngen. Zawieszam na ścianie kapelusz. N. Pam. 11, 229. Zawiesić kapelusz na goździu , Ross. iiOBicnib lniany Ha rBC^/rb- — Fig. Zawiesić na kołku pychę, tytuły. Cn. Ad. 1505. (schowaj się z tym, cf. pod ławkę).. Dyonizyusz nad tronem Damoklesa miecz płytki na cienkiej bardzo nitce zawiesił. Boh. Kom. 2, 456. Gdy u wierzchu oczapu powróz rozprawował, Potym włożywszy w zadzierg kark, spuścił sie, i zaciągnął gardziel śmierci chciwy, I zawiesił wśrzód odrzwia ciężar nieszczęśliwy. Otw. Ow. 596. (powiesił się , obwiesił się). Zawiesisz zasłonę na słupach. 1 Leop. Exod. 26, 52. (zawiesisz ją na haczykach. Bibl. Gd. ib. 26, 53). Obraz zasłonką, na słupach drewnianych zawieszoną, zasłoniony. Star. Dw. 7. Od nieba aż do ziemi złoty sznur pleciony, Na którym na kształt wiadra ludzki zawieszony Los. Kolak. Cat. C 4. (zawisły, zawiśniony, wisi). Dyomed lwią skórę na barkach zawiesza, Bierze oszczep, i budzić tych wodzów pospiesza. Dmoch. II. 257. zarzuca, er (längt bie Sińuenljaut utn bte ©djultent. Zawiesić co na powietrzu dla przewietrzenia, powiesić, alt bte Suft Rängen ; Ross. npoBtcHTb, (cf. przewiesić). Zawieszony na powietrzu Ross. npoßbcHMH. Skóra schnie zawieszona w gorącym dymie. Ryb. Ps. 245.

Zbudował bramę, i zawiesił wrota jej. 1 Leop. 2 Ezdr. 3, 15. (przyprawił wrota do niej. Bib!, Gd. \ zasadzil, włożył na zawiasy, er (längte bie ïftorfïügel ein). Pan w ręku swoich ma ziemskie zawiasy, na których świat zawiesił. Groch. W. 9. (zatknął, zaczepił). Wzbudzisz ściany marmurowe, filary dyasprowe, zawiesisz podniebienia z Indyjskiego kamienia. Suszyć. Pieśń, o N 4, (zawiedziesz, wywiedziesz, zasklepisz). Kareta, w której Ludwik XIV jechał, zawieszona była. N. Pam. 19, 88. wisząca na resorach, zawiesista; (jättgenb, fdjtüebenb, auf geberit. Inach się bydlęciu sarn wzdychającemu u rogów i u szyi śnieżnej zawieszywa. Otw. Ow. 38 ; (pendet e collo, czepi się, wiesza się u szyi córki w' krówkę przemienionej). Jako go zoczył, jak z procy do niego Skoczył, i zaraz u ucha jego Zawiesił mu się. Past. Fii.

199. — §. Zawiesić co przed czym, zawiesić co czym, czym wiszącym zasłonić; womit »errängen, etwas oerjjćm* gen. Zawiesił okno płótnem. Tr. Zawieszeniu służący sznurek, rzemyk, na czym co wisi. Cn Th. 1400. Infljänge ». Zawieszam co w kościele, 'suspendo Deo aliquid. Cn. Th. 1599. ex voto, 33ottoe atifljängeit. Wo-tvwki na ołtarzach zawieszają, ‘żarzyznę obiecują. Bals. Św. 1, 106. Zawieszenie kościelne, podarek w kościele zawieszony. Cn. Th. 1.400, ba§ öufgefjäitgte $otti>, ( cf. zawiesidło ). Ślubne zawieszenie, ślubny podarek. Cn. Th. 1023, Zawieszenie od czarów, od powietrza, od frebry. Tr., ob. Amulet, talisman, "(ob. Noszenie). ‘Zawieszenie, zawieszona pieczęć, wisząca na pargaminowyeh i t. d. zawiaskach pieczęć dyplomatów, ein i’ängcnbeä ober angefiängteS ©tege! einer Stule. Fryderyka cesarza przywilej ze złotem zawieszeniem. Krom 227. (sub bulla aurea). Niniejszy list zawieszoną i znaczną pieczęcią królewską utwierdzony. Herb. Stat. 582. — Transi, Stawy ud twoich są jako zawieszenia, urobione ręką rzemieślnika. W. Cant. 7,1. (opasanie biódr twoich jest jako ‘ zawieszenia ręką dobrego rzemieślnika urobione. Bibl. Gd, ; zatoczenia). •— §. Zawieszony, zwieszony, zapuszczony, spuszczony na dół, wiszący na dół, (jerabfjättgettb. Siedzi jak kozieł z zawieszoną brodą , ani o czym dobrym nie myśli, jedno tylko jako kozieł o kapuście. Bej.Zw. 54.— §. Zawiesić co na czym, zasadzić, zagruntować, zafundować; worauf feiert, ftellat, batten, grunben. Więc goja też chcę miłować , Ufać mu i usługować , Na nim zawieszę nadzieję , Póki rne członki duch grzeje. Groch. W. 386. Kazał bóg Abrahamowi opuścić miłe rzeczy, które miał, a spodziewać się czego nie miał,, a na samym go słowie swym i na wierze zawiesił. Sk. Zyw. 200. (kazał mu na tym polegać, przestać, na to spuścić się). Rzecz nasza zawieszona jak na ostrzu stali, Ta chwila albo zgubi, albo nas ocali. Dmoch. II. 256. (wisi). — §. Zawiesić sie, zasadzić sie; ftdj worauf grunben, worauf gegrünbet fe^tt. W tym dwojgu przykazaniu zawiesił się wszystek zakon i prorocy. 1 Leop. Math. 22, 40. (na tych dwóch przykazaniach wszystek zakon i prorocy zawisnęli. Bibl. Gd.). W dwojgu rozkazaniu miłości boga i bliźniego zawiesił się wszystek zakon. Żarn. Post. 2 , 401 b. Oni mówią, iż ten, który na samej wierze zawiesił się (pendet) prze-

944

ZAWIESIĆ.

Z A W IE SIDŁ O - ZA WIESZCZY Ć.

klęty jest ; apostoł Paweł powiada tych , którzy na samej wierze polegli (innituntur) błogosławionymi być. Zygr. Gon. 126. — §. Zawiesić, zadzierżyć, zatrzymać, wstrzymać; «Mengen, antyalten, jttritcftyaUett, auftyalten. Podniósł Mojżesz rózgę, woda się rozstąpiła, i na kształt murów się zawiesiła. VF. Post. W. 247. (stanęła, wspiętrzyła się, podniosła wzgórę). Morza są zawieszone na ziemi. Rej. Post. Coe'S, (zamknięte, zakreślone). Został tam ze trzema tysięcy ludzi, aby na sobie lud Matyaszów zawiesił ; a gdy go Matyasz dobywał, bronił się dojarze. Biel. Sw. 248 b. (by go wstrzymać, zatrzymać; Juriiff^ciltCU, anftyfllten). W języku Francuzkim niektóre litery zawieszają się w nosie dla lepszej pronuneyacyi. Teat. 16. c, 54. (zatrzymują się, wstrzymują się . przepuszczane bywają przez nos). Zawieście aż do poty swe zdanie, póki nie.... Nag. Fil. 23. wstrzymujcie sie ze zdaniem , galtet etter Urttyetl fo lange Jltrucf, bis.... Są którzy sensa przecinają, i w tym wdzięk jakiś upatrują, gdy myśl zawieszą, i słuchaczowi dorozumiewać się każą. Pilch. Sen. list. 4, 76. Łaskę mu pokazują , a kiedy on mniema , by był na koniu , to go słowy obojętnemu zawieszą , albo nań kluczkę jaką najdą, aby się z nim pogniewać. Gorn. Dw. 510, cf. trzymać kogo na rzeczy, na'słowie, eilten mit leeren Sor* len Hinhalten. Tu się wszyscy zastanówcie , na tym umysły wasze zawieście, póki czas macie,. Baz. Sk. 557. uwagę zatrzymujcie, bacznie to rozważajcie, zastanawiajcie się , (jeftet baranf eure Slufmerffarafeit. Nie godzi się chrze-ścianinowi przez oczy zawieszać się , lecz przez zabawę myśli. Zygr. Gon. 591 ; (per oculos suspensum teneri). Jeśli mu bóg zdrowia użyczy , toć już ślubuje polepszyć żywota swego, a już w tym błędzie nie zawieszać myśli swych Rej. Post. Tt 4. (zanurzać, zaplątać, zawodzić, zawiklać). — p. Zawieszam co, odkładam na dalszy czas, wstrzymuję w dalszym kierunku, biegu na teraz: auf» galten, aiiffdjtebeit, »erlegen. Ach! coź syn ojcu mógłby odmówić? gniew mój zawieszam do czasu. Teat. 50, 77. Zawieś do czasu twój zamysł wspaniałJ. JTeat. 46. d, 7. Karę zawieszam ib. 46 d, 40. Zawiesiłem dekret gotowy do ukarania zuchwalstwa tych nieprzyjaciół, dla których ty chciałaś łaski. ib. 50, 25. Zawieszenie sjarawy sądowej , SRecbtŹaiifjcljitb , $njł. Tr., [pb. Fryszt). — §. Zawiesić , przerwać na czas, unterbrechen. Spuść się śnie luby na oczy moje, Zawieś na moment me niepokoje. Teat. 54, 68. Zawiesić broń, wojnę, bój, przerwać na czas dalszą wojnę, uczynić r-ozejm ; Ross nepeMiipuTbca, einen SBaffenftififtanb machen. Zawieszenie broni, rozejm, armistitmm ; ber SBaffenftillftanb, bte SBaffenrube; Slov. odkład, prestenj od bogowanj ; Sorab. 1. wotkwad; Carn. polih, (cf. uciszyć); Rag. obustavgljenje orûxja, sustava bojna, (cf. ustać); Ross. ncpeMupie, (cf. "przymierze, cf. mir). — Zawieszam sądy, limituję, odkładam na czas sprawowanie sądu; bte ©eridjtêpfïege fnêpenbtreiî, auf etitfge 3eit auésfejjen. Sądy zawieszone , (ob. "zawiązane). Zawieszenie prawa, sądów » sądów wywołanie. Cn. Th. 1400. et 974 ; justitium , SîechtëfttUftanb. Zawieszenie kościelnych obrządków publicznych , interdykt. Włod. Cn. Th. 1400,

bardzo tępy a zawie-

ma nos

fufpcnfton ; Slov. zawesitelka. Niektórych biskup od przyjmowania "świątości na trzy lata zawieszał. Sk. Dz. 333. suspendował, cr unterfngte ihnen auf brep Satyre bie (§a* cramcittc. Zawieszam kogó od sprawowania urzędu , zakazuję komu sprawowania urzędu, suspenduję. Włod. Cn. Th. 1399. einen nom 21mte fuêpenbiren, itym einftroeilig bie 2Imtêfutyrung unterfagen. Dla opieszałości zawieszono go w sprawowaniu urzędu tego. Gaz. Nar. 1, 269. Zawieszony urzędnik usprawiedliwia się z zarzutów, ib. Zawieszony od sprawowania urzędu duchownego, świeckiego, suspensus. Cn. Th. 1400.— Zawieszona sprawa, lis pendens, sub jvdice lis est. Cn. Th. 1400. wisząca, sądząca się ; eine »or ©erictyt anhängige, anhängig gemachte, fil/tvebenbe ©ad)C. Sąd już zawieszeń jest jemu. Rej. Post. J i i 6. (już* wyznaczony , zasadzony na niego). Już tę sprawę u trybunału zawieszono. Tr. ZAWIES1DŁO , a, n , pendullum, wszelka nić albo pręt, utrzymujący jedno lub więcej ciał zawieszonych lub przywiązanych do punktu stałego. Jak. Mat. 4, 120. eilte Çienbel, (cf. wahadło). ZAWIESISTY, a, e — o adv., zawisły, zwiesisty; tycrftb« tyängenb, ubertycingcnb, fctytocbenb über etroa$. Pod zawiesistymi skałami. Budn. Jes. 57 , 5. (pod wysokiemi skałami. Bibl. Gd). Około kościoła w Delfie skały zawiesiste były, które wiatrem szumiały, jakoby trąbił. Biel. Św. D 3 b. Miasto to leży na górze jednej zawiesistej. Boter. 54, (cf. przykry, przepaścisty). — Zawiesisty wąs. Bndtk., (cf. zawieszona broda, na dół spuszczony, wiszący wąs). Ogar zawiesisty. Pot. Arg. 209. uszu zawiesistych, wiszących, cf. kłapouchy, mit tydngenben Dtyren, belappt. Szczekające Scyle zawiesiste. P. Kchan. Jer. 78. Wół zawiesisty, z wiszącym podgardlem ; mit tydngenben 5łober, mamptg. Pod jarzmo poszły zawiesiste Ogniem i Marsem woły płomieniste-, Chrośc. Ow. 69. — Nos zawiesisty , pociągły, na dół spuszczony, eine lange tyerab gebogne 9?afe. Nos zawiesisty u Persów był w wielkiej wadze, tak iż zawsze wielkonosego króla sobie obierali. Sak. Pr obi. 50. Koń gdy

sisly, bywa zadusisty, bowiem przestworno oddychać nie może. Cr esc. 526 Koło to młyńskie zawiesisto stoi. Tr. (nieprosto, nieprostopadle). — Culm. Zawiesisty sos. gęsto zgotowany, tak że łyżka w nim prosto się trzyma ; Ross. coycs rycibiM, bief gefoctyt. Szlichta dla tkaczów być powinna z mąki żytnej, z wodą przegotowanej, nie więcej jak barszcz dzieżny zawiesista. Przędz. 29. — Zawiesisty lichtarz, do zawieszenia, zawieszony, wiszący, ein ^dngeleuctyter. — Arithm. Liczba "zawiesista, zawiasowa, numerus cardinalis, eine Sarbin al jatyl. Raz, dwa, trzy, są liczby zawiesiste. Tr. ZAWlESIŚTOŚć, ści, z., przymiot tego co jest zawiesistym, wiszenie na dół, zawisłość, zwisłość ; bo8 ülbtyctngen, £)?tabb<tngen, Ubertydn* gen, ber 2Ibtyang, bte 2lbtydngigfeit. ZAWIESZAĆ, ob. Za-wiesić. ZAWIESZACZ , a . m , który zawiesza, zastanawia, zatrzymuje; ber 2Inftydnger, 21ntyditger, 2ltttyalter, Stuf» Imiter. Rozmyśl się nędzny zawieszaczu na wątpliwościach, a raz weź zdanie. Rej. Ap. 43. wątpicielu, wahający się ; ein 3roeifler3n>eifelfuct)ttger.

cf. klątwa, ba3 Sirctyeninterbict, ber Kirchenbann, bie Stirctyeit* ZAWIESZCZYG, ZAWIEŚCIE cz. dok., Zawieszczać niedok. ;

za wiewy.

kaja. Tr.Tel. 160. Ten to'jest. który kochającą dziewkę Zdradziwszy, umknął na morską zawiewkę. Chrośe. Ow. 18. --- Transi. Nie ratował ojczyzny w zawiewce. Chrośe. Ow. 371. (w zamieszaniu, rozruchu). Agamemnon chcąc onę zawiewkę Uspokoić , śle do domu po dziewkę. Pot. Syl. 119. (swar, spór, zwadę). — Ali 1er : Zawiewka, zadymka, ’wyjadł, zawiewanie śniegiem, piaskiem, zasęp , zamieć; ©cbneegefiöber, ©anbgeftöber, Sinbroebc, ©f^nefttte^e, ©anbtue^e; Boh. zâwëg; (Sorab. 2. wiwowi-

Zabłąkać się na zawiewce. Tr.

szu

Ina szron) ; Boss. Btora na drodze zawianej.

'ZAWIĘŹBIĆ, ob. Zawięzić.

ZAWIEŹĆ, zawiózł, zawieźli, f zawiezie, zawiozę cz. dok, Boh. zawezti, zawęzi, zawezu, zawa-Ross. 13aBC3Tb , 3aB03HTb,

mo

(Ross. saBtmaib nakazać ; Eccl aatrkmaBaro, 3aBiimaio interdico , prohibeo , saßtmaTeib prohibitory ; wieszcząc zapowiedzieć, przepowiedzieć, przyszłość oznajmić; nor* ber ttcrîünbtgen, propfiejd^en. Rozpustnik, któremu su-mnienie zawieszcza przyszłe jego nieszczęście , staje się względem siebie prorokiem nieomylnym. Zab. 5, 117. Przestań źle zawieszczać, Teat. 42. d, B. Czyliź ja kłamałam w ten czas, gdym zawieszczala, źe nad nami wisi coś smutnego? Teat. 42. d, B.

ZAWIESZENIE, ZAWIESZONY, ob. Zawiesić.

ZAW1ETRZY0 cz. dok., nieco zwietrzyć, wiatrem poczuć, zawąchać; wittern, [puren, riechen, bte Sttierung nuuum be= fornmen pr. et fig. tr. ; (Ross. saBiTp&Tb zaschnąć, zwiędnąć). Nad gęś nie masz żadnego zwierzęcia , któreby rychlej człowieka zawietrzyło. Sienn. 274. id. Spicz. 147. Nad najlepszą zwierzynę Przekłada flisowską jarzynę, Kiedy juz tarn raz tego abo trzy, Grochu zawietrzy. Klon: FI. 04. Zawietrzyl to Swentopełk ; przeto wzajem na xiąźecia sidła napina. Krom. 226; subolfer.it, zawąchał to, er rodj ben traten.

ZAWIEWAĆ, ob. Zawiać. ZAWIEW, u ,'m., ZAW1EWKA, i, i., zawiewanie , zawianie, wianie, wiatr, zawierucha, burza, [szor 2 qu. v. 2] ; Ross. nianie, BtTps , MeTeanua, óypa, Kyiepaią, ba3 ülufroe^cn, ^)intt>epen, 23Iafen, ber Stub, ©turnt,A2Binbftofü phys. et ßg. tr. Nie utyskują na wiosenne rzek szumnych zalewy, Ni możnych wiatrów północne Zab. 16, 66. Po morskich zawiewkach śmierci

Zawozić niedok. ; żeti ; Rag. zavésti. zavaaxam ;

3aB05Ky; zawożę co, kogo, dokąd, deveho. Cn. Th. 1402. wożąc zaprowadzić, wozem, koniem, nawą az dokąd przystawić ; bić wojto führen gu Sagen, ju prbe, ju griffe. 1 choćbyście nas prosto w Itak nie zawieźli, Dość żebyście w sąsiedzki Epir nas dowieźli. Jabl. Tel. 102. Zawiezienie gdzie na wygnanie , deportatio. Cn. Th. 1490. Coż mi Wac Pan przywiózł? A coś mi Wac Pan dał zawieźć?- Dwór. G., (cf. czapka za biret, dar za dar, darnie). Zawiezienie Ross. saßesii (*zawóz, zawózka).

_ g, Zawożę rów, dół, adveeta terra vel saxis fossam

obrvo. Cn. Th. 1402. jufltyren., fabrenb verhütten, iufôüt* ten, cf. nawozić.

ZAWIĘZIĆ, ‘ZAWIĘŹBIĆ cz. dok., ’Zawięźbiać niedok., uczynić że co gdzie zawięźnie, stać się przyczyną za-więźnienia, ftetfen bleiben mßdjen pr. et fig. tr. Plugawe

Słownik Lindego wyd. 9. Tom VI.

wilgotności w żyłach zawięzić. Pelr. Wod. 26, Implico, zawięźbiam, zamotawam, zawikławam. Mącz Irretire Ule-cebris , zawięźbić młodzieńca na omylnych rozkoszach świata tego. ib. Wiclkiemi sprawami zawięźbiony, implicatus. ib. ZA WIĘZNĄĆ , ZAW1ĄZNĄĆ nijak, jedntl. ; Ross. 3aB/i3nyn>, 3aBB3aTb; zacząć więznąć, zagrąznąć w błocie, wlgniączce i t. d., ft eden bleiben im Śtotlje u. f. ro„ paćfen bleiben pr. et fig. tr. Furman na targ z bryką siana Jadąc, za wiązł w błotnej drodze. Jak. Baj. 220. Koń *zawiązł w błocie. Alb. z Woj. 11. Zawiąznęła w ziemi. Zebr. Ow. 269 ; solo defixa cohaeserat. . ib. 505. Znowum się bała, abyś dla nieznaku , Nie za-wiązł był gdzie na Hebrowym ’haku , 1 żeby twoje dla jakiej niesprawy Nie zatonęły w siwych nurtach nawy. Chrośe. Ow. 13 To co w zębach zawiezło, ma być piórkami dłubano. Eraz. Ob. a. Z kłącza rozmarynowego czynią spilki do wychędożenia zębów', i do wypychania rzeczy między niemi zawięzłych. Syr. 168. Narzędzia do wyjmowania czego zawięzłego w gardle. Czerw. Kar. 21. Ukazał Abrahamowi bóg barana w cbróście zawięzłego. Sk. Żyw. 203. Tyś nas w grzechu zawięzłych ratował. Hanc. Od. 231. zamotanych, zawikłanych, ’zatonęłych. ZAWIĘZUJĘ, ob. Zawiązać. ZAWIJAĆ, oh. Zawić, zawinąć. ZAWIJACZ, a, rn., który co zawija, ber 33ebin« ber/Semtnber, 33entunber, dśhmunber, ©inwideler. ZAWIJANIE, ob. Zawić, zawinąć. ZAWIJANE! plur., rzeczy zawinięte, etngnmtnbenc ©ad)en. Zawijanki, szczupaczki wobłączki, ein ©erid;t jufammen getmrabener Redite. Tr.— Zawijanki, zawijanie się kołu czego, krzątanina; b(l$ ©ettimmele, baö Hummeln bep etrcaë. Bndtk. ZA WIKŁAĆ , "‘ZAWlGHŁAć, f. zawikli, zawiklę cz. dok., 'Zawikłować niedok., wikląc. zamotać, zagmatwać; Germ, öernurteln; Ross. 3anyTaTb , sanyTHBaib, (cf. zapętaćj; Eccl. 3aia-3aTH, 3aTBHyTb, ( cf. zaciągnąć; propr. et fig. tr. — Im-plector, ‘zapletawam , zamotawam, zawikławam. Mącz. Implico , *zawięzbiam , zamotawam , zawikławam. ib. Na coż się Wac Pan w kroki zawikłałeś prawne? Teal. 45. b, 95. Zawikłany, "zawikłały, zawiły, pentucfelt ; Ross. 3ÓUBUHBbHi; Sorob. 4. zamulené, zamuliczné, (cf. zamulić). Dziwny świat a zawikłany, ‘zawzdy buczy a szumi około łbów ludzkich, jakoby się pszczoły roiły. Rej Zw. 100 b. Sprawa bardzo delikatna, bardzo zawikłana. Teat. 59, 258. Febry złożone albo zawikłane, compositae vel compliealae. Krup. 5, 552. Zawikłanie actio, ba3 $er* nudeln, opus, effeclus * zawiłość, bte SBcrnndlnttg, terroir« rung ; Ross. sóiibuijboctł. Wasza konkluzya niezgodna jest ze słowem bożym , i ma w sobie wiele zawikłania i trudności. Baz. Hst. 519. Wiedzieć, jak używać argu-mentacyi, żeby nie uteskniać ludzi'zawikłaniem w mowie. Mon. 75, 544. — Zawikłanie, *zawikłale adv., zawile, zawiło, zawikłanym sposobem; auf eine »ertniifclte 2Irt, nernudelt. Toczy się czas wprawdzie wedle pewnych ustaw, jednakże zawikłanie i ciemno. Pilch. Sen. list. 3,

298. Moc nad żywotem poddanych przez nasze prawa jest zawikłale dana możniejszym. Baz. Modrz. 288 ; implicite. ZAWIKŁACZ, a, m., który co zawikła, ber SSerttucfler; \ind. premotovez. ZAWILE, Zawiło, Zawiły, ob. Zawić, zawijać. ZAWILEC, lca , mZAWIŁEK, łka, m., ziele,

419

946

ZAWILGNĄĆ-ZAWIŚĆ.

ZAWIŚCIĆ - ZAWISŁOŚĆ.

Vind. savid , svid , nid, ponidanje , navist (cf. niena-wiść), nevoshlivost ; Croat, zavidnoszt invidia, zavid aemulatio, zelus, jal, (cf. jałowy); Dal. nenavidoszt; Dag. zävidos; Bosn. zavidost, nenavidost; Ross. 3aßncTL, 3SBHCTJiHßOCTL ; Eccl. 3aKH4a , iipHsopi , peBHOOÖpa3ie. (Cf. invidiae nomen dictum a nimis intuendo fortunam al-terius. Cicero, ob. Zawidzied, ‘Zawidować , ‘zajrzeć komu, cf. nienawiść, nienawidzieć). Kain widział uczynki swe złe, a brata swego dobre; przeto zawiścią wzruszony, zabił brata. Baz. Hst. 50. Lecz że lepsza jest zawiść , niż politowanie; Nie dbaj, iż ci cnot zajrzą, krzywo patrząc na nie. Zab. 6, 584. Nar. Nar. Dz. 2, 121. Zawiść kąsa żyjących, po śmierci nie zgrzyta, Gdy sług broni sława każdego nabyta. Bul. Ow. 95. Pierwszy kunszt w panowaniu, umieć zawiść znosić. Bardz. Trag. 18. — Zawiść małżeńska, zawistna miłość, zelotypia, Włod. Cn. Th. 1401. bic (Śtferfudjt, 3<iloufte. U dawnych Polaków mąż o cnotę swojej małżonki troskliwy, nazywał sie zawisnysn, a ta troskliwość miała imię zawiści; teraz pomieniona troskliwość daleko gładziej nazywa się żaluzyą, i inne ma cale znaczenie. Mon. 68, 255. Ze wszystkich pasyj jest najfatalniejsza w małżeństwe zawisłość. Zab. 16, 262. Gdy żona zawistość przypuszcza do serca, wydaje męża na łup furyj. ib. 263. Jeśli zawistość męża funduje się na słuszności, powinna się niewiasta przyspieszyć do poprawy, ib. 267. Damy teraźniejsze urągając się z pasyi mężowskiej , okazują , że ich zawistość nie czyni im umartwienia. Zab. 16, 270. Jeśli cię trapi niewiara czy podejrzliwość, inaczej zawiść miłosna, ona mniemać ci każe, że to zbytek miłości tę marę wylągł, która cię straszy. Mon. 71, 790. Miłość i zawiść częstokroć z sobą przemieszkują. Teat. 29. b, 26. — § Zawiść, nienawiść, zawiśnienie ; ©eljäfftßfeit,    ©füll.

Jeżeli niesnaski, zawiśnienia i t. d. , z serc naszych nie .. Bals. Niedz. 2, 12. ZAWIŚCIĆ komu

zajęczy mączek. Cn. Th. 1401, Carn. faidirk, fajdir-zhćzh ; Boss. npoCTptab, (cf. przestrzał) ; SlnetltOlte, SBtttb* blunte; (Boh. zawinać involvolus ; Rag. zavjaccja volvox ;

z za-

Bosn. zaviaccja çrriv zavja list od loze volvola, zaviaccje uzię od loze capreolus , viticula). Zawilec anemone, rodzaj rośliny bardzo liczny, u nas są wiadome: trojanek rozłożysty, czarne ziele albo sęk, łąkowy, cudzoziemski, niestrętek, żółty. Kluk. Dyke. 1, 37. Anemone po polsku zawiłek brunatny , drugi jest płowy. Olw. Ow. 424. Nar-cys swego obrazu wdzięki w wodach czyta, Obok niego płaczliwy zawilec rozkwita. Rrzyb. Luz. 280. — (ZA-WILGNĄC nijak, jedntl., Zawilźeć niedok., zajść wilgocią , feitet werben, fteitcbttgfett tn ftd) jtetyen. ZAWILGOCIĆ, ob.

Zawilźyć). — ZAWIŁO, Zawile adv., ob. Zawić, zawinąć, zawiły. “ZAWIŁ0R0GI, a, ie , rogów zawiłych, tortuosa cornua habeas. Cn. Th. 1401. mit gerointbciten Römern. ZAWIŁOŚĆ, ści, i., przymiot tego, co jest zawiłym, (ob. Zawić) ; zawikłanie; Ross 36nmiHBOCTb„ btC $ern)unben!)eit,

SSemncfdljett ; (Boh. zawilost obstinatio). Nie mozół sobie głowy temi zawiłościami, żebyś nie ztelryczał. Mon. 71,

757.— Zawiłość drzewa, gdzie się splątują z sobą gałęzie. Włod. spira. Cn. Th. 1401. bic fôtiorrtgfeft, $ftigfett.

Sęki i zawiłości drzewa dlatego natura dała , żeby się tam sok zastanawiał, i tym więcej trybował. Cresc. 50.

‘ZAWIŁOWAC cz. dok., zacząć ‘wiłować, być *wiłą , zaszaleć; «nfaiigen jtt rafen, jtt toben, $u narren. Stąp tu . (do piwnicy), chceszli zawiłować, Stąp tu, a zawołaj : nalej! Rzeką-ć wnet: bracie nie szalej! Rej. Zw. 237.

ZAWIŁY, ob. Zawić, zawijać. — (ZAWILŹEĆ, ob. Za-wilgnąć. ZAWILŹYĆ, Zawilgocić cz. dok., wilgocią zaprawić, aitfendReit, fend)t ntacijen ; Boh. zawlażiti, zawla-żowali). — ZAWINIĄTKO, a, n., zdrbn. rzeczowa, zawinięcie, wiązanka w której co zawinięto; Rag. zavîtak , zamotaj, pratex, zamotajcich ; Croat, barb, dènak ; Eccl.

wyrzucimy..

med. niedok., Zawistać contin., ‘zajrzeć komu czego, *za-widzieć, 'zawidować, zazdrościć; Cam. savidam, svidam; Hag. zavidjeti; Bosn. zavidili, nenaviditi; Croat, zavidem, lyubonenaviditi ; Eccl. 3aBK4yio, 3aBft*4y , 3aBMCTByto, 3ai5H4JinB7jr ecMb , npH3opcTByio, JietDett, beitetbeit. Szatan który bogu jeszcze w niebie zawiścił chwały, a człowiekowi bożej łaski; nigdy nie zaspał, aby nie miał ludzi zwodzić od znajomości boskiej. Cil. Kaz. A a 3, Za-wistam, zawistny jestem. Cn. Th. 1401. ‘ZAW1ŚCIWY, ’ZAWIDLIWY, ob. Zawistny.

BcpTKa, (cf. zawrzeć), cttt 23ntibelcl)en. — ZAWINIĆ med. dok , winnym się stać, winie popaść, przewinić; ftd) fdjllilbtß machen, fid) »erfdpilbtgen, ycrfünbtgen, cf. zagrzeszyć; Boh. zawiniti ; Vind. sakriviti , (cf. zakrzywdzić) ; Ross. npo-ejiywMTbCH ;    (distng, Bosn. zaviniti, ciniti od vina vino

ajjicere , vinolentum facere ; Ital. avinere); Libonius, iż był wielce zawinił cesarzowi , gdy mu dwie ’armacie poraził, dlatego prz^d gniewem jego dalej uchodzić musiał. Stryjk. 75. Zawinienie, wina, której się kto dopuścił; ba$ Słcrfdjttlbcn, bic $erfd)ulbnng ; Sorab. 1. za-winwano , wina, zawinwatofcż ; Ross. npocjyra. Zawiniony, winny Sorab. 1. zawinuwaf. Spokojną namiętność ZAWISŁ, ZAWISŁA , ob. Zawisnąć, nikomu nie zawinioną, popędliwie piorunują i gromią. Mon. ZAWIŚLAŃSKl, a, ie, ZAWIŚLANY, a, e, za Wisłą bę-65, 94. niewinną, bezwinną. ZAWINIĘCIE, ZAWINIĘTY, dący, z tamtej strony Wisły , jenfettig ber 2Bctd)fel. Kraje ZAWINIONY, ZAWINĘ, ob. Zawić, zawijać, zawinąć.    Zawiślane. Nar. Hst. 2, 387. Tak mi mojej, mój Pie-

ZAW10DĘ oh. Zawieść. ZAWIOSNOWAĆ, ob. Wiosno-    trze, lutni struny grały, A strunom Zawiślane echa po-

wać. ZAWIOZĘ, ob. Zawieźć. ^ZAWISAĆ , ob. Zawisnąć.    drzeźniały. Zab. 9, 341. Zabi. Zawiślańskie województwa.

ZAWIŚĆ, ści, i., ’ZAWISTOŚĆ, ści, i., ZAWTŚNIEN1E ,    ZAWIŚLE, a, n., miejsce lub kraj czyli kraina zaWisłą,

ia, n., (distng. zawiśnienie od słowa zawisnąć); ‘zawi-    t. j. z tamtej strony Wisły; Ort, 8(Utb jenfetł$ ber Söct^fel.

dywanie komu czego, ‘zajrzenie komu czego, zazdrość,    Czasem nam wielka potrzeba Każe pożyczać na Zawiślu

nienawidzenie dla lepszego szczęścia; ber 9îdb, btC SOłtfb    chleba. Klon. Fl. B 2 b. Po Zawiślu. Tward. W. D.

pnfi; Boh. zawist; Slov. zówist; Sorab. 1. zawistź, za-    2, 223.

wistka ; Sorab. 2. fawicź; Cara, savid, svid, svidost ; ZA^WIŚLE adv. adjec. zawisły, ob. Zawisnąć. ZAWISŁOŚĆ, ści,

*., przymiot tego, co jest zawisłym, zawiesistym « zawiesi-stość; Hoss. 3aBHciiMocTb, bie Śfefiflngtgfett, baê Slbfntngen, ber 2lbhattg. Zawisłość od kogo , zawiśnienie od niego , podrzędność, podwładność. ZAWISNĄĆ, zawisnął, zawisł,

się. Salin. 2, 580. Los nas wszystkich od ugruntowania dobrej konstytucyi zawisł. Gaz. Nar. 1, 154. Konst. 3 maja. (zależy od tego). Nie chcą tego poznać panowie , iż od wielości i dobrego mienia poddanych ich własna możność zawisła. Kras. Pod. 2, 257. Zawisło co na czym, zależy na czem , zasadza się, gruntuje się; U)0*

/. zawiśnie med. jedntl., Zawisać niedok. et contin. ; Ross.

państwa zawisła na dobrych obywatelach. Mon. 65, 85. Na komenderującym powodzenie całego wojska zawisnę-ło. Archel. 2, 18. Cnota zawisła na zwyczaju czynić według praw, a występek na zwyczaju przeciwnym. Monx 75, 327, Urząd xiążęcia jak ci się zda , i na czym on zawisł? Boh. Kom. 5, 236. Mądry zawsze pracuje, aby na sobie samym najwięcej, zawisł. Ossol. Sen. 5 ; (lab or at, ut in se plurimum poneret). —- Zawisnąć w czym, zamkniętym, zawartym, objętym, zasadzonym być; entfjab łen, begrünbet fespt. W tej tajemnicy największa chwała boża i wszystka pewność zbawienia naszego zawisnęła. Smalę. 1. Odwaga męska w sprawach nie w słowach zawisła. Min. Ryt. 4, 117. — Dlatego się z dziatkami do tego znamienia przez wodę i ducha ś. uczynionego rodzice

3aBHcł>Tb, 3aBtiuy ; zaczepiwszy o co wisnąć, wisieć na dół, zawieszonym lub obwieszonym być; woran rauf benzen, gegrüttbet feijn, fid) grünben. Szczęśliwość oou oben herab Rängen bleiben, Rängen, I;ängenb fdfroeben, aufgeheuft ober geteuft, erpenft hängen unb fdjmeben. Uwię-zła Absalonowi głowa na dębie ; a gdy on zawisł między niebem i ziemią, muł na którym siedział, przebieżał.

W. 2 Reg. 18, 9. 1 Leop. id. Bibl. Gd). Absalon zawisłszy na dębie, trzema włóczniami pchnięty został. Lach.

Kaz. 1, 91. Filida na drzewie migdałowem zawisła. Chrośc.

369. (powiesiła się). Za rękę u podwoja zawisnął nie żywy.

Zebr. Ow. 108; ( pependit ). Upadł kamień pode mną, ledwiem u gałązki Jedną ręką zawisnął. Rej. Wiz. 110,

(uchwyciwszy ją wisiałem;. Zawisnął między młotem i kowadłem. Pot. Arg. 750. (uwisł, wisi)T Swoje mistrz na ‘skrzydł parze ustanowił ciało I na powietrzu zawisł, *za-chynąwszy śmiało. Zebr. Ow. 194; (mota pependit in aura). Strzała niepochybna z cięciwy, wyeiągnionej wyszła,    kwapią ,    a ta    senteneya pańska    i to    napisanie    Pawła    ś.

i schroniona w kolistym zasuwiu zawisła. Zebr. Ow. 106;    na nich    nie    zawńsnęło. Rej.    Post.    C c 2. na    nich nie

(sinuosa veste pependit). Pan zabija, odziera, najeżdża,    pozostawało,    uwiązło, na nich    się nie uiściło,    baillft    e3

rozgania, Siedzieć mu jednak w krześle, a ty chłopku    nicht auf    ihnen    baften bletbe.

Pilch. Sen. list 2, 454. (zostaniesz powieszonym) Idmo-nową córę , która się z gorliwości wielkiej obwiesiła, Zawisłą dobrotliwa Palas podchwyciła. Zebr. Ow. 141 ;

{pendentem levavit, wiszącą). Zawisły, ‘zawisnV, [distng.za-wisny, zawistny); Ross. 3aBHCHMhn1 : wiszący z góry na dół/ljtrabpngenb, fwtgcnb, fdjtttebenb. Waga artyleryczna, niby szubienica mocna , drewniana , na której wisi kibić żelazna z dwiema szalami na ramionach tej kibici zawi-słemi. Jak. Art. 3, 321. Obraz jej u korony tam *za~ wisny, był pocałowany. Chodk. Kost. 52. Zawisły, zawiesisty , zwisły, super imp endens. Cn. Th. 1599. Zawisły, zawiesisty, co wisi nad czym, n. p góra nad morzem, las nad miastem, skała nad drogą. Włod. — Fig. Swawolnemu zdrowie na łyczku zawiśnie, a łasztem choroby przypadną. a jeszcze cudzoziemskie. Birk. Exorb.

R 2 b. na nitce , na włosku wisi, abo się trzyma , pitgt    twoja dzika Zdaje mi się oznaczyć

an einem §dbcl)en* *—§• TY. varie: Zawisnąć od kogo, de-    Zabi. Z. S. 68. Zawiśnik, zawistnik, aemulus. Cn. Th.

pendować od niego, być w zawisłości od niego , podwła-    1401; co o jedne rzecz stara się z drugim, z taką

dnym, podrzędnym, poddanym mu być; non einem ab*    usilnością. żeby sam dostał, *emul, rywal. Wiod. współ-

bänaia' fesn oon ibm abbangen, unter ijmt fielen. Wiesz,    ubiegający się; Croat, tekmè’cz (cf. tak), ber Nebenbuhler,

iześ zawisnął od niego, albo .żeś mu subordynowany.    - § Nienawistnik , nieprzyjaciel; ber Raffer, ber geinb.

Salin 2 , 577. Ross. HesaBUCHMbiH niepodległy, niezawi-    Wnet znalazł zawistnika

sły. — §. Zawisnąć od kogo, od czego, z kogo, z czego* pierwiastkowo pochodzić, zalezeć , zagruntować się, dzić Sie na czem; mooou abfmngen, baoon herrühren, fid) baranf grünben, ftüfcen, beruhen; Ross. cocroaTb, coctoio,

(cf. zostać, cf. ostać). Obrot ziemskiego ze-gara od wag i kół i od żelaznego porządku wszystek zawisł. Kulig. Rer.

103. O dalszych przyczynach ruchu, nie zawisłych od ciężkości. Hub. Mech. 138. Wszyscy ludzie z boga snęli, w nim bowiem wszyscy jesteśmy, żyjemy i ruchamy

zawi-

pewnie Za snopek lub barana zawiśniesz na drewnie. ZAWISNICA, ZAW1STNICA, y, z., kobieta zawistna, zazdrosna, zazdrośnica; bie Neiberinn, Seneibertnn; \Vind. navidliuka , nevoshliza, nevoshliuka, ponidarza ; Rag. zâvidniza ; Ross. saBUCTHHita. Nieszczęśliwa zawiśnica Marya Stuart sławnej Elżbiety królowej Angielskiej. Zab. 15, 65. Jak. emulująca z nią , bie Nebenbuhlerinu. ZAWIŚNIENIE , ob. Zawiść, zawisłość; (dislng. zawiśnienie, od słowa zawisnąć, cf. zawisłość;. ZAWISNIK, ZAWISTNIE, a, m., “ZAWIŚŃ, ja, m. ; \ind. navidliuz, navidliunik , nevoshnik , porûdanik . grajavez , nidavez, zijavuz , zijevôzh , sourshnik , navifnik , pervifnik ; Rag. zâvidnik;. Bosn. zavidnik , nenavidnik; Sorab. 1. zawi-stnik ; Ross. 3aBHCTHHKi>; człowiek zawistny, zazdrosny, zazdrośnik; ber ©cbeelfeher, Netber, Seueiber. W reszcie gardzisz fortuny srogość i jej groty , I bezsilnych śniów płochopędne zwroty. Żab. 10, 379. Kniaź. Mina

w tobie zawiśnika.

zasa-

zawi-

i nieprzyjaciela sobie. Steb. 3,

20. Wasz mól dwojaki, jeden co 'donna rzeczy miesza, drugi postronny spornik albo zawiśnik wasz. Janusz. Lig. F 3. Pan odstąpił od ciebie , a przeniósł się do zawi-śniaka twego. 1 Leop. 1 Reg. 28, 16. (przestawa z nie-• przyjacielem twoim. Bibl. Gd.). — *§. Bóg święty i mocny zawistnik jest. W. Joz. 24, 19. ( zapalczywy. Bibl. Gd). ZAWIŚŃY, ZAWISTNY, ‘ZAW1DLIWY, 'ZAWI-ŚCIWY, a, e, — ie , adv. , pełen zawiści, 'zawidujący, zazdrosny, 'zajrzący komu ; f^eelfehenb, fcheelfichttg, neibifd).

948 ZAWISTOSG - ZAW1TALEC,

Z A W I T E K - ZA W LOKA.

własnej, niż Ormianie, Żydzi, do państw tych zawitalcy, Smotr. EL 15.

knetbcnb ; Fiok. zawistiwÿ ; Slov. zawistiwi, zawistiwÿ, zawistni; Sorab. \. fawifcżny, faweszny, zawistne, za-wistniwé ; Gum. svidn, ^navoshliv; Mind, savidliu, navi- 'ZAWITEK; Ross. 3aßHTOKb « szrubowy tok, ob. Zawicie , dlujezhen , nevoshliu , ponidazhen ; Croat, zaviden ; Ross. zawić. ZAWITY, ob. Zawić , zawijać.

władzę, panowanie , posiadanie ; Jtt pevrfcfecii, (ju malten) anfangen; Ross. 3aBjiaAtTb ntwij. Waskwez w sidło wpadnie , Krajów wschodnich nie ujrzy, ani w nich zawładnie. Przyb. Luz. 22. Moskwa gród, gdzie cary Rosyjskie zawładły. Przyb. Milt. 359. ( władzę swoją założyli).

3aBHCijHDbiH, 3aBHCTiiWH, ( 3aBfUBbiB godzien zazdrości); ZAWŁADNĄĆ cz. jedntl., zacząć władać, panować, objąć Eccl. 3aBH4*HBT, , 6jaro3aBH4JHBUH Szatan 'on zawiśeiwy a uporny prześladowca człowieka nędznego. Rej. F¹ost.

N n 4. Zawisnym złośnik zyzem wejźrzał. Przyb. Mill.

zawi-

119. Kto więcej wierszów nad mnie w prędszym czasie złożył? kto z lepszym głosem śpiewał! przy mnie ani piśnie Hermogen, sławny śpiewak , tylko klnie śnie. Hor. Sat. 122. Zawistny jestem, ‘zawistam. Cn. ZAWLEC, zawlókł, f. zawlecze, zawlekę, zawlokę cz. Th. 1401, (ob. ' Zawiśeić , 'zawidzieć, zawidować , za-    dok, Zawlekać niedoli..    Zawłóczyć contin., 'Zawłaczać obs. ;

zdrościć , zajrzeć).— Oppos. a) Niezawistny, niezazdrośeiwy,    Boh. zawlćcy, zawljcy,    zawlaćeti, zawlaćowati ; Sorab. 1.

który się nie porusza zawiścią, nicht ttetbtfch, nicht l’Cîiet*    falocżicź, zawocżżam ,    zawótżam; Sorab. 2. falśz ; Yind.

bcnb , nicht fiheelfi’benb ; bj objective, niezawistny, nieza-    savlezhi, savlazhiti, sapotegniti, sanofhuvati ; Croat, zazdrosny, któremu żaden nie zajrzy. Wtod. Cn. Th. 545.    vlachiti , zavlâehim ;    Rosn. zavlaciti , zavucchi ; Ross.

naBO.ronb , 3aB0jaiuiBaTb , 3«JiyiiHTb , 3aaynaTb, 3aMnaTb, saiamuTb , 3aiacKHBaTb , (cf. zatoczyć) ; Eccl. 3aBJiauy ; §. 1 ) zawłóczę kogo gdzie , dokąd , pertralio procul pedi-bus aliquem. Cn. Th. 1401. btö Weit motytu fdjleppeit. Zawlókł go za włosy na (twór. Tr. — g. Ety. Upominał, by. ich nadzieja łupu dalej nie zawlokła. Warg. Cez. 180. nie pociągnęła, nie zapędziła ; nicht metier führen, treiben. — §. Zaimk. Zawlec się gdzie, zatoczyć się, dogramo-lić się, z biedą się dostać, ledwie dojść; ftch btó mohttt fcbleppen, mit genauer Słoty btë wohin fommeit ; Floss. 3ma-lUHTbca. Nie mogę się zawlec do mojej matki, siły mnie odstępują. Teat. 37, 265. Gdy go żona z wielką biedą podpierała, zawlókł się na łóżko. Pum. 85, 2, 129. — §. 2) Zawłóczyć igłę, nitkę. Tr. nawłeęzyć, nawlekać, Ctnfetbeln.— Aliter. Zawłóczyć na nitkę, lub nitką; Ross. 3aiiH3aTb, auffabeln, aufretheit. Igła szeroka do zawlekania tasiemki. Czerw. 9. Zawlec nitką, igłą zaciągnąć; bi3 hinter etroaâ hinjiebeti, hinterjityen ; unterstehen mit et» nem §aben, mit ber śłabel. Ostatni ratunek konia sple-conego zawleczenie włosienia, i tak długo onego nie wyjmowanie, aż sam wygnije, i rana się wyczyści. Lek. Końsk. 55, (ob. Zawłoka). — Fig. Powiadają nasi Polacy, iż słowo w xięgi zawlecze się jednem piórkiem , ale z xiąg ie 'wynidzie dziesięcią par wołów, byś zaprzągł i zało-ył. Birk. Kaz. Ob. K 5. zaciągnie się, zapisze się, wciągnie się ; baâ Sort mtrb eingetragen , eingefchrteben , etngcjetihnet. — Zawłóczyć rolą, zabronować; Sorab. 1. falocżicź ; Croat, za vlachiti, zavlâehim ; Bosn. zavlaciti sidbu , zavucchi sidbu , pereggen, übereggen. Zawłóczę siewbę broną, inocco. Cn. Th. 1401. ZAWŁOCZNY, a, e, — ie ado., od zawłóczenia, zawłoki; ^iuterjtehungg », ^interjtigâ «, Itnterjugâ», junt Unterstehen, Uuterfabeln. Gdy się zawłoka na karku daje, iglicą zawłoczną przebija się skóra. Perz. Cyr. 2, 207. ZAWŁOKA, i, i., zawłóczenie , zawlekanie , zawleczenie ; ba§ ^iitfchleppett , hinter» fdileppen, Unterstehen, Unterstehen. Zawłoka; Boss. 3aBo-40Ka, ba$ .^aarfeil. Zawłoka, zawłoczny pod skórę włos; n. p. Zawłoka przez pierś przeciągnięta, Wolszt 45. Zawłoka na karku stateczniejszą bywa, i lepiej wilgoci szkodliwe ściąga , niżeliby je dwa upusty ściągnąć po-

Unbi’tU’ibet ; Ross. Jie3aBtiCTHUH. — Zawistny, mający zawiść, nie dopuszczający, aby kto otrzymał te rzecz, o którą się stara, zelotyp. Wtod. eiferfüchtig. U dawnych Polaków mąż o cnotę swojej małżonki troskliwy, nazywał się zawisnym , a ta troskliwość miała imię zawiści; teraz ta troskliwość daleko gładziej nazywa się żaluzyą i inne ma cale znaczenie. Mon. 68, 255. Brzydal , jaki za-wisny o swoje żonę. Teat. 18. d, 45. argmöjimiüh, eifer* fltdptg. Ofiara zawisnej miłości. 1 Leop. Nurn. 5, 18.

(ofiara podejźrzenia. Bib!. Gd.}. — Theol. Gdy o bogu pismo mówi, że zawistny w miłości, znaczy tu, że tego zakazuje, gdyby kto chwałę z miłością najwyższą, jemu samemu winną, kędy indziej przenosił. Wiś«. 377.

— Zawidliwa miłość domu twmgo zjadła mię. Buda.

Ps. 69, 9. (gorliwość domu twego zżarła mię. Dibl. Gd.)] eifrige, htyige Siebe. *ZAWISTOśĆ, ob. Zawiść.

ZAWISZA, y, o., imię własne familii Polskiej, ein §amb liettname. Zawisza Czarny tak wielkim hetmanem za Zygmunta Gesarza na wojnach Tureckich był, iż przez jego męstwo przypowieść się Polska stała, gdy kto w rozpaczy ma ostatnią nadzieję w kim, tak mówi: na nim ci jako na Zawiszy, to jest, jeśli Zawiszy nie będzie , 'siadłem. Orzech. Tarn. 17, ef. zawisnąć.

ZAWITAĆ gdzie, do kogo, u koeo med. dok., stanąć miłym gościem, «lö angenehmer ©aft mo eitttreffen, antom« men, feine 9iitfmartiing machen, crfcbeńmt; Eccl. bhtuio, ro-my diversor, hospitor , np-fiBimTii przywędrować. Ja nadzieję mam , że tu zdrów w krotce zawita. Teat, 42. d,

d. Drejnar nie bawiąc tu zawita, popasywał ztąd o dwie mile. Boh. Kom. 2, 140. (przyjadzie, stanie). Nie trafiwszy do tamtego domu , do nas zawitał. Boh. Kom.

4, 599. (udał się, schronił, przyszedł). Tak trafiaj, żebyś tam przed samym obiadem zawitał, a nie odchodź, aż obiad wydadzą, ib. 1, 12. (z wizyta przyszedł).— Zawitał dzień , laetus dies illuxit Cn. Ch. 1404. zaświecił, zaświtł, zabłysnął, ber freitbctrretc^e Jag tft angebrochen.

Dziś mi dzień Zgodny, dziś pierwszy raz zawitał. Teat.

44, 32. ZAWITALEC, lea , m., przychodzień, przybysz;

(Eccl. KHTiJTe.th hospes qui diversatur), ber 3infÖmmliltg , ftrembltng, ©aft. Mniejszej my kondycyi w ojczyźnie swej

ZAWŁOSKI - ZAWÓD.

ZAWÓD.

949

no3opntue, r4h óhraiOTbca , öoptoTbca , npepHCTame. Curriculum, zawód, t. j. miejsce, gdzie zawód puszczają. Mącz. Koniowi na zawodzie , gdy mu wolno wędzidła puszczą, a iż się wysili, tedy czasem ledwie kłusem do kresu przybieży. [Hej. Zw. 54. — Fig. tr. Zawód życia publicznego. N. Ham. 13, 94. (karyera, bieg). Widzisz około tego nędznego świeckiego zawodu, jako się ludzie pilnie starają, jako szkapy harcują , jako je po kresu wodzą, dziwnie stroją. Hej. Zw. 129 b. Pięknyż to zawód, który ma na celu, Zycie po zgonie i wiek' nieśmiertelny. Wszyscy doń dążą, nie dochodzi wielu, Bo prac nie znosi, tylko umysł dzielny. Zab. 13, 15. Zabi. A już do tego kresu zawód się nasz skończył , Rektor studen- ' czytelniku łaskawy. Stryjk. 781. — §. General. Zawód, zachód, zachodzenie koło czego, staranie się o co, staranność na. co łożona, imprezą, przedsięwzięcie; b(t3 Unternehmen, öemüfiett, Seftrebeu, bte UntentehmuitR. Próżne zawody leczyć stare lata , Choćbyś doktorów miał z całego świata. Zab. Daremny zawód, niesmaczna praca. Kiok. Turk. 208. Takowe zawody wiele kosztują Torz. Ski. 6. Małego potrzebują wydatku na ten zawód. ib. 7. Jak wodę pędzić w górę , małym zawodem i kosztem. Sohk. Arch. 103. (małą pracą, bez trudności) — § Zawód , zapuszczanie się w co, zamach, zachód, zaciąg, zapęd ; Unternehmen , Unterfangen , 51nfa|. Lubart. nie mogąc pierwszym zawodem wziąć Włodzimierza , obiegł go. krom. 571; primo impetu, bes)m erften Angriff, Slit* fall , Serfitut. Jednym zawodem i dostatków i reputacyi nabyć. Kiok. Turk. 98. jednym zachodem, razem ; mit et« nem 3uJe* mit einem SBitrfe, mit einem SOîale. — Biskup Chełmiński, Poznański i Chełmski r. 1475, prawie jednym zawodem poumierali. Krom'. 735; propre continua-lis funeribus , jednym ciągiem, jednem pasmem, w jednym czasie; in einem 3“3^ nad} etnanber tu ununtcrbrodfe« ner tfîeihe. — W powiecie tym len sieją na trzy zawody, aby w czasie nieurodzaju przynajmniej jedna siejba udała¹ się. Przędz. 101. fia trzy ustępy, działy, przedziały różne co do czasu ; in brety 3lbfdj$en , Slbtijetlungen, 3etttbeUen, 3<-’ttnbfd)nitten. — § 2) Zawód uczynionej lub powziętej nadziei , zawiedzenie, kogo lub siebie , nieui-szczenie , omylenie; ba§ ïdnfcben, bic ïdnfdfnng ber Hoffnung; przeszkoda, baâ £tnbern$, bie ©loaning tro gehofften Fortgänge ; Boh. za-wada ( ob. Zawada ), pre-każka ( cf. 'przekazie), pretrż, prjtrź, (ćf. przytrzymać); Sorab. I. zadźewk (cf. zadziać), zdżerżadwo (cf. zdzier-żeć), w'otuschka; Garn. sadershk, sadershba , kasnuta ; Vind. sadersbik , fmota, prepazhcnje, napotenje , spote-ka (cf. spotykać), pazbka, sadeu ; Croat, zaprechka, /cf. zaprzeczyć); Boss. npenoHa (cf. przepiąć), ocianosKa (cf. zastanawiać), nOMbxa, 3aBfi3Ka (cf. zawiązek), 3aóaBa, (cf. zabawa); Eccl. 3aóaR4enie, aaimeHie (cf. zapinać, zapiąć), cnoHa, n04TKH0Benie, npeTKHOBeHie. Im większe nadzieje, tym boleśniejszy ich zawód. Prżestr. 259. Mniej zawodu ma, prędko gdy komu odmówią. Min. Byt. 4, 147. Nieza-wod, niezawodność, nieuchybność ; btC Untrügltd)feit, Un* fel)lbarfcit. Pewien o niezawodzie swoich ułożeń. Staś. Num. 2, 224. Dla pewniejszego niezawodu, tej używać

trafiły, zwłaszcza w niemocach głowy i dolegliwościach oczu. Perz. Cyr. 2, 208. Jak zawłoka na karku seta-ceum dawana bywa. ib. 2, 207. Narzędzia do zawłoki powiek , moszen , do zawłoki otworzenia. Czerw. 20. et 34. et 8. Bydlętom w takiej chorobie trzeba przeciągać zawłoki. Wolszt. 55. Z pomykania Włosienicy w za-włoce bywa boleść koniowi. Cresc. 529. — §. Zaciąg, zawłoka u bydła , to co u ludzi bielmo , łuszczka , katarakta. A'. Kam. ber Shtgenjtaar, bte ©taarljant beę betu 93telje.

ZAWŁOSKI, ów, plur., pociąganie za włosy, załebki; §aar« Saufen, 3‘^ett beę beit paaren, ^opffdjlâge, Saigeres). Po onym urąganiu , po sprośnym uplwaniu , Po biczu , po zawłoskach i poszyjkowaniu, Przyszło do niezliczonych ran, do krwi rozlania. Groch. W. 172. ty w sprawach kryminalnych mniejszych, jako o zawlo-ski i skrwawienie , nie ,\v wielkiej zwadzie uczynione , ma moc sądzić. Herb. Stat. 388.

‘ZAWNĘTRZNY, a , e, — ie adv. , zewnętrzny, za wewnętrznym objęciem będący; ßußetltcl) , (Uljüen ⁵ , S)0n au« Pen. Tr.

‘ZAWNUK , a, m. ; Croat, zâvnuk, zadnyj vnuk, szin pre-vnuks, abnepos, proneplis filius, ob. Poprawnuk.

ZAWÓD, odu , m. ; Uoh. zawód, zâbod cursus stadium ; (Hag. zâvod , zahodgnâ » labirynt ; Hoss. 3aB04ï zatoka, buchta rzeki, zaczęte dzieło, impreza, nakład na co, edycya dzieła , rękodzieło , fabryka , hamernia , kopalnia , >KC.JG3HbiH    huta żelazna, BUHOKypeHHUH 3a-

B04Tj gorzelnia , kohchui saBOAt stado) ; §. 1 ) zawód , zawodzenie , zawiedzenie aż za co , aż dokąd , dalekie zaprowadzenie ; ba3 23të&infttl)ren , Iptnletten, weite 2Bcg* führen, tiefe ^tnetttfu^ren. Zawód zaimkowa, zawodzenie się na co, zapuszczanie się, ber 2htfafj jum tiefen (Embrtngeit. Zawód, bieg prędki. Cn. Th. 1401. ba$ kennen, fdfnclle Saufen, ^iufturpert, ^ineinfturpen. W zawód bieżeć, w skok. Cn. Th. 1401. W lot, w skok, w zawód, nagie, ra-ptim. Mącz. w czwał, czwałem; tut ©alopp , renitettb, flinftftrjcnb ; Boh. zawód, zóbod , ( zawodâti , ~ zabodati czwałać). Raptim,. kwapiąc, w zawód, w lot, w skok, nagle. Mac,z. Gdy chciał na koniu w skok i w zawód, to mu się zasadził. P. Kchan. Orl. 1, 51. Widziałam, jak biegła w zawód, aby was przestrzegła, że ja idę. Teat. 57, 202. (co tchu, co żywo, co sil, na złamanie karku ). Jak zawodem przybiegł do mnie z przestrogą tam , kędy ja stałem. Joli. Tel. 57. — §. Zawód , bieganie na zawodniczym placu. Cn. Th. 1401. wyściganie się, pędzenie na wyścigi, b(î8 SSettrenuen ; Eccl. CKopoóhJKHMH, huh BMCKafi H04B04a. Zawód biegam, abo na zawodzie, curriculum conficio. Cn. Th. 1401, (ob. Za-wodować). Pochiebnicy panu zwyciężyć się, za pasy chodząc, albo się w zawodzie wybiegając, dobrowolnie dają. Kosz. Lor. 44. 'Za nie wiecie, iż ci którzy w zawód biegają, wszyscy bieżą, ale jeden bierze zakład. 1 Leop. 1 Cor. 9, 24. (ci którzy w zawód bieżą. Bibl. Gd ). Ten weźmie zakład , kto zawód ubieży. Pot. Syl. 399. — g. Zawód, miejsce zawodu, zawodów, albo plac biegania , wyścigów, bte 9R:nnbal)tt ; Sorab. 1. pżebehancza ; Bosn. trrikgna, mjesto ghdi se trrici ; Eccl. ötateaeux,

m., który

trzeba ostrożności. Kluk. Roil. 1, 164. — (‘ZAWODNIĆ ez. dok.; Vind. savodeniti , savoduvati ; Rag. zavodoitti »wodą zalać, ob. Zatopić, cf. powodź). — ZAWODNICZY, a, e, od zawodnika, od zawodu, odbiegania w zawód, od zawodowania » wyścigowy ; Sßetfrenner » üBettrenn » , Sinnt». Są, którym proch Olimpski wozem wstrząsać milo, Kres w cyrku zawodniczy, gdzie nie zawadziło Zagrzane w biegu kolo. Hor. 1,1. — §. Zawodniczy ego, Subslant., sc. urzędnik, praefedus agoni. Cn. Th. 1401. ber 3ltiffclter beö SDSdtrcmteng, ober ber SRetutkfm. ZAWODNIK, a, m., który zawoduje, zawód bieży, bądź pieszą bądź konno; ber SBetłlfiufer, SBettremier ; Boh. zó-wodnjk ; Sorab. .1. pźebehuwaf, (cf. przebieglec). Pewny cel mają zawodnicy, do którego się wyścigają. Gil. Post. 37. Jedna droga jest zawodnikom , począć biegać od przodku do końca , jako tez od końca do przodku. Petr. Et.

9. — §. Transi. Zawodnik , spółzawódca , spófubiegacz , konkurent, ber SOIittoert’Cr. Ci dumni zawodnicy razem powstają, i domagają się hetmaństwa. Stas. Num. 1 , 116; {ces fiers prétendons). — $. Zawodnik, koń zawód biegający , biegun ; etn Ticmter, SBettremicr, ein fd;neUcô ^Sferb , ein SBcttïOfh Między końmi różność jest, gdyż niektóre są woźniki, drugie zaw-ouniki , jedne kmiece, drugie rajtarskie. Cresc. 525. Powodne korne , za wodniki, pocztowe konie, ‘wargeltu pewnego opisanego nie mają. Sezerb. Sax. 453. Wojewoda Multański królowi dwóch zawodników rączych przydał. Krom. 565 ; (eguos pernicissimos). P. Kchan. Jer. 255, Na zawodniku koniuszy przybieży. Pot. Syl. 513. Prosi, żeby pewnego mu dać przewodnika , Jeszcze dziś na rączego chce wsiąść zawodnika. Pot. Arg. 718. ZAWODNOŚĆ, ści, z., przymiot tego, co zawodzi czyli omyła nadzieję, niepewność, nierzetelność; bte ItnjuoerKijJigfeit, £änf4f>arft’ü, geljlbarfdt, Setniglidjfeit, îrügltdtfett, bte ißufdtimg, litt» mapr^eit. Zaręczam o fałszu i zawodności tego doniesienia. Gaz. Nar. 1, 103 b. Ust. Konti. 1, 50. Niezawodność, pewność, rzetelność, niepochybność ; bie Uîîtritglicfjfetf, bte Uufcfylbarfeit, bte Buöerläfllgfeit. Do przekonania się o niezawodności jakiej nauki, niemasz innego lepszego sposobu, nad rozbiorowy. Kpcz. Gr. 2, p. 4. ZAWODNY, a, e , — ie adv., zawodzący czyli omylający nadzieję, niepewny, chybny ; frttgenb , taufdjeiib, friigltd), betrüglid), MtitltterfttjJtg ; (Sorab. 1. zawadżitć seductilis ; Carn. sa-dershliv, cf. zadzierźeć) ; (Boss. 3aB04Huii zapasny, majętny). Kiedy niebo będzie wypogodzone, a przy cichem powietrzu słońce będzie świeciło, niezawodnie dobra będzie pogoda ; skoro zaś kropić zacznie, deszcz niewątpliwie będzie padał. Zab. 15, 78. pewnie, nieuchy-bnie, jut)erld$tg. Strzelec niezawodny. Teal. 6. c, 42, (cf. ‘mierna ręka, cf. mierzyć). — §. Zawodny, zawodowy, zawodniczy, zawodujący ; SBdtt'Cttn », fJïeint», tuet» trennenb, remtenb, fcfjtteH laufcttfc, jagenb. Nie dokończył biegu zawodnego swego. Birk. Krz. Kaw. 27. ( zawodu życia swego).— ‘Zawodny, prędki, szybki, lotny; fd)lteU remtettb, fltegettb. Pompejskie łodzie lekkie, średnie, rącze, Natrzeć i umknąć, i otoczyć zgodne, Cesarskie (Cezara) ciężkie i w miejscu stojące , Zkąd przyleniwsze

i nie tak zawodne. Chrośc. Fars. 418. — (2. ZAWODNY, a, e, za wodą będący, n. p. zarzeczny, ((infer bent Sßöfer gelegen; ob. ^Zawodzić). — ZAWODOWAĆ cz. niedok., zawód biegać, na zawodzie biegać, wyścigać się; auf ber 2öettk(m reimen, einen SBettfampf laufen, um bie SBette rettlieit; (Roh. zawodow'ati, zabodali t czwsłać). Koń, gdzie ma zawodować, tam.... W, Post. W. 5,475. Ztąd ci znać, jeślim ija tej szkapie zawodowa!. Alb. z Woj.

7.— Transi. Ni wiesz, ni się czujesz, Przed kim głucha uciekasz, i ztąd zawodujesz. Zebr. Ow. 17; fugis. ZAWODOWY, a, e, od zawodu, zaw-odniczy ; fRentt», SBetłrenn ». Przestrzeni placów zawodowych szranki. Zab.

10, 390. Zabi ZAWÓDZCA, ZAWÓDCA, y, m., ZA- , WOD7.ICIEL, a, m., ‘ZAWIEDZIENIEC, ńca zawodzi czyją nadzieję, omylacz ;'ber $ćtufd)er, ber jctttfllt» be8 Hoffnung läufst ; ( Vind. savodnik , /. savodniza). Wolą się tych swoich zwodzicielńw i zawodzicielów nauki trzymać, niż słów pańskich. Sak. Persp. E 3. Zwiedziony zawodzi-cielu ! Pim. Kam. 74. Zawiedzjeńcy z nas naśmiewają się, iż ‘dufamy w samego boga. Żarn. Post. 3, 787 b. — ‘g. Jurid. Zawódzca , od którego zawód pochodzi, ‘iściec , autor procesu, długów, zapisów; ber principal be§ 3îecf)tê* fîretfeëber Urheber, erfłe Śeraitlaffcr einer Sefdjul&tgung, ŚSerfdmlbung, SŚerftfjmkng , 0d)ulbbelćtjłtgung; (Ross. 3a-BO/tnitKt zakładacz, założyciel , f. 3aB04«j«ua ). Gdyby kto to ‘imienie, o co pozwany, komu puścił, urząd ‘żałobnikowi odprawę do końca na onymźe ‘imieniu czynić ma; a dzierżący niczym tego zabraniać nie może, ale w tym zawódzcę swego patrzać ma , który mu pienne ‘imienie zawiódł. Siat. Lit. 197. Gdyby kto pozwał o należność jakiej własności , a pozwany stawił zawódcę , któren mu ten majątek przedał, tedy równie pozwany i zawódca nie mają być uwolnieni od sądu ; ale gdy pokaże się niesprawiedliwa przeciąż cudzej własności, ta komu z prawa należy, przysądzona zostanie, a pozwany poszukiwać ma zawódcę; gdyby zaś ten zawódca nie był osiadłym , natychmiast sprawiedliwość czyniona być ma dla poszukującego bezpieczeństwa u swego zawódcy. Czack. Pr. 2, 170, Jeśliby kto kogo pozwał o ‘imienie, mieniąc do niego mieć prawo a pozwany stawiłby ku praw'u zawódcę , który mu to ‘imienie przedal, albo jakimkolwiek prawem zawiódł; a gdyby go ten zawódca zastąpił, tedy jako ten zawódzca, tak i pozwany z prawa odchodzić nie mają, aż się ten zawódzca z *żałobni-kiem rozprawi. A gdzieby się pokazało , że zawódzca niesłusznie cudze 'imienie puścił, tedy temu kto szuka prawa, przysądzone być ma, a on swoich szkód szukać na zawódzcy będzie. Stat. LU. 269, Kradzionej rzeczy, gdy się kto imię u kogo, a ciągnie się na zawódzcę ten, u którego zastano, ma mu być dopuszczono. Sax. Art.

29. Pozwany, gdyby nie mógł na tych 'rokach za jaką słuszną przyczyną , listów albo zawódzcy mieć , a brałby sobie w takowych rzeczach na drugie ‘roki, tedy sąd ma mu tego dopuścić. Stat. Lit. 142, (cf. iściec » rękojmia). ZAWÓDZCZY, ZAWÓDCZY, a , e , od zawódzcy, dobra zawodzący, czyli obciążający zapisami, długami; mit ©djulben, $erfd)reikngen belaftenb, onertrenb. ( Ross.

ZAWODZĘ - ZAWOJNI K.

ZAWOJ-ZAWOŁAĆ.

951

3aB04CKiö rękodzielny, fabrykowy). Dowody listowe są    mi zawiera o stu zamkach wroty. Nar. Dz.    3, 80.

zapisy, zeznawania z xiąg sądowych, cyrografy, kwity, 2. ’ZAWOJ, ju, m., zawojowanie, bte Słrtegśeroberuug,    bte ©ro»

rejestra zawódcze albo uwiąźcze. Stal. Lit. 202. ZA-    beruttg. Dzień i noc chęcią zawojów dręczony,, podbija,

jedne po drugich sąsiady. Stas. Num. 1 , 58. Nikt

ZAWODZIE, ia, m., miejsce za wodą, Ort ober Sattb (unter    nie zaczepia, twoje zawoje juz dosyć są wielkie, ib.    1,221.

bent Staffer, (cf. zarzecze). Cn. Th. 1391. Adject. ZAWO-    Z4W0J0WAĆ cz. dok., wojując zająć, podbić,

DNY , cf. zarzeczny ; distng. zawodny, zawodzący.

1. ZAWOJ, ju, m., zawicie kolo głowy, eine ^auptbtnbe, îîopfbiitbe, gemunbene $auptbebetfnng ; Boh. tocênice ; Cam. povoj , povojnèk (cf. powoj), avba ; Rag. zavital ; Ross.

HaBH3Ka , HaBsaio , (cf. nawiązać) ; Eccl. npenoacKa (cf. przepaska), naBOTHJKfc , npeßoii , yßtmo , yBftcao , (cf. uwiązać). Kaplan na swoim szyszaku nosi poświęcone laury i swojego bożka zawoje. Staś. Num. 1, 98; (ban-dolettes). Na taśmie jakiej i zawoju rozwitym zawisnęła.'

Birk Zyg. 42. Stalone zbroje, i trojakonite miękkim    fte ftclj feiner bemetftert.

niewieścim zawojem wojować. Tward, Daf. 58, {ob. Po- ZAWOŁAĆ, f. zawoła, zawołam cz. dok., zawołuje pr., Za-dwika). — W szczególności: Zawój, czapka wschodnich ludzi, Turków, Persów, turbant, tulbant, tulipant. Włod. ; tulpant. Cn. Th. 1402. ber îürftfdje ober ^erftfdfe turban, ber Hurftfdje 55iutb; Vind. povojnik, turban, zliama , tur-ski tumban, punt, putnik , pazkolat ; Croat., tunban , pachotat turszki ; Rag. tumban, cjalma ; Ross. ua.uua.

Wszyscy Turcy zawoje białe noszą , tylko , ‘powinni z linii Mahometowej w zielonych chodzą. Gwagn. 705.

Z miękkiej bawełny zawoj w i ty w koło Zdobił mu skronie , i wesołe czoło. P. Kclian. Jer. 422. — g. Architect. Zawoj, część kapitelu , woluta. Callit. 7. Solute ,

©efmorfel tn ber. ©apttalern ber (Säulen. Koryntyjski porządek budowniczy zawiera w sobie szesnaście zawojów, ośm głąbików, i trzy rzędy krętego liścia. Rog. Bud.

50. — §. Zawoj, binda, eine Stube. Czarnym zawojem lewą rękę obwinął. Tr. — Anatom. Zawoj , błonka zawinięta, ein jufantmengemtcfelteê $äutdjen im Körper. 7r.

— §. Zawoj, gatunek muślinu, eilte Slrt fDîuffcIttt. Zawoj chamcham. Tr. — ZAWOJEK, jku , m , zdrbn. rzeczw. zawojein Heiner Durban , eine Heine Stopfbiube. Szyję piękną zdobiły od złota klejnoty, Włos mirą napuszczany, zawojek skrzywiony. Zebr. Ow. 106 ; ( curvum crinals ).

Kraj tak zapyszniały, źe w nim wsystko miłościwi panowie; by jedno kęs bobru do zawojku przyszył , a kna-fel u szyi powiesił. Rej. Zw. 17. Kaftanik ‘bagazyowy na nim , pancerzem pokryty , na głowie zawojek błahy bardzo. Birk. Kaz. Ob. f 2 b. — '§ Mamy sarni lisy, cudniejsze od Niemieckich , z zawojku i z szlamy. Pot.

Pocz. 428, (ob. zawojkowa szuba lisia). — §. Botan. Zawojek , Lilium martagon, gatunek lilii, rośnie dziko w lasach. Kluk. Dykc. 2, 90. Jundz. 210, Ross. saaTonaBt,

(cf. złotogłowy), capaHa, uapeuia uy4pn, bte SDłdrtagon *

Ctlte, ber ïürftfcpc Snub. ZAWOJKOWY, a, e, od zawojku, (ob. Zawojek), n. p. Zawojkowa szuba lisia. Instr. cel. Lit., ob. lis cudny w zawojku. ZAWOJNIK , u, m., wielka binda , eine grope Stnbe. Tr. — §. Zawojnik , a, m., w zawoj strojny, metonym. Turczyn, ber einen $unb, ober îttrban trogt, ber ïttrfe, SOînfelmann. Gdyby zgoda, pewnieby zawojnicy z was mocy nie mieli. Weresz. Pob.

C 1. Odęty zawojnik swe gnuśne pieszczoty Spiżowe-

WODZĘ, ZAWODZENIE , ZAWODZONY, ob. Zawieść.

nas

opanować ; Boh. wybogowati; Vind. obshouduvati, obvoiskuva-ti, obojuvati , isshouduvati, doshouduvati, predobiti, tervseti, premagati, fcf. przemodz) ; Croat, izvojevati , izvojevam , izharczuvati, izharczujem , (cf. harcować, cf. haracz); Ross. 3aßoeßaib , 3aBöeßi.ißaK) , beftegen, unter feine Statfjmäßtgfelt bringen, unterjoeben, bejmingen burd) ^rieg , erobern. — Fig. tr. On rozumiał, że jego jedynego kocha , Tak go zawojowała ta niewiasta płocha. Jabl Tel. 104. opanowała, obsiadła, opętała, fo flatte

no-

wołać częsll. ; Boh. za'wolati ; Slov. zawolaf; Sorab. i. fawolacż , lawowano ; Cam. saupyti, saupyem; Croat, za-viknüjem; Bosn. zaupitti, zavikati, zavapiti; Ross. 3a-KMKaTb, 3arapKaTb ( cf. zaharkać), vulg. 3aropaaHHTb, (cf. zagardłować) ; zacząć wołać, wydać głos wołający, (cf. zakrzyknąć, zawrzasknąć) ; auffcbreieit, loêf^retett, auf* rufen, einen ©djrei non ftcfi geben. Wilk nawet człowieka tak oczami mami , że i zawołać nie może , kiedy go wilk pierwej postrzeże. Lub. Roz. 131. Jeśli mnie będziesz zatrzymywał, to gwałtu zawołam. Boh Kom. 5, 91. ©e* malt fcbreieit. Zawołanie, exclamalio. Cn. Th. 1402, (cf. wykrzyk). — §. Herakliusz zawołany cesarzem od żołnierzy, wybrał się przeciw Fokaso^i, Sk. Dz. 619. obwołany. jttm Gaffer auêgerttfen. — §. Zawołać kogo do kogo, lub dokąd wezwać, *zabakać; einen moljiit rufen, rufen, ju femattben rufen, aufrufett; Vind. pokhzat, vabit (cf. wabić), povabit, perklizat; Bosn. zvatti (cf ’zwać, Nazwać), zazvatti, zivnuti ; Ross. n0403Baib, no43bißaTb, no4KJ»i-RHyTb , n04OHKaTb. Zawołano Absalona , i wszedł przed króla. 5 Leop. 2 Reg. 14, 53. (powołano Absalona. 1 Leop.; przyzwano. Bibl. Gd). Zabakaj go, bakaj go, chłopski wyraz » zawołaj, wezwij. Cn. Th. 895. Zawołać lokaja , niechaj za mną pójdzie. Teat. 54. c , 25. Często do dyscyplin i martwienia , jako do zbroi zawoływała go ta pokusa. Birk. Sk. B 4 b. Tu ja was zawołuje chrześeianie. Bals. Ntedz. 1, 74. wzywam, zaklinam; tef) forbere end) auf, rufe end) auf, id) befdjnwre end), n. p. Czekać na 19. b, 78. póki nie zawoła, marten, bis Cr ruft. Na zawołanie, na zawołaniu * gotowiuteńki, nadorędziu, tuż¹, gleid) auf beu erften fRlif. Na wszystkie zawołania W Pana Dobrodzieja gotów będę Teat 8. b, 32. Taką rzeczą i wolności nic nie musisz mieć? I$*. Nie inaczej, zawsze na zawołaniu, zawsze na uwięzi. 7'eat. 21,54. Całe życie faraonowi służył, u kwindecy był na zawołaniu, ma-ryasza nieodstępny przyjaciel. Mon. 68 , 205. — § Zawołany, sławny, głośny, berilljntt ; Sorab. 1. wobwowanć. Wyspa ta jest zawołana dla dostatku tam soli. Boter. 3, 89. Przytaczam zawołanych i doświadczonych gospoda-rzów naukę. Pam. 84, 364. Zawołany na kupie gnoju.

Do zawołania , tym miejscu do zawołania panicza. Teat.

952

ZAWOŁACZ - ZAWORA.

ZAWÓR N⁷ IK - ZAWRÓCIĆ.

Tli. 1102. et 1586. Zaworką drzwi zakładam, pessulum ostio obdo. Mącz. Zbudował miasta murowane , która miały bramy, zawory i zamki. 1 Leop. 2 Parał. 8, 5. (miasta obronne w Gmirzech , z bramami, i zaworami. Bibl. Gd.). Juz skruszył forty miedziane, i zawory żelazne starł. Żarn. Post. 181 b. Bystre słońcowe konie, biją kopyty w zawory. Żebr. Ow. 32 ; (pedibus repagula puisant, cf. szranki). — Similit. Dziwne zawory morzu miasto granic piasek , założyć mu raczył pan bóg za statut i prawo wiekuiste. Wiśn. 319. Dopokąd nie zerwały się morza czarnego , morze śrzódziemne

Rys. Ad. 81. (znają go w jego wsi). Kazimierz zawołanym obrzędem koronę bierze. Krom. 574; (rilu solemni, uroczystym). Człowiek zawołanie {adverb.) uczony. Syr.

285. (sławnie, głośno). Zawołanie Subst., sława głośna, głośność; 3hł|mt, Serüljnttjjeit, lautet* fRuf. Wielkiej chwały, wielkiego zawołania człowiek. Petr. Et. 312. Miał ten bogacz przed światem wielkie zawołanie. W. Post. W.

2 , 59. Królowa Saba , usłyszawszy zawołanie a sławę Salomonową, przyjechała, aby go skusiła w zagadkach.

1 Leop. 3 Reg. 10, 1. Nie zostawiajmy zelzywości a sro-raoty sławie a zawołaniu naszemu. 1 Leop. 1 Mach. 9,

10. Uczyńmy też my sobie zawołanie , a pójdźmy potykać sie. ib. 5, 57. (uczyńmy też i mv sobie imię. Bibl.

Gd). ‘ZAWOŁACZ , ‘ZAWOŁYWACZ', a , m; Eccl. 3bu-Tejb, cf. wzywncz, ber Slufrufer.

"ZAWOŁGSKI, ‘Z A WOLSKI, *ZAWOŁGAŃSKI, ZAWOŁ-ZAŃSK!, a, ie, za rzeką Wołgą będący, jenfettś ber SBoIga gelegen. Tatkowie Zawolgscy, to jest, za Wołgą rzeką mieszkający. Krom. 695. Horda Tatarów Zawołskich jest rzeczona od rzeki Wołhi, za którą mieszkają. Gwagn.

600. Przyszli do Europy z okolic Zawołzańskich. N. Pam.

-10, 52. Zawołźańscy Tatarzy po śmierci Zeladyna podzielili się w zdaniu o wyborze następcy. Czach. Pr. 2,

138. Kumanowie , naród Zawołgański. Nar. List. 5 , 55.

ZAWOŁŻANIN, a, m., mieszkaniec Zawołżański, ein jen» fettiger SBolga * Senwlmer, ©ntroofmer jenfett ber SBolga.

Zawołzanie mają wiele w swym języku słów Arabskich.

Klecz. Zdań. 41. W rodź. zeńsk. ZAWOLŻANKA, i.

ZAWONiEĆ czego med. dok., Zawaniać niedok., poczuć węchem. Cn. Th. 1402. Włod., {Boh. zawoneti, pfiwonèti ;

Sorab. 1. zawoniuyu), burd) beu ©erud) empftuben, bemerfen,

ItUtfirncmeu pr. et fig. tr. Zawoniał bóg wdzięcznej won- ZAWOZ, u ności ofiary Noego. 1 Leop. Genes. 8 , 20. Wiele jest takich, którzy nie tylko skosztować ale i zawoniać wina nie mogą. W. Post. Mn. 145. Ananiego córy, czego się tknęły, w zboże, w oliwę, w wino obracały; tego gdy Atrydes zawaniał, gwałtownie z ojcowskiego łona je pojmuje. Żebr. Ow. 356 ; (hoc ibi cognovit, gdy to pomiai kowal, spostrzegł). — § Zawonieć czym, zapachnąć , wydać wonią , zapach ; ju rieten Anfängen , eilten ©ernd) ron ftd) geben. Oboleo , ‘zawaniawam czym.

Mącz. ‘ZAWONIACZ , a, m., który co zawonia, ber eU wa$ rtecbt, mer ft, fpurt ; Sorab. 1. fawoniacż.

ZAWORA, y, z., ZA WORKA, i, z., zdrbn., wszystko co do zawarcia czyli zaparcia czego , do zamknięcia służy, zawieradło; ein SBerfd)luß, 0d)lnßricgel, Siegel, @d)Ioß, ab le$ nxrô sum Beließen, 3ufperren, ^Serfperren bient propr. et fig. tr. ; Boh. zawora , zaworka, (zawjrka , zawërek zawarcie , ob. Zawrzeć) ; Slov. zäwora , zawjrka ; [Garn, sa-vôra, savornèza ; Hung, zavar, zâver » hamulec , har- latus. Włod. ; brzeżysty. Cn. Th. 1402. muleowy łańcuch); bind, savar, sapora, durni predtisk , ZAWRACAĆ, ob. Zawrócić. ZAWRĘ, ob. Zawrzeć, zawrę, salikaunik, (zabertva « zatyczka, savara, sadjanski hlod =    ob. Zawrzeć, zawrzeję. ZAWRĘBOWAĆ, ob.    Zawrąbić.

szlabant, rogatki); Croat, zavor, zapornicza , zatvörnicza ;    ’'ZAWROCH, ob. Zawierucha.

Rag. zavrâtniza , zapórniza , vrâtniza; Bosn. zavor od vra - ZAWRÓCIĆ , /'. zawróci, zawrócę cz. dok., Zawracać nie-ta, zavoragn; Hoss. sanopna, 3anßpKa, 3aBepTKa, (CTBopu    dok. ; Sorab. 1. fawrocżicź; bind. savrazhati,    saverniti y

skrzydła drzwi) ; Eccl. 3aBopa. Zawora, zapora, zaporka,    Croat, zavernuti, zavracham repellere, (zavrachujem sano,

zasuwka , zapadka żelazna do drzwi przybita, bblod. Cn.    resano ; Bosn. zavrrichi, zavercchi gignere) ; Bosn.    zavernuti,

zawory oceanu

było tylko szczupłym jeziorem. Stas. Buff. 222. Części południowe Ameryki są zawalone strasznemi góry ; słonie nie mogły się żadną miarą przez te niezwyciężone przeprawić zawory, ib. 222, (cf. zawady, zawały). Galickie prawo było prawie gruntem rzeczy pospolitej. Baz. Ust. 542, (cf. zawornik). — Które długo w ciasnej dyszały zaworze gwiazdy roznieciły się. Żebr. Ow. 3. w zawarciu, w zamknięciu. ZAWORNIK, m. , kamień sklepienie zawierający. Włod. ; kamień *frambużny sklepny. Cn. Th. 1402; kamień sklep zwierający. Cn. Th. 1402. et 260; zbrzeżny kamień. Tr. ber ©djlußftein etneś ©emölbeö, ber ^etl; (Cam. et bind. sa-klep ; Boss. KMHOo6pa3Hbin KaiweHL). Kamień w sklepieniu najwyższy, polegający na drugich , pospolicie nazywają zawornik. Zabi. Roz. 147. Kamienie niższe nie mogłyby gmach usklepić bez zawornika. ib. 147.

#ZAWOSŻGZYĆ, *ZAWOSKOWAĆ cz. dok., woszcząc lub woskiem rozcieranym, stopionym zakryć, zarównać , zagładzić woskiem; üemud)fert, beimd)fert; Boss. 3aBomHTt,

mocną zaworą

aaBamuBarL, 3aBaKCHTb , aaBanuiHBaTŁ.

ZAWÓZKA , i, z., zawożenie , zienie ; Ross. aaBoas, bad ^tnffl^rett, fmtfuljren , $tnfd)af* fen. ZAWOŻĘ, ob. Zawieźć. ZAWOŹNIK, a , m. , który kogo albo co zawozi, ber $iitfaljrer, §tnfitl)rer, ^infc^Ifer, ^{nlteferer. Gdyby szlachcic nadszedł na młyn, i tamby gwałt komukolwiek albo i zawoźnikowi uczynił.... boi. Leg. 2, 943. Stef. temu, który zboże do młyna zawozi, mąkę odwozi. ZAWOŹNY, a, e — ie adv., zkąd inąd przywoźny , przewoźny ; Ross. 3aB03Huił, ^ingefa^* ren, ^ingefufirt aués bem Sluêlanbe, auêfdnbifcf), frembe, ein* gefüfirt über bte ©ränje f;er, (cf. zagraniczny, dowoźny )^ Tobie zawoźne z Afryki szkarłaty służą na szaty. Zab. 8, 220, (cf. zamorski). Eekkoważnej monety kować przestań, zawoźną fałszywą z ziemi wywołuj. Krom. 625.

ZAWRĄBIĆ cz. dok., Zawrębować conlin., zagiąwszy brzegi obrąbie, mit umgefdjlctgenett 9îanbe befdumen, kńnbern. Za-wrąbiony, mający brzegi nieostre, ale rozłożyste i trochę załamane , jako w słoikach śklanych bywa , lingu-

m.,

zawie-

trą własnym zawrotem sprężyny. Nar. Dz. 2, 52. Na zawrocie jesieni. Tr. na zwrocie, odwrocie , schyłku ; ge* gett baS dśitbe, (gegett bte 3?etge). Zawrót życia, miesiąca, roku, schyłek. Włod., (cf. Gall. sur le retour de Page). Dziwne są zawroty tego świata. Rej. Ziv. 207. (obroty, zawikłania, zawiłości, zakłopocenia). Nierozmyślny marynarz , ani wie , gdzie się o skałę otrąci, albo w zawrót wpadnie. Rej. Zw. 142 b, (ob. Wir). Wpędza się w ten zawrót, który panuje na wielkim świecie. Teat. 50. b, 20. w zakłócenia, zamęty ; ©djuunbeleten, £aumel, ^erroirrun* gett, Stnttwr. — W szczególności: Zawrót głowy, zawracanie głowy, zakręcacie się w głowie , ber ©djmtnbel, wartogłowność. Spicz. 247, Rok. wrtohlawost ; Sorab. 1. rotnofcź, hvvowé zawerczano; Garn. vertoglaniza ; Vind. vertoglauje, omatiza (cf. motać), omamiza, (cf. omamić), glauevertiza, vertoglauiza, (savratnik, s-atoviz * kark); Croat, vertoglàvje, omotiza ; Bosn. zavertiça , za-vrritiça, zamatriça, zamantriça; Rag. zavartanje, man-tranje., (zavratanie, padaviza * padaczka, kaduk, zavar-talaz, padàvaz * lunatyk); Slav, vertoglauje, nesvistica , zavértenje mozga, ocêrnjenje svita, (ef zamierzch); Eecl. 3aBpar'B r.iaBH. Dwojaki jest zawrót głowy, jeden lekki, w którym się tylko objekta w koło obracają, drugi cięższy , w którym nietylko się rzeczy wszystkie obracają , ale też i ćmią, tak dalece, że chory pod czas zaledwie na nogach utrzymać się może. Comp. Med. 102. — Fig. tr. Zawrót głowy, pomieszanie zmysłów, waryacya ; -Ber« pucftljett, $errü(ftlttg be$ $opfe$. Liczba żon sprawowałaby wielki zawrót głowy w domu , dla nieuchronnej zazdrości. Kłok. Turk. 185, (cf. rejwach). Ten człowiek cierpi jakiś zawrót głowy, koniecznie wpiera we mnie, że ma znajomość ze mną. Teat. 53, 34. Boże! coż za okropna sytuacya, wielkie szczęście, jeśli nie dostanę zawrotu, ib. 25 , 52. (jeżeli nie oszaleję). Sen to był filozofa tego, Ba i uczonej zawrót, głowy jego. Suszyć. Pieśń. 3 M 4. (urojenie, marzenie, widzimisię, ubrdanie, waryacya).

—    §. Zawrót koński spokojny, bfr^oHer; wściekły, słoneczny, ber ©omtenMer. Bndtk. ZAWROTNY, a, adv., §. 1) zawracający, zawrócony, od zawrócenia; Um* feljr «, ttmmenbe *, tlntbrelje * ; (Rag zavraatni reciprocus, wzajemny, odwrotny). Zawrotny, ZAWROTOGŁOWNY, głowę zawracajacy, beit $opf perrucfenb, tfemebenb. Ja tej zawrotogłownej pracy nie podjąłem się w nadziei jakiego zysku. Stryjk. pr. — Zawrotny, od zawrotu głowy, cierpiący zawrót głowy; frfntnrtbelig, fd)tvtrtbelttb; Boh. wrto-hlawÿ; Vind. vertoglaven, omamliu (cf. omamić), glavo-verten, omotliu , omotizhen ; Sorab. 1. rotny fig. tr. W niczym nie dały się widzieć u nas zapały oburzeń zawrotnej demokracyi. Gaz. Nar. 2, 232. Na waszę sen-tencyą, którąście 'one święte męże zawrotnym duchem potępili, nie pozwalam. Baz. Hsl. 12 , (cf przewrotny).

—    §. 2) Zawrotny, za wrotami będący, zabramny ; atijkr

ib. 53 , 8.

zavrrinuti tor quere, convolvere; (Rag. zavratatti patir di mai caduco, kaduk czyli padaczkę cierpieć); Ross. 3aBO-pOTHTb, 3aBOpaqHBan>. Zawracam woz, nawę, circum-flecto currum. Cn. Tli. 1402. w przeciwną stronę obracam, nawracam, zakręcam, kieruję inaczej; tttltfe^rett, ttmlettfett, umbreljen. Zawróć wóz, czołn , lub czółnem, wozem. Tr. Zawracać w zad , w bok. ib. W bok dyszlem mierzą; zawrócę ich. Tent. 24. d, D. (nawrócę, nakieruję, by do nas wstąpili). Pasiecznik ma dzwonek abo miednicę dla zawrócenia 'zbujonego roju brząkaniem. ffaur. Ek. 137. (do zaprowadzenia nazad, do zwracania go , cofania). Młodzieńca od śmierci do życia zawrócę.

Teal. 42. b, d. odwiódłszy przyprowadzę, mtebet jurücb führen, fyinldten. Tego się obawiam, aby niektórych Ju-gurty przyjaźń z toru słuszności ńie zawróciła. Pilch.

Sali. 244. nie odciągnęła, nie wywiodła, odwiodła, wybiła; abletten, abfüïjrett. — Zawracać, przewracać; per* brel/ett, öerfeljreil pr. et fig. tr. Zawracać oczy. Tr. Oczy się konającemu zawracają, ib. łamią się , bte Slltgett \)U-djett bent ©terbenben, er (iat gebrochene Slugen. — §. Zawracać głowę, bett ftopf oerbreben, beit $opf pemtrten,-fdjmtnbeltg machen ; Ross. upymnTb, BCKpyaurrb , 3aupy-JKHTb, cf krążyć pr. et tr. Gdy uehmielonym piwem, szmerem zatartym , kto głowę zawróci, i by ‘masłokiem w szaleństwo obróci, to firleje stroi. Gil. Post. 130.

Zawraca głowę wino , mąci. Cn. Th. 1402. Głowa mi się zawróciła, gorzej jeszcze , niż od starego węgrzyna.

Teat. 17. c, 6. (kręci mi się w głowie, ber fopf tft mir fćhmtnbeltg, taumelig; Vind. v’glavi fe fukati, fe motjti, v’ ferliuz leteti). Kobiety dyabelnie umieją głowy zawracać mężczyznom. Teat. 15, 52. (zabałamueić, zadurzyć, odurzyć, nabawić waryacyi). Obudwom naszym kobietom głowy zawrócił. Teat. 52. c, 60. Gdzie się tylko pokażę, piękność moja wszystkim głowy zawraca.

O małżeństwie źle sądzić, żaden nie umie, tylko ten, któremuby się głowa zawracała a prawie szalał z mózgu.

Glicz Wy eh. O 4 b. Piękna edukacya, dzieciom, kat wie czym, głowę zawrócić. Tat. 19, 65. (zamącić, zaprzątać). Łacno to, nie zawróci to głowy. Cn. Ad. 413.

(nie zaboli cię z tego głowa, nie do łamania głowy).

Zawracanie głowy, zawrót głowy ; Ross. 3aKpy>Keiiie , baê ©djminbeln, ber ©dimiitbel, (cf. głowy ból, bolenie).

Zawracanie głowy, z oczu zaćmieniem, zamierzch w oczu.

Cm. Th. 1402. ber Slugenfcbminbel, menu c3 einem fd)mar$ por ben 3lttgen mtrb. ZAWRÓT, u, m., *ZAWRÓG, i, i., zawracanie, zawrócenie, miejsce gdzie się co zawraca, gdzie zawracają, nawracają; Boh. zàvrata, vzrata , (cf. zwrót) ; (Ross. 3aBOpOTb wyłoga , 3aBepTb wicher, Zawartka; Eccl. 3aBepTbi, B040BoporL wir), baS Untmenbett, ttmfeltren, Umbreljen. Zawrót, .zakręt, zawróć. Cn. Th.

1402. bte Umfefjre, ttmmenbe, bte üSenbe, SBettbung, Wóz się na zawrocie wywrócił. Tr. Gościniec ma być ośm stóp szeroki, a na ‘zawrociech szesnaście. Szczerb. Sax. bemîlormege, außerhalb. 109. Zawrót drogi, rzeki. Tr., (cf. zatok). Ogromna skały ZAWRÓZYĆ cz. dok., 'urwą runie z grzmotem do dołu, rwie, wywraca, trzaska, na co trafi w zawrocie. Staś. Num. 148. Nie na-

Stownik Lindego wyd. 2. Tom ¥1.

e — le

wróżąc zapowiedzieć, zacząć wróżyć; oorauśfagen, pvopÇejetlten, meijjfagen, roaljrfagen; (Ross.

38B0p05KHTb , _3aB0p05KHB8Tb OCZarOWaĆ).

prawi sam Dedal upornej machiny, Gdzie się sprzeczne ZAWRZASKNAĆ , ZAWRZASNAĆ cz. jedntl., 'Zawrzaskać ,

120

954

ZAWRZASK - ZAWRZEĆ.

ZAWRZEĆ.

Zawrzeszczeć niedok., z wrzaskiem się odezwać, wrzask    niewyparzoną gębę? Back. Ep. 66. Zawrzeć świętych

wydać, zacząć wrzaskać, wrzeszczeć; loöplärren, aufpldr*    przyczynie chciał gęby, 1 zasług ich wywrócić na ręby.

reit, loäfcfyreien. Na co, gdy pospólstwo z poruczenia try-    Miask. Ryt. 104. Niech się rozsławi imię twoje święte,

bunów zawrzasnęło gwałtownie, powtóre rzekł: umil-    A niech się zawrzą złym usta przeklęte. Groch. W. 255.

knijcie. Warg. Wal. 191. Dwóch nader ‘zufali zawrze-    Wygrała prawda, gęby się zawarły. Groch. W. 257. >—

szczeli, rzeknąc : I coz my z tobą mamy Jezusie, synu    §. Zawrzeć wewnątrz, otworzeniem, obwodem objąć,

boży, przyszedłeś tu przed czasem męczyć nas! Reki.    niby obtulić, obwinąć; einfdjlteßen, UtttfcfylicjUen. Dwie linie

Math. 8. Zawrzeszczenie « ‘ZAWRZASK, u, w., ba# 5luf»    proste figury nie zawierają. Solsk. Geom. 26. — Fortifie.

(freien. Na pierwszy zawrzask wstaje, słucha, zadrżał.    Zawierające granice, zawierająca linia > zewnętrzna. Tr.

Staś. Num. 1, 143.    (Eccl. 3aBepTKa zawinięcie, obwolut), 1 w tonieniu po-

1. ZAWRZEĆ, zawarł, f. zawrze, zawrę dok., Zawierać    chwały godzien, którego zawarło morze ster trzymają

niedok. ; Boh. zawirati, zawrjti, zawrel, zastrćiti, zastrkati, zastrkowati ; Slov. zawjróm; Sorab. 1. zaweram , zawru; zauru, zaurem ; Garn. sasklęniti, saklęnem, saklępam (cf. zaklepać), (savçram » hamuję wóz); Vind. savreti, sapreti, sapirati, sadjati, saklepuvati, (savreti, savrem, zavirati * zahamować koło); Croat, zabertvüjem, (zavreti, zaviram inhibco)\ Bosn. zatvoriti, zaklopiti; Dal. vatvo-riti, (zatworzyć) ; Rag. zatvoritti, zatvôratti , zavarScitti, zavarscivati ; Eccl. 3aBnparo ; Ross. 3aKJHoqMTb, 3aK;iio-qaTL , BKJHO¹ 2 3 4 iHTB, BtaioqaTfe , (cf. klucz); zawierać, zapierać, zamykać, (oppos. otwierać); üerfcfyließen, jufdjlie⁵ Ren , »erfperren , sperren, jumadjen. Prawica twoja tam gdzie otworzy, Nie zawrze żaden, i zaś nie skorzej Odwieść drzwi , gdzie twój zamek zapadnie. Miask. Ryt. 2.

‘Zawarwszy (zawarłszy) się, *doma siedzieli. W. Rost. Mn.

211. (Slov. Rrov. Ne strkag prsti, kdé sa dwere zawi-ragu; nie wkładaj palca tam gdzie drzwi zawierają, zamakają). Zawarty, zamknięty; üerfdjloffen, jngcfdjloffen. Zawarcie Subst. , zawieranie, ba§ 3ufd)heßett ; zawarcie, to i ciasny w okręgu swym, tak przecię w sobie wóele zawiera co służy do zawarcia, zamknięcia, do zawory * zapie-radło , zamek, najdowanie się w zamknięciu, bycie zamkniętym , lub to co jest zamkniętym , ber üßetfcfyluß ; (Boh. zawirka , zawérek ; Slav, zawrené ; .Sorab. 2. fawéralo ;

Rag. zâtvor). Białogłowy w Turezech w zawarciu mieszkają. Star. Dw. 56. w zamknięciu » zamknięte, (cf. pod zamkiem, pod kluczem). Językowi dwoje zawarcie przyrodzenie dało. Gil. Rost. 46, (cf. Graec. tçxo? ódró-1C3V, cf. trzymać język za zębami). Zawrzeć kogo gdzie,

cego i opierającego się mocno. Birk. Iirz. Kaw. 28. pochłonęło , pożarło . połknęło , oerfdjltngett Zabrnęła , aż jej biały ud z kolanem Zawarł zdrój śklany. Miask. Ryt. 2, 107. zakrył, pokrył, bebeefett. Świetnym kirysem ‘zawarwszy (zawarłszy) swe boki, Szedł za Stefanem w zimny kraj szeroki. Miask. Ryt. 2, 134. zapią-wszy, zakrywszy, otoczywszy ; bebetfen burd)    3u*

fttöpfen. Zawieram ciało, to jest dziurki w skórze ściskam, adstringo. Cn. Th. 1399. zatykam, zapycham, bie ©cfymeißlöcfyer Derfdjließcn. Zawarcie dziurek w ciele, condensatio meatmm corporis. Cn. Th. 1399 *Narodowie ciepłych krajów nie są tak trwali w cudzych ziemiach, jak północni, bo się mor prędko między nie zawrze, iż mają pory otworzone w sobie. Biel. Św. 155 b. (za-kradnie się i zostaje , zamknie się w nich tam dostawszy się). — §. Zawrzeć w sobie, zamknąć w sobie, objąć sobą, mieścić w sobie ; in fi$ einfcbließen, befdjlie* ßen, umfließen, enthalten, umfaffen. Świat choć tak mały

mową *

objąć, umfaffen mit SBorten, tn ber Dîebe. Lacedemońezycy wszystkich w ‘zwięznej mowie celowali, i w tym się ćwiczyli, żeby krótkiemi słowy wiele zawrzeć mogli. Budn. Apopth. 122. Zawarty w czym co do sensu, znaczenia , worin enthalten. Dwa listy mi przyniesione , w których bardzo smutne nowiny są zawarte. Boh. Kom. 4, 182. — Subst. Zawarcie, to co gdzie jest co do sensu zawartym -- sens, treść,, ber    Listy te wspomnione

niej wolno, każdego do siebie    przypuszcza, każdego do -    Są w    następującem zawarciu. Gaz Nar. 1, 83. (nastę-

siebie wzywa. Gorn. Sen. 174.    (nie zaparta, nie zało-    pująeej treści). Odebrałem list z Lizbony, a że sądzę

żona, nie zawalona, nie zaległa, otworem stoi). —    być godnym onego zawarcie wiadomości publicznej, W.

§. W szachach : Zawarł moję damę. Tr ruszyć jej nie    M, Panu go komunikuję. Mon. 69, 294. Zawarcie Adv.y

mogę, einen @d>ad)ftetn feftfeßen. — Transi. Zawrzeć ko-    n. p. Ten sto kart pisze, a drugi na karcie. Sens da

mu gębę, pysk, zamknąć, zapchać; einem ba3 S0?anl    zawarcie. Stryjk. Gon. M 5. zwięźle, krótko, węzłowato,

fließen, »erfperren, suftopfen, ftopfen. Zawarł paszczękę    prangt. — §. Zawrzeć się gdzie, skryć się; uerborgen

krzykającej hydrze. Hrbst. Art.    118. Gębę mu zawarło.    feęn,    fid) verbergen, uerfcfyließen, einfddießeit. Najtrudniejsza

Çn. Ad. 542. Przymówek się    nie lękaj, któż zawrze    rzecz    widzieć, co się w kim zawiera. Rot. Arg. 68.

(co się w kim kryje, co w nim siedzi, świeci wewnątrz).    kania, cf. zamczysty ; junt 3ufdjliej5en, Serffblieffett. Prędko

Zawarty, skryty, który swe myśli, zamysły kryje « *nie-    zawrzysty, o zamku, który się prędko zamyka. Włod. —

otworzysty. Cn. Th. 1010. nieotwarty, oerftecft, oerffbloffert,    Zawrzysty, zawarty, zaparty, zamknięty, oerfdSflÓffen. Maciczne

rtic^t offen, tttcbt offenfferjtg. — §. Zawrzeć w myśli, za-    usta zbytnie ziejące i otworzone, ziele to leczy i otwór

wo-

wrzeć myślą, myśląc wnioskować, wnieść, wyciągnąć    łona i macicę zawrzystą uczyni. Syr. 327. Krwawnik

dny kwiaty ma na? swym kłączu zawrzyste, jako jakie szyszaki. Syr. 608. Żyłki z stoica wychodzące nabrzmiałe i

wniosek, umyślić, udeterminować , tn ©ebatlfen befcfflieffen ;

Slov. zawjram u sebe decerno, argumenlor, zawjrka con-sequentia, clausula, (zawréni, zatworeni parenthesis, na- zapucbłe zawrzyste ślepemi hemoroidami zowią. Syr. 425. wias) ; Rag. zavarscja, svarha conclusio). W swoich to ZAWŚCIAGNĄĆ cz. jednłl., Zawściągać niedok., Zawściągi-myślach zawarł. P. Kchan. Orl. 1, 443. Możemy z tego    wać (Hipp. 59) częstl., ściągnąwszy zatrzymać, przy-

ogółern zawrzeć, że.... Tr. — §. Zawrzeć co, zawią-    trzymać, zahamować, zadzierżeć, zatrzymać, zahamować;

zać, skojarzyć; abfcffteffen j. 33. ein Sitnbmff, ben grieben.    gnrutfjfe^en, jnfammenjie^en, an$tej/en, prncfbalten, ffemmen,

Z tak    zacnym kawalerem zawrzeć chcę dożywotnią przy-    Mnbtgen ;    Sorab.    i. pziklutźam phys.    et fig. tr, Zawściągnij

jaźń.    Teat. 4. b, 164. Ona nie przystanie na to mal-    konia, liny. Tr.    Wody, t. j. uryny    zawściągnienie. Oczk.

źeństwo , które Wac Pan zawrzeć chciałeś, ib. 6, 18.    Przym. 5. Potrwaj, proszę cię, zgotujemy ‘prze cię ko-

Zawrzeć pokój, sprawę , kontrakt. Tr. Między sobą po-    źlątko ; anioł odpowiedział : chociażbyś mię też zawścią-

miar uczynili, granice zawarli, i dani ustawili. Star. Vot.    gnał, tedyć ja nie będę jeść chleba twego. Radź. Jud.

a 4.    (graniczny układ zawarli, granice ustanowili, sta-    13, 16.    (choćbyś mię zatrzymał.    Bibl. Gd.) ; wenn bu

nowczo się rozgraniczyli). — Finalnie: Zawrzeć, za-    nttcff and)    bet) btr    Jttrncfbälft, Oe» btt'    behalft, anfffSlfł. Zamknąć, skończyć, ukończyć; JltfdtHejkn, enbtgett ; [Boh.    wściągać moc. Eraz. 0 6 B. Pościmy ku zawściągnieniu

zawérek finis). Kończąc jedzenie, konfektem piżmowym    hujności ciała. Baz. Hst. \ 73. Gdzie zwierzchność swywoli

zawierać żołądek. Syxt. Szkł 261. ben SOłagen jufctjlteffen.    nie zawściąga , tam już powszechna niewola, Star. Ref.

On ojca obaczywszy, mdłą rękę i głowę Dźwiga upada-    27. Pomierna bojaźń zawściąga animusz, ustawiczna zaś

jącą , lecz już zawarł mowę. Bardz. Luk. 32. już utracił    i do żywego dojmująca , upadłych w zuchwałość pod-

mowę, er bat fdjim bte ©praffie oerlorcn. Mowę zawarł    nosi. Pilch. Sen. łask. 44. (wstrzymuje, tłumi). Nigdy

zaniemiały. Kanc. Gd. 319. Pan zawarł mowę słowem:    go rozkosz tak nie znęciła, iżby go od należytych zabaw

spełniło się. Radź Żyw. p. Mar. 455. Zawarł oczy, i    zawściągnąć mogła. Pilch. Sali. 287. Podniszczeniu Olin-

mowe stracił; śmierć mu oczy zawarła. Tr. — *§. Za-    tyanów żaden z pogranicznych narodów Filipa nie zawrzeć się w co, zapędzić się w co, zawikłać się w co,    wściągnąłby. Nag. Fil. 116. — Jasność sprawiedliwości

ftd) weit- etnlaffen. W srogą i długą wojnę z nami się za-    już odeszła z świata , i słońce wdzięcznych promieniów

warł. Tr. Bniltk. Synowie Benjamin się gwałtownie za-    zawściągnęło. a wszystkę ziemię ciemność złości ogarnęła,

zawarli bijąc. 1 Leop. Jud. 20, 25. (wypadłszy przeciwko Zam. Post. 86 b. (wstrzymuje u siebie, nie wydaje, nieprzyjaciołom porazili ich. Bibl. Gd).    nie wypuszcza z siebie). — Przeciwko sercu upornemu

2. ZAWRZEĆ, ZAWREĆ , zawrzał, zawrzało, f. zawrę    a zawściągnionemu niewiarą i grzechem. Rej. Post. Tu 1.

med. dok. , 'Zawrewać contin., zagotować się , zaognić    (zamotanemu , zawikłanemu , opętanemu). — Oczy zwo-

się , zapalić się; Vind. savreti ; Croat, zavreti, zakipeti    lenników, którzy szli    do Emaus    , były    tak zawściągnio-

infervescere, anfangen Jlt fteben, auffiebcn, anffocbett, fid)    ne, iż Jezusa poznać    nie mogli.    Żarn.    Post. 188 b. Rej.

erbten. Przystaw' do ognia w garku , niech zawre, potym    Post. T u 1. zaćmione, zasłonione ; Ihre 3lugen ttmrben

m., za-

odstaw' i ostudź. Hor. Sat. 220.—Zawrzeć, zapiec się,    gepalten. Sniff ZAWŚCIAG , *ZAWCIAG,. u,

zastrupić się; oerbacfett, oeiparfrften. Zszedł z świata,    wściągnienie, zadzierźenie, zatrzymanie, wstrzymanie,

ręką Swarana zabity, Oczy jak światło kiedy dogorywa,    b«3 Hinhalten , 3ttVlt(ff;alten , Slufbattett. Krórekolwiek sło-

Piersi zawrzała krwią rana okrywa. Kras. Oss. B 4 b.    wa ‘trzyma jego zdanie, *Waźne na    zawściąg panny,

"Zemgłości a zawrzania oczu, które bywają w zaranku,    zdobywa się na nic.    Żebr. Ow.    344;    (fugientem posse

pomazując śliną czczą *wyczyściać. Urzed. 454. (zalepie-    morari). — §. Botan. Zawciąg , statice. rodzaj rośliny,

nie). Ja je z masłem" zmieszane dzieciom na zawrewanie    Kluk. Dykc. 3, 100. Zawściąg ziele, ZAWŚCIĘGAGZ. Cn.

oczu i kiejowatą flegmę najlepsze. Urzed. 452.    Th. 1402. Zawciąg albo ZAWCIĄGACZ, tak zwany od

ZAWRZEDZ1AŁOŚĆ, ści, £, owrzedzenie, zajście wrze-    nas, że potężnie wszelakie toki i ciekączki zawściąga.

dzienicami, krostami, owrzedziafość; (g^tüären, ©ef^tüäre,    Syr. 128. bte ©raSnelfe. — §. Zawściągacz, zawścięgacz,

baê 33epaftetfet;n mit ©cbtnaren, Slattern. Zawrzedziałości    a, w., który co lub kogo zawściąga, ber Bufammensteper,

w 'uściech ziele to pomaga, płócząc je nim. Syr. 27.    Hnjteper, 3«rü(fjteber , Sln'palter, 3«n'l(!balter%

Serdeczny korzeń ranom i zawrzedziałościom zagniłym ZAWŚCIEKNĄĆ się, ob. Wściec się. ZAWSC1EKŁY, a, e, w 'uściecb jest ratunkiem, ib. 136. ZAWRZEDZIĆ , ZA- wściekłością zaszły, wściekle zawzięty; ooUer SButp ergriff WRZEDZ1EĆ, ob. Owrzedzić.    fen, toll, mütpenb. Potrzebne jest swych namiętności, a

ZAWRZEJE, ob. Zawrzeć, Zawreć. ZAWRZESZCZEĆ, ob. osobliwie tej zawściekłej i wyuzdanej, t. j. gniewu po-Zawrzaskńąć. 'ZAWRZODOWAC1Ć, ob. Owrzodowacić, hamowanie. Pilch. Sen. gn. 320.

we-

tknąć , zatknąć; pineinfteÆen, pinterjtccfcn. Pomóż mi za-

ZAWRZEĆ - ZAWRZYSTY.

Z A WŚ CIĄGNĄĆ-Z A WŚCIUBIĆ. 955

Owrzedzić."    ZA WŚCIUBIĆ cz. dok., Zawściubiać niedok., wściubiając

ZAWRZYSTY, a, e - o adv. , do zawrzenia, czyli zamy-

jedno, toż a toż , cf. taż baba na tychże kołach , zawsze kasza a'kassa ; Ross. Bcer4a 04HO a Toæe Hacuy-yHTb). Machmud spal tęgo , a w tym wąż sunie się z góry; Turczyn spi zawsze. Zab. 14, 242. Szym. wciąż; jak spi tak spi, nie przebudzi się , tn einem fort. -— Zawsze to będzie. Cn. Ad. 1306. (póki świat światem, na wieki). Na zawsze, Sorab. 1. na pscheze ; Ross. Ha-

tykać koło pasa, rychło zawściubiaj. Alb. z Woj. 16.

ZAWSTYDZIĆ cz. dok., Zawstydzać . ‘Zawstydać niedok. , wstydu nabawić, zasromać , befcfjättten ; Boh. zahanbiti ,

(cf. zahańbić ) ; Sorab. 1. zahanbuyu, wohanbu ; Vind. saframuvati, safhpotuvati ; Croat, obshaniti ; Üosn. zasra-mit ; Rag. zasrâmiti, zastîditi ; Ross. octh4HTï>, OCtm-*aTb, nocTU4HTb , nocTbimiTb , yCTbUHTb, ycTbiacaTb , npHCTU4HTb, npncTbiacaTb, no3opirrb , ono3opiiTb , ( cf. Bcer4a, auf immer, für immer. Czyż już na zawsze nieszczęśliwy ten, kogo raz dolegliwość zatnie? Zab. 14, 152; (non si male nunc, et olim sic erit. Hor.). Zabraniam ci tego, raz na zawsze. Teat. 14. c, 45. einmal für alle male, für immer, auf immer. Zawsze jednakową piosnkę śpiewa , Ross. y nero Bce Taæe nicHb, Bce route 4a Tome.

pozor). Niechaj nie będą zawstydani ci , którzy ciebie oczekawają. Radź. Ps. 69, 7. (niechaj nie będą zawstydzeni. BibL.Gd.). Zawstydzający, wstydliwy Ross. no-CTBI4HH0, nocpaMHTeJibHbiM. Zawstydzić się, zasromać się, wstydem się zalać, ( cf. zarumienić, zaczerwienić się, upiec raka); Boh. zastydititi se ; Ross. 3acTH- *ZAWU<ŁEK, ob. Zaułek.

4HTbca, bekämt raerben , ftd) ju fd)dmen anfangen, oott ZAWYĆ, /. zawyje cz. dok., wyjąc odezwać się, zacząć 6d)am ergriffen werben , fdjamrotf» werben. Spuść oczy, za-    wyć ;-lośfjeuleit, aufljenleit, ein beulen ergeben ; Sorab. 1.

wstydź się. Teat. 47. c, 84. Lepiej się krótko zawsty-    zahwuyu ; Cam. savyam; Vind. savyem , savujem ; Croat.

dzitS, niż długo żałować. Cn. Ad. 441. Niech się za-    zaviati, zaviam ; Bosn. zaviati, viati kako vûk ;    Rag. za-

wstydam. Budn. Jer. 17, 18. (niech nie będę zawsty-    vîati, zavjâvati, (zavjevalaz,    zavîalaz ululator);    Ross, sadzony. Bibl. Cd.). Zawstydzenie, “ZAWSTYD ; Croat.    BbiTb , 3aBOto , B3BHTb, b3B0K). O północy szedł do lasu;

obshanozt, bag $cfd)ämen , bie Sefdtämung. Zawstydzenie    tam gdy głosem zawył jako wilk, wilcy tpż zszedłszy się

kogo, actio officiendi pudore aliquem. Cn. Th. 1297.    zawyli, na‘on się jego głos odzywając. Stryjk. 176. —

Uwielbię cię na zawstyd twoich nieprzyjaciół. Przyb. Luz.    Fig. Ir. Matki nieszczęsne , co się nie ukryły Przed po-

304. Tak wielkiemu panu, jak widzę, żadna rzecznie    ganinem , przycisnąwszy do piersi dziatki swe, zawyły,

jest zawstydzenia godna. Baz. Sk. 203. (wstydliwa, za-    Tward. Wi. 94, z płaczem    szlochały, krzyczały; Ross.

wstydzająca, sromotna). Zawstydzenie się, wstydzenie    3apbi4aTb. Oddam wet za    wet dobrodziejce;    zawyje i

się czego, sromanie się, wstyd. Cn. Th. 1297. — Nie    ona, jak jej dokuczę. Teat.    24. b, 22.

zawstydzisz się zań. Cn. Th. 542; haud poenitendus ma- ‘ZAWZDZIAC, ob. Zawdziać.

gister, bu wirft bid) feiner nidjt fcfyćtmert. — Zawstydzić się ZAWZIĄĆ, f. zaweźrnie , zaw-ezmę cz. jedntl, zająć, żaku go , mieć go sobie za sromotę, fid) jcmanbcS fdtamen.    brać;-mit (umteDmen, megnelimen; (Rag. zauzêti occupare

Jeśli się będziem wstydać prawdy pana swego, zawsty-    locum, praevenire; Croat, zavjeti, zazimlyem » zająć, zaj-

WSTYDZICIEL, a, tn., który kogo zawstydza, ber $e» fdmrner ; Ross. nocpaiwHTejb. W rodź. żeńsk. ZAWSTY-DZICIELKA, i ; Ross. nocpaMHieabtiima.

ZAWSZE, 'ZAWZDY, ’“ZA WŻDY Adv. temp or. , wszystek czas , ciągle bez wyjątku , bez ustanku , bez przerwy wciąż, wszystkie razy, immer; Boh. wżdy, wżdycky (ob. Wżdy), dycky, pokażde , kazdykrafe , ( zawdy * często , niekiedy) ; Slov. wżdi, widy , wzdicki, wżdycky ; Carn. vselej , vseler , vêdnu , useskusi, smirej ; Vind. vlelei , vfellei, vlaki zbafs, vefszhaf, spuvu, skuef, skuefei , skufnu skuf, vfigdar , vfakidar , vfakobart, vlakikrat ; Croat, uszégdar , uszigdar ; Bosn. vazda , sveghjer, svaako dobba , sveudigl, sueudiglje; Rag. vàzda , svégh ; Slot. vazda; Sorab. 1. piecze, piezo, (cf. precz, cf. przez, cf. przecie); Ross. 3aBce (cf. *wszy, *wsze), Bcer4a, BbiHy ; vulg. 3a Bcer4a; Eccl. huhoy , (Bcer4auiHbiH sempiternus). Panie boże daj , aby to zaw żdy, a jeżeli nie może być zawźdy, tedy aby wżdy często było z pożytkiem ludzkim. Baz. Modrz. 46. Bóstwo samo z siebie ni

da się on nas u ojca wiecznego. Kanc. Gd. 159. ZA-    muję ; Carn sausęti, sausanriem * zdumiewać ; Vind. sa-

gdy z żadnem stworzeniem nie mówiło, jedno za-wzdy przez jaki instrument albo przez anioła , albo przez proroka , albo *wzdy przez jaki pośrzodek do tego godny. Rej. Ap. 4. Zawsze co zrobić. Cn. Ad. 1506. (nigdy nie próżnować). Zawsze czynny. Przyb. Milt. 238. Zawsze jedno, sprzykrzy się. Cn. Ad. 1306. (jedno a

vsetife , zadziwić się, savsetliu, vseuzhen * zadziwiający, zachwycający, zdumiewający, zavseten * dumny, wyniosły, preusetn fastuosus, preusetje superbia). Zawziąć, zjąwszy zabrać; auffaffen unb nehmen, mit fid) fortne^men. Colligere testem, zawziąć na siebie suknią, albo się wskasać. Macz. baê $Ietb jnfammen nehmen, auffiebett, auf* febürjen. Lotum gustavil, zawziął z kolana, nie chce mu się ztąd do domu. ib. Ktoby rzekł do góry: 'zaweźmi się , a wrzuć się w morze , stanie się. Sekl. Math. 21. et Marc. 11. porywaj się, maefye bid) auf, nimm bidj jU» fantmen. Zawziąć co cudzego, auferre quid alienum per imprudentiam. Cn Th. 1402. grembeś nnabfidltlid) mit fortnefimen. — Zawziąć z kim przymierze , przyjaźń * zawiązać , zawrzeć, gmmbfdjaft U. f. m. fdfiicjklt. Z Erykiem Władysław i Witold jawnie przymierze i zjednoczenie między sobą zawzięli. Krom. 485. Kazimierz pokój i ustawy zawzięte Władysława brata z Krzyżakami potwierdził, ib. 575. Rozjem między królami zawzięto. ib. 693. Niech się od dnia dzisiejszego między nami przyjaźń zaweźrnie. Pilch. Sen. łask. 36. Zawziąć, zacząć, wszcząć, (cf. wziąć robić, krzyczeć, biegać » zacząć) ; anfangen, anÿe&en ; zawziąć się, zacząć się, wszcząd się, wszczątek czyli początek wziąć , ben SInfang neftmett. Nową Siedmiogrodzanie na Polskę zawzięli wojnę. Nietm 1, 16. (podnieśli). Bogowie zdarzcie zawzięciu mojemu

Z A W Z IA T E K - ZAŻĄĆ.

ZAWZIĄĆ.

957

Zebr. Ow. 1 ; (coeptis). Ach boże, bez którego nic się kto zahamować może? Podw. Syon. P 2. Choroba kie -nie zawzięło, I dlaczegóż tak twoich opuszczasz rąk    dy zaweźmie się na śmierć, t. j. kiedy siły w pacyen-

dzieło ? Dmoch. Sąd. 25. Od narodu Włodzimierzów    cie nie potrafią wstrzymać jej mocy, tedy i Salomon w

Kijowskie i wszystkiej Ru3i xiążęta zawzięły się. Krom.    takim razie nic nie potrafi. Perz. Lek. 521. Zawziąć

61; {orli). O porządku cerkwi z początku taki zwyczaj    się na kogo, rozjadowić się nań, zażarcie, zacięcie na-

zawzięty, dotąd zachowuje się. Pim. Kam. 404.—Zawziąć,    trzeć, zęby na niego ostrzyć ; ftcfy über jenmnben erbosen,

otrzymać, odebrać; rotier erhalten, erlangen, befontmen.    ergrimmen. A tyś się widzę zawzięła na mnie. Teat. 36.

Potym uczuł za grzechy swoje skruchę “płaczorodną,    c, 57. Za afront ten, lud ów zajad! się i zawziął cały.

Taką od Chrystusa zawziął Piotr łaskę swobodną. Chodk.    Jabi. Ez. D 3.    Zawzięty , zajadły, zacięty , zażarty ; er*

Kost. 83. Zawziąć , powziąć zkąd, moljer neunten. Za-    grimmt, erboft.    Zawzięcie adverb., n. p. Los mię prze-

weźmie pochop do dzielności. Past. Fid. 201. Szacu-    śladuje i trapi zawzięcie. Teat. 45, 35. Skrzel, {ob. Za-

nek osoby jego z nigdy niewychwalonych pism jego za-    wziętość). ZAWZIĄTEK , tku, m. ; {Croat, zaviètek sy-

wziąłem. Mon. 71, 169.— §. Zawziąć gruntu, zawziąć się,    nopsis) ; wszczątek , początek, zaród, zarödek ; ber Ur*

przyjąć się, zakorzenić się; ©rmtb faffen, befletben, ft$    fpmng, SInfang. Rzymianie -swego zawziątek narodu do

anncl/men, fortfommen. Czego kto w sześciu lat młodo-    bogów przytaczali. Krom. o. — Zawziątek, zaczęcie', za-

ści nie zacznie, gruntu nie zaweźmie. Falib. G 3. Na    częte przedsięwzięcie, zawód, zachód; etn angefangneS

takie serca gdy upadnie słowo boże, ‘prze niesposobność    Unternehmen, baê    beginnen, Vornehmen. Senatorowie Wi-

ich , zawziąć się tam nie może. Żarn. Post. 91 b. Za-    tołda w płochomyślnych a szkodliwych zawziątkaćh na-

wziąć się , zakrzewić się, wzmódz się, wziąć górę, wy-    pominali. Krom.    502. My do zawzlątku wróćmy się na-

gorować, iść w górę in bonam et malam partem ; anfgc*    szego. ib. 74; {ad curriculum nostrum revertamur). Mieten, tn bte £>öhe gehen, bte Oberhanb nehmen, ftarf merben.    dzy Jagiełem i Witołdem wiemy trwał zobopolnej zgody

Na początku wiosny nie zaraz trzeba bydło wygnać na    i miłości zawziątek. Krom. 405; summa conjunctio , za-

pole , póki się słusznie nie zaweźmie pasza. Haur. Sk.    wiązek , związek , baê 35anb ber Eintracht nnb Siebe. —

54. Rolnictwo czy się może zawziąć gruntownie w tym    Przyjmij ten przyjaźni , życzliwości mojej zawziątek. Tr. >

kraju, gdzie zwierzchność nie wydoła prawa dla jego za-    zadatek, ^ifanb ber grcunbfcbaft. ZAWZIĘCIE, Subst. et

chęcenia? Pam. 83, 366. Miłość nauk i kunsztów za-    Adverb., ob. Zawziąć. ZAWZIĘTOŚĆ, ści, z., zawzięcie

wzięła się pomału między Francuzami    pod trzecią kró-    się na co, uporne usadzenie się; ba3 ©rptchtfepn, hart*

lów familią. Mon. 65, 293. Zamojski    tak był kontent    ltâcfigeê Seftehen moranf. Zawziętość to nieprzełamana.

z owego zawzięcia się sześciu wsi czynszowych, że po-    Tr. Dziś niedowiarstwo za bystrość rozumu , zawziętość

tym wszystkich poddanych swoich wolnością udarowa!.    kosterstwa za zabawę osob godnego urodzenia, prze-

Pam. 85, 1, 730. ze wzmagania się ich, z zakwitnienia,    wrotna chytrość za cnotę nadworną są poczytane. Zab.

z zamożności; glor, blühtet’ jjHfłmtb , Sluffommen , gitteö    7, 57. uparte przywiązanie do kosterstwa , pasya do szu-

gortfommen. Zawzięty w co, obfitujący    w co, opatrzo-    lerstwa, letbenfchaftltćhe ^piclfudbt.— §. Zawziętość na ko-

ny, zapasny, zamożny, momtt retdjltd;    oerfehetl. W ar-    go, przeciw komu, zaciętość, zażartość, zajadłość; 3n*

maty i w wojenne zawzięty machiny, ma się już ku sto-    grimm, ©rimm, ©roli.    Jeśliś żył w zawziętości z bratem

licy. Tward. Wi. 46. Spieszmy się w kraje święte,    twoim, pojednać się    z nim powinieneś. Zach. Kaz. 1,

W infuły, w bogactwa zawzięte. Lib.    Hor. 122. Za-    210, cf. zawiść, nienawiść.

wziął się ogień, assumpsit flamrna vires. Cn. Th. 1402. ‘ZAWZYMAĆ cz. dok., zatłoczyć, zagnieść, zapchać, per* Powietrze morowe okrutnie się w wojsku Bolesława za- ftopfeu. Wódka z poziomek zawżymane czyszczenie mie-wzięło było. Krom. 69. Zbójcę, którzy się byli na ten sieczne paniom wzbudza^ Syr. 1555? może: zawstrzymane. czas w Polszczę zawzięli, Kazimierz W. uskromił. Biel. ZAŹ, ob. Za interrog.— ‘ZAZ, u, w., Jako z korzenia burzą 196. (zagęścili się). — Magis active: Zawiązać się, usiło-    lasy żazem , Tak me    nadzieje padły.... Pot. Syl. 561.

wać , starać się usilnie, jtdj littchbrücfltch bemühen. Szczy-    1. ZAZĄĆ, f. zażnie cz.    jedntl, Zażynać niedok., zacząć żąć,

piąć mię, śmie i w tym naganiać, Zem się tak trudnej    żęciem zająć, począć    żniwo, cf. zakosić; loêmahett, 1

wojny zawziął był uehraniać. Otw. Ow. 516. — Osobliwie:    ficheltt, anfatigen gu mähen, abmähen, abftdjeln ; Boss. 3a-

Zawziąć się, uwziąć się, upornie , zacięcie usadzić się,    æaTb , 3a5KHHaTb. Zużecie Boss. 3a»HHb.— Transi. Krzy-

burchauä ïjartnacîtg mornacb trauten, montai ringen, rooranf    we kotwice miecą, aby tak wykleszczywszy zażęciem

erpicht fepn. Jak się kobieta na co zaweźmie, dokonać    odpoczynek okrętom był Chodk. Kost. 11. zajęciem, za-

lego musi. Teat. 31. b. 39. Kiedy się na co zaweźmie-    chwytem kotwic; ba$ (Eingreifen, ©infafîen, ©inflammertt

my, nic nam nigdy nie przeszkodzi, ib. 27. b. 20. Jak    ber Stnferfpi^e im SDîeereêgrunbe. W onym porcie okrętów

się za wezmę, to mu wcale głowę zawrócę. Teat. 2. b,    lina nie zatrzymała, Ani krzywym zażęciem kotew nie

47. Pryncypały wygnania Bolesława obawiały się, aby    wściągała. A. Kchan. 7. et 564. — Utkwionego oszcze-

syn jego, krzywdę taką pamiętając, mścić się onej nie    pu gwałtem dobyć chciał ze pnia zażetego. A. Kchan.

zawziął. Krom. 111. Z obojej strony, gdzie się miecz    364f. zaciętego, ściętego, uderzonego, zciosanego.

zaweźmie, krwi być rozlanie musi; bo jedni sieką, a    2. ZAZĄĆ, Zażdżąć, Zażdżmąć, f. zażmie, zażdżmie cz.,

drudzy się bronią. Żarn. Post. 3, 95. (jak się wścieknie,    jedntl., Zażymać niedok.; Ross. 3an<aTb, 3a*HnaTb, (cf.

rozzłości). Złe szczęście, kiedy się gdzie zaweźmie,    miąć) ; zagnieść, zatłoczyć, zacisnąć, zachwyciwszy gnieść,

tfoczyć ; anfangen 51t bruefeu, $U preffen , jufammeit prejfetu    czas niespokojny Zażałował niesłusznie zapoczętej woj-

^eranépreffen pr. et fig. tr. Jak ’obszerz zawisłe ręką za-    ny, I na każdego własnym imieniem wołając Ratunku

żął chmury, grzmot powstał. Zebr. Ow. 9; (manu lata    się dopraszał. ib. 188.

obżartość, bte ®e*

pressit.). Z pijaństwa one gęby, z których wycisnąłbyś ’ZAŻARŁOŚĆ , ZAŻARTOŚĆ, ści, z. piwo, gdybyś go za nie zażdżął. Opal. Sat. 131. id.    frfißigfett. — Transi. Zajadłość, zaciętość, zawziętość; bet*

Pilch. Sen. list. 3, 198. Cesarz Krzyżakom we wszys-    Sttgrtmnt, bie SButp. Obywatele, którycheśmy utracili,

tkiem ofiarował się, chcąc tak znowu jeszcze w jakiej-    zażartość wojny₍ zabrała. Nag. Cyc. 124. zaciekłość,

kolwiek sumie zażąć ich. Krom. 472; (ut aliquid de iis    wściekłość. ZAŻARŁY, Zażarty, ob. Zażreć.

jen ; Ross. sarnyum , 3aiuajHTŁ, ( cf. zaszaleć) ; ( Vind. sashertuvati * przehulać). Nie wadzi pod czas zażartować. Cn. Ad. 688. Zażartować z kogo , żart sobie z niego stroić , ( cf. zadrwić , zakpić z kogo ) ; einen p#t SBefteu haben, mit tpm Scpers treiben. Zażartowałeś z nas, ale darujemy ci. Teat. 17. b, 58, (cf. zawieść kogo, zwieść kogo). Aleby \z nas fortuna dyabelnie zażartowała , gdyby hultaje kuferek z pieniędzmi nam zabrali. Teat. 52. b, 24. — Zażartować się , zapuścić się w żartowanie , zapędzić się w strojenie żartów, fiep tief in§ ®cperjett einlaffen. Rndtk, Ross. 3auiaMTbca.

emungeret). Syn twój, gdy nieco nauki zażdżmie, obró- ZAŻARTOWAĆ cz. dok., zacząć żartować, anfangen JU fcper* cić się ma na jakie postanowienie. Glicz. Wych. 0 1 b.

(naehwyta , wyciśnie , nałapie). Nie wydrzesz, co on ostrą zażdmie nogą. Mlask. Ryt. 2, 67. (zahaczy, o co zawadzi). Lew spuszcza z sierdzistości , gdy mu grzywę wyzłocą , gdy go zażdżą, i tak umordują , że cierpliwie musi się dać przyozdobić. Pilch. Sen. list. 31 Któż tak cierpliwym znajduje się, aby mu to, gdy jawne niebezpieczeństwa usilnie stawać musi, a kto inszy nagrodę bierze, aby rnu to zażąć serca nie miło? Krom.

154. ścisnąć serce, ciężyć na sercu: ba§ bruclett, beflemmen, Befeueren. — *§. Pamiętał Szwed owe boje

Gustawowe, zkąd jeszcze bolejące    nie zażely guzy.    ZAZARTY,    ob. Zazreć.

Tward. W. D. 2, 168. nie zarosły,    nie wygładziły się,    ZAŻARZYĆ    cz. dok., żarem    zająć, zapalić,    zażedz,    zaognić;

nie zamknęły się, nie wyrównały, nie wyleczyły się.    erpijjen, entjünbeu; (Bosn. zasgjariti candefacere; Croat, za-

ZAŹĄDAĆ cz. dok, zapragnąć, zacząć żądać, pożądać; atu    sarujem ; Ross. 3a?KapHT[> * upiec). Zaźarzyć się, zapa-

fartgen 51t begepren, verlangen, forbent. Kazał był tak wie- -lić się, ftep erpijjen; (Sorab. i. zażehelu szo; Rag. żale mu dać, jakoby jeno wiele był zażądał. Kosz. Lor. xâritise , zazargljetnitti.se * zarumienić się, zapłonić się). 83 b, cf. zacenić.    Zażarzeni potkali się z sobą. Sowit. 66.

ZAŻALIĆ cz. dok., żalem napełnić, mit ^erjeleib erfüllen,    Z *ZAZBANIA wyglądać (< ob.    Dzban,

mit SBepmutp burcpbrtngen. Zażalony    , pełen żalu , ooE    ZAZDROŚĆ, ’ZAJZDROŚĆ    ,    ’ZAIZDROŚĆ ,    ści,    z.,    ZA-

SBepmittp, WCpntutpfg , »Olt fterjeletb blttcpbruttgett. Niewdzię-    ZDROSTKA, i, i., zdrbn., zazdroszczenie, ’zajrzenie ko-

cznością dobroczyńcę swego zażalił , Ross. ocKopón.TB    mu, ’zawidowanie, zawiść; ber 9?etb , ba$ Reiben, !0e*

6aar04tTeja HeÓMro^aptiocTiio Rwą na głowach włosy    netben ; Sorab. 1. ramuwano; Cam. savid, svid , svidost,

swoje zażalone matki. Zach. Kaz. 1, 66. W tłumie bra-    nastor ; Vind. sovrastvu ; Croat, naszloba ; ( NB. więcej

nek poznano córkę królewską z postawy zażalonej, gdyż    dyalektów ob. pod Zawiść). Zazdrość jest żałość i fra-

przez nią powaga się i męstwo przebijały. Zab. 10, 165.    sunek przychodzący ludziom z cudzego szczęścia. Otw.

Słowa urażają, i długo w zażalonej tkwią pamięci. ZabŁ    Ow. 95; boleść skryta z cudzego powodzenia. Mon. 71,

Roz. 191. Niech nieszczęśliwość powszechna zmiękczy    882. Zazdrość nie może jeno z fortunnym być. Rej. Zw.

zawzięte i zażalone serca. Koił List. 1, 12, pokrzywdzo-    224. Zazdrość w nieszczęściu nie bywa ozdobna, Gdzie

ne,'bte gefrćmftett ^erjen. Brzetysław dawny nieprzyjaciel,    szczęście widzi, pani to *osobna. Rej. Zw. 12,124, W ka-

świeżym przymusem do wrócenia opanowanych krajów    żdej rzeczy zazdrość, chyba w nędzy nic. Rys. Ad. 71.

bardziej jeszcze zażalony. Nar. Hst. 2 , 557. zajątrzony ,    Zajzdrosny na gnoisku kogut się potyka , Orzeł orła ,

’•'rozzłościony ; erbittert, aufgebracht, geretjjt. Tyś się klął    byk sięga rogatego byka, Wszystkich zazdrość dostaje

bogiem, na mnieś Mścisława zażalił, I na niewinną    szkodliwemi sztychy. Fryzowane prałaty i strzyżone mni-

wszystkie swoje zbrodnie zwalił. Teat. 44. d, 35. zają-    chy. Wej. List. 20. Jako za słońcem cień idzie, tak

trzył, nabechtał, poduszczył, bu paft tplt gegen nttep attf*    za godnością zazdrość. Biel. 743. Zazdrość z cudzego

gebracht. — Zażalenie, żal, 'żałoba, skarga, zaskarżę-    dobra się rodzi.    Cn. Ad. 4508. Dla    zazdrości nie po-

nie ; bte Sefcptrerbe,    bte Sîlage, Auflage, trenn mau ftd)    kazuj majętności.    Rys. Ad. 11. (by ci    nie zazdroszczono,

fiber jemanben, ober tnontber befcptnert. Anglia jedynym    zajrzano). Zazdrość jest dobra, gdy złemu dobrego *Zaź~

jest krajem, do którego Hiszpania ma zażalenia. N. Pam.    rżymy, a zła, gdy dobrym dobrego. Rej. Zw. 224 b.

4, 114. na który ma przyczyny żalenia się, skarżenia;    Dała się znać niejaka zazdrostka. Sk. Kaz. 587 b. Święci

pat ttrfacpen ftep JU befeptreren, Sefcptnerbe JU führen. *ZA-    wygnawszy od siebie żagiew' zazdrości, błogosławieństwa

ŻAŁOWAĆ med. dok., zacząć żałować, rozpoczynać żal,    swego obfitości wszystkim chcą użyczyć. Birk. Dom. 116.

żałować czego lub poczem ; anfangen 51t Bereuen, JU be*    Przed zazdrością w niebie nie być. Rys. Ad. 54, (by nie

bauern, JU Beilagen. Strzałą ją przebiwszy, ach nieste-    mieć sobie zazdrosnych). Rracząca zazdrość wnet go od

tyż, nierychło karania srogiego Miłośnik zażałował, i    dokonania dzieł chwalebnych odrazi. Zab. 1, 163. Alb.

siebie samego, Ze    słuchał, i nazbyt się gniewał, nie-    Zazdrość płacze    na tych, którzy się    cieszą, cieszy sie

nawidzi. Otw. Ow.    86. Dopieroż tam Phineus w ten    z tych, którzy płaczą. Mon. 68, 227.    Ten to srogi dzi-

zawi-

worod , łez ludzkich niesyty, Patrząc na twe zasługi,    zdrośnik miłosny, małżeński, małżonek zazdrosny,

sławę i zaszczyty, Ryknął. Zab. 12, 254. Niechaj się    stny, ein (Eiferfüdjttger. Dla zazdrośnika słówko wyrzeczone

do ucha , jest już oczywistością. Teat. 29. b , 26. Co za naprzykrzony zazdrośnik! ib. 52. d, 40. Dość to były mocne słowa dla zazdrośnika. Nieme. Król. I, 51. W rodź. ieńsk. ZAZDROŚNICA, y, ZAZDROŚNlCZKA, i bie SJłetberhtn, Senetbertnn, bie tëtferfüdjttge ; Sorab. i. ra-muwarka; Ross. peBHirreibiuma, copeBHOBaTe.ibHHita. Lecz żeby zazdrośnica sławy (Arachna) zrozumiała, Jakiej płacy za głupstwo swe wyglądać miała, Przydała (Palas) w czterech rogach ( tkaniny ) farbą oznaczone Cztery spory, krótkiemi znaki rozsadzone. Olw. Ow. 218. ZAZDRO-ŚCIWY, ‘ZAZDROŚCIW, ‘ZAZDROŚLIW, ZAZDROŚL1WY, ZAZDROŚĆMY, ZAZDROSNY, 'ZAJZDROSNY, a, ie adv., zazdroszczący, pełen zazdrości, ‘zajrzący, *zawi-dująey, zawistny ; itetbtfd), neibenb, bettetbenb (ob. dyalekta pod: Zawistny;. Dziwnie się gryzie sam w sobie zazdro-ściwy człowiek , gdy darów bożych albo których sam nie ma, albo równe być swoim widzi, albo mniejsze ma , bliźniemu swemu nie życzy. Hrbst. Nauk. i 8 b. Zazdrościwemu swoje rzeczy nie smakują. Zegl. Ad. 286, (cf. u sąsiada dojniejsze krowy). Kto zazdrości»’, sam sobie ‘krzyw. Rys. Ad. 27. Patrząc na cudze zbiory, za-zdrośny schnie marnie. N. Pam. 13, 120. Coż zazdro-ściwi z swych spraw za zysk mają, Nienawiść cierpią, a nic nie wygrają. Rej Zio. 224. Nikogo nigdy nie znajdziesz zazdrościwym cudzej sławie, jedno tego, który wszystkiemi niewstydy zmazany będąc , zwątpił, aby jego imię w potomne czasy miało być kiedy sławne. Zygr. Pap. 319. Tym , którzy sławę jako czerw' wiercą i dziurawią , to jest, obmowcom i zazdrościwym, twardą jest i cierpką cnota. Birk. Chodk. 20. Rzemiosło ich jest przegadywać o ludziach zazdrośliwie i krytycznie posądzać Mon. 71, 585. Zazdrościwie , invidiose. Cn. Tli. 1403. — Niezazdrościwy, 'niezawistny, który się nie rusza zawiścią. Cn. Th. 542.

wyrzucił nieprzyjaciel. Groch. W. 146. .szatan , mißgön* fttg, netbtjć). Śmierć zazdrościwa. Nar. Dz. 1, 22. Zbigniew duchem fakeyi tchnący, a władzy wyższej w bracie swoim zazdrosny. Wag. Hst. 20. Nie lada szturm w te czasy wytrzymał Pompejusz, z jedne stronę od zazdrośliwej skargi , a z drugą od lamentów mizernych człeka pospolitego. Warg. Wal. 195. — Passive: Zazdrosny, zazdrości podległy, któremu ‘zajrzą drudzy. Cn. Th. 1405. zazdroszczony, beneibet. Nieza-zdrosny, niezawistny, któremu żaden nie ‘zajrzy, ib. 542, Ross. He3aBHCTHUM, imbenefbet. — Zazdrosny miłośnie, żaluzją cierpiący, ct. podejźrzliwy ; Ctferfuddtg tu ber Siebe, argtDÖbmjcb ; Cam svidn ; Vind. lubosumnosten , nenavi-den, nenaviden , aifrast ; Slav, ljubomorav ; Ross, pe-BHHBbiu, (cf. rzewny). Gdy mąż trochę zazdrosny, znać że żonę kocha. Teat. 43. b, 77. Strasznie zazdrosny, tak mię śpiegowa^ łajał, kiedym z którym mężczyzną gadała. Teat. 53. c, 45.

i, zdrbn.,

e,

zazdrość puka, bodaj mi zajrzano, Wolę to, niżliby mię pożałować miano. Simon. Siei. 84. Kiedy bóg zechce , zazdrość nie przeszkodzi. Rys. Ad. 29. Zła zazdrości , zjadliwemi usty Zarzucasz w wieku gnuśnym dni pełne rozpusty. Hul. Ow. 92. Zazdrość z palcy wyschłemi , twarzą siną, bladą. Teat. 20, 12. Chce kto ‘konterfet zazdrości widzieć, przeczytaj poetę; blada, mówi, i chuda, oczy ma ponure, zęby zardzewiałe, piersi od żółci zielone , język trucizną oblany, śmiechu w niej nie pytaj, chyba gdy nieszczęście cudze widzi, usunąć nie może, bo ją frasunki niespiącą chcą mieć, schnie gdy widzi szczęśliwego, szarpa drugich, i sama w sobie'tar-ganiec cierpi, sama sobie męką. Birk. Zbar. B 4 b.

¹

zmieszczą rzeczy wielkich , iż w nim zamykają się sposobnie i bez ciasnoty morze i ziemia i wyspy i lądy. Boler, a 2. Własnym zaraz doświadczy okiem, Którym warta "słodzona bokiem. Miask. Ryt. 2, 116. Wszystko w swej klubie ; dżdże z nieba «w padły, 1 w otworzonej zawarły się ziemi. Chrośc. Luk. 103. (schowały się, wsią

²

knęły). Dziś zawrze cię Jehowa w ręce mojej, że cię zabiję. Budn. 1 Sam. 17, 46. (dziś cię poda w ręce moje. Bibl. Gd. ; nie wypuści cię z rąk moich, nie uw'olni). — einen IDO einfdjließen. Sprzątanie z pola rychłe niemały    Zawrzeć w słowach , słowami, w mowie ,

³

pożytek uczyni, że się w czas bydło rozpuści, bo się tłusto może zawrzeć na zimę. Haur. Ek. 69. (zamknąć w stajni). Zamknąć granicę, kraj, drogę; bte ©rdiljett oerfc^lteRen, yeriperreu. Gdy Wrocławianie nowe jakieś cła na nasze towary ustawili, Kazimierz Jagieło kazał ziemię zawrzeć, i lam więcej nie dał z towary jeździć. Biel. 546.

⁴

Zawarcie ziemi na niewywożenie towarów. Gost. Gor. 85.

⁵

Nie jest nikomu do cnoty zawarta droga, każdemu do

Zazdrość jędza blada, Co światłości nie cierpiąc, w czarnych lochach siada, Nigdy prosto nie patrzy, zyzem tylko strzyże , Żółcią pluje , i splutą żółć za pokarm liże , Smutna zawsze, chyba gdy ciężkie słyszy bole, Każdy ją traf pomyślny ostrym sztychem kole. Zab. 12,

233. — Zazdrość między równemi, zawistna emulacja, żaluzya ; bte 6ifcrfuc()t, üDïtjÜgunft, Cam. tekmenlivost; Vind. lubosumoost, nienavidnost (cf. nienawiść), aifranje; Ross. peBHHBOCTb (cf. rzewliwość), peBHOBame. Zazdrostki między równymi być muszą. Sk. Dz. 1124. Zazdrość ciężko znosi, gdy kogo równego W urodzeniu widzi być mienia zacniejszego. Błaz. Tłum. B 2 b. — Zazdrość miłosna , zawiść miłosna , żaluzya , bić (Etferfwbt itt ber Siebe. — *§. Godzina, o której się zwykła pokazować za swoją zazdrostką , jeszcze jest daleka. Teat. 20, 7, not. zazdrostka tu jest Francuskie jalousie ; lubo w tern znaczeniu słowo to nie jest używane, alem sobie pozwolił wziąć go dlatego , żeby było używane, jak wiele innych. ib, gatunek kraciasto posuwistych zasłon okna,

Człowieka z raju zazdrościwy

3aloufte, genftcrjaloitfte. ZAZDROŚCIĆ med. niedok , *za-widować, ‘zawidzieć, zawiścić , ‘zajrzeć komu, zazdrosnym mu być ; tietbett , betreiben ; Sorab. 1. hidzież ( cf. hydzić) ; Carn. savidam , nastôram ; (NB. wiecej dyale-któw ob. pod: ‘Zajrzeć, *zawidować). Ach nie dozwolona w tym życiu zupełna szczęśliwość , byłem od siłu zazdroszczony. Mon. 68, 242, ob. Zazdrosny, zazdrości podległy, któremu ‘zajrzą drudzy. Cn. Th. 1 405. belieb bet. Niezazdroszczony Ross. He3aBHCTHLin. — *§. Zazdrościć, emulować, rywalizować, zazdrośnym być równemu, lub leż miłośnie, eiferfucljtig fet)tt; Carn. sridam, tękmam : Vind, lubosumniti, nenaviden biti, aifrati ; Slav.

Ijubosûmljiti, Ijubomoriti; Ross. peBHOBait, peBHyio, npti-peBHOBaTf). ZAZDROŚCICIEL, ZAZDROŚNIK, a, m., 'ZA-ZDROŚLIWIEC, wca, m., zawistnik : Carn. grajaVz, tek-menik ; Sorab. 1. ramuwaf ; Ross. peBHmeib, peBHOBaTeJib, copeBHH'reÆb, copeBHOBaiejib, ber Leiber, 33eneiber. Posiał dyabeł nasienie, z którego urośli mezgodnicy, zazdrośnicy, porubnicy, świętokupey. Biał. Post. 250. To ni od kogo zadać się nam nie może, tylko od zazdrośliwca ; qui alienae laudi inhiat, et putat s i bi demi, quod tribui- ‘ZAZDROWIEG , ob. Wilkom , puhar, z którego się za zdrowie tur alii. Smolr. El. 29. Zazdrośnik, zazdrościcie!, za-    pije. ‘ZAZDROWNY, a, e — ie adv., co ma być za zdro-

zdrościwy, zazdroszczący, invisor. Cn. Th. 1405. — Za-    wie, ©efunb^eitë*, (cf. wiwatowy); Eccl. 3a3)tpaBHHił.

‘ZAZDYBAĆ cz. dok., zadybać, zdybać, nadybać, napotkać,    mało zgorzało wozów, aż ledwo ugaszono. Biel. 416.

nagle zajść kogo; überrumpeln, überrafdjen, überfallen, er*    Skoro się gdzie dom zazże, niech zaraz ogień obwoły-

Ijafdjen. Wenera z Marsem pod jednąż zazdybana siatką.    wają. Baz' Modrz. 354. metttt ein #au$ ttt Sranb gerdt^.

Chrośc. Ow. 384.    — Allegor. fig. et tr. Nazajutrz kiedy pochodnie zażegał,

‘ZAZDZĄC, zazdżmie, ob. Zażąć, zażymać.    i światło Febus miotał z swego wozu.... P. Kchan. Jer.

ZAZDZIERG , ZAZDZIEUGNĄĆ, ob. Zadzierg.    21, (cf. na brzasku, na świcie, gdy świtało). Tak wie-

‘ZAZDZONY , a, e, dzdżem, to jest deszczem zapełniony,    czorne planety, gdy na noc nastaja, U słońca swych

dżdżysty; oerregnet, eingeregnef, »Ott Regelt, repertfc^. Za-    splendorów sobie pożyczają , Gdzie Febe kredensuje ,

zdzone bystrym wiatrem obłoki, /ab. 11, 398. Zabi.    a znowuż i od niej Tysiąc innych pomniejszych zazgnie

Nim warkliwym czarnych chmur zawrotem Trzaśnie za-    się pochodni. Tward. Mise. 151. (zaświeci się). Ale jeżdżony Jowisz witym z ognia grotem., Zab. 12, 241.    szcze niewcześniej i daleko raniej Trzeciego z nich Ra-

ZAZEDZ, ZAZZEDZ, zazegł, zazog, zazgła, zazgło, /. za-    fała taż Awernu pani Nieużyta tylko co zażgnąwszy zga-

nie-

żgnie, zażegnie, zazże, zażgnę, zażegnę, zażognę, za-    siła. Tward. Mise. 150.'tpo krótkiem świeceniu sie,

żegę, zażogę cz. jedntl., {distng. zażgnąć, zaźgać). Za -    długiem życiu). Kupid w jej serce bełcik zaźgniony

żegać, Zażogać niedok., zapalić, (cf. pożoga, cf. użog) ;    Kładąc, rozniecił słodkie płomienie. Zab. 10, 202. Zabi.

attJHttbCH, entjünben, aitbrentten, anjtccfen; Boh. zażehnauti,    Dla Hektora miłość się w piersiach mych zażegła , ZHek-

zażhnauti, zażehl, zażhl, zażhnu, zażehati ; Sorab. i. za-    torem się zgasiła, î w grobie poległa. Morszt. 319.

żehelu, zażehelam ; Carn. sashigam ; \ind. sashgat, zash-    Tamże on zażegał mnicha onego przeciwnika prawdy

gati, sasgat, vushgat, vshgati, vshiem , vshgern ; Groat.    bożej. Baz. Hsl. 84. podżegał, poduszczył ; anfeuent, a«»

zasgati , zasisem, vusigati, vusgal, vusilem , nasganye,    pe^tt. Dopieroż gmin się w gniewy zazże niehamowne.

uplamenujem, (cf. płomień); Rag. zaxi'gati, uxecchi, ux-    Zebr. Ow. 106; {tum demum indomitas ardescit vulgus in

gatti ; Bosn. sasgeccbi, usgecchi; Slav, saxeclii ; Boss.    iras). — Zażegnanie; Ross. 3a?KHraTejLLCTBO podżeganie,

aameub , 3aJKHraTb, Bosæeub, B03HUiraTL ; Eccl.    ,    ₀b. Zażoga, zażega. Zaźegający ; Ross. 3a>KHraTejbHHH ,

B03JKnraiH, 3ameqb, B5KłiraTb. Zapalić się, zażedz, adoleri.    zapalny. ZAŻEGACZ , a, m.,‘ zapalacz, podpalacz, podłącz. świece zażegają. Sekl iii. Uboga niewiasta , jeśli    żegacz; ber Slnjünber, Sltt&reitner, 2Inftccfer, Slnftifter ; Rag.

grosz zgubiła, ‘izali nie zażega świece i umiata domu?    uxexilcgl , uxixalaz, f. uxexitegliza , uxixaliza; Ross. sa

il⁷. Post. Mn. 286. Kiedy odpusty , lub zielone świątki    juwraTeib, 3aacnra3bmMKTi, aaauira, B03)KHraTejb ; Eccl.

Czas wam przyniesie, dla jego pamiątki Świece odlano    uacHraTeib.

woskiem zażegajcie. Zimor. Siei, 202. Wielkaby to nie- ZAŻĘCIE, ob. Zażąć. ZAŻEGLOWAĆ, oh. Żeglować, ludzkość była, ogień nie dać zazżedz, drogi nie ukazać, ZAŻEGNAĆ cz. dok., Zażegnywać czejll., żegnaniem, ro-wody niedopuścić poczerpnąć. Gorn. Sen. 299. Jako.    bieniem krzyża zaklinać, odwracać co złego, lekować

pierwej u świętych ludzi zażegała się sama ofiara, tak    zabobonnie; mit ßinfegncit Uttb flrcujcma^eu befpre^en,

pogani sarni zażegali ‘on ogień z ofiarą. Biel. Sw. 5 b.    bamtMt , wegjaubcrtt, weg&flmteit, (cf. zaczynić, odczynić,

Na każdy dzień zażegać będzie na'oltarzu drwa, i zżedz    cf. uroczyć, urok); Boh. zażehnauti, zażehnawati, (za-

będzie na nim łój. Budn. Levit. 6, 12. (będzie zapalał    kląć). Żmija ma ten obyczaj, gdy ją zażegnąwają, tedy

drwa , i palić będzie tłustość Bibl. Gd.). Gdy Aaron    uszy zalula , aby nie słuchała. Wrobi. 132. Żmije zaże-

lampy zazże, będzie kadził. Budn. Exod. 50, 8. (gdy    grtawa, kiedy je czarowmik zaklina ‘chytro, ib. 132;

rozpali lampy. Bibl, Gd.). Zażgli ogień w pośrzodku    {incantat earn sapienter). Gusłami, szeptami, zaklinaniem,

dwora. Budn. Luc. 22, 55,    (rozniecili ogień. Bibl. Gd).    zażegnaniami chcą leczyć chorego. Haur. Sk. 379. O uro-

Nie inaczej wspłonął, Jako    gdyby kto ognia pod słomę    kach i zażegnywaniu. Perz. Lek. 209. Szeptania i zaże-

nagrzonał, Lubby zazżegł    w stóg zwalone zioła. Zebr.    gnywania mają być brane za kuglarstwo i za wyłudę grosza

Ow. 151; (eremat.). Żywica na okrętach zaledwie tylko poczytywane. Perz. Lek. 212*

pożogi chwyciła, objęła wszystko płomieniem zażgnięta. ZAZEN, zażenie , zażonę , oh. Zagnać. ZAŻĘTY, ob. Zażąć. . Chrośc. Luk. 93. Rzucone    ognie zażogłszy 'świątnicę,    ZAŻERAĆ, ob. Zaireć. Z ŻERACZ, a, w., który zażera,

nędzny lud, który się tam    schronił, dymem umorzyły.    pożera * pożeracz; bet erfreffet, $crf(flu(fcr, Gmfcljlutfer,

A'ar. Hst. 5 , 256. Nero obwinił chrześcian, iż Rzym 58erfd)ltnger.

zazegli. Chodk. host. 61. (podpalili). Blask owych na znak ZAZGNĄĆ cz jedntl., Zażgać niedok., żgając uderzyć, sko-zażgnionych ogniów. Pot. Arg. 38. — Impersonal. Zażgło    pnąć';Ł mit etmaś 0pi^tge!t fcf;lagcn, jte|cn, einen §k\> ober

się, zajęło się, zajął się ogień , zagorzało ; eś tft getter    ©ttc^ oerfe^en. Ale raźna zażgła go renifera za skórę.

słyszeć zgrzytanie ; loêfnlrfd)en, ein ©efnirfcfte mit ben 3^* nen fmren Inffen. Dzik postrzegłszy go , ostrym kłem za-zgrzytnie. Tward. Pasq. 84. — Transi. Jak trzaskający piorun zazgrzytły zawiasy, Rozwód drzwi wielkich wydał skrzypliwe hałasy. Przyb. Mili. 64. zaskrzypły. i nie- ZAZ1ĄBNĄĆ, ob. Żaziębnąć.

flUSgefommen, anögebro^en. Zazgło się w Krakowie r. 1494 ^ Banial. a 5. (distng. zażgnąć, zażegnąć, ob. Zażedz). u piekarza, i wygorzało wszystko, cokolwiek było do- ZAZGRZYTNAĆ cz. jedntl., z zgrzytaniem się odezwać, dać mów od nowej bramy aż do świeckiej. Biel. Kr. 453.

a go-

960

ZAZDYBAĆ-ZAZEDZ.

ZAZEGAGZ - ZAZIĄBNĄĆ.

Biel. Św. 253. R. 1536 dwie części zamku Krakowskiego zgorzały; winowano w tym x. Jarockiego, ii się z jego przyczyny zażgło od świecy w izbie królewskiej, gdzie legał. Biel. Św. 291 b. Zażgło się o południu , rżało aż do nocy. Biel. 446. Obóz się zazegł,

wać cz. dok. , zachować na przezimowanie, zatrzymać zimę, opatrzyć na zimę, fur ben ©inter aufbeffalten; Ross: 3B3HMOBaTb. Bydło zazimować najlepszym sianem. Torz. śkł. 23, (Ross. vulg. 3a3HMbe pierwsze mrozy).

ZAZIAJAĆ się zaimk. dok., uziajać się, uznoić się, zatchnąć ZAZIEWNĄĆ cz. jedntl., Zaziewać niedok., zacząć poziewać, się; gonj fluê bem Sitnem fmnrnen, nad? 8uft fd;nappen. Za-    anfangen ju galjnen. Bndtk. — §. Zaziewnąć co, pozie-

szargać się aż po pas, zgrzać, spocić, zaziajać. Mon.    waniern zatrzeć; mit (M&neit oertufrften, oergdfmen. — *§.

71, 213.    *    Zaziewnąć, ob. Zazionąć.

ZAZIĘBIĆ, ‘ZAZIĄB1Ć cz. dok., Zaziębiać niedok., zimnem ZAZIMOWAĆ nijak. dok., na zimę zostawać gdzie; Zazimo-zająć; Ross. 3a3Ho6nTb , 3acry4HTb, 3acTy?KHBaTb. (cf. zastudzić) ; erteilten, erteilten taffen, oerîdtten. Na zaziębiony żołądek lekarstwo. Śleszk. Ped. 159 Nie zaziąbiajże ciała, też go nazbyt nie pal. Rej. Wiz. G2, (cf. miarą). Wą-

na

i, juz go za-

nid)t$ erfrieren ïaun. — Zaziębić się , Zaziąbić sie ZAZŁOBKOWAG , ob. Żłobkować. ZAZŁOCIĆ , ob. Złocić , zaimk., Zazifebnąć, Zaziąbnąć nijak jedntl., zaziąbł, za- pozłocić. ZAZŁOPAC , ob. Złopać. ziębła peij. , przejść zimnem, fieb erfdtten, ft eff »erteilten ; ‘ZAZMUDZIĆ cz. dok., zaplugawić, zapaskudzić, zawalać, Sorab. 1. zazéhanu szo ; Vind. smrasitife, omrasitife , einfcffmujjen. Squalor, ‘przypite plugastwo, zazmudzenie a premrasitilc : Ross. 3a3flÓHyTb; Eccl. 3a3a6aio. Gdy chory zakalenie na skórze. Mącz.

wyjdzie z łóżka i zaziębi się, może biegunki .dostać. ZAZNAĆ cz. dok., Zaznawać niedok., zasięgnąć znajomość, Perz. Lek. 60. Zaziębienie się, zaziębienie, zaziębnienie,    dowiedzieć się; $U feiner itenntniff bringen, in (Srfaffrung

przejście zimnem; baê (Erteilten, SBerfälten, bie (Erfüllung,    bringen, erfahren; Rosn. uzaznati rescire; Ross. 3a3HaTb,

33erfdltnng ; Rosn. rujbe , buganee, rujbiça ; Ross. 3a-    (3a3naTfcca przesadzić, unieść się), cno3Haîb , cno3naio.

CTy^a. — §. Zaziebły, zaziębiony, ostygły, zastygły, za-    Chciałem Bzpltą przywieść do tej pory, w której od

chłodły, ochłodły; nbgetnbtt, erfüllet. Zaziębła starość.    przodków moich ją zaznałem. Chrośc. Fars. 360. ‘Zaś się

Rej. ?au. 35 Zaziębła myśl, co się to rozumem a sta-    mało takie.li chciwców zaznało, co schną, że cudza kózka

łośeią nie sprawuje i jeśli kiedy bezpieczna a wesoła być    ma miąższe wymiona? Zab. 8, 521. liyck. (poznało,

może? Rej. Zw. 87 b. Zaziebły, zimny, mroźny; fait,    widzieć i poznać się zdarzyło). — Zaznane dobrodziej-

froftig. Za latem błotna jesień przychodzi, a za jesionią    siwo zawsze miej w pamięci, liaur. Sk. 173. (doznane,

zaziębła i niewdzięczna zima. Rej. Zw. 171 b. ZAZIĘ-    doświadczone). — §. Zaznać kogo z kim, ZAZNAJOMIĆ,

BŁOSĆ, ści, i., -ZAZIĘBLINA, y, z., przymiot tego eo    poznać go z kim, znajomość mu z kim robić, einen mit

zaziąbł, co zaziębło; ber Buftanb bed (Erfüllend, ^erfüllend,    jemanben beîannt maeffen ; Ross. 3HaKOMHTb. Zaznajomić się,

ber (Erfüllung, Verfüllung, cf. oziębłość, bad (Erfalten.    zaznać się; Roh. seznamiti se; Ross. cno3Haibca ; zabrać

Wino takowe od nawietrzenia i zaziębłości zwłaszcza    z kim znajomość, fBefanntfcffoft madjen , betflmtt werben,

macicy użyteczne. Syr. 131. Choroba z zaziębimy. Siena.    Prosiłbym, byście mnie Wac Państwo zaznali w domach

558. — §. Zaziębłość, zazięblina , to eo zaziębło, za-    i z osobami pierwszej dystynkcji. Teat. i9. c, 40. Trzeba

marzło, zamróz, mróz w ciele, miejsce mrozem naru-    go będzie zaznawać wszędzie, bo to musiało zdziczeć na

szone ; Ross. 3a3HÓ.MHa, 3a3HOÓa. Rzepa z sadłem gęsiem    wsi. Teat. 19. c, 2. Muzy, kto was, nie ogląda , Nigdy

zamróz abo zaziębłość z nóg wyciąga, Syr.. 1045. Spi-    ozdobnym, zawsze wzgardzonym być musi, Kto was

wrzód zazieblinę wyciągnie, gdzie przyłożysz. Sienn. 140,    zazna, kto darów waszych raz zakusi, Nigdy wzgardzo-

ZAZiEJE, ob. Zaziajać się, ob. Zaziewnąć.    nym , zawsze ozdobnym się stawi. Simon. Siei. 54. 'ZA-

ZAZ1ELEN1Ć cz. dok. Zazieleniać niedok., Zazieleniwać częstl.; ZNAMIONOWAĆ, ob. Znamionować.

Ross. 3a3ejeH!iTb ; zielono zakryć, zamaić; begrünen, be* ZAZN01Ć cz. dok., *Zaznajać niedok., znojem okryć, za-laitbcn. Wiosna nastawszy, ziemię ogrzawszy, zioła i drzewo pełnić, zapocić; »oll ŚcbwetjD madjen, mit ©cfftt’etß be* rozliczne zazieleniwszy, i kwiatki rozlicznie umalowawszy, beefett.

baś SJnjüubeu, Stnftecfen, in Sranb 6tecfen; floss, samnra-TC.ibCTBO pożoga, (3aa>ora wewnętrzne zapalenie końskie). Moja bez kadzidlnej wielmoiność zażogi. Zebr. Ow. 142 ; (numen adhuc sine thure meum est). Chodk. Kost. 88. Łacno zażogę nieci, gdy ją rudna jędza Rozdmuchuje i z wiatrów pomocą napędza. Przyb. Mill. 14. pożar, $euerêbrunft. — Fig. Salomon wzniecając zażogi po świętych skrytościach wnętrznomodlnych, tak żarzył ... Chodk. Kost. 38. Przyszedłszy^k sobie z okrutnej zażogi, *ocz stała, zjawić chciała. Zebr. Oiu. 358; va lido ab aestu, opłonąwszy. — Zażoga , Zażożka zdrbn., żagiew ', rzecz do wzniecenia ognia służąca; ftimerjuitber,

lato za sobą przywodzi. Rej Zuk Ali b. Deszcz pomierny ZAZOGÀ, ZAZEGA, i i., zażeganie, zapalenie, podpalenie; ‘zawzdy piękniej zioła ożywia i zazieleniwa, niźli ów gwałtowny. Rej. Zw. 15. Zazielenić się zaimk., ZAZIELENIEĆ nijak., zajść zielono, begrünen, fid) begrünen, grün bebeeft merben, fid) belauben; Boh. zazelenati se ; Slov. zazelenugi se ; Sorab. 1. zażeienam szo, zażelenu szo;

Uerbesco, zazieleniwam się. Urs. Gr. 534. Ziemia mrozy umorzona, 'zaś na wiosnę obżywiona bywa, drzewo listki zrzuciwszy, i jakoby uschnąwszy, *zaś się ku latu zazieleniwa i wdzięczne kwiateczki z siebie wydawa. Żarn.

Post. 3, 750. Jak przyjdzie wiosna, wszelki gaj zazielenieje. Nag. VPirg. 513.

ZAZIERAĆ, ob. Zajrzeć.

421

Stowmk Lindego wyd. 2. Tom VI.

aûeé maS gum 3»nben bieut, 53rattbjunber, Sranb, 3unber. Siarką i smołą zaprawione zażogi miotali. Pilch. Sali. 218. Zażegi smolne, któremi ogień podniecają. Pilch. Sen. list. 2,3. — Fig. Nicby wielkiego męstwo nie poczęło na wojnie, gdyby gniew mu dawał, a ochoczych na niebezpieczeństwo nie ośmielał? Pilch. Sen. gn. 126. ZAŻOGAĆ, zażogi, ob. Zażedz. ZAZÓŁCIĆ , f. zażółei cz. dok., *Zażółeiwać czestl. et contin.,

zwałem cię. Budn. Jes. 41, 6; abo zawołałem, ib. Wyście wezwani w jednej nadziei zazwania naszego. Budn. Ephez. 4, 4. (jesteście powołani w jednej nadziei powołania waszego. Bibl. Gd. ; cureê ÜBerufeê). Żołnierze zażogi i bodźców nie do- zazwani, evocati, którzy w żołdzie lata swe wysłużywszy,

nie byli wpisowani w poczet żołnierzy Rzymskich, lecz albo na prośbę hetmana, albo dla przysługi ojczyzny, do żołnierskiego się rzemiosła wracali. Pilch. Sali. 114. żółtym uczynić , żółto zafarbować ; gelb machen , gelb far* (Ross. 3a3hiBHbin zapraszający, 3BaraH zaprosiciel). ben; Ross. 3a>Ke.iTHTL ;    ( Vind. sashouzati * zagorzknić, ZAZYĆ , f. zażyje med. dok., Zażywać Jiiedok. ; (Boh. zażiti,

żółcią napełnić;. Pierzem się oba boki poczęły okrywać,    zażil, zażigi, zażiwati concoquere, strawić; Slov. zażjwanj,

I zażółciwiać włosami jagody. Otw. Ow. 250. ZAŻOŁ-    strâwenj strawienie; Vind savshiti s strawić, zjeść, prze

KNĄC nijak, jedntl., stać się żółtym, gelb nterbeu; Boh. zażlutrauti, zażlutati ; Ross. 3a/KerrHTb.

ZAZONĘ, zażenę , zażenie , ob. .Zagnać. ‘ZAZREB1G , ob. Oźrzebić. ZAZRZEĆ, ob. Zajrzeć. ZAŹRZEĆ , Zaźrze-wać ; Eccl. 3a3pliBaio maturesco, ob. Doźrzeć , doźrzewać, dościgać, przyjść do doźrzałości; reifen, pr 9îeife fonttnen.

trawić; Ross. 3aîKiiTb , sajKHßaTL' odrobić, odmieszkać, 3a5KHTŁiM odmicszkany, 3a>Kim>ca zamieszkać się gdzie, 3a»Knibifl zrobiony, 3ajKHTonitbnt majętny. aaacHTOKt majątek. mienie, 3a*moe zarobek , dorobek, 3a?KHBaHie 1) odrobienie zaawansowanych pieniędzy; 2) odmieszkanie;

1) zażywać « mieć w używaniu, używać; brauchen, fid) bcbteiten; Garn. saushyti, saushyem,; Vind. nuzati, fe

jnorpeójarb. U Rzymian białogłowy długi czas boże zachowaj, jedno jednej szaty zażywały. Faiib. M 3. (nosiły). Turcy nie bardzo chwalą nabożeństwo przy muzyce, twierdząc, że ich fundator jako żywo nic zażywał muzyki. KM. Turk. 171. Skromnych zalotów i próśb zażywają Młodzieńcy, co się przystojnie kochają. Past. Fid. 155. — Zażyć, użyć, doświadczać, spróbować, poten-tować ; braunen, »erfaßen, amnenben. Wszelkich zażyję sposobów na jego ratowanie, choćby mi przyszło i życie utracić. Boh. Kom. 2, 215.' We wsze osoby darmo się *namienivvszy, nakoniec *podoby zażył ptaka , co w nogach roznosi pioruny. Zebr. Ow 311. Ej żołnierze! męstwa zwyczajnego W przeszłych ze mną potrzebach zażyjcie swojego. Leszcz. Class, 74. okażcie, praktykujcie, macht fe|t batwt ©ebraud). — § Zażywać czego, być w używaniu czego , być w posiadaniu czego ; tbllt ©C* brauche, im 23efi£e moron fetp, eê üben, auéübcn. Tejże duchownej władzy i jurysdykcyi zażywają nad wszystkimi patryarchami, nie wyjmując żadnego, sądzą ich, karzą, suspendują, exkomunikuja. Smotr. Ex. 55. — §. Zażywać, należycie korzystnie używać, korzystać, pożytkować ; ge» brauchen, anmeiibet:, bemt|ett ; Ross. nonojib30BaTbca. Dobry hetman ma umieć, jak zwycięstwo otrzymać, i otrzymawszy jak gu zażywać. Budn. Apopth. 120. Sławniejszy jeszcze zwycięstwa zażyciem, Niżeli sławy zwycięzkiej nabyciem. Leszcz. H. S. 36. W kraju tym nie umieją zażyć żyzności ziemi swej, ani sobie wodami dogodzić. Boler, 228. Umiałem zażyć godzin w pierwszej wiośnie. Mon. 65 , 94. Filozofować o czasie nikt nad nas lepiej, zażywać czasu nikt nad nas' gorzej nie potrafi. Mon. 65, 252. Zażyć czasu, pory, occasionem arripere. Cn. Th. 1404. Niemasz nic tak świętego, czegoby ułomność ludzka na złe zażyć nie mogła Ustrz. Kruc. 1, 42. na złe użyć, nadużyć, mißbrauchen. — Ten, cogo umie zażyć, godniejszym urzędu. Morszt. 115. co go umie sprawować, piastować, władać nim; ber e3 ju rermaltcn, $u

962

ZAŻOGAĆ - Z A Z W A Ć.

CS-

ZA Y C.

ZAŻREC , zażarł, f. zażrę cz. dok., Zażerać niedok,, żrąc poflushuti, fe obstrezhi, (hpogati; Ross. ynoipeÓHTb , zajeść, zagryźć; atifreffeit, ehtfreffeu , Ijiiteinfreffen ; (Vind. sashreti). Rdza żelazo, wrzód ciało zażera. Bndtk. Obżarstwo zażarte. Nar. Oz. 1 , 50. żarciu oddane , geflfl* ßig. — \. Zażreć się, zajeść się, zaciąć się w gniewie, w zajadłości, wściec się z gniewu ; ergrimmen, müthcn.

Zażarł się,, i mnie, com mu przeciwił się cbutnie Swą silną pięścią w gardło uderzył okrutnie. Olw. Ow. 150.

Zażarty, zażarły, zajadły, zacięty w' gniewie, wściekły, zajątrzony, zajuszony ; ergrimmt, mutheub. Mina grożąca, pyszna i z-żarta. Jabi. Tel. 27. Zażarcie a) Sub&ł., za-żarłość, zażartość, ber3m0rimm, ob. Zajadłość, zaciętość, wściekłość, b) Zażarcie Adverb, particip. zażarty * sposobem zażartym < zajadle, wściekle.

ZAZCG cz. dok., Zazuwać niedok., zaciągnąć z tyłu trzewik, beu 0chuh hinten auf bte gerfe jteheu, tfin berauffcliuficn, aitjieben. Zazuwam trzewik , aliud est obuwam , ut obułem , alem nie zazuł; chcąc obuć trzewik, nie mogę zazuć, tergum calcei pedi induco. Cn. Th. 1403. Pan młody zmylił skoki, nie zczosał czupryny , Ani kapci nie zazuł, już dziś jako inny. Papr. pr. E ,2. — §. Za-zuty trzewik, t. j. z wysokim napiętkiem , ein    lîtit

fyobern fjerfenleber, niezazuty, t. j. bez napięlka. Magier.

Mskr. ein (Scl;up obite Jerfeulebcr; zazuwisty, zazuwny, nie-zazuwisly, niezazuwny.

ZAZUC cz. dok., Zażuwać niedok., żując zajadać, auffauett, hinunter fatten.

ZAZWAC, f. zazwie, zazwę cz. dok., Zażywać niedok., zawołać, wezwać; Bosn. zazvatli, zivnuti, zvatti vocare, appellare, zazivati, zvatti na pomocch ; Rag. zazavalti, zazîvati invocare ; Dal, zazvati compelare\ Croat, zazvati , zazavati, zazâvam, zazavanye ; Ross. 3a3Baib , 3a3biBaTb, co3Baib, co3biBaTb, sasbiBt, 30bt> , einen aufrnfett, attffor* bertt. Przy zaczątku choroby zazwijcie uczonego doktora.

Perz. Lek. 57. Każdy nieuk zazwany na początku do chorego, jeszcze bardziej chorobę pogorszy, ib. Antoniusz Cycerona zazwał, on zmyślił; jakoby z drogi niedomagał. Kosz. Lor. C 4. Sk. Dz. 24. Ja Jehowa za- füfjren rerfteht. — Zażyć konia « należycie go użyć, nim

CS2

CSJ-

963

kierować

go jak potrzeba, wyrabiać Sit hctnbhabett, ju tummeln

toczyć, i z nim co chcieć; eilt rotffen, eg retyt mitnehmen, bamit matycn, mag einem beliebt. W saraju mlodź wprawują do jazdy na koniu, nie tylko żeby na nim pięknie siedzieć, i dobrze go zażyć, ale też żeby z konia we wszystkim biegu z luku strzelać. Kłok. Turk. 36. Zwartych żartko zażyć Arabin umie w miejscu koni. Tward. Wl. 201. Jako się do luku ułożyć, konia zażyć wężykiem, twoje pierwsze były zaprawy. Leszcz. Class. 90. Koni nie wie z jakiej zażyć strony, Zebr. Ow. 52. ( co z niemi robić, jak je skrócić, skierować). — Simil. Zażyć kogo , dokazać z nim , użyć go jak chcieć , zrobić z nim co się podoba ; eilten nad) belieben brauchen, mit tym matycn ober treiben, mag einem gefällt. Przed Wac Panem czapki zdiąć nie chce , mnie jako chłopca swojego zażywa. Boh. horn. 4, 317. Jak chcąc, można go zażyć, bardzo dobry człowiek. Weg. Mann. 1, 121, ( cf. wosk ). Gdyby cię, jak na męża „ przystało, był zażył, Ostatni raz Atrydzie, byłbyś go znieważył. Dmoch. U. 38. gdyby cię był utraktował, w kleszcze czyli w obroty wziął ; toentt er bid? fo gefafft, ge* pacft, tractirt, beffanbelt batte, bir fo mitgefptelt hätte. — Aliter: Zażyć kogo « podejść go, urwać go, zadrwić z niego; einen berittfen, tym mitfpielen, tym einen ©treity fpielen. Jakżem starca zażył! Teat. 45. e, 142. Wyb. Jak tego dziada zażyć. ib. 45. c, 8. Wyb Mimo skąpstwa JPana Szymona, potrafię go zażyć. ib. 14, 45. Nie wyjdzie mu na sucho sztuka, którą mię zażył. Teat. 56. b, 115. Poznaję teraz sztukę jego, zażyłże mnie z mańki. Teat, 21. b, 49. Z mańki myśli Wac Pana zażyć. ib. 43. c, 48. Wszystkie przygotuję środki, żeby ją należycie zażyć z mańki. ib. 6, 125. Podobnoś się Pani żouo nie spodziewała , żebym cię tak z mańki zażył. ib. 10. b, 86. — §. 2) Zażywać wewnętrznie , brać do siebie pokarm, lekarstwo; genießen, p ft ty nehme«, einneh* men. Wędzone mięsa często zażywane nie są zdrowe. Haur. Sk. 505. Miernie zażywać kuchni, piwnicy i łóżka, To nie zaboli ani głowa , ani palec , ani nóżka. Haur. Sk. 522. Zażywać lekarstwa, brać lekarstwo, Slrjeitei) etilitehmett. Zażywałem już różnych dekoktów. Comp. Med. 385. Coż mu na tę chorobę robicie? i od kogo co zażywa ? Perz. Lek. 315. (kto mu przepisuje recepty? kto go leczy?). — Mikołaj święty, niemowlęciem będąc, śzrody i piątki *poszczywał ; Raz piersi w te dni zażywał , I tak zaraz od młodości Zażywał wstrzemięźliwości. Pieśń. Kat. 149. er nahm nur einmal bte Srnjł, unb übte fo Doit $titb auf bte dnityaltfamfeit. — Simil. Zażywać tabaki » zażywać , ftynupfeit,. Stabaf fd)ltupfcu, brać tabakę, Mind, tobak nuzat, fhnopati, fhnofati ; Boss. ïihtl TaöaicB (cf. <‘pić, cf. tabakę nosem pić. Sak. Sob. A 5 b,), ino-XHyTb , HioxaTt), (cf. niuchać). Zażyć tabaczki. Teat. 9, 17. Czy nie zażyjesz dobrej tabaczki? Teat. 52. d, 94. Człowiek,może zbytecznie tutuń kurzyć, pić trunki, tabakę zażywać, do tego stopnia, że mu się od tego wstrzymać nie podobna. Mon. 69, 176. Zażywanie, bag ©tynupfen, ïabafftyttupfen; (Vind. fhnopanje). Tabaka do zażywania. Vol. Leg. 8,147, Vind. fhopauni tobak, Ihno-

poVez, fhnopavza ; Ross. moxaieJitHbiH TaóaiCB, ob. ’Zdrowieć , ©tynupftabaf. Dlaczego w paleniu lub zażywaniu tabaki, tak bardzo smakują amatorowie? N. Pam. 11, 148. ant îabafgrautyen , îabafgftynupfen, ©eftymacf ftnben. Zażywający tabaki » zażywający, 'ZAZYWACZ , ein înbafg* ftynupfer, eilt ©tynupfer; (Vind. fhnopavez). Zażywający tabaki, daleko są katarom podleglejsi. Zab. 10, 222 — 5) Zażywać, zażyć* czuć, uczuć dogodność z czego ; etmag genießen, ben ©enuß baotm baben , empfinben. Niech zraz tych pociech przed śmiercią zażyję. Past. Fid. 104. Milion pociech z nim zażyłem. Tent. 56. c, 67. Żyjcie wesoło , w szczęściu opływajcie , 1 wszystkich słodkich pociech zażywajcie. Past, Fid, 352. Milsze mi z tobą o małym kawałku chleba życie , aniżeli gdybym przyzwoitych urodzeniu mojemu w domu ojca mego zażywała wygód. Teat. 49 c, a, 2. Jak sobie zasiejesz, tak *do-ma zażyjesz. Haur. Sk. 15, (cf. Gdy nie zasiejern za dobrej chwili, Przez całą zimę będ/iem pościli. Nar. Dz. 2, 186; cf. jak sobie pościelesz, tak się wyśpisz).' Mając, nie zażyć, głupstwo. Cn. Ad. 459. Lepiej tego zażyć, co darmo ma zginąć. Cn. Ad. 445, (cf. zjeść, wypić, pożyć, spotrzebować, strawić). Zażyłeś dobrego, szkosztuj też złego. Cn. Ad. 1510. Stare lata chwaL-my, a swych zażywajmy. Cn. Ad. 167. Młody może. zażyć świata. Oliv. Ow. 592. Jeszcze młody, jeszcze rnu trzeba zażyć świata. Paszk. Dz. a ft. Zażyć świata , póki służą lata. Teat. 10, 28. Bals. Św. 2, *105. 'Owo po prostu, niech kto chce plecie, Zgoła żyć trzeba i zażyć na święcie. Past. Fid. 520. leben unb genießen. Zażywać cienia pod jaworowemi Liśeiami , smaczny chłód wyda-jącemi. Past. Fid. 46. Lotna ptaszyna przestronnego powietrza zażywa. Psalmod. 22. Dobrego zdrowia , którego zażywał długo król Zygmunt, ja między innemi przyczynami tę kładę, iż był powściągliwym. Birk. Zyg.

24. które mu służyło, którem się cieszył, er genoß et* net* langen ©efunbtyett. Gdy zaś czas każe, zażywaj szczerej miłości , co natura radzi. Past. Fid. 58. Powiadają, iż Scypio zażył był nieco tej białej głowy. Corn. Dw. 278. hfltte tyre Siebe genoffeu , hat*e [te gebraucht. Żonę mu wzięli , i podług woli swej tam jej zażywali, od czego gardło dała. Falib. U. ( gwałcili ją ). Stenobea 'prze gładkość i piękną postawę Chcąc go,zażyć, i mieć z nim potajemną sprawę, Z najpierwszego widzenia w sobie myślić jęła, Jakoby miłość onej przezeń skutek wzięła. Kraj. Chym. a 3. (chcąc się z nim nacieszyć, nabawić, pobawić, rozkoszować). Łazarz teraz po śmierci w uciechach zażywa. Boh. Dyab. 5, 122. (płuźy, opływa). Zażywam sobie, używam sobie, żyję dobrze, kosztownie, dogadzam sobie. Cn. Th, 1404. et 1213. henlity unb in greuben leben, bag Sehen genießen. — '§. Zażyć trudności, doświadczyć jej, mieć ją do zwalczenia^ ^inberntffe er* fahren , ju befämpfen, ju beftehen Ipbcn. Zęby ich skojarzyć , wiem, że niewielkiej zażyjemy trudności. Ho ! i owszem bardzo wielkiej ! Teat. 22, c, 29. — §. Zażyć się z kim * zabrać z kim życie poufałe, poufalić się z kim w pożyciu, w zachowaniu , w obcowaniu , przestawaniu z mm ; mit einem oertraut leben, »ertraultty werben , oer*

964

ZAŻYŁOŚĆ - ZBA G.

ZBACZAĆ - ZBAWCZYNA.

fefjren. Zażyj się z Chryzypem, z Posydoniuszenr, oni    szczać pioruny miał na ziemię gwałtem; lecz się zbał,

cię przywiodą do poznania rzeczy. Pilch. Sen. list. 3,    by pożoga wzmógłszy się nie doszła świętych niebios.

349. Zażyły, poufały z kim dla długiego czasu pożycia, Zebr. Ow. 9 ; sed timuit, ob. Zlęknąć się. zachowania; Ross. cpymibin , altöertraut, üertranüch, burd) ZBACZAĆ , ob. Zboczyć. ZBACZĘ , ob. Bączeć. langen Umgang, SSerfcljr. Zdawna zażyła i ugruntowana 1. ZBADAĆ, /'. zbada cz. dok., badaniem dojść, wybadać; przyjaźń. Pilch. Sen. Int. 56. Wymowny, przyehytry, ludzki i zażyły. Pilch. Sali. 287. Jak gołębie, w zażyłej kochamy się parze. Mon. 68, 150. Zażyłe zachowa-« ZAŻYŁOŚĆ, i, z. ; (Boh. zabywka) ; alte 93efanntfdjaft,

erforfcben, ergruitbeit, atrôforfdjen ; Zbadywać contin. et czejtl., wybadywać, dochodzić, JU erforfcben fncfyeit. Do ojca należy zbadać skłonności swej córki. Teat. 53. b, 19. Próżno usiłowała zbadać skrytości moje. Teat. 49, vertrauter ^Scrfchr , vertrauter Umgang. Żyjemy z sobą w    88. Bogusi Tajemnych zamiarów zbadywać się nie go-

otwartej zażyłości. Teat. 31 , 10. Miał z tą niewiastą    dzi. Przyb. Luz. 88. Nie zbadał tego rozumem. Przyb.

zażyłość. Pilch. Sali. 46. Hodzice jej dla zażyłości ze    Milt. 235. (nie żgruntował, nie zgłębił). Prawda dotąd

mną skłonieni są uczynić tobie preferencją nad innych.    jeszcze nie jest ze wszech miar zbadana. Pilch. Sen. list.

Teat. 19. b, 57. Jeśli miła ci zażyłość z Grekami, prze-    275. (odkryta, doszła). Niezbadany, niezbadny, nie mo-

stawaj z Sokratesem, z Zenonem. Pilch. Sen. list. 5 ,    gący być zbadanym, nie do zbadania , nnerforfcfyltcf). Nie-

448. — *§. 4) Verb, neulr. Zażyć, o ranach = zamknąć    zbadne fortele tego nieprzyjaciela. Tward. W. U 2,188.

się, zasklepić się, zagoić się; Ross. aawHBaeri, Jltl/ei*    (niedocieczone, niedościgłe). Strużka zciekłych wód

len, verwarfdjcit. Chociaż mi rana zażyła, ale pamiątka    zdięta nabiegła puchliną, W niezbadne płynie morza

rany została. Eznp. 15. — (ZAZYMAĆ, ob. Zażać, za-    z ogromną daniną. Zab. 9, 112. Zabi. Niezbadany okiem,

żmie. ZAŻYNAĆ, ob. Zażać, zażnie), — ZAŻYW1Ć cz.    Zab. 8, 245. Nar.

dok., Zażywiać niedok., pożywić, zasilić żywnością, za- 2. ZBADAĆ, ob. Zbość, zbadać.

karmić; mit abrung ftärfen, ernähren ; (Hoss. 3a;KHBHTb, ZBAJAĆ. Zab. 11,363. Sap., ob. Bajać. ZBĄKAĆ, ot. Bąkać.

, 3a>KitßaHie ; Eccl. aawHBÆCiiie , 3apa- ‘ZBAKAĆ cz. dok., (cf. zabakać), złajać, aiiêft^eltcn. Zbaka-mtmie zagojenie, *zaroszczenie). Zioła z ognia żywio-    łeś panie, pyszne. Wróbl. 279; ( inerepasli superbos ).

łowego mają moc zażywiającą, wyparzającą wodności ,    Zbakał pan bóg morze czerwone    , t. j. baknjąc przyka-

czyszczącą nieczystości. Spicz. pr., cf. zażywny. Gdy    zał, i wywiódł Izraelitów przez    głębokości morskie, ib.

żołądź zrodzi się, bydło nań nietylko w dzień, ale i na    249; increpuit mare rubrum.

noc wyganiać , aby się słusznie na przyszłą zażywiło zi- ZBAŁAMUCIĆ , ob. Bałamucić. ZBALSAMOWAĆ , ob. Bairn o. Haur. FA. 151. ZAŻYWNY, a, e, — ie adv., mo- samować , nabalsamować. ‘ZBAN , 'Zbanuszek⁻ Syr. 713, gący być zażytym za pokarm » jadalny, do zjedzenia; ge* ob. Dzban. ZBANKRUTOWAĆ, ob. Bankrutować. nifSbar, eßbar; [Boh. zażiwny « strawny ; Boh. et Slov. za- *ZBARAG, [cz. niedokZbróć dok, podużać, pokonać, über« żiwnost strawność). Z odchowania bydła folwarcznego    Wflltigen; litym. Eccl. KftATii, EOftift ; Ruth, boroty 2 J,

będziesz miał wygodę zażywną. Haur. Sk. 63. — $. Za-    n. p. Żydów wszystkich z miasta    rugować, acz nie bez

żywny, tłusty, tuczny, żywny, karrnny; fcijł, fett. Krowa    ‘zbarania , 1 za to ich do nieba o    pomstę wołania. Tward.

taka, jeśli będzie zażywna, na domową zabić ją potrzebę. Haur. Sk. 52. Zażywni a cieliści ludzie. Perz. Lek. ZBABASZKOWAĆ, ob. Baraszkować. ZBARONIZOWAĆ, 223.— *$. Pierwszego na mur drabiny zażywne Wnio-    ob. Baronizować.

sły Alexandra Wielkiego. Chrośc. Fars. 47. dobywające, ZBARWIĆ cz. dok, pobarwić, pofarbować, zfarbować , far*

bert. Krwią ich zbarwione płynęły potoki, W których aż konie brodziły po boki. Archel. ZBABWICZKOWAC , ob. Barwiczkować.

nie

3.n>KHBMTb

W. D. 14.

szturmowe , Sturmleitern.

ZAŹYZNlć cz. dok., Zażyzniać niedok, zapłodnić , żyznym uczynić, fruchtbar machen, pr. et fig. tr. Słońce stworzone, aby zażyzniło ziemię Stas. Num. 2, 91. Popioły    ZBASOWAC cz. dok., basem wyłnjać,    wybesztać    ,    grob an£*

także zażyzniają grunta. Kluk. Rosi. 5, 184. Starają się    fehlten. Wiesz    mi, że kary nie ujdziesz za    zbrodnie ,

mieć kilku lat odłog , któryby czas i powietrze cokol-    Tak zlasowana    (prorokini) zapadła    w trypodzie. Chrośc.

wiek zażyzniło. Przestr. 197. Srzodki dla zażyznienia wszystkich ogólnie krajów\ Zab. 6, 113. Min. Nasiona ZBATOGOWAĆ , ZBATOZKOWA.Ć, ob. Batogować. te zaźyzni i udojrzali świalła mędrców praca. Czart. Myśl. ZBAWCA, y, m, *ZBAWIACZ , a, m., wybawca , (cf. zbawiciel); ber Scfrerçer, £i>3macber, Üîctter, (Erretter; Slov. wyméniteî, (cf. wymieniacz); Sorab. 1, wumożnik, wy-moźnik , Immożnik , zpomoznik, (cf. wymódz, spomódz) ; Ross. M36aBiueJL ; w rodź. zeńsk. ZBAWCZYNA , y, £., ZBAWICIELKA, i, z., wybawicielka, btc Sefre^erinn, Coömachertmi, 3îettertnn , (Errettcnnn ; Sorab. 1. wumożnica, wymożnica; Rag. spasitegliza ; Boss. HSÓiiBiiTCJBHHua, cnaciiTeAbHiuia. Zbawczyną cię zbór sławić Greckich matek będzie. Zebr. Ow. 161; Çservalrix). Medea zba-wczyna kłopotu Jazona, ib. 165, (bo uwolniła go od

Luk. 142.

251.

y y

ZAZŻEDZ, ob. Zażedz.

ZBABIĆ cz. dok., w babę przerobić, Jimt alten Scibe ma* then. Zbytek mężów zbabi. Pot. Pocz. 522, ob. Niewie-ścić. ZBABIEĆ nijak., ob. Babięć.

*ZBAĆ się, f. zboi się zaimk. dok., powziąć bojaźń , $!trd)t haben, befürchten, mm Surest befallen werben. Już pu-

ZBAWCZY - ZBAWIĆ.

ZBAWICIEL - ZBĘDNY.

965

kłopotu). Tyś pani zbawicielka, tyś orędowniczka. Teat.    dusznego życzę zbawienia, niech mi tak bóg miłościw

43. c, 156. Wyb. ZBAWCZY, a, e, od zbawcy, zbawia-    będzie ! Mon. 75, 547. Zbawiony, po śmierci zbawienia

jacy, od zbawienia; fetter*, IRettmtgÖ », rettenb , errettenb.    wiecznego uczestnik , błogosławiony, wybrany; feeltg, er*

Zstąpił z nieba, by ludziom zbawczą podał rękę, Przyb.    löft, au$errodl)U ; Slov. wiwoleni , (cf. wywołany); Sorafr.

Luz. 20. Wyglądano go tam, jakby jakie zbawcze bó-    2. zbożni, ( cf. zbożny); Vind. isvelizhan , svelizhan,

stwo. Stas. Num. 2, 181. ZBAWIĆ cz. dok., Zbawiać,    vezhnu frezhen, nebeïzhcn (cf. niebianin, nieboszczyk),

niedok. —    1) Zbawiam czego kogo, pozbawiam. Cn.    nebostanik, nebel'liki stanounik, fvetnik ; Ross. ó.iaweH-

Th. 1404. W/od. odjąć mu, odebrać co, ogołocić go    muh (cf. błogi, błogosławionym, npaBeAinmiił, npaBe-

z czee;o, wyzuć; einen einer 0ad)e Berauben, fle ilpn nety*    4hhk:b,    /. npaBe^nnua, (cf. sprawiedliwy). ZBAWICIEL,

men, tfnt bttöütt entblößen; Boh. zbawiti; Groat, izbauiti,    a, m.,    Polani hanc vocem    Christo domino tribuunt : sal-

izbâulyâm privare-, Bosn. izbaviti, zbaviti, ulisciti, uhi-    valor, servator licet et Christo ab aliquibus tribuatur, red-

liti (cf. uchylić), izbaviti od stvari draghe; {Bag. izbaviti    ditur a    nobis ochronicie! ,    wybawiciel, (wybawca, zba-

oliosum reddere, disoccupare , oppos. zabawić;; Boss. m-    wca).    Cn Th. 1404. ber    göttliche (Erlöfer, ber 6rlö|’er,

iiiiiTb , .iMiiiaTb , (3öaBHTb , 3ÓaBjiHTb umniejszać, 36aBKa,    6eeltgmad)er, ber $etlanb; Boh. spasytel ; Slov. spasitel;

36aBOiKa ubytek, umniejszenie). Król chciał go zbawić    Sorab. 1. fbożnik , zpomożnik; Carn. odreshćnik , sve-

gardła. Biel. Hst. 28. (wziąć mu "gardło, życie, ode-    lizhar; Vind. isvelizhar, svelizhar, odrefheqik, obraj-

brać mu życie, zgładzić go, sprzątnąć). — $.2) Zba-    nenik ; Croat, spasitel, zpaszitel, zvelichitel ; Rag. spa-

wiam , respecta hominis , ut Zbawiłeś mię śmierci, przy-    sitegl; Bosn. spassitegl, sahranitcgl; Slav, spasitelj ; Boss.

gody » zachować co, kogo, od czego * wyzwolić. Cn. Th.    cnacmejb, enact. Bądź mu panie zbawicielem od grze-

1404. befreien, erretten, fret) machen, loämadjcn; Boh. zba-    chów, wybawicielem od nieprzyjaciół, i zbawicielem po-

witi, zbawowati. Zbawiłeś mię przypadku, śmierci, wy-    koju. Sk. liaz. 515 b. ZBAWICIELKA, ob. Zbawczyna.

bawiłeś mię od przypadku. W/od. Widząc jeleń, że się    ZBAW1CIELOWY, ZBAWIC1ELÓW, a, e, ‘ZBAWiCIEL-

próżnemi nie zbawi zawody, Biedny, z niewiernej ziemi    SKI, a, ie, od zbawiciela; Boss. cnaciiTC.ieBt, criacOBt,

Judasz stał się zdrajcą , i wydaw,cą

rzuca się do wody. N. Pam. 1, 71.— §. Zbawiam, re-    ©rlôferê * $eilanb

spędu Dci, ut Zbawił nas bóg, absolute ; tel Zbawił nas    zbawirielowym. -Pim. Kam. 580. Eucharystya , świętość

Chrystus, salvare. Cn. Th. 1404. erlöfen , feeltgmad)en;    odmienionego chleba w ciało i krew' zbawicielową. Karuk.

Boh. spasyti; Slov. spasit; Sorab. 1. znomoźu, wümoz,    hat. 160,. Duch ś. z boga ojca według zbawicielowej

wumoz, humoz, (cf. wspomodz, wymódz); Carn. ręshem    mowy pochodzi. Fund. 85. Matka zbawicielowa. Sk. Zyw.

(cf. rzezać, rzynać), obranyti (ob. Obronić), sychzham,    177 b. *Zbawicielów grób. P. Kchan. Jer. 567. ZBA-

(cf. ‘wieliczyć) ; Vind. svelizhati , posvelizhati, isveliziia-    WIENAU, a, e,— ;e adv., ’“‘ZBAWITELNY, zbawiający, zba-

ti , odrefhit, riefhit; Croat, zvelichiti, spasiti , zpasziti,    wierne przynoszący, uszczęśliwiający; Betlfam, ^etlbrtugent»,

zapaszujetn , (zvelichinasz hosianna)-, Bag. späsiti, izba-    glücförtttgenb, beglucfenb, feeligmad)Cnb, befeeltgenb, salutaris. Cn.

viti, izvaditi, odbaviti; Bosn. spasiti, sahraniti ; Slav.    Th. 1404, Boh. spasytedlnÿ ; Slov. spasi tel ni , (spasite-

spâsiti; Boss. cnacTii, ciiacaib. Bogu własna jest zba-    delni salvabilis) ; Carn. svelizhanske ; Sorab. i. źpomo-

wić człowieka, salvare kominem ; sed zbawił mię bóg    żnć ; Sorab. 2. fbożrie, (ob. Zbożny); Vind svelizbliu ,

pewnej śmierci, servnvit me Deus inco/umem , vindicavil    svelizhanski, sveltzhoun ; Croat, zpâszeno , zvelicheno ;

me ab interitu. Cn. Tk. 1401. Ten który nas okupił,    Rag. spaasegni , spasiteglni; Boss. noJie3HMW, cnacmeab-

ten nas i zbawił. Salin. 2, 585, ( ob. Zbawiciel ). Bóg    huh. Oczy moje oglądały zbawitelne twoje. Sekl. Luc.

przyszedł zbawiać, co było zginęło. BtaZ. Post. 129.    11 ; tego, przez którego ty zbawiasz, ib. (zbawiciela).

Męka pańska pierwej b\ła pożyteczna, i pierwej zbawia-    {Boh. samospasytedlnâ wjra samozbawienna wiara, ber allein

ła , niż się stała. ib. 77. — Zbawienie, vel polius zba-    feeltgmad)Cttbe ©laitl’C). — Śmiem ci dać zbawienna radę.

wianie, salvatio hominum, quae sit a Deo, cujus cfl'ectus    Teat. 49, 50.    (zdrową, pożyteczną). O jakże zbawien-

est salus. Cn. 7h. 1104. baê (Srlöfeit , bte drlöfung; zba-    nie mówisz!    ib. 50. b, 51. Zbawienne . imiona Sobic-

wienie , salus, cx usu Christianorum, (nam ex senlenlia    skieh, Żółkiewskich. Suszyć. Pieśń. 5 G. Zbawienne

elhnicorum salus est zdrowie, pozdrowienie, 'żywot, wy-    lekarstwo * zdrowiodajne. ZBAWIENNOŚC , ści, z., przy-

bawdenie, zachowanie), salus aeterna. Cn. Th. 1401. bte    miot tego co jest zbawiennem ; Sorab. i zpomożnofcż;

©eeligfett, ennge Seeltgfctt, Boh. spasenj ; Slov. spaseni ;    Vind. svelizhounost, bte $eilfamfett.

Sorab. 1. zpomożeno , zpomożnofcż; Carn. sveiL.hanje, ZBAZGBAĆ , ob. Bazgrać. ZBĘBL1C ob. Bęblić. ZBEBNIĆ, jsvelizhanje ; Vind. isvelizhanje, obarvanje , svehzhanje ,    ob. Bębnić. ZBECHTAĆ , ob. Bechtać, nabechtać , pod-

svelizhanstvu ; Croat, zvelichènye , blasenztvo , (cf. bło-    bechtać. ZBECZEĆ się, ob. Rozbeczeć się.

gi) ; Slav, spasenie ; Bag. spassenje, spassiteglslvo ; ZBĘDĘ, ob. Zbyć. ZBĘDNY, a, e, — ie adv., do zbycia, Boss. cnaceHie; Eccl.    , npcMipiiaa , neóo, BtnHoe    zbyty, mogący    być zbytym, pozbytym ; loêjinnerben ; ma3

ÓJiameHCTBO , 6y4ymaa tKii3Hb. Bóg częstokroć od ma-    man loêtncrbcn    îattn, megfdtajfhar. Cum negatioue: Niezbe-

łych powinności zawiesza zbawienie. Lach. liaz. 1, 292.    dny, nieuchronny; nid)t lüôjitmevbcn, nnöermetblicft, nnmeg*

Wziąć jej to, Co sobie ona mało mniej niż zbawienie    fd?affbar ; Bed. iien3ÓUTHUH. HensótatUH, Boss. nepa3-

duszne waży. Gorn. Dw. 275. Prawie co słowo , owe    bh3HHBuh. Jako rdza zaniedbane wyszczerbia żelazo, Tak

święte powtarzał formuły ; jak boga kocham, jak sobie    me wnętrzności porą Zgryzoty niezbędne , Którym końca

oa

■o

ZBIĆ.

z ani-

nie widzę, i z których wskroś więdnę. Zab. 4, 402. Min. Wszystko tu ginie, wszystko w nic się dzieje, Skoro niezbędny mus ciężko zachwieje. Zab. 9, 505. Zabi. Niezbędna śmierć. Dmoch. Sąd. G8. Gdzież są teraz , którzy się kiedy na- niezbędną śmierć użalali, i na nieodmienne jej uskarżali się prawa? Sir. Qu. 216: (dislng. niezbędny, niezbędnik, niezbednica ). NIEZBĘDNOŚĆ, ści, z’., niezbytość, nieuchronność; fie UnöermeiMpfett, UimteofctjrtpftVfdt. 0 surowa przejrzanych losów' niezbędność. Sir. Qu. 240 konieczność.

ZBEKAĆ, ob. Ifbzbekać, bekać, beczeć. ZBĘKARC1EĆ , ob. Bękarcieć. ZBEŁGOTAC, ZBEŁKOTAĆ , ob. Bełkotać.

ZBEŁTAĆ cz. dok., głośno zbić, osobliwie wodę; laut gen , DefonberS itt ba$ SBaffcr. Szukając zguby, dzikie mo-rzaśmy zbełtali. Nar. Dz. 4, 152.

ZBESTWIĆ, ZBESTW1EĆ, ob. Bestwić , bestwieć. ZBE-STWIAŁOŚĆ, *ZBESTWIŁOŚĆ, ści, i., zbestwienie , rozbestwienie, zdziczałość ; öiefytPß SÖÜbltett, 9ht3gclaffen* (jeit pr. et fig. Ir. Rzepa wzwód *otrokom pobudza, i niewiastom zbestwiłość. Cresc. 1C9. cielesność, jurność, ©epett. ZBESZTAĆ . ob. Besztać.

ZBESP1ECZYĆ . ZBEZPIECZYĆ es. dok , Zbezpieczać nie-dok. ; Boh. zbezjieciti ; ubezpieczyć, zabezpieczyć, bezpiecznym uczynić, bezpieczeństwa nabawić; fper ftcllen, ftd)er lltad'Clf. Z icli rąk , i z pod ich okrutnego miecza Bóg ubogiego wyrwie i zbezpiecza. Chrośc. Job. 24. Konaj zły naród mężnem sercem twojem , A racz ojczyznę zbcspieczyć pokojem. Chrośc. Fars. ded. — Zbezpieczyć się , ZBEZPIECZNIEĆ nijak. dok., stać się bezpiecznym, bez bojaźni, obawy, nabrać serca, śmiałości, hardości, zuchwałości; fper werben, bte ftmpt »edieren, Tccf werben. Przedtymeś na to oglądać się miała , Teraz już nie wczas , kiedyś zbezpieczniała. P. Kchan. Jer. 514. Rzeczy ludzkich i boskich fortuna sprawczyna , Której się nie podoba zbezpieczona mina. Bardz. LwL*2, 5.

ZBEZBOŻNIĆ cz. dok., bezbożnym uczynić, gottloê Mfldjeu. Czymże się dziś żydowie od Kaima różnią , Skoro krwią ręce syna bożego zbezbożnią ? Pot. Zac. 155.

ZBEZECZCIć, ZBEZCZEŚCIĆ cz. dok., nieezci nabawić, »er* linearen, Hnepe antljun. Mówili Moskale gońcowi Kazimierskiemu , gdzieby cię goniec nasz zbezcześcił w drodze dziełem albo słowem , przyjechawszy skażesz , a on karania nie ujdzie; a ty się staraj, aby on też w twym kraju ni w czym zelżon nie był. Papr. Kol. 515.

ZBIĆ cz. dok., Zabijać niedok. ; Boli. zbjti , zbigi, zbjgeti, zbjgjm , sklótiii (cf. skłóć), srazyti, (cf. zrazić) ; Sorab. 2. fbisch ; Cam. zbiti, zbiam, izbijam ; Bosn. zbitti ; Bag. zbitti, zbijam ; Boss. 36nTb , 36hb8tl , córnb . córniaib ; zbić to zkąd , z czego , bijąc zrzucić , strącić , ztłuc ; ^runter Plagen , abplagen, prabpiagen ; Vmd. dolvdari-ti ; Cam. klatiti , klatem ; Boss. cuiHÓHTb, cmnóaTb, onmóiiTb propr. et fig. tr. Sternik od wałów był zbity i porwany. Birk. Dom. 6. Matki u nich kładą synom na słup chich , który za cel mając mety wyznaczonej procą zbijać muszą i nie wprzód jeść. Pilch. Sali. 505. z łu-ku zbić , strzelaniem zrzucić, Remitter fdjteßen. Koronę

cesarską nogami z głowy mu zbił. Zygr. Pap. 521. Zbić z kolei, z porządku , z myśli , z głowy, wybić ; fjerûllS* Plagen,, anêpiagert. ' Niemylnym idą rzeczy wieczne torem , Żaden ich swoim nie zbije uporem, Przypadek z punktu. Suszyć. Pieśń. 2 F 2. Musiałby pierwej z toru wrodzonego Zbić wodę z ogniem , niż dokaże tego. Past. Fid. 159. Zbijają przez to możniejsznych muszu. Kłok. Turk. 97. Wskopeeznemu psu trzeba ustawicznego przystawa , któryby go zbijał, ilekroć wskopec się puści. Ostror. Myśl. 40. któryby go wracał z wstecznej drogi , ter i(jn jurncf tveift. — Zbić , wybić , pobić , zrazić, stłuc ; fep Plagen, ju ©dmnbcn iplagen. Zbijam kogo, wybijam. Cn. Th. 1406. Zbić pięściami. ib. 1505. Zbić jak purchatkę. ib. Zbijam łeb jak pur-chatkę. ib. 1406. Zbijam komu gębę. ib. (obijam). Zbijam kogo aż na śmierć, ib. Spuszczano szermierzów Rzymskich , ażeby się rąbiąc zbijali i wysiekali w oczach ludu. Nag. Cyc. pr'. 22.    Zabijam się, confligo. Cn. Th.

1406.    fp Ijerutn plagen. Wołoszczyzna wielkie teatrum, na którym się Węgrowie , Polacy, Niemcy zbijają. Klok. Turk. 193. ib. 87. Zbijanie się jednej rzeczy z drugą, uderzenie w się. Cn. Th. 1407. an einander Plagen, flößen. Huczne się muzyki z przeciwnemi zbijały dźwiękami. Banial. C 5 b. Wiatry na powietrzu z przeciwka z sobą walcząc, chmury z chmurami zbijają, z którego otrącania się chmur o chmury grzmoty pochodzą. Otw. Ow. 250, — Zbiłem się mocno na koniu. Teat. 8. b, 50. stłukłem się, p Ijabe nip fep jerplagen, jerftoßen. Mordowali tak bardzo, że onego dnia zbili więcej trzech set mężów. 1 Leop. 5 Mach. 7. zabili, tobt Plagen. Bodaj kark zbił swą otwartością. Teat. i. b , 58. bodajby go wybił, skręcił, złamał, baß er baê ©entef brel;en mtP* te. — Zbić nieprzyjaciela , pobić , porazić ; ben geiltb Plagen, aufê ipanpt fragen ; ( Vind. pobiti, dolpobiti, po-bijati, dolpovdariti, premogali, na led pofaditi ). Pobił nieprzyjaciela, zbił, siła pojmał. Jabl. Tel. 180. Wojna zakończona pomyślnie , nieprzyjaciel zbity. Boh. Kom. 2, 461. Zbić, w karty grając ; Plagen, ftecfyen ; Boss. bm-KpHTh, BbiKpbiBaTB. — Zbijam kogo, czyj dowód , mowę * odpor daję słowy. Cn. Tli. 1406. einen (mit SBorten) Plagen, nieberpiagcn , toiberlegcn ; Corn, dolidevarp ; [Ross. B03pa3iub, B03pa5KaTb, ( cf. zrazić). Niechajże będzie wolno temu , przeciwko któremu kto przysięga , onego świadka zbić, ponieważ był pieniędzmi przenajęty do złożenia świadectwa. Chełm. Pr. 75. odrzucić, einen 3fNe gen verwerfen. Zbija tu pan razem dwa błędy żydów dzisiejszych; oba te błędy zbija pan Jezus, ukazując wyraźnie , że .... Dambr. 455. Markusa , który o tym koncylium szpetnie mówił, kłamstwa wywodnie tu się zbijają. Sk. Dz. 854. Zbijamy sami najlepsze nasze nauki , jeżeli z naszem nie zgadzają się życiem. Zab. 16,

54. Marszałek sejmowy powinien notować racye pro et contra, któremiby się zbijano. Leszcz. Gł. 79, (cf. dy-sputować , ‘gadać się, sprzeczać się, spierać). Zbijający, Vind. dolaidarezhen , odrezhliu , (cf. odrzec). Zbijanie kogo, abo dowodu mowy czyjej« odpor. Cn. Th.

1407.    Odpor słowny, zbijanie albo zbicie mowy czyjej,

replika nie jest Polskie słowo, ani Łacińskie, Cn. Th. 603. bad SBtberlegen, bte SBteberlegung; Ross. onpoBepra-TeJibCTBO. Go ! odpowiadać ternu buntownikowi, i aż do zbijania go, miałbym się uniżać, gdy go ukarać mogę! Teat. 50, 66. Zbity, *zbitny « do zbicia, do odparcia; Ross. B03pa3iiT6JbHŁiH , ivicbci'lcgbar ; oppos. Niezbity, *nie-zbitny, nie do zbicia , nie mogący być zbitym, odpartym słowy ; Ross. HeonpoBepnuiMuh, unuuberlegbar. Dowód mocny, niezbity. Cn. Ad. 207. Wniosek ten jest niezbity, nie-przekonany. Bals. Niedz. 2, 3. — Aliter: Niezbity « nie— zbyty, niezbędny, nieodbity * niekonieczny, unabtDetbltd) , UUtuegfdjaffltd). Sama niezbita potrzeba pierzchliwe nawet serca odważne czyni. Pilch. Sal. 113. — Zbijam absolute, rozbijam na drodze, rozbojem się bawię.

1406. Straßenraub treiben, ein Straßenraüber fep. Miasto obrony, ‘drapicżyli a zbijali. Biel. Św. 132. ‘Bozbój-cy przy granicach Szląskich zabijali wszędzie w Polszczę, Kawka i Szwieborowski. Biel. Kr. 361. Przez zbytki wielu majętności poutracało, i przełóż drudzy *ażc ‘zbijali. ib. 396.

Cn. Tli.

. Cn. Th. 1406. &e*

Zbijam papier, tnalleo tundo

ZB1CZ0WAĆ - ZBIEDZ.

ZBIEDZ.

967

Znać to po tobie , żeś był rozbójnikiem , Nawykłeś tego z Araby zbijając. P. Kchan. Jer. 142. — Zbijam beczkę obręczami *

fcblagen $. 21. mit Reifen. Zbija co góźdźmi » zwieram co. Cn. Tli. 1406. jufamnten fdjlagen ; Ross. en.ioriiTb, cmo-UHBBTb. Ule z dcszczek albo z łat grubych dychtownie spojone albo zbite. Haur. Eh. 139. Zbijanie deszczek Ross. 3ÓOHKa. Zbicie goźdźmi, cempago davis (acta. Cn. Th. 1404. Zbity, szczelny; adv. zbicie, szczelnie; Ross. cimouihwm , enjoint.

char tam. Cn. Th. .1406. bad papier fragen, bid;t fdjlagen. Zbity papier, mallealus. ib. 1407. Zbijać płótno, bte Setnmaitb btdjten , btd)t [plagen. Płochą zowią przybijacz-kę , którą zbijają płótna. Pilch. Sen. list. 563. Zbić w kupę, skupić; jufantnten fdjlagen, brmtgett, Raufen. Przemysł, zbiwszy orszak niejaki żołnierza wolnego, nieprzyjaciela podszedł. Krom. 58. (skupiwszy, naprędce zebrawszy). To pełne, to szermując skąpe czynili sztychy, To wy-ciągnieni, to w ‘się ściśnieni i zbici. P. Kchan. Orl. 1,32. zebrani, skurczeni , jufattttnen gefrümmt. Choć wszystko zniszczy, i w jeden kąt zbije, Kto mu się oprze, kto podniesie szyję? Chrośc. Luk. 43. wtłoczy, fyiueut preffen. — Zbijać grosze « zbierać łakomie, chciwie, skąpo; @db fantmeln, gierig unb gctßtg jufamnten Raufen. Zbija grosz lichwiarz nienasycony. Zab. 15 , 241. Nar. Pan Skąpożyjski kilka kwadragezym na rok odprawiał, a pieniądze zbijał. Mon. 71, 404. Podobnoś nie zbił grosza na tych twoich ramotach. Twórz. Wiecz. a 2. (nie zbo-gaciłeś się). Bóżne są fortele nabywania pieniędzy, i zbijania grosza. Peir. Pol. 41. — Zbijam co w stępie, otłukam. Cn. Th. 1406. in ber 6tampfmityle fcfylagen, fto* ßett. Zbijam co w moździerzu, tłukę w moździerzu, ib. ZBICZOWAC cz. dok. czasown. Biczować, qu. v. , and» peitfcfyen, burdjpettfdjen, jufamntenpeitfdjen. Wszystek skrwa-wion, /biczowany. Groch. W. 170.

ZB1EDOWAĆ, ZBIĘDZIĆ, ob. Biedować, biedzić.

ZBIEDZ ,‘ZBIEGNĄĆ , zbiegł, /.zbiegnie, zbiegnę cz. jedntl., Zbieżeć, /. zbieży dok., Zbiegać nie dok., ’>Zbiegawać

contin., Zbiegiwać czestl. ; Boh. zbéhnauti, zbéjil, zbćhnu, " zbjham, sbéhnauli, sbjhati ; Slov. zbéhnauti; Sorab. 2. fbegnusch ; Sorab. 1. zbjżu, zbjżim, zbeżu deble, fbiehani ; Vind. sbieshati, odbegniti, prebegniti, odskozhjti ; Croat. zbesavam , zbesujem , pobegńjem , poyegelszem ; Bosn. uskoeilti (cf. uskoczyć), pribighnuti, bjesgjatti ; Ross. 3Ót-HtaTb , 361iraTb , H3Óli»caTb, H36traib , H3Ó]irHyTb , H30t-ntBaTb ; zbiegać, zbiedz , z góry na dół, cf. zlatać, zlecieć, zciekać, zciec, spływać, spłynąć; herunter laufen, Iterafclaufen, (terabrennen, bcrabrinneit. Zbiegam z góry, z zamku, decurro ab arce. Cn. Th. 1404. Wody, które na dole są, zbieżą a opadną. 3 Leop. Joz. 5, 15. (spłyną i zginą a nie będzie ich. 1 Leop. ; woda płynąca z góry stanie w jednej kupie. Bibl. Gd). — De tempore: Zbiedz, upłynąć, przeminąć szybko; non ber 3ełt, nerflteßen, fdpiell ablaufen, »erlaufen. Zbiega dzień, zbiegł mi dzień. Cn.Th. 1404. Bo komuż milej kiedy czas zbieżał upłynny, Jako gdy leżąc w chłódku łykał soczek winny? Nar. Dz.

3,    52. Zab. 1, 188. Nar. Tak nam niech zbieży dzień cały! Groch. W. 42. Radują się, iż im czas prędko zbiega. Rej. Zw. 159 b. W mięsopusty sobie tuszy, iż nam prędko post zbieży : potem z wielkiej nocy liczy dale — ko-li do ś. Jana, tusząc sobie iż to prędko zbieży, bo tam też potym rychło żniwa i owoce nastaną. Rej. Zw. 159. Dochowały nam tę zaletę zbiegłe wieki. N. Pani. 16, 545. upłynione, ‘przeminęłe, bte Perfh'ffcnen 3aî)rfyunberte. O wv zbiegłe rozkoszy, wy chwile niestałe, Albo mniej bądźcie żywe, albo więcej trwałe. Zab. 12, 58. Gawdz. (przeszłe, znikłe) — § Zbiedz z drogi, z kolei, zkąd na inne mi jsce * wybiedz, przebiedz dokąd inąd; anê bet Straße berauślaufen, fycranśrennen, atnnetcfyen, ipopou abren* ren, lnegreitnen, jueglaufeu, überlaufen. Konie przelękłe zbiegłszy z drogi, po miejscach nierównych i zawad pełnych wóz ciągnęły. Otw. Oiv. 652. Zbiegam od pana, per/ugio. Cn. Th/ 1404. uciekam, a'cglaufen, entfliegen ; (Boli. prchnauti , prehati, (ob. Pierzchnąć); Sorab. 1. pżecżeknu ; Cam. povejgneti ; Bosn. bjesgjatti). Zbieżeli do Mieczysława trzej bracia z Węgier, synowcy Stefana. Bid. 40, (uciekli się, udali się). Józef chciał tajemnie zbieżeć od Maryi, iż była'ciężarna. Żyw. Jez. 20. (porzucić ją , uciec od niej). Serce mi zbiegło, a nie wiem inaczej, Jedno do Hanny, tam bywa ‘naraczej. J. kchan. Fr. 4. Zbiegły, uciekły, który od kogo, lub zkąd, n. p. z wojska uciekł, przebiegł dokąd inąd • flüchtig , felb* flüchtig, roeggelaufen, »erlaufen, übergelaufen , (oh. Zbieg, zbieglec) ; Boh. pobehiy, prchly, uprchly , (cf. pierzchliwy); Slov. pobehły; Sorab. 1. ciekawe, (cf. ‘ciekawy); Vind. bieshezh , bieshliu , odbieshliu, isbiegliu; Slav, bi-gachi ; Boss. 6ir.ruii (cf. biegły), 36intaauM; Eccl. yói-Huiuii Zbiegła dziewczyna, bóg wie zkąd. Teat. 54. c, Bij. Panienka zbiegła, sama przybyła, opuszćzona. ib.

4.    b, 152. — Zbiegać się, zmachać się bieganiem, zmordować się, zaziajać się; flet) utübe laufen, fid) Utatt laufen, fid) au§ bem Sitnem laufen. Jakżem się zbiegła, zlatała, ledwo tchnę. Teat. 1. a, 62. Zbiegał się, i dobrze tak nań, kto nie chce powoli Czynić, co nań przystoi % musi po niewoli. Simon. Siei. 91.— Active: Zbie—

gam konia, zbieżeć konia, cursu ac lassitudiner exani-mare equim. Gn. Th. 1404. Wlod. ein spferb überjagen, ubertreiben, überreiten, matt madjen. Koniowi zbytnie jazdą zbiegalemu i przejechałemu , owsianą słomą nogi nacie-

m., człowiek zkądsiś zbiegły, ein Sßegge* laufener, (Entlaufener, Übergelaufener, ein Überläufer, $elb= flüchtiger, Shtäreißer, ®eferteur; Boh. pobéhlec, prchljk, prehlee; Slov. pobéhlec, zbéhlec, odbehlec, uskok, (ob. Uskok); Sorab. 1. cżekawcz, pżecżeknencz, wucże-knencz; Carn. vejshèzh, beslaj, povejgnenz ; Vind. be-sheozh , odbegnik , prebegnik , odskozhik , sapustnik (cf. zapuścić się) , vskok , zbrestezhnik , zhrestienavez ; Croat. uszkok, odbèg, prèbeg, vuszkok, beslyiveez, f. be-slyivka ; Dal. besalacz , f. besalicza , (cf. biegus) ; Hung.

968

Z B I E D Z.

ZBIEG - ZBIEGU N.

rać pomocno. Syr. 990. Zbieganie albo stargnienie konia, gdy koń zachoruje z biegania wielkiego , abo trudu , iż jeść nie może, trzeba mu żyły zaciąć. Lek. Końsk. 65. — Aliter: Zbiegać się, rozpędzić się w biegu; in$ fKenneu fńnein gerätsen , in8 Saufen foramen. Ze się często żartkie zbiegają woźniki w kolesie, wziąć było w tęgie krygi bystrzego 'dzianeta , Szkoda niećwiczonego pada na sztan-greta. Zab. 12, 245. — Zbiegać miasta, wsie, ulice, cf. schodzić pola, lasy, miasto, cf. złazić, cf. zwiedzieć » szybko ubiedz, obiedz , przebiedz; fcfynell jurücflegeu, bureßretfen, bereifen, burdjlaufen, burcfyrennen, burcbfiiegen. Konno za jedne noc wszystkę onę drogę zbieżeli. Warg. Cez. 75. W pierw ospy cicho ruszył) i niemal nad św itaniem całą drogę aż do Rzymian zbieżał. Warg. Gez. 206. (odbył). Koń póki stoi w stajni, poty żadnej drogi, by też i nie raz zbieganej, nie pamięta. Pilch. Sen. list. 4, 232. (nie raz odbywanej). Zbiegał wszystkie kraje, jako pszczoła miód z różnych kwiatów biorąc. Sk. Zgw. 1, 3 b. Idźcie, zbiegajcież ziemię! i zbiegały wszystkę ziemię. 1 Leop. Zach. 6, 7. (obejdźcie ziemię, i obeszły ziemię. Bibl. Gd.). Oto to są oczy pańskie , które zbio-gawaja ‘wszytkę ziemię. 1 Leop. Zach. 4, 10. (biegają po wszystkiej ziemi. 3 Leop ; przechodzą wszystkę ziemię. Bibl. Gd.). On by piorun wszystkie kąty zwiercieć i zbieżeć-chce. Podw. Wróż. 14, (cf. wszędybył, ^powsinoga). Jak wielem zbiegał, szukając rączemi krokami ciebie.. Past. Fid 63. Zbiegał okrąg świata wszystkiego. Bej. Post. J ii 5. — Fig. tr. Zbiegać, przebiegać n. p. pisma i t. d., blirdjlaufen. Potwarzy na papieżów szukali, i historyą zbiegali, aby ich czym takim posromociii. Sk. Dz. 805. Zbiegaj wszystkę jako chcesz biblią , nie najdziesz nigdzie ani wzmianki o tem. Hrbst. Odp. P p 2. Wszystkie pisma doktorów starych i nowych zbiegawszy, żadnego dowodu nie znalazłem. Smotr. Lam. 67. — Similiter: Byś zbiegał wszystkie rady, pomoce i nadzieje świata tego, jeśli nie będzie rady, pomocy a opatrzności pana tego, słaba jest z każdej strony nadzieja twoja. Bej. Post. X x 1. — \. Zbiegam kogo nagle, schodzę kogo. Gn. Th. 1404. zbiedz kogo na czym » zdybać, napaść; einen raobet) überfallen, ertappen. Juno mogła częstokroć Jowisza swojego zbieżeć schodzącego na górach z Nimfami. Otw. Oiv. 118 Zbiegł tak niespodzianie Turków, że ich zbił. Leszcz. Class. 35. Smoka jak przeżegnał Ziół niepomnych sokami, a trzy razy przegnał Słowa sen zawodzące.... Jak sen czułe oczy zbiegł. Zebr. Ow. 165. Jeśli śmierć mię zbieży, znajdzie mię gotow-ego na przyjęcie. Hag. Cyc. 85. — §. Zbiegać, *sbiegać, zbiegać się zaimk, biegając się zabrać, do kupy biegać, cf. zejść się, zlecieć się; jufammen laufen, jufamracu rennen, jufammen fließen pr. et fig. Ir.-, Slov. sbćhnauti se ; Sorab. ł. zbć-huyu szo ; Carn. sbirarn , (cf. zbieram, zebrać); Groat. vervim , vervelszem , (cf. wre, wrzeć); Boss. sóiraaTb-ca, 3ÓtraTbca ; Eccl. cpmuyca , cótraioca , cońnpaioca.

Nie inaczej się podehlebnicy zbiegają do tych, gdzie czują co wziąć, jak krucy do ścierwu. Kosz. Lor. 41 b. Strzała gdy wypuszczona ku celowi, rozdzielone nią powietrze tudzież się *zaś zbiega, że żaden nie wie *ścia *onej strzały, i Leop. Sap. 5, 12, (strzała powietrze rozbija , które -się *zaś prędko samo w sobie schodzi, tak że nie znać kędy przeszła. Bibl. Gd.). Leci na dno przepaści , wody się zbiegają Nad głową jego, już go w li-ezbie zmarłych mają. Dmoch. Sąd. 30. baê SBaffer fcfylägt titra über bera ślopfc jufammen. Zbiegający się , convenu

e. gr. convenue aquae. Gn. Th. 1403. Zbieganie, zbie-żenie się, concur sus hominum. Cn. Th. 1405. ba$ menlaufen, ber Bufawinenlanf, (ob. Zbieg). Zbieganie, zbie-żenie się rzek, confluxus. ib., (cf. ściek, stek); ba8 3^’ fammenfïtejku, ber 3ufflntmenflH$. Zbieganie się dróg, via-rum conctirsus. ib., cf. rozstania, krzyżowa droga ; ba3 tu einauber Saufen ber 58egc, ber 5łreu£raeg, — Każda sztuka sukna, nim do lolusza pójdzie, musi być zmierzona, a folusznicy powinni naznaczać, wiele się w folowaniu każdego sukna zbiegło. Dam. 83, 164. wiele się skurczyło , rate Otel etngelanfetl ift. Bo namaszczeniu tym czarowniczym olejkiem , skóra zgrubieje , włosy powstaną , ogon wywinie się, palce w kopyta zbiegą się, słowem człowiek osłem się stanie. Boh. Dyab. 149. palce połączą się w jedno kopyto, btc Ringer laufen ober fahren tu einen |)ltf Jltfararaen. Rzuca ku niemu wzrok pełen dzikości, zbiegają mu się brwi najeżone, długie i czarne. Stas. Hum, 1, 218. Krew' zbiegła, skrzepła ; jufammen gelaufene^, geronnene^ Slut. Zbiegłą i nieruchomą krew' starać się potrzeba do ruchu i krążenia przyprowadzić. Perz. Cyr. 87. ZBIEG, u, m., §. 1) zbieżenie zkąd, zderzenie, zbieźenie się , zbieganie się; ba3 f)erablaufen, f)er= unterrennen, SBeglaufen, baS 3ufammenlaufcn, ber Bufam« tnenlauf, ber Slufianf; Boh. zbéh, shon, (cf. zgon); Slov. sbćhnautj ; Sorub. 4. zbeżeno ; Cam. vejg; Vind. bieshlievost, bieshenzhnost, (cf. biegłość) ; Croat, pobeg, (cf. pobieg)* Bosn. bjesgjanje ; Bag skup, (cf. skupienie się) ; Boss. cxOAKa (cf. schadzka), (3Ótni strzelnica w okrętach); Eccl. cayieme. Zbieg wody, (cf. ściek, cf. stek , stok). Zbieg ludzi, (cf. schadzka) Zbieg żył, w górnictwie , złączenie się razem kilku żył kruszcowych, baS Oîaranieln ber ©ange. Mier. Mskr. Zbieg okoliczności, przypadanie, stykanie się, ba3 Bttfawmentreffen ber Itraftanbe. Zbieg wierzycielów, konkurs, cf. bankrut, kryda , ber ©onenr# ber ©laubiger. Właściciel dobra oddał pod zbieg wierzycielów, od przysiągłszy sie swojej własności. Czach. Pr. 2, 173.— §. 2) Zbieg, m.} . ’ZBIEGLEC, glca, "ZBIEGUN, a

ZBIEGAĆ - ZBIER.

ZBIEROSTWO - ZBIJAĆ Z.

969

pribek; Bosn. pribegh, bjesgiv, uskok,    bjesgljallaę, za-    Wolim żywym wypuścić zbiera,    A niech    Jezus juz    umiera,

pusctenik, koji ostavglja ; Rag. uskok    ; Slov. bigalac,    Krzykną zjadłe wraz tłuszcze.    Kchow.    Roi.    37.    — Tr.

stan zbierów, lub też

oskok ; Ross. ótraeitt, yiujeut (cf. ujść, uszedł, ‘ucho- Judyt zbiera piekielnego Skruszyła głowę, a nam nie-dzień), nepeMemHKŁ, (cf. perekińczyk) ; Eccl. ćtacL,    bieskiego dworu otwarła drzwi.    Kchow.    Roi.    74.    ZBIE-

Ktrat>i|k, npnó-ferjeifB, f. npHÔtrjHua.    Confuga propie    ROSTWO, ZB1ROSTWO , a, n.

uciekacz, ut conveniat etiam innocenti, zbieg vitium so-    zbiorowo collective » zbierowie, oprawcy; ber $âf(fyerftûRb,

nat. Cn. Th. 1404. Cn. Syn. 218. Kaimie, w przeklęctwie    ©btrrenftanb, ©btrren, $af$er. Numa znosi drapieżne

zostawając, wiecznie Zbiegiem na świecie i tułaczem    Romula zbierostwo. Staś. Num. 2, 185.

y, m„

który co zbiera, do kupy składa, zgromadza; ber Bujam« menlefer, ©animier; Boh. zbérac; Carn. bérnavz, bernâzh ; Vind. berez, berauz, poberazh ; Croat, zbiràvecz, nabi-rach ; Bag. zbîraonik, zbîralaz , sabiralaz, skupióz, sku-paz, skuppitegl, skupglivaz, skuppionik ; Bosn. kupitegl ; Ross, coônpaie^b, oônpaTejib, n046HpaTe.11>. Zbieracz owocu z ogroda. Cn. Th. 1405. Zbieracz wina, vinde-miator. ib. ber 23einlefer, (cf. winobraniec). Ptak więcej się boi zbierców, gdy odleci od ptasząt. Perz. Hor. 2 N b. (zabieraczów). Zbieracz odrobin, analecta, qui ea quae ceciderunt e mensa colligit. Cn. Th. 1404. Zbieracz czegokolwiek podły abo chytry, machlarz, consarcinator. ib ein 3nf^»ttnenraffer, Bufammeitftoppler. Zbieracz z ziąg. ib..

To me historyk , to zbieracz i łatacz kawałków historycznych bez braku i rozsądku. Nar. Hst. 2, 270. Zbieracze i wykładacze zaprzątają się objaśnieniem tego, czego sami nie rozumieją. Zab. 7, 86. Niektóry Szląskich dziejów zbierca. Krom. 744 ; compilator. ZBIERACZ-KA,i, i., która zbiera, bte S^f^mmenleferinn, bte ©amrnle« rtnn; (Boh. zbćracka ; Rag. zbîrahza , skuppitegliza, skup-pioniza). Zbieraczka kłosów, bte $Ijrenlefertnn. ZBIERAM. ZBIERANY, ZBIERANA, ob. Zebrać. ZBIERANINA, ZE- • BRANINA, (distng. żebranina), y, i., ZB1ERANKA, i, ź., zebrane rzeczy. Włod. ©ejammeltcS, Bttfaminengelefeneâ ; (Garn. berovniza corbiculus pro abrumpendis pomis de ar-boribus ; Ross. 36npajHme cysterna). — *§. Zbieranka , Ursino , zebranie liter na jedno ruszenie wargi, języka * słowa część wymowna, (dura vox), syllaba. Cn. Th. 1406. et 1021. eilte ©t)lbe. Syllaba, zbieranka. Urs. Gr. 117, ob. Zgłoska, ‘rzek. Mącz. ‘ZB1ERKA, ‘ZBIRKA, i, i., ( cf. zbiór), zbieranie, zebranie; baë ©ammein, bte ©ammlung ; (Boh. zbjrka; Morav. wjnobranj winobranie).

W siódmy dzień, że jest zebranie a *zbierka pańska, nie będziesz nic czynił. 1 et 3 Leop. Deut. 16, 8. (że jest święto uroczyste pana boga twego. Bibl. Gd.).

ZBIERZMOWAĆ, ob. Bierzmować. ZBIESIADOWAĆ , Biesiadować.

ZBIESIĆ się zaimk. dok., wściec się , rozbestwić się , (cf. bies) ; toll werben, ben genfer im 8etbe fatten, rmfyloS mer« ben. Zbiesiwszy się, porzucili wiarę, i stali się gorszymi od pogan. W. Post. W. 3,420. Wkrótce Izrael się zbie-sił. Pot. Pocz. 48.

ZBIEŻĘ, ZB1EŻEN1E, ob. Zbiedz.

będziesz. Odym. Św. H h 3 b. włóczęgą, biegusem, jper« ZBIERAĆ, oh. Zebrać. ZBIERACZ, a, w., ZB1ERCA, umtmber. Zbieglec, bojąc się gniewu pańskiego, nie chciał się wrócić. Herb. Stat. 348. Zbiedzy, po tym dekrecie ochotnie do ojczyzny spieszą. Chrośc. Fars. 597.

Zbieg powrócony, zachwycony; reprehensus, retractus ex fuga. Cn.Th. 1404. Sługa niewolny, jeśliby uciekł, tedy pan ten, do którego przyjdzie, ma powiedzieć, iż na swym dworze ma sługę takiego zbieguna. Tarn. Ust. 127.

Ja ciebie posyłam do synów Izraelskich, do narodów

* zbieglców, które odstąpiły ode mnie. 1 Leop. Ezech. 2, 5.

(do narodów odpornych, które mi się przeciwiły. Bibl.

Gd.). Biada wam synowie zbiegowie. 3 Leop. Jez, 30, 1.

(odbieglcy. 1 Leop.; biada synom odpornym. Bibl. Gd.).

Któż mawia królowi: odstępniu albo zbieglcze ! któż zowie xiąźęta bezbożnymi? 1 Leop. Job. 34, 18. (kto może rzec królowi: o bezecny! Bibl. Gd). Człowiek apostata abo zbieglec, ustami przewrotnemi mówi. 1 Leop. Prov.

6, 12, (odszczepieniec. 3 Leop.; niepobożny, złośliwy chodzi w przewrotności ust. Bibl. Gd.). Zbieg klasztorny, apostata, transfuga monaehus. Cn. Th. 1404. Osobliwie w wojskowości : zbieg * dezerter ; n. p. Gdy mnie unter-oficerowie w kwaterze nie znajdą, zaraz mię za zbiega meldować będą. Teat. 8, 79. Zbieg jeden przechodzący do nieprzyjaciół. Psalmod. 35. ZBIEGAĆ, ZBIEGANIE,

ZBIEGŁY, ob. Zbiedz. ZBIEGLEC, ob. Zbieg.

ZBIELEĆ, ob. Bieleć. ZBIELIĆ, ob. Bielić.

ZBIER, ZBIR, a , m., słowo nie Polskie, ceklarz, sługa miejski do łapania złoczyńców. WYod. po Włosku: sbirro, ln Italien: bet ©birre, ein £>äfd)er, Bewaffneter ^oHctant,

Çoltjeçjolbat ; {Boh. zbćr motłoch , tłok, cf. zbiór, zbór).

ob.

Zbier, ceklarz, łapacz, oprawca, siepacz, Cn. Th. 60. et. 1405, (Eccl. ónpnifi kat, oprawca). Wolno było zbie-rom albo ceklarzom imać złoczyńcę i w pałacach kardynalskich. Warg. Wal. 308. Wreszcie talery Łagodzą zbicry. Zab. 11, 287. Zabi., (not. zbirowie, żołnierze miejscy w Rzymie). Zbierowie i śpiegowie, jako'psi śledzący, przeniknęli i wymacali każdy kącik. Boter. 4j, 58.

Posłał tam zbiry a oprawce swoje. W. Post. W. 3, 134.

Zbirowie, harcerze, orężnicy, giermkowie, halabartnicy, satellites. Nar. Tac. 2, 408. n. 62. Wschodni królowie używali rzezańców do najtajemniejszych posług, którzy mieli pod sobą zbirów, kruków, drabów poufałych ib.

Pelagona rzezańca Neron nad setnikami i żołnierzmi, jakby nad zbirami przełożył. Nar. Tac. 2 , 285. — Fig. tr. Zbir, okrutnik, kat, tyran, zabójca; ein SBÜtljerid),

#enfer3fnecljt, SDîôrber, 9Muber. Nie okrutnikiem, ani ża- ZBIGNIEW, a, m., imię własne, ein dśtgemtame, ©btgntfm. dnym zbirem Jestem, o dziewko, jako mię tak hydzisz. Zbigniew Ossoliński, Zbigniew Oleśnicki. — Zdrbn. ZBI-Tward. Daf. 60. Wydaj na śmierć Chrystusa, uczyń SZEK, szka, m., Zbyszek, Zbyszka, Zbigneus. Jabł. Her. wolnym zbiera. Pot. Zac. 96. (Barabasza rozbójnika). ZBIJAĆ, ob. Zbić. ZBIJACZ, a, m., które zbija, bet

Słownik Lindego wyi. 2. Tom VI.

970

Z B UAL NIA - ZBIÓR.

ZBIÓRKA - ZBLAKNAĆ.

drugich jakoby snadź nigdy nie znali. Biel. S. M. B, ( cf. hufiec, huf). — Na komedyi możesz poznać różnego zbioru ludzi. Teat. 22, 18. różnego stanu, różnej kondycyi, non oerfdftebeitem 6tanbe. — *§. Zbiór, zebranie, kościoł, ob. Zbór. ‘ZBIÓRKA, i, i., (cf. zbierka), zebranie, zebranie sie, pobieranie sie; baS Sufantmettnelj* men, bte SSerehttgung. Obcemu chce dać król swą córkę, Tylko wojsko twoje rozerwać tę zbiórkę Może. Pot. Arg. 690. (ten związek). — ’"Zbiórka czego, zbiór, mianowicie wody ; Boss. 3ÓwpajiHme cysterna , eine Sammlung befonberê non SBajfer, Bafferfammlung, Bafferbe^lter, ©G [terne. W srogiej tej bitwie krew' toczą z ludzkich ciał jako ze zbiórki. Chrośc. Fars. 292. Słuchając te powieści swojej córki, Przepuści rzewno łzy, jako ze zbiórki. Pot. Syl. 226. Nie mógł dłużej zatrzymać łez żałośnych zbiórki. Pot. Arg. 783. (potoku). Wszyscy co rzeczy uważają głębiej Boją się złego deszczu z takiej zbiórki. Pot. Syl. 407. (z tak zebranej chmury). 'ZBIEROWOD , u, m., ocean. Tr. ba§ SBeltmeer, cf. ‘ótoczyświat. ZBIOROWY, a, e, od zbioru, ©amntlungê *, Santmel * ; Bok. zberieny. Wyraz zbiorowy, colleetivum ; Slov. mnohotliwe, hognotliwe meno, (cf. mnogi, hojny); Boss. coóupaieibHOe. Wyrazy zbiorowe, gmin i t. d. Kpcz. Gr.Z.p.o. Xiądz, brat, szlachcic, w liczbie mnogiej stają się zbiorowymi, xięża , bracia, szlachta. Kpcz. Gr. 2, p. 38. — §. Sposób zbiorowy, methodus synthetica, idzie od powszechnych rzeczy do szczególnych. Kpcz. Gr. 2, p. 2. bte ftylttljett« fdje fUîetfjobe, oppos. rozbiorowy, analityczny.

ZBIR , ZBIRSTWO , ob. Zbier , zbierstwo. ZBISURMAN1Ć, ZBISURMANIEć, ob. Bisurmanić, bisurmanieć. ZBISZËK, ob. Zbigniew. ZBITY, ob. Zbić.

zebrane zboże ; Rag. ljettinai, (cf. lato), ©ingemrnteteä, ©inge* ‘ZBLACHOWAĆ , ZBLAKOWAĆ , ob. Blakować, fammeltes. Chłop tym bezpieczniej i rozrzutniej zbiór swój na pijaństwo obraca, nie czyniąc sobie z niego zapasu, iż wie, że gdy nic nie będzie miał, pan musi go w głodzie karmić. Mon. 68, 311. Zbiór, zebrany majatek ; 3ufam» mengefammelteS, ©efammelteś, Vermögen.“ Nie chcę, by kto ZBLADNĄĆ nijak, jedntl., ob. Bladnąć , zblednąć , blednieć, inny za mój zbiór , kiedy ja umrę, używał. Star. Be}'. 43.    etbletcfyeu, n. p. Z zbladłych ust Piotrowina idą słowa.

Ze złego zbioru drobna dziatwa nie ucieszy sie. Psalmod.    Groch. W. 236. Tr. fig. I samo na punkcie ostatnim

34. Choć zbiorek mierny, to go pomnoży"'praca. Nieme.    stanęło Chrześciańskie państwo, a prawie zbladnęło.

P. P. 5. — Zbiór, kolekcya n. p. obrazów, ob. Ga-    ^aszk- Dz. 51. zblakowało, spełzło, upadło. ZBŁĄDZIĆ,

lerya , obrazozbiór, zbiór xiążek, ob. Biblioteka, xięgo-    ok- 'Bladzie, biedzić.

zbiór, xiazniea; Stlberfammluttg, Śut&erfamtttlung. Jan Łaski ZBŁĄDZIĆ, ob. Błądzić, pobłądzić; Boh. zblauditi ; Bosn. pierwszy przedsięwziął zbiór statutów od Kazimierza W.    sagrjesciti, privaritise; {Garn. sbloditi, zblodem miscere,

aż do Alexandra r. 1506. Zab. 5, 417. prawozbiór,    fornicari); ftd) irren, »erirren, abtrren. Stało się, iż język

ustawmzbiór, ©efeflfammlnng. Zbiór czego, skoncentro-    ich zbłądziwszy, prawdę wyrzekł. Sînotr. Lam. 69. Zbo-

wanie, zebranie w jedno; ber Sammetymnct, 93ereintgung3*    czyć od prawdy, zbłądzić. Pociej. 585.

puitct. W każdem ciele jest jakiś punkt, koło którego ZBŁAGAĆ , ob. Ubłagać, błagając uprosić, mit $lef»ett be*

fdnftigen. On się zbłaga naszemi modły niewątpliwie. Przyb. Mill. 342. Niezbłagany, nieubłagany, nieubłagalny; ntcfyt JU befdnfttgen , unerluttltd). śmierć niezbłagana bez ciała , bez crczu Z kosą na niego jadowitą skoczy. Zimor. Rox. 155, fcf. niezbędny). Uśmierz się Achilesie, jaki zakał szpetny, Gdyby był niezbłagany umysł tak szlachetny. Dmoch. II. 240. Niezbłagany ścigać go będzie wyrok. Dmoch. II. 2, 181. niecofniety, *zawity.

Jedni ZBLAKNĄĆ , ZBLAKOWAĆ , ob. Blakować.

berfdjlager, 3ufamntenf$lager ; odpomik , ber Btberleger ; Ross. B03pa3Hie;iL. ZBIJALNIA, i, ź., miejsce gdzie zbijają, zabijają, eine SKörbergntbe. Tr.

ŻBIK, ŻBIK, a,

meles , eine mtlbc Sîajje, fcf. jaźwiec, borsuk); Sorab. 1. fwiacz; Hag. jazavaz ; Bosn. jaxvaç, jazouaç ; Ross. H3-BeLfB, hsbhkb , obsol. MaMyib. Żbik jest tylko odmianą domowego kota, i właściwie kotem, ale leśnym. Kluk. Zw. 1, 332 Dzikie koty czyli żbiki, znajdujące się po lasach , są bure. Zool. 310. Żbik mlaskał. Banial. J 2 b. Sadło z kota leśnego, zdebia. Haur. Sk. 303. Na wysokie przed trąbą drzewo się pną zdebie. Pot. Pocz. 107. Musiałem ci uciekać, i kryć się, gdzie zdebie I liszki jamy maja. Pot. Arg. 95.

ZBIÓR, u,

m.,

kot leśny, *ZDEB'. Cn. Th. 1407.

m., zbieranie, zebranie, i to co zebrano, ZBIOREK, rku, w., zdrbn., baö ©ammein, bte Sammlung; Boh. zbjrka collectio, (2) winobranie, zbór motłoch, cf. zbir) ; Slov. zbjrka , snuśka « składka, giełda ; Carn. berna, (sbir conßuxus , sbiralshe congregatio , cf. zbór) ; Croat, zkupchina; Dal. zkupschina ; Bosn. skup, skup-gljenie , skupsetina ; Rag. skup, pokùp , sakńp, (zbe-riza ,    1) galerya obrazów, 2) compendium, summarium);

Ross. coópaitie , noÆÔopB, (sóopu przyprawy, przygotowania, yóopna fryzura, ubiór głowy, yóopKa xat6a zbiór żniwa). Zbiór urodzajów, zbieranie po żęciu; ba$ ©infammein be3 ©etreibeâ, ba3 ©tndrnten. W Ukrainie często połowę jednę urodzaju ofiarują robotnikowi za zbiór drugiej. Dy ar. Gród. 479. Najpiękniejsze zboże na tej żyznej równinie nietylko przytłoczone, ale tak mułem pizyw'alonc zostało, że zupełnie o jakimkolwiek zbiorze zwątpiono. N. Pam. 16, 108. Zbiór, zebrane urodzaje,

wszystkie jego części na równowadze utrzymują się, centrum gravitatis, zbiór ciężaru. Os. Fiz. 94. — Zbiór czego, krótkie zebranie czego, wyciąg, treść, ein fummartfdjer Sluing; {Croat, zavjètek). Dziesięć przykazań bożych są zbiorem i skróceniem wszystkich praw. Kucz. Kat. 3, 1. (sumą. edit, recent.). Z obrządków chrztu poznać się może wiary chrześciańskiej zbiór. ib. 2, 366. (suma. edit, recent.). — Zbiór czego, kupa, eilt Raufen. Zbiory wielkie ze wszech stron pieszych, jezdnych stali ,

n. p. Subtelnym pędzlem sztuki malowane Obrazy sztychowane od wiatru i dżdżu zblachują. Suszyć. Pieśń. 3 N 4 b. spełzły, nerfcfjteßen, bte ftarbe nerlteren.

ZBŁAKANY-ZBOCZYĆ. L \

ZBOCZNOŚĆ - ZBÓJ.

to

ZBŁĄKANY, a, e, obłąkany, nemurrt, geftbrt. Jesteśmy jak gdyby zbłąkani, a osobliwie od tego czasu, jak my się pobrali. Teat. 17« c, 60, oh. Błąkać się.

ZBŁAMOWAC cz. dok., futra pojedyncze w błamy pozszywać. X. Kam. bte geHcfjen jufantmennafien.

ZBŁAŹNIĆ, ob. Błaźnić ; Eccl. npe6.ia3HHTH, oÓMaityTb, npC;iŁCTHTŁ, n. p. Mnie po prawdzie szczęście było Tak dalece juz zbłaźniło , Zem śmiał rzec.... P. Kchan. Ps. 30.

ZBLECHOWAĆ, ob. Wyblechowaé, blecbować. ZBLEDNĄĆ,

ZBLADNĄĆ, ob. Blednać, bladnąć. ZBLEDZIĆ, ZBŁĄDZIĆ, ob. Biedzić. ZBLEGOTAĆ, ZBLEKOTAĆ, ob. Blekotać.

'ZBLESIEĆ nijak, dok., zblaźnieć, närrtfd) werben, blobftnntg werben. Deser i a mente, zblesieć, zgłupieć, zejść na rozumie. Macz.

ZBLISKA, ŻBLIZKA, z blizka,

dok., Zbliżać niedok. \ Hoss. 3ÓM5KaTb ; bliższym uczynić, ZBOGACIC cz. dok, ob. Bogacić, Zbogacać niedok., boga-bliżej przysunąć » przybliżyć, neiger rnadjen, nä^er bringen,    tym uczynić, bogactwem obdarzyć; berctć^ern, retd; ma«

amtfijjent pr. et fig. Ir. Zbliżony Wołyń do Litwy nowe-    djett. Tatary łupem, który od nas mają, Swój ubogi skarb

mi drogami. Dyar. Gród. 293. Stan. Aug. Zrównania nie    znacznie zbogacają. Petr. Hor. 2 F h. Zyski stajenne

mogące być albo dokładnie rozwiązane, albo w 'całkiej    nie tuczą tak i nie zbogacają, jak zyski szafarzów', ku-

wartości wyrażone zupełnie , są przedmiotem teoryi zbli-    charzów i pasztetników' pańskich. Teat. 52, c, 23. Gdy

żania, approximationis. Śniad. Alg. 1, 236. Wolność źle    się wiosna powraca, Kwiatki z niemi zbogaca. Dar. Lot.

zrozumiana zbliżała anarchią. Gaz. Nar. 2, 212 b. (spro-    29. ZB0GAC1EĆ, 'ZBOGATNIEĆ nijak, dok., stać się

wadziła , ściągnęła). Zbliżyć się , przybliżyć się ; ftd) na*    bogatym , retd) werben. Z ubogiego zbogaciał i dobra

lient, ftd) annćijient pr. et fig. Ir. ; Ross. npeACTOHTb,    kupił. Sk. Dz. 341. Miasto ono wielkie, w którym zbo-

npeACTOK), (cf. 'przedstać; Germ. betwrjłefyen, cf. nadejść,    gatnieli wszyscy, którzy mieli okręty na morzu z do-

zajść). Dzień się zbliża. Teat. 50, 87.    statków jego. Bibl. Gd. Apoc. 18, 19 (wzbogacili się.

'ZBŁO , ob. Zdziebło , źdźbło. ZBŁOCIĆ , pobłocić , ob.    ib. Radź.).

Błocić.    f    *ZBOGOMOWCA, y, m., (cf. bogomowca); n. p. Miincer ,

‘ZBŁOGOSŁAWIC, pobłogosławić, n. p. Tedy bogowie    z chłopstwem entuzyastów' albo zbogomowców kacerstwa

złamanego przymierza zemściciele, męstwo nieprzyjaciel-    naśladował. Zygr. Pap. 260, cf. jak gdyby z panem boskie źbłogosławili. Faliss. FI. 150, ob. Błogosławić.    giem trzeciego dnia mówił.

ZBLOKOWAĆ, ob. Blokować. ZBŁOTNIEĆ , ob. Błotnieć. 'ZBOISKO , a , n boisko, gumienczysko ; bte ®refd)tenue, ZBLUĆ cz. dok., Zbluwać niedok., blująe zrzucić , zwrócić ;    bte ÏCltlte. Ziele to rośnie przy gumniskach albo zboi-

wegfpitcfett, atiöfpttcfett. Revomo, 'zaś wracam, zbluwam    skach. Syr. 1099, cf. pobojowisko.

wziął. Macz. ZBLUŹNIĆ, ob. Bluźnić.    'ZBÓJ, ja, m., ZBÓJCA, y, m., (*ZBÓJNIK, a, m., Nar.

ZBŁYSKAĆ, ZBŁYSZCZEĆ, ob. Błyskać, błyszczeć.    Tac. 2, 227); rozbójnik, rozbijający po drogach; ber

ZBOCZYĆ med. dok., Zbaczać niedok., na bok zejść, wy-    ©traßenrdllber, ber Räuber ; Boh. zbognjk , nakernjk; Slav.

boczyć, zdrożyć : auf bte Sette abwetdjen, oont graben 2Sege    vgursuz ; (Ross. 3óoh chytrość , 360HHHKS , 3Óofi»taKŁ

abgeljen , abfontmctt, ab|d)wetfen pr. et fig. tr., (Bosn. zba-    chytrzeć, 36oH.iiiBOCTb podstępność, 3Óohmbuh podstę-

ęati, hittiti doli dejicere). Zbaczam, i z gościńca w stronę    pny, 36onniiqaTb podstępnie czynić ; Eccl. 3Óohctbo śmia-

uchodzę. Pilch. Sen. gn. 527. Milę z drogi zboczymy do    łość, ob. Zbojcctwo ). Złodziej, nie zbójca, w nocy

pobliższego miasta. Kras. Pod. 2, 148. objedziemy , um*    bowiem kradnie, W dzień zbójca bierze, cokolwiek na-

fa^rett , umgeben. Zboczyliśmy z traktu naszej materyi.    padnie. Min. Ryt. 4,

Boh. Kom. 4, 291. Zboczenie « zdroże, 3lbweg ; Boh.    tymże przywilejem

wym zboczy. Mlask. Ryt. 81.

Wnetże on oto zboczy się z nami, A dobrze, że nie pójdziemy sami. ib. 106. Z nimi się zboczyła. Źebr. Ow. 41; accessit. ZBOCZNOŚĆ, ści, i., przymiot tego co zbacza, wybacza « zdrożność , bte 2lbwetd)ung nom rechten 3Bege, baS Slbtrren, bte SBertr« rung, §5erfe(jrtl)ett. Dowodzi zboczność tego uniesienia , i okazuje rzetelną postać całego interesu. Gaz. Nar. 1, 174. ZBOCZNY, a, e, — ie adv., zbaczający, wybaczający, zdrożny, uboczny, z boku ; nie wprost, postronny ; nom Sege ab , feitmartê *, abtrrcrtb, abgebenb, abmetcbenb, trrenb , nerferbt. Dowodzenie zboczne, albo przez niepo-dobność, indirecta , albo per absurdum, okazuje, iż wszelkie inne w tej mierze twierdzenie byłoby fałszywe. Geom. 1, 26.

ob. Blizko. ZBLIŻYĆ cz. ZBODĘ, ob. Zbość. 'ZBODNY, do zbodzenia , ob. Zbość.

com

Gdy się kradzież nie nada, zbójcą może być, kto wczoraj zâpoli, (cf. zapole). Zboczenie gwiazd, odległość gwiazd był złodziejem. Pot. Arg. 503. Polifem jednooki był od równika. Śniad. Geog. 67. — Drżę cały, dzwonię zębami, co krok noga moja zbacza. Teat. 52. c, 53. tacza się, torfein, taumeln. Którzy od prawdy zbaczają, wszyscy jednako nie błądzą. Pilch. Sen. łask. 96. (oddalają się). Zboczy od prawdy Antyocheński biskup , zbłądzi Jerozolimski. Pociej. 585. Jakże daleko słowa zbaczają od prawdy. Teat. 23. d, 42. (stronią, nie zgadzają się, mijają się z prawdą). — ,1,§. Zboczyć się z kim , przyłączyć się do kogo spotkawszy go, przystąpić; einen an« tretten, ifjm begegnen unb mit geijen, i&m jur ©ette geljen.

Obróciwszy za bramą oczy Z drugim się mężem cnotli—

00

zbójca, który przejeżdżającym ludziom po drogach w *le-siech zastępował. Otw. Ow. 544. Wątpię , żeby Jmć był zbójcą; bo podobno Jegomości i owszem rozbili. Teat, i, 25. Bili, siekli, mordowali, srodzy katowie , właśni zbójcowie. Pieśń. Kat. 39. To zbójca, co cywilne śmiało depce prawa, A bohatyr na gardle co narodom stawa; Łotr jest co kilku zdarłszy, pod miecz schyla głowę, Bohatyr, co bezkarnie zdarł świata połowę. Zab. 5, 589. Ukrzyżowano z Jezusem dwu 'zbójcu, (dual. > zbójców). Budn. Marc. 15, 27. łotrów, złoczyńców , ©djädjet. Sycylia srogą wojnę miała z frajbitery

972

ZBÓJCOKRYTY - ZBÓR.

ZBÓR.

“ZBÓJCO-Dudz. 20,

it. ; Boh. zbognjctwj, zbugnjctwj ;

ob.

abo z zbójcami morskimi. Warg. Wal. 219.

KRYTY n. p. las , gdzie się zbójcy kryją, rduberbergenb. Po zbójcokrytym Krępaku. Petr. Hor. D. 3 b, not. w którym zbójcy się kryją. "ZBÓJCOMORSKI, a, ie , od zbójców morskich, ©eeräuber«, feerdubertfdj. Piraticum bellum , zbójcomorska wojna , którą zbójcy morscy przeciw komu wiodą. Macz. ZBÓJCZY, a, e, zbójecki , rozbójniczy; ©traffenrnnkr » , SRânber » , 3Raub », râubertfd). Czyliż wydarte łupy, i zbójcze nakłady, Które na ulęknione wciskamy sąsiady, Sądzicie, że ubóstwo krajowe nagrodzą ? Tom. Roi. 89. Z zbójczego rodu oczyścił włości. Teat. 45. c, 57. 'ZBÓJCZYNI, i, i. Bndik., rozbójnica, bie 9Rćinl>erintt.

'ZBÓJE się, ob. Zbać się.

ZBÓJECKI, a, ie, od zbójcy » zbój czy, morderczy, rozbójniczy; SDîorher *, SJîorb», mörberifd;, Sfîâuber*, 3Ran&», rfltlbmfd). Dziki wędrownik, zbojeckiemi nawy Przybywszy do nas, losy me odmienił, Panów mych wyciął, a perły ocenił. Zab. 13, 247. Nar. (skarga Amerykanów). ZBÓJECTWO, a,

(Eccl. 3Ó0HCTB0 śmiałość); zabójstwo, morderstwo, roz-bójnictwo; ffRörberet), Słdukres), SRaub. Zyskany zboje-ctwem tron , okrucieństwy przyszło utrzymywać. Teat.

45. pr. Skrzet. ZBÓJOWAĆ cz. dok., wojując zbić, podbić, zawojować, zwojować; befriegcit, burd) ftrieg unter» lodjen, beftegen, ftd) unterrcmffg tnacben. Demetryusz chciał stłumić a zbójować Trytona. 1 Leop. 1 Mach. 14, 1. (zebrał wojsko, aby walczył przeciw Tryfonowi. Bibl. Gd). Wszyscy, którzy się byli zebrali nań, by go zbójowali, baii się bardzo, wszakoż jednak śmieli się potykać. 1 Leop. 4 Ezdr. 13, 8. (aby go zwalczyli. Bibl. Gd.). Powiat ten zbójował przed oblicznością synów Izraelskich. 1 Leop. Num. 32.

ZBOLEĆ nijak, dok, concruciari toto corpore. Cn. Th. 1407. ûtn ganjen geibe édjmerjen leiben, fcbmer^aft franf fepn, non heftigen ©djmer.jen ergriffen werben ; (Garn. sbolęti, sbo-lim ; Vind. sboleti , sbolim , boun gratati » zachorzeć ). Alexander, gdy na jednej potrzebie zraniony zbolał, do żołnierzów rzekł.... Petr. Ek. 96, (oh* Boleć). Zbolały, qui totus dolet. Cn. Th. 1407. t)oU ©cbmcrjen, non (tefti* gen ©ctymerjen ergriffen. Niewiasta nędzna a zbolała ciężką niemocą swoją , dotknęła się szaty jego Bej. Post. U u 6. Uczuła 'on ogień prawie jako piekielny w onym zbolałym sumnieniu swym. Bej. Post. F f f. 5. Wódka rumiankowa na głow-ę najmdlejszym i najzbolałszym ludziom służy. Syr. 799. — Zbolały groch < stęchły. Bndik. bumpffge Griffen. — Subst. ZBOLALOŚĆ, ści, i.

ZBOMBARDOWAĆ, ob. Bombardować. ZBONOWAC, Przebonować, bonować.

ZBOR, u, m, zebranie, zgromadzenie ludzi; eine 33er» fammlung, eine nerfammelte SJîenge 2Jïenfchen. i miejsce zebrania , zgromadzenia , schadzki , ber ©antmelplafc, bte Serfammluttg ; Boh. zbor coetus, congressio, snem, (cf. sejm) ; Slov. zromadżizna ; Carn. sbôr , sbirabbe ; Vind. sbor, sbiralifhe , vkusprarilhe, sberalfhe, sberifhe , shod, sprauhfhe , kupei shajanje, bratoufhina , (cf bractwo ) ; Croat, zbór congregatio, congressus, consistarium, concilium, comiłia , cf. szpravische, zkupische, chèta ; Dal. zbór, vichye (cf. ‘wiecj, zkupschina, chetto Bosn. zbór, sóbor, skup ( cf. kupa, skupienie się), skupsclina, vichje ; Rag. zboor, sâbor, sboor , fzboriti, vjeechiatti * radę składać ) ; Boss. aóopi , ( 30opu przyprawy, przygotowania), coKmł, coHMiime; Eccl. ciBOß* ( Sobor ) , CLKOßHIJIC , COÖpanaa , Cl. K (k\ IUI IC , cmii.mhi|I€, coópamiiite, T(n.a;ucTKO ( cf. targ), (Eccl. cobopoBam, ymiHHTfc coópanie, ocoóopoBaiL, coóopoBame MacjOMS ostatnie pomazanie ). Zbór, antiquo sensu, idem quod Zgromadzenie, zebranie, cf. gromada ludzi, skupienie, gmin, rzesza. Cn. Th. 1407. et 209, eine 33erfammlung, eine SDîcnge, 3$ülfämenge, ein Raufen gente. Rozradzaj się, naród i zbór narodów będzie z ciebie. Budn. Genes. 35,

11. (naród i mnóstwo narodów będzie z ciebie. Bibl. Gd). Powstań panie, a zbór abo gromada ludzi obtoczy cię. 1 Leop. Ps. 7,8. (do ciebie się zbieży zgromadzenie narodów-. Bibl. Gd.). Jakiej radości używają wszyscy anieli i wszystek zbór niebieski. Bej. Post. F 3, ( cf. zastępy niebieskie, anielskie). Będzie się modlił kapłan za wszystek zbór ludu Izraelskiego. 1 Leop. Bum. 15, 24. tza wszystko zgromadzenie. Bibl. Gd.). — g Zbór, sobor, koneybum, zjazd wielki kościelny; eilte Stirdjenner* fammlling, cm Sintctlittm; Boss. coóop-E. Zgromadzenia święte pospolicie zborem bywają nazwane; chociaż to nazwisko tak świętemu jak też świeckiemu zgromadzeniu służyć może. Baz. Modrz. 14. Gdy Aryuszowe na syna bożego bluźnierstwo rozdział w kościele czyniło , zebrał się zbór abo koneybum w Nicei. Sk. Zyw. 2, 397 b, (cf. koncylium, ‘sebranie duchownych. Biel. św. 234). Od Florencyi nazwisko swoje wziął sobor Florenski. Sieb. 1. 59. Żadnego soboru klątew' srożej kacerstwa nie zgromiła , jak prawo Władysława Jagieły. Ossol. Mow. 17, Duchowieństwo na sobor prowincyalny zgromadzone. Ossol. Mow. 56, ob. Synod. — §. Zbór chrześciański idem olim cum kościoł. Cn. Th. 1307. bie (cfjriftiicOe) 5lir» d)c. Kościoł albo zbór wiernych Chrystusowych. W. Post. W. 5. Zbór chrześciański. Seid. 101. Zarzucił to słowo zbór Wujek, i wszędzie kładzie słowo kościoł, jako starsze. W. przedrn. Pozdrawiają was zbory Chrystusowe. Radź. Bom. 16, 16. Bibl. Gd. gminy, bie ®e» metnbcn (grifft, bie d)rtfłltd)ett ©emeinben. Zbór, budynek kościelny; bte fttrd)e, ber Stempel, baê ©otte^airô, (bas 5îtrdjengeBâitbe ). Obchodzą chrześcianie dzień narodzeni» pańskiego, nocnemi , przeddziennemi, porannemi, poo-biednemi do zboru św-iętego schadzkami. Gil. Kaz. B b 2 b. Lud padłszy leży u zboru boskiego. Bardz. Trag. 354. W zborze wykładał im pisma według daru od pana boga użyczonego. Baz. Hst. 78. Gdzie były 'zbiory ( zbory ) abo kościoły lżejszym kosztem opatrzone , tam też pobożniejsze i pokorniejsze sprawy *zawżdy bywały. Bej. Ap. 34. — Zbór, szczególnie : kościoł niekatolicki, dysydentski, protestancki, (cf. modlitewnia); Eccl. KHpKa , MOJIÓHUte 0T4paBlUHXLCH OTb npaBUA BO-CToqHaa naiepe Hauiea ueptme, (cf. ijp-MftBi cerkiew', Kocmi [castellum 2], kościoł), eine bijffbentffdje flird)e. Cnapius in fervore suo dicit : Zbor novo sensu nostri sae-

euli, quem haeresis huic voci affinxit infamem, idem est    ib. 243. Na tym    soborzysku heretyckim. Sak.    Okuł. 42.

quod coetus ab ecclesia fugitivorum ; et locus , in quern    Nie był to synod    , ale zborzyszcze złośliwych.    Sk. Żyw.

hujusmodi homines ad sua sacra conveniunt. Cn. Th. 1507. 269, (cf. schadzka). Na zborzyszczu w Tyrze Melecya-Jakośmy sobie nowych ministrów, nowych zborów, bro-    nie obwiniali, a    Aryanie sądzili Sk. Dz. 206. Atana-

gów (ob. Brog), bożnic naczynili, tak też z razu nie-    zyusz patryarcha    będąc odsądzony od całego    soborzy-

szczęście wielkie Polski się jęło. Podw. Sion. L 2. O zbór    szcza Syrmieńskiego, uciekł się do Juliusza papieża,

w Toruniu świeżo erygowany komisyą naznaczymy. Vol.    Sowit. 52. — §. Zborzyszcze, szkaradny zbór heretycki.

Leg. 7, 201. Domy chwały bożej dysydentów odtąd ma-    eine Sîe$erftrd)e, (cf. bożyszcze). Kościoły heretyckie zbo-

ją być nazwane kościołami, nie zborami. Vol. Leg. 7,    rzyszcza dyabelskie nazwane być mają, a nie Chrystuso-

574. Stan. Aug., ( cf. cmentarz , kirków, okopisko ). —    we zebrania. Sk. Żyw. 2, 222 b.

(ZB0RG0WAC , ob. Borgować. — §. Zborgować się, ZBORZEĆ, ZBURZYĆ; ob. Burzyć.

zadłużyć się, zabrnąć w długi, ftd) t>erfd)illben. Urzędnik ZBOŚĆ, zbódł, f. zbcdzie, zbodę cz. dok., Zbadać niedok,, powinien i z karczmy wyganiać chłopa, aby zasiał; bo (distng. zbadać, badać); (Boh. zbusti, zbodl, zbodu ; nie ten łotr co pije a ma za co; ale ten, co nie ma; bo    Sorab. 1. fbofcż ; Vind. sbosti, isbosti ; Corn, svâdam ;

ten się musi zborgować, a zatym wisieć. Haur. Ek. 25).    Croat zboszti , zbâdam ; Bosn. izbosti) ; bodąc zepchnąć,

— *ZB0R0WNIK, a, m., należący do zboru, członek    zrzucić; fyeraOftojJen mit ettvaä 0pi£tgert » abftoßen, fytnunter

na-

lub przełożony jego ; ein SDîitglieb, ober and) ein Slorge* ftofSen, roegfioßen, rcegftecfjen , l/tnunterftecöen. Piechofa fester ber firć&ltdjett ©cmeinfdjaft, SSerfammlung, 5Hrdjengefell»    SZä    w bok Turkom przyszła; którzy je    z koni jęli zba-

fdjaft, SKrcfjenoeriammlltng ; Ross. coóopHoii ; (Boh. zbór-    dać    oszczepy, tak że poczęli ku górom    ustępować. Biel.

njk *bratrzyk , brat Czeski; Rag. zboornik padre del eon-    328. — Zbość, zabość, bodąc zabić, zakłóć, tobi flc*

ci li o ; Cam. sbornik elector, obierca ; Eccl. CŁEOpmiHifL    $en. Gdy Anlygonowi powiedziano, że syn jego sobie

xiçga 1700 r. drukowana, zbiór z pism oo. śś. Greckie-    mężnie na harcu poczynał, że ich kilku zbódł, a po-

go kościoła; Ross. cöopHHKB gatunek stroju kobiecego    tvm też sam zbodzion i zabit, nic się nie zafrasował,

na głowę, cf. zebrać włosy). Na Stefana ś. synagoza-    Weresz. Reg. 149. Dziki ptasznik sinogarlicę grotem

nie albo zborownicy, nie mogąc go przegadać, włożyli nań    zbada. Nar. Dz. 3, 80. (przeszywa). Mało na tym, ale i

potwarz. Sk. Zyw. 2, 426 *ZBOROPiSCA, eS0B0R0-    drogi zasiada , Gdzie jako    inny zbójca , niewinne zbada.

PISCA , y, m., pisarz zborowy czyli soborowy, ein (Stm*    J- Echan. Ps. 13. (zabija,    rozbija). —Zbość konia, za-

ctltenfcbretber. Nasz bezimienny soboropisca , maszkarą    bóść, zewrzeć ; fportten, anfpornen, bte (Spornen geben. Potym

kleryctwa pokryty. Smotr. Apot. 83. ZBOROWY, a, e,    zaraz zbodłszy konia Decyusz , wśrzód nieprzyjacielskich

od zboru, od zgromadzenia, od gminy, gminny; 2łer*    hufów sobie śmierci, ojczyźnie zdrowia szukając, wpadł.

fammlungS » , ©amntel*, ©entetnbe*; Boss. 36opHHH. Wło-    Warg. Wal. 174. (zwarłszy    konia). — Fig. Gryzienie i zbo-

żą starsi zborowi ręce na głowę jego. Buda. Levit. 4,    dzenie sumnienia. W. Post.    W. 290. kłócie, sztychy ; ©etpif*

zrzu-

15. (starsi zgromadzenia. Bibl. Gd.). Służący przed przy-    fenêfltcfee, ©ctpiffenêbiffe.—    Ftg.tr. Zbość, zepchnąć

bylkiem namiotu zborowego. Budn. 1 Chroń. 6, 31. (na-    cić,    zn ieść ; Ijerabfłojkn, ttteberftoflen, ttieberfd)Iagen. A jako cię

miotu zgromadzenia. Bibl, Gd ). — Zborowy, od zboru    twe    szczęście nigdy nie uwiodło, Okaż to,    że cię także nie-

dysydentskiego , dysydentski ; ppn einer bifjtbentlfcöett $tr*    szczęście nie zbodło. J. Echan. Dz. 274. Bóg panem

<fye, bifftbenttfdjt ; Boss. 36opHmHbiił. Woli być lutrem ,    świata, i sam wszystkim włada, Hardego z miejsca wy-

albo kalwinem, abo jakim zborowym, niżeli unitem    abo    sokiego zbada. J. Echan.    Ps. 109. Ty pokornego na

Rzymianinem. Sak. Okuł. 44.    id. Sak, Kal. E 3 b.    —    górę sadzasz , Hardego na    dół zelżywie zbadasz. Ryb.

Zborowy, od zboru t. j. koncylium, SUrc&enöerfamttilungä *,    Ps. 29. Nie zbodę go choć i tak od kraju Włoskiego

(Soncilien => ; Bag. sboorni ; Ross coóopHUH. — Zborowy,    A Lawinia żoną przecie będz;e jego. A. Kchan. 192.

'soborny ; Eccl. coóopnbi«, BceaeHCKÜi, noBcejiecTBeH-    (nie odeprę). — Zbość z czego, wyparować, wyprzeć;

hum , KäTOnmecKiH, allgemein.    Katohkos jest imię Gre-    ^ermiêftpRen, (Krauefcfylugeit,    megfctylagen. Idzie prosto do

ckie, i znaczy się powszechny    albo soborny. Fund.    71.    zamierzonego kresu, nie    dając się chytrym sztukom

Duchowni Greckiego obrządku cerkwiom soborowym słu-    zbadać z gościńca prawego. Eanc. Gd. 207. Nie dać

żacy, wolni są od tych podatków’. Vol. Leg. 3,588. Ka-    się nigdy, jako mówią, z poczciwej drogi zbadać. Budn.

płan cząstki hostyi dyakonom rozdaje, jeśli sobornie z    Cyc. 42. (zwracać, ob. Zwrócić, odwrócić, dowieść).—

nimi służy. Sak. Persp 27. spoinie, gemetlt)d)aftltd). List    Wiele twierdz z miejsca swego siła zbodła. Czachr. Tr.

pisany od wszystkiej Rusi sobornie do Syxta papieża.    h 2. zburzyła, zniosła, wyrumowała , roegfdjaffett. — Zbość

Smotr. Apol. 83. 'ZBORZYSZCZE, ‘SOBÖRZYSZCZE ,    co, zbić, zwalczyć, dobić, zwyciężyć pr. et fig. tr.:

‘ZBORZYSKO, 'SOBORZYSKO, a, n ; (Boss. 3óopnme    fd)lagcit, nteberfd)lagen, beftegen. Ile ich przeciwko niemu

miejsce zgromadzenia się; Eccl. CLeopnipe, CLEOfki, co-    dysputowało, wszystkich wielką rozumu ostrością zbódł,

6opHafl, ciEpaHHic » zebranie się); fałszywe koncylium    Baz. Hst. 30. Gdy zapalczywości zbość rozumem nie

albo synod, eilt ^leuboconciltunt, Çfenbof^nob. Synod nie-    może, tak z sobą rokuje *darmosi!na Medea. Zebr. Ott.

prawy albo zborzyszcze 'rozbojne w Carogrodzie. Sk. Dz.    160; (furorem vincere). Smrodliwych zbadać 'parstków

812. Bluźnierskie zborzyszcze, pseudosynodus. ib. 718.    dalej nie mogła. ib. 36. tolerare, znieść, ścierpieć, wy-

Co lepsi na tym dyabelskim zborzyszczu sprzeciwili się.    trzymać; ertragen, «Uralten.—Niezbodziony, *Niezbodny,

nie do zbodzenia ; HnmegftecPar, itttroegjłojfóar. *Niezbo-    Czemu się lękacie, I niepotrzebną, zbożne białogłowy,

dne posiłki. Chodk. Kost. 47. Duch niezbodziony od    Do serc swych bojaźń z strachem przypuszczacie? Odym.

świata, ib. 6. nieskaziony, nieskazitelny.    św. 2 L l 3. Bacznie, zbożnie i nabożnie żył, a

ZBÓSTWIG cz. dok., ubóstwić, w bóstwo    przemienić,    oer*    szczerość miłował. Pieśń. Kat. 132. Pamiątkę moję

göttlichen. Osoby trzy    w jedności zbóstwione. Przyb. Milt.    zbożnie zachowajcie. Budn. Cyc. 40. Daj małżonkom

240. Chleb i wino    w sakramencie jest to samo ciało    miłość zbożną. Kanc. Gd. 351. Ludzie cnotliwi, ubogą

pańskie zbóstwione. W. Post. W. 298.    ofiarą błagając boga, bywali miani za nabożne i 'cześci-

ZBÓTWIEĆ, ob. Bótwieć.    we, à ludzie grzeszni, chociaż hojnie krwią bydląt oble-

ZBOŻE, a, n. ; (cf. Boh. zbożj mer ces, supellex,    zbożj-    wali ołtarze, przecie przezwiska niezboźnych i*niecześci-

eko * mająteczek fortunka ; Sloe. sbożj mienie,    mają-    wych uchadzać nie mogli. Corn.    Sen. 22. Okrutny,

tek; Sorab. 1. zbożo , fbożi, zboźiczko szczęście ;    Sorab.    srogi, niezbożny człowiek. Cn. Ad.    782, (ob. Niezbożnik).

fbożo bydło); dziś powszechne imię roślin na    chleb    Niezbożnym się stać, niezbożnieć,    n. p. Zgrzeszyliśmy

używanych, toż znaczenie dawniej miało słowo Zyto qu.    panie z ojcy naszymi, znieprawieliśmy, i zniezbożnieli-

v.), ba3 ©etratbe ; Boh. obilj , obilć, beyli, obiljćko, (ob.    śmy. Żarn. Post. 119 b. — '§.'Zbożny, błogi, szczęsny,

Bylina, Etym. biały);    Slov. obiłe, obilć; Sorab. 1. żi-    błogosławiony; oon ©ott gefegnet, glticffeeltg, roß <petl;

to; Sorab. 2. trajda ;    Cam. shitu ; Vind. sbitu ; Croat.    Sorab. 1. zbożne, sbożniwć , wozbożenć ; Sorab. 2. fbo-

sitek ( 1) życie, 2) Jrumentum), teg, jura (cf. pirog),    żne, fbożni ; (Sorab. 1. zbożnik, sbożnik zbawiciel, zbo-

nam

974

ZBÓSTWIĆ - ZBOŻNY.

ZBOŻOWY - ZBRACZAĆ.

gobfho ; Dal. gobino ; Hung, gabona ; Slav, et Rag. xitto ;    żnofcż, zbożniwofcż beatitudo). Bogarodzico, spuść

Boss. Hum) (1) jęczmień, 2) zboże), xjrfeö'E, (cf. chleb) ;    twego chrzciciela zbożny czas; t. j. spuść nam czas ła-

Eccl. skuto. Zboże na polu 'rostące , niepożęte. Cn. Th.    ski, podając nam syna twego , który nas w chrzcie ś.

1407. Dostałe na polu zboże. ib. Zboża    położenie    ,    obmył. Sk. Żyw. 252 b. Daj na świecie zbożny pobyt,

pochylenie od wiatru, deszczu, strages. Cn. Th. 1407.    po    żywocie    rajski przebyt,    (z Bogarodz.). Biel. 19; po-

Zboże w ziarnach, ib. 1408. Zboże wymłócone i wy-    bożne życie. Sk. Żyw. 253.    Czas    po temu zbożny, mi-

chędożone daje ziarno przednie, poślednie ( » poślad ;    ły, wdzięczny, póki żyjemy. Birk. Kaz. Ob. B. — Zbo-

Boh. zadina), odjemne ( * odjemki), plewy, trzyny, zgo-    żny, imię staropolskie, Auctus Jabł. Her., czy nie Kuniny; słomę prostą, kłosiastą , mierzwiastą (mierzwę);    gustus? — §. 2) Zbożny, ZBOŻOWY, a, e, od zboża,

od ziarna na przetakach chędożonego odchodzą zrzynki.    (cf. zbożany), do zboża należący. Cn. Th. 1408. ©etraibe*,

X. Kam. Ryzować zboże, szuflami zboże pod czas prze-    cf. 'żytny ; Boh. obilnÿ; Sorab. 1. żitnć ; Vind. shiten ;

robki przerzucać ze statku na ląd, a z lądu na statek.    Croat, sitni, pirni; Boss. jkhthijh , xjtŁ6hwh , (cf. chle-

Magier. Mskr. Zboża    ©etratbcarten ; (cf. żyto, *reż, bny). Jarzyny polne słuszniej zbożnemi zowiemy , jako

pszenica, jęczmień, owies, owsik). Zboża są to rośli-    groch, krupy, i innych wiele, co z ziarna przyprawują,

ny, których ziarna powszechnie ludziom są potrzebne.    Niemcy zowią 3ugentllt3. ale nierozdzielnie, bo tak ogro-

Kluk. Rośl. 5, 127. — §. Ochwat żytny abo obroczny    dne    , jako    zbożne jednako    zowią.    Siena. Wyki. Daru

rostrucharze pospolicie zbożem zowią. Hipp. 112. bte    nie    godzien    zbożnego, Kto    swego    z pługu prosto wy-

fRefje, ftrejlrehe, 5lornreÇe ber ^ferbe. ZBOZANY, a, e, ze    wiódłszy krzywego Zamorzy! pracowniczka. Zebr. Ow.

zboża, zbożowy. Cn Th. 1408. ©etraibe=, OOlt ©Ctrdbe.    379. (nie wart chleba). Zbożowy kupiec, zbożem han-

—'ZBOŻNOŚC, ści, z., pobożność, nabożność; bte ©ot-    dlujący kupiec; ber ©etratbeMnblcr, fôornlmnbler; Garn.

ieêfnïchttgfeit, ©Otteêfurdjt, grömmtgfett; (Sorab. 1. zbo-    shitar (cf. żytnik) ; Vind. shitnjak, shitni kupez ; Croat.

żniwofcż szczęsność). Chodził Dawid przed bogiem w    sitkotersecz, sitkoprekupecz; Boss. *HT0np04aBem>. Zbo-

doskonałości serca i w zbożności. Budn. 1 Beg. 9 , 4.    żowy skład , cf. żytnica ; (Boh. zbożnice magazyn). "ZBO-

(w prostości. Bibl. Gd). Bóg ucieczka moja, bóg    zbo-    ŻOPŁAWNY, a, e, — ie adv.,    pławiący zboże, getrdbe»

żności mojej. Budn. Ps. 59, 17. (bóg mój miłosierny.    Bill.    fć^iffertb. Zbożopławna Wisła. Nar. Dz. 3,    54. Promem

Gd.). Nie słychać , aby który biskup usta otworzył    a na    po zbożopławnej steruje Wiśle.    Ryb. Gęśl.    D 2. 'ZBOŹO-

niezbożność zawołał. Sk. Dz. 562. na bezbożność,    ©oft«    RODNY, a, e, — ie adv., n. p.    Licyjska^    ziemia zbożo-

loftgfetf — Janowi Łaskiemu się zdało, żeby w Rzpltej    rodna. Otw. Ow. 230. gefr«tber§eugettb. Zółtowłosa zbo-

by jedne zbożności górę, montem pielatis, zbudowano;    żorodna matka. Zebr. Ow. 140; (flava comas, frugum

tak on zwał one pieniądze, któreby wszyscy wedle mo-    mitissima mater). “ZBOŻOSIEJNY, a , e , n. p. Maron

żności swojej każdy raz na skarb 'pospolity zrzucili. Baz.    rolników uczył, jako krzywy Pług ma zarzynać zbożo-

Modrz. 482. Mikołaj Dzierzgowski, arcybiskup i prymas,    siejne niwy. Nar. Dz. 3, 94. do posiania zbożem, mit

tak jak Jan Łaski, na sejmie chciał, aby skarb 'pospo-    ©Ctratbe Befäebar. *ZBOZYSKO , a , n., pole zbożowe,

lity założono, który nazwał montem pietatis, co się wy-    na którym zboże; taö ©etratbefelb, ber ©etratbeacfer,

kłada góra zbożności abo miłosierdzia, ib. 557. eilt (Staats« fdb, Sontatfer. — §. Liche zboże,    ©efratbe. Urzę-

fd)a£ ooit fre^mtlltgen Setjhdgen; osobliwie na pożyczkę    dnik z panem: panie! nieplenne zbożysko , Bo silne

dla ubogich, lombard, ein SethhauS fur bte Slrmett. 'ZBO-    było złożysko , Trzebać dzisiaj na korzec bić, Niżeli go

ŻNY, a, e, — ie adv, §. 1) pobożny, nabożny, zbo-    przyjdzie namierzyć. Bej. Zw. 235. ('ZBOŻYSKO, Smolr.

giem , (oppos. bezbożny) ; gotteêfürdjttg , fromm , gottfeelig.    Lam. 80, ob. Zborzysko).

Zbożna wiara stworzenia nie chwali. Zygr. Gon, 390. (pia). ZBRACIG, Zbratać, ob. Bracić. 'ZBRACZAĆ , ob. Zbro-

czyć. ‘ZBRADZAĆ, ob. Zbrodzić. ‘ZBRAJAĆ, ob. Zbroić.    morskie topiele. Anakr. 44. W malutkiej rzeczce, któ—

ZBRAKNĄĆ, ZABRAKNĄĆ, ZBRAKOvVAG, ob. Braknąć,    rą każdy zbrodzić mógł, gdy koń pod nim padł, uto-

brakować. ZBRAMOWAG, ob. Bramować. ZBRANIAĆ,    nął. Sk. Dz. 1063. Wzniosły się były wody głębokiej

‘ZBRANIACZ , ob. Wzbraniać, wzbronić ob. Zbronić.    rzeki, której nie mógł zbrodzić. 1 Leop.Ezech. 47, 5.

ZBRANTOWAĆ , ob. Brantować. ZBRATAĆ, ob. Bratać,    (nie mógł przebrnąć. Bibl. Gd.). Wysoko sie był Tyber

cf. bracić. ZBREDZIĆ, ob. Bredzić.    wyniósł, że pogonią żadną miarą na koniach zbrodzić

ZBROCZYĆ, *ZBRAGZAĆ, ob. Broczyć. ZBROCZONY,    nie mogła. Birk. Dom. 67. Rzeki nad zwyczaj dla wiel-

‘ZBROCZAUY, pobroczony ; mit Silit Deffetft, Bejubelt. W    kich dżdżów wezbrały, Ze żadną miarą zbrodzone być

płaszcz posoką zbroczały nieczystą stroi się. Zebr. Ow.    nie mogły. Birk. Dom 83, Zbrodzony, bród mający ,

94; (cruore rubentem induitur pallom). Krwią korzeń    brodzisty. Gn. Th. 1408. burdjwatkr, eilte §nrtl) Çabettb;

zbroczały Zrządził, że morwy maści szarłatnej przybrały.    oppos. niezbrodzony, niezbrodny, lutbnrd)Wati>ar. Morze

ib. 82.    niezbrodzone. Zbił. Dr. C 2. Morskie brody niezbro-

ZBRODNIA, i, z , zły uczynek, niecnota. Cn. Th. 1408.    dzone. Zbił. Lam. a 2. Boreas czyni kryształowe mo-

et 494, cf. złoczyństwo; Vind. hudobia, hudu djanje ,    sty przez niezbrodne rzeki. Banial. li 2. Za one kroplę

pregrieha, przegrielhtvu ; Boss. sjo^hctbo (cf. złodziej-    mleka; mają teraz rzekę niezbrodzoną rozkoszy niewypo-

w niezbrodzone Awerna potoki. Bardz. Luk. 53, cf. bezdenny, bezgruntny; bobeitlPîS, grnnbloê. Na dnie czystym niezbrodzonej głębi. Morszt. 71. Niezbrodzoną przepaść. Karp. 4, 12. Szatana ztarła w potyczce wszystkowładna

stwo) , 3JHUiHHie , 3.ioqecTie, (cf. przestępstwo , wystę-    wiedzianych. Bzów. Roz. 99. Gaurus wysoki Zapadnie

pek); bie    ttntjjat, <3djanbt&at, Säfterttyat, bag

SSerbre^eit. Zbrodnia, uczynek popełniony albo opuszczony, pogwałcający prawo publiczne, czy to zakazujące, czyli nakazujące. Ostr. Pr. Krym. 1 , 25. Zbrodnia ,

występek, występność ; Safier, Safterjjafttgfett. Z cnoty    siła, I trzasnąwszy piorunem na głowę ztrąeiła Z nad-

w zbrodnią przechodzi. Teat. 46. d, 58. Zbrodnia , co    powietrznego stropu w zgubę niezbrodzoną. Przyb. Milt.

bezecnemi duszę szpeci zmazy, Tak nam straszne dnia    5. — Eig. et tr. Zgłębić, zgruntować, ergriiitbcn. Bóg

tego (ostatniego) wystawia obrazy. Dmoch. Sotd. 21. Nie    wszechmocnością krąg ziemski przechodzi, Grunt i dno

miejsce , lecz zbrodnia hańbi ; Hoss. hg jrfecTO , a npe-    morskie noga jego zbrodzi. Chrośc. Job. 43. Któż zbro-

cTynjieHie 6e3iecTHTb neąoBtua. ZBRODNIARZ , ‘ZBRO-    dzić może sądy boże, i tajemności ich wiedzieć ? Sk. Dz.

DN1K, a, m , ZBRODZ1EŃ, 'dnia, m., nieenotliwy, nie-    561. Suszyć. Pieśń. 5 B. Sądy boskie niezbrodzone i

cnota, łotr, zbrodzień, złoczyńca. Cn. Th. 494. ber    niezważone. Sk. Dz. 854. uitergrunbltd), Utterforfdjltd), (cf.

Uebeltlmter, ÜDîiffetfiâter, Serbredjer, ein Safterkfter; Vind. hudobnik, hudodelnik ; Ross. ajiOAfcïi, (cl złodziej, cf. złoczyńca). Barabas był w więzieniu z zbrodniami, że w zwadzie zbroił był mężobójstwo. 1 Leop. Marc. 15, 7. (z zwadliwymi. 3 Leop. ; z tymi, co rozruch czynią. Bibl.

975

ZBRADZAĆ - ZBRODZIĆ.

ZBRODZIĆ-ZBROIĆ.

niedościgły). Tajemnica wielka niezbrodzoną. Groch. W.

85. Bóg stał się człowiekiem, przepaść to jest pokory, żadnym rozumem niezbrodzoną. Zach. liaz. 1 , 250. — <• 2. ZBRODZIĆ co, trapiąc zbroić, wydziwiać; ttnljeil alt* rtcfytenb martern, quälen , 33ofeê ftiftenb, tobenb, wûtyettb Gd.). Zbrodniarz Kaim. Przyb. Ab. 178. (bratobójca).    Derberen. Zbrodziła roku 1565 Polskę plaga morowego

Sami jesteście zbrodnikami. Nar. Tac. 2, 347. Jako    powietrza. Krom 364\-infestata est. — *§. Zbrodzić, ob.

zbrodniku ! jako? ty jaszczurcze plemię! Zabi. Zab. 93.    Zbroczyć. ZBRODZIEŃ, ob. Zbrodniarz.

— *§. Ci, którzy zabój ów za ‘zbrodzień mieli, Ganić ZBROIĆ cz. niedok. , g. 1) uzbrajać, uzbroić dok., zbroję go jako kryminał zaczęli. Chrośc. Fars. 12. (za zbrodnią).    kogo, ubieram we zbroję. Cn. Th. 1408. bte Lüftung an*

W rodź ieńsk. ZBRODN1ARKA. Krom. 669. bte SJitffetlja*    legen, rüftcn, opatrzyć w broń, włożyć komu broń, oręż

termu, 3Serbred)ertttn, SafterBafte ; Ross. 3i04tHKa, (cf.'zło-    w ręce, einen bewaffnen; Boh. ozbrogiti, ozbrogjm ; So-

dziejka) ZBRODNICZY, “‘ZBRODLIWY, 'ZBRODNISTY,    rab. 1. wobrónu ; Carn. oroshim , ( ob. Oręż); Vind.

*ZBRODNY, (distng. zbrodny pod Zbrodzić, niezbrodny),    oroshit, isoroshjati, vunsorosbjati, oroshjati, oboroshjati,

a, e, ‘ZBRODN1ARSK1, a , ie, od zbrodniarza, pełen    pooklopiti, oboklopuvati ; Croat, oborusujem ; Dal. oru-

zbrodni; $erbred)en *, $erbred)en> *, $erbred)er * , Cafter*,    xati ; Slav, oruxali ; Rag. oruxalti ; Bosn. orusgjatti ; Ross.

nerbrecbertfcb, Iafterfjaft'; Ross. 3JioqecTHLiîî, saonecTeirb ,    BOOpyacHTt, Boonojwn,, ono.inuTB, onoanaib, CHapa/unt,

3J04tîicKifi, 3JioÀfeHCTBeHHHS,, (ob. Złodziejski). Zbro-    3HapaîKaTb , (ef. narządzić); Eccl. opymato, Boopymaro ,

dniczy cierpi gwałt cnota. Hui. Ow. 111. Zazdrość    ópGHHio. Zbroję się, zbroję biorę ; armor, armo me, obar-

zbrodnista, podejrzenia krwawe. Morszt. 9. W sercu    mo me. Cn. Th. 1408, Eccl. ópoHioca, opymatoca ; Ross.

skalanym tak zbrodliwą zmazą. Leszcz. H. S. 288. Wię-    Hcnoantubca . ^ocirfeTb , (cf. ‘dośpiać). Gdy wojska ru~

cej się ważysz n i z 1 i- matka twoja zbrodna , Gorszaś od    szyć miały, Chcąc wiedzieć , jakiem sercem na bój iśćby

niej. Bardz. Trag. 152. Góra ta naznaczona była na ka-    chciały, Tak rzecze : Młodzi Rzymska, którą senat zbroi,

ranie najzbrodniejszych złoczyńców. Leszcz. H. S. 684.    Nie prywata, wszech buntów w tobie zemsta stoi. Bardz.

Jakże w czarnej zbrodniarskich spisków widzieć nocy?    Luk. 50. Zbrójcie się wojownicy, do bitwy się zbrójcie.

Przyb. Luz. 43. Orfeusza w piekle grania wdzięki Ul-    Przyb. Milt. 194. (rüftet end), cf. do broni!). Ocknijcie

żyły zbrodniarskim cieniom męki. ib. 292. 1. ZBRO-    się, wstawajcie, zbrójcie się czym prędzej I ib. 19.

DZIć cz. dok., ‘Zbradzać niedok., brodząc przejść, burd)*    Niech się dobrze zbroi, kogo się gmin boi. Rys. Ad.

waten, befonberâ JU flferbe. Byk unosząc Europę zbradza    49; (quern multi metuunt, multos metuat). Uzbrojony,

976

ZBROISKO - ZBROJNY.

ZBROJOWNIA - ZBRONIĆ.

CO O

, m. , na-J , u , w.,

cz. dok., Zbraniać niedok. ; Boh. zbraniti, zbranowati ;    §.    1) skutecznie bronić, obronić, be»

fdjüfcen, mit Sîadjbrutf oertljetbigen. Wielkiej sławy dostanie , kto od pogan zbroni kościoł święty. P. Kchan. Orl. 1,63. — §. 2) Zbronić, zabronić, tterweftreit. Żaden ni« zbroni śmierci takiemu, co sam spieszy do niej. Chrośc. Luk. 2, 52. Zbronić się, skuteczny odpór dać, ftd) er» wefwett. Jego prośbie pokornej nie mogę się zbronić. Treb. S. M. 100. — $. Zbraniam się czego, recuso, detreclo. Cn.Th. 1408. wzbraniam się, ociągam się z przyzwalaniem ; [Boh. zbranowat se ; Sorab. 1. wobaram szo nćtźoho), ftd) wetgent. Miłość rodziców, wszelakie przykrości przy wychowaniu dziatek przezwyciężyć może, tak iż do gardła swego przy dziatkach swoich rodzice oprzeć się nie zbraniają. Żarn. Post. 3, 540 b. Zbranianie się czego recusatio. Cn. Th. 1408. Zbranianie się czego

ob. Zbrojny). — Fig. Ir. Zwierzęta, które nie w kupie żywot swój wiodą, są wszystkie to rogami, to zębami, to ‘paznokty, to kopyty dobrze uzbrojone. Gorn. Sen. 2G9. (opatrzone do obrony). Merkury, ty zbroisz język w dziwne chytrości. Klon. Wor. 1. Uzbrojona cierpliwością, końca wyglądać będę. Teat. 3. b, 80.— §. Ar till. Granaty uzbrojone. Aqu. Mskr. powleczone, pokryte. — §. 2) Zbroić zle, zbroić co złego, nabroić; Unheil ftiften , $3i>feł ftiften, neruben, onridjten ; Slov. pacham , (cf. pa-chać) ; (Bosn. zbrojitti dimmer ar e , solvere pecuniam\ Croat, broiti * rachować). Sam zbroił, sam za siebie odpowie. Teat. 48, 12, (cf. zbrodnia). Barabas w zwadzie zbroił mężobójstwo. 1 Leop. Marc. 15, 7. (uczynił mę-zobójstwo. 3 Leop. ; er (jatte einen SDîorb begangen, »er» fibt). Któż tak srogim rękom złorzeczyć nie będzie, które się nie wstydziły zbroić takiej sprawy? Teat. 42. d, 2. ZBROISKO , a , n., zbroja szpetna, szkaradna , eine fidfflt» d)e Lüftung. Ukazuje się rycerz w staroświeckie zbroisko ubrany. Stas. Num. 1, 126. ZBR01SŁAW, zwisko żołnierza. Teat. 30. b, 91. ZBF ZBROJA, i, £., ‘ZBROIGZKA , ‘ZBROJKA, i, z, zdrbn., okrycie ciała przeciw oręzom nieprzyjacielskim , bie 9ÎÜ» ftung, cf. rynsztunek; Boh. odćnj (cf, odzienie), haw, (zbrog broń); Sorab. 1. bronstwo ; Sorab. 2. bronidlo ; Carn. sbrója ; Yind. oklop , oklope, oroshje, oroshtvu , (cf. oręż); Croat, oborusnoszt; Bosn. orusgjanstvo ; Rag. oruxje ; Boss. 3Ópya , 3ÓpyHKa, Bceopyæie, onoaqeme, 40cn,fex,L, CHapH46; Eccl. 3f>pya, Bceopywie, epitm [/o -rica 2], (cf. broń), opywiwue. Zbroja cała składa się z szyszaka, pancerza i z blachownie. Czach. Pr. 241. Według Marcina Gala dwojakim sposobem uzbrajali się Polacy, jedni loricati mieli zbroje z blach żelaznych, drudzy clypeati samych puklerzów używali, w reszcie lekko przybrani. Nar. Hst. 2, 391. Za nimi jedzie w zupełnej ‘zbroicy Gwelf. P. Kchan. Jer. 13. Na wszystkich lśni się broń i zbroja. Stas. Num. 1, 54. Wyprawił syna przed hufcami w porządku, ubranego we zbroiczkę le-kuchną z kopijką na plecach. Wys. Aloj. 35. Miejże się też czasem do koniczka , do zbroiczki, i do inszych potrzebnych sobie rzeczy. Rej. Zw. 28. et 113, Zbrojka. Cn. Th. 1408. W zbroi walczyć Ross. ópoHeóopcTBO-B3Tb. Zbroję zdzieram , abo ze zbroi odzieram kogo , ex-armo. Cn.Th. 1408, cf. rozbroić, entwaffnen.— §. Transi. Zbroje, zbroja, oręże, broni, broń, Söaffen. Między zbroją prawa ustały. Sk. Dz. 570; (inter arma silent leges). — §. Chym. Owe śkła, które wystawione być mają na goły ogień, nie mogą goło nagłej mocy ciepła znieść, przeto oblepiają się gliną, która to polepa nazywa się zbroją, lorica. Krumi. Chym. 39. ZBROJNY, a, e — ie et - o adv., zbroją odziany, w zbroję ubrany; gernftet, gepanjert; Boh. zbrognÿ, auprawnÿ; Slov. zbro-gnÿ; Sorab. l.wobronenć; Slav, oboruxan; Croat obo-rusen. orùsen (cf. orężny), (distng. zbrojni, brojni nu-merabilis) ; Ross. opyjKeóopHUH, ópOHitbiH, CJiapH4HUH, 40cntuiHbiH , 40cntuiHHKX ; Eccl. 3ÓpyHHHH , opftSKhNi , BOopyweHHŁiił, B»iHHeni, onoaneHHUH. Zbrojny zupełnie, kiryśnik. Cn. Th. 1408, Ross. BceopyacHKä. Zbrojny,

uzbrojony. Cn. Th. 1408. gemaffnet, bewaffnet. Lepszy żołnierz zbrojny, aniżeli strojny. Rys. Ad. 35. (rękaw nie bije, lecz ręka). Pers strojny, nie zbrojny. Pot. Syl. 151. (niebitny, niewaleczny). Pryamus nie mógł patrzeć na syna miłego, Z Menelaem w tym polu zbrojno czyniącego. J. Kchan. Dz. 55. (bronią rozprawującego się). Siła zbrojna .narodowa, wojsko narodowe, bie bewaffnete Sîationalmadtt. — Herald. Zbrojny mąż ; herb, jedno co Waxman. Kurop. 3, 58. eût gettttffeł Sappen. ZBROJOWNIA, i, i., skład zbroi, skład broni, arsenał, 'cekauz, ‘ZBROJNICA , y, z. , (Loderek)\ Boh. zbrognice, strjl-nice, (cf. strzelnica); Slov. zbrognica; Sorab. 1. bro-necza ; Carn. sbrojnishe , oroshisbe; Yind. roroshjarna, oroshjifhe, orosharniza , oroshjaumza, oroshniza, (cf. oręż) ; Croat, puskarnicza , (cf. puszkarz) ; Rag. brodar-niza ; Ross. 3ópyexpaHH,iHme, opyweîÎHaa naiara , opy-HtejibHa, opyæexpaHHJHiue , CHapH40xpaHiMnme ; Eccl. 3Ópyenojo*Hłma, opysumpa, opaajejcpanHTetihMHijii, bał fRÜftfiauÖ, bał 3eu0fjauł. Zbrojownia, *ceghauz , arsenał, miejsce wyznaczone na skład wszelkich dostatków i ryn-sztuków wojennych. Jak. Art. 3, 321. ZBROJOWNIK, ZBR0JNIK, a, w., §.    1) rycerz zbrojny, uzbrojony,

w zbroję opatrzony, wojownik , walecznik ; eût ©CWaftte* ter, ©erüfieter, ein SîriegSmann; Boli. odënec, (cf. odziany); Carn. orolhnik ; Croat, oborùsnik ; Ross. jocirbiUHflKB, ópoHiiHKii, f ópoHHtma ; Eccl. ópoHHHKŁ , ÓpoHeÓopeiiB, 6poHenocnTe.it., opyaceóopeiTŁ. Sułtan wysłał eskadrę przeciw zbrojownikom Moskiewskim. Gaz. Nar. 27 b. (może: przeciw zbrojnym okrętom). Mocnemu zbrojni-kowi , który w pokoju trzymał królestwo swoje, hołdować wszyscy musieli. W. Post. W. 172. Gdy mocny zbrojnik strzeże pilno przybytku swego, tedy w pokoju jest wszystko dobro jego. Rej. Post. N 5. (walecznik). Położon równo z ziemią on okrutny mocarz . a mocny zbrojnik, on czart okrutny, ib. F f f 1. — §. Zbrojo-wnik « ZBROJOWY , ego, m. , co robi zbroje. WYod. ; płatnerz. Cn. Th. 1408. ber ^aitjerfĄmtb, SBaffenfdjmtb, przełożony nad zbrojami. Wlod. cek wart; Ross. opy-jKeHHHteîî, opyamwqeH, ber Seugljaułwdrter, 3^n0tt)Ärter. ZBROJOWY, a, e, od zbroi, rynsztukowy, orężny; 5ÎÜ* jhingg *, ffiaffen ».

ZBRONIĆ

ZBRONOWAĆ-ZBUJAĆ.

ZBUNTOWAĆ - ZBYĆ.

977

nieszczere, odmawianie, niechcenie zmyślone, simulata    zbuka, rozhuka, cf. na kiel wziąć, memt er atlggelaffett

recusatio. ib. ZBRONNY, a, e — ie, er -o adv., ob.    wirb. Zbujany, zbujaly, rozbujały, (cf. zbestwiony), n. p.

Wzbronny. — §. Zabroniony, zakazany; oermeigert, »er*    Wiek nasz już wyszumiał, już przywary młodzieńczą poltert, unterfagt. To mi nie    lubo,    co    mi    się    godzi,    Co    pędliwością zbujałe osłabił. Pilch. Sen. list. 2,    4 38.

zbronne, to mię rozpala. Hul.    Ow.    4 73.    Dalekie    od cnot    Szczęściem zbujali, tych znienawidzili, których obrazili,

przodków obyczaje , Niech zbronny mają wstęp prawem    Pilch. Sen. gn. 257. Zbujana namiętności teraz rozu-

w te kraje. Zab. 11, 552.    mem ukraca. Treb. S. M. 131. — g. Pasiecznik ma    mieć

ZBRONOWAC, ob. Bronować.    dzwonek abo miednicę, dla zawrócenia zbujanego    roju

'ZBRÓZDOWAĆ, n. p. Effilare, niciami co zbrózdować, dać    brząkaniem, i kropidło dla zakropienia. Haur. Ek. 137.

przykład. Mącz. ZBROŹDZ1Ć, ob. Bróździć.    wybujałego roju, eilt aug bent ©tocfe fycrauggefcbwärmter

ZBRUCZYĆ, ZBRUKAĆ, ZBRUDZ1Ć, ob. Brukać, bruczy, Sienenfówąrm.

brudzić. — Addas adhuc: Z wierzchu piękna postawa, ZBUNIOWAC, oh. Buntować. — Addas: Wac Pani chcesz

wewnątrz‘łez zbrukana, Równie jako spróchniała ściana mi ^onÇ zbuntować! Feat. 26. c, 99.

malowana. Rej. Wiz. 40.    ZBURCZYĆ, ob. Burczyć. — Addas: Tak go zburczę , tak go

ZBRUNACIĆ, ZBRUNATNIĆ, ob. Brunacić, brunatnić.    wybeszlam, iż pozna, żem kobieta. Feat. 28, 106. ib.

koleniu Efraim stała się trwoga i zburzka. 1 Leop. Judic. 12, 1. ZBURZYĆ, ob. Burzyć, rozburzyć. Addas: Boh. zbauriti » wzburzyć; Rag. oboriti ; Croat, zarussiti , za-russójem ; Ross. cpbUb, cphmaTb; Eccl. miTpifcvrirru, (cf. wywrócić). Zburzenie odebranej fortecy. Jak. Art. 2, 369. ZBURZYCIEL, a, m.) oh. Rozburzycie!, burzyciel; Croat. zatornik ; Rag. oberitegl, ber 3erprer. Alexander Wielki wywróciciel i zburzyciel monarchii Perskiej. Stryjk. 18.

ZBRYKNAĆ, ZBRYKAĆ, ob. Bryknąć. ZBRYKANY , a, e, # ⁴“²- c- ⁴⁰ . r rozbrykany, ct. rozhukany, zdziczały, rozbestwiony, roz- ZBURKOWAC, ZBUUKOVVAG, ob. Brukować, burkować. pustny; auggelaffeit, oerwilbcrt, wilb, ftyen. Przeklęstwo *ZBURZKA , ob. Burza, ‘burzka , zaburzenie, n. p. W po-niebo ściąga na zbrykaue dzieci. Teat. 46, 55.

ZBRYZGAĆ, ob. Bryzgać, pobryzgać , zabryzgać. — Addas:

Wchodzi żołnierz cały zbryzgany krwią , i zakurzony piaskiem. Stas. Num. 1, 161.

ZBRZAKAĆ, ZBRZAKNAĆ, ob. Brząkać. ZBRZECHAĆ, ob.

Brzechać, brzechotać.

ZBRZEZNY, a, e, z brzegu, od brzegu, cf. brzeżny, po-brzeżny , nadbrzeżny; Śłufłctt », Ufer«, 3ïanb«. Zbrzeżne

pióra w skrzydle , ob. Skrajny. Zbrzeżny kamień w skle- ZBUTLOWAĆ, ZBUTELKOWAĆ, ob. Budować, pieniu, ob. Zawornik.    .    ZBUTWIEĆ , ZBÓTW1EĆ , ob. Bótwieć. — Addas : Umrzeć ,

ZBRZYDNĄĆ, ob. Brzydnąć. ZBRZ4DZ1Ć, oh. Brzydzić.    zbutwieć w popiele kościom nie dadzą. Tward. WŁ 190.

—    Addas: Szumowiny ze śkła , choćby śkło było z najle-    _ Niezbutwiały cedr. Kchow. Roz. 98. nie butwiejący,

pszej przysady, zbrzydzą go. Torz. Ski. 126. (zeszpecą, niepodległy buUiałośei. zeszkaradzą). — Obmierził sobie i zbrzydził Alcynę. P. ZBUZOWAĆ, ob. Buzować.

ZBYĆ, zbył, f. zbędzie, zbędę med dok., Zbywać niedok. et contin.; Boh. zbyli, zbył, zbudu , zbywati ; Ross. 3ÓbiTb , sóbiBaTb’; zbyć czego , (oppos. nabyć co), utracić, stracić, zgubić co; um ctma3 fommen, e8 oerlteren, (log Werben). Więcej zbędzie, niż nabędzie. Glicz. Wych. LI b. Choć sam gardła zbędzie , nic nie dba, byle bracią swoję oswobodził. Paszk. Dz. 5. Łakoma ona chciwość beze-

Kchan. Or). 1, 190. obrzydził ją sobie.

ZBUCHAć , ob. Buchać. Addas: Croat, zbuhan contusus pu-gnis , zbuhanye contusio.

ZBUC1Ć się , ob. Bucić się.

ZBUDOWAĆ, ob. Budować. — Addas : Naród ten był na święcie możny; miasta wielkie i zacne zbudował. Wisa. 127.

cnego złota Nie ustała , choć zbywał już tego żywota. Papr. Koi. 0. Chcieli coś mówić, ale zbywszy mowy, Miasto słów spólne mieszali wzdychania. P. Kclian. Jer. 554. Kamienie ostrości i twardości zapoczęły zbywać, a miękczeć i powoli postaci ‘porywać. Źrbr. Ow. 14. Gwiazdy nie chcąc widzieć jej niecnoty, pod chmury się pokryły, noc ‘poświaty zbyła. Otw. Ow. 411. — Zbyć czego złego, przykrego, zbyć czego umyślnie, naumyślnie, zbyć się czego, pozbyć się czego; etlMg log mer« bett, amoerben, ftty oom $alfe fd)affen, ffty baoon log ma« tycn; Carn. snebim se ; Vind. fnebiti fe , prost gratati , oprostiti, friefhiti ; Ross. 3ÓUTŁ , 36hlBaTb , OTÓWTb , ot-óbiBaio (cf. odbyć), OTCTaib, OTCTato (cf. odstać), c»HTb, cjKHBaTb , (cf. wyżyć). Coż czy zbyłeś kłopotów, chorób i niewczasów Przez to , że tysiącami brząkasz i rachujesz? Opal. Sat. 59. Próżno! nie zbędziesz troski, zbiegu nieszczęśliwy, Idzie pogoń za panem frasunek tro-

(wystawił, założył). Nie zaraz Rzymu zbudowano. Glicz.

Wych. J 8, (cf. nie w jednym roku Kraków zbudowany).

—    g. Fig. tr. Mądremi listami i pisaniem łaskawem unosić chciał króla onego papież; ale na ten czas nic w nim nie zbudował. Sk. Oz. 1095. u niego nie wskórał, er richtete bet; tym nttytg ang. — §. Moral. Zbudowanie abo budowanie kogo, danie dobrego przykładu komu. Cn. Th. 1408. bag (moroltftye) fêrfeauen, (oppos. zgorszenie^. Zbudowanie się z kogo. Cn. Th. 1409.

ZBUDZIĆ, ob. Obudzić, budzić. Addas: Croat, zbudili, zbu-gyâvam ; Dal. probudivam , (cf. przebudzić). Zbudził go pan bóg, rozwiązawszy boleści piekielne. Hrbst. Nauk.

F 6. ZBUDZ1C1EL, a , tn ; Croat, zbuditel ; ber (Srmetfer,

Slufmecfer. W rodź. zeńsk. ZBUDZ1C1ELKA , i ; Croat, zbu-ditelicza , (zbudiio , prebudilo ; Dal. probudilo excitato-rium).

ZBUJAĆ się , ob. Rozbujać się, bujać. — Addas : Gdy się chłop zbuja, niemasz miary. Białob. Odm. 22. gdy się

123

Słownik [Lindego v>yd. i Tom VI.

978

Z B Y Ć.

ZBYSZEK - ZBYT.

niezbytość). Niezbytemi womity miotany, wylał duszę. Tward. Wł. 12. (nieuleuzonemi, nieustająeemi). Wierna miłość, niezbyty gość. Rys. Ad. 71. (nieodstępny). Im niezbytszy jest nieprzyjaciel ciało nasze, tym z niego tryumf jest chwalebniejszy. Birk. Dom 76. Niezbyty głód przykrzył się im srodze. Odym. Św. Rób. Pójdzie w niezbyte góry. Bul. Ow. 63. nieprzebyte , metyl burctyjnfom» inert, unüberfteigltctye, unt»egfatne ©ebtrge. Niezbyta to jest powinnością naszą. Kpcz. Gr. 3. p, 246. konieczną, nieuchronną; unfere noltyroenbtge, uttumgangltctye $Sfltctyt. To niezbyta prawda , źe zła miłość o głodzie. Teat. 49. c, 2. niezaprzeczona, eine ummberlegbare SBatyrtyetl. — §. ‘Zbyć w co, przejść w inny byt, przemienić swój byt, przemienić się , przeobrażać się , przekształcić się ; feilt SBefeit »ertuaitbeln, ftcty »erroaubeln, metamorppoftreit. Jakoż zielone rószczki oplotł sobą , Zbył w kamień, który został pod węża osobą. Zebr. Ow. 294; (sit lapis). — §. Zbywa na czym impersonal., schodzi na czym, nie dostaje, nie starczy, nie staje czego ; e3 getyt IDOM» ab, mangelt, reictyt metyl'tyttt, tft metyl auśretctyenb ; (Cam. po-mankuje; Ross. 361m,' 3ÓŁiBaTb, 36łlihh ubyć, ubyły). Na przyzwoitych nie zbywa mu wygodach. Mon. 68, 271. Może mu w samej rzeczy zbywa na pieniądzach , bo teraz trudno o nie. Teat. 54. b, dij. Nie na czasie ci zbywa, ale na sercu. Boh. Kom. 4, 255. Mnie na sercu zbywa? mnie? Mospanie. pierwej zginąć potrafię, niż się przelęknąć kogo ? ib. 4 , 256. Nikt w świecie mówić nie może, że w zdarzeniu zbywa mi na męstwie. Tcat. 6, 96. Nigdy

skliwy. Hor. 2, 8. Nar. Złym złego zbyć. Rys. Ad. 80, (cf. klin klinem wybić). Im jedna ta nadzieja , śmiercią licha zbyć. Chrośc. Fars. 281, Nigdy onej farby już z siebie nie zbędą. Faszk. Dz. 118. Piłat zbyć wodą chcąc grzechu, przed żydami umył swe ręce. Odym. Św. 2 G g 4 , (cf. zmyć). Uczyń tak, jakośmy się namówili, a prędko ich zbędziemy od siebie. Boh. Kom. 3, 170. Bor. Sut. 120. Zbywam kogo, eludo. Cn. Th. 1409. dite» abferttgen, ityn abmeifett, ttyit lo&nerben, ftety »on ttyrn loêmactyen, »Ott {tym logfomnten. Zbywam kogo żartem. Cn. Th. 1410. Zbył mię żarcikiem, odpowiedział mi, żem gadał jako anioł. Węg. Marm. 1 , 209. femauben mit eh nem @ctyerj abfpeifen, abmetfen. Twoje odpowiedzi są próżne ‘ewazye albo zbywania. Zygr. Rap. 295, (cf. wybiegi, wykręty). Zbywam czego , uchodzę czego. Cn. Th. 1409. lośfommeit, entgetycn. Zbycie, ujście Eccl. lU'i.bunio Giedymin, zbywając w Kiernowie rozmaitemi łowami przeszłej pracy i niewczasów wojennych, 'jachał w głębsze puszcze. Slryjk. 353 , (cf. zabywać). Zbyć się brali z domu. Zebr. Ow. 44; (tecto exire p ar ab ant, ujść, wyjść). Opadła mię kupa żołnierstwa ; atolim im zbyła między leśne cienie. P. Kehan. Jer. 516. uszłam im, id) bin itynen entgangen, cntflotyen, entminen. — Zbyć, odbyć, jaką pracę, robotę, trud; eine Slrbetl »ernetyteu urn fie loś $u roerbeit, fie fid; roegfetyafîen, tractyten bap man bacon je etyet je liebet megfommt. Pamiętajmy o operze, abyśmy się na niej znajdowali, zbądźmy nasze lekcye. Teat. 57, 165. Niektórzy te nauki byle zbyć odprawują. Pir. Pow. 11 7. od reki, lekko, naprędce; Slov. près płeca néco robif; Vend, hituvati , prehitati , pohitati, ponemarati , obentyirt treiben, fctyleubent ; (Eccl. cóhthch , 3óbiBanica uiścić się, cóhnie, coôbuie uiszczenie, skutek, sóbinaerca uskutecznia się). Zbywać przedając , przedająe za byle co; bie ®aare im SSerfauf fetyleubern, fie um einen ©pott anroer* ben, »erftußern, »erftofien ; (Vind. oddajati, zafvunati, odrugiti, saptujati). Aż się on kurczy, aż ratunku prosi, czego zbyć tego zbyć, ‘ano już próżno, dekret ferują. Fahb. 1. Nieborak czego zbyć, tego zbyć, musiał się uiścić, ib. M. Musiałbym ci ukraść, gdybym tak tanio miał zbyć Alb. na Woj. 14. — Nie zbywaj starej sukni, póki nowej nie sprawisz. Rys. Ad. 50. nie pozbywaj się , ttyue ben alten 9îocf nictyt meg, cf. mau foli unreines SBajfer nictyt etyer meggicpen, bB man reineö tyat. Na zbycie, na przedaj ; junt ^crfaitf, junt üßertyanbeln. Bodaj w swem życiu nie doznał wesela, Kto interesa wynalazł na świecie , Kto dla potrzeby tracąc przyjaciela, Serce na zbycie ma , jak na tandecie. Zab. 16, 118. Nar.— *Zbyć kogo, odprawić, odpędzić, wyrugować; einen mcgfctyaffeit, meg* jagen, fort fctyaffen. Ojciec bez winy kłopotu, z miasta mię zbył, i srodze poklał idącego. Zebr. Ow. 389. Zbyty, do zbycia , mogący być zbytym , czego się łatwo zbyć, pozbyć , letctyt lots JU merbeil. Ja córka twoja , takiem ci jest zbyta , źe mam być nagrodą zwycięstwa tego ? Pot. Arg. 309. (tak łatwo, prędko chcesz lub możesz mnie się pozbyć, mnie oddalić?). — Saepius cum negatione: Niezbyty, niezbędny, którego się zbyć nie można ; mctyt loth jumerben, unmegfctyajfbar, nictyt megiubnngen, (ob. Zbytość,

na skutku pomyślnym nie zbędzie, na co się tylko dwie osob usadzi Bul. Ow. 113. — *§. Zbyć gdzie, pobyć, pobawić; fcpn uttb bleiben, »ermeileu, ftcty anftyalteit. Kiedy się w' ulu pszczół wiele narodzi, Nie zbędą w ulu , rój z ula wychodzi. Bratk. F 3 b. — §. __ Zbywa co, zbywa czego, nazbyt jest, Impersonale ; quia zbywam non dicimus hoc sensu. Cn. Th. 1409. zostaje , jest nadto, (cf. zbyt, nazbyt, zbytni, zbyteczny, zbytek); eä tft übrig, bleibt übrig, tft ju »teł; Boh. wybyt, wyby-wâti, wybÿwâm , (cf. wybyć) ; Sorab. 2. hufbudnusch , hufbunusch ; Vind.. zhief ostat , prebyti ; Eccl. n^guth, Spyta się Jezus: jakoście wiele koszów nabrali, co ułomków zbywało, gdym siedmioro cbleba miedzy cztery tysiące ludu rozłamał? Sekl. Marc. 8. (wie-leście koszów zbytu ułomków wzięli? ib ). Lepiej gdy zbywa , niż gdy nie dostaje. Cn. Ad. 438. Rys. Ad. 35. Archel. 2, 13. (lepszy zbytek, niż niedostatek). Koń, na którym jeżdżę , nazbyt drogi , przedaj go , a kup'^ mi tańszego, a co zbędzie, niech mają ubodzy. Sk. Żyw. 214 b. Ow, któremu zbywa, ma obowdązek z prawa natury daó temu , który zgoła nie ma. Pilch. Sen. łask. 99. Jednako grzeszy, gdy kto z miary wykracza, jako i ten, kto miary nie dochpdzi, równy występek jest, gdzie co zbywa, jako gdzie niedostawa. Kosz. Bor. 114, (cf. przesadzić, cf. nie dosadzić). — (ZBYSZEK, ZBYSZKO, oh. Zbigniew). — *ZBYT, u, m. , ZBYTEK, tku, m., — jj. 1) co z czego zbywa, resztuje , zostaje (cf. zabytek), reszta, pozostałość ; ber SReft, baé Ubrtggebltebene, baê Überbletbfel ; Boh. zbyt, zbytek; Sorab. 1. zbótk ;

re-

2, 152.

pompę

ZBYT.

Z B Y T.

979

Sorab. fbutk , (wo fbutnem w reszcie, na fbutk sztą) ; Ross. 3ainiueKS , immiieiCB, immueneKT), JtmueicB, •OiHieqeicB. Zbytek, co zbywa, zostawa , vicinum ostatki. Cn. Th. 1409. Wieleście koszów zbytu ułomków chleba wzięli? Sekl. Marc. 8: (wieleście koszów' nabrali, co ułomków zbywało? ib.). Iż bitwa mało nie do wieczora trwała , przeto zbytek dnia i noc na wytchnienie odłożono. Krom. 338. Kazimierz zbytek roku tego i drugiego początek w Radomiu przeżył, ib. 751; (reliquum tempus, cf. schyłek). — §. Zbyt, zbytek, wszystko, co jest zbytnim , co jest nadto; ciHeë rocrê p »tel ift, ba3 Überflu* $tge; Boh. zbyt, zbytek, nadbytek ; Slav, zbytek; Carn. prebitk , prebytk ; Vind. verhobiunost, ostalifhe, zhefo-biunost, obiunost, obilje, preobiunost; Rag, sâlihnos, zâlihnos , zâliscnos , savisenôs; Ross. naóbJTOKfc, iisóh-TO^ecTBO, H36uBaHie , H30Óioie, H30ón.ibnocTb, nepe-óopfc, (cf. przebrać); Eccl. iifrniięETyTLYhCTiiiG , npeyMHO-acenie, li^EiüTTiKTi , 40B0.1BCT0, npeB03.iorB. Niepotrzebne gałązki winne odcinają, zbytki obrzezując, aby tym obfitszy owoc przynosiły. W. Post. Mn. 469. Zbytek, niemiara , "nadmiarz , co z miary wychodzi, brt$ UbewtCtfb I w dobrem zbytek cnotą się nie zowie. Kras. Anlym.

70. (przesada , Übertreibung). Witeliusz raz gniewliwy, drugi raz nazbyt łaskawy, między (z obu tych przymiotów) zbytkami, powagi zachować nie umiał. Lub. Roz. 231. Można wykroczyć przeciw grzeczności nietylko przez jej niedostatek, ale też i przez zbytek. Zo.b. 4; 152. Bienk. Zbytku nigdy niemasz na wstydliwości. Sk, Żyw. 2, 4D6 b. Każdy zbytek i rzeczy najzdrowszej szkodliwy jest. Syr. 944. Zbytek kazi pożytek. Rys. Ad. 78. Zbytek zdrowie psuje. Cn. Ad. 1512. fllljttoiel ift mtßefunb. Pomiar-kujże teraz zbytek żalu mojego. Teat. 9. b, 95. (wielkość, miarę żalu mojego). Nieugłaskany bądź i nieużyty, 1 miej nad matką większe w złości zbyty. Chrośc. Ow.

56. gwałty, zbrodnie ; ©ercaltfamfetten, Untaten. Ktoby uczynił komu gwałt, rozbój, rany, szkodę i jakikolwiek zbytek. Stat. Lit. 146. (krzywdę). Jakie nad nami szczęście czyni zbyty! Chrośc. Luk. 2, 43. jak wydziwia, dokazuje, Unfug treiben. Trzy zbyty, na trzy zbyty, na trzy zbytki, do zbytku, zbytecznie, zbytnie; böd)ft übertrieben, über bie SDîajktt. Chudsi bracia , wierzcież mi, że to są trzy zbyty, Kiedy zadek stroicie w drogie axamity. Kchow. Fr. 102, Na trzy zbyty 'lubuje opojona winem, Sądząc głupie, że takim sławy doszła czynem. Zab. 6, 162 Pani jedna, słuchając często słodkich słów o pewnym młodzieńcu, którego nigdy nie była widziała, jęła go sobie na trzy zbytki cukrować, iż nie miało już być na święcie nic godniejszego nad niego. Gorn. Dw. 127. Hrabina d’Angouleme chwaliła go do zbytku. Nieme. Król. 1,85. Widziałem ich żywo tańcujących i do zbytku pijących. Teat. 21. c, 64. (cf. na umor). — Zbytek, zbytkowanie, niemierność , przesadzenie miary; bflö Übertreiben, Buötel« geniejktt, 3«*wltfnin, btc UnmfijHgfett, ber Überfluß ; ( Vind. nemasa, nesmasa). Pan Jezus zbytku, który jadłem i piciem popełniony bywa, zakazuje. Dambr. Kaz. 12. We wszystkich stanach za zwyczaj, dzień wesela, dzień zbytku. Teat. 6. b, 80. Kiedy mierności zbytek próżny ustępuje ? Zbił. Zyw. B 2. Nikt bogobojny na to nie zezwoli , aby miało być wolno zbytki stroić ? Hrbst. Nauk. B 8 b. Co Kuryusz i Kamil przedtym zaorali, Mało teraz , przyczyniać placów trzeba dalej, Trudnoż było spokojnie w takich zbytkach siedzieć, W tej rozpuście bez wojny trudnoż sie wysiedzieć. Bardz. Luk. 5. O zbytku bezecny, Nigdyś z małej niekontent rzeczy , choć obecnej! ib. 61. ( chciwość, łakomstwo!). Zbytek w życiu, w '‘szaciech, w strawie, luxus. Cn. Th. 1409, cf. rozrzutność, cf. przepych , ber 8uru§. Zbytek jest to wydatek takowy, którego ani potrzeba, ani wygoda, ani oehędostwo życia od ludzi nie wyciąga. Mon. 74, 246. Chłopek, któryby chciał udawać wygodnie żyjącego mieszczanina, wpadłby w zbytek, mieszczanin udający szlachcica, wpada w zbytek, ib. 74, 247. Patrzcie Mości Panowie, co to za zbytek, trzymać darmostojów, wier-cipiętków , kreciwąsów, darmojedów , moczymordów ! ib. 71, 483, Biedny lud pracuje na zbyty panów. Chrośc. Fars. 257. Długosz i Bielski pierwszą /bytku Polskiego epokę kładą jeszcze pod panowaniem Kazimierza Jagie-lończyka, mówiąc: że po zakończonej Pruskiej wojnie Polacy udali się na wszelkie zbytki , i rozkoszy. Skrzet. Pr. Pol. 2, 202. Wóz na którym zbytek jeździ, za sta-remi się woźniki grzechów toczy, t. j. za obżarstwem a niesytnością brzucha. Kosz. Lor. 66 b. Ileż też to wymyślny zbytek, ów ziemi i morza pustoszyciel , w jeden obżarty brzuch tłoczył! Pilch. Sen. list. 5, 192. Zbytek majątek wyciska , w' niczym pomiaru niemasz , wszystko wielkim zbytkiem płynie, i dobrze Plutarch mówi: nieszczęsne to królestwo , kędy drożej rybę , aniżeli wołu płacą Falib. M 2. Nieszczęśliwe to państwo, w którym zbytek stolicę swą obrał. Żab. 6', 182. Pociąga zbytek do zmarnotrawienia wszelkich dochodów z potu czoła nabytych, ib. 6, 183. Mój dobry przyjacielu, zbytek ów rozjadły Pożarł wielkie majątki, co poczciwość wzniosła , Tym nasze wielkie domy do szczętu upadły, Tym wstrzemięźliwość małych na wielkość urosła. Kras. List.

W dworze zbytek, raz w złotej postępuje nici, Drugi raz w szkarłacie i jedwabiu świeci, Co niebo cudze ozdób, co ma swego stroju , Do swojego to wszystko przysposabia kroju. Gaw. Siei. 357. Zbytek, co się tylko czczym pozorem chlubił, Okrasił nas powierzchnie, a w istocie zgubił. Kras. Sat. 43. — Zbytek , rzecz zbytkowa , zbytkowi służąca ; eine SttjfnSfać^e, 2uru8an§gabe. Jak siła takowych, którzy na stroje, na pachołki, na poszosne, na zbytki, nakłady wielkie czynią, swoje kosztem rozmaitym ukazują. Dambr. 515.— $. 2) Zbyt Adverb., *WZBYT, nazbyt, zbytnie, zbytecznie, za bardzo , za wiele , (cf. prze-), nadto , za nadto , nader ; Boh. pfewelmi ; Slov. priliś , prilisnè, ( ob. *Prze-zlisz); Sorab. 1. jara wele , yare, wulcze , (cf. jaro); Carn. prevêzh , odvêzh , dôvêl ; Vind. prevezh , flu (cf. siła), zhef vfe , zhef mero , pre- ; Croat, preveeh , od-vèch ; Slav, bash; Ross. oneHt, 403t.ia, Jimmie; Eccl. Minio,    H3JMiue, immurne, ?ufio. Cieśniny mor

skie , w których pod czas wzbyt pokój, pod czas zbyt okrutna burzliwość. Warg. Wal. 225. Przykrzył mu sie

980 ZBYTECZNIK-ZBYTECZNY.

ZBYTKOWNY-ZBYWA.

wzbyt upornie. ib. 116. Pierwsza droga przykra wzbyt,    auägelajfen. Przygany innej jemu dać nie możemy, je-

nią ledwie jak trzeba wzmagają świeże konie. Zebr. Ow.    dno    iż synów zbytecznych    nie karał. Hrbst. Nauk. L.

teczni ludzie. Baz. Modrz. 435. Syna trzeba strzedz od głupich a plugawych chłopiąt, od zbytniej czeladzi, bo

29. Wzbyt mi to' dziwno, ib. 311. Polikrat z palca    Nie    godzą się do rycerskich    spraw kochankowie a zby-

wzbyt drogi pierścień rzucił w morze. Warg. Kurc. 33,

onę młodą pamięć jego. Bej. Zw. 7. Galenus człowiek zbytny i sprosny. Sk. Dz. 142. Nie byłem zbyteczny. Budn. Job. 3, 26. (‘bezpieczny. Bibl. Gd.\ zuchwały). Messalina chodziła potajemnie do domu zbytniego. Biel. Św. 47 b. (wszetecznego , do ‘zamtuza). — Zbyteczny, zbytni, zbytkujący, zbytkowi w życiu oddany, ZBYTKOWNY, ZBYTKOWY, od zbytku, do zbytku należący ; Su* ruS «, UtrurtöS, bent SttruS ergeben, ßnruS tretbenb. Jako na ten zbytek Polski naszej stać może ; pod słońcem zbyleczniejszego państwa nie ukaże , choć są we wszystko obfitsze. Falib. N 1. Młodzieniec zbytni, tak był ojcowi ‘mienie potrawił, iż tylko w jednej sukni został. Ezop. 72. (marnotrawny). Dziedzicem zostawił młodzika, nielylko zapamiętale, ale i szalenie zbytniego. Warg. Wal. 312. Bodaj kobiety nie wymyślały ubiorów zbytecznych. Karnk. Kat. 548. zbytkownych. ZBYTKOWAC med. tin., zbytek czego mieć, opływać w czym, woran lieber* fluß fabelt ; Eccl. H^RUIltYhCTBOBATII, npT.II^B’LmtYitCTUO-Tii, npen3ÓHTŁ, npen36uBaio. To miasto w wyśmienitych zbytkuje pałacach. Ir. Francuzi zbytkują z modnych szat i potraw. Tr.— §. Magis active : Zbytkować, zbytnie przesadzać, dokazywać, nadużywać; Bosn. nado-stavgljati ; Eccl. npeB03.iaraTH, npc6e3MtpcTBOBaTH, npe-Bocxo4HTb M'bpy, npcH3!HTecTByio, übertreiben, eö $u nmt treiben. I w filozofii nie trzeba zbytkować. Kras. Pod. 1, 187.

(cf. arcy) — ZBYTECZNIE , ZBYTNIK , a, m. , człowiek zbytkowi oddany, przesadny w życiu, ein lururiöfer    co    z młodu widzi, słyszy,    to mu się snadno wbije w

3Jîenfd). Nie wiem , jeśli zbytecznicy, złodzieje , tak dalece szkodzą obyczajom , jako łgarze. Baz. Modrz. 239.

Pałace zbytników nikną w pieczar cienie. Przyb. Ab. 159. ib. 136. Jabl Tel. 309. W rodź. zeńsk. ZBYTNICA,

Zbytniczka, Zbylnicka, n. p. Damy te nasze są zalotnice, kartownice, próżniaczki, strojnisie , zbytnickie. Mon. 71,

609. ZBYTECZNOŚC, ZBYTNIOŚĆ , *ZBYTKOŚĆ , ści . i, przymiot tego, co jest zbytecznym, zbytkującym , nad miarę, niemiara, niemierność; bte llebermäßigfeit, aHeS mè ju »tel ift, baS Uebetreiben ; Boh.' zbytećnost, priliśnost; Vind. premernost, zhefmernost, nemernost ;

Croat, previssnoszt, (cf. przewyższyć); Sorab. 1. pżez-mernolcż, zbotnofcź; Boss. H3;imuecTBO, immiiHOCTi, ;

con-

Eccl. npe3JiimiecTBO. Zbytkości ujmować , a niedostatkowi przydawać. Leszcz. GL 21. Pomiarkowanie zbytkości ujmuje , a niedostatkowi przydaje, ib. Żaden nad niego łakomstwa, wszeteczności, zbyteczności, ostrzej nie zganił. Lib. Hor. a 2. zbytku, zbytkowania ; IhtfitS, lltjEuriÖ* fcS geben. ZBYTECZNY, ‘ZBYTNY, a, e, ZBYTNI, ia, ie,

Zbytecznie , Zbytnie adv. ; Boh. et Slov. zbytećny ; Sorab. zbotnf, pzezmernó; Carn prebilnu ; Vind. premern , zhefmern , zhriefen , ostanezhen , ostań, obiun , preo-biun, obiunast. prevezh, zhefmero ; Rag. ząlihni , zalihi, savisegni ; Bosn zavisci, savisci, koji je odvecch , zali— cni, odvechje , savisce ; Boss. H36biroqHhiM, h36uto<ich£,

Panowie mając w ręku sądy krajowe , zbytkowali w powierzonej sobie władzy. Nar. Bst. 6, 208. Żona moja zbytkuje z ogrodem , a ja z stajnią. Kras. Pod. 2, 146 zbyt wiele na co łożyć kosztów, starania; jn Otel worauf oennenben , bamtt 8um3 treiben. Ona, choć nie ma w co się odziać, przecię tak zbytkuje, że pożyczane łańcuchy na się kładzie. Petr. Ek. 69.— Zbytkować z kim, nad kim * wydziwiać, dokazywać, pastwić się ; einen übermütig befianbeln , an einem fein fWütfilem füllen, feine Üftadje, Söntjj aitêüben. Ta panienka co dalej więcej ze mną zbytkuje. Teat. 37, 177. Jeszcze nad nim kat zbytkował, Gdy go cierniem koronował. Pieśń. Kat. 177. Nieprzyjaciel go jak niewolnika powrozy krępował, Mordował , i na pośmiech nad trupem zbytkował. Bach. Ep. 25. — Beciproc. Ociec, matka, brat siostry nie ratuje, Gdy poganiec nad nią się zbytkuje. Bak. Pob. B i i j, “ZBYTOŚG, ści, z., możność być zbytym, bie Slbmenbbarfeit, SDîijgltdjfeit beê Soêfommenê ; saepius negative : Niezbytość, nieodbytość , difßcultas amoliendi aliquid, importunitas. Cn. Th. 543. niezbędność, bie ©dmuerigfeit beô Sommer* bents. Dać się dziatek niezbytności i naprzykrzeniom zwyciężyć, jest to w niewykorzenione nigdy dziwactwa i złego humoru nałogi je wprowadzić. Mon. 70, 70. ZBYTY, niezbyty, ob. Zbyć. ZBYWA, ZBYWAĆ, ob.

HSÓMTOIHO , JÄUIHMH , H3.IHIUHMH , I13;IHIU!ie , HeOCKy^HblW,

(cf. nieoszczędny) ; Eccl. 3a.iimnnjw, ii^hhiukii’b , jummiift, iiiuuhHB , oó;ifiiuniii , npeimiixa , nonpeii3MiuecTBy , npe6e3MkpHO. Zbyteczny , zbytni , co zbywa. Cn. Th.

1409. z czego zbywający, zostający, pozostały, nadto będący ; übrig bletbcnb, übrig geblieben, übrig, übertrieben. —

§. Zbytni, zbyteczny, zbywający, z miary wychodzący, bezmierny, przesadny ; über baS fOîap ^inauS geljenb, über« trieben, übermäßig, übecfließenb, erceffto, ju groß, ju ftarf, jn febr U. f. tu. Zbyteczny na obie ‘stronie , abo nazbyt wiele, abo nazbyt mało. Cn. Ad. 1312 Zbytni w czym, wielki bardzo, usilny. Cn. Th. 1409. Światło zbyteczne zaćmiwa. Past. Fid. 500. Sprawiedliwość zbytnia, krzywdą. Sk. Dz 272. Cnoty zbytnie w grzech się obracają. Pot. Arg. 154. Rozkoszy zbytnie, których nauczyliśmy się w domu. Star. Byc. 42. Z jednej ostateczności wpadasz w drugą, jak zbytnieś go kochał, tak zbytnie chcesz nienawidzieć. Teat. 22, 141.— Zbytni, niepotrzebny, do zbycia, czego się pozbyć można ; nberflußig, unnötig, tucgjufdjaffeu, (cf. zbyty pod Zbyć). W nędzy łacno poznawamy, jak wiele zbytnich rzeczy miewamy. Cn.

Ad. 578. Zbytnie rzeczy w ciele ludzkiem , excrementa alvi et oris , sudor, humores varii. Cn. Th. 1409. —

§. Zbyteczny, zbytni active, zbyt przesadzający , rozpustny, swawolny, wszeteczny; auSfdjnmfenb, übermütig, rooHiiftifl, Zbyć.

Gaz. Nar. 1, 185. — Zdać komu co, oddać, złożyć, poddać mu, odstąpić; einem überge&en, ûberlaffen, abge* ben, abtreten. Gdy już burgrabia ma wstać z miejsca sądu swego, zda w moc sądy wszystkie wójtowi. Sax. Porz. 40. (zleci). Ceremonie około zdawania 'imienia i t. d. Sax. Porz. 47, (cf. 'wwiązanie , ob. Czapka , ob. Rózga). — Zdawać komu przysięgę, wkładać nań przysięgę , spuszczać mu przysięgę ; einen auf ben (Sib tret* ben, tym ben (Sib antragen. Kto zdawa drugiemu przysięgę , już nie może przeciw niemu czynić w lej sprawie, jeśliby przysiągł. Sax. Porz. 101. — §. Zdaj,ę komu urząd. Cn. Th. 1410. składam dla niego, złożywszy ustępuje mu go; einem fein SImt übergeben, übertragen, abtreten. Królowie postarzawszy się, zdali nieraz rządy synom i wnukom. Pilch. Sen. łask. 41. — § Zdać pod co * poddać, unterwerfen. Pod jarzmo niewolnicze zdać pańskie ramiona. Bardz. Trag. 217. — §. Zdać co komu, zdać co na niego, oddać mu z zaufaniem, poruczyć mu; einem etmaê übergeben, überlaffen, anbemtfrefleu , tym über* tragen ; Vind. povsdati , sadati (cf. wzdąć , zadać) , zhef-dati ; Boss. npeA^ocTaBuit, npe^ociaßMTb Zdaj bogu resztę, na głos jego pełny Grozy, opuszcza Neptun mętne wełny. Bor. 1 , 49. Nar. ; ( permitte divis caetera ). Pamiętając na opatrzność, więcejbyśmy na pana boga zdawali, niżli pracami świata tego się wikłali. Hrbst. Nauk. B 6 b. Zdaj

Z c.

ZC*sc; gdy w wymawianiu prawie nie podobna zachować różnicy między jednem a drugiem ; zatym teraźniejsi zamiast zc, zwyczajnie pisują sc, bynajmniej nie zważając na różnicę znaczenia głoski z, i s, o czym w prawidłach etymologii, podług której schodzić jest coire, zchodzić zaś descendere i t. d. Wielką liczbę słów w dawniejszych pismach od zc się zaczynających, patrz zatym w słowniku pod sc, jeżeli nie są do pierwotnych swoich , lub do odmiennego od innych części trybu bez-okolicznego odesłane; n. p. :

ZCAŁOWAĆ, Scałować, ob. Całować. ZGAPlC, ob. Ca-pić. ZCEDZIĆ , ob. Scedzić. ZCHADZKA , ob. Schadzka. ZCHŁOSTAG, Schłostać, ob. Chłostać. ZCHÓD , ob. Schód. ZCHODZIĆ , Schodzić, ob. Zejść. ZCHO-DZlSTOSć , ob. Schodzistość. ZCH0PIG się , ob. Scho-pić się, cf. chopnać.    ZCHORZA<ŁY, ob. Schorzały.

ZCHWYC1Ć, ob. Schwycić. ZCHYLIĆ, ob. Schylić. ZCHY-TRZEĆ, ZCHYTRZYĆ, ob. Chytrzeć, ob. Schvtrzeć. ZCIĄG, ob. Ściąć. ZCIAGNĄĆ, ob. Ściągnąć. ZCIEG, ZCIERAĆ, Ścierać, ob.- Zetrzeć. ZC1ER-PNAĆ , Ścierpnąć, ob. Cierpnąć. ZGOFNAĆ, Scofnać, ob. Cofnąć. ZCUDŻO-ŁOŻYĆ, ob. Cudzołożyć. ZCÜDZ0-ZIEMGZEĆ , oh. Cudzoziemezeć. ZCZAROWAĆ, ob. Czarować. ZCZERN1Ć, ZCZERNIEĆ, ob. Czernić, czernieć. ZCZESAĆ, ob. Sczesać.

ZCZYNIAĆ cz. dok., zaczyniać zboże , chędożyć na przetakach. X Kam. baê ©ciretbe burd? Sieben reinigen. ZCZYN-KI, ów plur , Od ziarna na przetakach chędożonego odchodzą zezynki. X Kam. Slbfallfel »om geftebten ©etreibe.

ob. Ściec.

pana żądania twoje ; a on cię

na

Z D.

pocieszy. Psalmod. 80; (alte beine Slnliegen wirf auf ben $errn. 8utfi.). Zdać się na kogo, zupełnie ufając mu się oddać, spuścić się nań. polegać na nim; [Carn. sa-nêsti, (cf. zanieść); Vind. fe na koga sanesti, tiïgati, vflonjati, sanafhati, vsdatife, savupati, povupatife; Bag. vzdatise , pouzdatise ; Bosn. uzdattise , uffati). I czegóż płaczesz ? ot zdaj się na boga , Którąć ńaznaczył, ta nie minie droga. Kniaź. Poez. 2, 215. Rozpacz jest działem duszy słabej ; zdanie się zaś na wolą boska , jest ZDAĆ, zdał, zda, zdam cz. dok., zdaje praes, Zdawać    działem umysłu mocnego. Zab. 5, 145. oddanie się jego

niedok. et

., ob. Dać; (Boh. zdati, wzdati podać,    wolt, rezygnacya ; (Xind. sanafhanje , savupanje ; Croat.

poddać, oddać; (Siles. et \lorav. zdawky; Boh. oddawky    uzdénye; Bosn. uzdanje , uzdanęa, ufifanęa fi ducia, spcs ;

ślub, zaślubienie, cf. oddawanie panny młodej); Garn.    Bosn. uzdanjiçe , uffanjiçe specula). Nie wiem co le-

sdAjam, sdajêm , sdârn * zdradzić , rozdzielić, wydzielić; w pszego , na twoje się radę zdaję, i uczynię wszystko, Vind. sdat prodere ; Croat, zdâjem trado , prodo , malri-    co lepszego być ukażesz. Sk Zyw. 234 b. Ja się zda-

monium jungo, zdanye prodilio , zdavanye copulatio ;    ję na wolą Wac Pana, ale się obawiam, żeby ten prze-

Boss. C4aTb , C4aBaTb, C4aBbiBarb oddać, podać, pod-    ciąg czasu jakiej odmiany nie sprawił, Boh. hom. 4, 75.

dać,    wydać, odstąpić,    C4aTbca, C4aBaTbca poddać    się,    (ulegam    , ustępuję, poddaję się jego woli, idę    za jego

C4aHie , C4aua poddanie    się miasta; dtstng. 34ame,    34a-    wolą).    Zdaję się na kogo, causam mearn alicui    permit-

Bame    budowla); zdać z    grubszego pieniądza « wydać re-    to. Cn.    Th. 1410. Zdaję się na dobre ludzie,    na je-

sztę ,    ben Sîeft, fyerauêgebeu, (cf. zdawkowa moneta).    Zda-    dnaeze.    ih. — Zdanie się na jednacze, kompromis, ib.

ję komu z talara, z czerwonego złotego i t. d. Zdaj mi    — §. Zdać kogo wyrokiem, skazać, potępić, wyrok

z poczwórnego, verbum e foro, quo utuntur ementes vel    przeciw niemu wydać; einen »erurtyetlcn, bad Urtyeil wiber

vendentes aliquid, nummo excendente pretium rei emptae    tyu geben, tyn üerbtttttmen. Zdają mię na co, skazują przede/ vendilae \ tune, enim emptor petit reliquum valoris    ciw mnie. Cn. Th. 1410. Jeśliby po oczyszczeniu trąd

nummi majoris, minoribus nummis sibi pensari; venditor    rósł, zda go kapłan za nieczystego. 1 Leop. Levit. 13.

autem dat emptori tot minores nummo s, quot rei vendilae    Kaninius dziwnie prawie w tej mierze postąpił; jednego

juncti aequent pretium nummi majoris ab emptore acce-    zdawszy, od drugiego sam będąc zdany ; Gajusa swoim

pti. Cn. Th. 1410, — Zdać rachunek, sprawę z czego*    dekretem zdał, a przecie córkę jego wziął za zonę: od

złożyć; SRetynung, SRetyenfdjaft ablegen, { cf. liczbę kłaść).    Marka zaś Koloniego sam zdany i obelżony, nad wszel-

Z sumy tej winien będzie zdać rachunek na sejmie.    ką wiarę obronę potym we wszystkiera miał. Warg. Wal.

Cn. Th. 1410. Prokura-

i tacy, co o gardło oskarżeni, ani zostali. W arg. Wal 264. W zysku

tak

119. ib. 220. Za twoją apelacyą o kłamstwo cię zdadzą. Smolr. Ex. 9. Senat, zdał dekretem Sokratesa, iż wnosił jakąś wiarę nową. Warg. Wal. 10. Ze wszech miar zasłużony Rzpltej , niesłusznie dekretem zdany. ib. 164. Zdany dekretem, miał więzienie podjąć. Warg. Cez. 4. Zdany na co , o co. tor, żeby posłużyć panu, zda adwersarza bez pozwu. Petr. Pol. 2, 180 Zdaję na śmierć kogo, skazuje na śmierć. Cn. Th. 1410. Jednemu zdanemu na 'śmierć, szyję rozkazał siekierą uciąć. Warg. Wal. 65. Gdy Marek Horacy siostrę zabił , król Tulus zdał go na śmierć. Warg. Wal. 249. Zwyczaj stary miał białe kamyki z czarifemi, terni na śmierć zdawano , puszczano owemi. Zebr. Oiu. 576. Piłat jaszczurczemu dogodę plemieniu Czyniąc i srogiej ich zapalczywości , Przedsięwziął pana zdać na śmierć okrutną. Odym. Sw. 2 G g 5. Zdaj ku stracie, Strać go , ukrzyżuj,⁻ ukrzyżuj Piłacie, ib. 2 F f 5 b. Jaszczurczy naród żydowski umyślił zdać Jezusa ku krzyżowi, ib. 2 F / 5. Na biskupów żydowskich, którzy pana na tak haniebną śmierć niewinnie wydali, żałujesz się , a ty go sarn tylekroć na śmierć i pohańb hienie zdawasz, ilekroć świętą naukę jego od siebie odpychasz. Żarn. Post. 175. Być zdań i skazan w takie męki, którym już żadnego końca nie bedzie. Rej. Post. LI l 1. Byli zdani, ani w<. kogo zdawać, (ob. Zysk, cf. przezysk ). Zdanie, ob. Skazanie, wyrok, 'oriel. — $. Zdać się, przydać się, dogodnym być, cf. zgodzić się ; paffett, tauten, Jtt 6tat* ten fontltten ; Ross. npiiro4HTbCH , npnro?KaTŁca, cro4HTb-Cfl, crożKycb; (Cam. sdfi sat supergue est). Jestem już w wieku podeszłym , przełóż mnie się widzi, że się ja nie zdam dla córki Wac Pana. Boh. kom. 5, 429. Starość moja nie równa się z młodością córeczki Wac Pana ; przeto zdaje mi się , iż się nie zdam dla niej Teat. 54. c, 87. Przy schyłku życia swego, na coż zda się człowiek? Zab. 15, 558. Niezdały, niezdatny, nieprzydatny; lintmtglid), unbrauchbar. Już suknie przebrakówa-no ; z tych niezdałe, lub z mody wyszłe , na tandetę są'dysponowane. Teat. 15. c, 95. Na mało się zda śmiałość przeciw wyższej sile. Przyb. Luz. 78; (rano sine viribus ira ). Te pieniądze namby się zdały. Teat. 8. c, 17. Brałabyś, zda się to na gospodarstwo. Teat. 10. b\ 51. Pytał głupi mądrego: na co rozum zda się? Mądry milczał, gdy coraz bardziej naprzykrza się, Rzekł mu : na to się przyda według mego zdania, Zęby nie odpowiadać na głupie pytania! Kras. Baj. 115. — §. Zdać się, wydać się oczom, widzeniu, wyobraźni, pokazać się z powierzchowności , dać się widzieć ; erfdjet* nen, fid) seicjen , »oit außen fefeeu laffen ; Boh. zdali se ; SioV. zdât sa; Sorab. 2. sze fdâsch ; Vind. sdetife; Ross. MHHTbca, noMiiHTbca ( cf. ‘mnieć, pomnieć), nocaM-rnancfl, MbicaHTbCfl, (cf. rnyślić) ; (cf. Hebr. i?t jada, vi-dit). Faryzeuszowie umieli-ć postawkę stroić świętobli-wości , zdali się ludziom nabożni, a w rzeczy obłudą pachnęli. Bambr. 562. Blokauz jeden chróstem i *wi-szami leśnemi tak nieznacznie^ nastrożył, jakoby się

lasem Turkom    zdał przyrodzonym. Tward. Wł. 40.    To

pewnie hrabia    z nim    nadchodzi, zdawajmy    się nic    nie

uważać. Teat. 5, 19. udawajmy, ftcHen nur un3 fa, alê ab mtr nidjtê bemerfett, geben mir und bad îlnfeîjen, Me SOîtne. Z samym tylko kanclerzem Borys zdał się za jedno. Zołk. Mskr. 5.    zdawał    się być jedna dusza ,    er festen    ein

$erj, Ultb, cine    6eele.    'Zdam się rarius, zda    mi się fre-

quentius : videre miki videor. Cn. Th. 1410, (Vind. sdim-fe). Jakże ta noc zdaje mi się być długa. Teat. 18, 8. tnie fammt fie mir fo laug aor. Długośmy siedzieli, a momentem się nam zdawało. Węg Marni. 1 , 188. — Obsoleta. constructio : Zdaje się co za * wydaje się czym, ed erfdjeint aid etmad, ed fammt einem fa aar. Witoldowi zdało się to za sromotę , iż Skirgieła nadeń przełożono. Biel. 255. Za sromotną rzecz zdało się im, takiego najwyższą władzą poczeić, który Polakom hołduje. Krom. 556. Posłowie Czescy chcieli po Kazimierzu , aby ustąpił z Prus Krzyżakom ; zdało się to Polakom za śmiech. Biel. 555. — Absolute et impersonal. Zdaje mi się , zda mi się, widzi mi się, wydaje mi się acz z niepewnością; ed fammt mir fa aar, ed fdjeint mir, mir forint, mir bäud)t , mir büilft ; Slov. zdâ sa; Sorab. 1. szo sda, mi szo sda ; Vind. meni fe sdi; Cara. sdeva se môm , do-sdeva sê rni , sdy se; Rosn. mnise, sejenise ; Ross. Mtrfe CJUUiHTbCH. Cicho! zda mi się, pułkownikowa idzie. Teat. 28. b, 165. — Fizycznie i umysłowo: O wadzie zdawania się, de hallucinatione. Perz. Lek. 192. Mając mówić o wadach zdawania się , i o myśli obłąkaniach , potrzeba wprzód o durnowatości w powszechności namie-nić. ib. bad gafeln , bie tafelet). To co nam się zdaje , nie zawsze jest w rzeczy samej ; pozory często mylić zwykły. Teat. 51. b, 61. Gdzież jestem, co mi się zdaje , jakaż, mnie trwoga przeraza ! Teat. 56. c, 95. co się snuje przed oczami , jakież mam widzenia , mad für 6r* fdjdmtngctt bnbe id) ! Nam się czasem zdaje , że tak, a przecię nie tak rzeczy idą. Teat, 54. c, 48. Przymuszasz mię odpowiedzieć ci, że się to Wac Panu tyli zdaje. ib. 2. b, 78. ed fd;eint ifmen nur fo, fammt nur fa aar. Zda mi się, rozumiem, trzymam , mnismam, mam za to. Cn. Th. 586. et 420, Eccl. nciiM|it.KaTH, B03HGnmcBaTH, neiimyto, ed fdjetnt mir, id) glaube, met)* tte, oermutbe, balte Dafür. Wszystko mi się .zdaje , że to on pieniądze ukradł. Teat. 7, 105. Zda mi się fałszywie. Cn. Th. 1410. Twierdzić upornie co, jest głupiego: zda mi się tak jest, mowa mądrego. Cn. Ad. 1185. — Zdawać się komu, zdawać mu się dobrze, podobać mu się; einem büttfen, gut bünfen , gut fd)etiten ; ( Vind. dopasti, fe dobru sdeti). Zdaje mi się, żebyś poszła za Darnona. Tent. 18, 109, (cf. radzę ci, życzę cif Ponieważ się Wac Panu tak zdaje , przeto samo mnie się inaczej zdawać będzie, ib. 24. c , 28. Wiec nie zdaje się Wac Panu , abym się żenił z Klarysą ? Teat. 24. c,

27. (niemasz twojej aprobacyi). Nie zdaje mi się ( Vind. tu le meni ne dosdieva, ne sdi). Ani to się Wac Panu nie zdaje , abym Hortensyą wydał za pana Mazepskie-go ? Teat. 24. c, 27. Pozwolono każdemu powiedzieć swe widzenie , co *ie komu zdało mówić. Biel. ffst. 59.

oo

(co osądził potrzebnym co mu się widziało, podobało    0UÖ t)Cï gerne; Boh. powzdâl, pozdaleku , po/.dalećj.

mówić).

zdaje, mniemanie; bie 5D?ei)nung, baö Gśractyten, $afurtyal* ten; Boh. zdónj ; Sorab. 1. zdacżi ; Cam. sdevanie, na-

ZDANIE, to co się komu zdaje, jak mu się    Przez zdalaczynne, czy przez bezs'rzednie dotknienie.

Przyb. Mili. *255. Kopia zdalbodna. Chodk. host. 40. (z daleka bodąca). Zdalpołyskna zbroja, ib.

mçn; Vini. sdetje, sdenje, micnje, fl.in menjenje; zda.łaC „j. Zjołać. ZDAM', ak zdai. - B. Zdam, herb;

ßotn. sejenna, mnjenje ; R», «Ame; heel. .młreii-    ob- Kolęnczyk. ZDANIE, ZDANY, ob. zL. ZDARCIE

CTBO, Miesi», iicni»i|iCKSiiiii€; (cf. Hebr. m dea, niH daath,    ZDARTY ob Zedrzeć

opinio). Ale się moim zdaniem bardzo ona myli. Teat. ,    ’

i, 42, (Vind. po mojem dobrusdetju ). Gnuśny karw' ZDARZYĆ cz. dok., Zdarzać niedok,, poszczęścić, szczęścić, siodła sobie, żrzebiec jarzma życzy, Mym zdaniem, co    błogosławić (o bogu); gebeityen lajfett, fernen, glülfeu laf*

kto umie, niechaj się w tym ćwiczy. Zab. 8, 531. Iiyck.    fen, feilten. ©egen geben (üon ©ott). Zdarz bóg, szczęść

Cala ta myśl: słońce jest świetne, nazywa się sądem,    boże. Cn. Tb. 1410; pomagaj bóg. Wlod. ©ott gebe fetrtett

poki jest u mnie wewnątrz; gdy ją zaś drugiemu w słowach odmaluję, nazywa się zdaniem. Kpcz. Gr. 3, p. 41, wyrzeczone zdanie, wyrok; 9)łet)nuug, Opinion, Ufttyetl, Sluêfprncty. Mów swoje zdanie , słucham. Teat. 34. b, i j. Każdego zdanie przyjmuj, a swego się rozumu trzymaj. Rys. Ad. 27, (cf. rada . przełożenie). Jak jurysta , daj w tym swoje zdanie. Teat. 52 6, 141. O tym pomyślę , a jutro moje zdanie otwmrzę. Mon. 65 , 538. By wynikłe w kraju zamieszania na mnie nie padły, Dajcie swoje zdania, dajcie jak krew' oszczędzić! Teat. 45. d, 56. Wyb. (opinie, wnioski). Czemuś tak pomieszany, czemuż nie dasz zdania ! ib. 55. Ktoby będąc pytany o wotum abo o zdanie, nie wiedział, coby za prawo było onej sprawy, temu niechaj będzie wolno czasu pomknąć. Chełm. Pr. 44. — Nie ma własnego zdania, daje się nabeehtać. Ossol. Wyr. Mieczysław II płochy, prostak , bez pojęci rzeczy i własnego zdania. Nar. Hst. 2 , 204. bez własnej determinacji, otyttC eigne ©lltfctyeb bung , otyite ©elbftftrinbigfelt trn Hrttyetl. Własnego zdania będący; (Eccl. caMOjMCTBeuiibiM, caM0My4pb:H, Graec. avroyrmpav , ex sui animi sentenlia judicans ; Verb, ca-MoycMCTByio , caM0My4pcTByK), Graec. avroyvojpiÉœ, ex mei animi sensu judico). Władysław Herman , pan miałkiego rozumu , a na cudzym zdaniu najczęściej polegający. Nar. Hst. 3, 87, (cf. potakiwać).. Opłakana ta dola żyć z cudzego zdania. Min. Ryt. 4, 147, cf. ubrdanie, upodobanie, widzi rai się, humor, tron frcmber Yaune ab* tyaugeu.— Zdanie o kim, opinia, którą się o kim ma; bie îOîe^nuug, bie man oon jcmanbcit tyat. Nie przystoi mi chwalić go ; z tym wszystkim spodziewam się , że się Wac Pan na dobrym zdaniu , któreś o nim powziął, nie zawiedziesz. Teat. 9. b, 56. — Zdanie z autora, z pisma * senteneya, elite ©entenj. Filozofa Pitagoresa wyborne zdania i maxymy, yveô^rj u Greków, sententiae u Ła-cinników rzeczone. Mon. 76, 148. Coż tu odpowiedzieć, na zdanie z xiąg Cycerona przytoczone? Zab. 7, 65. — Subjective: Zdanie, władza rozsądku, rozsądność, rozsądek; Uïttyeitëfvaft; 2?erftanb. Wyjdź na przechadzkę, w miejsca, mogące cię rozweselić, aż się chmura z umysłu twego rozejdzie , i zdanie ci się wypogodzi. Perz. Lek. 359. ( imaginacya, humor). Głupi, Palas im zdrowe odebrała zdanie. Dmoch. II. 2, 175. rozum.

ZDAĆ, zedmę, Zdymać, ob. Zdmuchnąć, cf. wzdąć. ZDA-JAĆ , ob. Zdoić.

*ZDAL, ‘ZDAŁA, ZDALEKA * z dala, z daleka; oon roelten,

( cf. idzie

(Segen, fein ©ebeityen, ©lût! auf! Boh. zda? buh, daf pan büh ! Rzecze ona: zdarz pan bóg, a coż rozmawiacie? Rej. Wiz. 50 b. Ci którzy mijali błogosławieństwa pana boga swego , robotnikom nie ’winszowali , ani mówili : bóg zdarz , do wszystkiego. Ryb. lJ$. 261. Zdarz mi Apolo , prośbą cię tu wzywam , Niech z czerstwą siłą mej pracy zażywam! Hor. 1, 142 ( poszczęść mi ) ! 0 Febe , zdarz trafić pewnym gdzie mierzę postrjałem. Zebr. Ow. 199. (daj trafić). Ofiarem bogom czynił, i matce Wenerze , By przedsięwzięciu memu zdarzyły w tej mierze. A. Kchan. 6. (by dobre powodzenie dały). On mówi do swych wesoło : ludowi Swojemu zdarzył wielki twórca nieba , Już koniec, mamy wszystkiemu trudowi. P. Kchan. Jer. 502. — Zdarzyć komu .co, błogosławić mu, poszczęścić mu co ; einem etroaś niob! ge* betten laffnteê ttytn fegnen, ttym rootyl gelingen, rooty! be* îomrnen laffen. Których świętych cześć poczytasz za swoje, Zdaiz teraźniejszą lichą pracę moję. Groch. W. 2 16. Zdarz nam wszystkie nasze sprawy, Zdarz o boże nasz łaskawy! J. Kchan. Ps. 156. Zdarz ci bóg panie cnotliwy Na to miejsce wstęp szczęśliwy. Groch. W. 28. (niechaj ci użyczy, udzieli). Pan pośle anioła swego z tobą, i zdarzy drogę twoje. W. Genes. 24, 40. (poszczęści drogę twoje. Bibl. Gd.). Patrzał na nią, chcąc wiedzieć, zdarzył - li bóg drogę jego, czyli nie. 1 Leop. Genes. 2i, 21. Zdarzyć się, poszczęścić się, powodzić się szczęśliwie, wieść się dobrze, udać się; gebettyen, gelingen, glüefeu, nrotyl gctycn ; Boh., zwést se, zdarit se, wydariti se (o dzieciach dobrze się udać , ob. Wydarzyć się); blov. podarł sa, widarl sa pulere prodibit; Carn. tekmti , tęknern ,'utękniti srezhom , rata, (oppos. srata * nie zdarza się, nie wiedzie się), isjide se pójdzie); Vind. dobru dopriti, dobru nesti, donesti, Irezbnu jiti , od rok jiti, vfrezhatife; Boss. ÓJiaroycrrb-uiecTBOBOTb , yAaeTca , (cf. udać się). Niechaj się wam szczęśliwie zdarza, na morzu i na ziemi. Radź. 1 Mach. 8,

23. (niech się wam dobrze dzieje. Bibl. Gd.). Nie zdarzyć się, nie szczęścić się, nie wieść sie. (Vind. vne-frezhitife, sanefrezhitife) Zdarzający się, zdarzony, szczęśliwy, wiodący się, błogi; gebettyenb, rootyl gelungen, glücf* lieft ; Slov. zdamy auspicatus ; Boh. duiiwÿ ; Carn. ute-kliv , utekn ; Boss. óaaronocniiiiHbiH , y^aujniBUH , y4a-MHbift ; Erd. ÔJarocpamubiH, Graec. svcmâvrrjtog, bene obvius. Niezdarzony, nieszczęsny, nieszczęście przynoszący, ściągający, fatalny; unglticflidty, unfelig, Hntyeil bringenb.

Brońcie brzegów pasterze, nie dopuszczajcie Tej niezda-    (cf. dostojność); Garn. dastojnost, rodnost, (cf. ród)*

rzonej gości nigdy do ziemi. J. Kclmn. Dz. 80. (t. j.    Vind. dostoinost, pridnost, dopridnost, perkiadnost, sa-

Heleny nieszczęście na Troję ściągającej). Zdarzenie    popadnost, sapopadezhnost, primezhnost ; Rag. pridó-

active, 'poszczęścienie, błogosławieństwo; b«0 Seglücfen,    bnos , vrjêdnos, izvàrsnos; Dosu. podobnost (cf. podo-

Scgiten, ber Segen, pomoc z góry, z nieba, bte £mlfe    bność), varsnôst, versnost, vrrisnôst; Ross. r04H0CTŁ (cf.

non Oben perab, ber (göttliche). Serçftanb. Dzień dzisiejszy    godność), npnro4HOCTfc; Eccl. u/uoYiiMhCTKO, oyAonu^iu ,

poświecić myślę rymem swoim, Za zdarzeniem, o pię-    cnocoónocTt , y40ÓCTB0, y40ÓH0CTŁ , y40Óie. Nie za-

kna Melpomeno, twojem. J. Kchan. Dz. 168. Zdarzę--    wsze godność wraz z. zdatnością chodzi, Bo się niejednym

nie, zdarzenie się, ‘Zdarz, u, m., efledus , szczęście,    sposobem nabywa. Zab. 12, 12. Szokt. ZDATNY, a, e.

powodzenie, ‘szcześcienie się, szczęsny skutek, wypa-    —ie adv., przydatnie do czego sposobny, zdolny; tauglich,

dek; baö ©eltngen, SBoljlergefyeit, ©lutfen, ber ©rfolg; Boh.    brauchbar, fähig; Slav, prihodnÿ, spüsobnÿ ; Sorab. 1. pżi-

duh, dużiwost, (cf. duch, cf. nieduch); Slov. zdaryłost,    kwadné, kmeny, sebikowné, (cf. szykowny); Curn. dostojne,

dobry prospëch ; Garn. tek, tçknost, ulęk , utęknost ;    rodne, (cf. rodny); Vind. rozhen (cf. zręczny), prau (cf.

Vind. fhreza , obfrezhanje ; Ross. ÓJaroeocTOflHic , y4ft-    prawy), dosloin , priden, dopriden , sapopadezhen, pri -

Ma. Po zdarzeniu o rzeczach sądzić zwykli. Ust. Honst.    mezhen , dershezen , perkladen , vmeleln, vroiden, prau-

1, 90. Madzi byli temu “zdarzu. Ckodk. Kost. 41. (zda-    Ibèk ; Groat, prikladen ; Rag. podoban, izvàrstan, vrjê-

rzeniu , powodzeniu). — Zdarzyć co, zrządzić co dla dan , ( cf. wart); Slov. vidan; Dosn. varstan , verstau, człowieka, obdarzyć go czym; über ben üDîeitfdjeit etmaS    vrristan , vrjedan , podoban, prigodni, zgodni; Ross. ro-

oerhängen , e3 ihm oerlfthcit, gewähren, geben. Niechże to    4HhH, roœilî, npnro4nuli, yro4HMw , yrondii, yronni,

zdarza nieba litościwe , By tobie było to przyjście szczę-    4'bjinhift (cf dzielny), 40cya>iii, nymbiii, (cf. ‘putny);

śliwę. Rast. Fid. 301. Boże, czy zdarzasz co, czy nie,    Eccl. claiiymit. (cf. śliczny), npiiiuiYhirr», kaioyiimli, y40-

tyś bogiem , Ześ stwórca , za to dług mój wiernie słu-    ócanent, cnocoóeirB W prawdzie więcej za Adherbalem

żyć. Zab. 11, 1. hoss. Go pan bóg zdarza, wszystko    poszło^; ale zdatniejsi do boju za Jugurtą. Pilch. Sali.

to dobrze. Kras. Rod. 2, 97. Hazard wielce dla mnie    157. Żadne z tych piór do pisania nie jest zdatne. Teat.

miły, zdarzył mi Wae Pana gościem. Kras. Rod. 2,, 44.    6. c, 6. (niedobre). Zdatnym być do czego, zdać się

— §. Zdarzać się, zdarza się, zadarzyło się» przygodzić    na co, Sorab. 2. dogowasch ; Ross. croat4aeTCfl na mto ,

się, trafić się, przytrafić się, przypadać, wypadać, [ich    WOJU tauglich fetyn, langen. — Mnie się zdaje, iż zdatniej

ereignen; Boh. prihazyse; Carn. pergody se, permirese;    poddaństwo    osłodzić, niż go znieść. Kras. Rod. 2, 228.

Vind. dergoditile, fe sgoditi, fo permeriti, priedpasli,    dogodniej,    cS tft t^unltc^er. — §. Zdatne pieniądze, ob.

fe skasati , isozhiti fe ; Groat, dogadyalisze (cf. dogo-    Zdawkowy.    ZDAWAĆ , ob. Zdać. ’ZDAWCA, y, m.. który

dzić), pripechasze, pripetilosze je ; Dal. prigodise ; Bosn.    zdawa, zdaje, wydaje, podaje; ber .Çicranêgeber, Burncfgcber,

zgodiiise, zgaghjatise , dogagbjatise , dokobitise ; Bug.    Ubcrgcbcr. Słowo jest zdawca rozumu. Haut. SA. 449. —

mjeritise, (cf. namierzyć); Ross jyMHTbca, ayuaTbCH,    (‘ZDA WIC, ob. Udawić, dawić, erwürgen ; Boh. zdâwiti ; Eccl.

KJiłCMaeTCfl , KJifOMHTbCfl, cayMHTbCfl, cjyMueTca , upił—    34ai3;iaio; (Ross. 34aBBTb, c4aB.inBaTb zgnieść). Miłosierny,

JiHMHTbca, npHüyqaTbca , npnn;iionirrbca , npiiKjnoMaTbcn,    ‘chociaj kto z przygody wykroczy co przeciwko niemu,

npHB04HTbca (cf. przywieść), 3a4aTbcn, 3a4aBaTbca (cf.    a mógłby go skukłać, zdawić, skromnie to w sobie noża dać) , BH4aTbCH (cf. wydać). Ale to się zdarza i po-    sić będzie. Rej Zw. 1 10. Tern jabłkiem na ostatek się

i, 2., co się

winnaś wybaczyć. Teat. 43. c, 86. Wgb. (to bywa, to    zdawili. Raszk. Dz. 37). — ZDAWKA

zwyczajna, nie masz nic nadzwyczajnego, cf. 'nicbylica).    z grubszych pieniędzy jako reszta zdaje, ber 9îeft, ben

Zdarza sie, ob. Zwykło. Zdarzający się, zdarzony; Ross.    tttfln h^mtêgiebt. ZDAWKOWY, a, e, od zdawki , od

iipoH3UiC4iuiii, Eccl. npHBna4aiouÛH, npmcnoMaiomilicH, cay-    zdawania, bilonowy; £)cran£gaf>e * , 0d)cibe * ; Ross. 04a-

naromifica. Zdarzyło się, fortuna ila tu lit. Cn. 7 h. 1410.    tomhhm. Moneta zdawkowa, Gzack. Pr. 1 , 164. bilon,

Zdarzenie, przygoda, przypadek, wypadek, traf, bft§    6djeibeinünje. Moneta zdawkowa, mieszana z miedzią,

©retgnt^; Carn pergodnos't; Vind. sgod , sgodnost, f-go-    czarnej otrzymała nazwisko, ib. 1, 165. Zdawkowej czyli

jenie, pergodba , pergodenje ; Croat, pripechànye; Rag.    bilonowej monecie zagranicznej wcliód nie ma być wolny,

nâmiera ; Ross. ciynafi . npraynafi, npinorroMenie , (obsot.    Sejm. Grodz. 2, 118. Złotówki pruskie niech', odtąd re-

K.iyqeHie), npon3UiecTBie. To zwykłe zdarzenie. Teat. 45.    dukowane będą, a zdawkowa moneta niech kursu u nas

c, 89. Wyb. Zdarzenie, zdarzona sposobność, ob. Oka-    zupełnie nie ma. Gaz. Nar. 1, 513.

dok, przez dawność zakorzenić, zagruntować; butd)ê 211* fer, burĄ bte Sänge ber 3cit rećDt eintmtrjeln laffen. Zda-wniony, zadawniały, dawnością zagruntowany, n. p. Wolimy siebie, i dzieci, i żony, Na los wydawać przez zwyczaj zdawniony. Zab. 10, 582. Kniaź. — §. Oppos. Zda-wnić , zadawnić, przedawnić, dawnością osłabić, nieważnym uczynić ; burd)3 SUter fchmäthen, »erjähren laffen. Zdawniony, zdawniały, przestarzały; oerflltet, »erfährt.

zya ZDABZYCIEL, a, m., który zdarza, powodzenie daje, ZDAWNA » z dawna, ob. Dawno, Dawny. ZDAWNIC cz. błogosławi; ber brtê ©etethen gtcbt, ber ëcgitcr, 23cglücfer.

Zdarzycie!, ßudn. (Jenes. 49, 10 (‘Syloh. Bibi. Gd.) zbawiciel , zbawca).

ZDĄSAĆ, ob. Dąsać.

ZDATN0ÖC . ści, 2., przydatna należna sposobność czyja do czego, zdolność; bte ïauglfchfett, Srauchbarfett, ^ähtg» feit; Sorab. i. pżikwadnofcż (cf. przykładać się, cf. przykład ność) , schik (cf. szykowność, szyk), dostoinofc,

Boh. zdechlina ; zde-

Vind.

Kształt zdawniały lub niewygodny jest przynajmniej nie tyle powabny, N Pam. 15, 582 , cf. staroświecki.

ZDĄŻYĆ, *ZDĘŻYĆ cz. dok , nadążyć na kim, einem nad)* fommen, i^it einljoleit, iipt nadjctlcnb erreichen, (cf. wyśei-gnąć, doścignąć). Jak wiele pola i lasów okrąży, Za obłąkanym nim dziecięciem zdąży. Suszye. Pleśń. 2 E 4 b. — Fig. tr. Gdy jego utrat nie mógł cierpieć, albo gdy na jego utraty nie mógł *zdęźyć. Dlącz. lolerare , wystarczyć , nastarczyć , wytrzymać, znieść; auśljfllten , er* tragen, an«reid)eit, glcid) fommen, bte ®age galten.

*ZDEB', ob. Żbik ZDĘB1Ć , ZDĘBOWAĆ , ob. Dębić, dę-bować. ‘ZDEBŁO, 'ZDIhŁO, ob. Zdziebło.

ZDECH, u, m., *$. zdychanie, wydychanie tchu, duszy, śmierć: ba« Ślu^ttlmtcu, îltrêlj'lucbeu, 5Utigel>en be« @etfte«, ba« Sterben, ber ïob. Długi ‘zdech. Brud, Ost. F 2. donna mors, czytaj uwagę pod: Zdechnąć). Do zdechli, do zdychania , do skonania , umierania , jnm 33erfd)etben. Komu do śmiechu, drugiemu do zdechu. liys.’Ad. 22. (jtttn ©repirctt, jutu Serfien). — Do zdechu, na zdech « chciwie, usilnie, bardzo. Cn. Th. 1410, cf. co żywo, ob. mrzeć na co , cf. co tchu staje , z wszystkich sił : junt spiufcen, junt ŚJcrften, ans Mn«fraiten, au« »ollem 2ltbem. Ńly wprawdzie do zdechu śmiehśmy się. Znb. 12, 269. Dudz. (do rozpuku, cf boki rwać). Za światem ugania się do zdechu. Wad. Dun 106. Patrz swego powołania, a pracuj do zdechu. Klon Wor. 41. Mściłbym się do zdechu nad każdym z nich. Pot. Arg. 222. (do woli, do nasycenia) Kradnie na zdech, sztucznie. Cn. Th. 561. żywiołem , życiem . rozkoszą jego kradzież — ZDE-ĆHLINA , ZDECHLIZNA , y , i ; ' chłego co, ścierw, padlina, padło-, ba« 51 a« , Silber , ba« grepirte, ^errecfte. Zdechlina, zdechłych zwierząt mięso. Mąrz. Zdechlin wszelkich strzedz się trzeba. Haur. Sk. 504. Zdechliny owczej jeść psom nie dopuszczaj, by snadź dla smaku ich mięsa , owiec się gryźć nie pokusiły. Cr esc. 569. — Fig. tr. Splugawili ziemię inoję w zdechlinach bałwanów swoich , a ‘obrzydnościami swo-jemi napełnili dziedzictwo moje. 1 Leop Jer. 16, 18. (zplugawili ziemię trupami obrzydliwości swojej Bibl. Gd.) — Każdego, kto jedno w dom do niego przyjdzie, chociaż czasem zdechlina drugi będzie, pyta: jeśliby z nim z łuku strzelać nie chciał ? Corn Dw 91. (trup, na pół umarły, cień; ctn SOłcnfd) tvie eine Setdre. ein abgcleb* ter fraftloîer ü)îenfcb, cf. jedną nogą w grobie). ZDECHNĄĆ med jedntl., Zdychać niedok.\ fBoh. zdechnauti perire, zdychali, zdycham wzdychać, westchnąć; vundechniti, vunsefapati » wytchnąć; Croat, zdehnuti, zdehnüjem exspirore, efflare , zdehnuti, zdehnujem * umrzeć; Boss. C40XHyTb wytchnąć, odetchnąć, odpocząć, CAOXHyTtCfl , c4ŁixaeTca stęchnąć, c40xjihm stę-chły ; Eccl. ii^Xh^tii , H34Hxało, n340XHyn>, yMepcTŁ wytchnąć, umrzeć); zdycha bydło, ptastwo, ryby, abo zły jaki człowiek, Idiotismus est peculiuris Polonis lo-quentibus de morte pecudum, piscium, avium, vermium et improborum hominum. Polonire non rede dices: umarł wół, pies , ptak, i t. d., sed zdechł ; et de piscibus pe-culiariter etiam diatur usnęła ryba. Accedil vox Graeca

Sttwnik Linitg» wyi. i. Tan TI.

sx7ivsva, i. e. flatum emitlo, ad Polonicom ; sed ea etiam homimbus tribuitur, Polonica non item, nisi pessimis. Cn. Tli. 1410. oerreefen, freptren; Boh. scepenéti, scepenâm, scypnu ; Sorab. 1. dozdéchnu , wudechnu , szléz, szlèkl, szlèzu , (cf. zleźć) ; Garn. krępneti, krepâm , krepujem, krepuvati; Vind. zerkniti , saleti, krepniti; Croat, czer-kavati, pamjern ; Bosn. izdahnuti, izdihnuti; Boss. H3-4exHyTb , H34bixaTb , onojitTb , OKOJißaTb , noKOjrbTb , H340XJUH, 40XJIMH Myśliwiec łuk wyciągnął, ugodził (jelenia) w czoło, Zdechł, tylko się mężny zwierz raz obrócił w koło Papr. Kol S 5 Koń został zdechły bez duszy. P. Kchan. Orl. 1, 22. Od czego drugie zwierzę zdycha, to temu żywiołem. Pot. Arg. 166. Pies zdechły już nie kąsa. Mon. 74, 583. Tward. W. D. 2, 99. Gdy na lisa głód przychodzi , tedy się zdechłym uczyni, i rozwaliwszy się leży, gębę otworzywszy,' a ozor wywiesiwszy. Spicz. 144. Niż zdechły lew, lepszy kondys żywy, Bo ten kąsa , tamtemu kto chce skubie grzywy. Pot. Pocz. 155. Ryxa Polaki się brzydziła jakby psy zde-cliłemi. Opal. Sat. 54,— *§. Zdycham nad czym, umieram nad czym, vicinmn kawęczę. Cn. Th. 1414. et 1187; immorior e. g. sludiis, alicui rei intabeseo; »»tt (Sifer Ijtn* febrotnben, fid) ganj arfopfern. Zdycha, umiera nad tą pracą, zawsze nad nią siedzi, pilnuje jej. Dudz. 73. — Zdechnąć na co , mrzeć na co , żądać bardzo, chciwie pragnąć; Slov. dychtjm cupio ; Boh. dychtćteti o necto ; Dal kruto xditi, Ijcfttg OcQc^rcn, trachten, ringen monad), (»er 33cgtcrbc planen, berften). Zdechł na zysk, na pożytćk. Goni. Sen. 562. Zdechł na grosz, na łakoci, na nowiny i t d., bardzo żąda. Dudz. 75. Łakomy, zdechł na grosz Cn. Ad. 420. Łakotliwy, zdechł na łakoci. Cn. Ad. 426. Zdechł na nowiny, nowin rad słucha, ib. 742. Teraz słudzy na próżnowanie abo mitrężenie zdechli. Petr. Ek. 105. — §. De hnminibns improbis ' odiosis: Zdechnąć » umrzeć, creptren, fłerben. Zdechnąć, jak zdychają bydła , co ducha nic mają. Kunc Gd. 230. Zdechł Sprośną śmiercią Aryusz blwźnierca. Kulig. Her. 68. Słysząc Ananiasz i Salira słowa Piotrowe, upadli i zdechli. Hrbst. Art. 62. Ananiasz zdechł nagle i z żoną swoją przed nogami apostolskiemi, ii się fałszywie chciał obchodzić ż nimi. Bej. Post. B b b 2. Szymon czarno-xiçinik przez sztuki dyabełskie latał po powietrzu, przez modlitwy Piotra ś. zrzucony jest z Kapilolium , golenie połamał, i prędko potym z bólów wielkich zdechł. Birk. o Exorb. 5. Oszalawszy ciało na sobie kąsał, i tak zdechł. Sk. Dz. 553, Na wszawą chorobę cztery lata zdychał. Birk. o Exorb. 15. Wszyscy zgodnie sobie życzyli, aby Dyonizy tyran co rychlej zdechł, dla jego wielkiego okrucieństwa. Warg. Wal. 195. Niech padnie zdechły, i bez nadziei pogrzebu. Jabl Teł. 155. — *Generalius : Prosiłem króla , by mię kazał odwieść do domu Jonaty, b\m tam *zdechł. 1 Leop. Jer. 58, 26. (bym tam umarł. 5 Leop.; bym tam skonał, skończył, dech wyzionął). Nie usłyszysz, by kto dziś zacny inaczej zdechł, jedno powiedzą, iż byli tam na jednej biesiedzie, tamże się rozniemógł, takieć charlał, charlał, ażci poszedł Bej. Zw. 60. Hetmani na lepszej pieczy takie więźnie ‘zawźdy

124

086

ZDEPKA - ZDZIAĆ.

Z D Z I A Ć.

miewali, którzy sobie idąc w okowach przy koniu z we-    13, 23: ciągle go okładają kijami, fie nehmen Q(IX nicljt

sofą myślą śpiewają, niżli owego, co juz zdechł na pofy.    ben ©tocf OOtt [dnem üiütfert tneg. Teraz według swego

Rej. Zw. 85 b. na pół umarły, trup, tyalbtobt.— Burlesq.    zdania Nie zdejmuj ze mnie karania, Ani laski z grzbietu

Jeśli mię nie poratujesz, zdechnę z rozpaczy. Teat. 83, mego Do upodobania twego. Groch. W. 391. (karz bez 18. zginę.    przestankuj. Okażęć drogę, której się masz trzymać,

‘ZDEPKA, i, i., izdebka, ein ©tübdjen. Musaeum, miejsce,    A oka swego z ciebie nie chęę zymać. J. Kchan. Ps.

gdzie xiçgi rozłożone są, 'zdebka , komora albo gmaszek    42. (nie spuszczę z ciebie). — I to jest jeden sposób

do uczenia. Mącz.    miłosierdzia bogów, gdy kogo prędko zdejmą z świata.

ZDEPTAĆ, f. zdepce cz. dok., depcąc zgnieść, zmiąć,    Gorn. Sen. ÓS. zabierają, öon ber SBclt inegneljnten.

(cf. stratować); ^eruntertreteii, niebertreten, jufammcn tre*    Zdejmować, odkrywać, karty; bie Starte auffdjlagen, auf*

teit; Sorab. 2. steptasch ; Garn. papćtam ; liosn. zgaziti ;    bccfeit. Gracz mówi. jam posunął tu, Wac Pan tam ; jam

Ross. HCTomaTb, HCTorrrbiBaTb, CTomaTb, CTarmiBaTb,    ^ac ^anu    ‘|° zebrania, Wac Paneś postawił tu

CMHTb, CMHHarb, TO^ouHTb, (cf. tłoczyć), Do prasy ja-    w r⁰ou> a Ja zdejmuję. Teat. 7. d, 8. Czart. Zdejmo-

gody włożone , naprzód mają być zdeptane. Cresc. 537. wanie karty Ross. CïeMKa. Zdejmować czapkę, ka-W bogu dokażemy rycerstwa, a ten zdepce'sprzeciwniki    pelusz * odkrywać głowę, cf. UKłonić się, pokłonić się;

nasze. Budn. Ps. 60, 12. (bóg podepce nieprzyjacioły    btc 3Mu^C, belt $)Ut obitcljtnett, (abjtefien), (Groat, zokrivati).

nasze Ribl Gd)    '    Jakby ich nie poznał, i czapki nie chciał zdjąć, słowa

łl₇npn,v/i .i .r, ,    .    . , ,    ...    ,    , dobrego nie dał. Teat. 19, 24. Przed Wac Panem i czap-

ZDtR/.YL «*.    dok.,    Zderzać medok.,    w kupę    uJe-    kj ^ „je „hce. Bak Kom. 4, 317. PrzvszedJcà do

rżeniem . SUIMin® fil«««. G,l, om skoezą ku sobie .    ₍ 'kra5u w j ;i njk, d [oba cz ,'ki nje z(ijał.

zdało sie, ze dwie razem zderzają się gory. rot. Ara. y, n    {Ą7 T    '■    • iL

ac.a n ;    .    , J“    ■’    „j , .y    Zab. 7, loo. Wen Jeśli potykam konsula, mc nie opu-

OÜX. Była rzecz trudna ręcznych zazyć brom W zartkim    .    ,    ■    * •    i ■    . >    -,

\ , : . ,, -    .    nnr. ,    . ,    szeze, ćo do uczciwości wyrządzenia przynależy, zsięde

locie juz juz się zderzających kom. Ço/. Arg. 21)6. Jaijniątka ko‘nia -zJ me cz k zstąp,e z drogi Warg. Wal młode, Skacząc przeciw sobie, Zderzają się w n,oporo- m c mi *,e każ/sz k elus‘z zdj.^ he? Teat. 17.

zyste czoła. lJot. Ara. bo, ci. tryksać sie.    cd    . r. • •    •    . •    rr »

J    J    J    v    c, b. Bierze się za czapkę, ale jej me zdejmuje. Teat.

ZDESPEROWAĆ med. dok., rozpaczać, oddać się rozpaczy*    55,64, (cf. uchylić). Wchodząc do kościoła , czapki

uerjiuetfdit. Zdesperowany, który, nadzieję utracił, rozpa-    nje zdejmował. Sk. Dz. 861. — ‘ Zdejmuje kogo co,

czył, ücrjtveifcltib ; niby passive: Zdesperowany, o kim    zejmuje, przejmuje, przeraża, przenika, wzrusza, poll tracono nadzieję, nerjroetfctt, gum fSerjnmfeln. Widząc,    rusza, napada; eg ergreift, fiberffflt einen etroag, bur# bringt

że sprawa la zdesperowana.... Tward. W. D. 47. Rzecz-    tyn, erfc^uttert tljn, erfüllt t^n. Ledwo wskoczył w rzekę,

by zdesperowana, przeciw wodzie płynąć, ib. t05.    gdy zbyteczne zimno onej zdjąwszy go nagle, tak przy-

*ZDESZYĆ, ob. Zdyszeć, cf. zdechnąć. *ZDĘZYĆ, ob.    rodzone ciepło w ninj zatłurmło, że tonąć począł. URrz;

Zdążyć.    Kruc. 2, 246. Gdy szły chorągwie pod miasto rozwite ,

ZDJĄĆ, zdjął, zdjęła, {. zdejmie, zdejmę cz. jednll.,    Wszystkich okrutna trwoga zdejmowała. P. Kchan. Jer.

Zdejmować, zdejmuje, ‘Zdejmać, 'Zymać (cf. zjąć) eon-    149. Młodzieniaszek jeden, wsadzony do więzienia, tak

lin.\ Boh snjti , snâl, snjmu, soatjr, snjmati; Slov.    wielką był zdięty bojaźnią, iż omdlał i krwią się pocił,

snât, s nim ein ; Garn. snęti , snęl , snâmetn , snęmem ;    Boh. Dyab. 3, 92. Serce moje strach zdejmuje, i drżę

Vind fueti, fnemem Rag. snimiti, snimijavam; Bosn.    cała jak w odmęcie. Teal. 56. c. 93. Ciekawością zdjęty

snimiti. slimiti , sta vit doli ; Ross citarb , ciuiMy, CHiiiwaio ; widzenia obozu, pospieszyłem tam. Gaz. Nar. 1, 54 Sb, Eccl. CT.tiATii, cbHMy, CHGM.1K), (ob. Z,ąć, zejmowaćj;    (cf. wzięła mię ciekawośćT Zdjęty czym, wycieńczony,

zdjąć co zkąd . podniósłszy wziąć precz; etiDiié roO'JOtt    wysilony; aitfgertcbctt, erftböpft, entf räftet. Często onemi

abtie^ntrit, roepefjmeit. Zdejm tę kartę, ten napis wcale pracami i starością zdjęty, choroby cierpiał. Sk. Zyw. jest me    do    rze    zy, trzeba tu inszy zawiesić Teal. 52.    292 b. Tak ciężką chorobą jest zdjęty,    że go doktoro-

d, 49.    Zdjąć    co wiszącego (Buh. odvisiti. skiunuti j.    wie odstąpili, rozumiejąc, iż się z niej    nie miał wyle-

Zdjął obrazy ze ściany. Tr. Zdjął pierścionek z palca. ib.    żeć. Birk. Dom. 155.— '§ Zdejmuje się rzeka, woda *

(*zjął, ob. Zjąć). Śmietana z mleka zdjęta Ross. chhmkh.    wzdejtmije się, nabiera, nabrzmiewa; ber ftlllff fdjttüllt alt,

Zdjąć co z nitki; Ross. CHH33Tb , 3HH3biBaTb, abiaDcln.    [tei(lt, mddjft. Strużka z zciekłych wód zdjęta, na-

Opuszezać skórę u    rzeźmka    , zdejmować    skórę z    bydlę-    biegłą puchliną; W niezbędne płynie morza    z ogromną

cia. Magier. M-kr.    Siła ich    co się zdają'    na twarzy pię-    daniną. Zab. 9, 112. Zabi — g Zdejmować    się za co,

knymi,    Ale    *zdyjm im maszkirkę aż oni szpetnymi. P.    o co * stawić się, ujmować się, jąć się    o co; ftdj einer

Kchan.    Ort.    1,    196, (cf zewlec, zoiągnąć). Od południa    ©a^e amtefyüten, fid) bafur pennenben. Za    okręty Greckie

do wieczora ciągle kładłem i zdejmowałem suknie. N.    mężnie się zdejmował, gdy Trojanie na nie następowali.

Pam. 11, 141. ubierałem i    rozbierałem    się, td)    JOjj bte    Otw. Ow 512. A wymowa ma, jeśli mam jaką,    com teraz

SłleiDcr an unb an$.    Prosili,    aby zdjęli    z nich    jarzmo    O pana się zdejmował nią , a o was nieraz, ib. 507.

Greckie. 1 Leop. Mach 8, 17. (aby wybawieni byli    0 krzywdę «ię zdejmuję człowieka ubogiego Ryb. Ps. 289.

Z jarzma. Bibi. hd). Jak traktują żołnierza! złote mu ‘ZDŁABIĆ, ZDŁAWIĆ, ob. ‘Dłabić, dławić.— Addas: Siada, obiecują góry, a potym kija nie zdejmują z niego. Teat.    lecz zawsze gniewny połykając całkiem, Ledwie się nie

ZDOBRÀDZIWOW - ZDOBYĆ. 987

ZDŁUBAĆ-ZDOBNY.

skąsanym nie zdławił kawałkiem. Weg. Org. 4. — Fig.    swój pierwszy zdobnie sami zaprawowali w naukach, a za

Tuśmy usiedli, gdy nas wojna zdłabi, Skoro Foceą    młodu k nim przywykali. Chodk. Kost. epigr. Podaj chętną

w popioł ogień stoczy. Chrośc.    Luk. 79.    rękę rytmom onym, Choć nie w stroju drogotknionym,

ZDŁUBAĆ , ob. Dłubać.    Niż kto twoje zdobniej potym Zabrzmi sprawy piórem

ZDŁUZNIA, i, z., w górnictwie : wyrębowanie nieprzerwane    złotem. Miask. Ryt. 2-* 77. Ojczystą chorągiewkę zdobne

żyły kruszcownej w jej kierunku, a zatym odkrycie jej    pawilony Na znak radości z każdej wywieszają strony,

dostateczne. Mier. Mskr. gatigort, SluSIangort, ©trscfe.    Przyb. Luz. 18.

ZDMUCHNĄĆ, *ZDĄĆ cz.jedntl., Zdmuchać, Zdymać nie- *ZDOBHADZIWOW, [cf. rusk, z dobra dywa * z dobrego dok. , dmuchem spędzić, zrzucić; roegWafeit, fort&ldfen ,    dziwa, mir ntdjtS , bit* ntd)tè ; t. j. dobra genii. Sing, i dziw

IlimmterBlflfen, juffllttmctt Dlafeit pr. et fig. tr.: Boh. zdrny-    pewien rodzaj demonów, cf. Lat. deus, Lit. dewas 2] ;

chnauti, zdmÿchnu ; Slov. zdymati ; Sorab. 1. zduhnu ,    dobrowolnie, z siebie samego, öütt felbft. Gdy sposobią

romadu zduhyu ; Vind. dolspihnili , dolpopihniti ; Bosn.    miecz, ogień, narzędzie tracenia Drzwi same zdobra-

zdimati, izdutti; Ross. Cytynyib, C4yBaTb. Zdmuchnij    dzodziwow od^iadły, Z rąk same zdobradziwów łańcu-

z xięgi kurzawę. Tr. Jednem słówkiem ten argument    chy opadły. Zebr. Ow. 9o ; sponte sua.

zdmuchnął, ib. Jowisz pierwsze żądania przepuścił, a *ZDOBRZEĆ nijak, dok., udobruchać się, wrócić się do drugie zdmuchnął. Mon. 68. 186. na bok uchylił. —    dobroci, (cf. wydobrzeć , ob. Dobrzeć;, tuteber gut tuerben.

§. Rozumiesz, że to zdmuchnąć mogę? Tr. igrając spra-    Ta zła baba przez te sztuki przecie zdobrzała w swojej

wić, jufnmmen Hafen, $ej?en.    złości. Haur Sk. 19i, cf. opłonąć.

‘ZDOBA, y, z., ozdoba, przyozdobienie; bte    ZDOBYĆ, zdobył, f. zdobędzie, zdobędę oz. dok., Zdoby-

SScrjtenmg ; (Boss. 3406a przyrządzenie). Zdoba niebios,    wać ńiedok ; Vind. sadobiti, dobili; Sorab. 1. pżedobe-

matka Jezusowa. Chodk. Kost 88. Witaj zdobo wielka.    wam, pżemozu ; Ross. 40óUTb , 40ÓbmaTb ; dobywszy

ib. 93. Zdoba na Rzym przyjść miała z jego śmiercią i    zająć, zabrać, cimtefimeit unb kfejyen eilte Heftung u. f. tn.

życiem, ib. 36. Grzech w'szystke zdobę rzeczy zdzierając,    Alexander posłał był dobywać miasta, które gdy zdoby-

daje mierzłość brzydką, ib. 47. ZDOBIĆ rz. niedok. ,    wano, cieszył się. Biel. Hst. 189. (gdy dobyto). Zdobyć,

ozdabiać, przyozdabiać, krasić; fdjtttücfen, Jtcrett; Sorab.    zabrać jako łupy, ob. Zdobycz; erbeuten, rcegnefymen. Zie-

1. wudebam; Garn. snâsheti, snâshem , zifram ; Vind.    mię przechodząc wskroś, plony zdobyte uwodzą. Twurd.

lepotiti, lipozhiti (cf. łepski),    fnafhiti,    ( cf.    snadny);.    Wt. 68. — Zdobyć co zkąd , wydobyć, wyzwolić; etlM0

Croat, kinchiti, kinchim , nakincbujem ;    Dal.    ressim ,    n)0 ftwtuöljolcn, befreien, loémad'eu. — §. Saepius reci-

kraszim, natikujem, ulyudivam ; Rag. rêsiti ; Bosn. resciti,    proce : Zdobywam się na co, conquiro, colligo. Cu. Th.

naresciti, uresciti, ugljuditi; Ross. itpaciiTb, Kpaiuy, (340-    1411. brać się w kupę , by uzyskać, dokazać , wskórać;

ÓHTb przyrządzić); Eccl. atnorcTBOBaTH. Pocztem swoim    cf. wzbierać się na co, ficb recfyt jufammen nennen, ntn

niemałym wojsko jego zdobił. Sk. Ds. 868. Próżno się    etwaê 31t etljaltcn, ober airôjuridjten;    zdobyć się na    co,

wrona czarna pawiem piórem zdobi. Stryjk. 83. (w pa-    cum efjectu, przez usiłowanie dokazić    , uzyskać , dostać,

wie pióra stroi, ubiera). Zdobię co fałszywie, zmyślnie,    mit 2tnftrcngung bemerfftelligen, ju 2Bege bringen, Ijeruor»

chytrze * piekszę , farbuję, cukruję. Cn. Th. 4411. (bar-    bringen, erlangen, erhalten. Potrzeba na to się zdobywać,

wię, pstrzę, cf. płaszczyk). Zdobię złą sprawę * udaję    Byś zasług co najwięcej mógł sobie nabywać. Groch. W.

dobrze, udaję pięknie, ib. Prawdę zdobić nie trzeba.    500. Lepiej się    zdobywać na wsi,    niż na drogie    ka- '

Cn. Ad. 925. (cnota sama się chwali, dobremu piwu    mienie. Petr. Eh.    12. Dostał, zdobył    się, nabawion    jest

nie potrzeba wichyj. — *§. Ze wszystkich narodów rozmno-    żołnierz wielkich łupów, ingertii prueda compos. Cn. Th.

żonych zdobiłeś sobie lud nowego Izraela. Srnotr. Lam.    1411. Ciesz się Haneczko z takiej ofiary, A na podobne

20. upodobałeś sobie. ZDOB1C1EL, a, m., ozdobiciel,    zdobądź się dary, Masz mu i ty dać wzajemny datek,

ber 3terer, 23cr$terer; (Rag. uresitegl, ureesnikj. Zdo-    Za kwiatki kwiatek. Zab. 15, 155 Kniaź. Wojsko na

biciel, mówca na pochwałę czyją, piększyciel , pane-    serce się zdobywszy, Numancyą śmiałą i hardą zapaliło,

girysta. Włod. Cn. Th. 1411. Piększyciel, zdobiciel,    zburzyło. Warg. Wal. 50. Ów który raz w łykach cięż—

ubieracz, smukarz, Cn. Th. 687. W rodź. zeńsk ZDO-    kich będzie, Na serce mężne już się nie zdobędzie. Lib.

BICIELKA, i, piekroszka ; Rag. uresitegliza. *ZD0BN0ŚĆ,    Bor. 68. Żądło z językiem tak im wyjął, że też do lego

ści, i., ozdobność, przyozdobienie, bte 3tCtItd)fett ; So~    czasu na inny zdobyć się nie mogli. Zygr. Pap. 376.

rab. 1. zdobnofcż , (cf. doba). ZDOBNY, a, e — i e adv.\    Komedyanei chcąc udać    wstyd , .zwieszają głowę, tłumią

(Sorab. 1. zdobne convenienter) ; ozdobny, pełen ozdoby,    głos, spuszczają oczy i    wlepiają w ziemię; na rumie-

zdobiący, ozdobiony; 3^*, BtCtbe *, 6d)mucf* , Jterenb ,    nieć jednak zdobyć się    nie mogą. Pilch. Sen list. 76.

gejiert, gefd)inûcft ; (Ross. 3406HMM, 340ÔeHï z ciasta    Sądy takowym zlecano,    którzy nigdy na zdrowy rozsą-

z masłem i jajkami). Gładzona zdobna mozaiką posadzka. cîek zdobyć się nie mogli. Star. Rep 143. Ciężko west-Frzyb. Milt. 50. Śkło różną farbą zdobne. Miask. Ryt.    chnąwszy, zdobył się na    łkaniem częstokroć przerywane

2 b. Tu już twe czyny w zdobną przybierasz koronę.    słowa. Zab. 6, 218.    Ledwie dzisiaj wieczorem Egle

Zab. 12, 109. Skoro błysnął majestat, precz posępne    urodziwa Półgębkiem na    odpowiedź xiędzu się zdobywa,

myśli, Już nam radość na sercach zdobne znaki kreśli.    I mężowi którego nie zna albo mało, Wiarę przyrzeka,

Zab. 12, 106. Cnoty zdobne. Chodk. Kost. 50. Wiek    miłość obiecuje stałą. Węg. List. 16. Zdobywam się na

12 4*

co wydobyto , z pracą zdobyło;

m. ,

rzecz, na słowa, wytwarzam się. Cn. Th. 1411; opposit. zacinam się w mowie. ‘ZD0BYC1EL, ob. Zdobywca. ZDOBYCZ, y, z., co na kim zdobyto, mianowicie na nieprzyjacielu, cf. łupież , łupy, cf. 'korzyść; Boh. aubonek, (cf. ugon); Vuid. obrop , isrop (cf. rabować) , (dobizhek < zysk); Sorab. 1. wobóbranki , woberki (cf. obrać), do-bétk zysk, dobetzik lucellum\ Croat, dobitek, dobisbek ; Dal. dobit quaestus, lucrum ; Bosn. dobit, pribituk ; Slav, dobltak, (cf dobytek); Hoss. 40Óuna ; Eccl. OKpa* i|ii, 406u-ia, 40ÓUTie ; zdobycz na wojnie, bie 93cute, bag (Erbeutete. — Et g tr. Zdobycz wieków, zysk cnoty, posiadają zdziercę , Zwierzchność bez poważania , prawo w poniewierce. Kras, Sal' 14. na co się wieki zdobyły, btc SJug&eute, ber (Ertrag, (Ertverb. Rzeki Pruskie zdobycz niemałą ryb rozmaitych w sobie mają. Gwagn. 597. mnóstwo do łowienia, eine ergiebige Slugbeute. ZDOBYCZNY, a, e, od zdobyczy, Sente», Slngbeute*; Sorab. 2. woboberkowé(dobewaté , dobélkowné » zyskowne); Hoss. 4o6t>iliHbiM Turcy chowają stare zbroje, jako znaki zdobyczne zwycięstw. Kłok. Turk. 255. Zwycięzca zdobyczną obelkany korzyścią nazad przejeżdżał. Krom, 594. Komę zdobyczne Suszyć. Pieśń. J 4 b. Widzicie kokoszy zdobyczne? Alb. z Woj. 17. (ukradzione przez żołnierzy, cf. kurza wojna , kokoszą wojna). Krwią zdobyczną zajuszone lwięta Płoszą przed sobą drobniejsze zwierzęta. .Suszyć. Pteśii. L a 5 b. Nie widzę w nich nic, roby ludziom wolnym przystało , ale niewolą jakąś zdobyczną i nâ rozbój zwyczajną. Janusz. Okiz. F b. (do robienia zdobyczy wprawą). Pszczoły z skrzętnym starunkiem Pracują nad zdobycznym z ziół słodkich rabunkiem. Zab. 9, 105 Zubł ZDOBYTEK, tku, w , nabytek zdobyczny, rzecz zdobyta, dobyta; etnmg burd) (Eroberung (Sr« mnrbeneg, bte (Eroberung, bag (Eroberte. Ruś, starożytny królów Polskich mieczem zdobytek. Nar. Hst. 6, 256. ZDOBYTOŚĆ, ści, i., bag nrt üîîübe (Erworbene, ber (Erwerb. Wygody, niepod-sycoue początkowerni rolniczego wypracowania zdobyto-ściami. prędkoby ustawać musiały. Mon. 67, 120. ZDOBYWCA, y, m., ZDOBYWACZ, “ZDOBYCIEL, a. który co zdobywa, wydobywa, odzyskuje * zwycięzca, ber ŚBtebererofierer, ffiteberperfteder ,< ^eroorbrtttger beg Unter» gegangenen. Zdobyciel naszej wolności. Gaz. Nar. 1, 68 b. — Podbijacz wojujący, ber (Eroberer. Giedymin zdobywca Kijowa Nar. Hst. 5 , 555. Ci ludzie zdobywcy wnet karki Indyan ujarzmią niewolą. Przyb. Luz 246. Żeby się do prawa straconego wrócić, zrzucić zdobywcę. Przyb. Mili. 43. Z przestrachu podskoczą , Gdy potężnych zdobywców na swych grzbietach zoczą. Przyb. Luz. 49. Lizybona z nieustraszonem męstwem odpierała pysznych zdobywców, ib. 85. Przybywszy wielkiem morzem ogarnia Indye , I ćmiąc imię ich pierwszych zdobywców podbije, ib. 9 ZDOBYWCZY, a, e, od zdobywcy, zdobywający, ujarzmiajicy, podbijający; (Eroberer *, ©teger », erobernb, wnterjocbenb , bejwtngenb. Rzym miał świat opanować zdobywczym zaborem. Przyb. Milt. 560. ‘ZDOBYWSTWO. a, n„ zdobywanie, usiłowanie podbijania, zawojowania; bie (Srobcrmtggfw&t, bag (Erobern.

Chciał zaćmić wszystkie narody wojennemi dzieły, Które w starożytności zdobywstwem słynęły. Przyb. Luz. 7.

‘ZDOiĆ cz dok, 'ZDAJAĆ niedok., wydoić, dojąc wycisnąć; Utelfen, nltmelfen, augmelfeit. Pasterz pilnuje Neery, a obcy przystaw owce zdaja dwakroć w godzinie, Nag. Wirg. 492 ; mulget.

ZDOŁAĆ f. zdoZa , *zdole med. dok,, ‘Zdałać , ZdoZywać contm. ; zdoZam komu , mam siZy, mocy zeń ; pur Uli sum viribus, exaequo ilium viribus. On. Ib. 141t. wy-dołać , wydoZywać, zdużać komu, być *z to, mieć ‘z to, ob Z ; einem getradjfen fetjn, eë mit t^nt aufncfimen, ftdj mit tfjnt niejfen fötiiien ; Hon. zastati (cf. zastać), odolati, odolowati, 1) ictum avertere, 2; parem esse; Carn. glę-shtam ; t Rag. odoljetti vineere resistendo; Hoss. 040 aliTb, 040.TfeBaTb zwyciężyć, nenpeO4OJHMU0 niezwyciężny ; [Eccl. 040.1r.TCa1» zwycięzca). Niechaj tego nie czyni, kto czemu nie zdoła Słonk Pers 52 ;    ( quid valeant humeri).

Dawna przypowieść : ‘dwiema 1 sam Herkules nie zdoZa. Pupr. Kuł. 27,    z ■/. heban.    Herkules sam nie ‘zdole    ‘dwiema. Pot. Syl    459    Pot.    Pocc. 40. Niebezpieczeństwu

temu tameczni    ludzie    ani    radzić , ani “zdałać juz    mogą.

Vol. Leg 5, 591. (wydoZać , wytrzymać; eg ailg&altett, ertragen , cf znieść, zcierpieć). ’Roście ciężar, ręka mu nie zdoZa. Ha>dz. Trag. 558. (me wyrówna mu, nie uniesie goj. Tej pracy sam nie zdołasz. 1 Leap Exod. 18 (nie dasz radyj. To corn przyjął, będę póki zdołam , utrzymywać, a jeśli nie wystarczę, wolę pod ciężarem urzędu mego upaść , niżeli abym miał to co mi powierzono, opuścić Siem Hyc. 14. póki będę w stanie, fo lange teb int (Staube fetjn toerbe. Mniej nie zdołam, a ty każesz więcej !    Cn    Ad 510. nie jestem w    stanie

zrobienia, dokazania ; tdj faint eg ludjt leiftcn, nidjt prćb ftirert. Jeden stary wół więcej zdoła , niż dziesięć młodych kozłów. Cn. Ad. 508. więcej przemaga , więcej może, er ötrittrtg mehr. Co za domysł szczęśliwy, całe miasto woła , Już wynalazcy tego nikt w sztuce nie zdoła. Znb. 12, 02. nikt nie wyrówna, ‘zrówna; eg tDtrb ifjnt ntcmaub glctdj fomtnen, cg rctrb t^m lttemanb nacbtljun, gteidjtljuu. — Głos 1 twarz jego , coś boskiego w sobie zdoła Jabł. Tel. 250. zwiastuje, daje poznać, wydaje ; rerfnnbfgen , anfttnbtgen , ju erfennen geben, anjei* gen. — *$. Rozpacz ich z nędzy nieodbytej 'zdole. Chruść. Tars. 272. zwycięży, zrazi, przemoże: bejtegen, bejtlHtt* gen, ubcrioalttgen. — (ZDOŁKOWAC cz. dok., dołkowa-tym uczynić, grübtg madjen, mit ©rübebett beferen. Jeśli biała blizna jest, a nie zdołkowana skóra , tedy jeszcze nic trąd. Radź. Levit. 15. 4. (nie głębsza niż inna skóra. Bibl. Gd.). — ZDOLNOŚĆ , ści, z., siła zdołająca , wy-dołająca , zdatność odpowiadająca , ‘przewożenie , ‘przemogą, ’przemożność; entfprecbenbe Äraft, ftdljtgfett, Sler* mögen; Cam. rodnost; Vind. sapopadnost, sapopade-żhnost, perkladnost , pridnost , dostoinosl, dopridnost ; Hoss. r04H0CTb , (of. godność , cf. godzić się na co); Eccl. y40ÓH3Ha , cnoeoÓHoerb, y4o6cTBO , y4o6nocTb , y40Óie. ZDOLNY, a, e, — ie adv. Zdolny, su ff mens viribus. Cn. Tb. 1411. an Sîraft, ftâbtgfett, Vermögen entîpredtenb, pin» reiepenb, gemadjfen, fdpig ju ettrag ; Slov. prjhodnÿ, ( cf.

Kto zdolnie rzecz przełoży ? i kto ją zrozumie ?

na zdra-

b. Je-

OSZU-

ZDONOSIĆ- ZDRADA.

ZDRADNIK - ZDRADZIĆ.

989

przygodny); (Croat, sdolne inferior, sdol, sdolej infra); Vind. sapopadezhen , primezhen, dershezen , perkladen, priden , dostoin (cf. dostojny), dopriden ; (Croat, zdólnyi inferior, inferus, ob. Dolny); Bosn. zgodni (cf. zgodny), prigodni; Slav, vridan, (cf. wart) ; Bag. podoban, (cf. podobny) : Boss. ro4HbiM, rosa«, yrowiH, yro*b, cocro-aiejbHuS, nyTHbiH (cf. putny), lutoiHMhiH ; Ecd. y4oóe-3HeirB, cnocoöen'b, ( cf. sposobny ). A gdy siła chęci zdradza , Gdy grot z słabej pada dłoni, Syn ciężką starość nagradza, Zdolny do konia i broni. Nieme. P. P. 4 33.

Dmoch. II. 2, 194. należycie, godnie; gehörig, roürbtg, entfpredjenb. Oficyalista, któryby dla wziątku nakręcał świadectwa , niezdolny na zawsze do wszystkich urzędów ogłasza się. Ostr. Pr. Krym. 1, 4 71. niegodny.

•ZDONOSIĆ, ob. Donieść. *ZD0PADAĆ, cb. Dopaść. ZDRA-BOWAć, ob. Drabować.

ZDRADA , y, i., zdradzenie , zdradliwe podejście , podstęp ; bte $errätl>eret), ber $ erraty, ber betrug, bie £>interlïft ; Boh. zrada , porada; Etym. rada; ( cf. Germ. ^Serratb, 9îatl)) ; Slov. zrada; Sorab. 1. pżerada , pscherada; Vind. isdaja , sdaja , isdai, isdajanje, sdajanje , sdanje , sdauk, isdaistvu, (cf. wydać, wydanie, cf zdać, zdanie); Croat. izdava , izdanye, zdanye: Dal. izdava , izdaynoszt, izday-sztvo ; Bosn. izdajstvo, izdajnost; Bag. izdaistvo, izdaja ; Boss. H3pa4a, H3MbHa (cf. zmiana, zmiennik), oómmt>, (cf. obmarnić), npe4aTe.îbCTB0 (cf. przedajność), npe4anie, npe4aBaHie, nepeßiiib ; Ecd.    ii^uttiieiiHie. Wszę

dzie jest zdrada , i w chłopskiej komorze ; Lecz nigdzie więcej, jak na'pańskim dworze. Jahi. Ez. 142. ( nie-szczerość, obłuda, podstęp, podejście, podchodzenie, oszukaństwo). Zawsze zdrajcę czeka zdrada , Zkądkol-wiek na niego spada. Jak. Buk. 94. Lecz ukrytą cię sztuką śmierć życia pozbawia, Kto zdradą tdnie , większej żałości nabawia. Zab. 40, 194. id. Tot Saut. 4. Zdradą , co Wyłudzić , ( ob. Wyzdradzić). Na zdradzie, zdradliwie , zdradziecko ; berrät(jeri|d), Detrügcrifrb , hinter* liftig. Nie każdemu człowiekowi dowierzaj; bo są niektórzy tacy, co na zdradzie, nie tylko dobrze mówią, ale też drugiemu dobrze działają. Ezop 10. obłudnie , gleifiiicrtfd). Ci ichmośeiowie są zawsze nam na zdradzie. Teat. 56. c, 58 (zdradzają , oszukują nas , wydają nas). Fortuna ‘zawżdy na kole się toczy, A z dzie, z kim najpiękniej w oczy. Bej. Zw. szcze to mówią, żebym im na zdradzie była, I okrutne Tatary na nie przywodziła. Biel S M. B i i i j Prosił na rozrrowę do siebie Abnera Joab , aby z nim mówił na zdradzie , i tam go zabił [»uinałem przy rozmowie. Birlc. Chmiel C 2. Uradzili między sobą xiazeta Ruscy posłać do Bolesława Krzywoustego na zdradzie , opowiadając mu, gdyby on przvj^obal . tedy mu wszyscy posłuszeństwo chcieli oddać. Biel 86. — *§. Zdrada wojenna, zasadzka, ‘załoga ; eilt ftintcrljalt, in ben £tn« terrait öcrftccfte ©olbflten. Zasadźcie się na zdradzie za miastem. 5 Leap. Juz. 8, 4. (na załodze. 4 Leop. ; pa-trzajcie, abyście uczynili zasadzkę za miastem. Bibl.Gd).

Anibal bacząc miejsce ku zdradzie słuszniejsze , niż ku czemu inszemu, w nocy je swojemi hufcami zasadził. Kosz. Lor. 454. Między górami lud na zdradzie zasadziwszy, nieprzyjaciela poraził, że jeden z wojska jego nie został, ib. 456. ‘ZDRADNIK , ob. Zdrajca. ZDRÂ-DNY, ZDRADLIWY, a, e, — ie adv., zdradzający, kujący, podstępny, omylająey, zawodny; öerratjerifd) , k* tricgltd), (jinterltftig , krittfenb, tćiufdjenb; (Boh. zdradnÿ ; Sorab 1. zebaeżne; Bag. izdavni ; Croat, izdavni, izday-ni). Postawą i twarzą łagodną miodowe słówka tworzyć, a zdradliwern sercem co być może najgorszego myślić. Kosz. Lor. 49 b. Zradliwie abo zdradę myślę, dolos machinor. Cn. Th. 1412. Chrystus dyabłem nazwał Judasza , dla zdradnych myśli. Biat. Post. 152, (ob. Zdradziecki, zdrajczy). Siostra i matka kochana, w domu ode mnie zdradnie odbieżana , ach nieszcześliwam ucho-dnia. Chose. Ow 163. (kryjomo, ukradkiem). Co słowo, sztuka zdradna, co krok podstęp nowy, Zdrajca czynmi, gestami, milczeniem i słowy. Kras. Sat. 4 9. Liszka jest zdradliwa. Teat. 51. c, 26. (chytra). I ptak długo mija zdradliwe sidła , wszelako go czasem nieszczęsna zwabi ponęta. Teat. 6. b, 69. Im bardziej los zdradny pochlebia , tym więcej trzeba się mieć na ostrożności. Żab. 6, 201. Nie ‘zawźdy z zdradliwego skoczenia, lub na lodzie pośliznienia się, noga ze stawu wyskakiwać zwykła.... Perz. Cyr 2, 51. z niebezpiecznego, ettt trie» gltd)er, gefährlicher Sprung. Zdradnie, zdradno, niebezpieczno; trieglid), gefährlich. ‘ZDRADYCYA, y. z., zdradna tradycya, zmyślone podanie, (lusus verhör.), eilte ÖCnuepute îrabittou. Niechaj jako chcą zabobonni ku górze podnoszą zdradycye swoje. Żarn. Post. 3, 61 b. ZDRADZIĆ cz. dok., Zdradzać niedok . podejść zaufanego, zdradliwie oszukać, zawieść; perräthertfd) hehanbeln, oerratben, treu» l0$ hanbeln ; Boh. zdraditi , proraditi , prozraditi , prozra-zowati , wyzraditi, wyzrazowati , (ob. ‘Wyzdradzić) ; Slov. zrazugi ; Sorab. 4. pżeradzież , pźeradżam , pscheradżu , pscheradżirn ; Sorab. 2. pscherażisch ; Garn. sdâjarn , sdajêm , sdâm , (cf. zdać, wydać) ; Vind. sdat, isdati , isdajati , sdati ; Croat, predajem , izdajem , jzdati , zda-' jem; Bag izdatti, pridatti ; Bosn izdatti ; Boss. npe-4arb, npc4aBaib (cf przedać), oóiwaHyTb, oóMamiBaTb ( cf. omamić), H3MtHHTb, H3MiHHTb , ( cf. zmienić, cf. zmiennik) ; Eccl. npe4aTeübCTB0ßaTH Kto oszukiwa ufającego sobie, ten zdradza. Lub. Boz. 306. Nikt nie może być zdradzony, chyba kto ufa ib 307. Nie wierz nikomu , nikt cię nie zdradzi Jabł Ez. 90. Ze jeden i drugi zdradził, nie idzie za tym, że wszyscy są zdrajcy Mon. 68, 44. Kto boga zdradził a kogoż nie zdradzi ? Bys. Ad. 24. kto się bogu przeniewierzył, mer ©ott untreu geworben ift, ©ott oerlajfen, »erleugnet \)o\. Długo męża prostaka cudzołożąc zdradzała. Sk. Źgw. 2,

366. oszukiwała, przeniewierzyła mu się; fte bfltte tpien SDîann betrogen, ift ihm untreu gercefen. Pozor zdradza. Tent. 26 c, 40. oszukuje, mami, zwodzi; ber ©ebeitt triegt, tdufdjt, betriegt —A gdy siła chęci zdradza, Gdy grot z słabej pada dłoni, Syn ciężką starość nagradza, Zdolny do konia i broni. Nieme. P. P. 133. gdy siła

4ymeBpe4HBiH , BipojtOMCTBenHbiH (cf. wiarołomny), H3Mt-HHqecKiö, n3Ml>HHtmiM, ii3m1>]iiiłih, oÓMaHiuimecKifi. Utkwiły w sercu Ewy mocno zdrajcze słowa. Przyb. Milt, 278. (zwodniczej. Chciał go mieć podstępem zdrajczym pokonanym, Pizyb. Luz. 191. Po zdradzierku, zdradziecko, zdrajczo, 'zdradzieckie. Cn Tb. 1412. (prodi-tońs instar): cf; na zdradzie, »errntfymfcfyer Sffidfe, Der« rät^enfd), tciufcbenb, kiücfenb, Ijtnterltftfg. Po zdradzie-cku nas zaszedł , nie przestrzegłszy nas , niespodzianie przyjechać, co za podejście, co za zdrada. Teat. 7. c,

55. Nie śmieją w oczy natrzeć , lecz z boku zdradziecko podejść pragną. Mon. 65,219. Nie przestawał swych sztuk czynić , czasem jawnie, czasem zdradziecko. Birk. Dow. 89. On myśli , jak nas zdrajczo w ruinie pogrzebie. Przyb Milt. 268. Postępkom ich handlu zdrajczo przeszkadzali. Przyb. Luz. 266. Zdradziecko go zażył. Teut. 24, 145, (cf z mańki) Śmiesz tak zdradziecko ze mna postępować ! Teat 55. e, 51. ^Zdradzieckie, zdradliwie , dolose. Cn. Th. 1412. ZDRADZIECTWO , a, n., zdradziecki podstęp, zdradliwe podejście; Bosn. izdaistvo ; Boss. npe4«TeJiLCTB0 , 4ymeBpe4CTB0, üßerrä« (zdrajców) swych, w których    się kochał.    Groch. W.    ttycret), ücrrdtljertfcljeä Bernden, Setrtcgeu. Był częstokroć

chęć zawodzi, jej nie odpowiada, jest na wstręcie; warnt bte Kräfte ben 23BtUen täufdjen, tijm nicht entfprecfjen. ‘ZDRADZCA, 'ZDRADCA, ZDRAJCA, y, m„ ‘ZDRADN1K, a, m., który zdradza, zdradę popełnia, ber 3Serrät^er ; Boh. zdródce , prorśdce; Slov. zradce ; Sorab. 1. pżeradnik , pscheradnik , pżeratnik ; Vind. isdajauz , sdauz , sdazia , sdajauz, isdauz (cf. wydawca), navernik,    ( cf. niewier-

nik) ; Croat, izdavëcz , izdaynik , zdaitel; Dal. izdaicza , izdavnik ; Rag. izdajnik , izdavnik; Bosn. izdajnik; Slav. izdaica ; Ross. M34aTejib , npe4aiejb , hsmIjHhhicl , H3-M'iiHmHK'b (ob. Zmiennik), obsol. nepeBtTHBicx ; Eccl. inę-i.mibHHKX Kto oszukiwa ufającego sobie, ten nazywać się może zdrajcą. Lub. Roz. 506. Co słowo, sztuka zdradna , co krok podstęp nowy, Zdrajca ’ezynmi, gestami, milczeniem i słowy. Kras. Sat. 12. Ze jeden i drugi zdradził, nie idzie za tym, że wszyscy zdrajcy. Mon. 64, 44. Nie stój przed obliczem tego , co rad po-twarza, aby nie siadł, jako zdradnik przeciw ustom twoim. 1 Leop. Syr. 8, 14. (jako nieprzyjaciel. 3 Leop.] aby nie usiadł jako zasadzka na usta twoje. Bibl. Gd.). Męki - i śmierć zbawiciela od niewdzięcznych ludzi a *zdradziec

227. Sk. Dz. 64. Poseł, gdy    się domyśla    więcej, niż    zdradziectwem potykany. 1 Leop 2 Mach. 10, 13. (zdraj-

mu poruczą, zdrajcą jest. Zygr.    Pap. 271.    Wszyscy są    cą częstokroć nazywany był, jakoby Cypru sobie powie-

xia/.ety 'zdradziec. Radź. Jer. 6,    28. (wszyscy są między    rzonègo odbieżał a do Antyocha się udał. Bibl. Gd.).

HCuapanbiBaTb , cuapanHyrb , cuapanaTb , cuapanbiBaTb , drapaniem zerwać, zaciągnąć, szarpnąć, MrMdfnïifku. Znalazłszy na drzw iach kościelnych - obraz, zdrapał go. Zygr. Gon. 389. Zdrapać co , poszarpać , drapaniem zedrzeć; «bretjkn, bereiten. Rewerenda ta nietylko była bardzo wytarta i zdrapaną , ale też od starości farbę zmieniła. Wys. Aloj. 255. obszarpana. Zdrapać, podrapać, rozdrapać, rozszarpać, jeiTCiPcn. Nie chciałem listu pokazać , by go ludzie pijani nie zdrapali. Warg. Radź. 19. Jeśli się kapłanowi spowiadać bodziesz, te-dyć tę kartę 'zdrapam. Baz. Hst. 270. (wydrę, podrę). Zdrapaj zapisy i cyrografy niesprawiedliwe. W. Post. W. 152.— § Zdrapać ziemię, rolą, niwę s wzdrapać , wyruszyć, wzorać. podorać ; Ross. BcnaxaTb, B3pbiBaib, bcko-narb, baä (grbrctd) nufreißen, rühren Miejsce zdrapane przeoraniem zwłóczyć i zrównać. Cfesc. 481. Trawę zebrawszy, łąkę zdrapać, a tak zaorawszy ją, powtóre możesz osiać. ib 485.

krnąbrnymi najkrnąbrniejsi , wszyscy zgoła są skaźcami. ZDRAPAĆ, f. zdrapie cz. dok, Zdrapywać contin.; Slov. Bibl. Gd). Nabrałeś darów u ludzi, też u 'zdradziec. zdrapowati; Sorab. 1. zdrapani; \rnd. odpraskati, dol-Budn. Ps. 68, 18. (u zdrajców). Darmo tu 'zdradziec spraskati ; Groat zdrapati, zdrśpan ; Boss. iicuapanaTb patrzacie, Już wszystkich u siebie macie. Groch. W.

460. Żaden zamek nie ma tak ciężkiego oblężenia , ani tak jadowitych nieprzyjaciół i domowych ’“zdradziec. Sk.

Kaz. 222 b. — Transi. Ostrzegam cię , że się najdu-ją niektóre sztuki dział być zdrajcy, niektóre bękaftowe; nazywam zdrajcami dlatego , iż się zdadzą być pięknej okazałości, bękartowi , iż im nie dostaje śpiży. Aqua Mskr. — W rodź. zeńsk. Zdrajca, y, z. ZDRAJEZYNA, y, i., która zdradza, podstępu używa , btc SServätfyerinn ;

Vind. isdajauka, sdajauzinja ; Croat, izdaynicza ; Bug. iz-dajniza, izdavniza; Boss. npe4aie^bHHi;a, HSMhHHHua, obs. nepcBhTmma ; Eccl. npe4aiejn>Hima. O niecnoto, nie zmyślaj, tyś jest zdrajca moja , Moje dziatki pogryzła ta zła gęba twoja. Papr. Kot. J. Brzydka zdrajczyno, wierutna szalbierko! Past, Fid. 108. Czyniła zdrajczyna Jako mogła najchytrzej to, na co była przenajęla. Sk. Żyw.

2, 3. Bramy były zawarte; jedna tylko od Tarpei panny, zdrajczyny ojczyzny, była otworzona. Otw. Ow. 597.

Zdrajezyna , co się przeniewierzyła , niewierna; Me £rett* ZDRASNĄĆ cz. jedml. , drasnąć zerwać, zciągnąć ; rt^cttb lofe, Ungetreue. Wszystkoś pokłócił, jam ztąd zdrajczy- herunter reißen, 2fufgertj$teé abretßen. na siestrzyna , Ty dwójżon. Zebr. Ow. 154; (pellex ego ZDRAŹNIĆ, oh Drażnić.

przez ołtarz me owe piece pogańskie albo zdręby, ale ognisko, na którym palił bydło. Budn. Genes 8, 20. czy nie stosy drzewa? cf. zdrzębić. tę zdrajczynę. Teat. 52. d , 16. ZDRĘCZ^ G cz. dok., ob. Dręczyć.—Addas: Zdręczyli w‘pę-

ciech nogi Józefa w Egipcie. Biat. Post. 88. zmęczyli, abntartent, abąitófen.

facta sorori , cf. cudzołożnica). Zdrajezyna Junony była *ZDRĘBY, n. p. Zbudował Noe ołtarz Jehowie, rozumiej Egina, dlatego że z jej mężem Jowiszem miała sprawę cudzołożną. Otw. Ow. 281. Pójdźmy szukać żony; gdzie zdrajezyna bawi? Teat. 52. d, 119. Krew' się we mnie burzy, gdy patrzę na

ZRADZIECKf, a, ie, ZDRAJCZY, a, e, -ie et -o adv., od zdrajcy, zdradliwy, zdradny, sßerrät^er * , Derréüljertfdj ; Boss.

npe4aTejŁHUH, npe4aiejbCKiß, iMAaTejieBS, H34aTe.ibHHH, ZDREPTAĆ, ob. Dreptać, drepcić.

mo

n p.

Lepszy jest ubogi zdrowy , niż bogacz zacho-

ma ubogi zdrowy i ciele zchorzały. Bibl. Gd.). Kto być zdrowy na umyśle ; a jeśli jest

ZDRĘTWIAŁOŚĆ, ści, z., strętwiałość, drętwość, ‘tretwość, zdrętwienie, zmilknienie ; ba3 Starren, (Erftarren, Steif* trerbeit. Glina w ogniu nabiera zdrętwiałości , i łatwo się pada. Kruml. Chym. 40, cf. sztywność, Steifheit, Stren* gc. ZDRĘTWIAŁY , a, e, strętwiały, zmartwiały; ftarr , erftarrt, fteif geworben, ob. Drętwieć. ZDRĘTWIĆ , ob. Drętwić.

ZDREWNIEĆ, ob. Drewnieć. — Addas : Słoneczny obrot albo kwiat, ma korzeń zdrewniały Syr. 236.

ZDRORIĆ ; Croat zdrobiti, zdroblyujem ; Ross. n34po6HTB, H34po6.iHTb, ob. Drobić. ZDROBNIEĆ, ob. Drobnieć.— Addas: Słowo zdrobniałe , deminutivum ; Slov. zmenśowa-tliwe méno ; Ross. yMeiiuinre,ibHoe , Ma,iHTe.TbHoe cjo-BO. Wyrazy zdrobniałe , n. p. maluczki. Kpcz. Gr. 3, 2, lecz takie są raczej intensiva niż deminutiva; n. p. bli— ziuteńki, czerwoniuteńki.

ZDROISTY, a, e, — o adv., pełen zdrojów, »oll Quellen, ftriibeltg ; Boh. pramenity, (cf. promienisty); Vind ver-tbu , vertulezben , poshiraldhen : ( Eccl. óaarocTpyilHUH ; Graec svxorjvog, scaturigine bona praeditus). ZDRÓJ, oju , w., [WZDRÓJ 2], Zdrojek, jka , m , zdrbn. ; Boh. pramen (cf promień), tymenec , temenec, (cf. ciemię); Sorab. 1. pramen; Sorab. 1 żurwo, (cf. źrzódło) ; Sorab. 2. zera; Cam. svirk ; Vind. svirk , isvir , isvyr , vrelz , vreuz , sviralifhe, svirarijek , (cf. wrzeć , wre); Croat, izvir, vrèlo , zviralische ; Rag. vir (cf. wir), vrello, vrutak ; Bosn. vrello, vrutak, vrjello vode, zdenaç , studenaç, (cf studnia); Slav izvor, vrillo ; /loss. HCTOMHBFfB ( cf. stok, wyciek), po4nnK,E . po4HHlieKT> (of. ród), tutor's , kæiouhk'B , (cf. klucz); Erd. m: T o in», iictoymuikt» Zdrój, scalebra. Cn. Th. 1413. baâ £erau3guelleu, ber Quelle ubacty, ber Quell, ber Strubel, ba3 au$ ber Quelle tyerjïiejjeube 2Baf* fer Utn bte Quelle herum. Zdrój we źrzódle ustawnie się wybija. Cn. Th. 1115. lia distinguo Zdrój et źrzódło: w jednym źrzódle bywa kilka zdrojów, jedno źrzódło z wielu zdrojów , źizódło wycieka precz , zdrój pod czas mało abo nic, jako w studniach, w studzienkach : unus fons multa haket capita , quibns e terra ebullit Co. rIh. 1113, cf. poriik , cf. stok, cf. krynica pr, et fia. tr. zkąd co wynika, wytrysk uje, początek bierze, wszczyna się; bie Quelle, ber Itrfprung. Widzisz jak ciało próżniactwem niszczeje, Jako zdrój 'wśiniardme, gdy ponik nie leje. Zab. 15, 554. Zdrój żywej wody w porach znaczonych wytryskał. Przyb Milt. 109. [Słońce jest wzdrój światłości. Sienn. Lek 31—2]. — Pełen zdrojów, ob. Zdro-isty. ZDROJEK, jka, m. zdrbn. rzeczom. zdrój, du Quellctyeît, eine Heine Quelle. ZDROJEWISKO, ZDROJOWISKO, ZDR01SK0, a, n., Zdroje*isko , miejsce gdzie zdroje wytryskają. Wlod. ein Soben tmH Quellen, ber Ort, Quellen entfpringen. Zdrojewisko, crater. MaLcz. Zdrojewi-sko , scaturigo palustris. Cn. Th. 1412, Boh pramen, (cf. promień i; Croat, vrélo (cf. wrzeć), virâriyek , zyira-lische , zviranyek ; Bosn. toęnik, vrjello, vrutak —    §

Zdroisko, zdrój szpetny, nieczvstv ; Boss. RflioueBHHa ; eine elcube tyûpiije Quelle. “ZDROJOWICZ, a, m Nie żalby być kopę lat uczącym się żakiem , Aby się stać, jakim był Zdrojowicz prostakiem. Zab. 8, 92. 7Yę6., la Fontaine, pisarz bajek. ZDROJÓWKA, i, i., rodzaj rośliny, Fontanella, eine gemtffe ^flaujengattung ; tego rodzaju Kluk pod żadnym rodzajem Linneuszowym umieścić nie mógł, ma go więc za wcale nowy, i nadał mu owo imię, że przy zdrojach rośnie. Kluk. Dykc. 2, 9. ZDROJOWY, a, e. od zdroju, QueH*; Ross. MtoueBbiH. Woda zdrojowa własną swoją mocą z ziemi wytryska i bieży. Kluk. Kop. 1, 86.

ZDRÓW, ZDROWY, a, e, — o adv, Zdrowmchny, Zdro-wiutki, Zdrowiuteńki, Zdrowiusieńki, Zdrowiuseneczki, • Zdrowiuteneczki intensiva ; Boh. zdrawÿ, zdrów , zdra-wé ; Slov. zdrawi, zdrawÿ; Sorab. 1. strowy, strówe , strowotne ; Sorab. 2. strowi; Carn. sdrâv ; Vind. sdrav, sdravliu, sdravo, sravo ; Croat, zdràv, zdrâvo ; Dal. csitovath; Bosn. zdrav; Rag. zdràv; Slav, sdrav, -a, -o ; Ross. 340pOBHÎi , 340p0B0 , 34paBO ; Eccl. utjUH , 1(15111 (cf. cały), 34paBUH, ^futin» , 6e3He4J5KHbiH ; [Etym. Boh. drawy 2] ; — g. 1 ) zdrów, zdrowy, (oppos. chory, cf. sła- * by, cf 'duż, duży * mocny ; 'nieduż = ’niemocen, niemódz niemogę, zaniemódz) ; gefunb, bet) guter ©efunbtyctt, motyl, motyl auf, r.ictyt franf. Ciała organiczne, póki się w nich dzieje wszystko podług porządku, poty są zdrowe. Bot. nar. 140. Zdrow-em dobrze, zdrów dobrze kto, valeo, valet. Cn. Th. 1412, (cf. mieć się dobrze, cf. mieć się lepiej, zdrowszym być, cf. 'dobrzeć, wydobrzał). Zdrowy, zdrowie mający. Cn. Th. 1415. ein ©efuuber. Jestem zdrów’ wyśmienicie , i apetyt mam główny. Boh. Kom. 4|, 572, ( Eccl. 34paBCTByio, 34paB,noca: , Mory , (oppos. niemódz); Ross. 34paBCTBOBaiE> zdrowym być, zdrowie mieć). Nie ze wszystkiem zdrów, słabowity Ross. Tme4yuiHMH, me4yuiHbifi. Niezdrowy quasi passive: który zdrowie złe ma , choć nie choruje leżąc. Cn. Th. 573, Ross. He34opoBHMH Nie zdrowo mi, źle mi jakoś. Cn. Th. 543. mir mtrb nictyt motyl. Dydo źle zdrowa , rozmawia tak z swą siostrą wierną. A. Kchan. 87 ; (małe sana). Jestem zdrowiuteńki. Teat. 34. c, 15. Był zdrowiuteńki, i umarł. Boh. Kom. 1, 217. Wstał zdro-wiuchny. Hrbst. Nauk. C 8 b. Pogląda jej w oczy, oczy widzi zdrowiuehne, jakoby nigdy żadnego holu nie miały. Hrbst. Nauk. K 6. Był zdrów, chciał być zdrowszy, teraz w grobie. Haur. Sk. 423. Inszy chód tobie, insza dzisiaj mowa, Pysznij sie zdrowa. Kniaź. Poez. 1, 131.

rżały. Radź. Syr. 50, 14. (lepiej się mocny, niżeli bogacz na czyni jaki zapis, ma na ciele *chor, a na rozumie zdrów, tak jako jest niech będzie pisano : chory na ciele, a wszakże zdrowy na umyśle i przy rozumie będący. Herb. Siat. 509. Nie potrzebują zdrowi lekarza , ale ci , co się nie dobrze mają 1 Leap. Marc. 2,    17. Był zdrów, jak    koń.    Teat.

50. c, 40. Zdrów ,    gdyby    rydz Zahl Amf.    44, ( cf.

czerwony jak rydz, wygląda jak rydz). Zdrów, jak ryba Teat. 24 c, 44.    Zdrów    dobrze , zdrowy    jak    rybka.

Cn. Ad. 1517. ( nie    boli go    nic, i palec go    nie    boli).

Zdrów by rybka , rybka jako śledź, a śledź jako gnój. Rys. Ad. 78. iron. — £. 2) Życząc : Niech zdrów to

z tobą. Sk. Kaz. 557.

Zdrowa

Vind.

czyni i t. d , przy dobrem zdrowiu, jak najdłużej, niechaj mu nie szkodzi , niech mu będzie na zdrowie ; ge* funb, bet) guter ©efunbhett, mag ihm mohl hefommen. Niech zdrów łaje, :kiedy daje. Cn. Th. 559. (immer()tix Niecji zdrowi mówią co chcą i żartują. Wad. Dan. 90. Niech się zdrowi kochają, i tejże godziny Niech płyną, jeżeli chcą, do swojej krainy. Morszt. 287. Pij zdrów długo w noc , niech frasunek nowy Nie psuje-ć głowy. Petr. Hor. 2, F 3 b. Dał ci bóg, zdrów korzystaj ! Zab. 43, 244. Nar. Wszyscy się uspokoili, Uśnij zdrów, spij synu miły. Groch. W. 367. Kogo nogi nie bolą, bodaj zdrów stał. Pim. Kam. 45. Poległ na ulicy on gospodarz miły, Od gęstych ‘daj zdrów , pozbył chłop i siły. Bialob. Odm. 13. od gęstego spełnienia za zdrowie , udu uielem ©efunbhetttrinfen. A. Bodaj-byś zdrowa Kleanfys. — B. Bodajś złamał szyję ! A. Bodaj zdrowa Kleantys. — B. Nie widzieli trutnia Z tym jego bodaj zdrowa ! Zabi. Amf. 60. pozdrawiam cię , pomaga bóg ; ©ott junt ©rujJ, fet) gegrüßt; Croat zdravo brate; Eccl. pa4jiica , 34paBCTByii ; Graec. %oTqb . salve! Wszedłszy anioł do Maryi, rzekł : zdrowaś , łaski pełna , pan z tobą. 1 Leop. hic. 1, 28. (bądź pozdrowiona. Budź. Bibl. Gd. gegrflßet fet)ft bu fOlaria ; Slov. zdrawas Maria). Anioł tak najświętszą pannę pozdrowił: zdrowaś, abo wesel się , łaski pełna , pan

Marya, pacierz, baé ©ebet; ave Maria. Zdrową Maryą ku chwale panny Maryi mawiać na każdy dzień, postanowił papież Jan XXII. Teof. Zw. C 5. Za pacierzem zwykliśmy Zdrową Maryą mówić. Hrbst. Nauk. g 3 b. Warg. Badz. 99. 'Zmówiła pięć pacierzy, i tak wiele Zdrowych Maryj ku czci jego. Wys. Ign. 163. Zupełny różany wieniec składa się z 450 Zdrowych Maryj, i z 15 pacierzy rozdzielonych na dziesiątki. Bzow^Boz. 19. Pu-stelnikowie ci powtarzając częstokroć pacierz i Zdrowe Marye , na powrózkowych paciorkach, nabożnie rozmyślali. Bzów Boi. 4. Na jednych liczy gałkach procent i pacierze, Dziesięć Zdrowych ( Maryj), a od sum po piętnaście bierze. Nar. Dz. 3, 158. Tak długo grona w moszczu gorącym trzymać, jakoby zmówił dwie Zdrowe Marye. Cresc. 329. jmet) 3luc SDłarirt lang, cf jmet) Śater linfer lang. — Hodie: Bądź zdrów, bywaj zdrów, praesertim valedicenlibus in usu sunt, Lat. vale ; bleib ge* funb, gehnb btd) mohl, lebe mohl; Vind. sdrau bodi, bog te shivi, bog te obvari ; Ecd. 34paBCTByn ; Boss, npo-CTH , npomaß , npomauTe. Adieu , pożegnanie terminem używanym wyrażone, na jedno wychodzi, cohym miał mówić: bądź zdrowa! Jeal. 27. c, 46, Of. panu bogu oddaję, bóg żegnaj!) Zegnam cię, żyj zdrów. Hor. Sat. 253. Klerwil uściskał serdecznie swego przyjaciela, powiedział bywaj zdrów, jutro odjeżdżam. Zab. 14, 502. Bądź zdrów , już mnie więcej oglądać nie będ/iesz. Teat. 11, 85. — §• 5) Zdrów, zdrowy, bez szkody, cały; gefunb, h«l, unuerfehrt, unbefcbabigt, gartj, nnoerlefct. Ja nadzieję mam , że tu zdrów wkrótce zawita. Teat 44. d, d. Zdrowiutka (muszko) po powietrzu długobyś latała, Byś była mojej rady usłuchała. Zab. 10, 189. Dobrze zdrowego aby pan strzegł na wieki. Hrbst. Art. 172.

Ueiekaj zdrów , pójdę w twoje tropy, Byś w same piekło obrócił swe stopy. Fast. Fid. 92. (pokiś cały). Odrzekłszy się broni, zasłonę mając od poczynającej juz nocy. zdrowi uszli. Filch. Sali. 209. fte fameit mit het* 1er $atlt bauon. Nigdyby nie był zdrową nogą do miasta nie wszedł. Warg. Wal. 86. Noe został od potopu zdrowy. Stryjk. Gon. B 2. ( ocalony ). Kazał im ufać temu, który ptastwo niebieskie karmi, obiecując im, i ż tym sposobem mieli być zdrowi i cali. Dirk. Dow. 82. Obiecujemy koronę 'zawżdy całą , zdrową i nie umniejszoną zachować. Herb. Stat. 51. (w dobrym, kwitnącym stanie). Żaden kąt od pogańskiej i chłopskiej nawały We wszystkiej Busi zdrowy nie został i cały. Zmor. Siei. 230. (nienaruszony). — §.    4) Intell. tr. Zdrow'y rozum,

prawy, nieskażony, prosty, naturalny, ber geflUlbe 2J?en* fdjemterflanb. Mdło masz zdrowego rozumu. Burdz. Trag. 449. Długoź będziecie przez rozum źle zdrowy Trapić mi duszę nieznośnemi słowy? Cbrosc. Job. 67. Stało się to z nieuwagi głów źle zdrowych Tward. W. D 55. (skażonych). Mocno sie nad wszyslkiem zastanawia, i zdrowo sądzi o rzeczach. Tent 57, 418. (słusznie, prawie, mądrze, przyzwoicie). Zdrowego rozumu, zdrowej myśli, Hoss. 34paB<)MhiC;iauuM *zdrowomjślny. Kukać nań poczęła i upominać, aby zdrowsze miał o tej rzeczy rozumienie. Dirk. Dom. 21. (słuszniejsze, sprawiedliwsze, lepsze, przyzwoitsze). — Aliter: Przeciwko tamtemu zdrowe [trawo ma. Szczerb. Sax. 432. (słuszne, niezaprzeczone), — Mógłżeś zdrowem okiem na to patrzeć, gdy synowicą twoja tak wiele łez wylewała? Corn. Dz. 74. suchym, niebolesnyrn, obojętnym okiem; mit łrocfliett, gleidjflllttgen 3lugett. C;ęży nam uraźliwo od bliźniego słowo, Na człeka niemiłego i patrzeć niezdrowo. Pot. Zac. 4 40. niemiło , przykro , bolesno, cf. kwaśno , unangenehm. Kiedy pan patrzy zdrowem okiem na kogo , niechaj będzie jak chce nikczemny, tedy co jedno pocznie, każdy chwali. Gorn. Dw. 424 łaskawym okiem, mit günfligen Singen. — §. 5) Zdrowy, quasi active, zdrowiu użyteczny, służący, pomagający, ‘zdrowiodajny; gefmtb, ber ©efuubheit juirägltd), ÿeflfam. NB. in hoc significatu so-lutnmodo zdrowy, neqiiuquam zdrów usurpatur ; osdrauliv, osdravezhen , (cf‘. ozdrawiający, cf. lekarski); End. utJHTeabHblH. Niezdrowy, zdrowiu szkodzący, zaraźliwy. Cn. Th. 543. Wiem ja , co mi zdrowo. Cn. Ad. 593. (co mi służy). Nie każdy zna , co mu zdrowo, ib. 608 Bys. Ad. 43. — $. Tr. ogólniej: Zbawienny, użyteczny ; heilfam » erfpriejllt#, nüjjlfd), uortheilhaft, gefunb. Zdrowe powietrze Hoss. 34opoBwii B034yx,6. Zdrowy napój Boss 34opoBMH HanHTOirE. Wdowi Chleb nie wszystkim zdrowy. Teat 24. 6, 44. (u wdowy chleb gotowy, lecz nie zdrowy). Nie zdrowo , do cudzych żon zachodzić. Tent. 53 b, 57. (niebezpieczno). A^bo obozu bronić, abo uciekać, coby zdrowszego było, nie mogli wiedzieć. Warg. Cez. 80. (coby Iepiej było). Wypowiedz służbę lasom i źwierzowi, Służyć miłości, jest daleko zdrowiej. Pust. Fid 7. Nam zdrowsze rany i tysiąc śmierci dla Jezusa, niźli zdrowie doczesne. Sk. haz. 494 b. Niektórzy wielki nakład na poselstwa łożą, choć to i skar-

Eccl MHoro.ibTCTBOBaTH noro, mejiaTb 34paßia

bowi i ich własnej majętności bardzo niezdrowo. Budn. Apopht. 125. (z wielkim uszczerbkiem ich). Rada zdrowa , zbawienna , mądra , ein ruetfer , flutev 9ïatf>. Rady zdrowe spólnemu dobru. Groch. W. 531. Zdrowiulka (muszka) po poAietrzu długobyś latała, Byś była mojej zdrowej rady usłuchała. Zab. 10, 189. W starym najdziesz radę zdrową. Prot. Cat. D 2 b. Jednego umiętno-ścią, drugiego wiarą, trzeciego zachowaniem, które masz, tego dobrą radą, owego zdrowym napominaniem wspomagaj. Corn. Sen. 13. ‘"ZDROWIĆ cz. dok. , uzdrowić dok., uzdrawiać contin., gefunb machen, gefunb er« fyaiteit; Eccl. 34paB,no Pan lunatyków zdrowi!, od czarta miotanych. Kunc. Gd. 71. Jehowa niech go strzeże i zdrowi go. Budn. Ps. 41, 2. (pan go sfrzegł, i żywić go będzie. Bibi. Gd.). Egierska woda brzuch. Węgierskie wino zdrowi serce. Pul. Jow. 211. — Zdrowić kogo czym, pozdrawiać, ctne3 alS cttMS begrüßen. Dobry człowiek dziś, kto ma pieniążki, tak mówią, A jeszcze który daje, radzi panem zdrowia. Jag. Gr. 0 b. ZDROWIE, ia , n. ; Boh. zdrawj; Sorab. 1. strowota, (ob. Zdrowość); Sorab. 2. strowe; Garn, sdravje , sdraviza ; Vind. sdrauje ; Croat, zdrâvje ; Bosn. zdravje; Bog zdravglje ; Boss. 34<>poBbe, 6e3oojiie, (cf. bezbolność) ; Eccl. zdrowie , przy którym się kto znajduje, stan zdrowego ; bie ©efmibjjeit, ber ©cfimbljeitśjiifinib, b«3 Sefinbcn. Zdrowie grunt szczęścia, źrzódło wesela otwarte, Bez niego nic godności, nic skarby nic warte. Zab. 10,223. Szlachetne zdrowie, Nikt się nie dowie, Jako smakujesz, Aż się zepsujesz , Tam człowiek prawie Widzi na jawie, 1 sam to powie, Ze nic nad zdrowie. J. Kchan. Dz. 145. Dobre obyczaje dobre zdrowie czynią Jabł Tel. 235. ( wstrzemięźliwość jest stróżem zdrowia ). Milsze jest zdrowie po ciężkiej niemocy, Milszy wschód słońca po burzliwej nocy. Zab.'14, 413. Szost. Jakoli się ma na zdrowiu? odpowiedzieli: zdrów'dobrze ! 1 Leop. Genes. 29, 6. (a dobrze się ma? a oni odpowiedzieli : dobrze! Bibl. Gd. ; trie beftnbet er fid) ? trie ftetytS mit feiner ©efunb« Ijeit, feinem Beftnben?i. Przywitał go i pytał o zdrowie. P. Kchan. Orl. 1, 318. erfragte nad) feinem Seftnben. Jestem dosyć krzepki, i na zdrowiu mam się dobrze. Pilch. Sen list. 2, 357. Przy zdrowiu być, mieć się dobrze; Boss 34paBiiTb , 34paB.uo, (cf. zdrowieć, zdrowić). Król niebezpiecznie na zdrowiu zapadł. Nieme. Król. 2, 17. Zewsząd źle, zdrowie mi wypowiada, zmysły tępieją, choroba śmiercią grozi. Psulmod. 49. (zdrowie już służyć mi nie chce). Pijaństwo o zdrowie przyprawia. Bioi Post. 199. (zdrowie osłabia, nadweręża, zdrowia pozbawia, niezdrowia nabawia). Także wedle słowa pańskiego wzmógł się po lekko . i przyszedł aż do zupełnego zdrow'ia. Wys. Kat. 550. zupełnie ozdrowiał, er gelangte jur stößigen ©enefnttg. Co my za biedacy ! Co to kosztuje zdrowia, kłopotów i pracy! Przyb. Ab. 156. Słabe, słabowite zdrowie Boss. Tme4yuiie, me4yuiie. Niezdrowie , chore zdrowie, niemoc, słabość, choroba; UngefunM)ett, llnpafflidjfett, Ubelbcftnben, tatfljetf. Uczony lekarz plastrami albo ‘trnnki niezdrowie uleczyć może. Kosz. Lor. 84 b. Zlcczyłem te wody, nie będzie więcej

Słownik Lindego wyd. ?. Tom VI.

ztamfąd śmierci ani niezdrowia. Budn. 2 Reg. 2, 21, (uzdrowiłem te wody; nie będzie więcej ztamtąd śmierci ani niepłodności. Bibl. Gd.). Nie ucieszy się nieprzyjaciel , jeśli ja zdrowie me chore leczyć będę. Warg. Kurc.

21. Jan 'Albracbt chorym się zdrowiem wymawiając, z Wołoch do Polski się spieszył. Stryjk. 653. Zdrowiu służący, zdrowy. Cn. Th. 1413. 'zdrowiodajny, lekarski; ber ©efnnbfteit jutrdglid), fyeilfant; Eccl. 3a34paBHbtw ; (Carn. sdravinar, sdravnishar » aptekarz, sdravnya * lekarstwo). Wielu ludziom zwykła dobywać się często krew' z nosa, co im bywa na zdrowie. Comp. Med 447. — Optando : Życząc: zdrowie! na zdrowie! ©efnnbbeit ! ©ettcftiug! jur ©cfunbljett! jur ©citefttng! Na zdrowie! vox bene precuntis aiicui. Cn, Ad. 517. Na zdrowie, bożeć daj zdrowie! Vihd. bog te shivi ; Bosn. zdravo dast, dao li bog zdra-vje; Bosa. 34paBCTByîi, 34pacTByiiTe ! Daj boże zdrowie, szczęście! witanie wiejskie. Ossol. Wyr. pomaga bóg, zdarz boże. Przypadło dziecko, pani matce zdrowie przyniosło. Zebr. Ow. 156;    ( salutem attulil, dzień do

bry, pozdrowienie, ukłon, oświadczenie życzliwości). Nazo wygnaniec twój przyjaciel Flaku, Zdrowie-Ć posyła z Getyckiego szlaku. Zab. 15, 395. (pozdrawia, cf. ‘zdrowie). Boże daj zdrowie « żebym tyle miał zdrowia!

n. p. Było tego ‘tałałajstwa, daj boże zdrowie! Ossol. Wyr. (wielkie mnóstwo, do boga, do kaduka, do kata wiele!). Upił się, co daj boże zdrowie, ib. (zupełnie pijany, jak bela, jak sztok, cf. upi się jak cztery dziewki) Do kichającego: boże daj zdrowie, ltct)tn 9?tffen : jur ©eftuiblteit, jur ©enefung. Roku 590 było takie powietrze, że skoro kto w niem kichnął, zaraz umarł, i dlatego kichające pozdrawiamy: bożeć daj zdrowie!, ale dawniejszy to obyczaj. Sak. Dz. 387. Sak. Probl 55. Kichnął, wszyscy: boże daj zdrowie! Pot. Jow. 2, 4. Powiedziałbym temu, który kicha: sto lat zdrowia ! Tent. 20, 95,

Ha Mnoraa Jitîa. Pamiętam jak trybunał sądziłem w Piotrkowie, Kasztelan był marszałkiem; niech mu bóg da zdrowie.... Nieme. P. P. 7. (niech mu da szczęście, pomyślność; ©ott Irtffc c§ tbnt nuddergeljen, toż względem żyjących, co względem zmarłych: boże świeć nad duszą jego!). Każcie sobie proszę nalać wina, niech wam idzie na zdrowie. Zab. 16, 151. Nagi (wypijcie zdrowi, niech wam służy; sit saluii). Ztąd : pić za zdrowie, ©efltllbljett triltfen ; Bosn. napittise , napitti, napiati , zdrayięe ciniti propinare ; Croat, nazdravh ujem , napijam propino , na-zdravitel , napitnik , napijavecz propinator. zdravieza , na-pitnicza propinntio , sanita*, zdravieza jiocnlum sanitalis] » ‘zazdrowiee, ‘witannik, ‘wilkom) Pije *prze zdrowie albo przez zdrowie, albo za zdrowie czyje. Cn Tb. G96. et 831, et 1355. Przez zdrowie gospodarz pije, Wstawa, gościu! a ‘prze czyje? ’’Prze królewskie, powstawajmy A także je wypijajmy. J. heban. Dz. 199. Kufle wysuszali , pełniąc do dna prz z zdrowie. Brud. Ost. C 3. Tym czasem wypijmy za zdrowie Jegomości mojego Miłościwego Pana i kochanego Dobrodzieja. Kras. Dos. 20. Dano jeść, usiedliśmy sam na sam oboje , Tyś za moje wypijał, ja za zdrowie twoje. Zabi. Amf. 57. Niezmierny

125

staroświecki pstro złocisty rostruchan na stole kładą,    ropełk Węgrzyna jednego naprawia, aby do Bolesława

który miał winem napełnić i wypić za moje zdrowie.    "rzkomo przeszedł, a pogodę ‘upadłszy, o zdrowie jego

Kras.    Pod. 2,    13. Kazał sobie    podać jakieś straszne    pokusił się.    Krom. 15ö ; (ut vitam ejus peter et, zęby na

kieliszysko , wlewa do niego całą    butelkę, i przepija do    życie jego godził, cf. stać komu o gardło). Selim, słoninie za zdrowie gospodarskie. Mon. 68, 84. Teraz przy-    jąe na zdrowie własnemu ojcowi, Kałę miasto ubiezał.

jedź do kogo, to jeśli się zdarzy wypić jeden kieliszek    Stryjk. 710. Wszystko człek gotów dać za swoje zdro-

za gospodarskie zdrowie, a drugi za podziękowanie tak    wie. Chruść. Job. 11. Wszystko człek dla zdrowia wazy.

wielkiej łaski, to juz basta, juz dosyć, ani się więcej    Rys. Ad. 73. Kochał się w nim, jako w zdrowiu swoim,

spodziewać, o nieustającej jak przedtem, ani pomyślić    Radź. 1 Sam. 18, 1. (umiłował go, jako duszę swoje,

można. Mon. 71, 514. Wypić choć za jednego zdro-    Dibl. Gd). Widziała, że tego, którego nad zdrowie swe

wie;    w kącie    godzi się choćby    całą flaszką lub butlą.    miłowała,    poczciwie mieć nie mogła. Gorn. ł)w. 275.

Mon.    71, 515.    Będziemy wypijać    zdrowie przyjaciół na-    fie liebte i^lt    mehr «13 i()r Sebett. — §. Ja mu ufam, jako

szych. Węg. Marm. 3, 193. będziemy pili za zdrowie zdrowiu swemu, bom jego wiary dobrze świadom. Gwagn. ich, mir werben ihre ©efunbbett łrtnfen. — Melon. Zdro-    153. jak    duszy mojej, jak własnemu    sercu, jak sobie

wie * picie czyli spełnianie za zdrowie czyje , b«8 ®e>    samemu,    wie meinem eignen $erjen. —    Tak jest, moje

fimbljeittrinfen, bie ©efunbbcit, (ber Toaft). Zaczęły się    zdrowie!    lent. 43. b, 57. moje życie,    moje serce mein

podług zwyczaju ceremonialne zdrowia, kielich za kie-    $erj, meine ©ecie. — §. Widząc w nim wymowy Die—

lichom lata, ochota się wzmaga, piją na potęgę. Zab.    głość i publiczne obrad zdrowie, i bez zakału sprawie-

13, 213. (zaczęło się przepijanie). Zaczęły się zdrowia jj.    dliwość,    na deputata go obrali. Nies.    \ , 50. zdrową,

x. x. celebransa i kaznodziejów. Xiadz. 215. (toasty).    użyteczną    dobrą radę, mądrość; guten, weifen, beilfameit

Przy stole spełniane były następujące zdrowia: vivat oj-    Katl). ZDROWIEĆ, wca , m., ziole, Ursino idem quod

czyzna, król, konstytucÿa. Gaz. Nor. 1, 184 b. Za moje    tabaka. Wlod. ZDHOW1EC nijak, niedole., Wyzdrowieć,

zdrowie, oddałem jego zdrowie, nastąpiło małżonek na-    Ozdrowieć dok., (qu. v.). Sanesco, zdrowieję, przychodzę

szych, dalej dzieci, dalej krewnych, przyjaciół, na końcu    do zdrowia. Mącz. gefitllb werben. ZDROWO , ob. Zdrów,

pomyślnych sukcesów. Kras. Pod. 3, 11. To samo zdro-    ZDROWOŚG, ści, ź., przymiot tego co zdrowie daje,

wie, co i mój mąż pił. Teat. 8 r 43. Jedno zdrowie    zdrowiu służy; bic gefliube 3*efd)rtffen(>eit, 3llt^glid,fctt für

jest zdrowem, zdrowia swego nie pić, próżno zdrowie    bie ©efltnbljeit ; {Slav, zdrawost; Sorab. 1. strowofcż,

wypiwszy, zdrowie własne krzepić. Zab. 8, 509. Niech    strowmtnofcź , slrowota ; Vind. o.sdraulivost, osdravuzh-

tysiąezne pijają zdrowia piwoszowie, Nie zazdroszczę im    nost). Powietrza zdrowość albo i zarażenie, jak ma być

wprawdzie, dość mi jedno zdrowie, Zab. 8,368. Kniai.    poznane. Cresc. 5.— § Zdrowość, bycie zdrowym, stan

Bodajem się udawił tym zdrowiem, jeśli w nim kości są.    zdrowia, zdrowie; bflé SBüblbcftnbcn, bte ©cfnnbpett. Indo-

Mat. z Pod. G 4. ( przeklęrtwo pijackie żartobliwe). —    lentia, zdrowość, niestroskanie. Mącz cf. bezbolność.

§. Zdrowie, ocalenie, nienszkodzenie, nienaruszenie,    ZDROWY, ob. Zdrów.

nienadwerężenie , całość; ©efuiibl/eit, Unucrlcfdhcit, UnüCr» ZDROŻAĆ, ob. Zdroźyć. ZDROŻAŁY, ob. Zdrożeć. ZDRO-fe^rt^ett, ofptc Scfctyabigung , ohne ©cfyabeu ; Eccl. ubjiocTb.    ŻAŁOŚĆ, ści. ź , podrożałość, poskoczenie ceny w gó-

Gdy już we zdrowiu wysiedli na ziemię, panu bogu    rę, większa drogość, drożyzna; baö îbcitermcrbeu, bie

dziękowali, iż ich z niebezpieczności morskiej wybawił.    geftiegene Weiterung , ber gcfttcgenc fpreiih “ZDROŻE, a, n.,

Baz. Iht 205. Błocko wielkie nadzieję obrony abo zdro-    wybaczająca droga, zdrożenie, zboczenie, zboczność ; ber

wia okazywało. Warg. Cez. 116. Zbodłszy koma Decy-    3Ibmeg, Utnmeg ; B)h. z&poli (cf zapole), augezd (cf. ujazd);

czyźnie zdrowia szykując, wpadł. Warg. Wal. 174. Uciekającym łodzie królewskie, nieopodal na Wiśle stojące, do zdrowia pomogły Krom. 659; saluti fuere, ratunek dały. uratowały; fie gaben ifmen Kettung, retteten fie. — g. Zdrowie, życie; (©efuuDhcit), Sebett, 8eben nub ©cfnnb» heit. Zdrowie za bliźniego kłaść mamy. Sk. A oz. 599. Chrystus dał za nas zdrowie swoje, i my też je dla braci kłaść mamy. ib. 500; że on dusze swą za nas położył, my ‘takież mamy kłaść duszę swą za bracią. 1 Leop. 1 Joan. 5, 16. Za Chrystusa zdrowie swoje położył. Sk. Dz. 260. Zdrowie nawet na szańe kładli, aby cnoty ochronili. Dirk. Exorb. G b. Kto dla ojczyzny niesie na plac zdrowie, Kto się do gardła przy prawdzie opo-Groch. W. 562. Mężnie się bili w ostatniej

usz, wśrzód nieprzyjacielskich ,:,ufów, sobie śmierci, oj-    Cain, vink, oVink, savink ; Vind odpot, odpotje, ispo-

tje, blodni pot, (cf. ‘put); Dosn. zahoditisete (cf. za-“ chodzić, chodzić), stranputiça, klanaç, staza, pritiça (cf. przecznica), put priki ; S/av. naokoło ,    ( of naokoło ) ;

Ross. OKOJtecmia, oKOjecima, (cf. kołować). ZDROŻEĆ nijak. dok. , ob. Drożeć « poddrożeć , w górę iść co do ceny, stać się droższym ; theitcrcr merbeit, im greife ftei« gett. Tr.    Zdrożały, ib. ZDROZNOŚĆ,    ści, z., sprawa

wie

zdrowia nadziei. Warg. Cez. 51 Wzgardzić zdrowiem, to zdrowie w niebezpiecznym razie. Pot Arg. 77. (wzgarda życia ratunkiem życia, cf. audaces fortuna juvil). Ja-

zdrożna, niedorzeczna, niedorzeczność, błędność, *po-przeka ; bie Kerirrung, baS îlbirren, ber 3Uimeg, 3rrmeg, bie Serfebrtbeit, Ungereimtheit. Nie wiem co twierdzić, jeśli cnoty Alcybiada, czyli zdrożności ojczyźnie szkodliwsze były? Warg. Wal. 72. Gdzież takie ustawy,, gdzieby się zdrożności i złe nie zakradło? Kras. Pod. 2, 176. ZDROŻNY, a, e — ie adv., z drogi wybaczający, od drogi odprowadzający; nom 2öcge abmeid)eiib, «Mcftenb, abirrenb, außer bem ffiege; Boh. zeestnÿ, scestnÿ ; Sorab. 1. w otpucżnć, w ot puczu szo zwihyaezé ; Vind. odpoten ;

Bosn. stranputni, stranputnik, zahodnik; Rag. stran-    zdryganie. Pilch. Sen. list. 2, 224. — §. Zdrygnąć, ob.

puutni). Zdrożny, devius. Cn. Th. 1413. Wieś ta nam    Drvgnąć, ob. Drgnąć.

bardzo zdrożna. Tr.— Fig. Niezdrożnie zdało mi się tu ZDRYNDAĆ, ob. Dryndać. ZDRYZGAĆ, ob. Dryzgać. to przytoczyć. Sak Probt. 142. (nie od rzeczy). Niezdro- ‘ZDRZASNĄĆ się, [‘ZŻASNĄĆ się, przelęknąć się, jtd) ent» zna rzecz to tu namienić. Kłok.Turk. 85. — Transi. Zdro-    fc^en ; Eccl. oyftaciimTii ca 2], n. p. Widział- Nabu-

żny, niedorzeczny, nieprzyzwoity, nieskładny, z sobą    chodonozor sen, i zdrzasnął się duch jego. 1 Leop. Dan.

sprzeczny, (cf. występny, cf. przewrotny); ungereimt, un»    2, 1. (zląkł się. 3 Leop., ob. Drzasnąć się). ‘ZDRZAZGAĆ,

paffeitb. Go być mogło zdrożne w ojcach naszych, strzeż-    ob. Strzaskać, trzaskać.

my się tego. Kras. Pod 2, 176, Wszakże to zda ;się ‘ZDRZEB1C , n. p. Płot bywa sowity, ugrodziwszy tymże bardzo zdrożnie, że między żydy był ten obyczaj, iż na    obyczajem jak prosty, ale wyższy i mocniejszy, potym

weselach insi goście za swój grosz strawę miewali. Sekl.    obstawiać kołem miąższym a wysokim z obudwu stron

38. Miał za zdrożnego mieszczanina w Rzpltej tego , 'któ-    płota , tak iżby na wierzchu jeden koł drugiego dotykał

ryby się tym nie kontentował, co drugim dano. Warg.    i na krzyż przedzielał, tamże na wierzch nakłaść ciernia

Wal. 122. Niezdrożnie przykład dany. Zygr. Gon. 344;    miąższo, aby broniło przełazów, takowy płot zowią zdrzę-

non incongrue » stosownie odpowiadający, przyzwoity, paf»    bionym płotem. Cresc. 144, cf. ‘zdręby.

ZDRZEVVN1EC,

ob. Zdre-

fent>. Potrzeba być bacznym, doświadczając , co lepszego ZDRZF.Ć , ob. Żrzeć , doźrzewać , dościgać. ZDRZEN, ob. i zdrożniejszego jest. Gil. Post. 19 4. Zbytek i w dobrem    Drżeń, mlecz w drzewach

zdrożny. Kras. W. 47. — §. Mugis active-. Kwitła nam    wnieć , drewnieć.

się, ob. Drzymać. — Addas : Spracowana zdrzymała się siedząc. Auszp. 40. Gzy mi kaci nadali zdrzymać się, wszystkie przez to interesa wspak poszły. Teat. 16. c, 4. Jam się w kącie zdrzymnął (jednll.), jak mysz na bę-szym wystawiła). Zdrozyć się zaimk. dok. , Zdrazać się bnie, ,co się ruszę, to się zlęknę. Teat 10, 47. Jednej niedok. , drożyć się, wzbraniać się; tuointt foftbar tljun, ftd) tneigcnt, nicfyt brau wollen. Ni się przyznać zdraża,

Ze bardziej Adonisa, niż niebo poważa. Oliv. Ow. 416.

— 2. ZDROZYĆ med. dok., Zdrażać niedok., z drogi wyboczyć, zabłądzić; Croat, zdrasujem , abirren ttom 20e* ge pr. et fig. tr. ; Ross. OKoaecmb, OKOjeuiy, (cf ko-    ,

łowaćj. By sie puścił za gniewem a srogości użył, ra- ZDUDKOAAC, ob. Dudkować. - Addas: Słyszał głos

z przed siebie, nie zdudkowało mu serce, nie gorzała na nim czapka. Ossol. Str. 3. (nie zdumiało z trwogi , nie zatrwożyło się). Długo 'szamotał się junak zagnieść biesa; usłyszał z drzewa kichnienie, i jeszcze nie zdud-kował. ib. 2.

stale wierność niezdrożna. Rui Ôw. 126. niawykracza- ZDRZEMAĆ , ZDRZYMAĆ, ZDRZEMAĆ się, ZDRZYMAĆ jara, nieehybiająca , z toru niewybaczająca. t. ZDROZYĆ, ci. dok., ob. Drożyć, droższym uczynić; ttyeurer ntadjen,

»erneuern. Ona sława , która jakoby przyznawała godność jego , kochance go zdrożyła. Gorn. Divi 299 (eenniej-

nocy, gdy mu zbyt powieki ciężały Pod makiem Mor-feusza, ledwo był zdrzymały, Aż mu niebo objawia przez sen przyszłą wielkość. Pnyb. Luz. 131.

■•'ZDUCHNY, n. p. Więc dopiero ‘zduchny sprosny gachu tak mi grozisz? Pot Arg. 669.

ZDUMIEĆ, ‘ZUMIEĆ cz. dok.. Zdumiewać, *Zumiewać niedok., aż do zadumania zadziwić, zastanowić, zdumiałem , zapamiętałym uczynić; ftauncn tnadjen, in Staunen »er» fe^en ; Bosn. zablenuti koga; Carn. savsçti, sausamem (cf zawziąć) , ostermęti, ostermim ; Vind. fnnreti, obno-reti; Hag. zabusciti ; Boss. HS^yMUTb, imjM.rHTb. Wszystko tam ich zdumiewa, wszystko ich domysły miesza. Stos Num. 2, 96 Zdumiewający (Vind. prevzbudiiu , sa-vsatliu, ofupnjen). Zdumiewanie kogo, Vind. prevzhu-denje , savsetje ; Hoss na’ByM.reHie. Upadło na ś. Piotra zdumienie , i ujrzał niebo otworzone. Budn. Ad 10, 10. (przypadło nań zachwycenie. Bibl. Gd.), fêntjücfen, ©ut» jitefung. — Zaimk. Zdumieć się , ‘zumieć się ; Boh. uża-snauti se ; Sorab. 1 woprostnu, prostże szo dżiwam ; Corn, obstçrmeti ; Vind. savsetife, pozhuditife, prevzhu-ditife , fnebivatife. ofupnjen biti, sablenuvatife ; Rag. za-pêgniti ; Bosn. zablenutise , iziti izvan sebe; Boss. MJitTb, o6oMjtTb ; Eccl. ii^oyMT.KATii, He/ioyMtBaTb, He4oyMb-BaTbca ; z *umu , t. j. od siebie odchodzić z zadziwienia; erftauuen, oor Staunen außer fteß ferçn, (uerblefft fetjni. Zumiał się Abimelech, że przyszedł Dawid. 1 Leop. { Beg.

s    125

czejby zdrożył, niżeli zdrożność a występek skarał. Warg. Wal. 182. Senat nic nie zdrożywszy, niczego się też nie bał. Warg. Cez. 10. Zdrożenie, zdrożność; 3^* ttjum, Fehltritt, Verirrung, Ungereimtljeit. Mam prawo naganiać twoje zdrożenie. Teat. 43 c, 14. Wyb. — 5. ZDROZYĆ, 'ZDRĄŻYĆ » wydrożyć, oh. Drożyć, ‘Drążyć Croat zdubszti , zdublyńjern , (cf. dup', dupnieć) , cm3» Ijoblcn.

ZDRUZGOTAĆ cz. dok., oh. Druzgotać. Addas: Croat, zdru-zgavam , zdruzgnulszem.

‘ZDRUZYĆ cz. dok., stowarzyszyć, w drużynę połączyć, skojarzyć, in eine ©efcflictyftft uerbinben; (Bosn. zdrusgiti, sadrusgiti, sluciti ; Dal.'zdruxiti,. Zdrużyć się Vind. zdru-shitife , sesklopiti, sevj,etuvatile.

ZDRYGAĆ się zaimk. dok , Zdrygnąć się jednll. , zdrygam sie czego, na co, wzdrygam się. Cn. Th. 1413. przerażonym być wstrętem, üor ctivai? febaubent, ein Scbau» bent empfutben. Mając na pamięci ogromność i przestrach, i znając serce W. X M. , na jedno imię xiçcia Janusza, zdrvgaja się Tatarzy i uciekają. Lat. Kom. a 4. Zdryga-

- nie się, horror. Cn. Th. 1414. zdryganie, wzdrygame, ‘wzdrygi , wezdrgnienie, wstręt przerażający; bflö ®d)au» bent, ber ©djauber. Gdy nas kto zimną okropi wodą, napada nas zdryganie Pilch. Sen. gn. 178 W chorobach pospolicie przewieszczające przyszłą niemoc poprzedzają znaki, jako to częste poziewanie , i coraz przebiegające

21, 1. (zdumiał się. 3 Leop). Zdumiał się, spotykając    iie^ooifutiiHic. ‘Zifkł się Izaak zumieniem wielkiem. 1

Dawida. Buda. 1 Sam. 21, 1. (zląkł się. Bibl. Gd.).    Leop. Genes. 27, 33. (zdumieniem. 3 Leop. ; “zlękł się

*Owa gdzieśkolwiek Spojrzał, musiałeś się zumieć, Bo    zlęknieniem bardzo wielkiem. Bibl. Gd). Dwie żyły w tyle

trudno tam tym kształtom było wyrozumieć. Bej. Wiz.    głowy, gdy będą zacięte, pomagają przeciw boleści gło-

24-. Zumieli się wszyscy, i dziwowali się. W. Bosi. W.    wy, każeniu rozumu i zzumiałośei, i też^ prawemu od

412. Widząc to wszystko, bardzo się zumiała. Badz.    rozumu odejściu. Spicz. 192. ZDUMNIEĆ nijak, dok.,

2 Kron. 9, 4. (zdumiewała się bardzo. Bibl. Gd.). Każdy,    spysżnieć ; eingelulbet niib ftolj werben, Iwfjnrttg werben,

który pójdzie przez kościoł, zumieje się i rzecze: cze- stać się dumnym, dumą się unieść, muz tak pan bóg uczynił kościołowi temu ? 1 Leop. 3 ZDUN , a , m., rzemieślnik koło gliny chodzący, z niej na-Reg. 9, 8. (zumie się.    3 Leop.-, dom ten będzie każ-    czynią    n p garnce robiący» garncarz; (Etym. cf.    Germ.

demu mimo idącemu na    podziw. Bibl. Gd.). W ten dzień    *    glina) ; ber ütöpfner, (paflter; Cam. lonzhar ;    Vind.

zumieją ^sie najpodlejsi z ludu, a co celniejsze ogar-    lonzhar, habnar, piskrar, zhrepinjar; Bag. sudâr (cf.

nie strach. 1 Leop. Job. 19, 20. (nade dniem jego zdu-    *sęd), loncjar ; Bosa. zdjellar, koji zdjelle cini, lonrjar,

mieją się potomkowie, a przodki ogarnie strach. Bibl.    ghrincjar ; Slav, loncsór, pechàr, (cf. piec); Boss. cny-

Gd.). Gdy to usłyszeli, "‘zhumieli się bardzo, rzeknąc:    ^ejtLHHKi; Eccl. 6pen04t.1aTe.ib, roHuapt. ‘Izaiiż glina

kto tedy może być zbawion ? Sekt. Mith. 19. Jezus na-    rzecze zdunowi, coż czynisz? Badz. Jez. 43, 9.    (^izali

uczał w bożnicach , tak że się też ’khumiewali i mówili:    glina rzecze garnczarzowi swemu.... Bibl. Gd.). Bę-

zkądże ‘wżdy temu ta mądrość? Sekl. Math. 13. Zumieli    kartowie rzemiosła nie mogą robić, i między pany zdu-

się nad rozprawkami a odpowiedziami jego. Żarn. Bost.    nami albo garnczarzami i t. d wielkie o to porywki po-

49. Prawie się byli zadziwowawszy zumieli, słysząc dziwne    wstają. Glicz. Wych. B 4 b. ZDUŃCZYK. a, m. , chFo-

te powieści. Bej. Bost. F 2 Zumiewali się, słysząc one    piec albo czeladnik zduński, ber ïüpfcrgefcHe, ïi'pferjunge.

jego słowa. Baz. Hsl. 91. Gdy skończył Jezus te to mowy,    Agatokles król, iż był zduńskiego "narodu, gdy dobywał

'zhumiewaly się rzesze nad nauką jego Sekl.'Malh. 1.    jednego miasta, kiedy nań wołali z muru : zduńczyku, masz-

Stali około niego, ‘zhumiawszy się. Bej. Bost. B b b 2.    że garńce co niemi będziesz swym żołnierzom płacił? odpo-

Kto myślą nie zdumie się nad twoją tak dzielną potęgą?    wiedział: iż nie mam garńców. ale wami im 'miasto garn*

Teat. 42 d, a. Jak się zumiał był Nabuehodonozor nad    ców będę płacił. R j. Zw 33 b. id. Weresz. Reg. 88.

ZDUNOWY, a, e, od zduna, garn-

onymi trzema młodzieńcami, których był kaził wrzucić    ZDUŃSKI, a, ie,

do pieca ognistego! Bej. Post. y y 4. — Cum Dativo :    carski, Töpfer * ; Bag. loncjaarski ; Boss. CKy4e.ibnnqiÄ.

Zdumiewać się komu, mocno mu się dziwować; etwfl§    Statek zduński nie rzecze zdunowo: co chcesz ze mną

(Ul[tamten, jUiUtteub benntitbent. Człowiek cbrześcianski zdu-    poczynać? Kodak. C’it. B 4. Jako garńce zdunowe tak

mieć się *iśeie, a dziwnej boga v('szeehmogące.;o radzie    je tłuc będę. Bej. Ap. 33. Glina zduńska, garncarska

zadziwować się musi. Żarn. Bost. 3 b. Tym rzeczom się    Ross. cyrjHHOKb Koło zduńskie, garncarskie Vind. lon-

i rodzice Jezusowe, i wszyscy, co o nich słyszeli, z wiel-    zharsku kołu, lonzharjou kolorat. Warstat zduński Bag.

kiem podziwieniem prawie zumieć musieli. W. Post. W.    lonejaarniza ; Vind. lonzharniza , lonzharilhe, piskrarifhe.

35. Zdumiewali się wszyscy, którzy go słuchali, rozumowi    Rzemiosło zduńskie » ‘ZDUŃSTWO , a , n., garncarstwo;

i odpowiedziom jego. Sk Kaz. 58. Zdumiewali się nauce    Bag. loncjârstvo , ba§ Töpferljattbwerf. ZDUNY phir., mia-

jego. W. Marx. 6, 2. Zumiałem się onemu widzeniu, ł Leop.    sto w wojew. Kaliskiem. Dyko. Geogr. 5, 210. ftalltC einer

Dan. 8 , 27. (zdumiewałem się. 3 Leop. ; zdumiewałem    ©tabt.

stać się odurzałym, narrtita werben, (cf. zwaryować). Prawdziwie zdurzeć mi przyjdzie, jeżeli to zamieszanie dłużej trwać będzie. Teat.

się nad onyrn widzeniem. Bibl. Gd). Zdumiał się król tak ZDUBLOWAĆ ; Croat, zduplàvam, ob. Duplować. haniebnie okrutnemu uczynkowi. 1 Leop. 3 Mach. 5 30. ZDURNIEĆ, ZDURZEĆ nijak dok.

Ci to, którym kiedyś wszystek się świat zdumiał. Groch.

W. 113. Zdumiały, 'zumiały, zdumiejący, zdumliwy, zapamiętały z zadziwienia z "umu (od siebie) odeszły;    16. c, 78. ZDURZYC , ob. Durzyć, odurzyć,

erjtannt, (oerbleffti, anjkr    ftdj t)or (Erftanrteit, befremdet ; Boh.    ZDUSIĆ,    ob. Dusić, udusić, wydusić. Zdusić się, ef.    Bosn.

uźasly, zdćśeny ; Bol.    zablenut ; R >ss. Ha'byM.ieHHbiH.    zduscitise, spriateglitse contrahere amicitiam , animo co-

Zdumiały bardzo, ale nie strwożony, Wielki bohatyr został , alesćere, cf. jedna dusza.

głupich, niczemu się nie śmiać, zdumiałych. Eraz Ob. a. Wino człowieka zbyt ‘sromiężli*ego, albo jakoby zu-miałego, czyni bezpieczniejszym a ‘swiebodniejszym. Eraz. Jez. E 8 b. Po tym napoju Turcy tak zdumiejący będą, jakoby w zachwyceniu jakim byli. Syr. 1396. Hegezyp zdumliwym okiem patrzał na niego Jab. Tel 195. Zdumiewanie się, zdumienie się, zdumienie, ‘zumienie » za-dumiałość, zdumiałnść , ‘zumiałość . ‘zzumiałość , zapamiętałość z zadziwienia; ba$ (Staunen, Œrjtamten; Boh. użast, uźaslost ; Vind. fup, prepad, ofupnenje ; Eccl.

w one czasy. P. Kchan. Jer. 510. Wszystkiemu się śmiać, ZDUŻAĆ verb. med. nie dok., być dosyć ‘dużym, silnym,

mocnym « zdołać , wydoływać , zdoływać , być w stanie; jtarf geiutg fcpn, tut (Staube fep, gewadtfen fep , nerrnö» gett. Umyślił Łokietek Mazurów postraszyć, aby w eto* mu wojną utrapieni, Krzyżakom pomagać nie zdużsli. Siryjk. 362. Afrowie , Sardzi, Sikuli, Hiszpani, Żadnym ich kształtem posilić nie zdużą. Chrośc. Fars. 271. Dokończymy żąć żytka , cośmy wczoraj nie zdużali. Teat. 52, 53. Już dalej ja biedna niewiasta nie zdużę. Pot. Syl. 17. nie nadążę, nie nastarezę. — $. Verb, activ. Zdu-żać kogo, zwalczyć, zwyciężyć, przemódz ; einen bejUHn«

by wspaniały swój umysł odmiękczył , a czyli zdysgu-stowany zwyciężył sam siebie. 7ward. W. D. 56.

foeftegeit. *On bohatyr sławny, co wszystkich zdużał, ZDYSGUSTOWAĆ, ob. Dysgustować.—Addas. Prosili go że-wszyslkich troczył w łyka. M«rszt. li. Łacno każdy słabego zduża. /Jetr. Pul, 2, 85, Kto kogo zduża , ten tego osiodła, Lecz ta praktyka nie jednego zwiodła. Jabl. ZDYSZEG nijak, dok., wyzionąć dusze, umrzeć; belt ©eijł Ez. 181.

Wielkie 'ono był olbrzym, Dawidek lichota,    anfgeben, flltêbrtucfycn. Nie razby człek chcąc    zdyszał, lecz

A ‘wżdy zdużał dość prędko tak wielkiego chłopa. Papr.    *dufliwie krzepi Nadzieja szepcąc w ucho ,    jutro będzie

Kol. U 4. Nie mogliśmy go zdużać starzy oba. Wad.    lepiej. Ryb. Geśl. B. Kania, gdy jej już matka nic po-

Dan. 243. nie mogliśmy mu dać rady, nie mogliśmy mu chlebiła, Od wielkiego frasunku nieboga ^zdeszyła. Papr.

sprostać.

Koi. F 2    — Zdyszały, zadyszały, zatchnięty ; (Utjkï

ZDWOIĆ cz. dok., Zdwajać niedok., ob. Dwoić, podw-oić , Sltbent, atfiemlo#. Zbliża się do chałupy sporym krokiem, rozdwmić : »erboppeln , iierjroctffldjen, enjyroepcn; {Croat.    wchodzi zdyszały. Nar. Dz. 3, 17.

zdvoiti , zdvéjam d<ffido , despero , spnn abjicio ). Tam    ZDZĄĆ, f. zdźmie cz. jedntl., żgnąć, kolnąć;    ftecben, ptfeit.

Skrzepł olbrzym , gdy go zdżął za boki. Miask. Ilyt. 2, 49. Jako gdy zaleci jastrząb', gdzie gołębice lecącą do dzieci, i już ją zdźmie pazury. Tward. W. P. 2 v 1 49, zgniecie, ztłoczy ; Boh. źdjmati, wyżdjmati wyżąć; ob.

chodu żaden cień nie zdwaja. Przyb. Mili. 116. Zdwojenie, dwu rzeczy złączenie; conduplicatio, congemina-tio. Cn. Th. 1414 \\l>d

ZDWOMAGZEĆ, ZDWORŻEĆ    nijak    dok , stać się dwora

kiem , nabrać dworaetwa; ben .pofton annepmen, gunt ^>of* Zdżymać , zżymać, zżąć, mamie werben. 1 Parnas już zd wora czy ł. Prus. W. 64. ŹDŹBŁO, ob. ’’Zdziebło.

Gajus był zdworzały człowiek. Kosz. Pyr. G7. Szlachcic ZDZDŻEWNICA , ZDŻEWNICA , y, z., dzdżewnica, dżdżo-ten był człowiek trefny a zdworzały. ib. 198.    wnica, deszczowy robak, ber fïîegemiHtrnt. Gdy się w zie-

ZDYBAĆ,    f.    zdybie, zdybię cz. dok.,    Żdybnąć jedntl, Zdy-    mi znajdują robacy ziemni zdżewnice albo    glisty,    to znak

bywać    czest¹., zdybuje pr. contin.,    zdybać kogo, z nie-    tłustej ziemi. Hour. Ek.    21. Jętką oblókłszy    wędkę,

naćka zajść kogo, napotkać go.    napaść go;    einen un*    to płocica, kieł!/,    okoń    porwie,    gdy    cienka    zdżewnica.

oernterft betreffen, anrreffen,    ertappen , überfallen;    Boh. za-    Bielaw. Myśl.    F i    i i j.

stihnauli , (< f. zaśeignąćj;    \ind:    pruti priti,    frezhati ;    ZDZiAG komu    cz. dok, nadać    mu    imię,    einen    Słamctt    ge*

Croat, zezl-ati , zeztajein ; Hag. barb, zduppiti; Bosi i. skobitti, ukoili li, susrjesti ; Slav, namiriti ; Boss. yjiy-«jHTb , yjtynaib; Eccl ota^ith Zdybano go, kiedy kradł. Jabl. Ez. 151.

ben. Jako mu dzieją, abo zdziano imię? Cn. Th. 1414. Niepodobna , aby tak wiele dochodów próżnującym nadawać, abo imiona proboszczów, kanoników, xięży bez Już tam wstyd zginał, kogo w grzechu    przyczyny zdziać mieli.    Baz. Modrz. 523.    — §    Zdzjać,

zdybano.

czai do żyda chodzić na przepalankę , wlecze co nady-bie, Choć jej maź boków zmaca, gdy ja przy czym zdybie. Comp. Med 596. widząc się zdybanego na gorącym zdradzieetwie. Nag. Cyc. 66. — §. Zdybać, spotkać kogo ; einen antreffen, tym begegnen. Cesarz nieraz nas w ogrodzie zdybywał. Nieme. Król. 1 , 4 8. — Zdybać eo , nadybać , uchwycić; ettMâ emufebert, erfdjnappen, tnegfcbnappctt. Wie on, gdzie co zdybać, oberwać. Cn. Ad. 1232. — Widzicie, jako mię zdybała fortuna. Warg Kurę. 21; {deprehendit, napastowała , napadła). Zdybać kogo , opprimere aliguem im-prudentem. Cn. Th. 1414. überrumpeln, überfallen, anfal* Jen. — 3. Zdybać się z kim, spotkać się z kirn; Boss. BGTptnarbca , noBCTptnarbca , etnattber begegnen. Wczas właśnie zdybujemy się. Zabi. Roz. 54. Poty będę go szukał, póki się z nim gdzie nie zdybię. Tent. 1. c, 31. Zdybanie się, spotkanie; ba$ begegnen, 3iifctmmentreffcn; Bosn. kób ; Croat, zasztànek ; Vind. prutiprilje, frezlia-nje. *ZDYBACZ, ZDYBYWACZ, a, m , zdybujący kogo, zdybujący się z kim ; ber 3lntrcffer, $etreffer, 3»f«mmentref* fer, Śegegner; Ross. nepenymmcB.

ZDYCHAĆ , ob. Zdechnąć. ZDYCHAWICZEG, ZDYCHAW1-CZNIEĆ nijak. dok., stać się dychawicznym , engbrüfttg Werben. Gdy już kto zdychawiczał, tedy pożywać mu to lekarstwo. Sienn.

ZDYCHTOWAĆ , ob. Dycbtować, podychtować. ZDYLO-WAĆ, ob. Dylować. ZDYMAĆ, ob. Zdać, zdmuchnąć.

Corn. Sen.'568. Gdy    się niewiasta przyzwy-    Zdziewać niedok., (oppos.    wdziać, wdziewać,    odziać, odzie

wać), zciągnąć czyli złożyć odzież, cf. zzuć , ailôjie^eu Kleiber, ftletbungêftücfe. Bndtk

Tek mu to pomyliło szyki ,

ZDZIAŁAĆ cz.dok.-, (Boh. zdélati, zdêlavati 1 ) élaboraie, 2) uprawić rolą); zdziałać, udziałać, urobić, sprawić; Vind. sdelati , fertig machen , »errichten, auêridjteu, oott* bringen. Mając w sercu poczciwe czucie, w ręku pałasz, Wysłużysz prawą chwałę, wielkie rzeczy zdziałasz. Przyb. Luz. 305 Ach żadnych niemasz na tym świecie darów, Czymby podziemnych uniknąć legarów, Trudno to zdziałać . by człek skazitelny Był nieśmiertelny. Zab. 10, 14. Świejoiz. Któż odwołać może, co się już raz stało? Kto zrobi niedziałanem, to eo się zdziałało? Przyb. Mili. 291.— *§. Zdziałać kogo * zrobić go, wycieńczyć wysilić-, wyniszczyć, wynędzić, pokonać, et* nen aufreiben. Stefan Wojewoda poraził 100,000 Turków, mając trochę ludzi, więcej rozumem i sprawą, niżeli mocą ; ‘abowiem nadolną ziemię pierwej wygłodził i trawę posuszył ogniem , na miejsce złe ich przywiódł, i tymże je zdziałał więcej , niż poraził. Biel. Św. 247. Stefan Turków tym więcej zdziałał, iż ziemię, gdzie mieli ciągnąć, przedtym był sam wypalił i wygłodził. Slryjk. 630. id. Biel. Kr. 412. Turków dwieście tysięcy na placu zostało. Bajazet się też sam otruł, szczęście go zdziałało. Stryjk. Turk. J Te rozkoszne ludzie łacno zdziałać wszędzie. Biel. S. N 30 Tu nas dobrze nauczy, jako walczyć mamy. Jej radą Moskwę, Niemce, Tatary zdziałamy, ib. 29, (cf. zdużać). Możesz-li nieprzyjaciela

bić i z tyłu i z boków, łacno go tak zdziałasz. Papr.    G 4. Jesteś jako nędzny robaczek, a nikczemne zdziebł-

W. 1, 126 (z M. Biel). Gdy nieprzyjaciele bieżeli na    ko przed oczyma jego. Rej. Post. H 8. Jako źdźbło

odsiecz zamkowi, latwie je zdziałał, i sześćdziesiąt ich    przed wiatrem, tak pyszni zniknęli. Psalmod. 74. Jak

zabiwszy ‘przez dwieście pojmał Biel. 572. Nie ‘możono    źbło złamane Bej. Post. H 6. Ty jesteś czystym bur-

wężowi nic udziałać rohatynami, aż go na ostatek ku-    sztynem, ja zdeptanem zdziobłem. Bals. Niedz. {, 556.

szami wielkiemi zdziałano, że legł i zdechł.    Warg. Wal.    tr. źdźbło,    drzazga, paździor; ein (Splitter, Splitterten.

30 zgładzono. ZDZIAŁACZ,, a, m. ; który    co zdziała,    W cudzym    oku i źdźbło widzimy, a w naszym i belki

lub który kogo zdziała, ber ^Serric^ter ; ' Vind. sdelauz    nie możemy dojźrzeć. Mon. 68, 290. Każdy rad sWo-

ber Aufreiber.    '    ję wadę upatruje z boku , Prędzej się dźbło postrzega

ZDZIABSTWO, ob. Dziarstwo.    w cudzym oku. Teat. 46.\ b, 54, Hypokrycie wyrzuć

ZDZICZEĆ nijak, dok., Zdziczyć się zairrtk., stać się    dzikim,    wprzód ‘tram z oka twego , potym z cudzego źdźbło,

nabrać dzikości; ob. Dziczeć; tt)i!b nwben,    tmnptlbern ;    Zygr. Pap.    232. — ■ Zdziełbko czego, odrobina; ein

Ross. ptny⁷Tfcca, ptHTbca pr. et fig. tr. Czy to można    Sißcfyen, (ein pappten). Zdziebłko masła, ehleba. Bndtk.

tak prędko    zdziczeć? czemu ja zawsze    frysz ? Teat. 19.    —    *§ Zdziebło, ptak, "star opola. Tr. ?, eilt gennjfer $0*

c, 65. Trzeba go będzie zaznawać    wszędzie; bo to    gel.    ZDZIEBLNY, a, e, od zdziebła ; Corn, bilken, Ipalnt*.

musiało zdziczeć na wsi Tent. 19. c, 2. Zdziczony. Zdzieblny, ‘ZDZIEBLNISTY, ZDZIEBLISTY, zdziebła w Teal. 45. d, 13. Wyb. Zdziczały. Cn. Th. 1414 yemńb    sobie mający. Włod. ; Garn bilkast; Vind. steblast, ste-

bert. Zdziczałe zwycięstwem żołnierstwo czyniło po    bien, sternjast ; Boss. CTeó.mcTbiH, CTBO.iOßaTUii, ctbo-

włościach zbytki. Nar. Hst. 2, 193. — *$. Pewnie orzeł    jmctmm , Ijalmtg, öült ,£mlme, mit (painreii. (Eeel. CTeójrfeio,

od gniazda    swego się zdziczy, Gdy mu    synów niewdzię-    CTCÓ.iie HcnycKaio caulesco). Zdzieblisly kamień, syringi-

czna matka    wydziedziczy. Pot. Por.z. 5.    dziko stronić bę-    tes    Blin., gemma stipulae instar perpétua fistula cavatus.

dzie, t»or etltrnê [eben roerben, fcfjeu fltcpeit.    Cn. Th 1414 Pierzysko zdziebliste proso we, stipula-

‘ZDZIEBŁO, ‘ZDZIOBŁO, -ŹDŹBŁO, ‘DŹBŁO, ‘ŹBŁO, a, n, ria phoba. Cn. 7h. 1414.

na

ZDZIEBŁKO, ‘ZDZIEBEŁKO , a, n , zdrbn. ■ Boli. zblo, ZDZIECINiEĆ, ob. Dziećmi eć.—Addas : Źe był już prawie w zdblo, stéblo , styblo , stybylko ; Slov. stebło, -    stèblo ;    starości swej ździeciniały, łacno go było każdemu

Sorab. 1. stwelzo, stwélczo, ztwèlezo , stwelcza,    żpak ; > wszystko namówić. J. Biel. 667. fńtbifdj geiüorben, fin*

Sorab. 2. fplo, fpelkó ; Garn. shleblu, (deblu stipes,    btfcb,

debel * gruby, tłusty), bil, bilka, (cf. biel), shtibla*ga- *ZD/.IEB , u, m, zdzieranie, zdzierstwo ; ba3 3ll>rcijklt, 33e* łązka; Vrnd. steblu , deblu, steblo, stebliza , (deblu* reijśerc, ©cl)titben, grellen, flatten. Tak handle ustają, i pień, odziemek), deblen, ,deblast, stehlen * pniakowy ,    droga do Tvru Zapomina się wszystkim, dla ciężkiego

debou * gruby t, bil, bilka, (ob. Biel), turst, (cf. trzcina),    zdzieru. Jabł. Tel. 36. ZDZIERAĆ, oh. Zedrzeć.'ZDZIE-

stern , zieu (cf. cew) , storlh ( cf, store), sternze ( cf.    RACZ, a, m, ZDZIERCA, y, to, który zdziera, łupieżca,

ścierń), drum; Croat, zteblo , sztéblo , sztebélrze (de-    wydzieracz , derus ;    Bob.    dfjc ,    drâc, vyydfiduch ; Vind.

bel * gruby), trùha , klasz (cf. kłos), bild ; (liai, sztabio *    dertmkj odertnik ,    fhobovez,    ber Sentefctiiiiber, ^lacfer,

drzewo); Hung, zéep, (cf. cep); Rag. stàrn , slammiza ^relier. Łakonm-a i zdzieraez Pir. Pow 50. Pjie ludźmi (cf. słomka), (stablo , stabar * drzewo) ; Bosn. strrin,    takowym'zdziercom    być    było;    ale wilkami drapieżnymi

(strrnisete « ściernisko) , slammiça , bûé , (stablo, ęablo,    albo niedźwiedziami.    Star.    Ref    114. ZDZIEBCZY, a, e,

ęablicch * drzewo) ; Ross. CTeóe.ib, OTeóe.ieHt, CTeó.nme,    ZDZ1EBSKI, a, ie, od zdzierstwa, zdzierający; Vind. der-

(cf. ctbo^ił , CTBOjiHKTi trzonek); Ec.cl. ctbkjo , CTi«K\lll€,    tmzhen, derezhen , odertinski, Seutefdłinber *, ^lacfer

cieBejite, nalepi, na34epeme, na.i4epie, BcaKaro jkh-    prellmid), preflenb. Zdziercze łakomstwo. Nar. Uz. 2,

Ta CTeÓJH , Tah-me JibHa h 4pjrnxrb pacreiiiM , (cf pa-    195. Zib. 13, 234. Nar.— (ZDZIEBGNAĆ, ob. Dziergnąć).

zdzior) ; (cf. Lat. stipula; Graec. <rrvXog), ber £alm, Słom*    — ZDZIERSTWO, a, n., ^ZDZlERKt plur., zdzieranie,

(mim, ©etreibe^alm. Łodyga, kiedy jest dęta, kolanko-    łupiestwo, wydzierstwo ; Croat dertya ; Vind. dertje,

wata, nazywa się źdźbło, culmus, jak u roślin trawnyeh,    dertia , derenje , odertnia ; Seiltefcbinberep , Prellerei), Sßla*

Bot. nar. ’S!. Na jednym źble urosło siedm' kłosów. Biel.    ferep. Rozumiałem, żc się zdzierstwem zbogacę; *alić

Hst. 16. Dwie. rzeczy dziwnie do siebie ciągną, ma-    oto w jednym momencie, i to com drugim wydarł, i

gnes żelazo , a bursztyn dźbło albo słomę. Badz Zyiv.    tom com sprawiedliwie sobie wysłużył, straciłem. Teat,

pan. Mar. 478. Źdźbła pochwy, w których kłos Boernis    54. c, dij Nie jeden obraca męstwo swoje na łupy i

poszwica. Cn. Th. 1414. Członek u źdźbła, trzcziny,    zdzierki, aby mógł co najwięcej zgromadzić groszów.

łodygi, u ziela, drzewa, internodium Cn Th. 130, (cf.    Petr. Pol 55. Zdzierstwo urzedo ne, repetundarum cri-

kolano). Źdźbła wierzch abo sączek, na którym kłos    men. Cn Th. 1414. Zdzierstwa urzędników, były naj-

stoi , truncus. Cn. Th. 1414. Zdziebłko suche, *kno-    wiekszvm zawsze powodem do rebelii. Nar. Hst. 4,196.

wie. Cn. Th. 1414. ^Knowie, sztuki źdźbła, ib. 284. ZDZ1ËUZAWIC , oh Z nlzierżawić ,• odzier/awić. ZDZIER-©trollfplttter. Przyłożywszy do zdziebła szeląg , będziesz    ZEĆ cz. dok., 'Zdzierżawać conlin., Zdzierżywać częstl. ;

miał kukiełkę. Rys. Ad. 57. Lekkim zdziebłkiem wicher    Boh. zdrżeti , zdrżowati; Slov zdrżugi ; Sorab. 1. sdżer- v

szydzi. Bej. Wiz. 110 b, (cf. trzcina) Człowiek jest ja-    zacz, zdżerżuyu , zdźerżu ; Vind. sdershati ; Croat. zder-

ko źbło, które od wichru bywa 'nagrawane. Rej. Post.    savati, zdersâvam ; Rag. zdarxati ; Ross. C4ep*aTb ; zdzie-

ZDZIERZYCIEL - ZDZIWACZEĆ.

Z D Ź W I G N 4 Ć - ŻE.

999

rżeć, dodzierżeć , dotrzymać, dochować słowa, wiary, ZDŹW1GNĄĆ, ob. Dźwignąć, przedźwignąć, wzdźwignąć 2Bot't galten. Pierwej    gdy co zacnego w Polszczę zama-    Bosn. zdvighnuti    ;    Croat, zdignuti ,    zdi'sem , aitf^eDett,

wiano, Tedy to Cześkiem słowem zdzierżeć obiecano.    tt>eg^ebcn ; (Boss.    coabhhjtl , C4BHHyn>, C4BHraTb, C4bh-

Rej. Zw. 241. Jeślić    nie zdzierżą w twoim handlu wia-    riłBUTb odsunąć,    c4BHJkhmh suwalny,    C4BHJKKa, C4BHra-

ry. Klon. FI. D \ b,    {Boss. c04ep5Kame 1) utrzymanie,    Hie odsunięcie).

2) treść w piśmie zawarta, 3) stosunek).— §. Zdzierżeć *ZDZYĆ, n. p. Fałsz tych listów, co, zdzierżeć czemu , wytrzymać co -, zdołać czemu, zdużać; auêbalten, ertragen, »ertragen, getuadffen fetjn. JVlia-

w których mi zadają, żem się Rzymskiej spodziewał wolności, pewniejby się wydał, gdyby mi się samych delatorów zdżyć godziło, sto dzierżeć nie mogło szturmowi. R. helion. Jer. 3. Bardz Boet. 14. [myłka druku zam. użyć; uh. 2]

Nie mogę sam zdzierżeć wszystkiego ludu tego, bo mi *ZDZYMAC , ob. Zżymać, Zżąć. ciężki jest. W. Nam. 11 , 14. (nie mogę ja sam znieść wszystkiego ludu lego , bo to nad możność mioję. Bibl.

Gd.) ; nie mogę mu dać rady, nie sprostam mu, nie wy-dołam). Najazdu jego zdzierżeć nie mogli. W. Nam. 22,

5.—§. Zdzierżeć, wstrzymać, ‘strzymać, zatrzymać; auftyal* ZE, praepositio loco z; e nimirum addilur euphoniae gra-ten, enthalten, jurne! galten. Wiara wszelką broń czar- tia ante aliquot consonantes insequentes, e. g r. ze złota, towską zdzierżywa.    Kane.    Gd.    204    Coż    począć    z    tym    ^    ze srebra ; oh. Z.

człowiekiem,    którego    ani    w    szczęściu,    ani    w    złym    ra-    ZE Conjunrtio, iż, baja; Boh. et    Slov.    że;    Sorab.    i. żo,    ze,

fo ; Sorab. 2. żo ;    ('arn.    de ,    nej ;    Vmd.    da ,    dapak    ,    da

Steina ; Groat, da ;    Slav,    da ;    Bag. dà    ,    zà ;    Bosn.    da ,

nekka , nęka; FjC.cI. usnę (cf. iże), (Ross. me    lecz,

też) ; (cf Hebr. 'V ^e, eo quod) ; §. 1 ) że ; constructio Latina Accusativi cum infinilivo, e. gr. Słyszałem, że nie przyjdzie. Trój. Si. 1095. Wiem, że ci się to niepodobało. ib. Rozumie, że jest mądrym, ib.

Z E.

zie zdzierżeć nie można? Zab. 2, 378 Wys Kat 156.

Błogosławiony, który zdzierżywa pokusie. W. Jac 1, 12.

(który znosi pokuszeniê. Bibl. Gd.). Zdzierżeć się zaimk., wstrzymać się, fiel) enthalten ; Corn sdershim se, (sder-sblivost , Boh. zdrżeliwost ; Groat, zdersanye * wstrzemięźliwość, Boh. zdrżeliwy wstrzemięźliwy). Bisum teuere, zdzierżawać się od śmiechu. Mąez. Aczei tak pilną i uczoną mowę grzech przerwać, a wszakoż zdzierżeć    se sapientem esse. Powiadają, że pojechał, eum profec-

się nie mogę , ^ abym cię tu nie pytał.... Orzech. Qu.    turn esse. Ld. Dobrze czynisz, że mi pomagasz, quod

110. ZDZIERZYCIEL, a, m., który co zdzierżywa, ber    me adjuvas, sed hoc loco Latinum quod reddi etiam po-

<palter i Groat zdersitet ; Ecd. ciĄąiwKHTcah, KOTOpuß Ö4I0-    test Bolonico co: dobrze czynisz, co mi pomagasz. Cn.

Ącn hm xpaHHTb mo , cf. zachpwacz.    Th. 1415, (ob. Co) —J. Ze causale: quia, gdy, gdyż,

ZDZ1ERZGNĄĆ, ZDZIERGNĄC , oh. Dziergnąć, zadziergnąć.    ponieważ; ba, »eil. Żeś białogłowę z kości stworzył

ZDZIESIĄTKOWAĆ, ob. Dziesiątkować.    panie , Nie jednemu też kością w gardle stanie. Bratk.

*ZDZ1EWAĆ się, na Podgórzu, zamiast spodziewać się. X.    B 2 b. — §. Conditional. Chyba że tak, inaczej nie

Kam., ob. ‘Nadziewać się, cf. nadzieja, bojfen; cf. zdziać.    dostanie. T:ęb. S. M. 10. nur trenn eâ fo tft, trenu bettt

ZDZ1EWOSŁAP.IĆ, ZDZ1EW0SŁĘBIĆ, ob. Dziewosłębić/    fo tft, angenommen, baß eê fo.fteljt; pod tym warunkiem,

— Adda s ; Małżeństwo Władysława z Zofią sam Witold    ««ter ber Setungung. — §. Desiderii cum mir amur : n. p.

zdziewosłabił bvł. Krom. 489. poswatał, er Çatte Me    Ale jejmości dotąd jeszcze nie widać! Tent. 30. c,

ratb aeftiftet. *    24. n^fr ^te 0nôbtge grau biś jej$t fieb noch nteht feben

Ićiffł! (cf. żeby, oby! ) — §. Ex abrupto : Ze też Wae Pan ze wszystkiego szukasz zbierać wzorki. Tent. 2. b, 109, cf. bodaj cię.! baß bu brrft and; überall tnaś eutfjłe* d;ett mufft ! — §. 2 ) - że enclitic., (cf. Graec. -as, e. gr. èxeias tamże; Eccl. me autem, vero, cf. Graec. yi). — że p articula ad ßnem dictionum addita significat Lat. - ne, interrogdntem, e. gr., Jest-że? estne ? Cn. Th. 1414. ift benn? tft trolli? ift benn mold? — lnterrogat indirect. Także się ze mną obchodzisz? siccine agis? Gn. Th. 1415. — $. lntensio-nis ofjirmat. To macie tam dwór osobny ? !$• A jakże Mości Dobrodzieju. Teat. 19, 40. nie inaczej! tak jest! jużci ! trie anberâ ? freilich ! baä nerftebt ftdi. — §. Identi-tatis: Tamże, ibidem. Gn. Th 141 1. eben bafelbft. O tymże czasie, o tejże godzinie, ob. Tenże, taże, toże, cf. Lat.-met, ipsemet. Casibus exeuntibus in puram vocaiem, addilur non -że, sed solummodo-ż, e. gr. temiż, temuż, tegoż, samaż, samoż , samemiż, in diphtongum vero, ut in consonantem - że , e. gr. tejże , tymże , samże , samejże. — *§. Concludendo: -że«więc : Nie byłże mój ociec spiewa-

ZDZIOBAĆ, ob. Dziobać, podziobać. — Addas: Zwabiwszy w łąki zielone Słowik dudka, zdradził żonę , A dudek za to pod gajem Zdziobał mu samiczkę wzajem. Teat 16. c, 53. w rozpustnym znaczeniu : zażył jej , nacieszył się

z mą.

ZDZ1URAWIĆ, ob. Dziurawić, podziurawić. — Addas : Mając zdziurawione sumnienie .. .. W. Post. W. 68, cf. dziura-ZDZIURAW1EĆ, ob. Dziurawieć.    ,

ZDZIWACZEĆ , ob. Dziwaczeć. ZDZIWACZYĆ kogo dok., dziwacznie go wystrychnąć, uczynić go dziwacznym, skazić dziwactwem; einem tnitnberltdie ©riUeu besjbrtugen, tfjn grtttenbaft machen, ihm beu Üïopf rerrücfen. Pojmie za żonę przystojnie wychowaną, i jeszcze zbrodniami matczyn em i nieskalaną, fochami niezdziwaezoną. Pilch. Sen. Ust. 4, 255. DZIWIĆ, ob. Dziwić, dziwować, zadziwić. — Addas: Zdziwiony, zadziwiony; Eccl. nony^eHt, y4H-BMHt. Zdziwienie, zadziwienie, zadziw, bie ^Bertrunberung. Z wielkiem wszystkich zdziwieniem. Krom. 262.

wy.

cz.

ut , vel

4000

ZĘBACIĆ - ZĘBATY.

ŻEBERKO - ZĘBOTŁUK.

Boh. ziibatjm ;

gębę

kiem , ani ja nie będę, Cn. Ad. 947. eg mar ja mtd) mcm Bater feitt ©auger, folglid) weite id) eg and) nid)t. — Verbis secundae personae apposita signifient ver o , dum, ruszajże się move veto te ocius. Aliqando loco - że , - sz ponitur, ul idzisz, podzisz , pro pojdźże, et in plurali chodźciesz aliter chodźcież. Nuże, egedum. Dopierożem zginął, nunc enimvero occidi, uciekałże, fugiebat enimvero. Ćn. Th. 1414. et 1415. — §. - że dołączone do -trybu rozkazującego jest przyciskiem któremu odpowiada Łacińskie zakończenie drugiej osoby imperatioi na - to ; n. p. ama kochaj , amato kochajże , słuchaj audi, słuchajże audito., cf. Kpcz. Cr. 1. Jeśliże ty się panie młody kanclerzem ojcem chlubisz , miejże dzielności kanclerskie , i jeśli hetmanem, miejże urząd o sobie hetmański, jeśli kasztelanem , miejże radę kasztelańską , jeśli wojewodą, miejże sprawę wojewodzą Orzech. Tarn. 53. wenn bu bid) etwa, junger Jperr, beineg Baterg beg Sanjlerg rütymft, nun jo (>abe beim bte (Stgc;;fd;aften eineg Sattjlerg u. f. tu.

‘ZĘBAG1G cz. duk , zębatym uczynić, jalpitg mad)cn, äug* jälpten. Bndili. ZĘBAG1EG nijak, dok,-,

Slav, zubalif , zubatnuf stać się zębatym ; Eed. 3yó1>to, 3y6artfo, jafyiitg werben, cf. zebować. ZĘBAGZ, ZĘ-BAL, a, m , człowiek zębaty, wielkozęby; eilt ©roj5jaî)n, ein SDîeitfd) mit großen Bahnen ; Croat, zubék ; Eccl. bcjh-K03yÓHŁifi. Zębal , zębaty, wielkozęby. Cn. Th. 1415. i Zębal, od wielkości zębów. Kpcz. Gr. 5, p 159, (cf. gębal, nosal i t d.). {Croat, zabàcbe , zubczi * grabie, raszpla ; Bosn. zubaę od raiła dentale ; flag. zubaccja bidens).—-§ Zębal, zębacz , zębaty, żwawy człowiek, do zęba się kłócący, ein billiger, jottîfüdjtiger SKenjd). — §. Zębacz, ob. Zębodłub. ZĘBAK, a, m., ryba morska zębata, dentex. Cn. Th. 1415, ZĘBATKA, i, z., Pupr. hot. H 3 ber SDîeerbrafen, ein ©eéftfd) mit großen 3^ncu;

Bosn. zubataç ; Croat, zubatecz riba ; floss. 3y6aTKa anar-hiebas lupus, wilk morski, Bbipe3yó:& *wiroząb, gatunek karpi w Donie i Dniestrze. (Boh. zubak dwuletnie jagnię). ZĘBATY, ‘ZĘBIATY, ZĘB1ASTY, ZĘB1STY, a, e, z zębami , zęby mający, opatrzony w zęby; Boh. et Sluv. zu-batÿ ; Sorab. 1. zubatć, zuboyite ; Cam. sobat ; Croat. zubàszt; Bosn. zubalni , tko imma vehke zube; flag. za-bast; Boss. 3jóacTbiM, ayóacrL, 3yóaTbni, jd^nig, jaltnig, mit 3a^lten, geja^nt. Szkaradna ta bestya zewsząd kilkaset oczu miała , zewsząd zębiata. Kosz. Lor. 38 b. Orła zębaty wilk najmniej się nie boi, Biel. S. M. a i i j b. ostrozęby, fdjarfjafmtg. Zębisty, który ostre a małe zęby rna , denlicu/atus. Mącz • Tych pustyń nie wiek narobi zębaty, Nie żadna starość miast wywróci tyle. Chrośc. Luk. 220. (wygryzujący, trawiący, psujący, niszczący) Zębaty, ząbkowaty. Cn. Th. 1415. (z wsadzo-nemi kolcami, spicamij. Brona zębiasta. Badz. Jez 41, 15. (wóz z zębami nowemi. Bibl. Gd.). Koło zębate. Bog. Boś. 2, 537. Koła zębate używają się do pomnożenia siły, do pomnożenia szybkości, do odmienienia kierunku w ruchach, do umiarkowania ruchu na pewne stanowiska czasu, albo nakoniec do wskazowania ruchów albo rozległości, których oko nie mogłoby inaczej do-

strzedz. Jak. Mat. 4, 324.    — Zębaty, spicza

sty, ostry fig.', fpi^iß,, fc&arf. Piórem zębatem na ustawy kościelne powstaje. Zekr. Zw. 94. — Zębaty człowiek , żwawy, ostrozęby, uparty do zęba , wyszczekany ; Ińjftg , ktßig, jflliftfd) , fiarrfópftg. Zębaty, swarliwy. Dudz. 73. Królowie zębalszym posłom zawsze coś dali , i gęby im zatykali. Biel. 400. Wedle potrzeby Rzpltej raz ze wszystkimi , drugi raz przeciwko wszystkim był, strzegąc Rzpltej, w czym iż tak rzekę, zębatym senatorem był. Orzech. Tam. 81. Zębate pismo, trudne do zrozumienia Dudz. 74. fdjtucr Jlt »erfteben. Jakie pisanie mamy bardziej chwalić, do woli prawie łatwe, ? czyli to, które jest trochę zebate? Garn Div. 43. — (ŻEBERKO, ob. Żebro. ŻEBERNY, ob. Żebrowy). — ZĘBNY, a, ‘ZĘBOWY, od zębów, do zębów, 3<*(m»; (Boh. zubj ; Bug zuuban ; Cara. sobirić ; Croat zubni). Zębny, do zębów należący. Włod. Pokarm niebieski nie jest gefcny, zębny, brzuchowy, ale umysłowy, i nie ten je, co z zębami przynosi , ale ten co wierzy Żarn. Post. 3, 85. Naprawa dusz idzie, nie z zębowego, ale duchownego pożywania ciał» pańskiego Żarn. Post 3, 85 Zę~ bna spilka , zębne piórko , ob Zębodłub , dłuboząb. Zehrte kleszczki Eccl. 3j6ób04HJ(> , 3y6oK»Biuo. Zębna fluxya , (Iront zazubnicza ; Bog za/ub'za ; Slav, zubn'a holest; Erd. 3yóoft'o.ił>Hie 3yónaa 6o,it3iib zębów bolenie. Zębne ziele, ZĘBOWNIK, a , m. ; Curn. pęhtram , (ob. Bertram) ; Croat lankun ; flag targög ; Basu. tar-kog ;    ( cf floss syÓHofi HO peil b carhrgs odrutalgina ) ;

Zehne ziele, pyretlnum, 'Bertram, ©petd)dlt)Urj. Sienn. 118. Zehne zieie od naszych Polaków rzeczone jest przeto, że boleści zębów prędko uśmierza, i'rozpuszczając lipkie a zimne ślamowalości w nich , przez usta wy- * wodzi Sgr. liiO ib. 159 ; może go też slmnym zielem nazwać , jako Łacinnny suhnariam , bo flegmę z ślinami z głowy, z żołądka i z piersi wyciąga. Syr IGO. Korzenie zębów rnka, mózg z nieczystości flegmislych wyczyszcza. Sienn. 1 18. Zębownika korzenie, gdy uwarzysz w winie, a tym sobie usta będziesz płukał, bolenie zębów oddala, ib. M9 ‘ZĘBOCŻYSZGZĄGY, a, e; lions, ay 6 o 4 ii cm u w , jfltyitrctnfgettD. ‘Zeboezy.-zeząey proch, zębny proch, denlisrrininm. Cn. Th 1415 'ZĘBODŁUB, a, m., dłuboząb , spiika zębna , piórko zębne ; Bosn. zu-balka spilka kórn se zubi ciste, spilka od ziibt ; Rag. zu-baika ; Croat, ziibodub, zubàtka ; floss. 3y6omiOTi;a , ber 3a(wftcd)er, 3rtPnftcd;cr. Zębodłuby, dlubozęby, zębacze. Tent 12, 12G Gdy ząb próchnieć zaczyna, wyehędoi go piórkiem lub zębodłubern. Per. Cyr. 2, 190 /0ZĘ-B0.GADAGZ, a, m. ; ('ront. zubogovorecz dentiloquus ; przez zębv gadający, ber burd) bte 3^ne rebet, cf sze-pluń ‘ZĘB0GBY7 ; Eccl. 3y6orpbi3eHie : choroba zębów , ber 3⁽U'1!fra$ >    ⁽'f spróchnienie. ZĘBOLEK, ob.

Ltkozab, dentysta, ber    ZĘBOŁOM, ZĘBO-

BWACZ, a, m , który zęby wyrywa , wyłamuje, ber 3fll)n* Bredjer; Boh. zubllrh: Cam. sobendirz ; (jroał. zubova-decz ; Slav zubovadac. ‘ZĘBOMA « zębami, oh. Ząb. ZĘBOTŁUK , a, w. czym zęby tłuką, ber 3ó!iwaugfd)lager. Zębotłuki, denttfi angibula, pieści. Cn. Th. 695. ZĘ-

BOWAG med. niedok., zęby dostawać, na *zęby chorować; jafmen, 3^ne befommen, (ef. zębacieć). Trunek ten lekkiemu zębowaniu jest ratunkiem. Syr. 796. pomaga kłóciu się, wyrzynaniu się zębów. ZĘBOWNIK, ob. zę-bne ziele.

po wydrukowaniu dzieła , arkusze podług porządku liter lub numerów zbierać na ligi. Magier. Makr. etn abgebwd* te8 ffierf tn Sagen liegen, Sagen machen. W krótkim czasie, zebrawszy wszystkie rzeczy, "wezbrał się, i jechał w dalekie kraje. 1 Leap. Luc. 15, 13. do kupy wziąwszy, w kupę złożywszy, ułożywszy, popakowawszy; er natjm aKe3 JU* famnten, pacfte atteö jufamnten. Fingalu, w tobie razem jest zebrana I dzielność bitwy, i słodycz pokoju. Kras. Oss. F 2. (połączona, razem się mieści).— Zbieram co w co. Cn. Th. 1405. ib. 1406. Zbieranie liczby, jest liczb wielu w jednę zebranie. Solsk. Geom 3, 81. sumowanie, zliczenie , ba$ 3ufaffltttenred)ttcn. Po skończonym działaniu czyni się zebranie , reductio. Jak. Mat. 2 , 6. Zebranie liter na jedno ruszenie wargi, języka, (ob. Zbieranka, zgłoska, sylaba). Zebranie krótkie czego, sumowanie. Cn. Th. 1415; suma rzeczy, ib. 1083. treść, istota; ber

ZEBR, a, m., ZEBRA, y, i.', Ross. 3eópa; zwierz wielkości konia ^mierzyny, z kształtu podobniejszy do muła, sierć gładka żółtawa, mająca poprzek pręgi czarne na trzy cale szerokie. Zool. 380, equus zebra , ber 3e^®*

ŻEBRA, Gen. żeber , ob. Zebro.

wsze z mapą dziecięciu dać czytać, a polym obszerną historyą drugim nawodem. Mon. 65 , 233. W zwięzłym zebraniu przyczyn krótką dać odprawę. Bals. Niedz 1, 176 (w treściwym zbiorze). Zbieranie czego rozprószonego. Cn. Th. 1406. Adam z zimnej trętwości przez ślochu zasłuchy, Wydobył się, i zebrał rozsypane -duchy. Przyh. Milt. 556. Patrona cały umysł zebrany być powinien. Teat. 9 , 9. nie roztrzepany, gefammelt. Zapytajcie go , jeśli się już zebrał z zobą, rozumiemy, że się tego nie zaprzy. Smotr. El. 8. (jeśli przyszedł do stałej rozwagi) Zebrawszy się z pamięcią, niech przyzna,

się, rozmyśliwszy, wszedłszy w się). Eneasz zebrał członki , do ziemi się schylił. Dmoch. U. 2, 221. (ściągnął, skurczył, er jog fieb jufammen). Nie uląkł się Ferai, miecza od boku dobył, sam w się zebrany. P. Kchan. Orl. 341. wziąwszy się w kupę, er nafun fid) jufammen ; Bosn. rébriltise, (cf. żebro). Patrząc na dziw straszny Orland w się zebrany, Nie ma żadnej na sercu i twarzy odmiany. P. Kchan. Orl. 1 , 509. Płaszczem się wszystka do ziemi okryła, Oczy wstydliwe sama w się zebrała. P. Kchan. Jer. 52. — §. Transi. Zbierać, układać, zebrać, uło-

ZEBRAĆ, zebrał, f. zbierze, zbiorę cz. dok.. Zbierać niedok. ; Boh. sebrati, zebrati, zebrał, zberu, zbjrati (1) zebrać, 2) zabrać); Sorab. 1. febracż , zbjru, zbjram , ze-beru, zbćram', bjru ; Sorab. 2. febrasch , żarisch ; Cam. sbiram , bernâm ; Vind. brati (cf. brać), berem, skup-brati, sbirati, vkupsbrati, vkup spraulati ( cf. sprawić, cf. do kupy, w kupę), vkupsbirati , poberat, (cf. pobie- Snbegrif, Hauptinhalt. Całej świata historyi zebranie, za-rać), (sbarat investigare) ; Groat, zebrati, zblram ( 1) colliger e, 2) eligere), pobirati, zkupim , spravlyati ; Dal. brati, zkupiti ; Bosn. skuppit, nakupiti, pokuppiti , kup-piti ; Rag. sabratti , sabîrati (cf. zabrać), zbîrati, skuppi-ti, skupglivati; Slav, brati; Ross. coópaib, coóiipaTb, coóepy, coóupaio , 36npaTb ; (cf. Debr. to zahliar, col-legit, cf m2 barach, seligit)\ zbierać co, pieniądze, kwiatki, do kupy składać nabrawszy, juffltnnten lefen , JU* famnten neunten, jufammen fndjen, jufammen fammeln; zebrać , pfammen befommen, jufammen tyaben, gefammelt bety einander Ijaben Ober leiten. Człowiek gospodarny ustawicznie pracuje, chce-li aby co miał, a to zbierając mało jeśli nie tak, jak piszemy. Exam. 45. (zreflektowawszy do wielkiego, trochę do 'więtszego, aż zbierze, a za-pomoże się w kupie i sprzęt. Glicz. Wych. Ml 8 b. Po groszu zbierając zbierzesz, po szelągu ciskając rozci-skasz. Rys. Ad. 58 , (ob. po troszce). Wyda się rychło, co się zebrało nierychło. Cn. Ad. 834. I ten pieniędzy nie zbierze , kto nie żyje filutem. Teat. 17. 6, 59. Nie synowie ojcom skarby zbierają , ale ojcowie synom. Sk.

Kaz. 595 b. On na drugiego zbiera, a sam głodem umiera. J Kchan. Dz. 227, (Ross. coómb, coóuo, cf. drugim dobry, sobie zły). Co lepiej, jeśli na nauki syna dać, aby na żywot wieczny, się miał, jeśli na rzemiosło,    żyć ściągnąwszy; jufamnten legm, Jllfammen fajfen , auf*

aby 'wychowania tylko sobie zbierał. Glicz. Wych. G 8.    nehmen. W rugi czoło zbierasz. Mon. 70, 157. ( fał -

(aby tylko na wyżywienie zarabiał). Zebranie, zebrany    dujesz, marszczysz). Jaspis szatę na piersi zebraną 'strzy-

majątek, zbiór; ©efammelteö, baS ©efammelte, ba$ $er*    muje. Ustrz. Troi. 15. złożoną, ściągnioną, über etnanber

mögen; Slov. zbirka. Opuściła dom bogaty ojca, jedyna    igefdtlagen. Tam namaszczona włosy zbiera na grzebienie,

jego zebrania dziedziczka. Sk. Żyw. 1 , 10 b. — Zbie-    Prześliczne z’nich na głowie ukształca pierścienie. Dmoch.

ram co na ziemi, abo z ziemi podnoszę. Cn. Th. 1405.    II. 2, 45. Wszystkie włosy w tył zebrane. Teat. 20 pr.

Ouflefen, Jllfammen lefen. Owocu dębowego nie obierają,    Zbierać włosy u fryzyera, przycinać czyli przystrzygać

tylko na ziemi za dojrzałością zbierają. Haur. Ek. 166. włosy. Magier. Mskr. bie $aare orbentltcb »erfcpetbeu. — By to nie tu, nie rzekłbyś tak śmiele, I po ziemibyś    Pracowicie zebrana mowa. Teat. 8. c, 69. ułożona, wy-

pewnie zbierał zęby. P. Kchan. Jer. 433. (miałbyś zęby    pracowana ; anögearbeitet, W0l)l jufammengefe|t, gut nerfafft.

wybite). Leży tego kupa koło nas, brać one trzeba, a    Ale jak subtelnie jeszcze zebrał potwarz! Siem. Cyc. 584.

nie 'pojedynkiem zbierać. Pilch Sen. list. 270.— Zbie-    Czyż nie poznajesz, ^że oni to z miejskich złośliwych

ram

ostatki pozostałe. Cn. Th. 1405, cf. podkowy zbie-    rozmów złożyli? ib. 386. (skomponowali).— § Zbierać

rać ; Croat, paperkujem ; Rag. pâgljetkovati, Słacfjlefe    nogi, układać kształtnie, szybko; bie ftüße füttftlid) unb

halten. Oka w pończosze podnieść, rozrachować, przy-    pif jufammenneljmcn, bemegen, merfen. Widziałeś konia

bierać, zebrać. Magier. Mskr. w kupę ściągnąć, tttt    mego korwety i susy, To lekkie nóg zbieranie, to za-

©tricfen bie SDłapen iufammen nehmen. Zbierać w drukarni,    gięcie karku! Zabi. Fire. 19. Bieży jeleń, przesadza

126

Słownik Lindego wyd. 2. Tom VI.

wierzchu mleka

ziemie , lekkie stopy Zbiera, czyni skok wielki, by przerwał swe tropy. N. Pam. 1, 70. Zając szybko zbierał nogi. Juk. Baj. 68. (drapaka dał, uciekał, w nogi , cf. polizał nóżki). — Zbierać lud, zgromadzać, ba3 SSolf oerfammcln; Eccl. cTaytio, cTaTcmyio (cf. stado); zbierać się, zgromadzać się, ftd) oerfamnteln; Bosn. saboritise , sabraltise, zbiratise , skuppitise ; Eccl. CTanTHca , CTaiocb. Zbieram żołnierza, wojsko. Cn. Th. 1405, (cf. ściągać). Świdrygał wojsko zebrawszy, ciągnął do Podola, któremu Władysław z swym ludem zastąpił u Łucka. Biel. Św. 236 b. Zebrany z różnych miejsc ; Boss. croHHhiił, (cf. zegnany, spędzony). Zbieranie ludu na wojnę, delectus militum. Cn. Th. 1406. Zbierzćie się, a słuchajcie synowie ojca swego. Badz. Genes. 49, 2. Faryzeuszowie, usłyszawszy, iż zamknął usta Jezus Saduceuszom, w jedno się zebrali. Sekl. Math. 22. zeszli się, fie Pcrfammcl* ten fieb, fte farnmen Jltfammctt. Śmierć nam milsza, niż jarzmo niewoli, niechaj się senat zbiera,, niech będzie gotowy o tej godzinie. Teat. 45, 52. Niech go tędy wprowadzi . póki się do stołu nie zaczną zbierać goście. ib. 11. b, 61. Zebranie ludzi, zgromadzenie, gromada , schadzka , (cf. zbór), bie ^Serfammlttrtg ; Vind vkup-sberenje, vkupshranie, sbor, spravilhe, zbralifhe, vkup-spraulifhe; Croat, zkupchina; Bosn. skupsetina, skup, zbiranje; Boss. daa. X. Łukasz Lwowczyk w wielkim zebraniu *kazał w Przeworsku. Orzech. Qu 171. Gdzie jeno pójdziesz, wszędzie usłyszysz szkodliwe cudzemu honorowi mowy; nie ma tego zebrania, nie ma tego domu, gdzieby cudzej sławy nie nicowano. Boh. Kom. 2, 15, cf schadzka, posiedzenie, kompania; 31Jfammcn* funft, $erfammlmig, ©clfeflfcbaft. ‘Zawżdy błogosławieństwo pańskie wisi nad domem jego i nad zebraniem jego. Bej. Post. P 1. nad familią, nad rodem, nad *narodem jego, nad plemieniem jego; über bcn ©einigen, Über fei« ner pamfile, feinem ©efdjlecfyte. Rozstąpiła się ziemia, i pożarła Datana , i przysuła zebranie Abironowe. 1 Leop. Ps. 105, 17. (okryła rotę Abironową. Bibl. Gd., btc IJîotte). — Zebranie duchowne , kapłańskie , biskupie , zbór, kon-cylium, bte Slirdmmrfammlung, eilte ^crfammhntß ber ©ciff« lld)fett. Koneyliuin w Konslancyi było *sebranie duchownych, gdzie Husa Jana spalono. Biel Św. 234. Święte Trydentskie zebranie. Kucz. Kat. 2, 378. Zebrania kapłańskie rozpędzone były, wszystek święty zbór *onej się porażki bał. Sk. Żyw. 1, 13. Zebranie, towarzystwo, zgromadzenie, bte ®cfcllfd)aft. Ludwik Gonzaga, zakonnik zebrania pana Jezusowego. Wys Kat. 5; (societatis Jesu). Łaska, którą W. K. M. przeciw naszemu zebraniu okazujesz. W. Post. W. dedyk. Ignacy z Lojoli, fundator i ojciec zebrania pana Jezusowego. Wys. Aloj. 5. — Niechaj się zbiera wody, które pod niebem są , na jedno miejsce, że się ukaże susza, i stało się tak; i nazwał bóg suszę ziemią, i zebranie wód nazwał mo-rzefh. 3 Leop. Genes. 1. (zgromadzenie wód. 1 Leop.). — Zbierać wodę deszczowa , Sîegenmaffer attfangen. Zbieranie wody deszczowej, aqui/egwm Cn. Th. 1406 — Zbierać co w co. Cn. Th. 1405. mo hinein fammeln. Niech mi się uściskać cię godzi, Synu miły, i ducha, który

cię odchodzi, W usta zebrać. Bardz. Trag. 501. (wciągnąć, wessać).— g Zbierać co z czego, wybierać, wyciągając zbierać, pozbierać ; Ijerairô fantmelrt, tyerauS jletyett intb fammeln. Zbieranie z xiąg rzeczy. Cn. Th. 1405; commenta , hypomnemata. Zbieranie z xiąg excerptio. ib. 1406 Pszczoły miód i wosk zbierają z kwiatów. Zool. 124. (wysysają) Zbieram wino, obieram. Cn. Th. 1405. et 1265. bert Iffietn lefen. Zbieram owoc, obrywam. Cn. Th. 1405. Obrywam owoc, kwiatki » zbieram, ib. 578. ftritdjfc, Ultimen pflüefen unb fammeln. Zbieranie owoców, wina. Cn. Th. 1406; perceptio frugum. Zebrania wina czas, vindemiae tempus. ib.t (ob. Winobranie). Na winnicy po ‘zbieranej bywają zostawione grona. W. 4 Ezdr. 16, 51. (po zbieraniu, po winobraniu). W krajach, którym drzewa oliwne właściwe, można dwa razy na rok zbierać. N. Pum. 16, 113 Zbierajmyż różę póki w świeżym kwiecie, Zbierajmy różę porządnej miłości. P. Kchan. Jer. 401. uszczknijmyż, pflttcfct bte 3?ofc, elje fie ücrMûljt. — Zbieram z pola * sprząiam. Cn. Th. 1405, Vind. po-shenjati (pożąć), skopudati, v’kope spravlati , (cf. kopo-wać) ; btc ©etreibegarben etnfantmelu, ba3 ©etretbe einenden, etnfüljren. Przez niepokój wojenny z pola rolnik nie zebrał. Krom. 177. W starym zakonie kazano, aby żąc i zbierając zboża z pola, kłosów na ziemię upadających nie zbierali; ale ubogim na zbieranie zostawili. Sk. Żyw. 2, 153 b. Cokolwiek się na tym polu najdzie, to kosą podetną, zbiorą i do stodoły zwiozą. Groch. W. 563. — Zbieram pierze z szaty, (loccos lego , ut phrenetir.i et adu-latores faciunt ; simile est Graec. xapnoloym feslucas lego, zbieram zdziebłka. Cn. Th. 1405. ablcfeit, al'pfïîicfett, flbjltpfen. Wzorki zbierając, krytykując bez względu, nicując każdego, oburzyś na siebie wszystkich. Teat. 27, 22. fpHtterrtdjtcn, £mrd)cn jitpfen. Ze też Wac Pan ze wszystkiego szukasz zbierać wzorki! Teat. 2. b, 109. (wybierać wzorki). Chory już zbiera koło siebie. Tr. konając rękami chwyta , ber Traufe greift unb jupft fdjon um fid) fierum. — Zbierać ze stołu, tollere mensam. Cn. Th. 1405. btc îafel alträumen, oom îtfdje megräunten. A skoro po potrawach z stołu zebrano, Kubki splecione wieńcy z winem podawano. A. Kchan. 27. Obóz zebrać, zwinąć; baS Säger abbrecfyctt, aufbeben. Ku dniowi oboz zbierać kazał. Warg. Cez. 27. Kiedy nawałności następują, żagle zbierają, dlatego aby wiatry mocy nad okrętem nie miały. Otw. Ow. 228. zdejmują, abltebmett, JU« fammcit nehmen, jufamntett legen. Karty zebrać, bte ©piel« carten abftelten. Ustawicznie zbiera i tasuje karty, tak że są zbrudzone. N. Pam. 2, 166. Gracz mówi: jam posunął tu, Wac Pan tam, jam Wac Panu dał do zebrania , Wac Paneś postawił tu w rogu, a ja zdejmuję. Tent. 7. d, 8. Czart. Zebrany floss. iUMÖopHUH. — §. Zbierać , zdejmować, odejmować, odejmując zgładzić, zrównać; baä Übcrflüßige abncljmen, megneljmen. Nie przystając na przyrodzonej równości miejsca, potrzeba pod gruntwagą jedne miejsca zbierać , drugie nawozić. Kluk. Bośl. 1 , 43. — Zbierać śmietanę zdejmować, pon oben abfcfjöpfen , abnelmten. Zapraszał do siebie na kawę z śmietanką własnemi rękami zbieraną.

cze-

mo-

« mo-

ącz o kiju i żebra-Zębranym chlebem

Tent. 41. b. 175. — $. Zebrać kogo z tego świata, zabrać; einen oim ber SSBelt nehmen, tnegnebmen, babin neb« nten. Czemu ten w pośrzodku dni swoich zebrany ? mu owego licho nie bierze? Pilch Sen. list. 3, 124. Sławnego skora śmierć Aehila zbiera, Tytoń w przewlo-kłej starości umiera. Hor. i, 277. id. Mon. 70, 635. Już podeszłym w 'leciech , a lada dzień mię zebrać ze. Tent. 30. b, 101. Nie -długo zażyjesz tych zbiorów, zbiorą cię też nie długo. Opal. Sat. 69. Jan papież tego roku do ojców zebrany poszedł. Sk. Di. 566 umarł, przeniósł się na tamten świat, ?er itîurbe jn feinen Sötern ö er I »l nut elt. Zbiera się dobrych ludzi, sensim sublrahuntur nobis probi viri, defir.iunt. Cn. Th. 1405; ustają dobrzy ludzie, schodzą z tego świata, Wtod ; ubywa ich. Dudz. 73. przebiera się ich, ibre 3^1 nimmt ab, fie geben ein, (fd)ttteljen ein). — Zbierać ptaki, wybierać ptaki. Wtod detraho nido implumes fetus. Cn. 7h. 1405. Sogel ÛUÔ bem 9?efte nehmen. — Zbierać się dokąd , wybierać się , iść dokąd , puścić się dokąd lub w co , zacząć co, wdać Się W CO ; ftcb rcobin ju geben aufmacbcn, fid) an« fdjiaen.    Nad samym świtem zbierałem się wyjść z pie

czary, w której noc przebyłam. Staś. Num 2 , 105 Gdy Jaćwingowie często xiestwo Włodzimierskie najeżdżali, zebrał się na nich xiążę Jarosław; Jaćwingowie też zebrawszy się, w sprawie 'stojeli. Stryjk. 180. Mam na się niektóre nieprzyjaciele, przeciwko którym sie zebrać chcę", abym je o gardła przyprawił. Kosz. Lor. 47 b. Od dawnego czasu zbierałam się, 'wnijść z tobą w obszerną rozmowę względem mojej synowicy. Tent 57. 126. — Zbiera się na co, ma się ku temu Cn. Th. 1405. zanosi się na to . e$ fdjicft ftcb baju an, lafft fid) baju an, eä bat ben Snfdjetn, bcjiejjt fU) baju. Zbiera się na deszcz

*    zbier ją się obłoki. Cn. Th. 1 i05. Jeszcze przenika serce żałość szczera, I gdy to piszę na łzy mi się zbiera» Kniaź Poez. 1, 221. Na miękkiej trawie , czujni pasterze, Gdy na łagodny sen im się zbierze, Zasnęli twardo Zab. 15, 46 Zbiera mi sie na womit > womi-tować mi >*ię chce. Cn. Th. 1405; zanosi mi się na womit. ib. 12X2. mir fommt baö Sredjen an , mir roirb fd)litnm, Übel. — Zbiera się wrzód, ropi się. Cn. Th. 1405 Uudz. 75; rojię wypuszcza, ropą ciecze, ib. 925. zbiera otok

•    zbiera Verb. med., obiera, jątrzy sie, zajątrza sie: baä (Sefdjmur fängt] an ju eitern, gebt in (Siter über, fd;märt, fängt an JU fibmärett. Kobyli szczaw' jest bardzo dobry na zbieranie wrzodów zatwardziałych. Spiez 47. Maść ta druga, pod którą się zbiera ropa, miękczy i uśmierza boleści, ib. 138. Zaognienie do jątrzenia czyli zbierania otoku przyprowadzić. Perz. Cyr. 116. Krosty na cztery czasy podzielić trzeba, na początek, na czas wysypania się krost, na czas tychże zebrania, i na czas wysychania. Krup. 5 , 528. Zaczynają te najpierwej wysychać i odpadać krosty, które naprzód zebrały, ib. 5, 352. Krosty naprzód zbierać i ropieć zaczynają na twarzy, ib. 5, 350. Białość krost przemienia się w żółtość, która doskonałe zebranie oznajmia, ib. 5, 330. W ospie gorączka zbierająca , febris supporataria. ib. 5, 330 Jak prędko dobrze zebrały wezykatorya , odjąć je potrzeba. Krup. 5, 395.

skoro dobrze ciągnęły, fobalb ftc gut gejogen b«ben. — $. Zbierać się na co, zdobywać się na co. Cn. Th. 1405. etroaśl ju erfibroingen fudjen; zebrać się na co, zdobyć się na co, etmaê erfebtuingen, erringen, erbalten, erfämpfen. Wityges zebrał się na wojsko, i miał ludzi do boju 150 tysięcy. Sk. Dz. 531. Dotąd sobie Bolesław po wojnie Węgierskiej wydychał, dokąd się dostatecznie we wszystko przeciwko Rusi nie zebrał. Krom. 99. Czy-nią-ć sobie dobrą myśl Rusacy, aleć to zwierzchu postawę tylko stroją, daleko-ć serce od postawy mają, na które trudno się zebrać, kto je raz straci. Biel. 59. — §. Woda, rzeka zbiera * wzbiera, nabiera, nabrzmiewa; baS SBaffer, ber gluß fcbmillt an, lauft an, ift angeftbmoUen, gcmacbfen. Jako po deszczu wielkim potok zbiera , Tak na nich coraz *więtszy lud naciera. P. Kchan. Jer. 312. W morze wchodzą wszystkie rzeki, a nie zbiera. Zygr. Pap. 327.

ZEBRAĆ, *ŻEBRZEĆ, żebrał, żebrzał, żebrze, żebrzę cz. niedok. , jałmużny prosić, betteln; Boh. żebrati ; Slov. żebrat, żebrem; Sorab. 2. iöbrisch ; Sorab. 1. proszycż (cf. prosić), proscheru; Cam. peklâm , berâzham, (berem, bérnûm colligo, shebrâm oro, modlę się); Vind. petLt, berazheti, boga jime profili (cf. dla boga prosić), (shebrati, sheberjm » modlę się, shebranje, molitva dhtwa); Croat, petlyati , potlyam , peklyam , koldujem, (koledujem cantilenum adventus cano, cf. kolęda), izpros-sujern, (cf. wyprosić); Bag. kóldńlok, kuldńlok , kikol-dulom , prossitti za bogga , prosjâciti; Bal. proszjachim; Bosn. prosjaciti, prossitti za bogga; Ross. mbjoctłihh npociiTb , no stupy xoahte , xo^mb ce cyrMOK) , (cf. z torbą chodzić). Kto ma majętność, żebrać nie będzie. Twór. Wierz 39. Do takiej go nędzy przywiedli , iż żebrać chieba musiał. Sk. Dz. 589. Dumą wewnątrz nadęci, zbytkiem podupadli , Nie wstydzą się ci żebrać u tych, co je skradli. Kras. Sat. 24. Wiesz-że jaki los dla nich, przeznaczyły nieba? Ze u nich twoje dzieci żebrać będą chieba. Mon 73, 665. Chodzi z miejsca na miejsce, i żebrze z torbą Haur. Sk. 40. nym chlebie chodzi. Jabi. Ez. słabe utrzymywał życie. Sir. Qu. 54. Żebrzący Boh. że-brawÿ. Lepiej żebrać, niż wisieć. Cn. Ad. 446, (Vind. ne kradi, raifhi profi; kar fprofifh, f miram nofifh). Chciał się do Burgundyi na żebranie puścić. Sk. Dz. 1169 na żebractwo, na żebraninę. — §. Zebrzeć, pokornie prosić, suplikować, błagać, ‘modlić się komu; flcbcn , flebentlid) bitten , fußfällig bitten. Prosił boga, aby słuchał łaskawie tych, którzy przyjdą do, tego kościoła żebrać miłosierdzia jego. Zat. Test'. 198. ŻEBRACKI, a, ie. ŻEBRACZY, a, e, od żebraka, od żebrania; Sett» 1er», Settel»; Boh. żebraky, żebrotny, chodeckÿ , chod-cowsky; Vind. berazhen ; Croat, petlyârszki ; Sorab. 1. proscheraczé; Boss. HiimeHbCKin, (cf. zniszczony). Piosnki żebracze. W. Post. W. 145. (dziadowskie). Pod żebraczym płaszczem wiele się złodziejstwa ukrywa. Sax. Porz. 34. (pod pozorem żebractwa , żebraniny). Uiises dziwnych rozumów używał na świecie , albowiem wielekroć w żebraczym odzieniu chodził, wywiadująe się położenia w Troi. Biel. Św. 10. po żebracku ubrany; Ross. hh-

1004

ŻEBRACZKA- ŻEBRAK.

ŻEBRANIE - ŻEBRO.

meo6pa3HO. ŻEBRACTWO, a, n., ŻEBRANINA, y, z.y    pomyśliłem sobie, tpn wyżebrawszy grosz tak się we-

ŻEBRY, plur., żebractwo, żebranina, żebraczy żywot.    seli. Sk. Dz. 312. Żebraczek idzie piechotą, boso, we

Cn. Th. 1413. bic Setłlerep , Settelep, bcrê 23etllerleBen,    zlej sukni. Rej. Host. E e e 3. Bogaty się dziwuje, czem

S3ettetleBen , Settlerfyanbmerf ; Boh. żebractwj, żebrota,    się żebrak ‘gnaruje? Rys. Ad. 5. Może być z pana że-

chodcowstwj ; N/ow. żebrota, (żebraćnica babiniec, kruchta);    brak, może pan z żebraka. Simon. Siei. 87. Lepiej być

Sorab.i. proschereno ; Cam. berazhya; Vind. berazhia, be-    i żebrakiem, ale żebrać z cnotą, Niż siebie i kraj wie-

razhanje ; Croat, petlyaria , petlyarsztvo , peklyarsztvo,    czną okrywać sromotą. Kras. Sat. 52. Źyl w zakonie,

koldusstvo, proszjuchtvo ; [lag. siromactvo , prossjacina ;    jakoby jeden z najuboższych żebraczków, któregoby dla

Bosn. prosjacinstvo, sirornasctvo; Boss. HHmeTa, mime-    miłosierdzia przyjęto do domu , wszelką rzecz, którą mu

CTBO, (cf. zniszczenie). ^Żebranina, stan żebraków, że-    dawano, miał za wielką łaskę. Wys. Aloj. 289. (Slov.

bractwo. Cn. Th. 1416. Żebraki każdy swoje ma karmić,    Prov. Gestii ge żebrak siti, ale kapsa nem, mendici pera

a nie dopuścić im biegać na żebraninę. Sk. Dz. 773.    insatiabilis). Brzydki żebrak, żebraczysko; Sorab. 1. pro-

Między żebrakami znajdowało się najwięcej takich, któ-    scharisko. — *g. Hist. nat. Żebrak leśny, symex silve-

rzy przez swawolę i gnuśność udawali się na żebraninę;    stris, ipe&erbocf, (paiterbocf, robaczek, który na malinach

ustanowiono tedy, że bez znaków od urzędu danych,    siada, wonią przykrą ustom czyni, mało co inaczej niż

znalezieni na żebraninie , mają być *imani. Skrzet. Pr. Pol..    pluskwa. Siena. Wyki. ŻEBRANIE , ob. Żebrać. ŹEBRA-

2, 182. Z pijaństwa gorzałki wynika z torbami po że-    NINA, ob. Żebractwo. ZEBRANIE, ob. Zebrać. ZEBRA-

a, n., zdrbn.-, Boh. żebro (rżebfjk; Morav. żebf, febr drabina); Slov. febro, żebro, (rebrjk drabina); Sorab. 1. reblieżko ; Sorab. 2. röblo , röbwo , löbro, (korabé żebra, cf. korab') ; Carn. rébru , (rebrenêza, rebernek , re-brenek * skielet, kościotrup, Rebrenêza, Smert » bogini śmierci, rębr * wzgórek) -f Vind. rebru, hrod, h’rodi, (reber, rieber, hrib, hriber * pagórek, rob * brzeg); Croat, rèbro, (reber declivitas, rebrimsze, rebereze bo-dim, indinatus ad latus incedo , procedo in latus); Dal. rebro ; Bosn. rebro, kost od bokka (rebrittise incedere ad latus inclinalus) ; Rag. rebro; (Slav, rebreno * śmiały, odważny); Ross, peópo, peópuuiKO , (peóposrs na bok , na stronę , peSópimcH iść na bok , wyboczyć)';

Er d. pespo \eosta 2| (bok); Germ, bte Sfilppe ; 3Î i b e r f. 9îtbbe; Angl, rib; (cf. Germ. 9Retf, 3îejf). Żebra wychodzą z kości pacierzowych, i czynią wypukłość boków. Zool.

67. Ziobra costae, są różnej długości skrzywione kości, które zaczynają się u pacierzy piersi, i idąc na przód, kończą się przy średniej kości. Wejch. Anat. 41. Ziobra leżą w 'przek ukosem, biorą początek przy pacierzach, i pobocznie obłąk czynią. Krup. Ost. 122 Żeber w kościotrupie znajdować się powinno z każdej strony po - dwanaście; z tych górnych siedm nazywamy prawdziwerni, costae verae, pięć zaś dolnych nazywamy żebrami fałsz y w e n i i , costae spuriae. Perz Cyr. 51 ; dzielą się żo-bra na prawdziwe i fałszywe ziobra. Krup 123.— Uśpi- * wszy bóg Adama, z boku jego wziął ziebro , i uczynił niewiastę. Rial. Post. 192. Wziął jedno żebro jego, i napełnił ciałem 'miasto niego, i zbudował z żebra onego niewiastę. Bibl. Gd. Genes. 2 , 21-22. — Koń odlewanej 'chybici, wydanego żobra Pot. Jow. 91. (wypukłego brzucha ). — II rzeźnika: Żebro pasowe, od ćwierci przedniej wołowej. Magier. Mskr. ber 9îtppett* braten.— § Żebro Dowrozowe, woj, wojek; bte Si^e (Http* pet im 6tricfe, im ©eile. Sznury skłndaja się z żeber, a żebra z nici. Jak. Art. 3, 225. Postronek, sznur spleciony z niciąnych żeber, ib 3, 510 Lina, sznur gruby, nie z nieianych, ale z postronkowych żeber spleciony.

brach chodzenie. Perz. Lek. 257. (distgn. po żebrach, ^ NINA, oh. Zbieranina. ZEBRANY, ob. Zebrać. 5 a żebro). Niech uczciwym sposobem nabywają chleba, ŻEBRO, 'ZIEBRO, 'ZIOBRO, "‘ŻOBRO , a, n., ŻEBERKO, nie żebraniną, jako i ci biegunowie, co je to widujecie zawsze, w Częstochowie, w Kalwaryi, i przy każdym kościele; wszystkim tym robić kazać. Star. Voł. E b.

Żyją ci ludzie przez wszystek wiek swój żebraniną. Star.

Dw. 50 (o żebranym chlebie , z jałmużny). Często jałmużny prosił, chleba ode drzwi do drzwi chodząc szukał Dominik ś., żebractwem żył. Birk. Dom. 75. Mniemali, iż swoje opuścić, przedać , i ubogim rozdać, a samemu żebraniną żyć, czyni człowieka doskonałym. Sekl. 91.

Strzeż się, żebyś nie żył żebraniną, gdyż lepsza jest śmierć, n żeli żebractwo, lladz. Syr. 40, 29. (nie żyj z żebraniny; lepiej jest umrzeć, niżeli żebrać. Bibl. Gd.).

Doznał tak wielkiego ubóstwa biskup z duchowieństwem, że mu do żebraniny • prawie przychodziło. Nar. Hst. 5,

453. Do żebractwa kogo przyprowadzić; Ross. nycTHTb CŁ cyMOK), (cf z torbą, cf. w dziady). — Żebractwa i bogactwa nie daj mi. Budn. Prov. 30, 5. ubóstwa aż do żebraniny, Settelarmutl). — '§. Żebranina, to co żebraniem zebrano , ba$ (Erbettelte. 7V, Żebranina, to co się wyżebrało. Cn. Th., 1415, (distng. żebranina, zbieranina, zbieranka). — Żebractwo collectiv. « żebracy, żebraki;

33etteh)Olf, Settler; (Vind. berazhui ludi, berazhi ) Zygr.

Pop. 311. ZEBRACZKA, i, z. , jałmużny prosząca; Boh,

-żebracka, żebra kina ; Slov. żebracka; Sorab. 1. proscher-ka ; Cam. berazlnza ; Vind. berazbinja, berazbka, bo-sheza, petlarza ; Rag. projssjakigna , prossjaoizza ; Ross.

Humas. ŻEBRAK, a, w., ZEBRACZEK , czka” w., zdrbn, proszący jałmużny, ber Settler; Boh. żebrśk , źebraćek, chodec; Slov. żebrók; Sorab. 1. proschner, proschefke ;

Sorab. 2. szlépz, ( cf. ślepy); Carn. berazh , b râucel;

Vind. potier, bushèz, bueshez, fromak , ( cf srom);

Croat, proszecz , proszjak . uboeerz , periyrin kóldus , pellyar, peklyar, Varasdin. stercz; Hung kodńs, (zo-brâk déparais, illiberalis) ; Dal. proszjak; Slov. prosjâk ;

Bosn. prosjak , prosjaciech ; Rag. prosseechi, prossjak , prossjacieh Eccl. npouiaK’L ; Ross. HHmifi. Siedział żebrak ślepy przy drodze, żebrząc a nabywając żywności swojej. Rej. Post. M 2. Ujrzałem żebraka wesołego, i

ib. 3, 299. Lonty powinny być złożonej trzech żeber, Radź. Exod. 22, 6 (spaliłby stóg abo stojące zboże. Bibl. Gd). i nie tego kręcone, ib. 1, 425. — § Żeberka u smu- ZECER, ‘ZYCER, a , m., składacz pisma w drukarni, z klerza, guziki i pętelki ze sznurków, do zapinania Polskiej sukni. Magier. Mskr. gißen, kęm ^offlmmenttrer. —

§. Bolan. Zebro czartowe, succisa, ü£eufel&biß, rośnie w gajach i na łąkach, korzeń ma właśnie jak ugryziony.

Kluk. Rośl. 2, 208. Zebro białe, ob. Szczerzyca ziele.

Ntern., ber ©eßer, ©djriftfeßer; Ross. HaóopmnicE , (cf. nabrać). ZECERSKI, ZYCERSKI, a, ie, od zecera , ©eßer«; Ross. HaóopmHKOBt. Szutla w drukarni , na którą zy-cer z winkieiaku wykłada pismo , dwojaka, zycerska i _ preserska. Magier. Mskr. Deska zycerska, Ross. HaóopHaa. ŻEBROWATY, a, e — o ado., na kształt żeber, ripptdjt, ZECHCIEĆ, zechcę, ob. Chcieć.

rippenarttg , nue Sîtppen; (Rag. rebrast ; Croat, rebernaszt ‘ZECHCYK, u, m., z Niem. fed)pg * sześćdziesiąt, kopa , ettt ©d)0(f, clivosus\ Vind. hribrast, hribern » pagórkowaty). Zaskle- , n. p. Od zechcyku przędzy po groszu. Vol. Leg. 3. 645. pił dom "‘tramami żebrowatemi, i podniebieniem cedro- ŻĘCIE, ob. Żąć, ob. Żniwo.

wym. Budn. 1 Reg. 6, 9. (nakrył go halkami na kształt ZEGKNĄĆ sobie med.jedntl., Zecknić sobie dok., zmierznąć, zasklepienia. Bibl. Gd.).    — Żebrowaty, żeber wielkich,    obmierznąć sobie, (ob. Cknąć) ; fid) ettM§ üerefellt , CttlCtt

bene costatus ^Cn. Th 1416. großrtppig ; Ross. peópHCTUH,    fêfel befomnten , etrcaS fatt befommen. Jużem zecknił so-

‘żebrzysty. ŻEBROWY, ‘ZIOBROWY, a, e, “żeberny,    bie, mówi młody Leszek, pieszczony i próżnujący żywot,

od żebr, 9itppen = ; Ross. peóepHbin. O bfonce ziobrowej. Krom. 203. By od ‘wiotszego smutku sobie nie zecknął, Wejch. Anat. 102.    ;    przełóż proszę was, abyście potwierdzili przeciwko nie-

ZEBRY, ob. Żebranina. ŻEBRZĘ, ob. Zebrać.    mu miłość. 1 Leop. 2 Cor. 2, 7. (by snadź zbytni srau-

ZEBRZYCA, y, 2., ziele, smłod czarny, Seseli Aethiopicum,    tek go nie pożarł. Bibl. Gd.). Widząc osieł, że pieska

seseli peregrinum Sirenio, lir sino, qui etiam jeleni korzeń    głaskali wszyscy, zecknął sobie w swym stanie, nieró-

interpretatur. Cn.Th.\\\V), cf. Sptcz. 133. frenibeê ©epl*    wny rozdział winując. Ezop. 7. Zecknąwszy sobie se-

fraut, cf. koprownik. Źebrzyca. Kluk. Dykc. 3, 76 Jundz.    nat Polski z trudnościami nierządu, jedynowładztwa chwy-

192. Źebrzyca czerwona; Ross. xaôpima , cf .-chaber.    cił się. Krom. 305; pertaesus malorum. — §. Zecknąć się

ŻEBY Conjunct, reg conjunctiv., (cf. że , cf. by) « iżby, aby;    komu , obmierznąć mu , einem junt ©fel werben. Zecknę-

baß, bamit; Boh. at; Sorab. 2. żobii , zobä; Vind. da;    ło się osłowi w ustawicznej pracy. Ezop. 91.

Croat, da, dabi; Rag. zà débi, dà, zà ; Ross. 4aóht; ‘ZEDEL, ZYDEL, dla, m., "‘ZYDLA, i, 2., ‘ZEDELEK, lka, Eccl. óoeace, ^aóbi, moót Boję się, żeby tego wszystkiego    m. zdrbn., stołek    osobliwie prosty z samego drzewa;

pani nie oznajmił. Cn. Th. 4. — Consulendo, e.    yr. Je-    Lat. sedile ;    (Boh.    żjdle, żjdlicka , sedlice, sesle ; Carn.

żeli kiedy będziesz przebywała na    wielkim świecie, że-    shesel ; Vind.    fhefel , fhofl, stoli, stau, fedilu , fellu ,

byś porzuciła ten ton    dogmatyczny, z którego byłabyś    fiedefh , fiz,    fedalu , fedalniza, feja, fedetje, fedek;

zapewne wyśmiana.    Teat. 58,    178. radzę ci porzucić,    liai, sedia ; Germ, ber ©ejfel    ; -Jîtberb. ©etel    ; Angls, sitl,

porzuć - że, baß bu    boi} ja bei! $ott ablegen möefiteft. —    setol; Angl. settle; cf. obs.    Oberb. ©iebel;    ob. Siedzieć,

Conditionis : e. gr. Jeden dzień, żeby-ć czego nie wzięto, sadzić, siedzenie). Zedelek na jednego, sedicula. Cn. nie minie, Siedzi człek w domu, jako liwrant    w ma-    Th. 1416.    To tu    na przykład będzie łóżko, tu stolik,

gazynie, Ten grosze, tamten zboża, ów chce,    byś dał    tu zedelek.    Teat. 26, 72. Hexaclinum, zedel albo łóżko

koni. Zab. 16, 125.    Nor. (nie    bez tego minie). — Con-    do siedzenia około stołu,    na którym ich    sześć może

nivend. e. gr. Żeby    pożyczyła    od Wac Pana pieniędzy,    "“sieść , jakie przedtym w obyczaju byiy , a    zwłaszcza u

tego nie uczyni; żeby    je przyjęła    w podarunku niby, o    żydów. Mącz.    Stibadium, zedel, usłanie, siedzenie sto-

tym ani myślić. Teat.    14, 100.    baß fie Don iljnen ©elb    łowe. Marz.    Na około izby stały nierówne z prostego

(Htneljttien füllte. ... —    §. żeby, gdyby, nawet gdyby,    drzewa zydle, i jedno stare krzesło. Kras. Boś. 6 9. Sto-

dajmy żeby; unb memt aud), mena gLtd}' felbft roenn, [ogar    ły,- zydle. Pot. Bocz. 459. Przy jednym rogu stało krze-

mentt. żeby mi wszystko a wszystko stracić przyszło,    sło, zydle drewniane w około. Kras Boś. 242. Sparł

to muszę zostać szlachcicem. Teat. 36, 56. Kiedy mi^ się na zydlu, i szczęśliwie usnął Kniaź. Poez. 2, 69. kto mówi: uczyń mi tę łaskę! żeby ostatnią, dałbym    Siedzi śmierć na żelaznym zydlu, na rydlu wsparta. Nar.

koszulę; lecz kto powie: ty musisz! na najmniejszym-    Bz. 2, 167. Do dziedzictwa jej należą kubek jeden, ko-

bym się spotkał płaszczu. Teat. 50, 58. — Loco impe-    newka jedna, stół jeden, zydla jedna, i stołek jeden.

rativi : Zęby mnie dyabli wzięli, kiedy nieprawda. Teat.    Szczerb. Sax. 142. Krewna zmarłej żony biorąc giera-

z wez-

21, 100. (niech mię dyabli wezmą). — Żeby admirantis    dę , powinna mężowi zostawić zydle, albo ławę

vel interrogantis ; ut: Powiadają, że umarł. Żeby?    głowiem. Szczerb. Sax. 155.

ZĘDRA , ZENDRA, ZYNDRA, "'ZINDRA, y, 2'., nieczystość od stopionych kruszców się odłączająca , (cf. Germ [3un* ber 2j, fonbern, abfonbertt). Zędra, scoria. Krumł. Ciiym. 213. bie ©d)lacfe,bie ©d)lacfen. Gdy wszystkie zędry ołowiane znikną, pokazuje się srebro w własnym swoim kolorze błyszczące się; toż samo po odejściu ostatniej

ŻEBROWATY - ŻĘ Ć.

ZECER - ZEDRĄ.

1005

siccine ? ain tu ? idemfere: 'wiera? taklito? Cn. Th. 1416. ZED.MĘ , ob. Zdać, zdmuchnąć. ZEDNIEM, z dniem, ze prawdaż to! daj go bogu! Włod. trfllttt? fo? für œaÇr?    dniem, ob. Dzień,

grntß? baß gefte(} id)!

ZĘB\r, ob. Ząb.

*ŻEC, ob. Zegać.

*ŻĘĆ , i, z’., co pożęto, pożęta trawa , sianożeć , pożęte zboże; ber <peufd)lag, gemaltes ©ra8, gefyauneè ©etreibe;

Założony ogień, popaliłby ‘snopie, abo żęć, abo role.

zędry postrzegłszy, mówimy, że się kruszec połyskuje.    być juz zwyciężonymi. Nag. FU. 222. Czemuż ten,

Krumł. Chym. 535. Pozostałe od czyszczenia w butach    który dotąd corok się odnawiał Biały orzeł tak *dzisia

siarki męty, siarką końską sulphur caballinum , w hutach    zedrwiał, tak osowiał? Pot. Pocz. 13. — Zedrwiony. w

zaś zedrą siarczaną scoria sulphuris zowią. ib. 387. Wy-    głowę zaszły, bez przytomności; außer jtd) , ol)ne Śtopf,

topienie do zędry, scerificatio, ba$ Slnftebett. ib. 531.    ol/ne Seftnititng. Tyś to bez głowy, tyś to jest zedrwio-

Przeźroczyste ciała śkłami nazywają się, półprzeźroczy-    ny. Past Fid. 116 Na pospolitą zedrwionej fantazyi

ste porcelanami; jeżeli zaś od jakiego wapna kruszco- zapadł chorobę. Rardz. Boet 6. przesadzonej, zbujałej. wego ciemniej zafarbowane są, imieniem zęder oznacza- ZEDRZEĆ, zdarł, f. zedrze, zedrę cz. dok., Zdzierać wieją. ib. 523. Węgle kamienne zostawują po sobie zedrę dok. \ B Ui sedrjti, seclrati , rasowati, rasugi ; Slov. zdj-w bryły zapiekłą, ib 26. Jedne węgle ziemne zostawu-    râm; Sorab. 1. zedru ; Corn spûsheti, spûsbem; Vind.

ją po spaleniu zendrę , drugie popioł. Kluk. Kop 1,    sdreti, sdrèl, sdérem , isdreti , oddreti, vunsdreti, odi-

223, ( cf. żużel). — Zyndra, to jest cegły w piecu    rati, kośbo flazhiti, iskoshiti, dolpodretidoltergati ;

spiek. Cresc. 33. Dfenfcfylatfen , 3tegelfd)lacfen im    Ofen.    —    C'ont zdreii. zdiram ,    gubti, (cf golić); Boss. coApaTb,

g. Zędra , drobniuchne kawałeczki żelaza albo stali, któ- '.tiipsm , caupatue, C4«pKa, C4epraTb , C4epHyn>. C4ep-rych najlepszych można dostać od robiących około stali, rwBaTb; zdzierać co, darciem zrywać, stargać; Remitter a osobliwie od robiących igiełki. Os. Ruß.. 429. Zędra,    reißen, abretßen. Z jakiem drżeniem ustek dziecina pła-

drobne kawałeczki żelaza, które z pod pilnika odchodzą,    k la, Gdy z niej piękne sukienki zła ręka zdzierała,

albo od żelaza odłączają się, gdy je młotem kują. Os. Zel.    Lib. Hor. 113.    Zedrzyj mu perukę z głowy Tr Zdar-

88. opiłki, tryny, otrociny, trociny kruszcowe ; fêtjenfpâne,    łem go z woza.    Tr Zd/.ierać dach. Tr. (osobliwie gon-

©ta^ljpöne, getlfpäne, ^antnterjcblag. Zedrę żelazną około    ciany lub słomiany * poobdzieraćj. Wolę, iż skórę ze

Bie!. 424.

kowadła zbierają. Os. Rud 296. Mniemają niektórzy, że    mnie zedrze, a niżbym miał przysięgać

formy będą tęższe, do gliny dodawszy zędry żelaznej.    ściągnąć, złupić skórę ; bte $aut abjtebett, fdjtnben; Ross.

ib. 183. Jeżeli magnes jest blizko zędry żelaznej, albo    CBtaceBûTb, ocBbæeBaTb, CßtJKjio , (cf. świeży, oświeżyć).

blizko żelaza, pociąga je do siebie, ib. 17. Wziąć do    Zdziera z siebie    wąż skórę. Tr (zrzuca, lini się). —

tego zindry z pod młota kowalskiego. Torz. Śkł 173.    Fig. Zdzieracie    poczciwość z nieb. Rej. Tost. Śs 5.

Wziąć kuperszlaku czerwonego, to jest zyndry miedzią- (zrywacie, zdejmujecie gwałtem). — Zdzierać suknie, nej : ta bywa miedzy szalami, kiedy ich razem kilka bi-    rozdzierać, podzierać; bte    Äletber jerreißen, abretßen, ab*

je. Torz. Śkł. 173. ^npferfdjlag, $ammerfd)Iag »om Tupfer.    tragen. Zedrzeć się, zdarło    się, depustari. Cn. lh. 1416.

— Fig. tr. Dyarbeckiego junaka dziryda, Weneckie    (rozlecieć się na kawałki). Zdarty, ‘zedranv, vicinum

kolce w drobną zedrę trzaska. Mon. 71, 77. w drobne    oszarpany. Cn. lh. 1410. abgertjjęn , Dertffcn.— Zedrzeć

kawałeczki, w odrobiny, w drzazgi, in ©plttterdjen. ZĘ-    się; Sorab. 2. sze sd rasch    fig. Zedrzeć się me mogę,

DROWY, ZENDROWY, ZYNDROWY, a, e, od zędry,    na dwóch miejscach razem    być nie mogę, teb faun mid)

©(blacfen*. Dachówka, gdy będzie wmieszana w plastry,    ja ntcfyt zerreißen, rozdzielić    się. — §. Quoad rem. pccu-

trawi wrzody, a jej moc jest ocierać i osuszać, a zwła-    niariam : Zedrzeć z kogo,    od kogo « wyłupić , wydrzeć,

mo-

1006

ZĘDROWY -ZEDRWIEĆ.

ZEDRZEĆ.

szcza ona, która jest zyndrowa. Sienn. 338. spiekła , wycisnąć ; öon einem erplacfen, tbm abpreffen , tl)m abjagen wypiekła.    eine ©elbfumme. Naśladuj rady mojej, wyłup' kędy

ZEDRÂNY. zdzierany, zdarty, ob. Zedrzeć.    żesz , zedrzyj z kogo    możesz, wylichw' juko możesz

ZEDRGNAć się zaimk. jedntl., wezdrgnąć się, wzdrygnąć    Rej. Post. S s.    1. Turczyn od smętnych ehrześnan dań

się, zadrżeć; erbebett, fdjaubem, Jittern, fid) entfeßen. Nie-    żałosną zdziera.    Paszk. ÜZ. 50. Mojej córce kilka gał

przyjaciele słysząc twą sławę, zedrgną się, a polekają    ganów, wstążek i kornetów kupiłem, a już mnie te

przed tobą. Radź. Deut. 2, 25. (drżeć i lękać się będą    przeklęte szachrajki zdarły z pięćset złotych Trot. 22,

przed tobą. Bibl. Gd.). Zedrgnęło się od strachu twe-    99 — Zdzierać kogo, zedrzeć kogo, niesłuszną i prze-

go serce moje. Budn. Ps. 119, 120. (drży od strachu    sądną wziąć od niego' zapłatę, ogołocić go z pieniędzy,

przed tobą serce moje. Bibl. Gd.). Kto się nie zedrgnie    z m&jątku, Vind ludi omufniti,    dreti, ornufnuvati , sti-

przed majestatem bożym? Hrbst. Nauk. f 3 b. Zedrgnął    skali, fhobati ; Ross. jiyntub , jiynaio , Einen prellen,

się. Rej. Wiz. 109. On na takie się jego przedsięwzię-    fd)tnben, überfeßen, ( libéré Obr bauen ). Będziemy ludzi

cie zedrgnął. Warg. Wal. 71. Bez zedrgnienia czasem    zdzierać, a ściany stroić. Teat. 6. b, 25. W Warsza-

patrzeć na nią nikt nie mógł. Sk. Żyw. 2, 60    b.    wie najlepiej się mają    rzemieślnicy, bo też najlepiej oni

ZEDRWIEĆ nijak, dok., głowę tracić, ( cf. drwić    głową),    ludzi zdzierają. Boh. Kom. 2, 50. Na wyjezdnym zdarł

przytomność utracić, osobliwie ze strachu, z zalęknie-    mię gospodarz za to, że mi dał apartament, w którym

nia; ror Shtgft unb ©djreefen, ben ftopf, bte ©etfteégegen*    stał pod czas elekcyi w Frankforcie palatyn Reński. Kras.

mart oerltereu. Poznał go, widziałem cie rzecze na swe    Dos. 96. Któż teraz w cnocie    wsparcia będzie szukał?

oczy Przy Jezusie! zedrwiał Piotr, ale przecie skoczy.    Ten wielki, mądry, kto zdarł,    kto oszukał. Kras. An-

Pot. Zac. 55, (cf. zdrewnieć, strętwieć). Zedrwiał go-    tym. 36. Zdarli Holendrzy na dyameneie Francuza,

spodarz, gdzieby gość ten miał umrzeć w jego domu.    jak to zawsze, bywa, Jeden drugiego bliźni o zukiw-a.

Pot. Arg. 720. (struchlał on na to). Za usłyszeniem o    Zab. 13, 248. Nar. *Persa się stroił, a Macedo zdzie-

ciągnieniu Filipa, zedrwieli Foceuszowie, mniemając się    rał. Zab. 8, 247. Nar. Zedrzeć jeden drugiego, to ro-

ZEFIR - ŻE GAĆ.

Z E G A D Ł 0.

1007

na

zumera nazywają, Teat. 22, 65. Juz to się dwóch mężów zdarło, czas już statkować. Teat 15. c, 67. (zniszczyło się, wyniszczało się) Naprawa nadpsulych wieńców bardzo wiele ją kosztowała, bo zdarta b\ła od szwaczki , i aż musiała się zadłużyć. N. Ram. 4, 69. Tak się żalił przede mną szlachcic nie pomału , Od świętego nieborak zdarty trybunału. Zab. 16, 126 Nar. — g. Zdzieram się, vel zedrzeć się * zdrowie, siły utracić. Cn. Th. 1414. Zdzieram się, siły tracę na czym, targam siły. Wlod. feine Strafte jtt feljr anftrengen, ftdj »erretten, acrfje* ten, »erbrechen, feine Strafte jufeßen. Zedrą się ci ubodzy chłopi. Tr. Zdarł się na trudach. Tr. wycieńczył się , wyczerpnął się , fid) erfd)Öpfen — §. Zdzierać się z czego , wydzierać się, wyłamywać się, wymawiać się; ftć& mason Io8 ju reißen, loê ju fontmen, loö ju machen fließen. Z tego się trudno zdzierać , pocznijmy co chcemy, Jeśli po dobrej woli nie pójdziem, "musiemy. Groch. W. 549. Trudniej tobie będzie z tego się' zedrzeć. Gorn. Dw. 7. Wtspazyan chciał zerwać 7* głowy koronę , ale Rzymscy panowie, dobywszy mieczów, zastawdi się mu, mówiąc: ty masz królować nad nami, a już się z tego nie wymawiaj, albowiem będziesz-li się z tego zdzierał, zginiesz zaraz od naszych mieczów. Jer. Zbr. 141. Zaraz go kardynali na papieża wybrali; zdzierał się, i czerwonego płaszcza brać nie chciał. Sk. Dz. 111. wzbraniał się , "wzdragał się, er mctgctfe fteß. Kupcy zdzierają się od płacenia myta , drogi inne sobie wymyślając. Vol. Leg. 5, 592. (wybiegów szukają , wykręcają się). Rynald tym czasem na mur nie naciera, Lada przewagę za sromotę srogą Sobie rozumie , a zgoła się zdziera Iść pospolitą z podłym gminem drogą P. Kchan. Jer. 467. Donatyści zdzierając się od rzeczy swojej próżnym pytaniu czas trawić chcieli. Sk. Dz. 375. (unikając gwałtem). Jeśli wy, jako wężowie z tego się zdzieracie, my was pociągamy; odpowiedzcie directe! Twór. Wiecz. 47.

ZEFIR, u, m., ZEFIREK , rka , m. zdrbn., wiatr łagodny zachodni, wietrzyk, ber 3^9*- Wiosny płochy zefirek głosi przyjście biizkie , Przelatując z pagórków na doliny mzkie. Zab. 1, 182. Nar.

ZEFRYD, a, w., imię męzkie , Severinus. Jabl. Her., cm SDîannSname.

"ZEGA , i, 1, z Niem. &{e ©âge, wielu rzemieślników nazywa tak piłkę zębatą do rznięcia. Magier. Mskr.

ŻEGAĆ , ZGAG cz. niedok., Żegnać, Żgnąć, żegł, żegnio ; Źedz, zże, żgę jedntl., Zeżedz, Zżedz dok., pali spalić; brennen, verbrennen; Boh. żhati, żhśm, żhu, żh -cti , żhl, żhal, (żhnauti, żhnu, żhl być rozpalonym, żeż ogień , żihawy rozpalony, źahati igrać z świecą ; ' So-rab. I.¹ żaha żagiew'); Carn. shgâti , shgem, (shga-nje « gorzałka , cf. zgaga); Vind. shgati, shgal, shgem, shjem , ( shgan * palony, shganje * gorzałka, sgbanki, shganzi* gatunek ciasta, vushgat, nasgat« zapalić, vshga-niza * fontanela , shganik , shganstva * spirytus, wyskok); Croat, sgati, sgém , (sganicza * gorzałka , sgànyar distil-larius , chymicus, adj. sganyarszki) ; Dal. xgati ; Hung. egetni , igetni, egetem ; Bosn. sgecchi , usgecchi, sge-

gati, (sgigati, oghnem bigljesciti signare , notare,. piętnować, pryskować; Bosn. osgecchi > oparzyć , sgeghja-ti * pragnąć); Rag. xecchi, uxecehi, raxecchi, xigati; (xigga, praxigh* piątno) ; Ross, meub , *ry, H35KHraTb, atHryqin, »acerne, »ateHUH, weroMHH ; Eccl. wry, (ace-roMbiîi, 5K5KHTe;ibHhifi palny, palisty, cf. zagwisty). Uro, palę, żgę Macz. Cn. Th. 1522. Zgący wiatr. Mącz. Daj panie, by nas nie żegł wiekuisty płomień. Hanc. Gd. 205. W ogniu zezżona będzie Babilonia. Budn. Ap. 18, 8. (ogniem będzie spalona. Bibl. Gd.). Kazał ofiaro-wuikowi : zżyj całopalenie zaranne. Budn. 2 Reg. 16, 15. (będziesz zapalał. Bibl. Gd). By go tenże, co mnie, żegł ogień rzeczywiście. Otw. Ow. 407. Jej gwoli piękne drzewa dają cień sowity, Nie chcąc aby ją letni żegł ogień obfity. J. Kchan. Fr. 19. Tłumił wieczysty zapał we krwi młodo wrzącej, i zachowany został od żgąeej zarazy. Chodk. Kost. 50. —- §. Zgać kogo , żgam kogo , "stursam, "przynukam, dokuczam. Cn. Th. 1421. żegnać, dźgnąć, doskwierać, (cf. palić, palnąć) pr. fig. et Ir.; fielen, [faßen, antretben, jufeßen , tnarnt machen , heiß ma* eben ; {Croat, sègehem, segechem ; Dal. skaklyem tililio ; Ross. MKHyrb, nnaib szczypać kogo słowami, przekęsy-waćj. Żgają oni jego obraz kołem. Pam. 85, 510. Zgnął go puinałem , łokciem. Tr. Skoro pieszczonej synek "macierze Płytką źgnie strzałką z krzywego łuka , “Próżno się ranny do kłamu bierze. Zab. 10, 203. Zabi. Zgnął go tą przymówką. Tr. Rozum często się zaciął, jakoby jąkała , Chociaż go myśl szczęśliwa właśnie w język żgała. Zab. 14, 55. Nagi. drażniła język do mówienia, cf. ciągnąć za język , cf. świerzbi język. —- §. Intrans. Dżgać, machać, ruszać, spieszyć; eilen, fcßmtngeit. Nuże żywo, dźgaj śmiało! Teat. 36. b, 74, cf. pchać dokąd prędko. — §. Fig. tr. Dźgnął sobie dobrze, łyknął dobrze duszkiem. Tr., ob. Dżgi. ŻEGADŁO , "ŻEHAŁO [z rusk. 2], (Dudz. 31), ZGADŁO, a, n., narzędzie do że-gania , do palenia, wypalenia, piątnowania ; ein trennet» fen , ©teeßeifen ber ©eßmtebe ; Vind. preshganilu ; Ross. meraao ; (Boh żihadlo, żahadlo ; tSlov. źihadło ; Sorab. 1. żahadwo żądło). Na parch takowy trzeba psu wyciągnąć skórę nad łopatkami w zgórę , i żegadłem' rozpalonym przepalić, że mu się dwie apertury uczynią. Ostror. Myśl. 24. — Cauterium naczynie , Polonice że-gadło, quanguam ea vox de veterinariorum instrumenta tantum hactenus usurpata est, quia medicorum vel chirur-gorurn simile instrumentum , inusitatum et ignotum erat, et Uli ad notam inurendam brutis , hi ad viam humori superfluo et noxio aperiendam, in corpore humano eo utuntur. Cn. Th. 271. baê gontaneUeifen, gideifen. Machaon przychodzi , I źgadłem tak foremnie Sotmasa ugodzi, że mu wszystkę puchlinę wypompował. Zab. 8, 97. Treb. — Metonym. Żegadło , otwor w ciele , do ścią-gmenia wilgoci szkodliwej , kauteryum. Wlod. baê $01t* tanell, bie Apertur. — §. Fig. Słusznej im zemsty przypieka żegadło. Chrośc. Luk. 208. męka , katownia ; 50îat> ter, Quaal, ^etn. — §. U górników 'rzygadło (żygadło, żegadło), pręt którym niby stęplem nabijają wywiercio-ną w kamieniach dziurę , żeby je prochem rozsadzić.

re G-J

vu-

a, m.,

ZEGARMISTRZYK, a, w., czela-

Croat. vu-

1008

ŻEGAN - ZEGAR.

ZEGAREK - ZEGAROWY.

Os. Rud. 40’. bte Sotjrnabel ber Bergleute junt Çntoerfpren» gen ber Reifen. ZEGAN , u , m., miasto Saganum , od żegadla. Stryjk. 69. bte ©tabt ©agan in ©Rieften, (cf. Zgorzelec). ZEGAŃSKI, a, ie, n. p. Ziemia Źegańska. Nar. Ust. 6, 154.

Pochodź, żegawka, *żagawka , żagiew, ‘żagwisty ; zgaga; doze gnąc y doiognąć, doignąc , dożegać, nażegać , nadżegać, oiegnąć , obiegnąć, oignąć , ożegać , oiygać, ożgać , ozga, oźer/, ozo</, ozon, odżegać , poiegać , pożega , pożoga , poiog , pożognik * *pożoia ,    *pożoszcza ,

pozogowg, przeżegać , przyżegać , podżegać , podeżżyć , podzegnąć, podżega ,. podżoga , podżeg , podżegacz, pod~ zegaczka, użeg, uignąć, użegać , wyżegać , wżegać , zabiegać, zżegać ; iglić, zgliszcze, zglisko, zgliszczowy. — §. c/!    , pzić, giez; zagzić, zegzić.

ZEGAR, a, et u, m., godzinnik ; Sorab. i. feger, żeher; So-rab. 2. fejar ; (Garn. zaigar; Vind. zagar; Croat, czégar; Hung, tzeger , Germ. 3etger, index zegarowy; w Miśmi ©etger jakikolwiek zegar); Boh. hodir.y, orlog ; Slav. hodini ; Vind vura , vurstvu, dobnik , (cf. doba); Croat. vura (1) godzina, 2) zegar), vura delo; Hung, óra , (cf. Germ. lll)r ; cf. Lat. hora); Bosn. sahate, urrięe, oro-logjo ; Slav, sàti ; Ross. qacH, (cf. czas); bte ttyr, cine große ©cblagitljr, ©tabtuljr , U. f. W. Zegary jedne wybijają 12, tak od północy, jako też od południa, i zowią się "Półzegarze (qu. v)\ drugïe od zachodu aż do zachodu słońca 24, i te nazywamy zegarem całym; trzecie , które już ustały, od wschodu słońca. Solsk. Geom. 3, 42. W Krakowie przy kościele panny Maryi był zegar cały, który po zachodzie słońca tak w lecie jako i w zimie każdego czasu 24 wybijał. Haur. Sk. 185^ Dziś pod imieniem zegarów w używaniu są te, które dawniej półzegarzami u nas zwano. Ld., (cf. zeszli się o ósmej na półżegarzu. Corn. Wl. E 3. na zegarze). Zegary ścienne. iV. Pam. 14, 188. 2Banbu$ren , ©tußubren. Stołowy zegar. Solsk. Arch. 119. bte $tfd)ltl;r, ber ©tnßer, bte ©tltßltfyr. Zegar ratuszny, miejski, kościelny, bie 9îatl)l)auê *, ©tabt », 5łtrd)enu()r. Zegar bije, uderza (Vind. vura bije, kole). Co godzink na zegarze uderzy, to już czas przeminął. Rej. Zw. 3 b. 1 tobie kiedyś wybijaną uderzą zegary. Pot. Arg. 71 et 180, (cf. wybijana). Nie mogło być więcej na zegarze nad godzinę szóstą. Lub. Boz. 135. Mości panowie gospodarze, Już dziesiąta na zegarze , Strzeżcie ognia i złodzieja , Chwalcie boga, w nim nadzieja. Bndtk. 31)r lieben ^errett lajft end) jagen, 2)te llljr (bte ©Iode), ( ber ©etger ) l;at 3e&n gefdjlagett, Sercarljt (Sścrmaljrt) baś getter mtb and) ba$ 8id)t, ©amit bent 9?acpar fein ©cßabett gefdncßt, Unb lobet ©ott ben iperrn — Fig. Kogut, zegar wiejski. Ład. H. N. 73. bie Sctuernul/r, gelbuljr, Sanbuljr, ber Sauermocder. Nogietka kwiatki otwierają się , kiedy słońce wschodzi, i za nim się obracają, i z zachodem zamykają ; dlatego się zwać może zegarem wiejskim. Syr. 1550. — Zegar słoneczny, cf. kompas, słonecznik, bie ©onnenubr. Zegara słonecznego pręt, drót, czopek drótowy, sznurek ukośny, gnomon. Cn. Th. 1416. Zegar lub zegarek cie-kący, wodny, piaseczny ; eine Söajjeruljr, eine ©anbu^r, (cf.

klepsydra). — § Zegar morski , busola, kompas ; bte 33oujfole, ber ©ompa#. Gdy zegara morskiego nie mieli, wiatr ich porwał, i trzy niedziele po morzu kołatał, tż nie wiedzieli, gdzie się znajdują Warg. Radź. 308. Zegar kuchenny, narzędzie do obracania pieczystego, ber Sratetmteitber ; Carn. rashnik, (cf. rożen) ; Vind. pe-zhenik, fukovez ; Croat, pechenyar (cf. pieczeniarz, *pie-czennik), hlapecz, (cf. chłopiec). — § Zegar, herb; klepsydra dwiema strzałami przeszyta. Europ. 3, 59. ein ge» ntiffeß Sßappen. ZEGAREK, ka, m.. właściwie zdrbn. rzeczowa zegar, eine Heinere Ußr; osobliwie zaś zegarek « kieszonkowy zegarek, bte ©afdjemiljr, bie Uljr ; Boh. ho-dinky, orlogjk; Slav, hodinki , (cf. godzinki); Croat. ricza ; Rag dobnik, urize, barbar. sabat; Slav, sàti; Ross. KapMaHHŁia qacbi ; ZEGARECZEK, czka, m., zdrbn. ba3 îafdjenuljrdjen, baê H&rdjen. Robią tam zegary ścienne, zegarki, strzelby, pistolety. N. Pam. 14, 188. W zegarku ruch indexu od ruchu wewnętrznych kółek pochodzi. Epcz Cr. 3, p. 47. Zegareczki modne zaczęły nam się podobać. Teat. 22. c 8. Wisiały rzędem zegarki kameryzowane. Kras. Dos. 69. Nim będę miał honor czym le| szym przysłużyć się Wac Panu, teraz ten zegareczek. Boh horn 1, 28 — Zegarek lub zegar piaseczny, ciekąey, bie ©anbltljr. W zegarku piasecznym jeden piaseczek po drugim wycieka Furm. Uw. 3. ZEGARKOWY, a, e, od zegarka, £afdjenul)r », tt&r; Ross. nacoBhifi, (cf czasowy). Obrót zegarkowych skazówek czyli indexé w. Ust’z. Alg. 109. Oczy jej podobne są do indexu czyli skaziciela zegarkowego. Bals Niedz. 1, 556. Koperta zegarkowa; /ioss. Kopnyx'b ( cf. korpus), Komnato, (ob. Kołpak) KOJtnaneni. ZEGARMISTRZ,

Cn. To. 1417, ber U&rmacfjer, i⁴©eigermeifter); Boh. hodi-nar, (‘godzmiarz) ; Vind vurnik, vurni delauz; Croat. vuràr, vurodel ; Hung, oràs, oratsinàlô; Slav, sàtexia ; Ross. qacoBnuiKT) , qacoBoîî Maciep'B. Zegarmistrz, co rządzi zegar. Co. 7h 1417. ber U^rfteUer. ZEGARMI-STRZ0WA, ej, ż, żona zegarmistrza, beê tlfirmadjeró grau, ZEGARMISTRZKA, ZEGAR MISTRZYNI, i, z., ko-bietata eo zegary robi , bie Uhmacberinn ; Boh. hodinar-ka ; Croat, vuraricza. ladriik zegarmistrzowski, ber Ufontncljergefelle, ttjirmacfier* junge.- ZEGARMISIRZOWSK1, a, ie, od zegarmistrza lub żegarmislrzoslwa , UbrmaćOer* ; Boh hodmarsky; Ross. qaeoBinHKOB'L. Osoba ta wyrobiona z spiży, była misternym sztuki zegarmistrzowskiej dziełem. Mon. 69, 66. Kunszt zegarmistrzowski. Hour. Sk 186 • ZEGABMI-STRZOWSTWO, ZEGARMISTRZOSTWO , »., bie U$r* mad; erf unfit, Wjrmacfyerejj ; (Boh. bodinarstwj raria). Zegarmistrzowstwo . jeden z najsubtelniejszych kunsztów. Hour. Sk. 185. Zegarmistrzostwo jest umiejętność matematyczna Mon. 73, 555. ZEGAROWY, a, e, od zegaru. Ul)r«, librett » ; Ross qacOBhiß. Kruk prawie w oczach jego żelazo zegarowe wychwiał, że z miejsca swego wypadło. Warg. Wal. 15. (index kompasowy, słonecznikowy). Wieża zegarowa Eccl. qacoÔHTHH. Zaraz to miało być , niż godziny miną dwie zegarowe. Tward. W. D. 2, 190. Roku 1544 było zaćmienie słoń-

ŻEGAWKA - ŻEGLARSTWO

ŻEGLARZ - ŻEGLÓWKA.

4009

ca, które trwało o półtory godziny zegarowych. Stryjk. doprowadził. Kras. Pod. 2, 465. Posłał król Hiram w 746. Takiego zbrodnia wolno szukać przez dwadzieścia *onyeh 'okręcieeh sługi swoje, męże w żeglarstwie i oko-cztery godzin zegarowych. Stat. Lit. 4 49.

ŻEGAWKA, 'ŻAGAWKA*, i, i., ‘ŹEGAWICA, 'ŻAGWICA ,

ł o morza dobrze umiejętne. 4 Leop. 5 Reg. 9, 27. (posłał na tych okrętach żegjarze świadome morza. Bibl. y, i. , pokrzywa drobna , dzika, żagawka albo żegawka.    Od). Stryjk. Gon. K 2. Żeglarstwem się bawię, zy-

bo dozega. Cn. Th. 760, (ef. żegać, żegadło), bte fletne    wię, navlculariam facio. Cn Th. 4417, żeglarzem jestem.

S3remicf[cl ; Boh. żahawka, (źahawy, pâli wÿ paląry) ; So-    ŻEGLARZ, a , m. ; Boh. plawec, ( cf. pławacz) ; Slov.

rab. 2. szagajza, shagajze ; Wind. shgaviza , sh»golza ;    pławec ; Sorab. 1. tźowmiczer ; Garn. zhovnâr, zegar;

Bosn. sgigaviça ; Croat, osegavicza ; Dal. segavicza ; Rag.    Wind, ladjounik, ladjar, ladjavez, zhounar, zolnar, zhul-

xigaviza ; (Eccl. rceraniiipi , orni£Kiit|ii gorączką , maligna).    nar, zigar, zygar, brodnik, brodar, ladjovosez, mur-

Żegawka, , gatunek (pokrzywy, urtica urens. Kluk. Dykc.    ner, marinar; Croat, brodar; Rag. brodâr , pomoraz;

5, 4 41. Żagawica, żagawka , pokrzywa drobna, urtica    Ross. imaBaTeÆb , iuaBeipb, Mopen.iaBaTejtb , bo4OX04,b,

minor. Sienn. Wyli Niektórzy ludzie zagawkami biją    jiopex04eu'E, KOpaÓJien^aBaTeab ; Eccl. Kopaö.iext^eu'b ,

miejsca paraliżem zarażone a silną pomoc miewają. Spicz.    liopKAbmiKT. , KOpaóeJibHHKŁ , ( cf. korabnik). Żeglarz

236. id. Sienn. 554. Płonne żegawki. Hor. 4 , 120.    co po morzu jeździ. Cn. Th. 144 7, Germ, ber ©eglcr, ber

Nar. Najlepsza ziemia najwięcej pokrzyw, zegawęk i in-    ©dffffer (distng. szyper), ber ©eeinann, ©djiffémamt. <Ło-

szych rzeczy nikczemnych wydaje. Sekl. 65. Zagawek    dzia albo korab' na morzu bez żegiarza albo 'rzędzicie-

strzedz się trzeba, jako rzeczy szkodliwych. Haur. Ek.    la tam i sam się tułając zatonie. Cresc. 570. (bez ster-

4 53. Uważaj roztropnie słowa człowiecze, bo znajdziesz    nika). Nie wielki i to koszt, przyzwać żeglarzów ze

w nich nadobną ozdobę i wystawę, i będzie-ć się zdać,    Włoch, także z Gdańska i Rygi, tych co się znają na

iż prawdziwe i pożyteczne; a gdy je będziesz chciał wy-    morzu. Star. Fob. C b. (marynarzów , cf. majtek). Jak

pleć, pewnie znajdziesz żagawkę pod majoranem. Rej.    gardłuje rycerz w polu, żeglarz na morzu, kupiec' po

Zw 84 b, cf znam cię ziółko, żeś pokrzywą. ZEGE ,    świecie! Hrbst. Nauk. 7. Vector, gui vehitur navi, cu-

ob Żegać. żedz    juscunque conditions sit, żeglujący, jeździec wodny, nie

ZEGIELGARN , ZYG1ELGARN , u , m., z Niem. ba3 (Segel*    żeglarz właśnie % non nauta, sed nautic.us. Cn. Th. 1417,

garn, niby to żeglarska czyli żaglowa przędza, gatunek    eût ©eefrtl)m\ Żeglarz,' pan nawy. Cn. Th. 1417. ber

szpagatu, etne ?lrt SBinbfabeu ; Wind. vesna, nit sa veso;    ©djtffśpatron, ©dtipprr, (Sîpberer). ŻEGLARZYK, a, m.,

Ross. t cuma. Zygielgarn , nici do pakowania. Dudz. 75.    n. p. Rybę nautilus, zwać możesz żeglarzykiem, bo z

— (ŻEGL, ob. Żedz). — ŻEGLARKA, i, z., kobieta    siebie własny uczyni okręcik. Klon. Ft. D. ber ©djalftfd).

żeglugą się trudniąca, żona żeglarza, bte ©cbiffertmt. —    ŻEGLOWAĆ cz. niedok., pożeglować , przeżeglować, Za-

$. Żaglówka, żegluga, żeglowanie; baö ©dffffett, bte    żeglować dok., (qu. v) jechać po wodzie, osobliwie pod

©dtiffa^rt, SBafferfabrt. Przez ocean, co ziemię opasał,    żaglem, puścić się wodą, pływać nawą, okrętem; Germ.

przebyli ‘niewidaną że Jarką. Jabl Tel. 54. ŻEGLARSKI,    fegdn, fdjtffcn, Jtt Staffer geltet¹ ; Roh. pławili se, (cf. pła—

a, ie , od żeglarza lub żeglarstwa, ©differ*, ©dnffftt^rlê * ;    wić); Slov. tżowmieżeru ; Corn, jadrim; Wind jadrati,

Boh. plawćj , (cf. pławić) ; Sorab. 1. tżow mieżerski , ( cf.    jadriti , jadruvati , ladjati , fe na ladji pelati, brodariti,

czołn) ; Carn. brodnishke, (cf. bród); Wind brodnifhki,    veslat; Croat, jadriti, brodariti, brodilise, (cf. brodzić);

ladjoun (cf. łódź), ladiouski, barkouski <(cf. barka), bar-    Rag. broditti more, broditlise , jedritti, letjetti jedr-ima;

ken , brodarski , brodoun ; Croat, brodérszki ; Rag bro-    Bosn. broditti, jedritti, jidritli ; Ross. rmaBaib , (njaBHTb,

daarski . pomorski, (cf. pomorski); Ross. BO4OXO4HUH ,    cnaaBHTb spławić). Żegluję gdzie, jadę po wodzie, w

Mopexo4HbtH , MupeiLiaBaTeJbHUH ; Eccl. Kopa6.aen.1aBa-    nawie, w łodzi, wiozę się. Cn. Th. 1417. et 228. We-

TejibHbiH. Żeglarze stellam polarem, t. j. gwiazdę że-    lifico, żegluję, t. j. rozpuściwszy żagielną płachtę jadę,

glarską, mieli za dyrektorkę dróg swoich na morzu.    wiozę się po wodzie. Macz. Żegluję, żeglarstwem ^się

Chmiel. 1, 983. Solsk. Geom. 3, 21, ob. żelazne koło;    bawię, żywię, naviculariam facio ’ Cn. Th. 1417. Że-

Carn. hêrvôr, ber ^olarfłertt. Naczynie żeglarskie, sta-    glowanie , żegluga, pływanie, wożenie się po wodzie;

tek, nawa, łódź, czołn, krypa, 'komiega, ‘dziubas, ko-    baä ©duffen, bte ©dufffafirt. Co jest dziwniejszego na

za, szkuta, okręt i t. d., Ross. B040X04H0e cy4H0. —    świecie, jako żeglowanie i nauka żeglarska, przez którą

Adverb. 'Żeglarskie , po żeglarsko, nautaium more. Cn.    człowiek puściwszy się na błahej łodzi na głębokie mo-

Th. 1417. Żeglarski kunszt» ŻEGLARSTWO, a, n. ,    rze, miarkuje wiatry i porze wody, znajduje drogi śrzo-

żegluga , bte ©dnfffar^tśfunft, bte ©dufffaljrt. Żeglarstwo,    dkiem oceanu, połyka się z nawałnościami, i idzie prze-

żeglowanie, nauka żeglowania. Cn. Th. 1417, Roh. pław-    ciw szumom morskim, dogadza sobie wodą, jak ryba,

ba, plawectwj, (cf. pławić); Vind. ladjara (cf. łództwo),    i powietrzem jak ptak. Boler. 1,5. To rzekłszy, na

ladjanje , veslanie (of. wiosłowanie), brodarstvu , broda-    okręt wsiadł, dał na żeglowanie płótna wiatrom Cesarz,

ria; Croat, brodàrsztvo , (cf. bród, brodzić); Dal. voxe-    Chrośc. Luk. 174. (rozpiął żagle) Wiatr dobry obiecu-

nye, (cf. wozić) ; Hung, enezes ; Ital. voga ; Rag. bro-    je szczęsne żeglowanie. Jabl. Tel. 80. (szczęśliwą żeglugę,

darstvo, pomorstvo , ( cf. pomorstwo); Ross. BO40X04-    podróż wodną, morską). Przypomnę co piszą z żeglo-

CTBO, Mopexo4CTBO, MoperLiaBattie, Kopa6;ienaaBaHie. Ze-    wania Kolumba, który nowego ^świata dojechał. , Syxt.

glarski kunszt do najodleglejszych krain chciwoś^ zysku    Szkl. 159; (de itinere nautico). ŻEGLÓWKA, ob. Żeglu-

127

Słownik Lindego wyd. 2. Tom VI.

1010

ŻEGLOWNY-ZEGNAĆ.

ŻEGNAĆ.

ga-

ŻEGLOWNY, a, e. gdzie żeglować można , do żeglowania» splawny, fdüffbar für ben ©egel, 511 befegeln, be* fegelbar; Vmd. ladjovosliliu , brodliu; Croat, brodlyiv; Hoss. cy40X04HUH Spu*tny, żeglowny, navigabihs. Me-nin. Tur. i, 246. Ziemia wszystkorodna, i morze żeglowne. J. Kchan. Dz. 1. Bóg, który niebo sprawił niestanowne, Ziemię okrągłą i morze żeglowne. Groch. W. 327. — §. Okręt żeglowny » dobrze żeglujący, gut fegelnb. ŻEGLUGA , ‘i , z. , ŹEGLÓWKA , i, i. . żeglowanie, pływanie nawą; bflê ©egeltt , ba$ ©cbtffcti, bte ©d)tffa()rt ; Sorab. 1. tźnwmicźeno ; \ind. rnurska vosbnja, pelanje na ladji , jeserska voshja ; Bom. brodarstwo ; Hoss. cy40X04CTB0, cy40X0JK4enie. Dobra żeglówka była na okręcie z razu. Jabl. Ez 91. Trafił na bardzo złe towarzystwo, z którem się puścił z Tarentu żeglugą, myśląc popłynąć do Koryntu. Mon. 69, 1008. M Lze jest zdrowie po ciężkiej niemocy, Milszv wschód słońca po burzliwej nocy, Milsza po przykrej żegludze część lądu, 1 po nierządzie milsza lepszość rządu. Zab. 14, 413 Szost. — Żegluga, żeglarstwo , sztuka żeglarska , marynarka; bie ©d)ifffa(>rt»funft, He _ ©djifferfunbe, ba$ ©ee* tucfen, bte SDîarine. Król Eduard, fundator żeglugi Angielskiej. Oslr. Pr. Krym. 2, 271.

Pochodź, ob. pod słowem Żagiel.

ZEGNAĆ, f. zegna cz dok., Zgonić, f. zgoni dok, Zżonąć, Zżenąć , f. zżenie , zżone jedntl. , Zganiać ( distng. zganić) nieduk. ; [od Zegnać /. zżenie me zegna 2| ; Boh. sehnati , seżeriu , shanim ; Slov. shânjm ; Corn, segnâti , sèshênem, sgajn.im ; Croat, zegnati, zganyam ; Dal. zgonili ; Rag. zgonilti, saghnutti , ( cf. zagnać); Ross. co-ntaTb, croHUTb ; Eccl. 3roHato. Zganiam do kupy, c.om-pello. Cn. Th. 1421. spędzam na kupę, jufainmcn treiben, aufanimeit jagen. Oślepione owieczki swoje raczył zaganiać a przyłączać do siebie. Rej. Post. J i i 2. Raczej krowy żegżone do stada 'Podźmy, zźeńmy ; wilk z lasu rad się tu więc skrada. Gaw. Siei 567. Zegnany, spędzony do kupy; Ross. cromtuw, (croHOMt razem wszyscy) Zgonienie do kupy, zegnanie, B di. sliânka ; Ross. erom, co-ruaHie , (cf zgon). Zganianie, congregatio gregis m unum locum. Ca Th. 1 421. — Transi. O dziecinne brednie! i na toż to brwi do kupy zaganiamy? Pilch. Sen. list. 365. (marszczymy się). — '§. Zgonić kogo, ugonić, doścignąć , dopędzić ; erjagen, einbolen, nacbjagenb erreichen. Ten sobie zgonić życzy, ów ujść zdrowiem całem. Ulw. Ow. 30. Nie żywili nikogo tego, kogo potkali albo zgonić mogli. Gorn. Dw. 69. Nie oprę się, aż męża z Cyreny Zgonię, i dźwignę z nim krzyż on zbawienny. Minsk. Ryt. 137. Niezgoniony, niedościgły; uneinholbar, unerreichbar. Jako gwałtowny wicher niezgoniony Proch po powietrzu niesie.... J. Kchan. Ps. 46. — §. Zgonić , przegonić, przepędzić zbvtnie aż do nadwerężenia; über* jagen, übertreiben, burd) fteberjagen fdjaben. Kiedy się pies zgoni, trzeba mu piwem rozbić parzę, a jeśli nazbyt zgoniony, i mlekiem. Ostror. Myil. 17. (ftdj »erfattgcn , cf. ochwacić się). — §. Zganiam precz , depello , abigo. Cn. 4421. zpędzić zkąd , z góry, z miejsca * wypędzić, wygnać ; herunter treiben, megtmben, forttreiben , * oertreiben,

Sorab. 4. zecżeru deble pr. et fig. tr. Bóg z nieporzą-dnych ciemności Wyważył ziemię ku górze; Zegnawszy z niej wody w morze. 'Groch. W. 48. Zgoniny , które się z omłóconego zboża zganiają , koniom i wołom są wyśmienitym obrokiem. Kluk. Rośl. 3, 275 Zganiać złoto ze srebra. Tr. odłączać, szejdować , ©olb OOttt 6tl* ber fdjetben. — Światło Się prezentuje, nocne ćmi płomienie , Stare Baby pobladły, i Wóz z nieba zżenie Toż światło. Bardz. Luk. 34. Cożkolwiek bądź, wyjeżdżaj, nim noc dzień ten zżenie, Bież do Kolchów, tam przy-duś miłosne płomienie. Min. Ryt. 1 , 489 — g. Zganiać plamy, łuski, bielmo, włosy; vertreiben, megbrtngen; (Ross. comaTb, croHHTb wywabić plamy). Łuski albo otręby ze płci zganiać. Sienn. 349. Lekarstwo na zganianie wszelakich zmaz z twarzy. Śleszk. Ped. 44. Włosy zgani <ć , gdzie ich nie potrzeba. Sienn. 548. Maść ta pomaga na zagajanie bielma z oczu. Cr esc 427. — §. Zganiać co na kugo . zwalić przyczynę na niego, bte ©d)Ulb trootm auf einen fetneben. Zwykliśmy wiele zganiać na zarazę. Perz. Lek. 56. Turcy posła naszego na lesie zabili, co rozumiem na *zaprzą uczyniono, i na łotrowstwo zegnano. Biel. Kr. 734. Gdy krowy mleka szczupło dają , na czary i yusła rady zganiają. L/aur. Ek. 54.

ZEGNAĆ cz. nie dok. ; Boh. żehnati ; Surab. 1. żonowacż, źohnuyu ; Vind. shegnati, sliegne dajati, shögnat, she-gnuvati ; Eccl. octHHTJi, octHfiio : żegnam się, abo kogo, abo co krzyżem. Cn. Th. 1417, Geim ftd) ober et* nett anbern, ober etmaS fegnett, etnfegnen, (cf. Lat signa-re) ; Przeżegnać, przeżegnać się dok., qu. v., Boh. że-_ hnat se, rozżehnati se, rozżehnawati. 'Zawżdy ł ludzie chrześciańscy krzyżem się żegnali. Sk. Zyw. 63. Żegnając ją krzyżem, zdrowie prz wrócił. Buk. Dom 72. Z nabożeństwa twego tyle masz pomocy, Ile złodziej, idąc kraść , gdy się żegna w nocy. Pot. Pocz. 354. Żegnać stóf, przeżegnać siół, clileb , trunek. Cn. Th 4418. Xiądz kreśli na krzyż, albo jak mówią, żegna ciało i kiew' Chrystusową Gil. Kat. 347 Gdy ty żegnasz chleb, poświęciłeś go. Hrbst. Odp. L l 6. Potym zwyczaj do kościoła wniósł, iż dzwony biskupi żegnają. Sk. Dz. 879. święcą , poświęcają ; bte ©locfen fegrten, etnfegnen, meinen, etnroeificn. Kropił go wodą żegnaną. Sk. Dz 277. święconą , SBetfJIMjfer. Trzy mu palce , któremi wedle zwyczaju żegnają, uciąć kazał. Sk. Dz. 8 -5. któremi krzyż robią, poświęcają, święcą; Me bret) Ringer, uiit betten matt baô Sîrcuij macht, fegnet, etnfegnet, meidet. Zegnanie się abo kogo krzyżem , cf. pożegnanie , baß ^rettjjtgett unb ©egnett; Carn shegn, (sliegnanje * kiermasz); Vind. she-gen ; Sorab. 1. żohnuwano, (cf. błogosławieństwo). — § W ewangelickim obrządku : Żegnać dzieci, przypuścić ich jako należycie przygotowanych pierwszy raz do komunii świętej, konfirmować dzieci, (cf. katolickie : bierzmować); bte fttnber etnfegnen, conftrmtren. Żegnanie dzieci, kon-firmowanie , bte ©infegnung. — §. Żegnać czary, choroby i t. d., chcieć znakiem krzyża ś. oddalić, odżegnać; Saubereren, ftranfljeiten fegtten, befegnen, mit ftreitjjemadjett bannen, öerbaitnen mallen. Lustrare , incantamentis curare, leczyć albo "dekować, jako baby mówią : żegnać. Mącz.

ZEGNANIE - ZEGZIĆ.

ŻEHAŁO - ZEJŚĆ.

ion

Ziele to postrzałom bywa pewniejszym ratunkiem, niżli    erbtpett, Mnfttg tnadjen. Zegżone bydło trąciło kopytem,

przymowy, żegnania i zaklinania guślarzów i czarowni-    Hor. 2, 25. Nar. Raczej krowy zegzone do stada 'Podź-

ków. Syr. 65. —    §. Zegnać kogo nie dok. , Pożegnać    my zżeńmy; wilk z lasu rad sie tu więc skrada. Gaw.

dok. (qu. v żegnać się z kim, pożegnać się z kim,    Siei. 367. Wszeteezna babo nędznego Ibika, Czyć w

dobrze mu ż-ycząc rozstawać się z kim; (einen junt 5If>*    skrzepłych żyłkach krew' zagżona bryka? Hor. 2, 110.

fdjtcbe fernen ), einen ©ott befehlen,    timt Sebetrohl    Tagen,    ł Nor    t '

eon ihm Slbfcfyteb (Urlaub) nehmen,    ihm à Dieu    fagen ;    ŻEHAŁO, źle za    Żegadło ,    (qu. v.) Dudz. 31.

Cam. slavim, (cf. słowić , sławić);    Vind. floviti,    ilaviti,    ZEJDĘ. Zejdzie,    ob. Zejść.    *ZEJMA, ZEJMOWAG,    ZEJ-

flovodati, po floviti , flovo vset, flovojemati ; Hoss. npo- MUJĘ , ob. Zjąć.

CTHTbCH, pacnpomaTbca , OTiuaHHBaTbCH, (cf. odkłomć) ; ZEJRZEC się zaimk. dok... obejrzeć się na co, oglądać się Eccl. OTpemHca, OTpenatoca (ef. odrzec), cKR3aTbca ( cf.    na co, zajrzeć; troranf hinfejten, Entflicht nehmen. Cokol-

skazHĆ), npocTHTtca bï. 4opory. Czemuż mię żegnasz?    wiek czynić będziesz, zejrzyj się na koniec, zejrżyj się

a gdzie iść masz? Sk Żyw. 51. Zegnać, pożegnać od-    na śmierć. Hilch. Sen. list. 4, 91. Zejrzymy się na to,

bijających , błogosławić, szczęścia winszować. Cn Th.    abyśmy tym. czym podziwienie sprawić chcemy, innych

1417. Już cię żegnam,— wychodzi. Teat. 39,164, Żeg-    do śmiechu nie pobudzili. Pilch. Sen. list. 29. Zejrze-

nam cię , żyj zdrów. Hor. Sot. 233 Zegnam się z tobą,    me się na nas samych prawidłem dla nas będzie, zwła-

już czas , abyś odjechał. Tr. Tel. 227. Nie żegnam się.    szcza jeśli się z tobą naradzać zechcemy. Pilch. Sen gn.

Tent. 51, i j. <zobaczymy się jeszcze;. Czas mi dłużej    245. Mały ztąd zaszczyt twój , że powierzchowne sło-

z tobą nie dozwala rozmawiać, żegnam cię, bądź zdrów.    wa rozumieją, niechby się zejrzeli raczej na twe chwa-

Teat. 34 c, 72. Bywaj zdrowa, żegnam cię, najmilsza    lebne sprawy, a z nich pochop do dobrego brali. Pilch.

Srn. list. 44

ZEJŚĆ, ’ZMJŚĆ , zszedł, zeszła, zeszły, zeszli, f zejdzie, *zmjdzie, zejdę, znijdę, med, dok., Zchodzić , Schodzić, niedok., *Z' badzać, Scbadzać ezęsll.; Boh. zgjti , seśel, segdu, sebazeti : Sorab. 1. zenhdu , zehndżem . zanhdu, zanhdżem, zainhdu , zainhdżem , (cf. zajść), zeńdu deble, delehdu , deiehdżem ; Sorab. 2. fejhisch, fejsch; Vind. doljiti, dolpriti , dolgrem, zahajati ; Dal szati ; Bosn. sili , shodim , shociitti, siti , sajti , siti doli ( cf. na dół), slisti , (ob. Zleźć) ; Slav, sójti; Boss. cohth , coii4y cxo-

kuzyneczko. Węg Mann 1, 93. Zegnam w-as, bądźcie zdrowi, mili przyjaciele, Spieszę , gdzie mię bóg wzywa , już się od was dzielę. Zab. 9, 200. Hoss. Żegnam cię , żegnaj cię bóg, bogu cię pormzam . miej się dobrze. zdrów bądź. Cn Tli. 1417.    ! ©ott befoh*

len! Cebe wohl! Dobra noc, bóg was żegnaj, domowi i krewni. Gruch W. 575. Ta, skoro oko żałośnie powlecze, Wszystkim ostatnie bóg was żegnaj rzecze. Zab.

15, 233. Bóg żegnaj przyjacielu! kiedyż powrócisz?

Pot. Arg. 750. Żegnanie kogo odchodząc , żegnanie

się z kim. Cn. Th. 1418, ob. Pożegnanie, ber $lbfd)teb ,    4Mb, exoaey, chhth , cfhcxo4Htl , CHtuy, CHwmejix,

(Cam. slavênje, slav'd, slavesa, slovu , (cf słowo, cf.    cMncxo>K4y. cx04im>, ex o wy, comecTBie ; Eccl. ceiiiith,

sława); Vind. flovadanje , polloulenje, flovovselje , llo-    cnn4y , CŁyoftHTH , cxo>K4y , miîçiith, hiT3X04Htii , cum -

vitje, flavenje , flova). Żegnający, pożegnający (Vind.    TIU€; ikaiithic; zchodzić na dół zstępować, zejść na dół,

llovodajuz, flovosetnik) —Transi. Bóg was żegnaj krwa-    zstąpić; hinunter gehen , haunter gehen, hinunter [teigen, naci)

we boje, Nie lubią was struny moje. J. Echan. Fr. 4.    unten gehen, lind) unten ÎOîUUten, haunter îotumen. Do ja

(nie chcę się wami trudnić) — Utrzymują , żę wezyka-torya dopiero przykładać potrzeba , gdy już dusza z ciałem się żegnać tać się, rozłączyć się, trenn bte ©cele ront ©örper fct>ei* ben foli. — Fig. tr. Wspomnij, coś udziałał, kiedy cię za to warta obuszkami z zamku wyprowadzając, iz za wrota żegnała. Pun. Kam. 245. wyszturkała , hcrÔllêtvcr* ben, herauäprügeln, mit ©töpen tutb ©rfjlägcn tregjagen. Żegnać kogo kijem, kropidłem przewróconym Aliter: Gdyby wszystkich powiesić miano łotrów , to musiałbym i ja świat żegnać nogami. Teat. 1. b, 120. drgnąć nogami na ©algett rcrfcljetben.

skini przez wiele stopni po wschodzie schodzono. P. Echan. Ort. 556. Zstępowanie na dół , schodzenie. Cn. ma. A rap 5, 590. rozstać się, rozbra-    7 h. 1455. Schód, którym schodzą na dół, jako wschód

na górę, właśnie mówiąc, ib. 981. Mesyasza , który ich nawiedził, *szczedłszy z wysokości, przyjąć nie chcieli. W. Post. Mn. 320. spuściwszy się, zesłany ; hentbgefont* tuen, hcrabgefanbt. — Fig. et tr Schodzić, uchodzić, upływać, ubywać, schylać się ku końcowi, mieć się Ir. — ku schyłkowi, być na schyłku ; untergeben , »ergehen, »er* fließen, git ©nbe gehen, [ich bem ©ube nähern, ablaufen. Schodzi miesiąc, zima; decrescit, senescit. Cn. Th. 981. powrozie, wisieć na szubienicy, ant Schodzący, na schodzie, abo kończący się rok, miesiąc;

vertens annus, exiens, volvens. Cn. Th. 981. Schodzi Pochodź, odżegnać sie, odżegnywać się, pożegnać,    już zima, mroźne tają lody, A wiosna miła i Zefir się

pożegnanie, przeżegnać, zażegnać.    śmieje. Hor. 1, 25. Eniaź. ;    (solńtur hyem*).    Mam

ZEGNANIE , ZEGNANY, ob. Zegnać.    ZEGNĘ    ,    zegnie ,    ob.    pełną beczkę wina Albańskiego    , Któremu schodzi    z ro-

Zgiąć.    ku dziewiątego. Lib. Hor. 103.    (kończy mu się rok    dzie-

*ŻEG0TA , y, tri., Ignacy, staropolskie    imię.    Nies.    1    ,    103.    wiaty). Jedno schodzi, drugie    wschodzi, albo się    rodzi.

Jab( Her 3gnajj, etn* SDîannâname. ‘    Cn. Th. 317. Co się rodzi, to schodzi, ib. Wesele mo-

*ZEGRAĆ ob. Zgrać.    »je jęst-ci wypełnione; on-ci musi *rość, a ja schodzić.

ZEGZIĆ cz. dok., gżąc zapalić , (cf. żegać , żedz) ; mit Srttltjł Sekl. Joan. Ill; podleć albo umniejszać się. ib. Salo-

1012

ZEJŚĆ.

ZEJŚĆ.

mon zakończył tak piękne czyny zejściem haniebnym. Zal. Test. 201. (schyłkiem życia, ostatkiem życia, dokończeniem, końcem)—Zejść, upływać, uchodzić, znikać, spełzać, przemijać; »erflteßen, »ergehn, »erfdjrcm« ben , binfcbnnnben. Jeżeli każdy w obfitości słów zdania swoje będzie oświadczał, to na samym mówieniu sejm zejdzie. Dyar. Gród. 560. (spełznie). Wszystkim się po-tym, kiedy wiek nasz znijdzie , Tam stawić przyjdzie. /bil. Lam. B 3. (jak się skończy, upłynie, spełznie). Rozumieją , iż już inszy żywot nie ma być po zejściu żywota tego. Rej Post. P p 1. Niech ten dzień wesoło schodzi. Groch. IV. 37. Dzień zszedł wesoło, kras. Pod. 2, 258 Krotoehwilny w drodze towarzysz, stoi sam za 'woźbę, jakoby cię wdózł ; gdyż czas z takowym wdzięcznie zejdzie. Eraz. Jez F b. — g. Zejść, słabieć, upadać, wątleć osobliwie dla starości, dla wieku i t. d. zrobionym być, wycieńczonym, wysilonym; abnormen, «{'fallen an Kräften, t»enn c$ mit einem Vergab geljt, in Slbnafyme unb Verfall fomrnen, fdjnrnd) merDen. Obierzcie takiego, jakie te czasy potrzebują, któryby pracy wytrwał; moje ciało laty i chorobą i] pracą zeszło. Sk. Dz. 507. Jam się zstarzał , i juzem ‘sczedł w 'leciech. W. doz. 23. (zszedłem w 'leciech. Bibl. Gd.). Da-ć pan serce bojaźliwe i oczy schodzące, i duszę żałością ulra-pioną. 1 Leap. Deut. 28, 65. (oczy zemdlone. Bibl. Gd.). Marya z wielkiego smutku prawie umierała , Lubo język jej w słowa ubogi 'Szczedł, i ścisnęły zewsząd serće trwogi. Odym. Św. 2, l\ k 3. (strętwoałj. Co się chlubisz w 'padoleeh ? zszedł padół twój. 5 Leap. Jer. 49, 4. (co się chlubisz w 'walech ? 'rozplozł się wał twój. 1 Leop ; coż się przechwalasz dolinami ? zpłynęła dolina twoja. Bibl. Gd.; przepadła, już po niej). Zboża, które na każdy rok dawano, nie domagałem się, bo był bardzo ‘zczedł i zubożał lud. 1 Leap. 2 Ezdr. 5, 28. (ciężka była niewola na tun lud Bibl. Gd). Zeszły, wysilony, słaby, znędzniały, przez wiek , starość, nędzę, ubóstwo ; mott, entfrdftet, »on filter, ©Icnb; Rok. seslÿ vetùstate corruptus , (cf zrobiony). Co to za dziw, iż stary, zeszły, wstrzymał się me dotknąć wszetecznicy? Corn. Dw. 278. l'rofligata valeludo, zdrowie zeszłe, które się na włosku dzierży. Marz., (ob. Zeszlość , zgrzybiałość). Co zeszłego odżywić. Rej. Post E e e 1. Furmani mają mieć konie godne, nie z<\s?łe. Tarn. Ust. 282. Oto słyszysz , źe pan uleczył nędznego a zeszłego człowieka. Rej. Post. P p 6. To jest święte przyrodzenie tego miłościwego pana , ludzie zeszłe a upadłe podpomagać. Rej. Post. II 5. Zeszłe lata, zeszły wiek, podeszły, zgrzybiały, l)ol)C§ Sllter. Zacharyasz i Elżbieta już byli zeszłych lat. Rej. Post. D d d 3. Wieku tak zeszłego. Prot. Cat. C 3 b. Pod zeszły mój wiek , pod lata moje stare, już jedną nogą stoję w grobie, wiem, że z tym światem co godzina rozstać mi się przychodzi. Smotr. Nap. 24. Zeszły w latach , zeszły wlała, podeszły, zgrzybiały; t»ol)l bejahrt, rooljl betagt, alt. Anna ś. była zeszła bardzo w 'leciech. Biat. Post. 125. Wdowa ta .już zeszła w 'leciech, ale świeża w nabożeństwie. W. Post. W. 51. Widząc ojca w ‘leciech zeszłego, prosił, aby

mu porzucił rząd. Papr. Gn. 1162. Chorążemu w *le-cieoh zeszłemu, wolno substytuta podawać. Vol. Leg. 3, 412. Nie żeby małżeństwo w lata zeszłym mniej należało.... Zygr. Gon. 403; (aetale provectiuribus , w lata zaszłym , ob. Zajść) — §. Zejść na czym , ubytek cierpieć na czym, uszczerbek mieć; Slbnajjnte letben, SSerluft leiben, »erlnftig werben. Na zdrowiu schodził i prawie umierał. Siar. Zad L) 4. Pobożny rozprasza na prawe zubożałe, którzy zeszli na zdrowiu starośrią. Gil. Post. 282. Jagieło chciał Witoldowi koronę dobrowolnie spuścić , bacząc swój wiek stary, k ternu na zdrowiu będąc zeszły. Piel. 290 Umarł we stu i dwudziestu lat, a jeszcze był nie zszedł na wzroku, ani stracił ezerstwości, Radź. Deut. 54, 7. tnie zaćmiło się oko jego. Bibl. Gd). Już był bardzo zszedł na wzroku , tak iż nic rozeznać nie mógł. Radź 1 Sam. 3 , 2. ( oczy jego już się były poczęły 'zacirmać. Bibl Gd, cf. zaszły mu oczy, ob. Zajść). Matyasz wolał z nami niż z Turkiem walczyć, zwłaszcza że widział króla Polskiego na ‘skarbiech zeszłego. Biel. 408 (wycieńczonego, wy< zerpanego). Nie będzie żadnego tak na rozumie zeszłego, ażeby nie widział na oko , źe się sprzysiężono. Nag. Cyc. 27, cf. Lat. mente captus , amens , demons, pozbawiony rozumu, słabego rozumu ; fdjrcad) am ©elfte, am SSerftanbc, ( cf zajść w głowę). — lmperson : Schodzi na czym » zbywa na czym, brakuje, nie dostaje ; eś geljt t»oran ab, CÖ mangelt, fel)lt, ift nld)t Jltreidjenb. Co oliwie tej zeszło na urodzie, obfitością nagradza. Cn. Tti. 981 ; quod speciei merito poster,avit, fundendi ubertate compensât oliva. Pallad. Co nn jednym zeszło, drugim się nagrodziło. Ern. \0. Zbyt dobrze o.sobie trzymając, rozumiecie, iż wam, co do wewnętrznej doskonałości na niczym nie schodzi , zaś co do zewnętrznej szczęśliwości wszystkiego brakuje. Kras. Roś 143. Do żadnego dzieła bądź najtrudniejszego , ani mu na mężnej cnocie, ani na wrodzonych przymiotach me zeszło. Os sol. Muw. 13. Której kiedy zbrodni na obrońcy zeszło? Pieli. Sen. gn. 207. ( któraż kiedy nie miała swego obrońcy? ) Ponieważ na ludu Rzymskim nie schodzi wam, senatorowie, nie dawajcież przyczyny sądzenia , jakoby na was schodziło ludowi Rzymskiemu? Nag. Cyc. 98. (lud do wa«zej pomocy gotów, bądźcie ludowi do pomocy) Ojc/yzme i w sagu i w todze, Nie zszedł w poko|u . nie zszedł i we trwodze. Jaki. Buk. U 4 b. (nie chybił j*j, nie ubliżył pomocy, usługi) Mówił on panu: ujeżdżaj, boć o cię gra idzie, A ja jeśli tu zginę, mało-ć na tym zejdzie. Popr. Gn. 803. (mala szkoda , mała strata , mały ubytek) — §. Schodzić zkąd , z drogi, z toru, na bok, wychodzić, zstępować z drogi; abgetan, (ibmeidjen. Jeżeli serce jest n.eskażone, tedy pewnie ,i rozum z toru prawego na ubocz nie zejdzie. Pilch. Sen. list. 4, 69. Nigdy z nich nie schodziła pilna opatrzność pańska. Rej. Post. A a a 5. nie odstąpiła od nich , nie opuściła ich, ftc Ibid) MC »on tfnmt. Straż a opieka pańska nie zejdzie z niego. ib. K k A 2. — $ Zejść , odejść , oddalić się, przejść dokąd inąd ; meggcltcn, fortgelten , ftd) megbegeben. Powinni się wszyscy przed swoim wojewodą popisować, a na ś.

Cn Th. 981.

c/:.

Z E J C.

Z E J Ć.

c/j.

1013

Marcin wychodzić na pole, a drudzy zchodzić. Star. Fob. C. Rzekłszy zszedł w obłoki zostawiwszy onych. Groeh. W. 280. (znikł).— fi Zejść z świata, zejść, przenieść się na tamten śwńat , umrzeć, pożegnać się z światem; ab» fd)eiben, »on ber SBelt fd)eiben, »erfdjeibcn. Co się łyso urodzi, łyso z świata zebodzi. Bies. roz. B 5. Pięknie zszedł z świata, i umarł śmiercią ludzi sprawiedliwych. Dambr. 9y7. Rozumny lak ma z świata tego schodzić, jak z uczty. Zab. 7, 216. hoss. Jan dobrowolną i przyrodzoną śmiercią miał zejść z tego świata. Biai. Post. 4l4. Z tego świata zeszłych nieboszczykami nazywamy. Smotr. Apol. 63 bie 2lbgcfd)itbenen, bic Śerfd)iebeneu. Zabitą śmiercią zszedł Hipolit. Otw. Ow. 632. Nie swoją zejść śmiercią, znaczy śmierć gwałtowną. Pitch. Sen. list. 2, 141. Często trzy części ze czterech dworu baszy powietrzem zejdą. Ki)k. Turk. 144, Urban papież mę-czenniczą koroną ‘szczedł. Biel. Hst, 151. Przemysław ‘szczedl, nie zostawiwszy po sobie żadnego potomka. Biel. Hst. 341.— §. Zejść, zgasnąć, ustać; auögcl)CH, auf« flbren, erlofdjen. Zacny dom Augustusów ‘szczedł bez potomka. Biel. Hst. 145. Laurze, nie kwitnij ! ze«zły wielkie dusze. Zab. 14, 155. Kras. (minęły, już ich nie-masz) ! — $ *Schadzam, schodzę, uchodzę, (bronie się. Cn. Th. 980. ustępuję, schraniam się, umykam, unikam ; au$ bem Söcge geben, auśinmcben, auf bie ©cite ge» fien, fid) entjiefien, ineiDeit. Tu sobie po nadbrzeżnych czasem krzakach schadza, Czasem się pod drzew gęstych cieniami ochładza. Zab. 1, 105 Nar. Znijść mu muszę z oczu. Teat 48. b , 50. Radze ci , abyś mi zszedł z oczu , bo się tu z t<»bą wielka hLtorya stanie. Teat. 28, 116. einem atrô beu Singen geben.. Am się deszczowi zejść pod mój dach wzdrygajcie. Zebr. Ow. 113; imhrem vitnre, schronić sie przed deszczem, fid) »or betu Siegen mobilt flad)ten. Zszedłszy na brzeg , naleźli młodzieńca pięknego, Bez siły i bez ruchu w piasku leżącego. Chód. Gesn 618. wyszedłszy, wysiadłszy na brzeg; am Ufer anSfteigen, ati3 Ufer fletgen.— §. Schodzi z stołu

siła ; multa ftre.ula Intacta tollunlur e mensa. wraca się, zostaje, pozostaje; eê fommt »om $ifd)C, »on ber ütafel juritd , bleibt übrig. Ze stołu nic nie zeszło. Teat. 55. b, 49 — §. Zejść czym, zajść czym, n. p. ma-teryą, otokiem, ropą; in SDîatetie übergeben, mit SDïaterie Unterlaufen. Potłuczenia zwolna goić należy, dopoki potłuczone ciało otokiem nie zejdzie. Perz. Lek. 293. — §. Schadzam na kogo, schodzę vel zchodzę na kogo; obambulo , insidias alicujus vitae méditons, moJliens. Cn. Th. 980. dybię na kogo , in böfer 2Ibfid)t um einen fjenttn geben, ibm beęjufommen fuebett. Jako "rozbójca wilk koło obory Schadza wieczorem na zawarte stada. P. Kchan. Jer. 498. Oszukać, a rozumem schodzić. Bej. Zw 120 b. starać się bv podejść, podstęp czynić; ju berüefen, }U beöortbeilcn fuebett. — § Schodzę kogo, inopinatus advenio. Cn. T’A. 981. zd \bam, napadam; einen nnoerbofft überfallen, befd)Ieid)en. Po ooż mnie z nienacka schodzić? $*. Al-bożem cię schodził? feat. 25. 6. Ab Nino ! czy się godzi z nienacka nas schodzić 1 Zah. II , 589 Zali Julią córkę zszedł August z kobietami, a one pielą jej włosy z siwizny. Budn. Apopht. 86. Będę pode drzwiami pilnował, żeby pan Szymon nie zszedł ichmościów. Teat. 11, 115. Wyjdź prędzej, żeby cię nie zszedł. Teat. 24. c, 51. (żeby cię nie zastał). Idźże sobie, mówię ci, gdyby nas moja matka zeszła razem , tobym się już i widzieć z tobą nie mogła. Teat. 54. b, 5. Nie chodź tu tak często, jak cię drugi raz jejmość zejdzie, nie wywiniesz się tak gładko, jak pierwej. Teat. 16. c, 81. Ali pójdź, może tu nas kto zejść. ib. 41. c, 554 Schodzę kogo na czym złym , deprehendo. Cn. Tb. 981. ę{« rten roobet) ertappen. Zszedł mnie, jakem dobywał z worka pańskiego kilkunastu czerwonych złotych Teat. 24, 95. Czart. Pięknie nas zszedł, gdyby jakich złodziejów. Tent. 32. b, 69. Muszę cichuteńko zejść ją z jakim galantem , a potym dopiero pokażę jej, że jestem mężem. Teat. 55. b, 11. — Z ruśniey nietylko ptaka , ale i zwierze może zejść. Cresc. 690. ugodzić, ustrzelić; erle« gen , treffen. — § Zejść się, spotkać się , zdybać się, ze-tkać się; etnanber begegnen, jufammentreffen, anf einanber ftoßeit. v Te mi drzwiami idźmy, to się z nim zejdziemy. 7eut. 32. b, 92. Zejść się po nicprzyjacielsku, potkać się walcząc, zetrzeć się, zewrzeć się; mit einem jufaitt* men geraden , fyanbgemein roerben, fampfen. ‘Zezedwszy się (zszedłszy się) na równym polu, Kartagińskiego nieprzyjaciela snadnie zwyciężył. Kosz. Lor. 158 b, Hoss. cycMi). eyîbvn» utarczka, zejście się nieprzyjacielskie, potyczka, ! cf sejm).— g. Zejść się cieleśnie, mieszać się cieleśnie, cielesną sprawę odbyć , (id) fleifd)ltd) »ermifdjett. Zszedł się z nią , a ona zarazem poczęła. Badz. Genes. 58 , 18. Gdy już była poślubiona Marya Józefowi, pierwej niż się zeszli, naleziona jest, iż nosiła w żywocie z ducha świętego. 1 Leop. M iih. 1,18. Ktobykolwiek z pogłowia męzkiego 'szczedłby się z mężczyzną, tak jak z niewiastą, śmiercią umrze. 1 Leop. Levit. 20. Przeklęty, który się schodzi z wszelakiem bydlęciem. 3 Leop. Deut. 27, 2I. (który przebywa z bydlęciem. 1 Leop. ; któryby obcował z bydlęciem. Bibl. Gd.). Córki swe Lot zgwałcił z niewiadomości i opilstwa; ty zaś trzeźwy nie tyIko z wnuczką, ale też z siostrą schodziłeś się, i z córką. Zygr. Pap. 553; (congressus es).— § Schodzi się rzeka. Cn Th. 981. zbiega się, wpadają jedna w drugą; bie glüjfc fallen in einanber, ergießen fid) in einanber. — g. Schodzić się , zgromadzać się , zebrać sie ; Jltfontttten fommen, ftd) »erfammeln ; Slov. schazeti se, sgiti se; Sorab. 1. zenhdu, zenhdżem , zendu szo, zkadżuju szo ; Carn. snidti, snidem , snidam se; Vind. kup shajat, fe seha-jati, fjiti ; Croat, zbajamsze; Boss, cohthch , cx04HThca ; Eccl. chhthch, cx04HTflCfl, COHTHCH, coópaibca. Krawcy gdy się zejdą , mówią o nożycach , Kowale leż o kleszczach , mnichy o kapicach. Bej. Wiz. 147. ‘Szczedszy się (zszedłszy się) drugi raz do rady.... W. Post. W. 257. ‘Zeszedł się, (zszedł się) ś. synod w wielkim Efe-zvńskim kościele Hebst. Art. 186 Pewnych czasów* do kościoła się schadzali. W. Post. W. 224. Juno mogła częstokroć Jowisza zbieżeć, zchodzącego się na górach z Nimfami. Olw. Ow 118. Nie może być, byśmy mieli poić trzody, póki sie wszystkie nie zejdą. 3 Leop. Genes.

4014

Z E J Ć.

u..

ZEJŚCIE.

29, 8. (póki się się nie zżenie wszystek dobytek. 1 Leop ażby się zebrały wszystkie stada. Dibl. Gd.). — §. Schodzi się sukno w stępowaniu , zbiega się, kurczy się; ba# lauft ein, lauft jufammen, fährt jufammen, gebt etn. Sukniaby się do kupy zeszła, gdyby niestępowana zmokła. Gród. Uys. E 4 b. — §. Schodzić się w zdaniach, zbliżać się do zgody, jednomyślności, zgadzać się z wolna ; ftd) etnanber m SDîeçnungen näher«, annäfjern. Rzeczy łagodzą się , konstytucya się utwierdza przez zejście się i stosowanie umysłów. Gaz. Nar. 1, 52. przez stykanie się, przypadanie, Annäherung ber ©cmut^er ju etnanber ; (Hoss. cxoauubü niemściwy, zgodliwy ; Eccl. CLXOffiße-mi 16, óaarocKJiOHHOCTb, CHHCX0Ht4CHie przychylność, cxo-AineJbHUii. CHHCX04HTejn>Hbiii , ójarociuiOHiiŁM życzliwy, dogadzający). — §. Zejść się na co, do czego, zgodzić się na co, przydać się, zdać się, użytecznym być; rooju taugen, paffen, itujjen, tunlich fetpn; (Cam. snide se Jit, evcnil). Mam ja, *pry, jednego, Coby się na to zszedł bez wątpliwości. P. Kchan. Jer. 463. Wszystko co bóg stworzył, służy ku pożytku naszemu; ‘‘abowiem to co się nie zgodzi użytkowi ciała, zejdzie się na pożytek duchowi. Boler. 5. 1 mnicha, choć nic nie zszedł, nie odeszli. P. Kchan. Orl. 1, 226. Nazbyt bujnego młokosa figle ni *nacz się nie przygodzą , bo ni do męstwa, ni do żadnej potrzebnej rzeczy, chyba uciekać, toby się *wzdy na to zeszły. Hej. Zw. 164. Turcy mają niezliczoną rzecz imaginacyj, które się na nic nie znijdą , tylko na pokazanie ułomności rozumu ludzkiego. Kiok. Turk. 155. Na nic się nie zejdzie tobie ta odpowiedź. Zygr. Pap. 251. Którzy-się wszystko bać będą, do niczego się nie zejdą. Kam. Kat. 336. Nie zejdzie się kupieckie serce do żołnierskiej sprawy. Birk. Kaw. Malt. B 3. Niechaj będzie kto ozdobion i statecznością i pomiarą, a jeśli prawdy nie będzie , nie wiem , do czegoby się takowy człowiek *zyść miał królowi każdemu! Weresz. Heg. 117. Nie baczę ja tego w sobie, abym się do tego urzędu, na który mię przekładacie, ‘ziść mógł. Pupr. Kot. 104. — § Zejdzie się komu co. przypada mu, przystoi mu ; e# tft ttym augemeffen, anftänbig, fteljt ihm ju. Gonitwa, turniej, szermowanie, i inne krotochwile , które potrzebują siły, jedno się młodym ludziom znijdą. Gorn. Dw. 591. W lecie zdrowsze są potrawy jako to jagnięcina i t. d., ‘zimie zaś zejdzie się i wołowizna. Sak. Probl. 147. Komu się to zejdzie trząsać głową, roztrząsać włosy? koniom zajurzonym albo jędzom piekielnym , jaszczurkami miasto włosów potrząsającym ! Eraz. Oh. B. — §. Zejdzie komu co, wolno mu, godzi mu się; e# ftel/t ttym frety, tft ifym erlaubt. Jednej się samej jednej zejdzie tobie (We-nero), Bogów uśmierzać i niewolić sobie. Tward. Daf. 24. Zejdzie panom wszystko,, a ubogiemu nie znijdzie się wszystko. Birk Zyg. 56. Nie każdemu się to zejdzie. Cn. Ad 606 Uczyń jak chcesz, wierz w co chcesz, żyj jako chcesz, wszyslko-ć się zejdzie. Zorn. Post. 3, 552. Zejdzie się komu co, ujdzie mu, wybaczy mu się; e# wirb einem fo Ringelten, oerjtefien werben, paffiren. ‘Osobnym ludziom , kiedy się chwalą, ma się im zejść. Gorn. Dw. 25. (darować;. Ledajako mówić, zeszloby to się

gdzie indziej, ale przed WMością żadną miarą. Gorn. Dw. 5. Uszczypliwa ta odpowiedź u Augusta , który był łaskawy a dobrowolny, zeszła się. Eraz. Jez. J. Rzecze dziś dzieciątko takie słowo, ledwo to staremu ‘ziść się może. Falib. H 2 Ledwieby się dudarzowi abo niewsty-dliwej jakiej przekupce na treoie zeszło. P/m. Kam. 105. — §. Schodzić pola, lasy, miasto, peragrare, obire. Cn. Th. 981. zbiegać, zwiedzić; burcblanfen, burefygefyen, burety* manbern, burcfy$tel/ett. Jednego dnia, kiedy miasto wszystko schodził.... Prot. Jat. 17. Siła lasów <‘omacmie zehadza. Otw. Ow. 56 4. Zkrążyłem ziemię i schodziłem ją. W. Job 1, 7. (okrążałem ziemię i przechadzałem się po niej Bibl. Gd, cf Kędyś bywał szatanie ? Zwodziłem (zwiedziłem) świat panie. Hys. Ad. 51. lEccl. cr.yo.yLiiiiKii spieg. Wstańże, a schodź ziemię wszerz i wdłuż. 1 Leop. Genes. 13 17. Bibl. Gd. Miał schodzić wszystkę ziemię, opowiadając możność bożą. 1 Leop. 2 Mach. 9, 17. (wszelkie miejsca, gdzie ludzie mieszkają obchodzić. Bibl. Gd ). Niektórzy schodzili rozmaite prowineye. 1 Leop. Hieron. 1. (przemierzali krainy. 3 Leop.). Przyjdę do was gdy obejdę Macedonią , bo Macedonią schodzę 1 Leop. 1 Cor. 16, 5. (bo pójdę przez Macedonią. Bibl. Gd). Nieschodzone miejsce, którego nikt me schodził « nietknięte, utibegattgen, unberührt, nud ntemanb gegangen ift, fungeftunmen tft. Przemknął się z wojskiem przez nieschodzone dotąd góry. L'atiss. FI. 148 — $. Schodzić się, chodząc zmordować się, ftc& burd; Mele# ©eben ernutben. Schodziłem się, uchodziłem się, ubiegałem się. Cn. Th. 981. et 1170. Kędyż już pójdę nędzny, w które strony Strudzone nogi obrócę schodzony ? Past.* Lid. 71, Boh. uśly fessus eundo, (cf. uszły). — §. Schodzić co , n. p. szaty, suknie, bóty , trzewiki * chodząc w nich spotrze-bowywać , etwa# abnufcen, tnbetn man barm geht, etwa# abtragen, abretßcn, »erbrausen. Wdziawszy na swe plecy Szaty schodzone, mówią, że dalecy z krajów odległych. Leszcz. H. S. 179. Kupił sobie stary żupan i z hodzone szarawary. Kihow. Fr. 72. Wdowę żonę pojmujesz, jakoby też stary żupan lub schodzone kupił szarawary. Teat. 24. b, 29. — Fig. tr. Na swe rodzice narzekają, że ich też kiedy uczyć nie dali, że swoje lata na dworze prosto z chłopiąt jeszcze zeszli a strawili. Glicz. Wych. J 3 b. Lepiej o tym rozumieli , którzy żadnego czasu próżno nie chcą znijść. ib. A'3. ZEJŚCIE, ia, n., ‘ŻEŚCIE, ‘ZN1ŚC1E, Sahst, verb, schodzenie, spuszczenie się w dół; ba# ^erabftetgen, .^enmterfommen. Przybliżył się już Jezus ku ześciu abo dołowi góry oliwnej. Seid. Lue. 19; ku schodowi góry. ib. ku jej sebodzisto-ści, pochodzistości ; Hoss. cxo4i, ber Abbang, ber $nß be# Serge#. — § Żeście xiçzyea , gwiazd « schód, schyłek. Cn. Th. 1420. ba# fJłtebergetyen, Untergeben, ju ©nbe @c< hen, (cf. zachód, '"zapad). Schyłek czego, roku, lata, wiosny, żeście, schód, extremum anni. Cn. Th. 982 ; vicinum ostatek , bte 9?eige, ber 3łeft. — §. Zejście , żeście * śmierć, zgon, koniec życia; ba# Abliftetbett, Serfdjetben, SDahtnfcheibett, Ableben. Jedno jest wszystkich ‘weszcie do żywota, i jednakie ‘zeszcie. W Sap. 7, 6. (jedno jest ■"weście wszystkim ku żywotowi, i jednostajne zchodze-

1015

ZEKLNĄĆ - ŻELAZNICA.

ŻELAZNIE - ŻELAZNY.

nie. 1 Leop). Kto żalem przejęty nie był, że którego gdyby można było, nieśmiertelnym mieć wszyscy chcieli, tego potrzebnego nawet przez nnturę zejścia nie czekano. Siem. Cyc. 424-. Niesletyż! mówi na to głupie męstwo, Co krwią , ba zejściem częstokroć zwycięstwo Ugania. Opal. Poet. — $. Żeście, oglądanie się z kim, potkanie. Cn. Th. 1420. Oglądanie się z kim, ujrzenie, żeście obecne, ut do oglądania, do ujrzenia, do zejścia co odłożyć , in congressum alterum. Cn. Th. 615. — §. Zejście się, zejście, sprawa cielesna; Hoss. comie, ber SBepfdjlaf. Na jedno tedy zeszcie niewiasta poczęła. 3 Leop. Genes. 38. (na jedno poznanie poczęła. 1 Leop ). Ale 'przymiot....'aza go nie z jednego z plugawą zejścia zaraz oberwać może. Oczk. Przym 11. — § Zejście się, zejście, zgromadzenie, schadzka, skupienie się ludu, abo miejsce skupienia, schodzenia, zbór, zebranie; bte 3ufatns tttenfunft, bte Serfamtltlttng ; Sorab. 1. zendżeno ; Hoss. cxoas, (cf schód); hal ci.mmuc cmrcmecTBie, cbiuh-CTKilic, CTiKßAiniic. Tego dnia będziecie mieli święte żeście, a żadnej roboty nie poczniecie, flach. Levxi. 23, 7. (dnia pierwszego zgromadzenie święte mieć będziecie. Bibl. Gd,.). Pasterze czują nad trzodą pańską, pilność czyniąc około ludu bożego, pasząc ześcia ludzkie słowem prawdy. Rej Rosi. C 2. Gdzie się kolwiek na jakim ześciu być °przytrefi , by też siedział *napoczciwszy człowiek , gdy przyjdzie ‘chociajby ‘nawiętszy nikczemnik, a łańcuchów nawiesza na sobie, już się ty pomknij 'szarasy, siądźże ty pozłocisty. Rej. Zw. 70 b. (posiedzenie) Rozkoszneini rzeczami tak świeccy jako duchowni zdobią swe ześcia i biesiady, po stołu dzięki czynią bogu , a 'zasię do tegoż się wrócić ‘podezosać *zasie języka o ludziach mówiąc. Eraz Jej,, y 4.

'ZEKLNAû , ob. Przeklnać , k 1 nać.

ZEKPAĆ , ob. Kpać. ZEKPlC się, ob. Wykpić się. *ZE-KIMEC nijak, dok, stać się kpem, spaszować ; JUttt )pUllbê* fott werben, tyunböfötttfd) aiiśarten, fid) Derfdjledjtern. Zekpiał świat, trzeba go poprawić. Dzwon. Siat a 4.

ZEKRWAW1Ć, ob. Skrwawić, krwawić, pokrwawić. — Addas: Popełniwszy zbrodni, rozumiał się być najpier-wszvm do osiagnienia zekrwawionego tronu. Nar. Hst.

, *18ł-

ZÉLA , ob. Żyła.

ZELANT, a, m., z Łac., (ob. *Zelus), gorliwiec, (cf. zagorzalec, zapaleniec, żwawiec); eilt ©iferer. Wielka to słiwę czyniło temu o honor bosi i zdaniowi. Sk. Żuw. 394 b. Na każdej radzie publicznej wszystkich znaleźć można gorliwych zelantów za ojczyzny dobro. Mon. 69, 579. Słyszę odgłos szemrających zelantów; a w coż się obrócim my szlachta? ih. 65, 50. Leszcz. Gl 75 — W rodź. źeńsk. ZELANTKA, i, bie ©iferinn. Nie bądźze taka o sprawiedliwość zelanlkał Teat. 15. c, 15. ‘ŻELASTWO . oh Żdaztwo. ZELAZ1STY, ŻELEZISTY, ‘ŻELAZMSTY, *ŹELASTY, a, e — o adv. Eccl. *ejt-3iiCTbiH ; żelazo w sobie mający, eifentyaltig. O rudzie że-lastej Os. Rud. 404. Kwaśnieć żrlaste, aquae acidulae martiales, mają w- sobie koperwss żeLzny. Kluk. Kop. 1, 95. ŻELAZKO, ob. Żelazo. ZELAZN1CA, y, i., cen-taurea scabiosa, gatunek chabru, rośnie na łąkach, lecz żadne bydło jej nie? ruszy. Kluk. Dyke. 1, 113 fcabto* fenarttge ftlotfblunte. ŻELAZNIE, ob. Żtleznik. “ŻELAZNO-GRADY, a, e, n. p. Zelaznograda armata zagrzmiała. Tward. Wl. 154. svpiaca grad żelazny » kule, etfenlja« gelnb, fugel^agelnb. ZELAZNY, a, e; Boli. el Slov. żelazny; Sorab. 1. felesnÿ, żeleznć (ferreus, żelezwanć fer-ratus, żelezowe ferrarius żelazowy. Dasypod. U 2 b) ; Corn, shelęsn ; Vind. shelesen , shelesni*, shelesji ; Croat. sèlezni; Ray. xegljezni ; Bosn. gvozden , (cf. gwoźdź); Slav, gvoxdjen ; Ross. 5Kejrfe3HUH ; żelazny , od żelaza , z żelaza; (Sifen *, Don ©ifen , eifern. Opiłki żelazne. Krup. 5, 158, cf. zędra, ©tfcnfetlfpane. Żelazne naczynie. Cn. Th. \ 418, (ob. Zeleznik). Żelazne narzędzie, (ob. Żelazo, żelazko). Gadać komu o wilku żelaznym. Teat. 19. c, 49, (ob. Wilk, Wilkołak). Na zaklęśnienie czaszki, przyłóż plaster żelaznym zwany. Perz. Cyr 2, 26 ; w który żelazne opiłki wchodzą, ©ifcnpfhlfter. Żelazna ruda^ma-terya. Cn. Th. 1418, ob. żelasta ^ruda , eifcnfialtig. Żelazne góry, huty. Cn. Th. 1418. Żelazne wody, smak żelaza i części żelazne mające. Ld . Żelazna farba, dzika jako marmuru ciemnoczerwonego, eijenfarbtg ; Boh. blankytnÿ, (cf. błękitny). Koń sierci żelaznej; Slav, csilósh , ettt 6ifen[d)tmmel. Żelazna sierć , żelazny koń. Rys. Ad. 79. żelazny t. j. mocny, silny, trwały, niezmordowany: eifern, »on ©ifett, feft, ftarf, bauerbaft. Ztąd go byli niektórzy żelaznym nazwali , Gdy niespracowancj w nim siły doznawali. Groch. W. 425. Człowiek nie żelazny. Tent. 51, 82. Człek nie żelazny, nie rodził się stalą Jabł Buk. Q 4 b. Żołnierzowi trzeba mieć temperament żelazny. Teat. 18, 2. Żelazny, twardy, nieugięty; eifern, l)ßrt, un* lûegfam. Lękajmy się tej żelaznej laski, z którą się wyniósł na nas rozgniewany pan zawołany. Groch. W. 558. Upór żelazny prawie. Birk. Zamoj 22. Kamil twardemi, i że tak rzekę, prawie żelaznerni senatorów głosami wypędzony. Warg. Wal. 146. Człek żelaznych ust, ołowianego serca, umysłu mało statecznego i mądrego. Zygr. Pap. 556. Ach jeśli to uczynisz, żelazne masz serce. Dmoch. 11. 2,529. (kamienne, zkamiemale, zkrze-mieniałe , cf. skośniałe , lodowate). Śmierć się żelazna z naszych żrdów śmieje. Rys. Ad B 3. (nieużyta , nieubłagana , sroga, niemiłosierna, niewyrozumiała) Przedwieczna uchwała prawy nieprzeskocznemi i żelaznerni ujęła naturę. Leszcz. Class. 9. niewzruszonemi, cf bie eiferne Sîotbroenbigfeit, baä eiferne ©djtcffal. Ustawę Park zowią żelazną, dlatego, że jest nieodmienna, i niena-w'rolna; bo bądź komu naznaczą mieć żywot długi, bądź krótki, już koniecznie tak mu się dostać musi. Otw. Ow. 654. — Najpierwsi ludzie mieli wiek złoty, po którym nastąpił wiek miedziany; nakoniec żelazny, na który my nieszczęśliwi natrafili. Mon. 65, 442. Zgrzybiałe lata nadeszły, nie one które złotemi albo tłu-stemi zwano; ale to są lata żelazne, skaliste, twarde, trudne, których nie lada jako pożyć ; już tu wszystko jako z kamienia kował. Podw. Wroi. 24. — §. Żelazny list, ob. Glejt, ob. List; Boh. glejt, pruwodnj list, pru-wod bezpećnosti ; \ind. obvernu pifmu; Dal. verni lijst ;

z oc

4016

Z E L A Z 0.

ZELAZOCIĄG- ŹELAZTWO.

Boss. onacHaa rpatwoTa. — *§. Kozacy znamię arciici poli Słowieńskim imieniem żelaznym kołem złowią. Paszk. Dz. 14. gwiazda żeglarska, ber folarfiern. ŻELAZO, a, n. ; Boh. żelezo ; Slov. żelezo , żelizo;] Sorab. 1. żelezo ; Sorab. 2. feleso ; Carn. shelesu, sèleze, guozdje, (cf. gwoźdź); Vind. shelèsu; Dal. gvozdje; Rag. xegijèzo, gvozdje ; Bosn. sgegljezo , sgeglizo, gvozdje ; Slav, guozdje ; Hoss. æe;ri>30 ; (cf. Hebr. żela, aes, bro barsel, ferrum) ; baê ""(Eifen. Żelazo, metal białosiwy, twardy, dźwięk mający, ciężki do topienia, na powietrzu lub w wodzie rdzewieje rdzą czerwonobrunatną,; magnes go ciągnie. Kluk. Kop. 2, 208. Os. Rud. 6. Żelazo, metal koloru białawego, włóknisty, czasem miałko lub grubo ziarnisty, ciągły, trudno topnieje, zapalny, magnes go przyciąga, i to jest szczególną żelaza własnością; łączy się z palnikiem , które to złączenie stalą zowiemy. Mier. Mskr. Surowiec żelazny, albo żelazo z węglem i lirą żelazną złączone. Śniad. Chem. 1, 525. Bite żelazo Ross. Kpnua, adj. KpimHbw. Lite żelazo Ross. ny-ryHŁ, adj. qyryHHtm. Ż< lazo zlane w sztuki, w bryły. Cn. Th. 1418. By nie było żelaza, nie byłoby złota, żelazem złoto kopią. Pot. Poc.z. 487. Zaciągał on za sobą serce jego, jak magnes żelazo. Birk. Zoar. D 2, (ob. Źelazociąg). Żelazo rozpalone, w wodzie sapa parska, skwierczy. Dudz. 21. Żelazo rozpalone, ogniste. Cn. Th. 1418. Braciszku, kuj żelazo, dopokąd rozgrzane. Tent. 45. c, 160. Wyb. żelazo kuć póki rozpalone * łyka drzeć, kiedy się drzeć dają; Slov. dokud’ żelezo liori (ge żerawó), kug; wtedi ruże trhagu , ked’kwitnu; róże zerwać, kiedy kwitną. Slov. Uż ge żelezo w ohni, jada est alea,\ pory pilnować , nie zaspać gruszek w popiele. — § Żelazo , ŻELAZKO , a , n., zdrbn. ; Boh. żeljzko ; Sorab. 1. żelezko; Croat, selescze; Hag. gvezdize; Bosn. gvozdjice ; rzecz z żelaza zrobiona, naczynie, narzędzie; etmaê au» (Eifert »erfertigteg, ein (Eifen, ein eifcntcê @erätl?e ober SBerfjeitg. W oraniu ludzie nie małej pracy z owemi krzywemi źelazy używają. Rej. Zw. 271 b. z lemieszem, z pługiem, mit bon fnmtmen ^ftngeifen. Żelazo , miecz, (cf. Mars, Marsowy) ; baê (Eifen, baê 6d)merbt. Uszli żelaza, a mokra ich śmierć i ślepe pożarły zatopy rzeki nieubłaganej. Tward. Wł. 255. Drogę sobie do wyjścia z pomiędzy nieprzyjaciół uczynić żelazem, ib. 92. Na wojnie, co po strojach, gdzie żelazo płaci, Klejnoty tam i złoto swoje cenę traci. Pot. Arg. 277, Żelazo czasem znaczy broń wojenną i same walki, osobliwie w wierszach. Olw. Ow. 659. Ośm' tysięcy masz w żele-zie sprawnych ludzi do boju. Pot. Arg. 272. Już miał buntownik miasta w ‘sekwestrze, żołnierzy w' żelezie. Pot. Arg. 172. (pod bronią, unter ben Sßaffeit). Zna się z żelazem, dwie ode łba krysy ciągnie po pysku. Kniai. Poez. 2, 206. junak, ein èifenfrefjcr, £>aitbegen, Sramar* baê. Jestem szlachcic, i tę sprawę żelazem zakończyć muszę. Teat. 34, 76. (szablą, pałaszem, szpadą « pojedynkiem , cf. kula , pistolet). Proszę się ze mną spróbować żelazem, kiedy co masz do mnie. Mon. 74, 44. (ob. na pałasze iść). On od śmierci swego przyjaciela broni, Lecz sam ginie zabójczem Hektora żelazem.

Dmoch. II. 2, 155. (mieczem lub kopią, dzidą). W biodro utrafia strzała, cierpi rycerz wiele, Trzcina się przełamuje, żelazo tkwi w ciele. Dmoch. U. 299. że-lezce, grot; bie eifcrne ^fetlfpifje, ber ©efiren. — g. Żelaza, żelazne kajdany, peta, łańcuchy; Hoss. *ejrfe3a, n. p. Siedzi więzień w żelazach, er fifst tn ben (Eifen, ttt fetten li üb Srtnben. — § Żelazo do łapania szkodliwych zwierząt., łapiea; Hoss KanKaH'B , (cf. kawecan); entfall» eifen, ètelleifen, SBolfêetfen, $nd>êetfen, fDïarbereifen. Ślepice , albo żelaza na łapanie wilków, lisów i t. d. Kluk. Zw. 1 , 406. Jcdriem zastawionern żelazem dwóch złapaliśmy lisów. Tent. 20. b, 213. — Żelaza, żelazka plur., rozmaite żelazne narzędzia cyrulickie, (EifeninfiW« mente ber 3Bunbarjte. Żelazka różnego kształtu do zatykania ołowiem zębów. Czerw. Karz 52. Żelazo, żela/ko do palenia, wypalenia, żegania rany, ob. Żegadło. Żelazo, żelazko do włosów zakręcania, przypiekania, fry-zerskie; baê Srenneifen, £>aareifen, Sträufeleifen ; Corn fer-kôzilu , (cf. warkocz) ; Vend, rugalze, kraushnu shelesze ; Croat, rugalze, selescze; Hoss. npHneKaiejHbia miinitu, (cf. szczypce). Włosy ciepłem żelazem przypiekane, utrzymują kędzior. Perz. Lek. 15 ‘Monslruje , perfumuje, pudruje i ‘trafi Włosy , z których żelazo ledwie kiedy nijdzie Opal. Sal 5 Nie znają oni Włoskiego wąsów żelazem prasowania albo zakręcywania. Pirn. Kam. 68. — Żelazo, żelazko do prasowania, do gładzenia, równania sukna, bielizny, krawieckie, praczek, szwaczek; bad Sûgclctfen, fpiatteifen; Dob. c\ hlicka ; Vind. gladilu , gladnu shelesu. gladeznu sbelezu ; Croat tegla ; Dal. utia ; Hag utia ; Dosn. utia ; Hoss. yrmn, yrromeKi, adj. yTtorÓBUH. Prasować czyli gładzić żelazem, żelazkiem ; plätten, glätten, bügeln; Vend, gladiti, gladkuyati se shelesem , peglati; Hoss. jtiohcbtł , BUynotKim. Żelazo, żelazko do gładzenia, polerowania, ob. Stalka. Żelazo, żelazko do ciast, n p. do gofrów i t. d. , forma żelazna, Çlinjeneifen, ,50affcletfen u. f. n>.; Sorab. 1. schkorodej , szkorowej. *ŹELAZ0C1AG, u, m., magnes. Wlod., Croat, selezovlek, kalamit; Dul. gvozdotegh , ber SDîagnet. *ZELAZONOZNY, 3, e, lynipes, żelazonożny. Mącz. etfenfujHg. ŻELAZU WATY, a, e — o adv., do żelaza podobny, eifiefyt, eifetiafinlicl). Bndik , Suhst. ŻELAZO WATOŚĆ, ści, i., cf ‘ze las ty. ‘ŻELAZOWY, a, e, z żelaza , od żelaza, ob. Żelazny, (Eifen »ę Żelazowy. Dasgp. U 2 b, Sorab. i. zelezowé. ZELAZOZER, a , m.. Slav. grovdoxder * struś. ŹELAZTWO, ŻELASTWO, ŻELE-STWO , a, n., zbiorowo cokolwiek jest z żelaza, rzeczy, sprzęty, naczynia, narzędzia żelazne, żelaza, a osobliwie stare zarzucone; (Eifenmerf, (Eifen, (Eifcnmaaren, alted (Eifen ; (Cam. shćlęsje , shelesnina; Vind. shelesje, sheliesje , shelestvu, shelesnina; Hag. gvozduscine ; Croat. sèlezje) Towary, które z Europy do Ameryki przywożą, są broń ognista, amunieye , żelastwa i t. d. A⁷ Pam. 10, 13. Żelastwo, aby nie rdzewiało, oliwą namazują. Kluk. Hośl. 5, 122. Używając kompasu, trzeba mieć ostrożność, ażeby żadnego żelastwa w blizkości jego nie było, przez któreby igiełka zwróconą być mogła. Zabór. Geom. 87. Stare żelastwa wszelkie pożytecznie mogą być na

ŻELEZGE - ŻELOWAĆ.

ZELOZYA - ZELŻYĆ.

1017

\

nowe przerabiane. Jak. Art. 3, 192. ŻELEZCE, a , n.,    tą chorągwią krzyża swą powinność sprawuje, jest do-

'ŻELISZCZE, żelazo na strzale i t. d. osadzone, grot,    brym chrześcianinem. Zach-. Kaz. 1, 224.— *ZELOZYA,

spica żelazna; Rag. orudje (cf. oręż), gvozdje ; barb.    ob. Źaluzya. ‘ZELUS, Łac., gorliwość, żarliwość, zapał;

halàt ; Ross. *ea£3K0, bie (Sifenfpi|e, bte Çfeilfpifce, ber    (Stfer, fteueretfer. Zelus boży, to jest żarliwość i gniew o

w nas ,

©errett. Żelezce strzały, włóczni. Cn. Th. 1418. Kupidyna    krzywdę bożą. Sk. Kaz. 75 a. Fałszywy zelus

strzała ta, która miłość nieciła, Złocisto i,zelezcem ostrem    w rzeczy chcemy bogu służyć, a my sobie służym. ib.

lśkniąca była, A która ‘odpądzała, sztych miała stępio-    507 b.

ny, 1 subtelnym ołowiem koniec osadzony. Otw. Ow. 28. ZELSNAĆ nijak, jedntl., olśnąć, oślepnąć; erbltltben, Wtnb Na promieniach swoich słońce miasto 'żeliszcza ogniste werben. Bez jego światłości zelśnąćby musiało oko twoje, groty położyło i gromiło pogany. Birk. Pod. 11. Strzała j Bzów. Roz. 51.

Bosn. zava, sestra musgevglja ; Groat, zelve, jeterve, ' (cf. jątrew') ; Ross. 30JOBKa, sojOByiufta, adj. so.iobkhh’b ; świeść, żołwica Tucholiens., glos, soror mariti. Cn. Th. 1090. et 1418, (cf. Graec. yahg, yâXoog, yakacórg), be#

bez żelezca , wereszka, brzechwa.— *§. Każe mu 'sieść *ŻE<ŁW', i, i., ‘ŻEŁWICA, ‘ŻOŁWICA, y, £.; Rag. zava; za kompas, i na pierwsze miejsce Patrzyć, kędy kieruje magnes swe zelezce. Pot. Arg. 205. spice , koniec strzałki , igły kompasowej, bte ©ptjje ber SDîagnetnabet. ‘ŻELEZI-STY/ŻELAZISTY, ob. Żelasty. ŻELEŹN1CTWO, a, n., chodzenie koło żeleztwa, trudnienie się żelazem , handlowanie Spanne# ©djtttefter, bte ©djmidgerinn. Glos, żołwica. Urs. żelazem; etn (Sifengetnerbe, (Eifcn^artbel. Tr. ZELEZN1K, ZE- Gr. 168, (cf. żółw', żółwica). Świeść, mężowa siostra, LAZN1K, a , m., żeleznik, co koło żelaza robi, albo go    zełw', żełwica.    Dasyp.    Z 4 b.    Volcktn. 371, Sorab. 1.

przedaje. Wlod. Kuźnik, żeleźnik. Cn. Th. 1418. et 340.    mużowa fostra.    Glos, żełw' abo    żełwica, też ‘niewiastka

ber (Stfen Arbeiter, ober ©tfenpnbler ; Boh. żelaznik kupiec niektórzy zowią, t. j. mężowa siostra. Mąez. — Bracia żelazny; Slav, gvozdjar,    (gwoździarz) ;    Croat,    seleznar,    Władysława II, głową rad sobie szkodliwych    Krystynę

(selezâr » szlosarz) ; Eccl.    5Ke.rfe3HmcŁ , KysHeifŁ.    ,W rodź.    żełwicę swoje, być powiedzieli. Krom. 165.    bratową,

zeńsk. ZELEZN1CA, i; Boh. żeleznice. — §.    Żeleznik,    25ruberêfrait. Źołwice i bratowe, u jednego    stołu, I świe-

piecak, ein Ofentopf POn (Eifen. Ern. 795,    Ross. qy-    kry i niewiastki jadają pospołu. Simon. Siei.    56.    J. Kchan.

rynHHKŁ. Kocieł, żeleźnik, panew', w których    aptekarze    Dz. 77. zgoda rodzinna.

różne rzeczy smażą. Śleszk. Ped. 420. ein etfewer £opf, ‘ZELŻĄ, y, i., zelżenie, obelga, bte ©chntad). Jakoż prędko ©djttteljtopf.    Krzywe żelezniki i panewki    różne. Otw. Ow.    jemu chwałę wyrządzoną    w zelżę obrócił! Bzów. Roi.

481. — §.    Rist. nat. Żeleznik kamień,    siderites. Cn. Th.    77. Niedługo potym do    drugiego zamku wojsko wiódł

1418, Ross. HteaksHflKL, ber (Sifenftein. Ziele koszyszczko    xiąźę Konrad, chcąc z odniesionej zelży    się    otrząsnąć,

mąż niektórzy zowią żeleźnik. UrzeLd. 308.    Ziele ko- , Krom. 231. ZEŁZE, ob. Zełgać.— (ZELŻYĆ    cz.    dok., Ze-

szyszczko ‘żenczyzna na Rusi zowią żeleźnik. ib. 108,    Iżywać częstl. ,    ulżyć,    lżejszym    uczynić; letzter tnadjeit,

Ross. HceaisHHKtb, uHMbiuiHiwE, 4epe3a, CTeimas uumra,    erleichtern pr. et    fig. tr.    Przyszli    do Roboama prosząc,

acejrfe3Haa TpaBa,    verbena, (Sifenfrcint.    żeby im    zelżył podatków'. Zai. Test.    202. Homer Achile-

ZEŁGAĆ, f. zełże,    zełge    cz. dok., Zełgiwać czestl.,    (distng.    sowi daî    cytarę , aby pokazał, jako    rycerskiego człowie-

zelżyć) , skłamać, Ingen;    Boh. selhati, selhu,    seizes;    ka zabawy sr0Sie 1 okrutne mają się pod czas^ zelżywać.

Croat, zlagati, zlasujem ;    Ross. 3aaraTb.    Im kto    bardziej    Warg. Wal. -78., (złagodzić, zmiękczyć). —    §. Zelżyć

zełże tym    za większego polityka , gładkiego mow'ce i    nijuk. , stać się lżejszym ,    mniej ważyć , utracić z wagi,

dowcipnego    poete ‘uznany bywa. Mon.    75, 612. Żadna    ze znaczenia ; letzter werben, an ©en>i<ht, an SlnfeÇen serlieren.

bestya tak nie zełże, jak człowiek. Boh. Kom. 1, 567. Czasem pan medbałością swoją a puszczeniem wszystkiego Kto śmie zełgać,    śmie    i kłamać. Rys. Ad. 25. idem per    na szr°t    u poddanych zelży. Gorn.    Dw. 377. By człeku

diversa. — g. Transi.    Strzelba mi zełgała. Tr.    pstrzy-    bóg mia*    zelżyć, byłoby brzydkiem.    Zebr. Ow. 217. (tur-

knęła, nie wystrzeliła, ba# ©ewe^r $at mir oerfagt ; So-    Ve Deum mor tali cedere , ustąpić, uledz?) — ZELZYC

rab 1 leldgasch    kogo cz. dok., Zelżywać częstl., obelżyć, zesromocić,

ZELGNAĆ, ZELNAĆ. 'ZL.GNAĆ nijak, jeinll., Zlięać. 'Zlgać    «»* •«"»**»« . fhm?«uv.a^. obfnes!j,' ,°,bnal'ha.ti • cifm

niedok.. jufammenfletcn. 6ata, i im. Zeig „ąf , czego, tm‘ @ä’mä> mtm ' «ft 6    SP,dł ^

„r^, 4 czego.    «w «*» wL:

ŻELI * żyli, ob. Zyć.    Iżywa a zawstydza wszeteczna. 1. Leop. Syr. 22, 5. (lży.

ZEŁKNĄĆ cz. jedntl., połknąć, hinunter fcöhnfen,    herunter    3 Leop. ; ojca i męża w hańbę wdawa. Bibl. Gd.). Dzie-

fchltltfett. Dziesięć zełknąłby ten jeden. Burl, a    2. idem.    cię, które rozpuszczą na swawolę, zelżywa matkę swo-

Bies. roz. E 4.    ję. 1 Leop. Prov 29, 15. (zelży. 3 Leop.,, zawstydza

ZELNĄĆ , ob. Zelgnąć.    ,    matkę swoje. Bibl. Gd.). Jedni pojmali sługi królewskie

‘ZELOTYP, a, m., z Łac., zazdrośnik z miłości, ein (Sb    niewinnie, drudzy zaś zelżyli ich, spotwarzyli. Dambr,

feriudjtiger, (cf. zelant). Brat jego zelotyp , to i    on musi    469. Pan sługi , a ociec syna nigdy nie zelży. Rys. Ad.

być taki. Teat. 26. b, 19. ‘ŻELOWAĆ med.    conlin.,    55. Wrzaskiem wszystkich okrutnym i częstym ksyka-

z Łac., gorliwie obstawać, eifern, eifrig wobei) fielen.    niem i sromotnym prośby odmawianiem znacznie żelżo-

Nie ten, który żeluje o chwałę krzyża, ale który pod    ny. Warg. Wal. 243. Zelżenie, zesromocenie ; bflê Se*

128

Słownik Lindego wyd. 2. Tom VI.

Sama rzecz niechaj zemdłą trzeźwi pamięć. Gorn. Sen. 37.— §. Zemdleć, omdleć, paść bez zmysłów; tu £)ÿn* macbt fallen, ofntmćtdjttg rcerben. Słysząc to zemdlał. Ld. *Lękł się, aź stanął wszystek na poły zemdlały. Rej. Wiz. 8:2 b. na pół martwy, zdrętwiały. ZEMDLIĆ, *ZEM-GLIć cz. dok., Zemdiiwać , ‘Zemgliwać niedok., nabawić mdłości, pozbawić siły, uczynić bezsilnym , osłabić ; eine Oljnmacfyt jujie^en, oljnmatbttg, fraftloS machen, entfrćtften, obmatten ; ( Vind. smedluvati, fhujati). Odepchniona Pa» dła na ziemię od smutku zemdlona^ Odym. Sw. 2 H h 4. Tak zadane zemdliły go rany, Ze juz nic prawie siłami nie władał ib. 2, H li 3. Juz zemdliły wszystkie siły w nim , i wieniec cierniowy Ciężko bódł głowy, i niezwykłe brzemię Nachylało go aź prawie na ziemię. ib. 2, H h b. Nietylko aby odegnał onego okrutnego wilka , ale go prawie zemdlił a zniszczył możność jego. Rej. Post. X 3. Woda letno zagrzana często pita, moc żołądkową zemdliwa. Cresc. 12. Latorośl swą tłustością bujną zemgliła gałązkę, przy której wyrosła. Cresc. 315. Zemdlony żniwiarz upałem srogim Dyszy w południe leżąc pod brogiem. Zab. 1, 190. Nar. Jak się ma potkać murzyn słońcem upalony! Co Arabin uczyni tury zemdlony? Slryjk. Turk. G 3. Przypuściłeś, aby żywot mój był zemdlony jako pająk. Wróbl. 92. (wszelki człowiek jest ‘mgły jak pająk. ib.). Iżem się nie *oso-czył sercem, ani usty, przeto zemglone są cnoty moje. Wróbl. 70. (im dłużej człowiek zamilcza grzechy swe, tym ‘mglejsze bywają cnoty jego. ib. 70). Zakryłeś twarz twoje od nas , i zemdliłeś nas w ręce nieprawości naszych. Dudn. Jez. 64, 6. (nieprawości nasze jako wiatr unoszą nas. Bibl. Gd.). ZEMDLIWOŚĆ , ści, i., mdłość, zemdlenie, bezsilność, osłabienie; bte 0jjritttadjt, £)ljn* mäcfyttgfeit, Jłraftloftgfdt. Obchodził Jezus miasta , ucząc, i k temu uzdrawiając wszelką chorobę i wszelką zemdli-wość między ludźmi. Sekl. Math. 9, (cf '“niemoc).

ZEMKN4Ć, ‘SMYKNAĆ f. zemknie cz.jedntl, Zmykać, Smykać niedok. ; (Boh. smeyciti, smeykati ukraść , smykali Irahere, wlec, zewlec, smeknauti demere de capile suo, smeknaut se pośliznąć się, wysmeknauti stringere gladi-

fôimpfen, bie ©dmtadj. Do zelżenia należy łajanie, fu-kanie , złorzeczenie.... Pelr. Pol. 114. Niewieści gniew jest ‘niepoczliwość i zelżenie wielkie. 3 Leop. Syr. 25,

29. (zhańbienie. 1 Leop.). Sprawa o zelżenie , etrt 3n* jurienprocejL Bndtk. — Zelżyć niewiastę, zgwałcić. Cn.

Th. 1418. eine fdjdnben, il>r ©enmlt outrun. Cesarz August córkę i wnuczkę zelżone i zesromocone precz od siebie zasłał. Kosz. Lor. 78. ZELŻYCIEL , a, m., obel-życiel, zesromociciel ; ber Sefdjimpfer, ©djćtnber ; Vind. ofhmagavesz, oberavez. — W rodź. ieńsk. ZELZY-CIELKA, i. ZELŻYWOŚĆ , ści, 1, zelżenie, zelżą, obelga, zesromocenie , *despekt ; bte 33efd)in;pfung, bie (sdjmadj ; Vind. ofhmaga , framota (sromota), safhmaga;

Sorab. 1. nekazaństwo. Słup zelżywości, na którym pana naszego posadzono przed Piłatowym pokojem sądowym, i tam ukoronowano, dziwnie zelżono. Warg.

Badz. 65. Aczkolwiek to wszystko krzywda co się przeciwko prawu dzieje , wszakże w prawie naszym za krzywdę nie bywa rozumiano , jedno zelżywość. Szczerb. Sax.

z na-

199. ZELZYWY, a, e, -ie, et -o adv , zelżący, obelżywy, hańbiący, zelżywości pełen, sromotny; fcfyimpfltcb, fcfyatt* bilety , fctyanbenb, befctytntpfenb, fd)mad)ootl, fitymätyluty ; (Vmd. ofhmagni , ofhmagliun , fhmagujezhen , obnalhhun). Ni Hektor uwłóczony, ni Mars w lichej siatce, Ani później Bajazet w cyprysowej klatce Zelżywszym był widokiem.

Tward. Wi. 21. Panienka rzadka , urodziwa, Małżonka przezeń nie była zelżywa. Groch. W. 251. Złe imię złego łoża , bo hańba źelżywa. Hor. Sat. 25. Józef Piłata o ciało prosił pańskie, żeby mu uczciwy mógł sprawić pogrzeb, z drzewa zelżywego zdjąwszy. Odym. Sw.

2, K k 2. (z krzyża). Ciało pańskie pod osobą chleba zawarte, z przybytku ołtarzów zelżywie wyrzucili. Psal-mod. 44. Zelżywe słowo ; Vind. sposnafhna befieda , ofhtep , ein ©djtmpfroort. Nie śmierci powtarzać słów zelżywych, które miotała przeciw córce swojej. Nieme.

Król. 1, 155.

smaknem , siriikam * ukraść, smikavz * złodziej zręczny, smekniti evadere , smuke « saneczki lekkie, smuzhati, smûkam affricare ; Vind. mikniti râpera, fmekniti, ifma-kniti eripere, vmekniti, odvmekniti, fmikuvati, vkra-sti * ukraść zręcznie , fmikuvauz , vmekniunik « smyk , złodziej zręczny, fmukniti, mufniti , smufniti * wymknąć się, fmuki » saneczki lekkie; Croat, zmikâvam, zmeknüjem , zmeknuti rapio , surripio , zmikati lân discriminare linutn, szmiczâmsze lubrico , labo-, Dal. zmeknivam rapio, eri-pio ; Bosn. smaknuti aufere, smuçati, vucchi * wlec, trahere , raptare, izmaknuti eripere, izmaknutise , iz-maknuti fugere, smuęatise, plaziti repere ; Rag. izma-knutti retrocedere, smaknutti delere-, Ross. coMKHyrt, CMMKaTb zamknąć, zawrzeć, CMunaib, CMUttaio smycz-

1) międlić len, konopie, 2)

4018

ZELŻY CIEL - ZEMDŁY.

ZEMDLIĆ - Z E M K N 4 Ć.

ZEMBRÀTY, ‘ZIMBRATY, ów, m., może z Niem, bie ßtm* merbretter, (cf. cembrowanie). Zembraty do mostów i do statków rzecznych bywają sosnowe. Kluk. Rośl. 2, 168, bejimmerte SDtelert Ott bett Sntcfeit, SluPfctytffen. Zimbraty - urn, wysmeknaut se elabi, wymknąć się; Sorab. 1. Imé-nazywają się belki na kant wycinane, które u spodu kam szo ślizgam się, frnëkwe ślizki ; Carn. smakniti, statku na kantach się dają. Magier. Mskr. — W młynach wodnych cembraty, SBtitfel Ottt Söaffevbette. Bndtk.

ZEMDLEĆ, '“ŻEMGLEC nijak, dok., Zemdlewać niedok. ; Slov. zemdléwâm ; Ross. oÓMepeTŁ, oóoMpy, oÓMnpaTb , (cf. obumrzeć); stać się mdłym, spaść z siły, osłabieć , osłabnąć ; fdjrca# ttttb okmacfittg werben, tn O^nma^t fal* len pr. et fig. tr. Langueo , ‘zemdliwam. Urs. Gr. 238 .

(zemdlewam). Żołądek od głodu zamarł, wszystkie też członki zemdlały. Ezop. 18. Stawy lędźwi jego zemdle-wały, i kolana jego tłukły się o się społem. 1 Leop.

Ban. 5, 6. (związki bioder jego rozwiązały'się. Bibl. Gd.).

Ani zemdlewaj, gdy będziesz od niego ‘trestan. 1 Leop.

Hebr. 12, 5. (nie trać serca. Bibl. Gd ). Zemdlały,

ZEMDŁY, bezsilny, osłabiony, osłabły ;    fraftlo^,

febroa#. Zewleo się z zemdłego przyrodzenia. 1 Leop. 4 kiem pociągnąć , H3MtiKaTŁ Ezdr. 14, 14. (krewkie przyrodzenie. Bibl. Gd., mdłe). zawlec, zawieruszyć); — zemknąć, zmykać, smykać co

Z E M K N Ą C.

Z E M K N Ą Ć.

<019

71, 346. (gdy nań sypie łaski).

kąd ,

z czego, mknąc spuścić, zdjąć, zsunąć, zściągnąć ; perunter gleiten machen, perunter jiepeii, herunter laffen, t}e> runter neunten. Pierścień z palca zemkneła. P. Kchan. Orl. 4, 87, Zmykać smycz, zmykać charty ze smyczy * zściągać smycz ze szyi psów, spuścić ze smyczy, bie 3agbljunbe »ont fietirtemen lajfen. Smyczy ze psów zem-kniono, zwierz wszystkie wygania Lecąc, rówien ptakowi. Zebr. Ow. 184; ( copula detrahitur ). Zwierz on *obierze u sieci zwierzchne przeskakował , Aż musieli i charty z smyczy nań pozmykać; Prosili mię, bym zem-knąl też Lelapsa swego, Który już się dawno rwał chciwy do zdobyczy, Chcąc zatrzymawającej z szyj swej zbyć smyczy; Ledwiem zemknął, ale wnet dojrzeć go nie mogę , Tylko co tu i owdzie znać na piasku nogę. Otw Ow. 292. Ledwie domawiam , on zemknie mężnego Melapa swego do dzika onpgo. Past Fid. 198. Zubro-wie *szkodcy wielcy, także Świnia dzika, Na te niechaj smycz twoja mężne charty zmyka. Simon. Siei. 57. >— Similiter: Zmyka Nota, ten pióry wypada mokremi. Zebr. Ow. 9; (emittil). Coż zuchwalszego nad człowieka, gdy mu jako ze smyczy szczęście łaski zmyka ; niechże strach padnie, *alić on do Pizymu bierze posturę pątnika Men.

Zmykać kogo dopchać go dokąd na prędce lub ukradkiem; eiligft ober oerftoplen îootun treiben, fenben, erpebiren. W Oenij-ską włość zemknęła szkodliwe zwierzę wieprza dzikiego. Zebr. Ow. 497. (zapędziła). Hetman ludzi Rzpitej na sąsiady swoje nie zmykał, i rotmistrz towarzystwa na najazdy domów szlacheckich nie spuszczał. Siar. Hyc. 31. — Zmykać albo smykać co na co, wnaykać , wsuwać; hinauf gleiten machen, Jjtnanf sieben, hinauf fabeln. Ci zachodząc wszędy, Z cichych wód różne rybki smykają na wędy. Gaw. Siei. 563. Nad morzem wierzch wysoki, w szczyt jeden zemkniony, Ku 'vodom pod drzewami stoi zasklepiony. Zebr. Ow. 544; apic.em collec-tus i/i unum , zebrany, zbity, wsunięty; jufammen gefd)0* ben, jufammen gebrängt. Ci, którzy się czego zlękną, blednieją, za ciepła ustąpieniem skóra się zmyka i ściąga , a zatym i włosy powstają. Sak. Probl. 17.^ O jaka złość wnętrzności do wnętrzności smykać. Zebr. Ow. 378; in viscera viscera condi , wemknąć , zetknąć, połknąć, wepchnąć w siebie; ^iuein gleiten lalfett, hinein fdjlucfett. — §. Smykać co , wygnieść , wycisnąć , wymu-snąć ; auêbrücfen, beraub gleiten ntadjen, Swe srogi i ogromny w tej skale zamyka Polifemus owoce, a wymiona ich smyka. A. Kchan. 83. wydaja, au^melfen. — §■ Zmykać, smykać co zkąd , umykać, usuwać gładko , uchylać precz ; auf bie Seite gleiten lajfen, megfdjteben. Gwiazdy jutrzenka zmyka gromadą, sama nawet na niebie znika. Zebr. Ow. 30; (stellarum agmina cogit lucifer). — Zmykać, smykać, porwawszy połknąć, wyrwać ; an fid) retten unb ücrfdjlttt* gen, öerfdtlucfen, hinunter gleiten laffen, roegpu^en. Raz ujźrzał osieł, jak boncńczyk z chętnej pana zmyka pokarm dłoni, Uszkami strzyże, i ogonkiem dzwoni. Mon. 75, 664 (sprząta). Na węża łakomego , co dzieci połyka, Poślem bociana, co rad węże smyka. Biel. S. M. a i i i j. Grać na lutni i w multanki Albo pełne zmykać szklanki. Anakr. 60. (wychylać). — §. Zmykać, a osobliwie smykać co komu (oh. Smyk !) , gracko , kryjomo mu umykać; fiibtfcen , tt)egfłibi^en, roegfônipfen, ntaufen; Boh. ustroniti , ustranowati, (ef. ustromć); Garn. fuliti , fulem; Ross. n04TanaTŁ, 3ÓpHTb , 36pHBaTŁ, npunpaTaTL, npnnpaTUBaTŁ, menHTb, meny, Bumeutm. Smykam., kradnę eo komu, sprzątam. Cn. Th. 1055. Umykam co komu, ujmuję, ubliżam, smykam, porywam, kradnę nieznacznie, albo kryjomo ubieram, subtraho. Cn. Th. 1188. Pan podskarbi kradnie, piwniczy zmyka. Kras. Sat 99. (każdy w' swoim rodzaju). Innych nam wydzierają; my zaś nas samych ukradkiem zmykamy, Pilch. Sen. list. 3, 342. Zmykający co koniu; Ross. npnÓH-poxa, bierze gdzie nie położył, do palców mu przylega. — Recipr. Zmykać się, smykać, uwijać się, kręcić się, toczyć się; herum tummeln, hemm gleiten, fdilüpfen. Niech nas teraz frasunek żaden nie tyka, Niech się noga po ziemi wesoło smyka. Petr. Hor. F 4. Z ‘motowęźmi i z siecią sm smykał, A z wód ryby drgające wędziskiem wymykał. Zebr. Ow. 75; (lino solebat et hamis deeipere, skradał się, zakradał się). Po smykaniu się czołnka u tkacza, staje się płótno. Petr. Pol. 16 po przemykaniu się, przelatywaniu; ba3 ®urd)fd)lfipfen , ©urchgleiten, $in* nnb ^erfahren, §tn * unb ^erfliegen. — Aliter: Smykać się, zmykać się, płazić się, czołgać się; frted)en, frie* ohcnb hingletłen, gltifchen. Niechaj wody z siebie wypuszcza rzecz smykającą się. 1 Leop. Genes. 1, 20. (niech wywiodą wody płaz. Bibl. Gd.). Bóg skarał węża, mówiąc: na brzuchu smykać się będziesz. Biel. Hst. 2. — § Zmykać się. pomykać się, wypsnąć, popsnąć ; abgleiten, meggleiien, rntfchen. Baszt tych mur nie szedł prosto, lecz pochodzisto i pochyło , a to dlatego , aby kule do niego wystrzelone , snadniej się zmykały. Baz. Sk. 343. (ślizgały się). Skoro ptak padnie na prątek, cheąc ponęty dosiądź, tedy się klinik "zemsknie (zemknie się), a 'schwyt sidłem ptaka za nogę pochwyciwszy, wzgórę podniesie. Cresc. 652. Część się nieba pomyka K część się zmyka. Pilch. Sen. list. 3, 379. (część się posuwa . część się usuwa). Zmyka się co , delabilur tractim. Cn. Th. 1459. Nic z tego nie niszczeje, co się z oczu zmyka, i do wszystkorodnej natury skrytym nurtem powraca; ustaje to, ale nie ginie. Pilch. Sen. list. 288. — Jedwab' ten nic nie wart, tylko się zmyka i rwie. Teat 48, 51, rozpada się, rozlatuje się; bie ©eiPe fchelfert fid) , geht ail3 einanber. — Zmykać dokąd , umykać , uciekać , wymykać się zkąd dokąd; Vind. sderkniti, spoderkniti₋entfchlfipfen, enirotfeben, fich megmadjen, fid) auê bem ©taube machen. Zemkneła do gaiku, jak sarna pierzchliwa. Teat. 51, 14. Jak mię skropił po łbie , tom tak zmykał, jak dyabeł przed święconą wodą. Tent. 17, 43. To tu miejsce dla mnie wcale niebezpieczne zmykajmy! Teat. 14, 75. ( w nogi).' Zoczył je syn Mai, zemknął, i zata-szlował wśrzód leśnej gęstwiny. Zebr. Ow. 48. Ja tym czasem zemknę , a wolę powrócić i powinszować zgody. Teat 6. ó, 56. Zmyka widzę szambelan , i coś pomieszany. Teat. 48. b, 30. (wynosi się ztąd). Coż to Wac Pan przede mną ustawicznie zmykasz, Przechadzasz się

był zmielony. Tward. Daf. 5. Czemuż tak ścikacie lud mój, i oblicza ubogich ludzi zmielacie, by mliwo? 1 Leop. Jez. 5, 15. (‘przeczże trzecie lud mój , a oblicze ubogich bijecie ? Bibl. Gd). — § Zemleć się, mieląc się nadpsuć, spotrzebować, burchS Wahlen »erbraust werben. Pitch. Sen. list. 4, 19. — Smykły, zmykły, smykający, Ustaną-ć żarna, bo się zmielą. Budn. Eccl. 12, 3. zmykający, zwinny, pobieżny, szybki; gleitenb , glttf^enb, ZEMNĄ , ob. Z, ze, ze mną, ob. Ja. ZEMNAĆ , ob. Zmiąć. fd)neH, rennenb. Z tobą na smykłych saniach po bez-    ’’ZEMRATY, ob. Zémbraty.

w zamysłach, od ludzi unikasz? Nieme. P. P. 84. — Transi. Tak prędko nasze zmykają lata, więc trzeba wcześnie używać świata, Póki czas w dobie. Zab. 13, 424. Zabi ubiegają , upływają , uciekają , ulatują ; öerfltejkrt , »erfliegen, entfliehen. Dni najlepsze najpierwej zmykają.

śnieżnym_ledzie , Niechaj sajdaczny synek Kupido przy- ZEMRZEĆ, zmarł, /. zemrze, zemrę nijak, dok., Zmierać jedzie. Kchow. 207. Stemifcljlitten.    niedok. ; Boh. zemrjli , zemrel, zemru ; Sorab. 2. fem-

ŻEMŁA, y, i., ZEMEŁKA, i, i.,    zdrbn., bulka pszenna ; Germ.    resch ; zejść z świata, umrzeć, odumrzeć ; erfterben , ab*

bte Semmel; Sax. lnf. ©etnel;    Svec. Simla ; (cf. Lat. simila ;    fterben, fterben. Ociec nie dawno byI zmarł. Warg. Wal.

Ital. semela ; Gall. semoule;    Graec. rrepidahę cienka mą-    334. Skoro zmarł w Paryżu Dominik ś., Jordan wybra-

ka pszenna); Boh. żemla ,    żemlićka ; Sorab. 1. ćalta ,    ny jest na mistrza zakonnego. Birk. Dom. 160. Czy to

cawta , zalta ;    ( Hebr. nbo    soleth, similago); Sorab. 2.    nie głupstwo, nędznie żyć na świecie, dlatego żebyś

guszka ; Garn. shęmla , ręgla ; Vind. shemla, pogazha,    zmarł bogato? Opal. Sat. 59. Slov. Zemre w swój kozi

suo modo agendi non deflectet.

biel kruh ; Croat, sèmlya ; Stov. zemljicska ; Boss. cafi-    w swojej skórze ;

na, caenna, cawmiua, crflóem. Żemła, panis triticeus    Zmarł kościołowi, na jego żal ciężki. Groch. W. 422.

similagineus varia forma pro varietate locorum', chleb    odumarł go, er ftarb ber Greife ab. Zmarły, umarły,

1419.

pszenny^ Żemła adsonat voci Latmae simila. Gn. Th.    odumarły, zeszły; »erftorben, geftorben, abgeftorben, »er*

Żemła, bułka chleba , strucla. Wlod. Manna    fćfytfcbett ; Boh. zemrclÿ , zmrlÿ , umrlćj ; Slov. zemrelÿ;

była smaku, jakoby Żemły z miodem. 1 Leop. Exod. 16,    Cam. mertvashke ; Vind. merteu , vfmerljen , povmerti,

15, (biały chleb. 5 Leop., jak placki z miodem. Bibl.    odvmerti ; Croat, mërtev (cf. martwy), mërtvëez, f. mër-

Gd). Część Żemły polanej olejem. 1 Leop. Exod. 29, 40.    tvicza ; Bosn. mrritaç; Ross. yMepmm , (cf, umarłszy),

(część mąki pszennej zagniatanej. 3 Leop. Bibl. Gd.).    Zmarli, którzy już świata tego nie używają, lumine cas-

Choremu daj polewki albo Żemłę z wodą a z masłem.    si. Mącz., (cf. nieboszczyk). Niedawno zmarły Eccl. ho-

Sienn. 467. Ośrzodka ze żemeł światłych. Sienn. 508.    BOyMepiuiw. Na wyjściu duszy samem usta, oczy, ciało,

Chleb mój, którym ja dał tobie, Żemły, oliwę i miód.    Żadnego w nim wzruszenia ‘zmirałych nie dało. Cliodk.

Radź.    Ezech. 16, 19 (Żemłę.    Bibl.    Gd.).    Jadałaś    że-    Kost. 56. (zmarłych, odumarłych , umierających, umie-

roełki    , miód i oliwę. Radź.    Ezeck.    16,    13. Bibl.    Gd.    rania,    śmierci). — Ryba zmarła,    posnęła,    usnęła,

(bułeczki). Krakowski    trzewik, Poznańska panna , Wi-    ber $ifd) tft abgefiorbett. Lepsza suknia    nowa niż stara,

ślicka    Żemła , Przemyskie piwo. Rys.    Ad.    26; (nec    plus    a ryba    świeża , niż zmarła. Sak. Kal.    B 2 b. —    §. Zmie-

ultra).    Nie biały chleb, ale    Żemła.    Cn.    Ad. 608;    hoc    rać, o    członkach ciała, odumierać ,    drętwieć;    ftarrett,

dieto ridentur, qui eadem tanquam diversa proferunt, (cf.    erftarrett, etnfc^Iafert, abftcrbcn, oort bert ©Itebern beS Stornie kijem, lecz pałką). ŻEMLANY, a, e, z Żemły, od    per3. W paraliżu czyli ‘zachwacie, wszystkie stawy zmie-

żemły ; ^©emmel *,    son ®emmel. Ośrzodka żemlana. Sienn.    rają, i żyły wszystkie    upadną. Sienn Wyki. — Zmierać na

606. ŻEMŁOWY, a, e, do zemły, od Żemły, @emtnel * ;    co, truchleć, trętwieć ,    ftaunenb ftarrett.—Transi. Zmieram

Ros. caeiunuti. Żemłowa    mąka,    Boh. żemlowa mauka ;    prawie, gdy sobie niektóre rzeczy wspomnę, bodajby

Slov. żerni ckowâ mauka.    Żemłowy piekarz, Vind, po-    nigdy do serca mego nie zaglądały. Birk. Zyg. 24. Zmie-

gazhnik , pogazhnjak; Ross. caeuiHHKt.    rał prawie, gdy wspomniał na Bolesława Śmiałego. Birk.

*ZEMIĄĆ, ‘^ZEMNĄĆ , ob. Zmiąć.    Zyg. 24. — Zmierać na co , (ob. zdechł na to), z żą-

ZEMLEĆ, zmioł, f. zmiele cz. dok., Zmielać niedok., wszys- dzy ginąć, przepadać, pałać; oor Segterbe brennCtt, ent* tko pomieć, mielenie    ukończyć, mieląc skruszyć; tu bet    flammt fep, auffer ftdj fetjlt. ‘Przecz królewno zmierasz

SOîüble alles aufmahlen,    jnfammen mahlen, herunter mahlen,    Nagością, i obcej się łożnicy napierasz ?    Źebr. Ow. 160;

fertig mahlen; Boh. semleti, semel, semeli; Croat, zè- ureris. — §. Bezosob. Zmiera - zmierają , umierają; man mlyet, zemlyetje ;    Ross. cmojotł , CMeJto. Ośrzodkę ze-    ftirbt, eS ereignen ftd) SterbcfâHe. Prędzej się zawsze zmie-

mloną namoczyć    w mleku. Syr. 1003. Wiecie, komu . ra młodym. Pot. Syl.    298. Powietrzną trwogę odpędził

wprzód zaniosą do młyna,    stary    to zwyczaj , prędzej mu    od siebie, gdy tuż tuż ‘zmirało mnogo ludzi. Chodk. Kost.

się zmiele. Pot. Syl. 462.    ( kto    pierwszy,, ten lepszy).    82. — Zairnk. Zmarło mu się - przygodziło mu się umrzeć,

Jednemu się zmiele,    tobie się skrupi, ( ob. Skrupić).    er muffte fterben. Goż to w tak młodym    czerstwym wie-

Rys. Ad. 21. Co oni    siłą powszechną robili, Wszędzie    ku i jemu się zmarło ? Ld. Wsadzon od    Ateńczyków, dał

się im to, jak zamyślą zmiele. Chrośc. Fars.    511. (uda    wwiezieniu gardło, Itak mu się    mizernie w    tej niesła-

się, powiedzie się). — Pół roku jazdy do    Antyochii,    wie zmarło! Klon. Wor. il.

Do lego, któż wie, rychło nam tam zmielą. Pot. Syl. 33. ZEMŚCIĆ, Zemścić się, ob. Mścić; Bosn. osvetiti ; Ross. narządzą, nagotują; juberetten, fertig machen. — Fig. tr.    otmcthtł, oTivimaTB, oTMmeBan.,    BHMecrnn>,    BMMemait,

Pokruszyć, zgruchotać, zgryźć, jermalnten.    Dajesz mu    rä^en, ftch rächen. ZEMŚCIC1EL,    a, m., mściciel, który

paszczęki smocze za truny, aby w drapieżnych <!zębiech się mści, ber Sîâdjer ; Ross. OTCMTHTeJfc, OTMecTHHKŁ.

Sługa i zemściciel Dyany. Otw. Ow. 313. W rodź. zeńsk. ŻEŃCZY , a, e, od żeńca, żniwiarza * żniwiarski, -zynarski ; ZEMŚCICIELKA, i, mścicielka , bte iRcićIjerinn ; Ross. otmcth-    ©knitter *, (Ernter *, (Ernte « ; Boh. żenny, (distng. żenin) ;

TeabHHua. Czy szabli zemścicielki tych kłótni czekacie?    Croat, snyàchki ; Rag. xetvarski ; Ross. jKHeitOBS ; Eccl.

Bardz. Luk. 77. ZEMSTA, y, z., *msta, pomsta, mszczę-    acaieibHUH. Żeńczy, do żeńców należący. Włod. Cn. Th.

nie się, bte 3tad)e ; Boh. msta, pomsta, msténj ; Sorab.    1419. Wertumnus wielękroó żeńczej przybrawszy po-

1. meczenie, racba ; Sorab. 2. racha ; Vind. mafzhuva-    stawy, ‘Kłosie w koszu ponosił i żeniec był prawy. Zebr.

nje , mafzhuvanstvu ; Croat, fantenye , fànta , (cf. fant);    Ow. 367 ; (habitu duri messoris). Podobni w spodku

Dal. oszveta ; Bosa. osveta, (cf. oświadczyć) ; Ross. MecTb,    do żeńczego kłosa, Który doźrzawszy od słoneczne]

Mmeme, OTMecrie, OTMmeme; Eccl. MhCTh. Zemsta jest    chwili, Sam się do sierpa na zgubę nachyli. Wad.

oddawanie złości za złość, i krzywdy za krzywdę. Mon.    Dan. 217. Sorab. 1. żencz, żneyske meszacztwo żeńczy

75, 10. Zemsta krwawym uzbrojona bułatem, śmier-    miesiąc, sierpień, ber (Erntemonat, ber 5lup[t.

telne zadawa rany. Zab. 1, 174. Nie uchronisz się mo- ‘ŻEŃCZYZNA, 'ŻENICŹYZNA , ‘ŻEŃSZCZYZNA, y, z., żeń-jej zemsty. Teat. 65, 136. oddam ci wet za wet, od- skiego pogłowia, płci żeńskiej, białogłowa, niewiasta wetuję-ć. “ZEMSTO WŁADNY, a, e, — ie adv., wła-    bobieta , ‘żona; ein SBetOôbilb , ein SBeib, SÖetbjen, oppos.

dnący zemstą, radjelenlenb. O nocy, rozpuść cienie two-    mężczyzna); [ Ross, memituna 2]. Boh. clowécice , (cf.

je! o zemstowładna, ty co uderzasz w pociemku , kryj    człowiek, cf. Germ. 2Betb3menfd), cf. üJîanntntt). Stworzył

sztylet mój , póki nie wymierzę go w serce ofiary mo-    bóg mężczyznę i żeńszczyznę. Budn. Genes. 1, 27. (męż-

jej ! Teat. 49. b. 76.    czyznę i niewiastę. Bibl. Gd.) - ein 9Mnnletn unb ein Sßeib*

ZEMSZCZYK, a, m., pewna    ptaszyna mała, ein getrtffcr flet*    Jein. Łaski bożej dostąpić może bogaty, ubogi, tak    męż-

ner iSogel. (?) Słomka z    zemszczykiem lęklivye. Banial.    czyzna jako i żeńczyzna. Wiśn. 592. Mężczyzna ,    który

/ 3 b.    nie ma 'piętnaście lat , a żeńczyzna dwanaście , nie win-

ZEMSZYĆ cz. dok., omszyć, mchem okryć , bentoojen. Zem- ne w prawie odpowiadać. Tarn. Ust. 58. Byście nie szenie    drzewa, nim wstawiasz    latorośl, wybierz końcem    czynili sobie rzezane    podobieństwa wszelkiego    obrazu

noża.    Cresc.    125. Włosy na    brodzie zemszone. Przyb.    mężczyzny albo żeńczyzny. Żarn.    Post. 5, 607.    Gdyby

Luz. 155.    kto wziął gwałtem żeńczyznę, tedy taki gwałtownik na

ZEMŻYĆ, ob. Mżyć. ZEŃ * z niego, ob. Z; ob. On. ŹE- czci ma być 'przekazań. Tarn. Ust. 201. Za mężczyznę NĄ , ŻONA, ob. onąć.    pięć syklów, a za żeńszczyznę trzy. W. Levit. 27, 6.

ŻEŃCA, y, m.,    'ŻENIEC, ńca , m., ( Dudz. 29), co żnie    (Za dzieweczkę. Bibl.    Gd). Do    żeniczyzny pozwanej,

zboże.    Włod.    żniwiarz , żynarz ,    żnarz ; ber (Entter, ©d)ntb    w gospodzie będącej,    ma sędzia    posłać widza    swego,

ter; Boh. żnec, f. żnec.ka    (żniwiarka, żniwaczka) ; Vind.    z jej adwersarzem. Tarn. Ust. 34. Boże drzewko jest

shenz, sheniz , shenjauz,    shenjar, shenjizar, f. sheniza,    dwojakiego plemienia, mężczyzna i żeńszczyzna.    Urzed.

shenjiza ; Croat, snyàch ; Bosn. sgetjak, sgetilaę, f. sge-    5. Ziele koszyszczko żeńczyzna na Busi zowią żelaznik,

tjacięa ; Rag. xetvâr, xèteoz , f. xetvariza, xetjacizza ;    niektórzy koszyszczko mąż tak zowią. Urzed. 308. et 509.

Slav, xetelac ; Ross. maiejib , acHeut, f. acHHua; Eccl. ZENDRA, ob. Zędra. ŻENĘ, Zenie, ob. Źonąć. ZENGO-noaceiTB, KOTopufi mali, bï mamt Tpygumca. Wer-    WAĆ, ob. Zingować.

tumnus wielokroć żeńczej przybrawszy postawy, ‘Kło- ŻENIĆ cz. niedok., ożenić, pożenić, dok., 'zżenić contin. , sie w koszu ponosił, i żeniec był prawy. Zebr. Ow. 367 ;    niewiastę komu w żonę dać , ( einen betreiben ) , eine

(messor). Prosił głupi chłop boga, aby mu się zboże    SOłann^perfort rerbet)ratl)en, (rergatten) ; Boh. żeniti ; Sorab.

bez ości rodziło, aby się żnarze nie zapychali w ręce.    1. zenu, żeniu, żenim ; Carn. sheniti, shęnern ; Vind.

Ezop. 99. Bardzo wiele tego , coby żąć ; ale żeńców a    shenit ; Croat, seniti ; Rag. xenitti ; Bosn. sgemt, osge-

robotników mało. 1 Leop. Math. 9, 57. Inszy kto sieje,    nit; Slav, xeniti ; Ross. æeHHTb, oateHio ;    ( cf. Graec.

inszy żeńca bywa. Odym. Sw. ~N 2. Ty gopodarzem ,    yapéœ, uxorem duco ; cf. Hebr. rui sanah, miscuit se). Ze-

ja żeńcem na niwie. Jabł. Buk B 3. Czasu żniwa rze-    nię kogo, ożenić syna, synowca, sługę i t. d. Cn. Th.

kę żeńcom: zbierajcie pierwej kąkol, a zwiążcie, go w    1419. Żenię córkę non dicimus, sed daję za mąż, wy-

snopki ku spaleniu *Dambr. 108. Zeńcowie są anioło- daję. ib. Radził się mnie nie dawno jeden , czy miał wie, jako Chrystus wyłożył. Biał.^Post. 254.    ?    żenić syna, czy nie.... Opad. Sat. 24. Żeńcie syny

ŻEŃCIE imperat. plur. Verbi. %. 1) Żenić. — $. 2) Żonąć.    wasze, a córki wasze wydajcie za męże. Budn. Jer. 29,

'ŻENCICA , 'ŹENĆYCA , ZENTYCA, ŻĘTYCA, ‘RZĘTYCA,    6; właściwiej: bierzcie synom waszym żony. ib. (dawaj-

'ŹYNCZYCA, ‘ZYNTYCA, y, ź. ; Bosn. sgetica ; Boh. żin-    cie synom waszym żony. Bibl. Gd.). Zona nie ma w

lub

ćice. Rzętyca , żętyca, serwatka z pod sera owczego    tym przodek trzymać, jako dzieci żenić. Petr. Ek. 16.

podpuszczanego. X. Kam. ©cbafśmolfett ; Ross. npocTO-    (właściwiej: jak synów żenić, lub córki wydawać

KBaina

npocTOKBauiKa. Z przygotownej żentycy robią    ogólniej : jak dzieci postanawiać). — Zaimk. Żenić się,

ser

1021

ZEMSTA - ŻENGIC A.

ŹEŃCZY - ŻENIĆ.

owczy grudką zwany. X. Kam. Żencica z owczego    brać żonę; (ft# betreiben), jtd) mit einer »er^eprat^en; So-

mleka w początku suchot jest wyborna. Krup. 5, 85.    rab. 1. sze wozönisch, zönisch ; Vind. shenitife, oshenitile;

Źęczyca z owczego mleka, serwatka przewarzona, Haur.    Croat, sènimsze , vdatisze, (cf. wdać się); Rag. xenitti-

Sk. 345. Dajcie mu jedno serwatki abo żynczycy cie- . se, oxenittise, rukovatti (cf. zrękować), vjerriti (cf. wie-płej, ujrzycie jako mu żołądek wytrybuje. Falib. N.    rzyć), zaruciti , (cf. zaręczyć, zaręczyny); Ross. cocBa-

TaTtCfl (cf. swatać), 6pamm>CH, oöpaqmbCH, ( cf. pa-    nin, grau», grauen», do żony należący. Wlod. — *§.

brać się). Żenię się, ożenić się, biorę żonę, mares    Człowiek z przyrodzenia jest żeński. Petr. Ek 54; to

dicunt ; femina autem dicit: idę za mąż. Cn. Th. 1419.    jest, do mieszkania z żona przychylny, ib. 116, jur (jśpe

Ba \ mnisi się zżeniali, nietylko xięża. Hrbst. Nauk. x    geneigt, efielufttg ZEŃSK<>Ść, ś«-i, i , ‘‘kobiecość, “nie-

więściość, bie SBeibltdifett ; Sorab. 1. żonanofcż , żona-cżnofcż muliebritas. “ŻEŃSTWO, a, n., słowo skrócone, zamiast małżeństwo. Dudz. 17. stan tego, który się ożenił, ożenienie się; (ba8 Seroefbtfeipn), ber (Efjcftanb. Źeń-stwo ludziom jest z przyrodzenia. Petr. Ek. 54. Płodne 'występów wieki źeństwa pozarażały nieuczciwym nierządem. Petr. Hor. 2 F b. małżeństwa, stadła, ib. “ŻEŃ-SZCZYZNA, ob. Zeńczyzną.

się bogate żenienie. Teat.' 46, 3. (bogata partya ). Do żenienia, mogący już być ożenionym; Sorab. 1. żenitne, pubtr; Vind. shenitliu, (cf. na wydaniu panna). 'ŻENICH, a, m., pan młody, oblubieniec, ber Srdutigam ; Boh. żenich; Slav, żenich , mladożenich ; Vind. shenin (ob. Żenin, żeniny), shenim, hosetriek; Carn shęnen ; Ross. [et Eccl. 2] a.omiyr,, adj. jueHHXOBî; (Croat, senschak; Bag. xénhar, xèna ; Bosn. sgenharina; Ross. acettonoAO-6hłim niewieściuch). Rządca wesela zawoła żenicha, młodego pana abo oblubieńca, i rzecze mu.... Sekl. Joan. 11. Dziewice wziąwszy lampy swoje, wyszły na spotkanie żenicha. Budn. Math. 25, 4. (wyszły przeciwko oblubieńcowi. Bibl. Gd ). “ZENIE • żonie, ob. Zona. — (ZENIE, żonę, ob. Zonać ).— “ŻENIEC, ob. Żeńca, żynarz, żniwiarz).' “ZENIN, ‘“ŻENINY, ob. Źonin.

ŻENISZEK, szka, m., agératum, ßeberlmlfattt, rośnie na pastwiskach. Kluk. Bośl. 2, 267. Kluk. Uykc. 1, 3. Syr. 288. Comp. Med. 23, Cam. agartnek, mushnek ; Boss.

7. Żenienie, żenienie się, wstąpienie mężczyzny w stan małżeński, postanowienie jego, bte £>et)ratl; einer 2)?ann3* perfOît, (cf. iście za mąż, zamężcie) ; Boh. żenidlo, sna-tek ; Vind. shenitva, oshenenje , shenituvanje , ( oppos. obmoshenie, vdaja) ; Croat, senitba, sémtva ; Dal. xe-nitba ; Slav, xenidba ; Rag. xenidba ; Boss. ateHHTBa, »er Hiirbóa ; Eccl. conpyacecTBO, coqeiame, conpaæeme (cf. sprzęgać), ci> MyjKecKOH CToponu atenHTÖa , a vb ateH-CKofi 3aMy*ecTBO h nocaraHie. Dla syna mego zdarza ZEPCHNĄĆ, f. zepchnie, zepchnę cz. jedntl., Zpychać,

4eBflTHJibHHK'B , nn5KMa Kama , KauiKa.

ZEN KIEL, ZENKLARZ, ob. Zankiel.

“ŻENNY « żonaty, w złożonych: nieźenny, bezżenny, n. p.

Nieżenny jeszcze. Nar. Hst. 6 , 154. rtoćf) UUöer^e^rat^et. ŻENOWAĆ kogo cz. niedok., z Franc. > musić , ścieśniać w naturalności, zatrudniać, ettteit gentreu. Nie żenować się w niczym , to jest teraźniejszą polityką Teat. 22, 21, (pozwalać sobie). W małżeństwie żenować się potrzeba. Teat. 36, 68. (ulegać, względy mieć, stosować się). Żenowany, nienaturalnie wolny, muszony, wymuszony. Eccl. npnHyw4eHHbiH. Żenowanie Boss. npHHyac^eHHOCTb, .(ci. przynukaćj.

ŻEŃSKI, a, ie, kobiecy, niewieści, białogłowski ; 2Bei& * , Selber * , ntetbltcb Boh. żensky ; Slav, żensky , żeński ; Sorab. 1. żonski ; Carn. shęnske ; Vind. shenski ; Croat. senszki, senzki, (senchaszt, posenchen-, Hung, aszszo-nyos, effeminatus, zniewieściały) ; Hang. aszszonyi ; Rag. s xènski; Bosn. sgenski, (2) effeminatus ); Eccl. TRehcküî ; Ross. 5KeHCTBeHT>. Żeńska płeć, białogłowska. Wlod. Nakłońcie pilno uszu , i słuchajcie mowy Y^szystek żeński 'narodzie, wszystkie białogłowy. Kchow. 89. Wanda zginęła w wodzie, wzór wielkiego serca

swoje, czystym będzie. 1 Leop. Levit. 13.

1022

ŻENICH - ŻEŃSKI.

ŻEŃSKOŚĆ - ZEPRAĆ.

Spychać niedoli., zepchnąć, pchnięciem zrzucić , strącić, herunter ftofSen, fldmiueub Ijerabroerfen, abroerfen, herunter* prjeu ; zpychać .niedok. usiłować by zepchnąć, by strącić, zrzucić, herunter ju werfen [neben pr. et fig tr.\ Boh. zpjchati ; Carn. spahniti, spahanem ; Vind. spebniti, dolpotifniti, dolporiniti, (spehalu * dłóto) ; Boss. co-nxHyïb , cnHXHyîb , cnnxaTb cnuximaTb Na szyję zepchnąć , zrzucić na dół kogo. Cn. Th. 448. Przywiedli ich na wierzch jednej skały , i spychali ich na szyję z wierzchu na dół. 1 Leop. 2 Parał 25 , 12. (zrzucili ich z wierzchu skały. Bibl. Gd.). Powstała na chrześcian wielka burza, iż ich zabijano, topiono, spychano i roz-maitemi śmierciami gubiono. Sk. l)z 905. Zepchnienie na szyję, praecipitatio in caput. Cn. Th. 4 48. baê §)erab* filtrjen, ^eralwerfen. Fortuna skora Dymitrowa jako na zepchnieniu była z piętra wysokiego 7ward. WZ 17. (na przechyłku , na schyłku). Królowie więcej mają kłopotów , zdrad i obłudności i utrat, i spychania jeden drugiego, aniżeli prawego wesela. Sk. Kaz. 150. Owych wodzów ślepych w tenże padół przepaści zepchnąć usiłują. Smotr. Lam. 13. Pycha dawniej szatana z niebios zepchnęła wierzchołku. Przyh. Mill 8. Zajrzy wam szatan w niebie miejsca, z którego zepchniony. Groch. W. 306. Ku zbrodniom jeden drugiego na łeb spychamy. Pilch. Sen. list. 317. (wtrącamy jeden drugiego). Jeden drugiego kreskami spycha. Pot. Syl. 26. (zrzuca z urzędu, z godności, z dostojeństwa). — Zpychać co na kogo, zwalać przyczynę, bte ©djttlb auf einen fcf)teben. Swojego licha przyczynę każdy chętnie na drugiego zpycha. Pot. Arg. 609. — Zepchnąć nawy, okręty na wodę, odbić od lądu, oorn Ufey abfłpjkn auf bte See. Spychać każe okręty na wodę. Zebr. Ow. 151 ; (in fréta deduct). Gdy wiosna wesoła nadchodzi, okręty z brzegów na morze spychają. Lib. Sen. 14 Grozi, że skoro tylko pierwsze błysną zorze, Zepchnie swoje okręty na morze. Dmoch. II. 247. — §. Zepehać, spychać do kupy; JufauttUCU [tämuteu, Jllfamuten [topfen, święty Michał kopy spychał. Wolsk. Makr. (żniwa pokończone, zebrane). Palec na 'uściech położyć, dość mało, Masz-li źle mówić, zepchaj pięścią żeńskiego. Warg. całą. Bratk, G b. zapchaj, zatkaj; juftopfen, tterftopfen. Wal. 307.— W gramatyce, w botanice : Rodzaj żeński, ZEPNIE, zepnę, ob. Spiąć. — Addas: Pięć opon jednę płeć żeńska, ba3 tttetbltdje ©efcbledjt. Wyrazy męskie, żeń- z drugą zepniesz. 1 Leop. Exod. 26. skie i nijakie król, krolowa, królestwo. Kpcz. Gr. 3, ZEPRAĆ, sprać, ob. Prać. — Addas: Zeprawszy odzienie p. 3. — *§. Żeński, żenin, uxorius. Cn. Th. 1419. żo-

merit, ocrfdjledjtcn ; (Boh. zkazyti, (skazić); Croat, zhabiti, zhablyùjem ; Dal. izehetivam, ischyetiti, zhabiti) phys. et moral. Jeden głupi zepsuje, tysiąc mądrych nie naprawi. Fredr. Ad. 48. Łacniej dobre zepsować, niż złe naprawić. Cn.^Ad. 409. Jedźże, jakeś nieoszacowany, bo nam kompanią zepsujesz. Teat. 24, 138. Czart, (dobry humor nam zepsujesz). Jak naprawić żołądek zepsuty przez niewczas. Teat. 4. b, 9. Trocha 'truciny wino "narozkoszniejsze zepsuje i w jad obróci. Za rn. Post. 2 , 365 b. Jeden zły, wielu dobrych zepsuje. Cn. Ad. 309. (skazi, zarazi, cf. jedna parszywa owieczka i

1. ZEPRZEC nijak. dok., uprzeć, zaprzeć zupełnie gorącą ZEPSNAĆ cz. jedntl., psnąc zemknąć, hinunter gleiten taffen, zgniłością, ganj erbremfm; Ross. conptTb , conpiro. Ze- Zepsnąć się zaimk., hinunter gleiten, abglitfcljen. przalo co, eonceplo humore viciatur. Cn. TU. 14-19. Ze- *ZEPSOWAG, ZEF'SUC dok. Słoiua psuć « zupełnie po-przały Ross. conptatii. Będzie ziemia tak zeprzała od psuć, (cf. nijak. "zepsieć) ; gänjlt# öerbevben, t>erfd)ltttt» siarki i soli, ze na niej siać nie będą, ani też rodzić nie będzie. Radź. Deut. 29, 23. (siarka i sól wypali tę ziemię. Ribl. Gd.). — 2. ZEPRZEĆ, zparł, f. zeprze , zeprę cz. dok., Zpierać , Spierać niedok. ; Boh. zepfjti, zeprel, zepru , (zepriti se renitere, ob. Spierać się, sprzeczać się); Sorab. 4. deble zepru; Rosn. odtjesnuti, od-bitti; Ross. cnepeTb, cnnpaib; prąc zepchnąć, odepchnąć, odeprzeć; herunter ft a mitten, jurütfftämmen, unter brängen, Ijerab hängen, meghängen, über ben Raufen, merfen pr. et fig. tr. Z żołnierzami swemi uderzywszy na nieprzyjaciela, sparł go i poraził Baz. Sk. 156. odparł, zbił, zniósł go; er fcfjlug tl)n juritef, brängte tfm jurücf.    t. d.). Zły dobrego zepsuje.    Cn.    Ad. 1351. Tyś go ze-

Na pierw'szem potkaniu łacno Turków sparli i rozgromili.    psuł, obwiesiu, jako    żywo!    Teat.    29, 88. — Zepsuć się,

Baz. Sk. 215. Lewe skrzydło nieprzyjacielskie sparli, iż    (cf. zepsieć). Gdy się    dobry człek    zepsuje, Przecie czem

uciekać musieli. Warg. Cez. 34. Zeprzyj Jehowo prze-    był pokazuje. Cn. Ad.    253.    Coż    bowiem prędzej, jako

człowiek się zepsuje, Gdy ma wolność, a władza mniej nad onym czuje. Zab. 15, 295. świetorz. Bywszy złe, zepsowało się. Rys. Ad. 4, (cf. im dalej, tym gorzej). Co mówić o tych ludziach , którzy są tak zepsowanego że za dobre często złem płacą. Mon. 68,*l80. Nierządnemi rozkoszami zepsowanym i zakażonym będąc, pierwsze lata na ’"igrze i na tańcach strawił. Kosz. Lor. 77. Był to człowiek tamtego zepsowanego wieku nie-nadwereżonej cnoty. Nies. 1, 148. Reformaeya zepso-wanych obyczajów Polskich, napisana przez Szymona Starowolskiego. Niewolnik okuty, Łatwo puści tyraństwo do duszy zepsutej. Teat. 46, 11. Zepsowanie , zepsucie, "ZEPSUTOŚĆ , ści , i.; Carn. spridnost: Eccl. pa3HO-óuTie , baâ Herberten, Serfcüle^krn, 33erfd)Umraern. Zepsowanie, skaza, skażenie, zgorzknienie, stłuczenie. Cn. Th. 1419. Wszakoż jednak w owe dni nie dam was w konieczne zepsowanie. 1 Leop. Jer. 5, 19., (końca z wami nie uczynię. Bibl. Gd.) ; nie dam was w ostateczną zgubę, Herberten, Untergang. Grąznąć w zepsowanie. Przyb. Mât. 10. — *^. Biskup Krakowski Paweł, gdy mu kto u sieci zwierza zepsował, tedy go rohatyną z gniewu przebił. Biel. 169. (gdy przeszkadzał zwierzowi do sieci'wmijść, gdy chybił w tym). — §. Cesarz Turecki wziął Kafę, przez zdradę zdrajców' Włochów złotem zepsowanyoh. Stryjk. 631. "skorumpowanych, przekupionych, przenajętych, mit ©olbe beftoctjen. — Zepsuć co, znieść, skasować, zniweczyć; aufftcbdtt , nuli ltttb tttcfjttg rnadjen. Listy córkom wstępowania na królestwo zbraniające, psujemy, wyniszczamy, a zepso-wane , wyniszczone i próżne opowiadamy. Herb Stat. 2. Wszystkie ceremonie starego zakonu Chrystus swym zakonem, zepsował, i apostołowie wolnemi od nich w'ierne

ZEPRZEĆ - ZEPSIEĆ.

ZEPSNAĆ - ZER.

1023

pierających mię, zwalcz walczących mię. Budn. Ps. 35,

1. (rozpieraj mię panie z tymi, którzy się ze mną zpierają.

Bibl. Gd.).— Transi. Zeprzeć dowodami, argumentami, zbić, mtberlegeit. Chrystus walcząc z szatanem, pismo pismem spiera. Żarn. Post. 2, 350 b. Błędy ich pismem świę- serca tym sparł. W. Post. W. 90. Wielu ich jest nieposłusznych, próżnomowców i zwodzicieli, których trzeba spierać! 1 Leop. Tit. 1, 10. (trzeba im usta zatkać. Bibl.

Gd.). Tych, którzy się sprzeciwiają, trzeba zpierać. 1 Leop. Tit. 1 , 9. Przed laty zwyczaj był u królów, że się z sobą o wiele rzeczy spierali, (ob. Spierać siej; a gdzie kto sparł kogo, temu bryłę złota drugi dać musiał. Podw. Wróż. 12, Spareie błędów heretyckich do ewangelii wniesionych. Żarn. Post. 9. — §. Zeprzeć kogo ■ zkąd, z czego * wyprzeć, worauf »erbrängett, fterauêbran* gen. Kto się tym sposobem dóbr ‘imuje , szkody żadnej nie ma , by go też potym z nich sparto. Szczerb. Sax.

104. Prosili Kijowianie od Kazimierza, aby im którego Greckiej wiary przełożył; wszakże potym, gdy króla z przedsięwzięcia zeprzeć nie mogli , Gastolta przyjęli.

Stryjk. 623. (odwieść od przedsięwzięcia ).f Uczniów swych z tego mniemania zeprzeć nie mógł. Żarn. Post.

10 b. (wywieść). — §. Zeprzeć do kupy, zpierać vel potius spierać do kupy * zbić do kupy , jufamttten [tant* men, pfammen brangen. — §. Spierać * wspierać, ob.

Wesprzeć. — Recipr. Zeprzeć się, Spierać się ; Ross. cnepeTbca, crtcHirrbCH. Lód sparł się na rzece. Ld.,

Ross. cnepcfl, ob. Spierać.

’"ZEPSIEĆ nijak, dok., ob. Psieć, psić się, zepsić się, psocić się, zepsuć się, *psem się stać, na psa się godzić (cf. kundleć), zpodleć, wyrodzić się: fdjledjt werben, fiel) eerberben, auêcirten. Stadnikowi trawy nie dawaj, bo mu

zaraz w nogi wstąpi i zepsieje. Hipp. 17. Sokoł kiedy boże uczynili. Sk. Kaz. 354 b. więc zepsieje, Biedna wrona mu dogrzeje. Cn. Ad. 1074. ZER, ŻYR, u, rn., żer świni, wieprzów dzikich, pabulum Powracasz wilku, patrzysz co się dzieje, "Ahć to wszys- suum, aprorum, praesertim vero arborum glandes; dicitur tko bez ciebie zepsieje. Brath. G. Świat nakoniec wszys-    et de postu aliarum ferarum » pasza , pastwa , bydlęca

tek tak zepsieje, że trzeba sądnego dnia będzie. Opal.    strawa na polu. Cn. Th. 1419. et 675. Szarpanina, to

Sat. 133.    co rozszarpią, jako ścierw', psia strawa, do rozszarpania

żer. ib. 4101. ©djroetttefrafS, ©djroeinentaft, Refonbcrê (St c^clmaft tn ben Mbern, bann überhaupt !Éaft, ftraß, gut ter; (Cam. shir, shyr, sherovje glans fagea, (sberôvz który *knopry przedaje) ; Croat, sir glandes ; Slav, xir żolądź ; Bag. xi'r glans, sagina , xir fartura, uxiritegl mniejszej pomocy, najmniejszego ratunku). Gdy sie latorośl wszepiona przyjmuje, trzeba jej dać podporę, przywiązawszy do jakjej żerdzi, by wiatr latorośli nie wyronił. Cresc. 671. Żerdź długa z *nosem do zrywania owoców, kluczka. X Kam. — (ZERDZEWIEĆ, ob. Zrdze-wieć , zardzewieć, rdzewieć). ŹERDZIANY, a, e, z żerdzi, ₅n. p. płot., ©tangen«, non ©tangen, auä Stangen. — Zerdziany, ŻERDZIOWY, a, e, od żerdzi, ©tangen*,

rąbane cudze drzewo, co się zejdzie na żerdź 'ozierodną, na koły, i t. d. , gwałtownik zapłaci po trzy grosze. Stat Lit. 515, (ob. ‘Ozieroda). Ludzie na brzegu stojąc żerdki nawet nie podają tonącym. Czach. Tr. C 1. (naj—

fartor\ Hung, zsjr glans fagea, ’zir adeps\ Boss. jKnpi tuk, szpek, ob. Źerowny ; cf. Chald. Hi? scheru , cibus , cf. żreć, żrę; cf. Germ, jeljren, Sprung, (cf. jenen).

Marna Świnia, która żerem się pasząc, nie uważa zkąd ta pasza pochodzi? Psalmod. 10. Myśmy kąkol od ojców naszych z naszą zostawioną nam pszenicą, świniom w żyr podali, i jego młoto na tę *spaś puścili. Smotr.

Apol. 47. — Zer ptaków, cf. zob' ; 33ogelfutter, SSogel*. , ju ©tangen.

fraP, gutter. Gdzie żer czuje, tam się ptactwo nęci. Bot. ‘ZEREB1E, ia, w., n. p. Łanom i włokom, polom, da-Arg. 618. Przypadło, że ta sowa gniazdo wysiedziała, wano także imiona żerebia , szlad , te pewnego wymiaru A raz w wieczór daleko po żer poleciała. Jak. Baj 224, nie miały, brano je jako dnie orania. Czack. Pr. 1, 223, ob. Żerowisko, żerować. — Żer * żarcie, pożarcie; (cf. \Eccl.    sors 2], źrzebię); ein ©ruttbftutf »on

ber grap, ba3 greifen, Setpen. Szarpnąłeś sławę językiem , unbeftimmter ©röße, cf. staje, stajanie, nieszczerym, Już to charakter nigdy niezmazany Żadnym ’ŻERECKl, a, ie ; Boss. acpenecnUł, wpeiiOBb ; kapłański starości niezgryziony żerem. Mon. 71, 899. — §. Botan. u żydów, pogan * ofiarniczy, £5pferpriefter *. Aaron spra-Zer,    ziele, polny mączek, mak    obłędny    Ursino , wilczy    wował    urząd    ofiarniczy, abo iż    po staremu    rzekę, *że-

mak    Sirenio, papaver erraticum.    Cn. Th.    1420 flapper*    ,    recski    Budn.    1    Chroń. 6, 48,    ub. Źerstwa    ,    żertownik.

bobry jedno i oddzielne miały towarzystwo. Czack. Pr. 2, 2*64. ber Siberbau, baê Siberneft. W czyjej dziedzienie będą gony bobrowe cudze, nie ma doorać tak daleko, jakoby od źeremienia mógł kijem dorzucić, a jeśliby pod źeremienia podorał, a tym bobry wygonił, ma płacić dwanaście rubli, a temu żeremieniu przecie ma dać pokój. A jeśliby bóbr z tego starego źeremienia wyszedł, a przyszedł w insze żeremie na grunt inszego, pana, tedy w czyim gruncie żeremie będzie , temu też i łowienie bobrów należeć ma. Stai. Lit 313 , cf. żerowisko, żer.

rofe,    nulDer SJîolpt. Zajęczy żer,    gatunek    przynętu, pre-    ŻEREMIE, ienia    ,    n:, żeremie znaczyło miejsce,    w którem

nanthes murglis. Kluk. Dykc. 2, ^229.    ber tpafenftraud),

^renantbe. !'ZERAĆ , pożerać, ob. Żreć. ‘ZERCA, y, m. , który żre, pożeracz; ber greffer, Serftfiltnger, SInffreffer.

Czas żerca niesyty wszystkich rzeczy, niczego w całości nie zostawia. Zab. 11, 101. Fias. Czegóż czas żerca nie wali pokosem? Zab. 9, 198. — g. Zerca, ZERZEG, rca , m. ; (Ross. atpem kapłan pogański, ofiarnik, ob.

Żertwa , żertownik). — [*§. 1 Obsol. Ofiarnik , kapłan : ein Opferer, Çriefter. Jako Baalowe żercy pojadają. Sak.

Persp. 106.— 2)- §.2], Żerzec aliis żerca, dziewosłąb.

Cn. Th. 1420. Dziewosłąb, swat, drużba, żerzec. Cn.

Th. 167. Dudz. 74. Voici. 664. drużba weselny. Włod. ZERK , Zerkiem , ob. Zez. ber Srautroerber, Srantfubrer, Srautbiener. Żerzec, prze- ZERNOŚĆ, ści, i. ; Boss. jkuphoctł; tuczność, bte ftern« łożony ku opatrzeniu wszech rzeczy ku godom; auspex,    fettigfeit, bie ^etffigfett.,—(ŹERNOWIEĆ, ob. Żarnowiec).

e — ie

4024

ŹERAĆ - ŻERDŹ.

ZERDZEWIEĆ - ZERO

qui praeerat nuptiis. Mącz, ber §ocftjeitntarfd)aII, marsza-    —ŻERNY, ŻYRNY, ZEROWNY, ŻYROWNY, a

lek 'sw'adziebny, paranymphus. Mą<z. Dziewosłąb, żerca,    adv., żer obfity dający, tuczączy, tuczno karmiący; SOîaft,

swat, ‘hochmistrz albo marszałek na‘swadziebnym weselu.    befonber§ ©d)n?etnemaft, ©tcfyelmaft gebenb , tttdftenb, feiftnta*

Mącz. Żerca, zerzec , marzałek 'swadziebny, który radzi    cfjenb, fett pr. et fig. Ir. Na pastwiskach żyrownych pana weselu, ib. Napełnili *sędy wodą żercy abo sprawcy    sie mię, nad wodami rozkosznemi wodzi mię Budn. Ps.

i rządcy wesela. Sekl. Joan. 11. Są to słowa owego żercy    23, 2. (na paszach zielonych. Bibl. Gd ). — § Żerny, że-

albo starszego na weselu. W. Post. Mn. IZ.    równy, tuczny, tłusty; gemaftet, fernfett, feift; (Rag.

ŻERDŹ,i, i., ŻERDKA,' i, z., zdrbn., cienki długi drąg, laska    xirni, uxiriv saginabilis, xijrni glandarius , xirni skot,

niestrugana długa ; eine lange bünne ©tätige, eine SSogelfłange;    stado praaseje * trzoda świni, xirnik * Świnia, wieprz,

Boh. żerd , żerdka , bidlo , bidÿlko; Morav. et Siles. żerd’;    kiernoz; Croat, sîrovnyak, praszec sirom vpitan glan-

Slov. żrd’, żrdka ; Sorab. 1. żerdź; Sorab. 2. żerż ; Carn.    darium pecus; Hung, ’ziros adipatus ; Ross. ncHpttuft ,

shert (poważ), shertiza, ranta, prękla ; Vind. dróg    acnpoBtiB tuczny). Kuropatwa pyszna albo żyrowna, prze-

(drąg) , ranta, fhtanga , prekla , stangavuz , stangast,    piórka żyrowna, chróściele , bekasy pyszne albo żyrowne.

shertiza; Dal. greda , ( cf. grzęda); Hung, gerenda , rud,    Chmiel. 1 , 80. — §. Żerny, ŻEROWY, a, e, §. 1) od

(cf. rzęd); Slav, rùda ; Bosn. pritka (cf. pręt), linka (cf.    żeru, od żołędzi, żołędziowy; ©id)elntaft *, ©id)el*. Próbna, linka), motka, (cf. motyka), pritcięa; Ross. wep^Ł,    went z żołędzi zowie się żerowym. Haur. Ek. 168. —

5Kep40nKa, rnecTb, mecTHKb; Eccl. iuoctb, niecTt, nteph/jh;    §. 2) Źerowny, żyrny, pożerający, żrący; freffenb, oerfcfllin*

(cf. Chald. ri2? sarith, trabs, cf. dziryt; cf. Graec.    ,    genb. Upłynne lata, czas żyrny. Zab. 13, 148. (wszys-

cf. Talmud, mn chorit, ramus arefactus). Żerdzie w płotach,    tkożerny, wszystkożerca. — (ZERO indeclin., Zera plur.;

sosnowe, osnowę, olszowe. Kluk. Rosi. 2, 168. Za wy-    Gall. zero; bie 3?uU; (Vind. gola, golina (cf. gółka) h

ŻEROWAĆ - ŻERTWA.

ŻERTOWNIK'- ZERWAĆ.

4025

Ross. acepTBa, HtpęnecTBo; Eecl.. CBamöa, SKfUTB», npn-HOiueHie 6ory. "ŻERTOWNIK, a, m. ; Eccl. JKepTO-bhhh’B , iii(n>TiUiiiiiKTi, poświęcony stół w cerkwi , na którą bezkrwawą ofiarę przygotowują , ber Opferttfd) itt ber ©rie(|tfdjen Sîtrdje. Nie na *prestole, jak w kościele, t. j. na wielkim ołtarzu, ale na żertowniku, który także bywa poświęcony, jako i ‘prestol, owo przygotowanie pop czyni, gdzie wyrzezawszy z pośrzodka proskury hostyą albo "ahnec, kładzie na patynie. Sak. Persp. 16, Pim. Kam. 92. Nie przystojnie popi czynią , gdy nie pożywają sakramentu na ołtarzu, gdzie go poświęcali, ale na zertowniku. Pim. -Kam. 91. Jedni powiadają, ze się najświętszy sakrament poświęca jeszcze na żertowniku , kiedy pop wyjmuje hostyą z proskury, i czyta nad nim modlitwy, ib. 50. Co u nas ‘perenos z żertownika do ołtarza wielkiego najświętszego sakramentu, to we mszy z ołtarza małego do wielkiego także przeniesienie bywa sakramentu najświęt. ib. 82. *ZERTWOWAĆ cz. niedok., żertwę ofiarować, ein ©djlacbtopfer ober Sranbopfer brin* gett, opfern; Rag. poxârtviti (cf. pożar), posvètiti (cf. poświęcić), posvechîvati, posvetikovati ; Ross. »epTBO-BaTb, noæepTBOBaTb , atpenecTLBOBCTB , (cf. wpeipL kapłan pogański, ofiarnik ,- adj. jKpeitOBt, »penecKiß , (ob. Źerecki), æpnu,a kapłanka); Eccl SKpuTii, wpy ofiarować, cf. żarzyć, cf. żreć, acepTBeHiiaa co ofiarowano, no-acepTb , Bï JKepTBy npHHeceHS ofiarowany, 2. noiMomeirB pożarty, a;[>bTi;iii|ic, t(>t, ciupę , naiwnie H^oibCKoe boży-

koreno). Zero w arytmetyce znaczące cyfrę (o) , nic z siebie nie znaczące , ale w przydaniu do liczby powiększające wielość o dziesięć. Kras. Zb. 2, 589. Nic nie powinno właściwie brać się za zero. Łęsk. Mier.

2, 40. ib. 5.). — ŻEROWAĆ cz. niedok., żeruje zwierz, na paszę albo pastwę żeru szukać wychodzi. Cn. Th.

1420, L(c(. żreć; Germ, jeftren, cf. jerren), ÜRafi, graj), gutter, 3îa$rung fließen; {Rag. xirritti, uxiritti saginare;

Rung, czirositom opimo ; Bosn. usgiriti « tuczyć, usgiri-tise « tuczyć się, tyć; Croat, usirujemsze pinguesco ;

Ross. 5KnpoBaTb , JKiipyio żreć aż do tuczenia się, 5KH-ptTb, no5KiiptTb, saacHphtb, pa35Knpim>, OTacuptib * tyć, zatyć, roztyć się). Zerować, na paszy jeść, żreć; rcetben, freffen ouf ber üffietbe. Tu niedźwiedź gruby chró-ści po ‘szelinie , Tu wieprze dzikie, tu żerują świnie.

Tward. Daf. 7. Bezpiecznie żeruje tu zwierz. Suszyć.

Pieśń. 5 F. W wodach ryby sobie grają, W gęstych puszczach źwierz żeruje, Ćzłowiek ziemi rozkazuje.

Kchow. 282. Wierzch Kaukazki , gdzie dziki zwierz i ptak żeruje. Bardz. Trag. 62. Potok z góry spadnie na trzodę żyrującą po dżdżystych Plejadach. Tward. W T. 58.

Zając tym czasem żeruje w jarzynie i sadzie. Jak. Baj.

187. Zając tam po grządkach żeruje, Należycie bankietuje. ib. 249. (zajada). Wszystko, cokolwiek w polach żeruje. Morsztr202. (żywi się, pasie się, żyje). Pasterze wesoło poglądali po owcach żerujących. Tward. Pasq. 57.

Ptak skacze sobie, spiew'a, żeruje, o żadnej przygodzie nie myśli. Dambr. Kaz. 13. — Pig.tr. Zyrujże na ziem- szeze,. bałwochwalnia. sk ich raju twego syhismatyckiego z onym marnotrawnym ZE RUNEK , ob. Żerowisko, żer. synem kasztanach

(cf. labuj duszo , piekło gore). Wam raju ziemnego owoc podoba się, żyrujcież na nim, my do widzenia chwały bożej spieszymy się. ib. 58. Nie tak Palas wymowna

kiedyć tak lubo. Smotr. Ex. 34, ZERWA, y, i., zerwanie, zrywanie, i to co się zerwało,

rozerwało; ba3 3lbrrij)en , 3enwj)en, baê Slbgeriffene, 3er* rtffene pr. et ßg. tr. Zerwa, ZERWISKO , oderwisko, n. p. Drapie się na skały, skacząc po bezdennych roz-wstępuje do rady, Jako nasi mózgowcy rozumem kie-    padlinach z zerwy na zerwę. Stos. Nam. 1, 170. z urwi-

rują, Kiedy z sobą za stołem- pod hełmem żerują. Minsk.    ska na urwisko ; Boss. OTBa.iï, 23rud)ftü(t — Botan. Zerwa

Ryt. 2 , 182. biesiadują , fd)ttuutfcn. ‘ŻEROWISKO, ZY-ROWISKO , a, ii., miejsce żerowania, gdzie zwierzęta żerują; bet gtaj)pla£, gutterplai). Na podwmrzu miej-sca powinny być wygrodzone na osobne żerowisko dla każdego .drobiu. Kluk. Zw. 2, 165. Ptastwm gdzie się znajduje zowie się żyrowdsko ,. a gdzie zwierz legowisko.

Chmiel, 1 , 80. Ślufentklt ber SSögel, beê ©eflügefê. —

Żerowisko, ŹERUNEK , nku , m. , żer, żerowanie, szukanie żeru; ber graj), bflê graßflidfen, glttterfttdjen. Gdy , wija, zaraz go zerwać należy. Teat. 51, 15. W ogrodzie gołąb' wyleci na żerowisko, i nie rychło powraca do    zrywać będę najpiękniejsze róże, Do twych je przypnę

domu, znakiem jest,' że się deszczu spodziewa, zbie-    włosów, lub na łonie złożę. Szym. Ś. W. 15. Jabłką

rając tyle żywności , aby mu i na drugi dzień wystar-    niedojźrzałe zrywa ręka sroga. Rui. Ow. 158. Niedoj-

czyło. Ład. H N. 42. Żerunek, pokarm, jadło zwierząt,    źrzałej nie zrywaj jagody. Petr. Hor. 2, A 3 b.— §• Zry^

wyraz strzelecki. SUrbk. Mskr. ŻEROWNY, ob. Żerny.    wać co

4. *ZERSTWO, a, n., źle zamiast Dziarstwo, (qu.v.). Dudz.

ziele; Ross. iiepBa AyinHCTaa , ateaTaa TpaBKa, phytema. Cn. Th. 1420. bie Heine ffiefeba. ZERWAĆ, f. zerwie wę cz. dok., Zrywać niedok.; Ross. copBaTt, cpLiBait ; rwąc ściągnąć, fyentnterreijJen, retj)enb ^erunterste&en. Zerwałem go za włosy z woza. 'Ir. Zrywam co, kogo, deripio aliquem de curru capillo. Cn. Th.. 4451. — Zrywać kwiaty, owoc * rwać, obrywać*, odrywać, zszczykać , uszczykać; abrctj)en, abpptfcn. Skoro się kwiatek roz-

, zer-

gdzie , obrywać, urywkiem dostawać, cf. o skrobać , okroić, zedrzeć; etn?ö§ tBo abr'eijjen, an fid) retint, 29. — 2. ZERSTWO , n. p. W pasha od dziewiątej der für ftd) ßbjttncfett, gemtnnen, ttbfnetpen. — Recipr. Zrywa iedvnastej żydzi "'żerstwo czvnia. Zebr. Ow. 419.?

*ZERT, ob. Żart. •

*ZERTWA , ,:,ZARTWA , y, i., ofiara spalona, żarzyzna ; bûê Sranbopfer , baö @d)la(Ütopfer ; Croat, sârtva , (sàrim, za-sarujem * żarzę); Dal. sartva ; Bosn. sgjartva, sgiviniça od posveteliseta ; Rag. xârtva, svetelisete, posvetelisete ;

się co, tr. zerwać co gdzie, t j. zyskać, obrywać. Cn. Th. 1451. Leda na czym się pieniądz zerwie. Glicz. Wych. M. 6. (oskubie). Wszystkie zdobyczy, których do-stawają w lecie, idą na sułtana, które się im w zimie zrywają, onym należą. Kłok. Turk. 24-9.— §. Zrywać co, zarywać co, zachwycić; ernńfdtett, crfdmappen pr. et ßg. tr.

Sltwnik Lindego wyd. 2. Tom VI.

429

1026

ZERWIKAPTUR.

ZERW1SK0 - ZESKROBAĆ.

Czuje, ze bankiet gotowy, Węchem już apetyt zrywa. strusich. Kurop. 3, 59, ein getPtffeë Sßappen. ZERWISKO, Jak. Baj. 56. pobudza, wzbudza, wzrusza, jątrzy, (cf. t oderwisko, ob. Zerwa, ślinka mu przychodzi); retten, regc macben. - §. Zrywać ZERZEC, ob. Zerca.

się, porywać się, wziąć się w kupę wszystkiemi siłami ; ZERZNĄC, f. zerznie, zerznę cz. jednll, Zrzynać, *Zrze-mit aller Straft auffprtngen, auft>red)en, ftd) fort uiad)en, ftd) zać niedok.-, Boh. zrezati, zrezam; Sorab. 1. zreżu tetflenb fcaran mauert, mit aller Straft barauf loêftûrmen, bar*

Über Verfallen. Widząc , iż rycerstwo tył nieprzyjacielowi podawało , z konia się sam zerwawszy, a chorągiew' pochwyciwszy, wdarł się między nieprzyjaciele. Kosz. Lor.

70 b. Zachwiał się, padł na jedno kolano, lecz zrywa się natychmiast.- Staś. Num. 1 , 181. er reißt fid) auf, fprtngt auf. Równo z głową rękami obejmuje łańcuch, ciągnie topolę ku ziemi wolniej, razem zrywa się dwa razy krzepczej ; trzasło drzewo , i pada z łoskotem.

Stas. Num. 1, 124; ( il redouble son effort). Tak zer-    einen ftretd)en lajfett.

wali się rześko, że ta bitwa z obu stron zbyt okru- ZES . ob. Zez,

tna była. Jabł. Tel. 157. Sen czy pacyent spokojny mie- ZESCHNĄĆ, zsechł, zeschło, /. zeschnie, zeschnę nijak. wa , czy lekki, czy ciężki, czy się często przebudza, czy się zrywa, czy leży jak pień? Perz. Lek. 78. ob ber ^a* tient int ©d)lafe auffprtngt? — Aliter: Zerwać się robiąc, bieżąc, zerwać bydlę i t. d., rupi me c.urrendo. Cn. Th.

1420. burd) übertriebene SInftrengnug jerfprengeu, jerretjten,

J. 33. menu matt ftd) oerbridjt. -Ładował mię, ledwom się nie zerwał. Jabł. Ez. 174. Baba ma rodzącą w udzie uwiązać, a to dlatego, by się nie zerwała, albo nie wykiełzła. Spicz. 177. Łańcuch schwyciwszy, razem całą swoje moc rusza; ale za pierwszym razem zerwany, już się poprawić nie może. Stas. Num.j 1, 122; épuisé de 1'effort, wysilony, wycieńczony). Zerwać konia pędząc.

Tr. übertreiben, überjagen. Zerwanie w ciele convulsio di-stractis fibr is , vel solutio unitałis in parte .nervosa idu citra vulnerationem, distentio nervorum, ruptio. Cn. Th.

4420.— §. Zerwać, rozerwać; Ross. H30pnaTb , jerreijüen, abreißen. Nitkę zerwałam. Teat 6. c, 35. Pokąd pies na łańcuchu jest, przypadek jest stać się mogący, że "ZESCIANA blacha, źle za: biała blacha. Dudz. 31. per* zerwie łańcuch, albo kto szalony spuści go. Mon. 76, iinnteê 35led).

549. Będzie na obiedzie jadł dostatnie, jednak nie tak, 'ŻEŚCIE, ‘ZNIJŚCIE, ob. Zejście.. ZEŚCIELĘ, ob. Zesłać, aby się aż pas na nim zerwał. Syxt. Szkł. 282. (żeby ZES1NIEĆ, ZSINIEĆ nijak, dok., zupełnie posinieć, sinym pękł). Zbyt silona cięciwa najprędzej się zerwie. Zab. się stać; braun UUb blau merben, blau unterlaufen. Zesi-14. Nagł. — Fig. tr. Za Jana Kazimierza pierwszy raz niały. Staś. Num. 1 , 208. Wściekłość pieni się na sejm od jednego posła był zerwany, w r. 1652. Skrzet. zsiniałych ustach, ib. 2, 20.

Pr. Pol. 1, 57. Ten to nieszczęsny nierząd, to sejmów ZEŚKLEĆ , ‘ZESZKLEĆ nijak, dok., ZEŚKLIĆ się zaimk., zrywanie, Kraj zgubiło,-ściągnęło obce panowanie Nieme.

P. P. 11.

, zrezam , deleriżu, deleriżem ; Croat, zrezati, zrezâvam; Ross. cpt3aTt, cphsbiBaTB, H3pt3aTb, M3p4>3biBaTb ; rznięciem zdjąć, abfcfynetben, megfd)uetben, (ef. zciąć, zsiec), Pomona sierpem krzywym częścią wilków zrzyna i rózgi strychuje rozlazłe , pręt częścią szpuntuje w kraj zaskór-ny. Zebr. Ow. 367. Zrzyna mięso, i wszystko odbiera od kości. Bardz. Trag. 328. Zerżnięcie, zrzynanie; Ross. cpbstB, cf. zraz. — §. Tr. burlesq. Zerżnął się * popuścił, pękły mu nity ; er fiat ftd) unrettt gemalt, bat

jedntl., Zsychać niedok. ; Ross. ccoxHjTbca, ccbixarbca; schnieniem się zbiedz, jufammen froefnen, auftrodnen, au3* troefiten. Zeschła krew' posiniałe szpeciła ciało. Kchow. Roz. HI. — Fig. et tr. Prędko u nich zeschnie słowo bo'źe , jakoby ono ziarno , co weszło na kamieniu , a niedługo się zieleniło. Gil. Kaz. 205. więdnieje, wysycha się, c3 mtrb w elf. Chleby, któreśmy wzięli ciepłe z domu, chcąc iść ku wam, teraz zaschnęły, i od wielkiej starości się pokruszyły. 1 Leop. Joz. 9, 12. ( chleb ten wysechł i popleśniał. Bibl. Gd.). — Zaimk, Zsychać się, schnąc zlepić się; pfammen troefnen, trodnenb $U* fammen baden. Włos krwią zbroczony w kupę się zsy-cha. Kchow. Roz. 111. Zsycha się mur, statek* rozsy-cha się. Cn. Th. 1452. jufamnten trodfien, etntroefnen. Na ziemi piaszczystej źrzebiętom dziwnie się róg zsycha i pada. Hipp. 23. Ziemie słone pospolicie się zsychają i ściskają, padając się dla suchości a zimna. Cresc. 155.

jej

śkłem lub śklanym się stać, pcrglafen, ju ©lafe tDcrben, glaftd)t werben. Dym w hucie przeszkadza należytemu materyi zeszkleniu się , i nigdy śkło trwałym nie będzie. Torz. Śkł. 247. (witryfikacyi).—Fig. tr. Postać ta wszystka się zmieni, Oczy zeszkleją, płyną z nosa ciecze. Opal. Sat. 122.

SL O

bądź to bądź. muszę zerwać to nie-astwo. Boh. Kom. 5 , 427 Wszystko uczynię na zerwanie tego aliansu. Teat. 8. c, 32. Zerwać przyjaźń. Nieme. Król. 3, 27. (rozbrat czynić). Nie raz się przyjaźń zerwała przez postępki niegrzeczne. Zab.

4, 154. — Absolute: Zerwać z kim, rozbrat czynić, ZESKOCZYĆ, ZSKOCZYĆ cz. dok, Zeskakiwać czestl., ze-rozbratać się z kim; mit etUCUt abbred)en, mit il)m bre* skakuje pr., skokiem się spuścić zkąd ; Vind. dolskozbi-

wielce smutną, z    ti ; Ross. cocKOKtiyTb , cocKOUHTb , cocKaKHBaib , Remitter

fpringen, (wab fpringen. Zskakuje, desilio ex alto. Cn. Th. 1453.

szczęśliwe

d)eit, (cf. zarwać z kim). Była ona czego wnosić mogłam , że zerwali z sobą. Nieme. Król, 3, 26. — Niezerwany, ( impossib. ) nie do zerwania, nie do rozerwania, unjerretjMtd), uujerrd$bar. Tego wieczora idę za mąż , pójdziem do ołtarza niezerwane zadziergnąć

Zskakanie , skakiwanie , desultura. ib. Ten się tarczą i mieczem broni zostawując, 1 na około tam i sam rączo zeskakując. P. hchan. Orl. 1, 300.

węzły. Teal. 49,56. Bogusi ZERWIKAPTUR, herb; trzy ZESKROBAĆ, f. zeskrobie cz. dok., Zeskrobywać czestl, ze-głowy kozie, jedna nad drugą, w hełmie pięć piór skrobuje pr., skrobaniem zdjąć, abfdjwbeu, abfcjwapeu, (W

ZESKUBAĆ-ZESMAŻYĆ.

ZEŚMIAĆ - ZESTARZEĆ.

1027

rutiler fragen; Sorab. 1. zeżkrabam, zeżkrabowati, ro-    żyd, posmażyd. ZEŚMIAĆ się, ob. Śmiad się, uśmiać

madu żkrabam; do kupy lub na kupę zeskrobać, pfant*    się; Yind. sefmehuvati fe. ZEŚMIEDZ1Ć , ob. Ześniedzić.

Utett fdjrapeu, corradere; Ross. CKOÓiHTb , cko6.uo , co-    ZESMOKTAĆ, ob. Smoktać , posmoktać, wysmoktać. ZE-

CKpeeiL , cocKpeóaTŁ.    . SMOLIĆ cz. dok, Zesmalać niedok., ob. Smolid , posmo-

ZESKUBAć , /. zeskubie cz. dok., *Zeskubnąć jedntl., Ze-    lid, osmolić. ZESMRODZIĆ, ob. Smrodzić, zasmrodzid,

skubywać częstl., zeskubuje pr., skubiąc zdiąć, zciągnąć,    posmrodzić; Zesmrodzić się, zesrać się, zerznąć się.

na kupę zebrać ; herunter jupfen, abjttpfen, jufautmen ppfcn.    ZESMUKNAĆ, ob. Smuknąć, wysmuknąć. ZESMYKNĄC,

ZESKWARZYĆ cz. dok., skwarzeniem wysuszyć, jufammen    ob. Smyknąd, wysmyknąć , cf. zemknąć. ZEŚNIAD , ob.

börren. Góry na wzrok twój tak się zeskwarzyły, jak    Zas'niad. ZESN1ADAC, oh. Śniadać,

sinieć, bttnfelbranit werben. Acz zesniecie w pośrodku ich, będziecie jak pióra gołębicy posrebrzanej. 1 Leop. Ps. 67, 14. (ehociaźeśeie leżeć musieli między kotły, przecie będziecie jako gołębica 7 mająca pióra posrebrzone. Bibl. Gd). Nie mógłbym wypowiedzieć sióstr nędznych żałości , Tłuką ześmałe piersi , nie pomniąc zacności. Zebr. Ow. 205; (licentia pectora), ZEŚNIEDZIĆ, ob. Śnie-dzić, zaśniedzić. ZESNIEC1Ć się, Zsniecić się zaimk. dok., zarazić się śniecią, śniecistością , stać się śniecistym; (»om ©etrelbe) branbtg- tuerben, ben 33ranb befommen. Tak się pszenica wyrodzi, tak się zśnieci, że bardzo rzadka

od ognia łój. Gęb. Hymn. 502. stopiły się, ftnb jufattt* ZESN1EĆ, ZESN1EDZ1EC nijak, dok; stad śniadym, cf. ze-Uten gefcpmoBen; cf. zeschnąć się, zsycbać się.

ZESŁAB1EĆ nijak, dok, Zesłabnąć jedntl., mocno zasłabnąć, osłabnąć, wpaść w niemoc; fefyr fdjtuad) ttnb frctnf tuer« ben, ferner erfraitfen. Raptownie mocno zesłabieć. Nieme.

Król. 4, 153. Od dnia wczorajszego strasznie zesłabiał, rozumiejąc, już że ta noc miała być ostatnią życia jego.

Tent, {. b, 14.

1. ZESŁAĆ, f. ześle cz. dok., Zsyłać niedok., z góry na dół posłać , zasłać^ wysłać , tyerabfcnbcn pr. et fig. tr. ; Boh. sesiati, seśli ; Ross. coc,mb , corniro , cctuato , (cf. zasłać) ; Eccl. HH3nocmb Bóg Jezusa zesłał, aby został pośrednikiem naszym. W. Post. W. 292. Bóg go nam w kakolu. Pot. Arg. G9..

tu zesłał. Teat. A, 97. Ześlij miły panie ducha świętego. ZEŚNIEZYC, ob. Śmeiyć, zaśnieżyć, śniegiem zapełnić , Wróbl. 242. Nie zasypiaj okazyi, którą ci może niebo obsypać.

zem- v

z umysłu    zsyła na zaspokojenie długu. Teat. 38 , 85.    ZESNUĆ cz. dok., Zesnować, Zsnować conlin, snując

(zdarza).    Dowiedz się co nam niebo zsyła. ib. 45. b,    knąć na dół, perunter fdfteben; zemknąć w kupę,    jtu

G7. Dla    rozsądzenia tej sprawy zsyłamy tam komisarze.    fammen fügen, ^ttfammen tneben._ Wróg., i nieodmiennych

Vol. Leg.    5, 40. wysyłamy, wyprawiamy; fytnfenben, ab«    przyczyn między sobą zsnowanych pasmo. Ossol. Sen.    10,

fettben. —Zesłanie, zsyłka; bte ,£)erabfenbnng , 3lbfenbnng; inter se cołiaerentium series.

Ross. HH3noc.ianie , iui3nocbi.iaHie , ( cocianie, ccbuna ZESOW1EĆ, ob. Osowieć. ZESPAŁY. Juli Tel. 286, ro-*zasłanie , wygnanie). Zesłanie ducha ś. Ld.    Nie ezło-    zespały. ZESPIEWAĆ, ob. Śpiewać , wyśpiewać,    odspie-

wieczeńskim kształtem miało być to święte    zesłanie i    wać. ZESPIKOWĆ, ob. Spikować, wyspikować.

poczęcie pańskie.,Rej. Post. Z z 2. Każdy tam Telema- ZESPOLIĆ cz. dok., zupełnie uspolić , połączyć spoinie, ka , jak jakie zesłanie boskie sobie uważał.    Jabł. Tel.    zjednoczyć; oerbtnben , oercfnctt. Gdy nas miłość    zespoli,

275. (jak zesłańca boskiego). Zesłany « ZESŁANIEC,    którą honor czyści, Wtedy kładziemy małżeństwo    w naj-

ob. Srać, posrać,

Apol. 80. Naczelnik rządowy uważany jest zawsze od usrać. — Zaimk. Zesrać się, zerznąć się, zesmrodzić się, nas jako zesłaniec od boga. N. Pam. 11, 29.    Vind. fe zefrati.

2. ZESŁAĆ, f. ześciele cz. dok., Ześcielać niedok., posłanie ZESREBRZYĆ , ob. Srebrzyć, posrzebrzyć , osrebrzyć.

zdjąć, do kupy wziąć; Remitter betten, jnfantuten betten. ZESR0M0C1Ć cz. dok., sromoty nabawić, sromotnym uczy-ZEŚLAMOWAC , ZESZLAMOWAĆ, ZSZLAMOWAĆ cz. dok.,    nić, zelżyć, osromocić ; fdjdnben, mit 0d;mad) erfüllen,

wybrać szlam, uwolnić z szlamu; abfdfldmmett, beit    fcBmä^en, befdjtmpfen. Kościol twój zesromocili, Miasto

0d)lantm abnebnten.    z gruntu wywrócili. J. Kchan. Ps. 117. ( sprofonowali ).

ZESŁANIEC, ZESŁANY, ob Zesłać, Zsyłać. ZESŁAPIĆ,    Zhańbisz naród, i własne zesromocisz imię, Sławne od

ZESZŁAPIĆ , ob. Oszłapić, szłapić. ZESŁAWJĆ , ob.    dzieł chwalebnych światu, dawne w Rzymie. Zab. 8,

Osławić. ZEŚLĘCZYĆ, ob. Wyślęczyć. ZEŚLEPIĆ, ob.    378. Koss. Córkę zesromoconą niewinną być naleźli.

Oślepić, wyślepić. ZESL1MACZYĆ, ob. Oślimaczyć, śli-    Sk. Zyw. 1, 18. Zesromocenie, zelżenie, zgwałcenie,

maczyć. ŻEŚLINIĆ, ob. Oślinić, poślinić, naślinić ,    Cn. Th. 1420.

ślinić.    ZESROZYĆ, ob. Srożyć, nasroźyć

ZESŁONAć f. zesłonie nijak, jedntl., stać się słonym, fal*    Ośrzenieć. ZESSAĆ, ob. Ssać, wyssać. ZESTĄPIĆ,

jtg werben. Rzeka kiedy w morze wpadnie, już ją mo-    ZESTĘPOWAĆ , ob. Zstąpić, zstępować,

rzem zwą ludzie, bo ze słodkiej zesłonie. Pot. Pocz.69. ZESTARZEĆ się, Zstarzeć zaimk. dok., zapędzić się w la-ZESMAGAĆ , ob. Wysmagać, posmagać , smagać. ZE-    ta, w podeszły wiek , w starość; alt werben, altern ; Ross.

SMALAĆ, ob. Zesmolić. ZESMARKNĄĆ , ob. Osmarknąć,    cocTaptTbca, cocTapiimbca ; Eccl. Maieptro , CTapito-

posmarknąć. ZESMAROWAĆ, ob. Smarować, posmaro^    ca. Takiego życzy sobie mieć męża, jakiego szukając ,

wysmarować. ZESMAZYĆ , ob. Smażyć , wysma-    nie tylkoby zestarzeć się, ale i cale, że tak rzekę, zgrzy-

zeszeru ,

ńcą , to., ber ^erabgefanbte. Zaraz nie znawszy go , jakoT wyższej korzyści. Tręb. S M. 32. by za jakim z nieba zesłańcem, za nim idziemy. Smotr. ZESRAĆ; Sorab. 1. feszrasch,

ZEŚRZENIEĆ, ob.

wać,

biec musiała. Mon. ,68, 1011. Zestarzały, alt geworben;

pić musiał. Obr. 48. Onych staruszków 'szedziwyeh i od wielkiej starości zgarbionych, wiedziono bardzo wiele,

żyć 'prze zeszłość nóg nie mogli. 1 Leop. 3 Mach. 4. Ci kasztelani, co przez złe zdrowie i zeszłość, czynnymi być nie mogą. Vol. Leg. 3, 411. Pomnij mię w mej zeszłości. Ryb. Ps. 135. w mej zgrzybiałości. ZESZŁY, ob Zejść.

herunter fcfymijeln, jufamnten fd)nt|seln ; Ross. cocTpyjKHTb, ZESZNUROWAĆ cz. dok., Zesznurowywać czestl., sznurując cocTpyacaTb » zhebiować.

ZESTRZYDZ cz. dok., Zestrzygać niedok. ; Ross. cocrpHUb , cocTpuraTb; strzygąc zdiąć, lub do kupy strzygać ; „alb fd)eeren> jufammen fd)eerit.

ZESTRZYKNĄĆ , ob. Strzykać. ZESUĆ , ob. Zsuć.

ZESWOROWAĆ cz. dok., do swory ściągnąć, połączyć, zespolić.; tn Serbtnbnng feßen, uerbtnben, oeretnen propr. et fig. tr. A ten dziad drwi ze mnie , bodaj czy moich palców z jego nie zesworuję kudłami. Teat. 16. b, 44 , czy mu palców nie wsadzę w jego kudły ?

'ZESYCHAĆ, ZSYCHAĆ, ob. Zeschnąć. *ZESYŁAĆ, 2SY-_ ŁAĆ , ob. Zesłać.

ZESZARZAĆ cz. dok., szarźaniem wniweczyć, burd) §ernnt* regelt öerntd)ten pr. et fig. tr. Któż nasz naród tak oczernił, tak zeszarzał, zhańbił, rozszarpał? Prześtr. 37.

ZESZASTAĆ, ob. Zszastać.

Eccl. MaTepuii, (cf. zgrzybiały). Gdy się bocian zestarzeje , zaraz dziecię jego Wziąwszy ojca do gniazda którzy, gdy ci co je wiedli, tym prędzej biegli, nadą-żywi, jak onego On żywił w młodych ‘leciech. Papr.

Koi. li b. Ci żyjąc jako niezstarzałe kruki, Widzą swych synów dorosłe prawnuki. Chrośc. Job. 75. nie starzejące się , nidjt alternb.    *

'ZESTRUDZ, cz. dok., Zestrugać niedok., strugać zerznąć,

ściągnąć, jufammen fdjnuren. Stulejka czyli zesznurowanie przedskórka nad żołędzia ; czasami zaś podobne zesznurowanie przytrafia się pod główką, i nazywa się za-łupką. Perz. Lek. 2, 7. ib. 2, 242.

ZESZPECIĆ cz. dok., ob. Szpecić, oszpecić, szpetnym uczynić , cf zeszkaradzić; l)dffltd) machen, uetfjaffltcfyen. Wi-telius zbytki a obżarstwem *zeszarzony (zeszpecony) byl 'zabit. Kosz. Lor. 176. Od wszystkich odsądzony majętności, wyzuty z honorów, na dobrym 'imieniu zeszpecony, za dobrodziejstwo karę odnoszę. Bard. Boet. 17. ZESZPETN1EĆ nijak, dok., stać się szpetnym, fydffltdj werDett Po dwóch latach zeszpetniała. Teat. 41. c, 308. ZESZP0TAW1Ć cz. dok., szpotawym, krzywonogim, koślawym uczynić, fnimtnbetmg madjen. Zeszpotawione trzewiki , repundica. Macz. wykrzywione , krzywo wydeptane, frumm ausgetreten.    >

ZESZCZAC cz. dok.. Zeszczywać czestl., ob. Naszczać, jtn ZESZYT, a. m., poszyt, jeden z nowszych wyrazów, na

famnten ptffen. Zeszczać się, poszcząc się, wyszczać się; jtd) beptffen , ftd) auśptffen.

ZESZCZKNĄć cz. jedntl., Zszczykować contin., Zeszczekiwać czestl., szczknąc zebrać, zemknąć, zerwać, us abpucfen, abfneipen, abreißen; Sorab. 1. zezeżipam, (zszezy-pnąć ) pr. et fig. tr. Bób aby się tym lepiej krzewił, trzeba jemu wierzchołki zszczykować,, gdy już na cztery palce od ziemi odrośnie. Gresc. 170. Kto chce gęsty chmiel mieć, trzeba pierwsze wierzchołki zeszczy-kować, aby się *zasię puszczał, a krzewił od korzenia. ib. 246. Niż go zeszc-zknął, kwiat to był wdzięczny na on czas i drogi. Truard. Daf. 42. Pracowita pszczoła Z różnych ogrodów zeszczekiwa co przebrańsze zioła Na słodki swój budynek. Tward. Wi. 145. Ten co myślił nietkniętej kwiat zeszczknąc Dyanie, Sprośny Oryon , odebrał kaźń psoty, Ległszy haniebnie panieńskiemi ty. Hor. 2, 47. Kniaź. — Transi. Naśladowcy Pitagoresa nie wątpili , że dusze nasze ze wszystkiej myśli boskiej są zeszczknione. Budn. Cyc. 38. zczerpane, zlane.

ZESZCZUTKOWAĆ cz. dok., szczutkami poczęstować, einen naîeftubem. Dajac szczotek , godzineś być zeszczutkowa-nym. Teat. 51, 82.

ZESZKARADZIĆ cz. dok., oszkaradzić, szkaradnym uczynić , szkaradnie zeszpecić ; fdjeußltcl) machen, öcrunftaltett. Bóg zeszkaradzone dusze nasze upatrując .... Bzów. Roz. 41. Zabojem zgwałcić, zeszkaradzić co, funestare aras humants hosliis. Gn Th. 1558, cf. zelżyć,, sprofanować.

ZESZŁOŚĆ, ści , z., zejście na siłach, mianowicie dla starości; Straftnbnaljme, befonberê 2llterfcbâd)e ; (B>h seślost podeszłość wieku). Przez zeszłość lat swych i prze^s niesposobriość zdrowia , stolice swą komu innemu ustą-

oznaczenie Franeuzkiego cahier, lub Niemieckiego $eft. Dzieło to wychodzi zeszytami. Tom o dziesięciu zeszytach Ld.

gro-

zczknąć ; ZETKNĄĆ, f. zetknie, zetknę cz. jedntl. Zetkać, /. zetka dok., Ztykać, Stykać niedok.; Garn. staknéin ; Sorab. 1. zetkam , ztèknu rómadu ; borab. 2. żtiizasch ; (Rag. stùc-citi copulare); Bosn. stucciti congregare, staknuti detrahere); Ross. coTKHjTb , cruKaTb ; razem powtykać, poutykać, $u* famuteu ftecfen. Zetknienie, stykanie do kupy ; Ross. CTtiuKa, baa Buffttnmenfteden.—• Zetkać się z sobą, Stykać się z sobą, zejść się z sobą aż do złączenia, dotykania; att etltan* ber flößen , 1part att eittaber grdnjen, etnanber berühren. ' Na lewej stronie śledziona przy niższym ujściu żołądkowym leży, a zetkło się z nim jelito , które zowią puste. Eraz. Jez. B 8 b. Im bliżej leżą punkta zetknięcia contactas jakiego łuku krzywego z styczną, tym mniejszy jest kąt miedzy stycznemi. Hub. Mech. 113. bte 33sriil)ntng3punctć. — §. Zetkać się z kim, spotkać się z kim, zdybać się ; Bosn. stuccitise, sastatise za jedno, etnanber bbgegnen. Gdy pana szukać będziesz, wnet on się zetka z tobą. W. Post. W. ’2, 235. Fabius, gdy się z ojcem swoim na ulicy zetkał, nie chciał mu z drogi zstąpić. Dambr. 88. Gdy się pająk przechadzał, zetkała się z'nim pe-dagra. Ezop. 51. Zetkanie się z kim, potkanie. Gn. Th. 795. baä begegnen, Bufammentreffen. Na zetkaniu się, spotykając się z ludźmi', do każdego miłym się udać umie. Petr. Et. 276.— Ornisso się : Zetkanie, zdybanie, potkanie, n. p. Obyczaj był ‘zawźdy między ludźmi zachowany, iż w zetkaniu albo też nawiedzeniu jeden drugiego społecznie pozdrawiali. Żarn. Post. 3, 637.    —

Transi. Zetkać się z kim sprzeczaniem, bijąc się, p o-

ZETLEĆ - ZETRZEĆ.

ZETRZEĆ.

1029

na

tykać się z kim nie po przyjacielsku, ścierać się, an ettt* anber geraten. Zetkanie, potyczka, bitwa, akcya. Cn. Th. 1420. et 799. — *§. Zetkać tkaniem tkaczem « zesnować, jufammen meben ; Bosn. snutti, zajedno satkatti contexere.

ZETLEĆ nijak, dok., "Zetlać niedok., oh. Tleć, stleć, tlejąc spalić się; »erglimmen , gümmenb »erbrennen; Boh. zetljti. Na kształt popiołu, gdy drewno zetleje, Każda przygoda i szum ich rozwieje. Chrośc. Job. 76. Zgorą od głodu i zetleją rozpaleniem. Budn. Deut. 52, 24 (strawieni będą gorączką. Bibl. Gd.). Pójdziesz dziecię śrzod-kiem , Być skrzydła, gdzie się‘kimesz spodkiem, Z wód nie nagręzły, górą ogniem nie zetlały. Zebr. Ow. 194; ne ignis alas adurat. s ZETNIE, ZETNĘ , ob. Ściąć , zciąć.

‘ZETRWAĆ med. dok., przetrwać, wytrwać, trwając wytrzymać, przeczekać, poczekać- beharren, auêbarrett, bleiben, »erbletben, »erjteljen, marten; Boh. setrwati, (se-trwanliwÿ wytrwały, setrwanhwost wytrwałość). Przeor ma zetrwać rok cały na urzędzie. Bzów. Roz. 118. Kilka lat aby tam zetrwał, potrzeba. Glicz. Wych. L 2 b. Przyjaciel, towarzysz stołu, nie zetrwa w dzień potrzeby; przyjaciel jeśli zetrwa z tobą stale, będzie tobie jako rówiennik. 1 Leop Syr. 6, 10-11. W. id. Jeśli zwyciężeni utrapieniem ustaną i tył podadzą, szkodę wezmą,' bo ‘wniwecz robota ich pójdzie, ale kto zetrwa w ogniu prześladowania, zbawion będzie. Baz. Hat. 241. Chrześcianie na rozmyślaniu rzeczy świętych z maluchną pracą ledwie krótki czas zetrwać moeą. Żarn. Post. 2, 556. — Domowe śliwki krainy żądają miernej, wszakoż

1    w zimnej zetrwają. Cresc. 589. wytrzymają, utrzymają się, fie litten au3. — Zetrwać, zatrzymać się, zostać, bleiben. Zetrwajcie tu, a czujcie ze mną. W. Post. W. 262. Zetrwaj tu dziś, a jutro cię odprawię. Budn:

2    Sam. 11, 12. (zostańże tu jeszcze dziś. Bibl. Gd.). Prosił, aby tylko do północy zelrwali, a on zaraz już z nimi miał wsiadać. Popr. Koł. 106. Zetrwać tam musiał kilka dni. Sax. Porz. 27. W Mantui około dwóch miesięcy zetrwał, tym czasem w kolegium przejnieszkal. Wys. Aloj. 166. Jezus nie zetrwałby był na weselu, gdyby tam były jakie zbytki i wszeteczeństwa. Bial. Post. 200. Rzecze , zetrwaj tu najmilszy troszkę. Wys. Kat. 148. (zatrzymaj się, zaczekaj). Rzecze ubogiemu, aby zetrwał, aż się wróci do domu. Wys. Kat. 146. (aby poczekał). Potym trochę zetrwawszy rzecze do niego..... Budn. Apopht. 18. poczekawszy.

*ZETRWOŻYĆ, Strwożyć, ob. Trwożyć. — Addas: Gdy nimi począł wiatrkołysąć, zetrwożyli się na onej wodzie. Rej. Post. S s 6.

ZETRZEĆ , (*Starć źle zamiast zetrzeć. Dudz. 29.), ztarł , starł, f. zetrze, zetrę cz. dok , Zcierać, Ścierać niedok. ; (Boh. setriti , (streti, stru ster no) ; Slov. zetjróm ; Sorab. 1. zetru, ztruwam , zetru dehle , romadu truwam , (ze-treno, wulk sadno) ; Carn. stergam (cf. stargnąć). bri-sati, brishem, męti, mânem, (cf. miąć); Vind. stréti, stérl, sterem; Dal. sztarti, ottarti ; Hung, ettörlöm ; Bosn. strritti, satriti, isterti, saterti, satarisati , izmeruiti, iz-mrriviti, (cf. mierzwić) ; Ross. CTepen», coipy, crapaTb,

(2. prać) ; crapame, cnipna pranie cf. ścierka, ( cth-paubiii prany) ; Ecd. CŁTpiiTH, coTpio, coiptiio, coTpti-Baio zetrzeć z czego, cip litu , ciepra, CTpbiaio, CTe-peib, eoKpyuiHTb, HCTUHBafo skruszyć) ; zetrzeć, ścierać, trąc zmazać, wycierać, ocierać, osuszać; roegrctbett, ab* reiben, retrt rei&eit, anâretben, abnufdjen, trocfen retôen, ab* Irodttett. Ścieram co czym , perteryo mensam gausape. Gn. Th. 983. Zetrzyj stół. Tr. Nie starłeś dobrze kredy. ib. Chustka sobie zetrzyj twarz z potu , zetrzyj z twarzy pot. ib.' Magdalena nogi mu maścią naciera , Łzami kropi, włosami ściera. Groch. W. 99. Jeszcze sie smutne z oczu łzy nie starły, Oto się znowu juz drugie otwarły, ib. 554. Co lekko przychodzi, nigdy nie szacują , Miło wspomnieć pot przeszły , starte Izy smakują. Zab. 15, 516. Zabi. Ścieram ścierką kogo, dislringo. Cn. Th. 98i. Ścieram się ścierką grubą , defrico corpus, ib. Ścieraniu służący, smegmaticus. ib. Ścieranie suche, fricio sicca, ib. Ścierający się w łaźni. Cn. Th. 985.— §. Zetrzeć, wytrzeć, wychędożyć, wywabić plamę i t. d. ; rettt reiben, attêretben, roegretben, roegbrtngen einen glecf, Ije* rauöbrtngen. Ośrzodkę Żemły z miodem zaczynić, tym twarz mazać, ściera wszelkie plamy. Syr'. 951. Ścieranie czego , ocieranie , jak plugastwa , plamy na ciele, zębach , detersio. Gn. Tli. 984. Ścierające lekarstwo, detersorium. Cn. Th. 985. — Transi. Kot patrząc na mysz, oskominę ściera. Gzach. Tr. h 4. ślinkę połyka, Sippe« lit befomnten. — §. Zcierać co, wycierać , przecierać, tarciem wycieńczać ; aitöretben, bereiten, abreiben. Nędzni szli o kiju cudze progi zcierać. Kniaź. Poez. 1, 7. Jak wiele wybornych dowcipów przy usilnej pracy, chodząc około rzeczy nieużytecznych , nieużytecznie się starło, trudno wyliczyć. Pilch. Sen. list 336 wycieńczało , wysiliło, zrobiło, wyczerpnęło, ft(^ anfretben. Najwyborniejsze dowcipy, zaprzątmone owemi w-ykretnemi subtelnościami, nikczemnie się starły, ib. 567. Lata swe na naukach starli. Teat. 54. b, i j. (przepędzili). Pierwsza miłość zostawia ślady niestarte. Stas. Kam. 2, 187. nie do starcia , nie do wytarcia , nie do wygładzenia , zgładzenia , wygluzowania ; uttattêreibbar, unpeïttlgbar. — $. Zcierać co czym , przecierać co z czym , an etnanber reiben, ścieranie , uderzenie jednego o drugie; collisus , conßictio, attritus Cn Th. 984 pic Reibung, baś Slnetnanbcrmben, (cf. zetkanre , stykanie). Ścieram się z kim ręka , orężem, potykam się z nieprzyjacielem Gn. Th. 984. ze-tkać się, mit bcm ftetnbe fnmpfen, (ftd) an bent getttbe rei* beit), mit tym jitfaminen geraten, b«nbgcmeng werben. Zetrzeć się z kim, scutum scuto percutere. Cn. Th. 799. Ledwo się z naszemi jego wojska ztarly, Nie wydzierża-ły stosu , ani się oparły. Groch. W. 559. Tym czasem trwała walka, grzmi wrzaskiem powielrze, Wtedy się Teucer młody z śmiałym Imbrem zetrze. Dmoch. 11. 2, 9. Uderzył Krzywousty naprzód na Ruskie wojska , starły się i ścięły ogromnie obiedwie ‘stronie. Stryjk. 191. Wódz wojska czuje kołatanie w sobie serca , nim się dwa wojska ku sobie zbliżą i mężnie zetrą. Mon. 71, 859. Ztąd się zetrę z bykiem, niechaj mię okrutnemi uderza rogami. Bardz. Trag. 505. Ścieranie się z nie-

1030

ZETRZE

P-

ZETRZYCIEL - ZEWNĘTRZNY.

trzemy, a już nie będziem mieć przeszkody. Jer. Zbr. 62. Oboje wojska silniejsze i ‘więtsze małą zaprawdę ręką pogromił i starł. Birk. Dcm. 93. Ztarła szatana w potyczce wszystkowładna siła, I trzasnąwszy piorunem na głowę strąciła Z nadpowietrznego stropu w zgubę niezbrodzoną. Przyb. Milt. 8. Sobieski starł najstraszliwszego Polski nieprzyjaciela. Pam. 83, 2 , 237. Epiren-sowie Turków prawie starli i porazili. Baz. Sk. 354. — ZETRZYCIEL, a, dza, zgładziciel ; ber tybiiibtï, SBegretOer, 3erfntrfd;cr, Stuf* reiber ; (Bosn. satarisalaę). Mesyasz miał być zetrzycielem

przyjacielem, zetkanie, potyczka, potykanie, potkanie, nacieranie, bitwa, potrzeba. Cn. Th. 799. starcie, akcya ; feaê treffen , tue diction, bie ©d)!ad)t. Napomina Bolesław wojsko, aby dawno pożądanej i nad spodziewanie od nieprzyjaciela do starcia z sobą okazyi podanej, wymknąć się z rąk nie dali. Krom. i03. Polacy rozwleczone szyki *ufów Ruskich gwałtownym pędem , na pierwszem starciu rozerwali. Stryjk. 529. przy pierwszym ataku , bet)nt erftert Eingriffe. Porządny ’"wojennik, jako w starciu mężny, tak bywa po wygranej ostrożny. Psalmod. 90. — Fig. tr. Ścieram się z kim słowy, rozpieram się z kim , prze-gadywam się. Cn. Th. 981. sprzeczać się, mit einem an* szatana. BiaŁ Post. 4. W rodź. zeńsk. ZETRZYCIELKA, i. feinben, imtlfjm ftretten, feimpfen, biSputiren.    Stany się z ŻĘTY, ob. Żąć, żnie. ŻĘTYCA, ob. ‘Żencica.

sobą niedawnych czasów ścierały o ster Rzpltej. Gorn. «/Wyiviąw Wl T 2 b. Bazyli W. z Aryany się ścierał, a wiary    ’

katolickiej bronił. Sk. Dz. 268. Faryzeuszowie mieli jakąś' wrodzoną waśń przeciwko panu, i często się ścierali. Dambr. 449, ( cf. Germ, fid) an einen reiben ).

Wnet niewola z wolnością zetrą się w poswarzę. Przyb Milt. ZEWNĄTRZ adv. , (oppos. wewnątrz); Boh. zewnitr , wnć ; 181. Ścieranie się z kim, przegadywanie. Cn. Th. 984, (cf.

‘zgadanie się, ‘gadanie się, przemawianie się, spor, sprzeczka , spieranie się). Lepiej było rozpuścić płoche te karty po wietrze, Niż piórem zetrzeć z piórem potężniejszym. Miask. Byt. 2, 102. (zetrzeć się, zaczepić). — Ścierać się, wyścigać się, iść na wyścigi , emulować, iść o lepszą; ioettfireiteu , mettdfcrn. Pasterskie fletnie przy nim się ścierały, A dźwięk uczony gaje odbierały. Miask.

Byt. 2, 112. — Ścierać

ret&en, ju ©taube, ju Quitter reiben, pulnerijtren pr. et fig. tr. Starty, utarty, utłuczony drobno. Cn. Th. 1063. Zetrzeć, zgnieść, zgruchotać. Cn. Th. 984. skruszyć, pokruszyć; jermaltnen, jerbritefen, jerfroetfeßen, aufretben. Zetrzyj niepobożnego , zetrzyj w proch panie. J. Kchan.

Ps. 14. Mogę cię zetrzeć, jak pył nikczemny. Gaz. Nar.

1, 80. Ja starłbym go na proch, jak motyla. Teat: 12,

103. Nędzni lękajcie się, aby kiedy pan nie powstał na nogi swoje, a nie starł was, jako zdziebłka między palcy swemi. Rej. Post U u 5. Gdy i kamień czas kruszy i pług kuty z stali Czas zetrze ; samych rymów cios śmierci nie zwali. Hul. Ow. 96. Człowiek wychodzi jako kwiat, i bywa ‘start, i ucieka jako cień. W. Post.

Mn. 490. (zżęty, zcięty, zerwany, zebrany, skoszony). wierzchownie, zewnętrznie).

W tym go w czoło uderzył i starł. Opal. Sat. 53. (zgładził, zabił). Pan był zranion dla nieprawości' naszych, był ‘start dla grzechów naszych. W. Post. W. 199. Dwojakiem starciem , t. j. dwojaką plagą zetrze je pan. W.

Post. W. 2, 272. Jam go starł, i przywiódł do zguby.

Kanc. Gd. 277. Synowie jego będą starci ubóstwem.

W. Job. 20, 10. ( będą się korzyć ubogim. Bibl. Gd.).

Ja on niegdyś bogaty, nagle starty jestem. W. Job. 16,

13. (potarł mię. Bibl. Gd.). Narzekali na Jowisza, że jeszcze dopuszcza żyć tyranowi, jakoby piorunów na starcie jego nie miał Mon. 69, 186. (na zagładę, zabój, zniszczenie jego). Chrystus niezwyciężoną śmierć starł.

Groch. W. 76. (zgładził, zraził, poraził). Mokra śmierć wodze wojska Faraońskiego starła czerwonemi wirami.

Groch. W. 10. (pochłonęła). Nie za długo ten lud ze-

m., który co lub kogo zciera, zgła-

co w

z nim

proch. Cn. Th. 983. Dein

*SETYNIAN , *Rożyca , herald., belka między dwiema różami. Tr. ein genuffeś ïïkippen.

ZEWLEC, ZEWŁOCZYĆ, ZE WŁOK, ZEWŁOKA, ob. Zwlec, zwłoczyć , zwłoka , zwłok.

wohn-

Slov. zewniternć, wenku; Sorab. 1. fwonkach kach, zhwonku , (ob. Won, wan); Sorab. 2. wónze, wonze, wonkach, wonkach , fwönka, fwönkach, w'ot wönka, wot wonkach; Cam. svunej, odsvunej ; Vind. vune, svuna, svunai, tosvuna , tukai svuna , tamsvuna, od svuna

is svunai, od unai , is svuna, odsunaj, is-svunaj, oduuain , od ptujga ; Croat, zvân, zvana , zvan-ka , zvûn, zvuna; Rag. vàn, izvan; Bosn. izvan, vanka, s’duora ; Slav, izvan, izdvora , polja ; Ross. bh£ , H3bh1> , CHapyîKH, HapyatHo; Eccl. h3bohï , bt,m;, upoi.ir., OTBub-yAy, CL HapyJKH ; zewnątrz, kierunkiem z wnętrza na dwór; nad) außen, non innen fierauê. Zewnątrz, ab intus, de intus ; opposition z dworu forinsecus, extrinsecus’. Cn. Th. 1420. et 1350. Wyszedł zewnątrz domu. Tr. Zewnątrz wynikają złe myśli. Farnow. 134. Będą się radować tak wnątrz, patrząc na święte oblicze bóstwa twego, i zewnątrz patrząc na uwielbione człowieczeństwo. Wrobi. 20.— Do zewnątrz, na zewnątrz, na dwór; nad) außen. Gdy ręka jest do wewnątrz obrócona , nakręcają ją do zewnątrz , ciągnąc sprycbową kość około łokciowej obróconą nazad. Krup. 4, 101. Na zewnątrz są dni, a w sercu drapiestwa pełni. Baz. Hst. 62. (po—

§. Zewnątrz, zewnętrznie , od dworu, z dworu; dußerltd), non außen, bran* ßett. Naleźli oślę uwiązane zewnątrz u drzwi. Sekl. Marc. 11. (z dworu). ZEWNĘTRZNOŚć, ści, »., (oppos. wnętrzność ) , kierunek na dwór, z wnętrza zewnątrz, znajdowanie się zewnątrz, na dworze, na wierzchu , powierzchowność ; bie 2lußcr!id)fett, bie Slu.ßeufeiie, baö 2tuße* re; Boh. zewnitfek; Ross. BHlmnocTt, BHlumee. ZEWNĘTRZNY,'a, e — ie et — o adv., (oppos. wewnętrzny, wnętrzy) ; dußerlid), nad) außen , non außen; Boh. zewni-trnj ; Slov. zewnitrny, zewniterni, zewnitrnć; Sorab. i. zhwonkownć; Sorab. 2. wönkowne; \ind. svunan, po-vsvuna , svuna; Croat, jzvanszki, zvânszki, zvanesni , ' zvenszki ; Bosn. izvanski, isvagni ; Bag. izvnnski, izvagni, vani, dvorgni, zdvôrni; hoss. bohhwh , bhIjuihbih, Ha-pyatHtiH, BHby4y, BtrfcïOÆy; Eccl. KfioMtmihiiHii, (cf. krom).

cu-

we-

ZEWRZEĆ.

ZEWRZEĆ -ZEZOWAĆ.

1031

w mierze nieruszona. Bardz. Luk. 67. Niech się kto ze mną potka w określonym kole , niech się zewrze , niech wyjdzie. Bardz. Trag. 504. Jak się zwierają , ‘jak z muszkietów palą .... Jabi. Buk. Q 4 b. Juz juz się ma zewrzeć z przeciwnikami. Bot. Arg. 740. Szablą się teraz , nie słowy zwierajcie. Chrośc. Fars. 289.    —

Zwarcie, starcie się, ścieranie się, zetkanie się, potkanie się, potyczka, walka, mocowanie się; bfîô gingen, Mmpfert, ber .tampf. Długo ciężkiemi zwarciami łamane Żadnemu się z nich nie zachwieją czoła. Chrośc. Luk. .126. — 2. ZEWRZEĆ, ZEWREĆ, zewrzało , zewre, zwiera nijak, dok., wrąc się wzburzyć; Boh. zewfjti. ze-wrel, zewru effervescere ; Vind. gorvreti ; aitffocfyert; Subst. Boh. zewrenj aestus. — *§. Woda w kotle się juz 'zwiera. Tr. (juz wre). Śmietanka się *zwarła. Tr. zwafzyła się. zamknąć, zbić, ująć ściśle, *ZEWSCHODNI, ia , ie , od wschodu, ze wschodu idący,

wschodni; mm Often, omt üRbrgen, Oft», borgen*. Wiatr zewschodni Radź. Genes. 41, 23. ib. Exod. 10, 13.

Uważam śliczność i okrasę twoje nie tak dalece ‘zwierz-chowną, jako zewnętrzną duchowną. Bzów Roz. 55.

‘Niezbożni wyrzuceni będą w ciemność najzewnętrzniejszą.

Sekl. Math. 8. — Math. Gdy w jakiej figurze bok jeden będzie przedłużonym, Kąt między tym przedłużeniem a bokiem przyległym, nazywa się zewnętrzym ; exlernus.

Geom. 1, 22. — Fhys. Bieg, którym się odległości między cząstkami ciała zgoła nie odmieniają, nazywa się biegem wspólnym czyli zewnętrznym, taki jest bieg kamienia, kuli drewnianej albo ołowianej; przeciwny temu biegowi jest ruch wewnętrzny , gdy się odległości między cząstkami ciała jakiego odmieniają, taki n. p. sprawujemy w wodzie stojącej, gdy ją laską mieszamy. Hub.

Mech. 32.

1. ZEWRZEĆ, zwarł, f. zewrze, zewrę cz. dok., Zwierać niedok., mocno zawrzeć,

szczelnie ścisnąć ; Boh. sewrjti , swjrati, sewru comprimer e, (swjrak szrubstak , swjrawÿ 'zwieralriy, zbity,

Substant. swjrawosti; feft jufantmeu britefett, jufamnten fd)la» ZEWSZĄD adv., ze wszystkich stron, mm allen (Setten (jer ; gen, juftylagen, einfepeßen, etntlammern, jufammett Rant* Boh. odewśad, odewśud* Slov. odewśad ; Croat, od-mern. Zwieram co, zbijam goźdźmi, ujmuję. Cn. Th. vszud; Bosn. odasvuda ; Rag. odasvùd,. odasvùda , svu-

dakolo; Ross. OTBCto^y. Zewsząd nacierają na nas nieprzyjaciele.- Ld. Z wielkiego smutku prawię .umierała , ścisnęły zewsząd serce jej trwogi. Odym. Sw. 2 K k 3. Zewsząd otoczony niebezpieczeństwem * w koło , na około, sisz. Bibl. Gd.). Część okna zwarta była, część stała ZEZ, ZYZ, ZES..ZYS, u, m. ; Boh. żjż ; zez na kostce,

abo kostka zęzowa, abo urzucenie zezu ; Lat. senio ; Germ, bte 6ety3 auf ber SBtirfel, bie mit SBttrfelu geworfene 0ecfj$. Senio, sześć , to jest zes na kostce. Mącz. Jam wszystkie rzeczy tylko wiedzieć , coby zes szczęśliwy Przyniósł, najbardziej pragnął, coby es uszkodził. Słonk. Pers. 24. Chciał się pojedynkiem bić z nim, lub kość zyzem , lub padnie cynkiem. Pot. Arg. 668. jakokolwiek kostka padnie , cokolwiek wypadnie; mag erfolgen, maß ba mill. Niechaj ja twoje mary ^śmiertelne zalęgę, Niżli się z tobą tak prędko rozprzęgę, Ale że już ostatnie poszły zyzem losy, A z wiatrem poszły życzliwe me głosy , Jużeś w młodości skończył dojrzałe twe *iydło , Już ciało twoje szlachetne *ostydło. Zimor. Siei. 155. już klamka zapadła, już wyrok wypadł, już po wszystkiem ; e§ ift oorbcp, eê tft ge» fćtieljcn, eS ift anê. — §. Zez, zerk, patrzenie po oku, ZEZEK , zku , m. , zdrbn., ba$ ©djtelen , ^tnfdttclen. Zezem patrzyć. Cn. Th. 1420. szydłem patrzeć, rożnem patrzeć, świdrem patrzeć, ZEZOWAĆ, fdjieleit; Boh. blika— ti, śilhati ; Vind. krivu gledati, fhkiliti, Ihilhati; Carn. ber-czył wszystkiemi nogami. Sk. Zyw. 136. Konie ze- liti, shkileti; Bosn. razociti, razoko gledati, krivo gle-wrzeć ostrogami, i na nieprzyjaciela śmiało natrzeć kazał. Warg. Kurc. 54 Zwartych żartko zażyć Arabin umie w miejscu koni. Tivard. WŁ 201. Zwarłszy konia, do tych , co się wprzód potykać mieli , bieżał. Warg. Wal.

244. Jako to rzekł, lekka jazda zwarłszy ostrogami konie , skoczy za rzekę. Bardz. Luk. 29. — g. Zwierać sie z kitn, potykać się z kim, ztykać s' z kim, ścierać się z kim pr. et fig. tr. ; mit einem nbgemeng werben, ftd) mit tym paefen, an einanber geratyen, ringen, fämpfen,

ftreiten. Zwarli się, i za ręce mocno się ściskają, 0 szyję to oczy, ‘głazy, wzrok). — Czy mię, raz sobie stawiwszy się daremnie pięścią pokuszają, Stoi głowa i z karkiem na zyzie , Dotąd gnieść będzie, że mię i zagryzie. Chrośc.

1455.; spinam, ib. ; zbijam kołkami, goźdźmi i t, d. Włod., pr. et fig. tr. Ogłowią a uzdą czeluści ich zewrzyj. 3 Leop. Ps. 31, 9. (wr munsztuku a w wędzidle czeluści ich skróć. 1 Leop. ; gębę ich wędzidłem kiełznąć mu-

otworem. Hul. Ow. 25. (zawarta, zamknięta). Sidła *nie-uźrzane ludzkiemi oczami robi. te by za lekkim <,po-mkiem zwierały się, sprawił, Zebr. Ow. 84; (ut leves tactus sequantur ). Zimnym mrozem zwiera Boreas. Bardz. Trag. 106. (ściska, stęża, ścina). Duch ś. ten nas w jedność świętych zwiera. Kane. Gd. 5. (łączy, kojarzy, społeczni). Aż ja wszystkie siły zwarłszy zwichnę go w krzyżach. Jabt. Tel. 66. zebrawszy, wziąwszy w kupę. alte feine Straft jufammen nehmen. — Psy zwierać, sworować, na sworę czyli smycz brać; bte jpunbe mit ben Settriemen jufammen fnppeln, fte auf bte Settriemen, auf bte Kuppel nehmen. Uczyć się trzeba, jak psy wywierać i zwierać. Ostror. Myśl. 4-8. •— Zwierać konia ostrogami, bóść, spinać; Vind. naoistrugati, na-ganjati ₍ oistrogati, oistroguvati, s’ oistrogo pobadati, perbadati, bem fferbe bte (Spornen geben, eö fporncit, (cf. konia zająć po bokach ostrogami. P. Kchan. Orl. 1, 288). Zwarłszy konia ostrogami, do swoich uskakował. Papr. Kot 100. Teodor konia zewrze, a koń na smoka wsko-

'f'T*¹    —

» •'CE

dati ;' Ross. kociitłch , nOKOCHTLca. Zazdrość , jędza blada, co światłości nie cierpiąc, w czarnych lochach siada, Nigdy prosto nie patrzy, zyzem tylko strzyże. Zab. 12, 255. Kiedy pan odchodzi to ona z boku zerk pogląda i patrzy daleko oczami za panem. Teat, 8. b , 10. Toż obracając na Antona zyzy, dziesięciu mężów stwarzają, którzyby Z dziejów go mogli sądzić bez pochyby. Chrośc. Fars. 159. (oczy krzywe, nienawisne, zawistne). O chytre , rzecze, twe Fortuno zyzy. Jabl Buk. B 5. (niby

ob. sktać); razem ze wszystkiem pozżreć, jufammen freffett, ganj ailffreffen, a'ufjefyren. Szatan ustawicznie ryczy jako lew, krążąc około ciebie, jakoby cię zeżreć mógł. Rej. Post. J i i 4 Dam ją zeżreć zwierzętom dzikim. Rej. Post. >k 6. Puszczę zwierzęta polne ku zeżreniu jej. ib. k 6. Zeżrenie, zżarcie Ross. dpecKame. Uczynili pod stołem tajemne *w'eśeie, a przez nie wchodzili i zżyrali one rzeczy. 1 Leop. Dan. 14, 12. (pożerali one rzeczy. 3 Leop,). — Fig. Miecz go zeżre i tych , którzy przy nim. 1 Leop. 4 Ezdr. 42, 28. (od miecza zginie. Bibl. Gd.). — Transi. Świeca jarząca, chociaż ma knot zdrowy, Płomieniem zźarta, perz z niej popiołowy. Burl, a 2. spalony, ttott ber ftlamme »erseht, aufgejebri. — Zeżreć, wyżreć , wygryźć; ailêfreffeti, auêbetjjett, Tym urobionym olejkiem twarz pocieraj, *flaki z niej zeżre. Spicz. 128. Kamień piekielny bierze się do używania zewnętrzego końcem zżerania, że wygodniej niż inne zżerające lekarstwa przykładać się może. Kruml. 290. — §. Moral. Zgryźć, sfrasować ; prmen, fftntntern, Mttfen, nagen. Uprzejme poruszenie a zapalenie o dom twój zżarło mię. Sekl. Joan. 14. Zeżrę się od złości. Teat. 34. c, 43. Wyb.

Ow. 204. na celu, na sztych. — §. Zez, a, m Zezowaty, zezooki.

ZĘZA, ZEZA, ZYZA, y , z., Łac. sentina, bet Srben im ©djtffe, »o bie ©runbfuppe jufammenlduft. Plugawa zeza w szkucie, gdzie się spływa Wszystka wilgotność, tam stok wszystkie wody Mają i smrody. Klon. Fl. E 1. Zyza, w samym środku statku, gdzie maszt stoi, i gratyna najgłębsza , do której woda z całego statku się ściąga, Magier. Mskr. Wszystkie te szelmy z Włoch *wymerskane do naszej miłej ojczyzny, jakoby do smrodliwej zyzy w okręcie albo szkucie spłynęły się. Weresz. Reg. 4 6. — Fig. tr; Sam wódz wpadnie w zyzy, Sam uciekając gdzie mu bojaźń każe. Chróśc. Luk. 54. w matnią, w sidła, w sieci, w łapki, w biedę, w'bloto ; er fällt in bte ©(billige, tn bte $alle. Postrzegłem, żem wydany, że nie-przyjacioły Mając przy sobie , siedzę jak na zyzie goły. Pot. Arg. 52. siadłem na koszu , przepadłem , poszedłem z kwitkiem; id) fant tn§ ©ebränge, tn bte ©tige. Skoro się możniejszym zechce królować, już tam król jak na zyzie goły. Pot. Arg. 410. (cyfra, nic nie znaczący). Pyszny, teraz jak zmokły wilk, jak goły na zyzie Ćhodzi, nos powiesiwszy. Pot. Pocz. 505. Pot. Syl. 25%.

ZEZEK, ob. Zezowały, ob. Zez, zes.

ZEZNAĆ cz. dok., Zeznawać contin., zeznaje pr., przyznać

ZEZRŻAĆ cz. dok., rżenie wydać, loênneberit, ein SBiebern OOtt ftd) geben. Mniejszy skoczek jest prędszy, a jako skoro zezrża, tak wnet z swego łoża wyskoczy. Spicz. 40. sie do czego, uznać za swoje pismo, za swój czvn i t d. ; „,r7 rr .    .    ,■ r ,    ,    .    , ,    ,    , Tl

₀S    *. r. .    J \    ,    J. J . ZEZLLA, i, z., z rusk, zozula ; staropolsk. gzegzołka ;

Etym. żedz, ber ©utfgutf 2]; ptak jakiś, ein gctptffer gel. Zezula pod południe głuszy głośne gaje. Zimor. Siei. 479. Słowik w ‘szelmach , gdy zorza zakwita, Gar-dłeczkiem rannym młodą wiosnę wita , Już i zezula w głośnym gaju huka. ib. 539, cf. czeczotka.

Boh. seznati; Croat, valujem, (zeznavam rescio, expenor,    1    ¹ r    1

exploro) ; atterfennett, fieb tnoju befennen. Proces będzie wygotowany, na sesyą magistratu, trzeba tylko Zeznania kapitana. Teat. 45, 4 4 1. Obwiniony ze zeznania swojego już bywa mian za przekonego. Sax. Porz. 93. z wyznania, ©eftchtbmß, ©ingtftćtnbnijl, ÜBefenntmjL Musze prawdę zeznać Cn. Ad. 522. prawdę wyznać, bte SBBflÇrÇett ZEZWAC , ’Zzowić, f. zezwie, Azowie, zezwę , *zzowę cz. befennen, gefielen.    ¹    *    dok., Zżywać niedok. ; Croat, zezvati, zezavam ; Ross. co-

ZEŹNE , zeżnie , ob. Ziać, zżynać.    3BaTŁ > C03WBaTb; zwołać, zwoływać; infammen rnfen, be*

ZEZOWAĆ, zezem patrzeć, ob. Zez. ZEZOWATY, a,'    ™fen. Rozesłał sługi swoje, iżby zezwali onych wezwą-

e, — o adv., ZEZOOKI, ZYZOOKI , a, ie. Jall Ez. 8.    nych na gotly- ReJ- Posl■ R r Zżywajcie zbór, zgro-

zezem patrzący, rozoki, świdrowaty, świdrem, szydłem,    madzajcie lud. 1 Leop. Joel. 2, IG. (zzowcie zbór, zgro-

rożnem patrzący, ’szylawy , oczy "szpotawych, fduclcttb,    madzajcie stare. 3 Leop.) zbierzcie starsze. Bibl. Gd.).

Substani. ZEZ, a, m., ZEZEK, *Zyzek, zka , m., Zyzk.a,    Zzowcie się trąbą, przyzowcie zbór, zgromadźcie lud.

Zezka, Zyszka , i, w., (cf. Boh. Zyzka, nomen apella-    SL Kaz. % 59. Zzowcie zbór, 1 Leop. Joel. 4, 14. Zżywa

livum [Jana z Trocznowa 2] walecznego wodza Husytów),    ona przyjaciółki i sąsiadki, Budn. Luc. 4 5, 9. (zwoływa

zdrbn., brloki , ein ©cbtelenber, ©dpelauge; Boh. śilhawy,    przyjaciółek i sąsiadek. Bibl. Gd.). Urząd miejski uczynił

blikawÿ, bregl; Slov. śilhawy; Sorab. 4. schëlawé ;    to * ie Panóvv swych zezwaî » examinowal Somit. 64.

Cam. shkilàst, shkëlz ; Vind. fhkilast, Ihilhast, fhilgast,    Poważniejszemu pasterzowi, czasu potrzeby spółbiskupy

kermifhlou krishom; Croat, berliu, krivogled, krisogled,    sw0Je zzyWać. wfadza dana była. Smotr. Lam. 4 79.

skilyàv, skiiyàvecz ; Bosn. higljók, kriuók", gverôk; Ross.    0 zezwanie koncylium się postarał. Sk. Dz. 548. Zzy-

koct>, Kocuii , KOCOOKtH, KOCOrjiasHH, Kocooa3b, Koco-    wający; Ross. C03HBaTejibHbiH, ob. Subst. Zzywacz.

dzącą boginią ujrzała, Zczowatemi za nią oczyma patrzała. Otw. Ow. 96. ( Prov. Slov. Medzi slepimi śilhawi królom biwa; między ślepemi zezowaty królem). ZEZO-WATOSĆ, ści , z., wada patrzania zezem; Boh. blika-wost; Ross. KocoisaTocTb, ber geljîer bcê ©dnelenö, b«3 ©fielen. Zezowatość, zezem patrzenie. Cn. Th. 4424.

ZEŻREĆ, zżarł, /. zeżre, zeżrę cz. dok., Zżerać, #Zżyrać

niedok.; Sorab. 4. feżracż ; Ross. CTpecnaTb, (cf. ‘tre- ZEZWOLIĆ, ‘ZWOLIĆ cz. dok., Zezwalać, ‘Zwalać (dislng.

BaTbiti, pooKOCMH , npuKOCib, kochhh, (cf. ukos). Nie ZEZWAĆ , Zżuć cz. dok., Zżuwać niedok., żując zgryźć, tknął go zyzek urokliwy. Zab. 9, 254. Ona gdy ucho- pożuć ; jufatnntenfauen, jerfatten. Przeciw paraliżowi języka nasienie gorczycy zeżwawszy pod językiem trzymane, bardzo pomaga. Cresc. 242. Ziarna pszeniczne zeźwane w ‘uśeiech , a przyłożone na miejsce ukąszone jad k sobie ciągnie. Sienn. 220. Przekąsiwszy język sobie i zeżwawszy , w oczy tyranowi wyplunął. Warg. Wal. 90. Zeżwali jeżyki swoje , swarzac sie pożwali jeżyki swoje. W. Post/W. 2, 254.

gen J Boh. swoliti, (zwoliti, zwolowati obrać); Sorab. 2. fwohliscb ; Garn. pervoliti , vôlem , (cf. wolę) ; \ind. per-pustiti, dopustiti, perpufhati , dopufhati (cf. dopuścić, przypuścić), donehati; Boss. C0H3B0JiHTb , COH3BOMTŁ, coöjaroBO^HTb, coó-iaroBOJi/Trb, c^btlch , c^aßaTbca , (cf. zdać sie); Eccl. 6.iaron3BOMTH, o6.M3HHTH, nonycniTb ZF- * sf-; zatym słowa od tych głosek zaczynające znaj-Ha mo, cooacHTb, corjtamaTb , (cf. głosić), ^Zwalają na    dziesz pod sf-, lub gdy wszystkie są składane pochodzące,

wszystko, o co ich zadają. 3 Leap. 1 Mach 8 , 1. (prze-    pod słowem pierwotnem czyli pierwiastkowem n p.

stawają na każdej rzeczy, o którą je kto żąda. ₍ 1 Leop.\ ZFAŁSZOWANE wina są bardzo szkodliwe. Krup. 5, 111, ochotnie pozwalali na wszystko. Bibl. Gd.). Małżeństwo ob. Fałszować, sfałszować.

jest wspólną umową; wiec jednej tylko osoby zezwolenie ZFATYGOWANI, że to z drogi. Teat. 4. b, 45, ob. Faty-do złączenia małżeństwa dosyć być nie może, lecz dwie gować , sfatygować.

osoby na to zezwolić powinny. Kucz. Kat. 2, 644. Zezwo- ZFOLGOWAĆ, ob. Folgować, sfolgować, pofolgować ZFOR-

SO\yAĆ , ob. Forsować. ZFRANCOWACIEĆ, oh. Franco-waeieć. ZFRANCUZIEĆ , ob. Francuzieć. ZFRASOWAG , ob. Frasować. FRYZOWAĆ, ob. Fryzować, sfryzować, ufryzować. ZFUKAĆ, ob. Fukać.

zwalać^ zwalić niedok.), przyzwalać na co, z wolą swoją ob. Żegać , öerBrenttetl. W ogniu zezżona będzie Babi— przystawać na co, przypadać; ettturê Bettulligen , eimtJtUt* lonia. Budn. Apóc. 18, 8. (Babilon ogniem będzie spa-

lon. Bibl. Gd.). W ogniu zezzona bedzie. Żarn. Post. 5, 551.

Z F.

lenie, Zwolenie , przyzwolenie, przystanie na co z woli własnej; bie 23cn>iöigung, (Einmtlltgung ; Boh. zwule ; Com. per-vola, (svola; Vind. voila, isvoljenje electio, wybór); Boss.

C0H3B0JeHie, cofacie; EWL enaroKOiiieiiHie (beneplacitum).

Z G.

Węzyscy małżeństwo zezwoleniu przypisują, mówiąc, że małżeństwo jest spólne męża i żony zezwolenie. Kucz.

2, 643. (’’zwoIenie. edit, prior.). Ugoda, umowa, oznaczają wszelkie czynności z wzajemnego stron zezwclenia ZGABNĄĆ cz. jedntl., Zgabać niedok, uchwycić wycią-zaszłe, z których wypływają ' prawa i obowiązki. Pnm.    gnionemi rękami, ułapić; mit fliićgcftrccftcn Sinnen Jiifant*

XVarsz. 5, 205, (cf. kontrakt, transakcya). Wszystko , men pacfen₅, ju paefen frtegen, ern?tjd;en. sprzyja moim zamysłom, najłaskawsze odebrałem ze- ZGAG, ob. Zegać , ob. Zedz. v

Zwolenie. Teat. 5. b, 41. Za‘zwoleniem rycerstwa i pa- ZGACHOWAĆ kogo, na gacha go wystrychnąć, ob. Ga-

nów. Herb. Siat. 2. Zezwolić ?bo ‘zwolić komu, po-    chować, gach.

zwolić mu; einem bemißigen, gemäbren. Panowie i szlachta ZGAC1Ć , ob. Gacić, pogacić, ugacić.

Ludwikowi zezwolili,, aby po nim ’dziewki dziedziczyły. ZGADAĆ się, najczęściej imperson. zgadało sie o tym* Herb. Slat. 1. — ‘Zwolić komu co, zdarzyć łaskawie;    zdarzyło się mówić, mon fam tnó ©ejpreid), man fant bar*

gemflfiren, »erleiden. Jedynie dla twojego tryumfu zwolili    Oltf Jli fprcdjw. — §. Zgadać sie, zmordować się gadami bogowie zwycięstwo. Staś. Kum. 1, 125. U twego    niem fief) mübe rcrcit. — Zgadać się z kim, s rze-

syna gospodyna, Matko zwolona Marya ! Biel. 19. z Bo-    czać ę, ob. 'Gadać się z kim. — Zgadać dok., GA -

gaćodz. » zdarzona, błogosławiona. — Zwolony syn,    DNĄĆ cz. jedntl., zgaduje pr., Zgadywać czejtl , odg"a-

przysposobiony. Cn. Th. 1458. et 889. adoptowany, dit    driać , ugadnąć, trafić rozwiązując, przepowiadając, et*

~ angenommener, abopttrfer 0o(m. Zwolony, namówiony. Cn.    ration ; Boh. uhodnauti (cf. ugodzić), hódóli (cf. gadać),

Th. 1458. zniewolony. Wiod. libenebet, cf. zwolennik.—    dowtjpim se , dowlipowati se, (cf dowcip); Sorab. 1.

§ Zezwalam się z kim na co, zezwolili się na co, in    schudacz ; Vind. vganiti, nasveduvati, prerokuvati, (cf.

earn sententiam. discessum est. Cn. Th. 1421, zgodziwszy    prorokować); Croat, zgoditi (cf. zgodzić), zgadyam,

się do jednego celu złączyć, (cf. spiknąć się, spisać    zgagyam, izgoniti, izganiam , rozgśnyam, uganyam, po-

sie) ; ftd) ju dnem    »erbittben, etiifłtmmtg pfammett    goditi (cf. pogodzić), bogovati, (cf. bóg.bożyć się);

mtrfen, Jitfantmett galten. Rycerstwo jednostajnie się zw o-    Dal. gatam , szlutim ; Hag. gâtati; Ross. ra4aTb, ra^bi-

4aib, Bbira4biBaTb (cf. wygadać), 0Tra4aTb, orra4biBaTb, pa3ra4aTb (cf. zagadać), 3ara4aib, 3ara4WBaTb , (cf zagadać). Zgadnąć zagadkę, rozwiązać, etn    erraffen;

zgadywać zagadkę bez skutku, starać się by zgadnąć, rozwiezywać, ratljcn, anfjulöfen, jit erraten fitzen. Zagadnę wam teraz ’gadkę , jeśli ‘gadając zgadniecie mi ją. Budn. Judic. 14, 12. (jeśli ją zgadniecie i wyłożycie mi ją, tedy dam wam trzydzieści szat , a jeśli mi jej nie zgadniecie, tedy wy mnie docie trzydzieści szat. Bibl. Gd.). Przysłane gadki trafił i zgadał. Jabł. Ez. C 3. Rozprzestrzenia się rozum dowcipnym pytaniem, które pospolicie zowią zgadywaniem (raczej zagadką), kiedy na pytanie obojęlnemi słowy ułożone, stara się młody do-

liwszy, za pana go obrali. Papr. Gn, 5. Na Kraka się ' BaTb, yra^aib, yra^biBaTb, B3ra4aTb , B3ra4afo, Bbira-wszyscy jednostajnemi głosami zezwolili , aby ich był ¹ przełożonym. Gwagn. 20. Oni zatym spoinie się zezwoliwszy, dali dank Taletowi filozofowi. Warg. Wal. 117.

Zezwolili- się na to potym , aby po dwu braci wysadzali z o b oj ej strony. Warg. W⁷al. 177. Zezwolą się, że jutro znowu przyjdą na toż miejsce. Pot. Arg. 376. ZE-ZW0L1C1EL, ZEZWALACZ , a , m., zezwalający na co; ber Semtlltger, Gtntiuflfger; Cam. pervolmk; Boss. con3-

BOJtHTC.lbHblfi , n03B04HTCJIbHbIH , COOBCIIHKl ; Eccl. H3BO-

AineAb, BOJunejib. W rodź. zeńsk. ZEZWOL1C1ELKA , i,

Hoss. cooacHHua, bie Semtlltgcrtnn, (Etnmidtgertnn.

ZEZY LIA , ZIZILIA, Wenera, ob. Dzidzilia ; Boh. Zyzila.

ZEZŻEDZ cz. dok. , Zżegnąć jedntl., Zżegać niedok., spalić,

130

ZEZWÖLICIEL - ZEZŻEDZ.

Z F - Z G A D N A Ć.

4033

Stownik Lindego wyd. 2. Tom VI.

skonale odpowiedzieć. Klecz. Zdań. 94. Zgadnienie, Ross.    Do śmierci będzie go piekła ta zgaga. Pot. Syl. 5. (nie-

BHraAKa; Eccl. raAaîeJibCTBjK), Graec. aivitzopcu, aeni-    smak, ckliwość, ból, zgryzota, frasunek, utrapienie).

gmatice loquor ra/taTeaiibm, aenigmaticus). — Zgadnąć    Ten pije, ów klnie, wielu zezłości się wścieka, Z nie-

przyszłe rzeczy, bte    erraffen, cf przepowiedzić , cierpliwości juz ich zgaga pali. Zab. 16, 149. Zgaga go

(cf. prorokować). Kto tak mądry, że zgadnie, Co nam    piecze na ten *tyr niespodziany. Pot. Pocz. 219. Pot.

jutro przypadnie. Falib. R 3. Który ci pierwszy imię    Jow. 2, 2. Krwią tylko ugaszona zgaga. Pot. Syl. 365.

Lentulusa nadal, Znać był wieszczkiem, i dobrze przy-    Sudabis satis, si cum eo inceptus ; zapocisz się dobrze,

szle rzeczy zgadał. Zab. 16, 216, (cf przepowiedzić,    będziesz go miał z zgagę. Macz. (będziesz go miał z ka-

wieścić , wróżyć, prorokować). Ale żebym miał odkryć    szel, ob. Kaszel). Jagieio wonnych rzeczy się chronił,

to co będzie? Niechciej być w takim Solimanie błędzie,    zowiąc to zgagą. Gwagn. 78. (ckliwą pieszczotą). — §.

Bo tego człowiek śmiertelny nie zgadnie ! P. Kchan. Jer.    Personif. Zgaga , człowiek ckliwy, niedogodzony, wrzód,

256. Mądry bez wróżka zgadnie. Cn. Ad. 467. Wy, gdy    nietykaj go; Defterr. ein fmfligcr SDZenfcf), cf. dziwak,

ustawnie wróżycie po święcie, Niemasz dziwu, że też    ein grämlicher SDîenfd), — *§. Plamy, które dzieci z ży-

raz we sto lat zgadniecie. Pot. Arg. 250. Jak się to    wota matki na ciele swym wywodzą, zgagą nasze bia—

wszystko skończy, ja tak przewiduję, I zobaczycie zeza-    łogłowy zpwią Syr. 184. jyeuertttal, Srattbmol, SDîntter*

sem , jeśli nie zgaduję. Nieme. P.    P.    8. A któż to zga-    mai, cf. znamię

dnie? Zegl. Ad. 3.— §. Zgadnąć,    domyślając    się dojść,    ZGAIĆ, ob Gaić , ognić.    ZGALIĆ ,    ob.    Galić.    ZGAŁGANIć,

poznać, trafić; erraten, treffen, erfemten, entbeefen. Cho-    ob Gałgacjić. ZGAM, ob. Zegam, żegać, żgać.

ciąż jej nie znasz, sam ją zgadniesz w tłumie, Po- ZGAMRACIĆ się zaimk. dok., gamratem się stać, gamra-świadezy tamta kraina, Co najpiękniejszą ma twarz przy    ctwem nadrabiać; eilt Sulffer roerbett, fiel) ber Situieret) er*

rozumie, To pewnie będzie Kozyna. Karp 1, 45. (po-    geben. Niechże się koło nas tam który zgamraci , Roz-

znasz z domysłu). Nie ze wszystkiem o tej rzeczy wiem,    pusty śmiercią niechybnie przypłaci. Hor. 2, 155. Kniaź.

’■‘ZGONICIEL, a, m., który zgania lub zegnał, ber 9Ib* treibet*, SluötretDcr, 3«famntentrether; Eccl. 3roimTe.ib pro-

ale zgaduję; wszyscy ludzie oświeceni w interesach, tak ZGANIAĆ, ZGANIANIE, ob. Zegnać. *ZGANIACZ , a, m., jak ja i mój pan , zgadują zawsze. Teat. 22 , 30. Powiedzże kto to jest, ta śliczna puziaczka? Ff-. Zgadajcie!

A. Nie potrafię zgadnąć. Teat 35.    b,    56. Nie    tylko wi-    pulsor , spędziciel.

dzisz, co-ć pod oko wpada , Lecz    aż    zamysły    twoje po-    ZGANIĆ cz. dok. Stówa    ganić    *    naganiać    ,    fabeln.    Łatwiej

wszystko zganić, niżeli co poprawić, łior. Sat. 142. Nic łatwiejszego jako zganić; ale zganioną rzecz lepiej wystawić, bardzo trudno. Petr. Et. Zganił a obrzydził go, że chciał mieć królestwo jego. 1 Leop. Mach. 11, 10. (zesromocił go. 3 Leop. ; obwinił go. Bibl. Gd., cf. zelżyć) — Jurid. Zganić wyrok » nie uznając za słuszny apelować, soott einem 9îld)terfprud)e appelltrcn. Apelu-

dejrzliwość zgada. Mon. 74, 467. Ja nie prorok, żebym pańskie myśli zgadywał. Teat. 21, 25. Mów sam, czego chcesz, ja nie prorok, nie zgadnę. B>h. Kom. 3, 599.

Wielom trudno zgadnąć, był-ci on odważniejszy, czy szczęśliwszy. Pilch. Sali. 287. (rozstrzygnąć , rozsądzić).

— Nikt prawdy słuchać nie chce, a gdyby mu ‘zgadło Zarazby takie cisnął o ziemię zwierciadło. Nar. Oz. 3,

71. gdyby mu miało prawdę wystawić,, bte 3Babrl)ett - jąc sprawę do wyższego sędziego wedle prawa, stojąc SDOrhalten. — (ZGADŁO, ob. Zegadło). — ZGADYWACZ,    bywa wotum zganione i zepsowane , a siedząc bywa fe-

a , m., który zgaduje zagadki, przyszłość, rzeczy skry-    rowane. Chełm. Pr. 46. Wiem co "orte! sprawiedliwo-

te ; ber dśrratljer, 5Sorau§fager ; Boh. et Slov. hadać, (cf.    ści twojej niezganiony każe Bzów. Roz. 65. — Moneta

gadacz); Croat uganyàvecz ; Rag. gâtaz, gâtalaz , gone-    zganiona, wywołana, pemtfeneS @elb. O zapłaceniu mo-

tnik ; Ross. ra^aie.ib, yra^HKB, OTraAmiKB, aara/tnuKB.    nety zganionej. Chełm. Pr. 141. ‘ZGANNY, a, e, godny

Zabobonni zgadywacze, niewstydliwi wróżbitowie. Zebr.    zganienia, naganienia , nagany , tabelttśrottrbtg. Musisz

Zw. 165. Jeśliby mi zgadywacz przepowiedział kalectwo,    się sam poczuwać do zgannego czynu. Przyb. Ab. 20.

wybaczylibyście ini chroniącemu się tego. Sir. Qu. 255.    Nie powiem nic , coby się opierać nie miało na nie-

W rodź. zeńsk. ZGADYWAGZKA, i; Boh hadacka;    zgannyoh świadectwach. Przyb-. Luz. 70.

Ross. raAaieibHima, yra/tmma. ZGADZAĆ , ob. Zgodzić. ZGARIEĆ, ob. Gapieć. ‘ZGARAĆ, ob Zgorzeć.

ZGAGA, i, z., (Etym. żgać, żegać), pieczenie w gatdle ZGARBAClć, ob. Garbacić, garbatym uczynić. ZGARBIĆ

z niestrawności, z tlustości potraw; ber @00t, ba$ ©oot* brennen ; Boh. zaha angina, skwinaneya ; Sorab. 1. sgaga ; Vind. shaga , gorezhiza (cf. gorzeć), gorezha ; (Carn. shganje * gorzałka) ; Croat, zgarj ivicza ; Rag. zgâraviza uredo gutturis ; (Bosn. sgeghja sitis) ; Ross. H3rara, 3H-jKora. Zgaga, cholera sicca (cf. kolera) , nausea ventriculi cum ructibus nidorosis ex replelione. Ch. Th. 1421. Na zgagę ckliwą lekarstwo. Haur. Sk. 420. Syr. 1352. Cy-nanche niemoc niejaka dawiąca a dusząca człowieka, zgaga. Macz. Betki, pleśń lub zgaga w gębie, aphthae. Perz. Cyr. Sraune, ©promitmd)en tin 9Jîunbe.~ — Fij. tr.

1034

Ż G A D <Ł O - ZGAGA.

ZGAIĆ - ZGARBIĆ.

cz. dok., Zgarbiać niedok., w garb wykrzywić, ttt eilten SBuifel fnintmen ; Carn. sgerbiti ; Rag. zgârbiti pr. d fig. Ir. Starość krzywi a zgarbia. Kosz. Lor. 183 b. Zgarbiony; Carn. shtoklast , gcfrihntnt, gebueft, gebueft. Widząc młodzieniec starca jak łuk zgarbionego, pytał go: chciałby mu łuk przedać? Ezop. 105. Onych staruszków ‘szedziwych, a od wielkiej starości zgarbionych, wiedziono. 1 Leop. 3 Mach.' 4. v Czemuś się zgarbił na słabym koniku, Pytam Waszmości Mospanie Cześniku ! Bratk. C. Dopiero w ubocznej skale postrzegłem sędziwego starca siedzącego i zgarbionego nad xięgą. Ossol, Str. 3.

ZGARBOWAĆ-ZGASIĆ.

ZGĄSIEWKA - ZGIĄĆ.

4055

Pierwej zgarbieni szli i' pochyleni, Ale jaskinia coraz się    ny, niezgasisty, niezgasly,    *niezgaśniony,    niezgasly ; Eccl.

rozwodzi. P. Kchan. Jer. 260. Zgarbienie, pochyłość    HeracHMbiB , unauêlôfèfjBar.    Niezgasisty,    trudny do zga-

grzbietu ; Ross. cyTyjHHa, (cf. stulić). Mający chorobę    szenia. Włod. Ogień w    piekle dżdzem    ocznym niezga-

tetanus zwaną, nie może szyi ani przed się, ani na    szony. Brud. Ost. C 8.    Miał pójść do    pieklą w ogień

zad zgarbić. Mącz. zgiąć, beugen.    niezgaśniony. Sekl. Marc. 9. (meugaszony. ib.). Jedni na

ZGARBOWAĆ, ob. Garbować, abgerben, lierunter gerben,    niezgasłe piekielne płomienie, Drudzy losem szczęśliwym

jufammen gerben.    pójdą na zbawienie. Toi. Saut. 88. Z obu stron bitne

ZGARDZIĆ, 06. Gardzić, wzgardzić, pogardzić.    pułki gwałtownym napadem Okazywały męstwo z nie-

*ZGARLECIĆ cz. dok., w garletę czyli galaretę obrócić, Jitr    zgasnym rozjadem. Przyb. Milt. 462.— (ZGĄSIEWKA zie-

©aUerte madjen. Przetłuc migdały, roztwarzając wódką    le, ob. strusie pióro). — ZGASNĄĆ nijak, jedntl., prze-

różaną, wiejże polewki ‘szczucej abo w której lin wrzał,    stać się palić, lub świecić, pogasnąć, wygasnąć pr.

a to dla zgarleceńia. Sienn. 608.    et fig. tr. ; erlösen, anfljören ju brennen, JU lenkten. Gdzie

ZGARNĄĆ cz. jedntl., zgarnuje,,zgartuje pr., Zgarniać, Zgar-    niemasz drew, zgaśnie ogień. Radź. Prov. 26, 20. (gdy

tać niedok., Zgarnywać, Zgartywać czestl. ; Boh. shrnau-    nie stanie drew, gaśnie ogień. Bibl. Gd). On jak świe-

ti ; Carn. zgernńjern, zgnnujem ; Rag.^ zgàrcit, zgar-    ca przy słońcu zgaśnie przy tym świetle. Pot. Arg. 315.

nutti ;N Bosn. zgrrinuti, skuppiti; Eccl. H3rpecTH, H3rpe-    Zgasłem przy nim, obscuror. \Cn. Th. 1422. utraciłem

6aTb , ( cf. zgrzebać, wygrzebać); garnieniem w kupę    z światłości, zgasił mię, zaćmił mię, cr ftat mtd) nerbun*

zebrać, zagarnąć, ściągnąć do siebie, jufantttten fdjarren.    felt. Zgasła wolność, expiravit. Cn. Th. 1422. wygasła,

Sobie zgarnął pieniądze, a mnie przywiózł kwity. Teat.    zsiadła, zniszczała, już po niej, przepadła, bte $reS)l?ett

43. c, 5. Wyb. Celniki ile kroć złoto zsartają , Tyle    ift erlofdjen. Zgaśnienie,    exstinctio. ib.    bflê (Erlafcfen.

nas razy z skóry odzierają. Zab. 9, 545. Zabi. — Fig. ZGATUNKOWAĆ , ob. Gatunkować, rozgatunkować. ZGA-tr. Zgarnąć sobie co, ściągnąć sobie, ściągnąć na sie-    WĘDZIĆ, ob Gawędzić. ZGDAKAĆ , ob. Gdakać. ZGDE-

bie n p. winę, ftd) pjteBen. Codzień to się sprośniej-    RAĆ, ob. Gderać. ZGE, ob. Ze gać, żgać.' ‘ZGĘBĘ, tyle

szych grzechów dopuszczając, -sróższy sąd sobie miłego    ile się w gębę brać może, dn SJîunbuoll. Żyd ostatnią

boga zgarnujemy. Żarn. Post. 119 b. — §. Zgarnąć'co    zgębę chleba wyłudziwszy chłopu, kradnie go z pienię—

zkąd , z czego, zdjąć, wyjąć, wyciągnąć, zmieść; ber*    dzy. Przes tri 246. v

ôuêjteben, abneljnten, ntegfeljmt, aBfeljrcn. Pszczoły wy- ZGĘGAĆ , ZGĘGOTAĆ, ob. Gęgać.

sysały zewsząd soki na miody wyborne , zagadywały- pył- ZGĘŚCIG , ZGĘSTWIG cz. dok, Zgęszczać, Zgęstwiać nie-ki z kwiatów najwonniejszych, i w swoich je wyrabiały    dok., gęstym lub gęściejszym uczynić ; Croat, zgusztü-

pasiekach. Czart. Myśl.    254. W    hucie    na ów czas po-    jem, nerbtcfett,    btcfer    ntflcben. Zimno ciało zgęszcza. Os.

wierzchowność materyi    śklanej zgadują    na dół z lekka.    Fiz. 168. Gdy    ciało    jakie gęstszym robimy , niszcząc i

Torz. Śki. 225. Gdyby    tego nie    robił    zgadywania , to- ' wyganiając' siłę    wewnętrzną rozpychającą , nazywa się to

'by się z wierzchu fryta stopiła,    a pod spodem byłaby    zgęszczeniem.    Rog.    Boś. 1 , 208. ( bie 35erbtcfurg, cf.

surowa, ib 226. Śnieg znacznie spadły z dachu zgar- 'zgięcie, zgniecienie). O medykamentach krew' zgęszcza-tywał. Gal. Cyw. 2, 125. zmiatał, Zrzucał. — §. Zgar-    jących, inspissantibus. Krup. 5, 170. Uważając materyą

nać co, sprzątnąć, porwać, zgładzić, tnegraffcn. Ze 40    elektryczną płynącą z jednego ciała w drugie, roztrząsa

tysięcy miał owiec , które mu niedawno zaraza tak zgar-    moc i skutki tej materyi zgeszezonej f zebranej w jedno

nęl3 , iż ledwie teraz może ich mieć tysiąc. Mon. 71,    miejsce. Scheidt. Elekt. ZGĘŚG1EĆ ; ZGĘSTW1EĆ nijak.

285.-—*§. Ociec zgarnął na syna winę, aby gniew je-    dok , Zgęstnąć jedntl., ^Zgęstać się zaimk. niedok. ; (Cn.

go usprawiedliwion był. Żarn. Post. 255. zwalił, bte    Th. 1422), stać się gęstym lub gęściejszym , fîd) ner*

©djulb auf einen anberti fdrnBen. ‘ZGARSTKA, ob. Gar-    btcfett, bicfcr werben; Soi ab. 1. zahusinu. In densitatem

stka , garśp. ZGARNYWACZ, ZGARTYWACZ, a, mcoire , zgęstnąć. Mącz. Tizeba , aby to lekarstwo dobrze który zgarnuje , ber 3ttfautntenfd)arrer, 2lb]d;arrer; Carn.    wrzało, póki nke zgęśnieje, potym odstawić dla zgęśnie-

grâbésh , cf. grabież.    ,    nia lepszego. Hour. Sk. 360. Wystawmy sobie planety

ZGAROWAĆ, ob. Garować. ZGARSZAG, ob. Zgorszyć.    świeżo z<jęstłe , wewnętrznie jeszcze rozciekłe. Slas Buff.

Ad. 440. (lepsza niewygoda niż strata-; lepsza szkodka, Th. 1422, Sorab. 1. zahustnofcż.

niż szkoda , cf. z deszczu pod rynę , chcąc poprawić, ZGIĄĆ, zgiął, f. zegnie, zegnę cz. jedntl., Zginać , Zgibać pogorszył). Słaby ogień lada wiatr zgasi, a wielki się    niedok. ; Boh. shyhâm , sheybóm, sehnauti ; Slov. shy-

od wiatru mnoży. Sk. liaz. 108. — Fig. Chciwości a    bugi, shybugi, zchnauti, sehnutj ; (Sorab. 1. zhibam ru-

ognia , przykładając nie zgasisz. Cn. Ad. 58 , ( cf. stłu-    szarn) ; Carn. sganiti, sgânern ; Croat, zyiati (cf zwinąć),

mić). Zgaszę w jego duszy sentyment« przywiązania    zgibati, zgibblyem taheo, per co, zghîbati ; Ross.    co-

synowskiego. Teat. 18, 124. — lmpossibil. Niezgaszo-    myTŁ, cnióaib, cmóaio ; gięciem schylić    na dółj,    na

masz ciała tak twardego, aby nie mogło być zgięte ; zgięcie zaś czyni się przez zbliżenie wzajemne do siebie cząstek, ib. i, 88. Ciała zginają się i kurczą, będąc uciśnione. ib. 1, 216. ZGIBACZ, a, m, który zgi-ba, zgina; ber Bufammenbeuger / 3llfainnteitbrücfer, ber $3eu» ger, Sieger. Zgibacz palców , muszkuł długi etc. krup. 1, 163. Jako inne palce mają zgibacza, muszkułem przewiereianym nazwanego , tak i wielki palec ma własnego zgibacza. ib. 4, 115. ib. 3, 52.

. bok, w koło; nteberbeugen, umbeugen, frutnm beugen ober biegen. Zginam co, naginam czego-, inflecto , curvo. Cn.

Th. 459. et 1422. Olbrzym siły wielkiej zginał drzewa i sosien, przychylał od góry. Zebr. Ow. 174; poterat arbores curvare , agens ab alto ad terram. Zebr. Ow. 174.

Trzcinę wegnie burza , ale jej nie złamie. Zab. 8, 194.

odgłos , cf. Sdjatl ; cf. Graec. xaleïv wołać ; Hebr. n^p kalah), fdjallenbeS ©etofe, lautet ©enmnntel, ©eltintmel; (Bosn. talabukka). Wzmaga się zgiełk, szczękają żelazne oszczepy. Dmoch. II. 2, 147. ZGIEŁKLIWY, a, e,

--ie ado., zgiełk wydający, tofeitb, »»fl ©Ctöfe. Grzmią

po rynku zgiełkliwe pier.iaczów swary. Ossol. Sen. 78. Subst. ZG1EŁKLIW0ŚĆ , ści , z., czynienie zgiełku , ba3 ïofeu, bie laute Unrufie, ba^ ©ctttmmel, b,ur^ etnanber 6cbreteu.

1036

ZGIĄĆ.

Z G I B A G Z - ZGINĄĆ.

Kobył. Palce możemy zgiąć , wyciągnąć, przyciągnąć i odciągnąć. Wejch. Anat. 220. (chylić, nachylić, stulić do kupy). Myszka krótka ‘zgibająca palca wielkiego, flexor breuis pollicis. Krup. 4, 114. (zgibacz). Już z zà ^ZGICHNĄC , ob. Zichnąć. ZGIĘCIE, ob. Zgiąć, wyniosłych tej góry grzbietów, Słychać głos tyrsów, ZGIEŁK, u, m., hałasująca wrzawTa, (cf. Germ, gäffeit, ©alt brzękadeł, fletów, Zgnij (zegnij) głowę, łoskot co raz się bbży, Zgnij prędko głowę , oto bluszcz świeży. Chód.

Gesn. 111. (schyl głowę, by ją wieńczyć). Przez prędkość zapomniał u ruśuiey zgiąć kurka. Pot. Jow. 2, 70. spuścić, schylić; beit tpaljtt ait ber glinie abfpanneit, nie» berlajfett. — §. Zginać się , schylać się , naginać się ; ftd) beugen, ftd) hülfen.' Którzy z góry idą, ciała wstecz cofają, którzy zaś w górę postępują, zginają się; albowiem zstępując, ciężarem swym ważyć się ku pochyłości, a ZGIĘTY; ZGINAĆ, ob. Zgiąć.

wstępując wstecz go cofać, wychodzi właśnie na to, co ZGINĄĆ dok jedntl. , ( niedok. Słowo ginąć), nie wiedzieć występkom ulegać. Pilch. Sen. list 4, 219. Samice się    gdzie się podziać,    być zgubionym, zawieruszonym, opu-

skrzywią, rodząc, i zginają, A potym rykiem płód swój    szczonym; »erloren    gegangen fepn , »erloreit fepn, abljaitbett

ogłaszają. Chrośc. Job. 153. przyginają się wykrzywiając,    gcfoinmeit. Temu    największy grzech, komu co zgime.

fie frümmen, tmnben Uttb beugen fid). Sucha gałązka- prę-    Rys. Ad. 65 Co zginęło, zginęło. Cn. Ad. 107. (prze-

dzej się złamie, niżeli się zegnie. Rog. Ooś 1, 227.    padło, nie znajdziesz, nie odzyskasz). Wypadłem z pa -

Ugięty, co się ugiął, zgiął, pandas ramus. Cn. Th. 1182.    mięci w sercach ludzkich, jako umarły, stałem się jako

Zginanie, flex u s anguis sinuosus. Cn. Th. 1422, cf. prze- '    naczynie ‘zgirięłe. Radź. Ps. 31, 13. (stłuczone. Bibl. Cd).

gub, krąg, koło; Beugung, Krümmung; Ross. cmó^ ;    — §. Zginąć, zaginąć, zniknąć; »crluren geben, »erfdjtmn*

Eccl. conteuie. —: Fig. tr. Nieoszezędny swych krzy-    belt. Nigdy nie zginie uczynek wspaniały. Jabł. Tel. 553.

żów, drugiego chce nauczyć, żeby także swych nie sza-    Wiara zginęła, a wycięta jest z ust ich. Wiśn. 185.

nował, i lekce ważył przykrość i boleści zginania się.    Jeśli kto napisze kronikę moję , zginie Cezarów sława.

Mon. 68, 238. kłaniania się, Sucfltnge madjett, jl# »tel    Teat. 11. b, 56. zniknie, zgaśnie, zaćmi się, tturb »er»

hülfen, neigen , »erueigen. Głupi niech nie zgina kolano    bltufelt. — Zginął kto, wpadł w nieszczęście bez nadziei

przed fortuną. Ossol. Mow. 72, cf. poklęknąć, uklęknąć,    ratunku; er t ft »erloren , o^iiC £»ffttung, o\)\U Rettung. Syn

bte Sitiee beugen. Zginaniem wszystkich kolan będziesz    jego, którego był    posłał w dalekie strony, którego już

tu uczczony. Przyb. Mili. 81. (pokłonem, adoracyą). Pod    miał za ‘ginęłego,    i opłakał był zginienie jego, a nigdy

Otomanem despotą lud karki zgina. Przyb. Luz. 72 . się nje "nadziewał ’’nawrócenia jego , powrócił szczęśli— ulega podło, ujarzmiony jest, belt 9?acfeit beugen. Gdy    wie. Rej. Post. H 3 4.    Radość taka jest aniołów nad

inni Słowianie zginali dla słabości Sasom, Polacy bro-    człowiekiem nędznym a    ‘zginęłym , który się ‘zasię uzna

nili swej niepodległości Nar. list. 5, 340. uginali się,    a przywróci się ku łasce pana swojego. Rej. Post. D 1.

ulegali, ustępowali ; ftd) beugen, bilden, nacbgeben, gcfior»    Ilekroć widzę kogo w nieszczęśliwym stanie, Zaraz mi

d)en, frójjnen. Święta bojaźń do ziemi was zgina. Karp.    mój zginiony syn na myśli    stanie. Treb. S. M. 77, Ross.

2, 90. schyla, siłacza; ntebcrbettgeit , itieberbrucfeit, Ci    norn6,ihiu. Jezus cierpiał    dla nas grzesznych, a przez

ludzie podli, zgięci w robocie bydlęcej, Znajdują pe-    grzech *zginęłych. Hebst. Nauk. D 3 b. (zgubionych bez

wnie od nas szczęśliwości więcej. Treb. S. M. 68. siło-    ratunku). Ach przystawaj na wszystko , bo inaczej zgi—

czeni, zrobieni ; uiebergebrüift, gebeugt; Ecxl. corBeHHbiä.    nęliśmy , już po nasi Teat. 53. rf, 19. Ty widzę pija—

— Impossibil. Niezgięty, ‘niezgiętny, ‘niezgibny, nie do    ny jesteś? fj*. Ach nie    pijany, ale zginiony! Boh. Kom.

zgięcia, nie do ugięcia, nieulegający, nieuległy, itnbcitg*    4, 393. (w rozpaczy).    Nie był ‘zginieńszy stan nasz,

bar. Odmawia mi stryj należytość moję, znasz niezgię-    jak owego czasu. Tward. W. D. 2, 140. ( zgubnicjszy ).

ty umysł jego. Teat. 49 b, 55. (nieubłagany, nieużyty).    Słowo twoje przyskoczyło    z nieba w pośrzodek *zginę-

Sciga mię Parka i wyrok niezgięty. Dmoch. II. 2, 237.    łej ziemi. Radź. Sap. 18,    15. (w pośrzodek ziemi na

(niecofąięty, zawity). — Phys Zgiąć, zgnieść, stłoczyć,    zginienie podanej. Bibl. Gd.). Confectus, ’’zginęły, zmor-

zgęścić , zbić; innerlich jufantineu beugen , jufaminett brau«    dowany. Mącz. Zginąłem! już-ci źle, cf. siadłem! Cn.

gen, briicfen , preffen. Gdy ciało gęstszym robimy, przy-    Th. 1422. przepadłem, już po mnie.— Osobliwie: Zgi—

kładając z wierzchu inną siłę ściskającą go, nazywa się    nać, co do życia » życie utracić; Boh. zdechnauti, ( cf.

to zgięciem albo zgniecieniem. Rog. Dos. 1, 208. Nie-    'zdechnąć); Vind. pokonzhat, pogubitife, konzvseti, (cf.

koniec wziąć) Croat, zgibati , zgiblyem (cf. zgibać , zgi-    gładkim i równym uczynić; anSgldttert, glatt madjcrt,

nać, ob. Zgiąć). *Źle zginąć, ’obieszon albo ‘ścięt być,    gleich unb eben machen, ba3 9îau^e, ^öcfertge ntegbrittgen ;

perire supplicio. Mącz.    Mam-li zginąć,    niech    zginę    Hoss. craa^im, craaacHBaTLfig. tr.    Zgładzi wiek    przyszły, co

uczciwie. Ca. Ad. 720.    Tym co zwycięstw^ przywy-    dzisiejszy szpeci , Z poczciwych    matek dobre    będą dzieci,

knęli słynąć, Dwie tylko drogi, zwyciężyć lub zginąć.    Kras. List. 161. Ja zgładzam * występy twoje, a grze-

Kras. Woj. Ch. 117. (zwycięstwo lub śmierć). Mawiał    chów twoich nie wspomnę. Buda. Jez. 4-3, 25.— Zgła-

Tyberyusz , bodaj mię wszyscy bogowie i    boginie    zgu-    dzić plamy, wywabić ; einen Jlecf auśntadjen ,    tttegbrtngett.

bili, żebym juz raz zginął    , a nie codziennie    ginął z    wiel-    M elibyśmy plamę niezgładzoną    , gdyby się    to odkryło,

ką męką moją. Birk. Kaz. Ob. K 4. Niech i zginę.    Boh. Kom. 5, 400. (nie do zgładzenia , wywabienia ; urt>

Teat. 55. d, 39. Każdy kogo się trwożliwie lęka, tego    tüegbringlid), unanölöfdjltcb). Dobremi uczynkami zgładził

mieć pragnie zginionym. Hal. Ow. 101; timeat multos,    dawne występki, błędy. Ld., Boss. 3araa4HJi. — Zgła-

quem timuere omnes. Zginieniem swojem Kodrus spra-    dzić szczerb z noża. Tr. wywecować , wyrównać tocze-

wił, że Ateąy nie zginęły. Warg. Wal. 176. poświęcę-    niem ; glatt tne^en, tt)egn)e|eit eine Starte. — Zgładzić co

niem się swojem na zgubę, na śmierć; blircb [eilte 3lnf*    lub kogo, wyniszczyć, wytępić, wniweczyć, wyrugować,

Opferung, Eingebung tn ben ïob. Zginienie, zguba, śmierć;    zagładzić, zatracić; ( glatt ) anśrotten, oeriu.i)ten (mit

Verberben, Umfommen, $ob, Untergang ; Vind. poginenje,    ©trim! unb ©fiel), ganj aufreiben, au3 beut üBege räumen;

pogubienie, poguba, pokonzhanje , konzjc.manje, kon-    Boh. shladiti. Nieprzyjaciel mój , jako lew okrutny Szu-

zvesetje, (cf. koniec, cf. zgon J ; Hoss. HSBtM*, (cf wy-    ka inej duszy, abv ją mógł zgładzić. J. Kehan. Ps. 7

wód). Uwiedziona okrucieństwem, do ostatniego zgi-    Z lepszym pożytkiem będzie, gdy robi złoczyńca, Niźli-

nienia kniazia przywieść chce; szuka ona rozkoszy ze    by go miecz zgładził, abo szubienica. Biel. S. N. 17.

zguby jego. Gorn. Di: 100. Idź na zginienie. Teat.    Wszystko pospólstwo zawołało: zgładź Jezusa, a puść

54, 37. (na pewną śmierć, na złamanie szyi). Rządca    nam Barabasza* Sekl. Lue. 23. (weź abo zabij. ib.). Zy-

głupi , jest zginieniem ludu. Biai Post. 158. To będzie    dzi wołali na Piłata: zgładź go, zgładź go. Odym. Św.

wszystka przyczyna zginienia a upadku twego, iżeś nie    Zycie jego w niebezpieczeństwie ; zgładzi go tyran. Teat.

poznał pana swego. Hej. Post. X x 4. (całego nieszczę-    49. b, 104. ZGŁADZICIEL, ob. Zgładca. ZGŁADZI-

ścia twego).    STY, a, e, do zgładzenia podobny, aufreibbar, öcrtilgbar.

ZGINAM, ŻGINANIE, ob. Zgiąć. ZGIPSOWAC , ob. Gipso- Niezgładzisty, trudny do zgładzenia, indelebilis. Cn. Th. wać, pogipsować.    514.

ZGŁABIĆ, ob. Zgłębić. ZGŁABIEĆ, ob. Głąbieć. W ZGŁĄBSZ, ZGLANCOWAĆ, ob. Glancować. ZGŁASZAĆ, ob. Zgłosić, wzgłąbsz, w głębokość, w głębią, tu bte £tefe ; ( cf. ZGŁASKAć, ob. Głaskać, pogłaskać. ŻGLĘ, ob Żglić.

wzwysz , wszerz ,

wzgłąbsz rzeczy docieka, Wznieść się wieka. Kras. List. 2, 45. Udałem się wzgłąbsz kraju. Kras. List. 53. (zapuściłem się głęboko w kraj).— ‘Zgłąbsz, Subst. n. p. Gdy na śrzodek jeziora przyszli , wpadli w zgłąbsz niezmierną. Kras. List. 2, 85. w głębią, w bezdenność , bezgruncie , przepaść.

ZGŁADA , y, ź, zgładzenie, zagłada, wytępienie; baâ 3lttf* reiben, SScrnicbten. 0 zgładzie i wycięciu całego senatu zamyślał. Pilch. Sen. gn. 328 Lucyna ona zgładą zalecić się Junonie pragnęła. Zebr. Ow. 226, nare caput Junoni voluit ZGŁADCA, ZGŁADZCA, y, m., ZGŁADZICIEL, a, m,, który zgładza, zatraca « zatracieiel, wytępiciel ; ber 3lufrctbcr , Mrotter, Vernichter. Tyś nieprzyjaciół moich zgładzca. Ryb. Ps. 296. Jezu , królu wieczny, Zgładzco grzechów dostateczny. Kchow. Roz. 78. Pokuta przed bogiem jest wszystkich grzechów zgładzca. Bial. Post. 104. Palcat Morfeusza , snów’ wódz i zgładca. Żebr. Ow. 49; (virga, qua somnos arcet). Te-zeusz, zgładca Minotaura. Olw. Ow 316. Herkules, zgładziciel strasznych cudów. Petr. Et. 186. W rodź. źeńsk. ZGŁADZICIELKA , i. bte Slnfreibertnn, 2In3rotteriim, Vertilgerinn.— (‘ZGLĄDNAĆ cz. jedntl., poglądnąć, spojrzeć, wejrzeć, Ijtnbltcfert, (cf. wzglądnąć). Tyś zglądnął na zastępy ich, a ciemności umordowały je. 1 Leop. Jud. 9, 6. (tyś wejźrzał 3 Leop). — ZGŁADZIĆ cz. dok., Zgładzać niedok. ; §. pogładzić, zrównać, wygładzić,

wzdłuż). Mędrcy powiadają : Iż kto ZGŁĘBIĆ cz dok., Zgłębiać niedok., dójść lub dochodzić może nad czło- głębi, gruntu, zasady « zgruntować , crgnliibeu , erforfc&en , ju ergrnnben, ju erforfdjen fudjcn, unterfucljen ; Boh., hlau-bati ; Vmd sglobozhiti , saglobozhiti , skufsgruntati , pre-sgruntati, isgruntati, dogruntati, ismeriti (cf. wymierzyć), isvedeti, sveduvati, (cf. wywiedzieć); Hoss. ymyÓHTb, yr.iy6.iHTb, Bbira4an>, Bbira4biBSTb (cf. “wygadnąć , zgadnąć ) ; (Eccl. r.iyóimo , rayónny TBopio profunde facio). — Gorn. Zgłębienie, 2lblaufen , ©efenf, wdarcie sie w większą górzystości głębokość , z powodu wyśledzenia merum do- żyły kruszcowej , gdy ta znakomitą wydatność obiecuje.

o adv ,

n. p.

ZGINAM - ZGŁADZIĆ.

ZGŁADZIĆ!EL -ZGŁEMBIEZNIAŁY. 1037

AJier. Mskr. — Zgłębić grunt , zgłębić malowanie , w głębia zapuścić, głębszym uczynić, »erliefen. Bndtk. ZGŁĘBICIEL , a, m., ZGŁĘBIAGZ, a, m., który co zgłębia ; Vind isjiskauz , isvertuvauz , r_sbarkuvauz , ber ®r» grnnber, ßrforfdjer. W rodź. źeńsk. ZGŁĘBIGIELKA, i, bte Ośrgrunbertttn. ZGŁĘRNY, a, e, — ie adv., mogący być zgłębionym, ergrnnblid), erforfdflid) phys. et fig. tr. Kiedy nawałność miota odmęty niezgłębne, Znać Neptun rozdąsany wstrząsł berło trójzębne. Dmoch. Szt. R. 57. Neptun berłem trójzębnem Wzrusza ziemię i morzem zarządza niezgłębnem. Dmoch. 11. 1, 190. Do nie-zgłębnego poszła oceanu domu. Dmoch. II. 2,51. Słońce, gdy niezgłębne rzuci morza tonie.... ib. 2, 206. -Niezgłębne tajemnice, niedociekłe, niedościgłe, niedo-cieczone. *ZGŁĘB1EŹNIAŁY, a , e ,

Jeśli chart, wyżeł będzie zgłębieżniało Chodzić, k temu

gnuśno ?

ZGLEGOTAG, ob. Glegotać. ZGLEJTOWAĆ, ob. Glejtować.

ZGLIG cz. niedok., tlić,, utrzymywać żar, ogień; glimmen lajfett, brennen laffen. Zgli się ogień * tli się. Bndtk., ob. Zegać, ob. Zglisko.

ZGL1NIĆ ez. dok., gliną zwalać n mit Sefmt befubeln pr. et fig. tr. Zstąp' z drogi , choćbyś się też po pas w błocie zglinił. Stryjk. Turk. C 3.

samopas, po takim psie mało. Bielaw. Myśl. B % b. może: skaï płynęły. Rej. Post. X x 1, cf. pragnienie, spragnienie, cf. głód mrzeć. ZGŁODZIĆ, ob. Głodzić, wygłodzić. ZGŁOSIĆ cz. dok., Zgłaszać niedok., ogłosić, głośno oznajmić, głośnym uczynić; »erfaßbaren, befanntmadjen, an$et< gett, Najwięcej zaimkowo : Zgłosić się, zgłaszać się, n. p. do kogo , nadgłosić się; ftd) bep einem melben, fd)rtftlid) , burd) Briefen. (Sorab. 2. sze sgioszisch zgodzić się , cf. jednogłośny). ZGŁOSKA , i, z’., od wyrazu głoska, (litera), z Słowiańskiego przyjętego, nazywamy sylabę zgłoską. Kpcz. Gr. 1, p. 4, bte ©S)lbe; Slov. slovka ; Carn. ŻGLISKO , ŻGLISZCZKO , ŻGLISZCZE, a, n., plac źegania    slosha ; Vind. filba, floga, flosha, i'louka, zharzhva ; Croat.

umarłych, (cf. żglić), miejsce ze stosem pogrzebowym,    szlovka ; Bom. sillaba , slovka, glâs od slova , slosgenje

stos pogrzebowy; ber $la| bic lobten JU verbrennen,    od slova; Ross. ctua.s'E ; Eccl. caortiHa, cjorüH. cjioi’hhh;

ber ^ubtenfe^etter^aufen ; Carn. jęsha ; Croat, zesgalische ,    ob. Zbieranka, 'rzek. ZGŁOSKOWAĆ cz. niedok., syla-

germada, (cf. gromada). Zgliszcze, zgorzelisko, rogus.    bizować ; Vind. zberkati , zberkuvati, zhaizhuvati, fpda*

Cn. Th. 1422. Zgliszcze, zgorzelisko, zgorzelina, miej-    biftreit, budftabtrcn. Zgłoskowanie , sylabizowanie. Kpcz.

see do palenia trupów. Wiod. Gdzie rzeka Wilna do    Gr. 1, p. 4, Boss. CKJUMUBaHie. ZGŁOSKOWY, a, e, od

Wilii wpada, zglisko, to jest plac palenia ciał xiąźęcych    zgłoski czyli zgłosek, sylabowy, sylabny, ©gilben*; Vind.

i panów przedniejszch Litewskich fundował był Świato-    zherkliu , pozherken , zherkoun , flogen, filbni, filben ,

rog, gdzie tez kapłani Litewscy bogom ofiary za dusze    filbast. ZGŁOSZĘ, ob. Zgłosić.

zmarłych xiąząt czynili, i ogień wieczny gorzał. Stryjk. ZGLOZOWAĆ^ ZGLUZOWAĆ, ob. dozować , gluzować, 354, (cf.'iartwa , 'żertwa, 'żertownik). Trabus , xiązę Li-    wygluzować.. Niezgluzowany , nie do zgluzowania , nie

tewski , umarł prędko w Nowogródku; zawiezion od sy-    do wygluzowania , niezatarty; uiiöertilgbar, nnattêlôfdjlid),

nowców swych na miejsce zwyczajne , tam gdzie Wilna    ntd)t tne^r Ijeran^ltbnngen. Niezgluzcwane pojęcia są za-

do Wilii wpada, spalon tamże na źglisku poświęconym.    sadą naszego rozumowania. Zabi'. Roz. 4L

Biel. 127. Ogień niebieski tak go spalił, iż umierając ZGŁUPIEĆ, ob. Głupieć — Addas: Jam zgłupiał, i tyś jedno zglisko z grobem znalazł. Warg. Wal. 356.    Gło-    głupi, i wszyscy są tacy. Hor. Sot. 181.

wę Helwiuszową około owego zgliska Cezarowego    nie-    ZGŁUSZEĆ , ob. Głus/eć. ZGŁUSZYĆ, ob.    Głuszyć. ZGLU-

siono. ib. 331. ib. 353. Zstąpił na równinę, kędy są    ZOWAG , ob. Zglozować.

pę pogmatwać,, stłoczyć', zmieszać, zgnieść, zmącić; pfammen finden, jufammeit fneten, brnefen, mifdjen , bnrdj Ctliaitber merfen. Prawa boskie i ludzkie zgmatwał. Pilch. Sali. 126. Zmącenie i zgmatwanie słuszności i niesłu-

szcze

zgliszcza Galów. Zab. 4, 289. Polixena Pelida że do ZGMATWAĆ, ZGMATAG cz. dok.; Sorab. 1. zmatu ; w ku-grobu wniosła , Przy jego zgliszczu sama krwawą śmierć poniosła. Toi, Saul. 55. Trzykroć głośno maluczkiej twej 'umbry wezwiemy, Trzy kroć z smutną pochodnią żgli-obejdziemy. Zab. 10, 195. id. Toi. Saut. 7. Żab.

15, 160. Kniaź. — §. Ogólniej: Zgliszcze³, miejsce po- szności. Pilch. Sen. gn. 194.

żaru. Dudz. 74. pogorzelisko bte Sranbftóitte. Zgliszcze ZGMERAĆ, f. zgmerze cz. dok., gmerząc zdjąć, ująć; ab* Sodomy. Przyb. Milt. 323. ŻGLISZCZOWY, a, e, do nullen, herunter untren, Abfragen , abpnblen pr. et fig. tr. zgorzeliska należący. Wiod. Zgliszczowy, rogalis. Cn. Th.    Ten praw wiecznych żywot prawy, Nic    wieczności nie

1422. ©d)etterbaufen *, Śranb*, îobtcnbranb *.    zgmerze. Bals. Sen. 75. — Zgmerać do    kupy, jnfammen

ZGLIOWAĆ, ob. Gliować.    mnbleit, jufantmeit fdjarren.

'ZGŁOB1Ć cz. dok., razem spoić, zklamrować ; jttfammen 'ZGNĄBIĆ, ob. Zgnębić. ZGNAJAĆ, ob. Zgnoić. ZGNĘ , fügen, jitfammcn flamment. Coagmentalus, spojony, zgło-    ob. Żegać , żgać, żgnąć.

cz. dok., Zgnębiać niedok., gnębiąc uciskać, pognębić; ganj nnterbrnefen, nteberbrnefen. 'Miasto tego, co był ułożył sobie zgnębić go, uściskał serdecznie. Teat. 46. c, 3.

1038 ZGLEGOTAĆ - ZGŁODNIAŁOŚ Ć.

[Z GŁ O D Z I C - ZGNIĆ.

biony. Marz. Compago , spojenie, zgłobienie, 'zjecie. ZGNĘBIĆ Maci. » ‘ZGŁOBA, y, z., n. p. Przywłaszczajmy sobie na odległych morzach panowanie, do których nam przystępu przez rozliczne zgłoby Broniło przeznaczenie do tej

doby. Przyb. Luz. 13. Przyb. Milt. 296. przeszkody, za- ZGNIATAĆ ,* ob. Zgnieść, wady, zawały.    ZGNIĆ med. dok. Słowa gnić, przejść zgnilizną, (cf. acliv.

'ZGŁODAĆ cz. dok, głodaniem spotrzebować , nadwątlić,    zgnoić), gaitj verfaulen ; (Boh. shnjti, shnigi ; Croat, ze-

stepić * wygryźć, zgryźć; burd) 23etßeit Itilb fatten abnn|en,    gniti, zegnivam). Rychlej suchy pniak zgnije, nim uschnie

flbfiumpfen, ftumpf beißen, au^beißen. Zęby ich na sucha-    zielony. Pot. Bocz, 203. Tak mi zgnić w złotogłowie,

racb zgłodane. Pot. Pocz. 253, (cf. zjeść na czem zęby).    jak i w zgrzebnej szmacie. Pot. Arg. 601. (trup trupem).

ZGŁODNIEĆ, ZGŁODNIAŁY, ob. Głodnieć ZGŁODNI4-    W grobie ciałem, niżli królewic rozumu dojdzie, gnić

ŁOŚĆ, ści, i„ zgłodnienie, cierpienie głodu, łaknienie    będę, abo już zgnije. Sk. Kaz. pr. Zgniły, Sorab. 1. zni-

cf. mor; ba3 pungent , bte $unger3notl). Gdy sobie na    wé; Boss. rwiioMUn, miio^rB. t^hhuh. Moszcz św-iatum

puszczy pomodz nie mogli, w onych zgłodniałościach    oddał zgodny, Bogu fus oddaję, światum poświęcił ko-

swoich , iż tdufali opatrzności, tedy im wody z suchych    kosz, Bogu zgniłe jaje. Kulig. Her. 174. (nadpsute).

Psa zgniłego uwiązał u nogi swej i włóczył go po mie-    czyli zgnilca, choroby ust, szkorbutowy; Sftunbfćtule «,

ście. Zygr. Pap. 453. (zdechłego i zgnilizną przeszłego).    ©corbut *. Wrzody w czeluściach z zgnilcowej krw'i, lub

Kłamstwa strzegł się, jak zgniłego psa. Petr. Ek. 93.    z lubieżnej nieczystości pochodzące. Perz. Cyr. 2, 4 98.

Co komu miło, Choćby ną poły zgniło. Mon. 70, 576.    ZGNILIZNA, ZGNIŁOŚĆ, gnilizna , ob. Zgnić. ZGNIŁKA,

(choć najgorsze). Ijabym też potrafił pisać, jak on szumnie    Zgniłki, ob. Gniłka , ob. Zgnić. ZGNIŁY, ob. Zgnić.

Napisał do Meceny, gdybym rniał ruezgmły Dom, folwark, ZGNOlC dok., 'Zgnaić niedok.\ Ross. crHOiiTb , crHOfo, ob. pełno w lochu, w spiżarni i w gumnie. Zub. 41, 190.    Gnoić. ZGNUŚN1EĆ , ob. Gnuśnięć. — Addas: Święty po-

(cały dom niespróchniały, ob. Zgniłki). Ó smutku, o roz-    koju , ty masz wadę w sobie , Ze ludzie radzi zgnuśnieją

paczy, o mój wieku zgniły, Na tożem tak długo żył.    przy tobie. J. Uchań. Dz. 215.

zgadzanie się umysłów z sobą ; bte dśmtradjt, ©intrddjtifl* feit, ©tnigfett ; Boh. sgednocenj (zjednoczenie), srowna-lost, (ob. Zrównać); Slov. srownânj, swornost, (ob. Sworność) ; Carn. sgoda (przygoda), sprava (ob. Sprawa), shloshnost (cf. złożyć, składać, składność), enuvolshena, (cf. jednomyślność); ,Vind. edinost (jedność), składa, sprava, resmir, mir (cf. *mir), pokoi (ob. Pokój.), skla-dnost, sloshnost, (sgod, sgoda, pergoda » przygoda); Croat, szlóga , sziosnozt, (zgoda easus, eventus); Dal. pogoda, (ob. Pogodzić, cf. pogoda) ; Hung, aikodas ; Bosn. pogoghjaj, pogogjaj , mir, skladnost* (zgodda, psigo-da eventus ; - Bag. pogödba , (zgodda casus, occasio); Hoss. Jta4"b (ob. Ład), cor,lacie ; Eccl. cnoiO/Keme , co-H3BO,ieHie, cofacie, conauieHie. Oppos. Niezgoda, bie 3wictra4)t, Uueinigfeit ■; Boh. nezwole, (cf. nie zezwolić); Sorab. \. nepżezpednofcż ; Carn. sdrâshba , (cf. drażnić); Rag. nemir, nesklàd, razmirje ; Ross. pa3.ia4î, pa3.ia4be, pa3r.iacie, pa3parbe , pa34op,L (cf. rozedrzeć, rozdarcie), pa3ÓpaTb (cf. rozbrat), pa3Mnpie , (He3ro4be, He3ro4a nieszczęście). Lepsza zgoda, niż zwada ; zgoda wszystko mnoży, Niezgoda wszystko kazi, i domy uboży. Simon. Siei. 76. Gdzie zgoda tam i siła. Pot. Pocz. 628. Gdzie zgoda , tam pan bóg mieszka. Rys. Ad. 4 6. Wszystkie w świecie zgodą trwają państwa. Zab. 44, 80. Szost. £godą małe rzeczy mnożą się, a niezgodą wiecznie niszczeją. Sax. Porz. 9. Za zgodą małe rzeczy pomnożone bywają , a za 'różnicą niszczeją. Gil. Post. 135 b ; (concordia res parvae crescunt). Kto wzbudza gniewy, przywodzi 'różnice a niezgody. 4 Leop. Prov. 50, 55. (wszczyna zwadę. Bibl. Gd.). Kto ma zgodę na pieczy, Zgodzi się z przyjacielem w każdej rzeczy. Rys. „ Ad. 29. Niezgoda jedność dzieli, Śmiała trąbić na trwogę, I kłaść w rożne strzemię nogę. Miask. Ryt. 2, 78. Przez niezgodę , trącą ludzie ‘świebodę. Rys. Ad. 56. Wolność niezgodą ginie. Zegl. Ad: 272. Nie bardzośmy w zgodzie. Teat. 17 , 127. (niebardzo zgodni, nie w wielkiej przyjaźni, nie w najlepszej harmonii). Zgoda między nami, jak wilkom z barany. Rys. Ad. 84. Trudna zgoda, z ogniem woda. Cn. Ad. 735. Rys. Ad. 65. Brat brata radby w czym mógł podstąpił a oszukał, i z przyrodzenia rzadka zgoda. Bej. Zw. 78. Rzadki jest ptak -fenix na świecie, ale to jeszcze rzadszy ptak, między bracią zgoda. Rej. Zw. 78. Między wszystkiemi cnotami zupełna panuje zgoda, ani jedna drug;ej pierwszeństwa bierze, niektóre atoli, z nich niektórym osobom składniej przypadają. Pilch. Sen. łask. 19. (harmonia). Spiknęli się z sobą i konspirowali, lecz przeklęta zgoda takowa, która

. Morszt. 417. zwątlony, zguśniały ; entfräftet, trä^e. Ignavus, ZGODA, y, z., niesprzeciwianie się , przypadanie na jedno, leniwy, zgniły, bojaźliwy. Mącz. — Medic. Zgniła gorączka ; Ross. et Eccl. nioeBtma, ba§ gaulfteber. Wielką gorączkę nazwano zgniłą gorączką, ztąd iż bardzo łatwo soki ciała w tej chorobie psować się i gnić poczynają. Perz. Lek. 46. Panujące zgnile choroby najpospolitszą stają* się przyczyną do zarazy. Pam. 85, \ , 622.

— Geogr. Zgniłe morze , Palus Maeotides, ber SDłftpttfć&C ©urnpf, baS SÏjoüifcbe fpîeer. Tr. Bndtk. Z_gnicie, ZGNILIZNA, y, z., ZGNIŁOŚĆ, ści, z. ; Boh. shnilost ; Garn. gnylost, gnyloba ; Ross. tj4>hhoctł *, przymiot tego, co jest zgniłym ; bte gäulntß, baë ^erfaultfeptt, ba$ Verfaulen ;

Sorab. 4. znitźo, zniwofcż; Ross. mtotecTb. Zgniłość jest rozwiązanie rzeczj na najmniejsze cząstki. Boh. Dyab.

2, 20. Nieposłuszeństwo jest duszna wespół i cielesna zgniłość. Smotr. Lam. 10. Słysząc nie* słyszeć, duszne jest zgnicie. Smotr: Lam. 10. — §. Zgnilizna, miejsce zgniłe, wygniłe, rzecz zgniła, cokolwiek jest zgniłym,

SSerfaulteö ; Ross. Torfem, (cf. tleć). ZGNIŁKI plur., rzeczy zgniłe, pogniłe , öerfctlttteS 3CII0- Xięża szlachcie kóp rozmiatać nie mieli'', oprócz żeby im zgniłki na dziesięciny zostawiono. Biel. 508. (pogniłe snopki). W szczególności, zgniłki. *domiszczko, dom stary, obahny. Dndz. 74. Cn.

Th. 44,22. Dom zły, ‘domiszczko , gniłki , obaliny. Cn.

Th. 435. ein alte! morfcôeS ©eMube. — §. Zgniłka, gniłka , uleżałka, odleżałka; bte tbilbe jet^btme, ^ltöbel ,

$U|el ; Boh. hnilice, hnilićka ; Ross. MflKyuiKa , (cf. mię-kisz ). Rodzice na wsi nie dadzą panienkom przebierać jak w zgniłkach w mężczyznach. Teat., 22, 412. Zkądże to Wac Państwu przyszło- przebierać jak w zgniłkach. ib.

3, 145. v

ZGNIEŚĆ, zgniótł, zgnietli, f. zgniecie, zgniotę cz. dok.,

Zgniatać niedok. ; Boh. sewrjti ( cf. zewrzeć ) , swàziti ;

Croat, zagnyetûjem ; Boss> c^aBiiib , c4aB,iHBaTb , (cf. zdawić), estait, coatiny, estimais, Costumais, (cf. zżąć, zżymać); Eccl. comeTato ; gniotąc stłoczyć, ścisnąć; fammett fiteten, jufammcn brücfen, abfneten, nDbrüÆen pr. et fig. tr. W pulchnym łożu miętkie zgniatać pierze. Rui. Ow.

150. Rany od upadku , od otarcia , od postrzału , zgnie-» cionemi ranami nazywane bywają. Perz. Cyr. 4 , 66.

(Drucfmuitben, jQltetfdjttmnben. Gdy ciało gęstszym robimy, przykładając z wierzchu inną siłę ściskającą go , nazywa się to zgięciem albo zgnieceniem. > Boy. Dos. 1, 208, cf. zgęszczenic. ‘ZGNIOTŁOŚC , ści, ź. , Boss. crufeiaeMOCTL ; compressibilité, bte 3uf^nimctipreff£»arfett.

wana.

ZGNILIZNA - ZGNILCOWY.

ZGNIŁKA-ZGODA.

4039

ZGN1EWAĆ, ob. Gniewać, rozgniewać, n. p. Jam zgnie-Miask. Ryt. 2, 182.

ZGNILEC, ob. Gmlee. Adj. ZGNILCOWY, a, e, od gmlca,

4040

Z G O D L I W Y.

ZGODLIWY.

się dzieje ze zgubą. Dambr. 489. związek , skojarzenie. — Zgoda po sporze, po sprzeczce * pogodzenie się z sobą, bte Ausgleichung, baS Ausgleichen , 2h’tglctd;cn, menn man fid) mit cinanber mteber »erträgt, ber Vertrag, btC Aucsfotmung. Lepsza ołowiana zgoda , jak złote prawo. Mon. 71, 429 On chce zginąć, lub wygrać; lecz pokój przekłada Nad zwycięstwo, bo milsza zgoda niźli zwada. Jad. Tel. 151.

Przed ludem

No no już zgoda z nami ! Teat. 50. b, 109. mir ftnb fcfyoit mteber gut, mteber auśgcfohnt, »ergib djen. Nie ma zgody! chcę satysfakcyi. Teat. 21, \177. feine SScrjöhnung! feinen Vertrag! feinen ftrtcben ! Zgoda obejmuje w sobie wszelkie umowy, spory jakiegokolwiek bądź rodzaju kończące. Pam. Warsz. 5, 206, (cl', ugoda).

—    §. Zgoda na co, zgodne zezwolenie; (Einstimmung, 33ci)ftiinmung, (Etnmifltguug. Marszałek sejmowy, po trzy kroć zapytawszy się: jeśli jest zgoda na przyjęcie czytanego projektu , potrójną usłyszał jednomyślność Dyar. Gród 546. Krzyknęły zgodnie obydwa narody Polska i Litwa: nie masz na to zgody Zab. 14, 274 mir finbö nidit jufrieben, mir genehmigen eê nicht, cê mirb nicht he* miUigt. Zgoda! wyraz zezwolenia, przystawania na co;

eiugeftanben ! bemifligt ! gut, ja ! red)t mol/l ! sugeftaubeu ! genehmigt ! Propozycją w radzie podająry, niżeli przyjdzie ad turnum, pyta się zgromadzonych, cz\li jest. zgoda? słowo zgoda albo też milczenie, oznacza jednomyślność. Skrzet. Pr. Pol. 1 , 505. Hasłem w obradach Polskich jednomyślności jest zgoda! Je z. Wyr. Po skoń-czoriem czytaniu konstytucji, ogólny powstał okrzyk: zgoda! zgoda! Ud Kotist. 1 , 115. Czy zgoda na to, kochaneczko ! fb Niech będzie i zgoda. Tent. 27. c, 71. Dłonią w dłoń uderza: zgoda! zgoda! Teat. 56. r, i50. Zgoda między nami Doroteczko! Teat. 53. d, 90 Zgoda, idzii m gdzie każesz, będziem sie sposobić, Albo odważnie zginąć, lub odważnie pobić. Teat. 45. d, 84.' Wyb. Daj mi rękę ! wszystko ci wybaczam. Ęk Zgoda , i ja cię także przywracam do dawnej łaski. ib. 29 , 85. Przyznać się, upokorzyć się, przeprosić, i zgoda! Tent 55. b, 82. i basta, i skończyło się, i po wszystkiem , i cała rzecz.

—    Gramm. Zgadzanie słów według prawideł jeżyka,

bie grammaticalifche paratonie. Co mi po tym, że wiersze twoje pięknie kształcisz, Jeżeli łamiesz zgodę, jeżli jeżyk gwałcisz? Dmoch. Szt~. B. 17. ZGODLIWY,‘ ZGODNY,‘a, e — ie adv , zgadzający się , przystający na jedno , jednej woli, jednego chcenia, niesprzeezny ; einträchtig , ftnig, einmüthtg; Boh. srownalÿ; Slov. swornÿ, [ob. Sfor-ny) ; Garn, slhosn, enuserzhen ; Vind. sloshn , ene mifli, enewolje, pervolen , enovolen , enakovolen , enakomier-zezhen, edinitliu , sdrushliu, sedinliu , snafliliu (cf. znosić sie), podnafhliu , sprauliu, vtasliliu ; Croat, szlósen; Rag. pogodni (cf pogodny), składni, (zgodni opporlu-nus) ; Bosn. składni, (zgodni, prigodni * przydatny do czego); Boss. 4pyjKiiHHbiH (cf. drużyć), wnbiH, who, JWHetiLKO (cf. ład, ładny), coirfcTHbiH (cf. so'wietnik), co-raacHHÄ , comacHO , cxo4Hbifi ,    ( cf schodzić się ). —

Opposit. Niezgodny, sprzeczny, uneinig ; Boss. Heiwnpubnl, Iie4py»ItbIH, He4py>KHO , HeCX04HblH. pa340pHbIH, (cf ro-zedizeć); Eccl. pa3ßjannTeabHbiß , HeconacuhiH. Umysł pasterzów tych był zgodny; nie chce jeden tam, drugi sam , ale wszyscy zgodnie mówią : pójdźmyż do Betleem. Dambr. 44. Anna spokojnie i zgodliwie z mężem swoim żyła. Biai. Post. 4 55, Boss. npmiamiiBaTb , WHTb, jawy. Bracia zgodliwi, są wielkie dziwy. Cn. Ad. 44. Zgodnych nikt nie przełamie. Rys. Ad. 79. Lepszy jest #huf jeleni zgodliwych, które lew pod sprawą wiedzie, niżli *huf lwów niezgodliwych, którzy się sami kąsają. Rej. Post. K k k 6. Byłby sam bóg hetmanem w ich zgodliwej sprawie. Paszk. Dz. 58. Bądź zgodliwy z twoim przeciw nikiem rychło , póki jesteś w drodze z nim. Budn. Math. 5, 25. (zgódź się z przeciwnikiem twoim. Bibl. Gd.- pogódź się, »ertrage bid;, »erföljne bid; mit ihm). Ziele to bydło w- jarzmie niesworne i riiezgodliwe czyni pokorne, ciche i zgodliwe. Syr. 1258. Człowiek niezgodny, niezgodliwy « Niezgodmk, a, m., cf. zwadca, *zwajea, kłótnik; ein Unoerträglhher, ©treitfiichtiger, tpän* b fintach er. Posiał dyabeł nasienie, z którego urośli nie-zgodnicy, zazdrośnicy, sektarze. Biai. Post. 250. Boży przeciwnik, z Chrystusem niezgodnik , duchowi świętemu odpornik, człowieczy szkodnik, miłość wszędy psuje. Gil. Post. 65 Zbrodnie z natury swej niezgodhwemi są. Karp 4, 124. Bunty Polskie niezgodliwe co przynieść mogą. Groch. W. 456. Brzmiał niezgodliwy krzyk nieprzyjaciół Budź. Sap. 18, 10. Wujek. Swe języki brzy-dliwe Wprawnją w ustawiczne swary niezgodliwe. Otw. 0vj. 23.2. Niezgodliwe głosy. Mon. 71, 85. Zgodny dźwięk, głos zgadzający się. Wiod. Cn. Th. 1423. harmonijny, fyarnumtfd), üfieretnftimmenb. Muzykowie naciągając i spuszczając struny, wdzięczne pienia i zgodliwe czynią. Petr. Pol. 472. Z muzyki zgodnej dusza jest złożona. Kmit. Tr. C b. Zgodny, jednobrzmiący, nie sprzeciwiający się, jedno i toż samo wyrażający; eillftimmig, Ühereillftimmeub, Ittd;t mtDcrfprechcHb. Od grobu jak się powróciły Do je-dynastu uczniów , co wiedziały Wszystko im zgodnym głosem oznajmiły. Odym. Sw. 2, LI 4. zgodny głos puścili, ib. 2 , M m b. — Zgodny z czym, zgadzający się z czym, temu odpowiadający, monttt liber* einfitmmcnb. Oczy, jakżeście z myślami zgodliwe. Zab. 14, 117. Tak lepiej i zgodliwiej z pismem ś. Hibst. Nauk. F 8 b.— Geom. Zgodne linie. Tr. równoległe, parallel« Stlttcn. — §. Zgodny na co , do czego, ku czemu, przypadający, przydatny, zdatny, zgadzający się na co ; gemäß,

taitglid), angemeffen, fchtcfltd), gefthtcft, brauchbar, nujsUch, fähig. Niezgodny jestem na starość na nic , jedno na modlitwy. Sk. Zyw. 2, 78 b. Rozumiał, że do niczego niezgodna jest umiejętność. Mon. 75 , 629. Kto sekretu zachować nie umie , do berła nie jest zgodny. Tr. Tel. 41. Ptaki dopóty pisklętom swoim żywność do gniazd noszą, póki pisklęta przez nabycie skrzydeł i siły nie staną się zgodnemi do szukania żeru. Bals. Niedz. 1, 575. Pompejskie łodzie lekkie, średni,e , rącze, Natrzeć i umknąć i otoczyć zgodne, Cesarskie ciężkie i w miejscu stojące, Zkąd przyleniwsze i nie tak zawodne. Chrośc. Fars. 418. Dla gwałtownych spadków niektóre rzeki do spławu niezgodne. Hub. Wst. 81. Pozwólcie jeszcze, bym się ku pożytkowi dusz waszych zgodniej

Chciałeś się udać za kawalera dobrego, lecz Wac Pana ręka nie zgadza się z językiem. Boh. l\om. 4, 267. Czy tylko słowa twoje zgadzają się z prawdą? Teat. 34. c, 105. Pochlebniki umieją się z pańską myślą zgadzać a w notę jej trafić. Kosz. Lor. 113. Sakra-menta starozakonne z sakramentami nowego zakonu nie są równe i nie zgadzają się z sobą. Salin. 6, 105 — Aliter: Zgadzać się w mowie , toż a toż mówić; li 0 er c tn ft i ni nt en tit ber Sfiebe, in ber SUiêfage. Gdy nas opadli bandyci, na jedną powieść zgadzaliśmy się wszyscy, co nam najhardziej pomogło. Warg. Badz. 536. Ludzie o tobie się niezga-dzają. Rej. Post. Eee 1. (różnie gadają). Zgadzać się z kim , zgodę zachowywać, zgodnie żyć, w zgodzie być; ftch mit einem mohl »ertragen, einig fcpn, einträchtig leben ; Slov. srownówśm se, (cf. zrównać); Vind fe sgodit, fe fglihat, fe spravit, fe slosbit; Croat se scinyli ; Boss. CTaKHyTCfl, CTaKHBaTLCH,    ( cf. zetkać się, stykać się).

Kto sie z drugim rad nie zgadza, osobno sobie niech dogadza. Cn Ad. 400. Zgadzają się , jak szydła w worze.. Cn. Ad. 1525. Zgadzają się jak pies z kotką. Rys. Ad. 81. (jak ogień z wodą). Kto się sam z sobą nie zgodzi, temu żaden nie dogodzi. Cn. Ad. 599. (kto sam z siebie nie kontent, lub sam z sobą sprzeczny). Do podobania się dobrze ludziom i to ci posłuży, kiedy się z ludźmi zgadzać będziesz, ani ‘zawżdy będziesz patrzał tego praco-

ZG0DL1W0ŚĆ - ZGODZIĆ.

ZGODZIĆ.

1041

wytłumaczył. Bals. Niedz. 1 , 154. (stosowniej). Światum wino dał , bogu zaś lagier daruję , Moszcz światum oddał zgodny, bogu fus oddaję. Kulig. Her. 171. (dobry, zdatny, wartość mający). Czy podobna by umysł jego wspaniały był zgodnym do podobnych czarności? Teat. 55, 12. ZGODLIWOŚĆ, ZGODNOŚĆ, ści, i., przymiot tego, który jest zgodliwym , bycie w zgodzie, skłonność do bycia w wzgodzie; bte (Eintgfett, baś> ©intgfep, btc Verträglicbfeit; Slov. swornost, (ob. Sworność); Carn. skladnost, sloshnost, (cf. składność) ; Vind. enakovol-nost, enakomierezhnost, edinitlivost , sedinlivost, sdru-shlivost, snafhlivost, spraulivost, vkupsastoplivost, (sgo-dnost » przygoda, przygodność, zdarzenie); Croat, szlo-snöszt ; Boss. cxo4CTBenH0cn> , cxo^ctbo , cxoahocti,. Wielkiego pożytku jest we wszelkich 'staniech pokój, zgodhwość , sworność. Gil. Post. 28. "ZG0DN0C1ĘGŁY, a , e , n. p. Ciebie ja luba Irene 'wspomnione Ilekroć zgodnocięgłą 'stronę Palcy swemi nawiedze. Byb. tjejl C b. harmoniczną, harmonicznie nastrojoną; tyawtonifd) geftimmt, cintönnenb. ZGODZIĆ ez. dok., Zgadzać niedok. ; (Carn. sgodnim moturesro, sgody se accidit; Sorab. 1. hodżu szo , pżdiodźu szo congruo\ Vind, sgoditi evenire, przygodzić się , przytrafić się , zdarzyć się ; Croat, zgo-diti , zgagyam 1) attingere scopum, ugodzić w cel, 2) divinare zgadnąć, ugadnąć , zgodilosze je covtigil; Bag. zgodittise accidere; Slov. zgoditi * trafić, ugodzić; Bosn. zgoditti, smiriti ù çigl 1) attingere scopum , 2J zgoditi, ugo-diti, pogodili, sadovogliti satisfacere, zgoditise, zga-ghjattise , dogaghjatise contingere, evenire, zgagbjenje casus, eventus ; Boss. cro4HTbca , cromycï. przydać się na co) ; zgodzić niezgodnych , pogodzić, do zgody przywieść , pojednać ; einig irtadtett, einigen, anêglcidjen, Derföh’ nen. Jeśli kto rozróżnionych przyjaciół chce zgodzić, Musi wprzód od jednego do drugiego chodzić. Pot. Zac. 85 , (Bosn. pogoditi, pogaghjati, ugoditi adducere ad concor-diam) Gdy juz sprawa do sędziego przyjdzie, zgodzona być nie może Szczerb. Sax. 4. (polubownie ułożona). Zgadzać co z czerń, starać się o zgodzenie, o zniesienie dysharmonii, sprzeczności, zbliżać wzajemnie do zgodności, jednostajności, einig ober einftinunig jn machen fudien. Dziateczki śpiewajcie , głosy zgadzajcie. Pieśń. Kat. 52. Postanawiamy, aby artykuły sejmikowe korygowali i między sobą zgadzali. Herb. Stat. 12. Deputaci ci prawa Litewskie z statutem Polskim , co najbliżej zgadzać mają , aby już w jednej Rzpltej jednaka sprawiedliwość ludziom iść mogła. Vol. Leg. 2, 794. Zyg. Aug. Zgadzać co z czerń , znosić, porównywać, konfrontować : gegen Ctttanber galten, Dergleichen, confrontiren, collattimtren. Trzynaście ‘lato-piszców zgadzałem, konkordowałem , i w/ jedno miejsce dla wybadania prawdy znosiłem. Stryjk. 58. Ja nigdym się więcej nie zdumiał, jedno gdym te artykuły przeczytał, i pilnie zgadzał z świadectwy pisma ś. Baz. Hst. 67. Francuzkie tłumaczenie z Łacińskim zgadzał, aby mógł po Łacinie błędy pokazywać ludziom. Baz. Hst 45. — Zgodzić się po zwadzie, po rozróżnieniu « pogodzić się , pojednać się; Boh. shodnu se s nekÿm ; Vind. sna-fhatife, podnafhatife, fglihatile ; Dal. szmiritisse, ftd)

Słownik Lindego wyd. 2. Ten» VI.

mit einanber oertragen, Dergleichen, entlohnen, Derföhnen. Potym zgodzą się , jak się każdy już zmorduje , Bo zwyczajnie po wojnie pokój następuje. Nieme. P. P. 7. Nie wierzę ja temu ! 1J*. Zgodźże się Wac Pan. Teat. 55. b, 82. Śmierć moja u sądu oczyma świecić, dopie-roż o basarunk nigdym się nie zgadzał, anim o ja&ne zbrodnie nie zajednywał wieży. Psalmod. 11. nie układałem się o nię , nie wchodziłem w układy, w targi; td; hćhe nie bnrnnt gehanbelt, Vergleiche abgefd)loffen, mich p Dergleichen gefncht. Zgodzić się w targu ; Ross. cżia-4BTbca, einen $anbel abfcbliefkn, £wnbeI3 einig merben. Zgódź się z kupcem o tę wiilką kłódkę, którą targowałem przy tobie; nie chciał jej wczoraj dać od dwudziestu złotych, daj mu dziś 24 , byle mnie tylko nie podkupił nikt. Teat. 52. d, 10.— Zgodzić co, lub kogo, za zgodnie postanowioną cenę, nagrodę, zamówić» zakupić, obstalo-wać, nająć; worüber einig merken, behanbeln nnb abfcblie* jkn, unter oerglichenen Beugungen bcfiellen. Zgodzić sobie, albo dla kogo, co u rzemieślnika. Tr. — Zgadzać się z czem , przypadać na co, przystawać jedno do drugiego, być w' pomierzę z czem, stykać się równo, jednostajnie; Boss. cxo40TBOBf)TŁ, <r f. schodzić się, zejść się); auf einanber paffen. jnfammen treffen. Ludzi w iązali do trupów, tak że członki z członkami się zgadzały. Warg. Wal. 520. Jest to u Porty rozumienie, że się zabawy z gospodarską usługą zgodzić nie mogą. Ktok. Turk. 250. Przeciwne, rzeczy się nie zgodzą. Cn. Ad. 752. Z rana Helenę przechodzi, W wieczór z babami się zgodzi. Lib. Sen. 12. (w równi z babami). Jego usta się z sercem i z myślą zgadzały. Past. Fid. 250. Niechaj słowa się zgadzają prawdziw ie z uczynkiem. Bardz Ti ag. 575. Niech sie sprawy zgadzaja z wyznaniem. Lach. Kaz. i, 224.

131

(bos ad jugum , sc. aplus). Wszystko co bóg stworzył służy ku pożytku naszemu ; ‘abowiem to, co się nie zgodzi użytkowi ciała, zejdzie się na pożytek duchowny. Boter. 5. ZGODZICIEL, a , m., zgadzający kogo lub co, pogodziciel, pojednacz, jednacz; ber (Einiger,

$ereiutger, éinigfettêfilfter ; Eccl, comcHTeib. W rodź. źeńsk. ZGODZICIELKA , i, jednaczka , disceplatrix. Mącz.

ZGOIC cz. dok, , Zgajać niedok. , gojąc zawrzeć ranę , wygoić , wyleczyć; juljetlen, ganj auèheilen. Beka się zgoi, lecz cięższa w sercu dokucza mi rana , tej mi lekarstwo żadne nie zgoi. Tent. 54. c, dii. Nie odnawiaj rany zgojonej. Cn. Ad. 629. Rana się zi^oi a słowo się nie zgoi. Hys. Ad. 60. ZGOISTY, ZGOJNY, a, e, do zgo-jenia , jnljellbar, heilbar ; Slov. zhogitedlnÿ. Bana zgojna.

Chrośc. Fars. 295. Zgojny raz. ib. 428. — §. Activ. Gojący, ßetlettb.

ZGOŁA adv., ze wszystkiem, zupełnie, nic nie zostawując, nic nie wyjmując; gönjlid), üöHig, ganj unb gar, über» haupt ; (Boh. zhola tylko, jedynie, więcej nic); Sorab.]. czele, (cf. wcale); (Garn. sgol, sam * samuteńki) ; Garn. d a framenta ; Croat, hametom. Rzecz która nigdzie nie jest, zgoła nie jest. Zygr. Fap. 141 ; (omnino). Zgoła nic ; \ind.

7,liistu nizh, gar nic^të. Straciwszy wszystkie włosy, i ZGON, u, m. ; (Boh. shon concursatio, cursitatio); Hoss. z tyłu i z czoła, Coż ci już zbywa stracić łysy? głowę erom, cornanie , ( croHOMfc razem wszyscy); zegnanie zgoła! Min. Byt. 3, 186. Jest to zgoła nieoszacowany do kupy, baö 3ufamnteittretben. Zgon, piscium ad relia człowiek. Teat. 50, 51. we wszelkich względach, je- compulsio, coactus. Cn. Th. 1425. napędzanie ryb u sieci, dnem słowem, krótko mówiąc; überhaupt * mit einem ryb połów. Wtod. baê Bufammentreibeu ber gifdje In ble

1042

ZGODZICIEL - ZGOŁA.

Z G 0 L E M Y - Z G 0 N.

witego ćwiczenia, ale biesiady, towarzystwa, żartów, ‘kro-tofil, tańców i innych pociech z chęcią pomożesz. Corn. Dw. 55. stosować się do ludzi, do świata , żyć z światem ; [id; nad? ter Sßßelt bequemen, mit ber 2Belt leben. Kto

ma zgodę na pieczy, zgodzi się z przyjacielem w każdej rzeczy. Hys. Ad 29. (jednomyślnym będzie, jednodu-sznyrn , cf jedna dusza). Nie zgadzam się z kim, nie trzymam z kim, różnię się od kogo. Cn. Th. 544. einem uid)t bestimmen. Zgodzić z kim na co, cf. ‘zezwolić się, Sorab. 2. sze zgloszisch ; Eccl. cu'iucimi, cormnuaTH , cnae-

HOCJOBHTHCa , COIMaCHTHCfl MHOrUMTj BO e4HU0, CpaCTBOpH-

THCH ; Hoss. coßtmaTt, coBtmaBaTb, jemanbem bepftimmen, beptretten, ißiit beppflicbten.— ‘Zgodzić komu, dogodzić mu; einem nadjleben, nadjgebeit, ju ©efaUett leben. Młodzież na rozum nie dbając, A żądzom tylko zgadzając, Zdrowie i sławfę tracą. J. Kchan. Bz. 64. Gdy złym bliźnim zgadzamy, a karność potrzebną opuszczamy, onymiż samymi bóg nas karze. Sk. Zyw. 402 b. Tak poczynała w swem osieroceniu, Cnocie zgadzając tylko a zbawieniu. Groch. W. 259. — 'Zgadzać dokąd, zmierzać , dążyć, ruszać, wybierać się; rooljin tDUlleit, fid) nmßm auf» machen. Tak pięknym bywa Amor, a tak się wysmukuje, kiedy na taniec do swej matki zgadza. Morszt. 68. —-Zgodzić się do czego, ku czemu, na co » przydać się, zdać się, służyć, zdatnym, zdolnym, przydatnym, użytecznym być; moju taugen, gefcfyicft, uüßlid), fäjjlg fepu. Nie zgadzam się, nie przygadzam się, nie *stratiam się do czego, non sum aplus. Cn. Th. 544. Ku czemu się najwięcej zgodzić będziem mogli , w tym się najwięcej ćwiczyć mamy. Kosz. Cyc. 74. Do tego się to zgodzi. Cn. Ad. 206

SBorte. Cokolwiek mówimy, było mówiono, cokolwiek piszemy, byfo pisano, cokolwiek działamy, inni już to działali, zgoła memasz nie nowego pod słońcem. Kras.

Hod. 2, 56. Bywają niektóre potrawy słodkawe , ale nie zgoła słodkie, drugie też bardzo słodkie, które nazywają ‘drojkie. Syxt. Szkl 101. Mówi się to tu nie zgoła, ani właśnie , lecz niejako. Zygr. Gon. 247 ; (non simpliciter, negue tmproprie, sed quodammodo). Bzeczy zbawiennych proś zgoła. Hrbst. Nauk. K 2 b (bez kondycyi, warunku, ex-cepcyi). Co według czasu pozwalają tego nie zgoła pozwalają. Fetr. Ek. 108. (nie bezwzględniej. Kiedy pismo ś. mówi, że złodziej ma być‘obieszon , rozumieć to masz , iz # nie zgoła, ale władzą urzędową i za prawem pisanym, ma byó ‘obieszon. Szczerb. Sax 176. nie byle jako, nldjt glctdp ölel tutę. Zgoła wino nie jest przyczyną pijaństwa, ale wino wicie pite. Fetr. Ek. 108. wino» samo w sobie, ber Sein allein i ft nldjt jcfpilb. *ZG0LEMY, a, e — o adu., doszczętny, zupełny; gaujlid), uüUtg; Hoss roateMUil O tych więc inszych gadkach dzień diugi^ strawili , Światłości zgolenia część ‘powzdają wieczerzy. Zebr. Uw. 18 i ; (lucis parłem ultimam). Niektórzy moczą perły cało w soku limoniowyra w zakrytym zgolemym naczyniu. Siena. 516. ‘Łuk pospolity główki drobne , nie jako pierwszy zgolenie miewa. Syr. 1217. Masło naśladuje przyrodzenia mlekowego, dlatego biorąc je zgolemo , żywot purguje mocno. LJrzed. 451. W ten czas trzeci nabrawszy ich w czapkę zgolemo, od wozu umyka. Glicz. Wych. Mej taki przynależy strój słuszniej osobie, Com świeżo poi zgolemo ścierwem jadowitym^ Pytona gniotącego ‘wyszpi-lował godnie. Zebr. Ow. 15; pesli/ero tut jugera ventre prementem. ZGOLIĆ cz. dok. , Zgolnąć medok. ; Boh. sho-liti; goląc ściąć, zdjąć; jjerunter barblren, [»emitter pitmen pr. et fig. tr. Szukasz mędrców?, i ci w grobie , Tales, Bion i Solon, Zeno, Kleant w jednej dobie, 1 Pery-ander zgolon. Bald. Sen. 48. ZGUŁOCIĆ cz. dok., Zgo-łacać medok., ogołocić, gołym uczynić, pozbawić, obedrzeć pr. et fig. tr. ; entblößen, berauben, retu auäjtef/en, anêpltinberu. Tym , których spędzono z szańców, mówili, iż dla żadnej przyczyny nie trzeba było zgołacać miejsca swego. Warg. Cez. 151. opuszczać, gołym zostawiać; leer laffen, bloß laffen, blaß, [teilen. Cały obóz na czele i po lewej stronie zgułocony baczyli. Wary. Cez. 48. Drzwi zawieramy przed tymi, którzy dla Chrystusa zgo-łoceni, pomocy a schronienia od nas potrzebują. Żarn. Cost. 5 , 659 b. ZGOŁOC1EC nijak. dok., być ogołoconym , stać się gołym, być obdartym, zdartym, hołyszem ; ganj abgcrtffen unb beraubt fepn, abgelumpt fep.

O szlachcie, co zgołocieli. Vol. Leg. 2, 972. Stef. iN'a-przyjmował sobie buntownik ludzi zgołociałych i tuła-czów. Badz. Jad. 9, 4. (ludzi lekkomyślnych. Bibl. Cd. ; hołotę, hałastrę, ‘tałatajstwo). Hultaj zgołociały. Klon. Wor. 68.

ZGORSZLIWOŚĆ- ZGORZELEC. 1043

ZGONIĆ - ZGORŚNIEĆ.

©ante, ber gtfdjfang, gifdjpg. — §. Zgon , wygnanie, ZGORSZLIWOŚĆ , ści, z., dawanie zgorszenia, zgorszenie ; wypędzenie, zegnanie zkąd ; bag SBegtreibett, bag $eratig*    Ross. co6ja3HHTejbnocB, bag ©eben etneê Slergerntffeê, ber

treiben. — g. Hodie frequentissime usurpatur : Zgon    Merger. ZGORSZLIWY, a, e, —ie adv.\ Ross. coÔÆa3HH-

umierającego » rozstanie się duszy z ciałem, ostatni oddech , zejście; bag fBerfdjetben, Slbfdjetben, ber lefcte 5(tbem« jug ; (Carn. dushepust, umiranje , umirâva ; Rag. vmor). Do zgonu ci będę wiernym » dozgonnie, (ob. Dozgonny). Do zgonu życia mojego twoim zostaję przyjacielem. Tr.

Te^bHbiH.    Mowy tak szalone    a zgorszliwe. W. Rost. W.

244. To    jest rzecz trudna,    smętku, żałości pełna, a

k temu "zgorśliwa', gdy na świat za sprośniejsze a bogu ’naobrzydliwsze ludzie z społeczności ‘wymietuje i zabija. Żarn. Rost. 241. ZGORSZYĆ cz. dok., ‘Źgorszać niedok., - Transi. Do zgonu , do szczętu , z korzeniem , Zgoła,    gorszyć kogo moralnie, złym przykładem skazić, (oppos.

doszczętnie; big oitf ben ©runb, mit ber SBurjel. Do zgo-    zbudować kogo) ; dnem ein 3Iergcrntp geben; Cam. pohuj-

nu tej sekty nie chciał tłumić. Tr. — §. Zgon, upadek,    sham; Croat zpachiti, zpachûjem ; Sorab. 1. pohorschacź,

zguba, koniec ostateczny; ber Untergang, bag äuj5erfie    (cf. pogorszyć); Eccl. co6aa3HflTii, ciga^iihth, coó.ia-

Śerberben. Wszystko niknie przy śmierci, każda rzecz    3HHK) , coójaJKuaio , ( cf. zbłaźnić, błaźnić). Coż    insze-

ma zgony. Zab. 16, 201. (wszystko się kończy). ZGO-    go jest dziecię zgorszyć, jedno mu z siebie zły    przy-

NIG, ob. Zegnać. ZGOMCIEL, ZGAMACZ, a, m., spę-    kład a pochop dać. G licz. Wych. D 7 b. Oto dla    liczby

dziciel, ber Buf^mnierttreiBer, ^eranêtreiber ; Eccl. 3rOHHTeJib    'niezbożnych na ziemi, Ci co od nich są w życiu    zgor-

propulsor. ZGONINY, plur. Gen. zgonin ; Boh. ąubra-    szonemi, Wołać do    boga pomsty    nie przestaną. Chrośc.

bcy (cf. zgrabki. cf. wygrabić), wywégky, (cf. wywiew) ;    Job. 135. Jeśli cię    zgarsza ręka    twoja ,    odetnij ją. 1

Sorab. 2. hugrabki ; Cam. pręnok ; Vind. sadje ,    ( cf. Leop. Math. 5,30. Budn. ib. (jeśli cię gorszy. Bibl. Gd ).

zadni); Bosn. oeinke , ( cf. ocinki); Ross. yxoôoTbe ;    Nietylko    żebyś się miał zgarszać, ale masz stworzycie-

Eccl. poMiKH, poaotH ( cf. rożek), octBKH, orpyÓH, (cf.    łowi za    co dziękować, iż skłoniwszy wysoki majestat

osiewki , otręby); bte Uebcrfe^r, bag 5lbbred?ltng , bet) ben    swój, tak z nami jako z dziećmi postępować raczy.    Żarn.

Sanblcuten and) bag ©robe, tngletcben bag kleine genannt.    Rost. 39 b. Idzie nasz nowy świata pogardzicie!,    ach!

Zboże wymłócone i wychędożone daje ziarno przednie,    może się zgorszyć; schowaj flaszkę, gańmy wino.    Boh.

poślednie» poślad ; odjepme » odiemki, plewy, trzyny ,    Kum. 2, 41. Ja nie wierzę temu, By nie był ten    zgor-

zgoniny.    X. Kam.. Gdy    się    już drobno    potłuczona na    szoriy, co służy sędziemu. Teat. 46. b,    67. — Transi.

klepisku    słoma grabiami    wygrabi , potym    osadzonym na    Kiedy nieumiejętność przywłaszcza sobie    prawo geniuszu,

lasce skrzydłem lekko z wierzchu zmiotą się kłosy po    nietylko że nie bawi, nie oświeca, nie    buduje, lecz

grabiach pozostałe, i to są zgoniny. Kluk. Rośl. 3, 232.    nudzi , gust psuje i    zgarsza. Teat.    45. c,    6. — Zgorsze-

Zgoniny, które się z omłóconego zboża zganiają, ko-    ąie , bag ?lergewtj$, bag man gicbt Ober nimmt, {oppos.

niom i wołom są wyśmienitym obrokiem, ib. 275. Zgoniny    zbudowanie); Boh. pohorsenj ; Vind. pohuifhanje; Croat.

od żyta są dla koni, wołów, plewy dla świń na zimę    zpachka ;    Bosn. smuchja , skandao ; Ross. 6ia3Hb, co-

dobre. ib. 3, 135. Nie chce osieł polewki, byś ją i    6jia3Hb ;    Eccl. co6aa3HeHie, npeTbiKaHie, npeiKHOBeHie ,

cukrował, Będzie wolał daleko, abyś mu zgonin dał.    (cf. przetykać). Biada światu dla zgorszenia. Rej. Post.

Rej. Wiz. 105 b. Staną się źli, jako plewy pierzcha-    K k It i. Do kościoła marny się ku zlepszeniu, a nie

jące przed wiatrem, a jako    zgoniny, które wicher ro-    ku zgorszeniu zehodzić. W. Rost. W.    224. Zgorszenie

zniesie.    Radź. Job. 21,    18.    (jako perz,    który wicher    dane komu, gorszenie kogo, scandalum    , oflensio obra-

poryw'a. Bibl. Gd). — %. Zgoniny pszczelne, ulow’e, n.    za< Cn Th. 1425. Zgorszenie wzięte od kogo. ib. —

p. Od starych pszczół bywa wosk żółty z przyrodzenia ,    ZGORSZYCIEL, a, w?., ob. Gorszyciel ; Croat żpachnik, zpa-

i - gdy go wybierze z zgonin. Urzejl. 437. Zgońmy a wosk    chitel; Boss. 6jia3HHTeib ; Eccl. co6aa3Hmejib. W rodź.

czarny, który zostaje przy ulach, gdy miód wybierają,    zeńsk ZGORSZYC1ELKA, i; Boss. 6.ia3HiiTeJbHHua.

zowią propolium.    Urzed.    457.    ZGONIONY,    ob.    Zegnać.    ZGORZEĆ,    zgorzał, f. zgorze    nijak, dok., zgoreje, zgo-

ZGONNY,    a,    e,    do    zgonienia,    do    zegnania,    mogący    być    rzeje pr. ,    Zgorać niedok. et    contin., gorząc spalić się,

zegnanym, zgonionym; jufantmen tretbbar, megtreibbar,    Vind. sgoreti , pogoreti ; Bay. izgorjelti ; Croat, zgoreti,

einholbar. (Boss. crOHHbiii spędzony z różnych miejsc,    zgârjam , zgorénye ; Ross. cropiTb, cropaio, crapaio,

zgromadzony). Płocha sarneczko , gdzież to niezgonne t)Mt ber    öerjebrt merbett , verbrennen. Niech ja

zapuszczasz nożęta ? Zab. 15, 208. Kniaź, niedośeignio-    zgoram w ogniu, jeśli ten nic jest godzien spalenia,

ne ,

zgubny, śmiertelny; perberblid), tobtlid). Na zgonnej toni. Rys Ad. 51.

ZGOIUĆ , ob. Zgorzeć.

"ZGÓBAPBOSTY, a, e, — o adv. , perpendvkularny. Tr., ob. Prostopadły. 'ZGÓRAPROSTOWNICA."7V, oh. "Sta-wnoprostownica. ‘ZGÓROPROST, u, w., Tr., linia prostopadła, "eórprost, Tr.

‘ZGORŚLIWYr ob. Zgorszliwy.

ZGORŚNIEĆ , ZG0RSZN1EC , ob. Zgorzknieć.

niedościgłe. — §. Zgonny, od zgonu , od zguby » ‘ Wys. Ign. 37. »niechaj mię spalą). Kierz gorzał, a nie

zgorzał. W. Exod. 5, 2. Jako w ognistym piecu płomienie pałają, Tak oni w twoim gniewie nieznośnym zgorają. J    Kc.han Rs. 27. —    Zgorzeć od słońca, ogo

Croat.

rzeć , opalić się; oon ber ©ernte »erbrannt, gefärbt, ge» fdjärjt fes)tt. — Zgrzenie, ZGORZAŁOŚĆ, ści, ź. zgarjavicza , gutturis uredo, (cf. zgaga), bte §al$ettj$ttbung. Polewka ta zgorzałość ust i popadanie języka, co "szkołą abo *brajn drudzy zowią , wychędaża. Syr. 982. ZGORZELEC , lea , m., Brandeburgia , miasto i kraj; 33ratt*

1044 ZGORZELICA - Z GOSPODARO WAĆ.

ZGOTOWAĆ - ZGRABNY.

benburg, (Stabt imb ßanb. Ukraina ta, którą teraz mar- "‘ZGOTOWAĆ cz. dok. przygotować, wygotować, przyrzą-grabstwem Brandeburskim, od miasta głównego Brande-    dzić ; juberetten , oorberetten, anfdjtcfcn , fertig machen ; (tłok.

burga , nazywają, od naszych Zgorzelcem nazwana była.    shotowjm ; Groat, zgotoviti , zgotovlyam ; Hag. zgotoviti,

Krom    43.    Marchia Brandeburska od Jawnych krajopi-    gotovim ; Hosn. zgotoviti, ugotoviti , napraviti ; Slav.

sów- Polskich    xiçstwem Zgorzelskiem zwana. Wyrw. Geogr.    zgotoviti). Nigdy nic wielkiego nie zaczęli , aź się pier—

573. Zgorzelska ziemię po Niemiecku Brandeburgiem    wej zgotowali postem. W. Post. Mn. 109. Człowiek nie-

zwano. Klecz. Zdun. 27. [Nazwa Brandenburg powstała    który zgotował wieczerzą wielką, i wiele ich na nią po-

z przekręcenia nazwy stolicy weleckiej Braniboru, co    wołał. Hej. Post. D d 5, [cf. gotować » fodjett 2]. Wszete-

przez nieznajomość przetłumaczono na Czeskie Zhorelec    czny język do złorzeczenia zgotowany. W. Post. W. 2,

2], Szlascv xiazeta, gdy się zniemczyli, rodowitego or-    142. Chrzest Janów zgotowaniem był i przyprawą do

Ja czarnem pierzem przyodziali , dla czego ich herb kro-    Chrystusa. Sk. Kaz. 18 b. Poślę anioła swego, a ten

niki polskie Zgorzelcem, jakoby opalonym ptakiem na-    zgotuje drogę przed obliczem mojem. 3 Leop. Halach.

zywają. Nar. Ust. 2, 94. birô ©ii)leu|d)e jdjmwje 8Mer*'Bap*    5, 1. (przeprawi drogę. 1 Leop.). Zgotowane litery po-

pcn; (Croat, zgorecz venins solstitialis ; Boh. H »feline ,    słałem. Wys. Kat. 508. (wygotowane, gotowe, napisa-

Smab.    2. Sgorlez miasto ©örlij) w Luzacyi). ZG9RZE-    ne). Spytał go, dokąd 'zgotowiony iść zamyślał? Cliodk.

LIGA,    y, i.,    Srattberj , cynober przy świecy się zapala-    Kost 62. wybierając się, wyprawiając się, zbierając się,

jący. Kluk Kop. 2, 229. ZGORZELINA, ZG0RŻEL1ZNA, ZGRABIĆ cz. dok., ‘Zgarbnąó jedntl., grabiąc do kupy zgar-y, 2, ZGORZELISKO, a, n, zgliszcze. Cn. Th. 1123 et    nąć,    iub zkąd czyli z czego wygarnąć , odgarnąć;    jnfam*

1 42 2. stos, lub miejsce spaleni«,    pogorzelisko; ber    Uten red)en , aDrei^eit , toegredjen ; Boh. shrabnauti,    shra-

©Jjeitetfianfenplab , ber 3;.t opla), Die    'SninftUte ; Hoss.    bali,    shrabowati ; \ind. sgrabiti, spraskati ; Croat,    zgra-

H3rapnua , turapi. Lidwie lliackiej    widać zgorzelizny.    biti ,    zgrablyńjem ; Hag. zgràbeti ; Hoss. erpeem,    3rpe-

Birdz. Trag. 2 32; (neu lacas u‘>i Trój i fal) Niech    óarb ( cf. zgrzebać ), orpecrn, orpeóato pr. et ßg. tr.

Po npy z wód Tesalskie wul/.i zgorzeliny Birlz. Luk.    C ioto, ty prosto działasz i ^szczyrze , Daremnie zimna

129. — % Zgorzelina, zgorzifego ab» spalonego co.    obłuii Te lube chce zgrabić cuda. Które podajesz Te-

Gi. Th. 1 423 Wlod. etn?x3 'SenramtteS , 'JlngebrannteS.—    mirze. Kniaź. Poez. 3, 12. zgrabnie wystawić, ukształ-

% Zgorzelina, ni ciele ol ognia . strup. Ci Tt. 1 42 4.    cić , kształtnie naśladować, gefdjlcft nadjaljmen. ZGRA-

eitt 'SranDfleif , 'Statt omul auf Der $aut, eilte Sraubtthirtbe.    B1GIEL, a, m. ; {Croat, zgrablyfvecz) : zgarniacz, zagar-

Garę ogniem (młości), Pewne na tę zgorzehznę Lokar-    nici I , Der 3ufa>ltntenrec|)er. ZGRABIEĆ nijak, dok, zdrę-

stwo , gdy wino liznę. Anakr. 70. na ten ogień , zapał,    twieć jak grabie, jak ko ł, zesztywnieć; fteif loerbeit , er*

płomień; glaittitte, $ener, Sraitb. —■ \ Zgorzelina, sm.k    flatten, tute ein fließen , wie ein ©to cf. Lata zgrabiały

czyli trącenie spalonem ; Sranbjefb.ltLL SranDgerii;!) Mal-    mrozem przez knieje, przez łąki Myśliwiec, gładkiej

mazy a dlatego zgorzel ną trąci, iż beczki żywicą pod-    w domu odbiegłszy małżonki, flor. 1, 7. Nar. Zab. 5,

kurzają. Wirg. fladz 181.    378. Nar. Zgrabiałe ręce ogrzewać. Tr. ZGRABKl plur.t

ZGORZKNIEĆ, 'ZGORSZNIEĆ nijak, dok , Zgorzknąć jedntl.,    zgrabione ułomki, zfomki i t. d., 3llfaNtntengered)te3 , (cf.

stać się gorzkim , bitter lOerDeit pr. et ßj. tr. Zgor-    zgoniny) ; {Boh. auhrabcy ; Sorab. 2. hugrabki ; Hoss.

szniała klejkow ilość. Perz. Lek. 18. Nie szkodzi maiło    crpeÓKH , (cf. zgrzebie). ZGRABNOŚĆ, ści , z., skła-

przesolić dla robaków i zgorsznienia. Haar. Sk. 63.    dność, szykowność, cf. 'sudanność , zręczność, kształ-

Zgorzknienie oleju, oliwy, olejku, rancor. Gn. Th. 1 424.    tność , (oppos. Niezgrabność , nieskładność qu. v.) ; (Boh.

bte tojiflfett. Zgorzkniały, raaeidas ib. raiijirj Chroń    neohrabanost, traupstwo ; Garn. okornost; Vind. ohra-

się nawet słody-.zy, która zgorzknieć może. Min. Hgt.    bnost, ohrebust, terklazhost, ofhaunost, odrozhnost, (cf.

4, 132. Zgorzkło serce moie. Bi'o( Gd Ps. 73, 21.    odrzeczność , okornost); — bte ©efdjttftljett, ©etMnbtfjeit.

(było zakwaszone. Hidz). ZGORZKNIĆ cz. dok., gorzkim    Twoja zgrabność twe wdzięki i chybkość , są godne po-

uczynić , bitter machen.    dziwienia. N. Pam. 18, 588.    ZGRABNY, a, e, — ie

ZGORZYSTY, a, e, — o adv., do spalenia , mogący być adv. , łatwy do zgrabienia , jnfammenreebbar pr. et fig. spalonym, spalisty; üerbreitltüdj , oerbrennbar ; Hoss. era-    tr. (Croat, zgrablyiv rapax. ). — Zgrabny, składny,

paeuihiH. Zgorzysty , łatwy do zgorz mia Wlod Niezgo-    szykowny, ‘sudanny ; gefd)icft, (ifyiäliä). tooblgeftaltet ; Eccl.

rzysty, który się nm spali, jako płótno kamienne nie-    ciinmin», iifHiJHYhHT, , (cf. śliczny). Twarz jej we wszys-

zgorzyste. Wlorl , Eccl. nen3rapaeMbi8. Kamień niezgo-    tkich zgrabna cząstkach. Kniaź. Poez. 3, 11. — Opposit.

Cn. Th. 239.

rzysty ; ami intus. asbeston. Cn Tb. 556.

‘ZGORZYSTY, *ZGÓRZYSTOŚĆ, ob. Wzgórzysty.

ZGOSGlG, ob. Gościć, pogościć. Złoszczenie się, gościna, bawienie w gośiunie , Slufentbalt in ber (Jrctnbe. Tr.

ZGOSPODAROWAG , oh. Przegospodarować , zmarnować źle gospodarują*., oern)irtl)fd),ifteit. — § Zgospodarować, gospodarując zarobić , uzyskać , zagospodarować , CWMrtÿ' fünften.

Len niezgorzysty ,    Niezgrabny, Suhst. Niezgrabnik , Niezgrabiarz ( qu. t>. ) ,

nieubzany, nieokrzesany; plump , tölpelhaft ; Boh. neohra-bany, nemobora , traup (cf. trup), traupskÿ, traupowity; Sorab. I. nekmany ; Garn. naródn , naurn , okorn ; Vind. ohrabeu, ohrebel, savalen (cf zawalidroga), terkel, ter-klazh , telafast (cf. cielisty), telafavez, ofhaun , odroz-hen (cf. od ręki), bedast, ohręben , tepzbast, bivolina (cf. bawolina), tepez ; Hoss. 4j6HiiOBaTTi (cf. dębowy, cf. olszowy Marcin), «jypóatrB , yypóatmHKi, Mypna, nypo-

ZGRAĆ-ZGRECZYĆ.

ZGRECZEĆ-ZGROMADZIĆ. 1045

qna , ocJtowB, ocJOiMHa , He^ibHMłi , ( cf. niedzielny ).

Niezgrabny, ‘nielusy. Zab. 15, 281. Treb. Więcej złoczyńcę pozor obyczajów mającego dziś sobie szacują , niż poczciwego ale niezgrabnego człowieka. Zab. 7, 56.

Figura niezgrabna bez ułożenia, nos na ziemie siąka , rękawy wszystko na ramiona wyrzuca i szablą zawadza.

Tent. 15. c, 11. Niedobrze ma czuprynę przystrzyżoną, ZGRODZ1Ć cz. dok., połączyć, złączyć; perbinben, ueretnen; suknia na nim jak na kołku wisi, golenie po cholewach    {Bonn, zgraditi aedificare, exlruere). (Tezeusz mówi):

pływają ; ale człowiek dobry, że trudno lepszego po-    O jak to ciężko z głębokiej odchłani Wyleźć na górę ,

szukać; ale pod tą niezgrabną postacią cudny się ukry- jakie spracowanie, Oraz przed śmiercią goniącą uchowa dowcip. Zab. 15, 65.    dzić, ! z Alcydem się stąpającym zgrodzić. Morszt. 244.

ZGRAĆ cz dok., Zgrywać niedok et contin , Zgrać się zahnk., ZGROMADNOŚC, ści, z., zebrana czego liczna gromada, grajac n. p w karty z pieniędzy wyzuć, gołym uczynić; wieloliczna kupa , eût großer 0Cr[ammelter Raufen ] liezność, einen arm [pieleń, tym im ©piele bag ©einige abgeminnen.    ««« 3<tyl- , Zeszło się pospólstwo zgromadnością

Przeklina sie, jak gracz do szeląga zgrany. Tent. 15,54.    wielką. Warg. Wal. 265. - ( zgromadno , tłumno, licznie).

Odniosę pieniądze zgranemu , który na mnie jak na wy-    Akademia Krako wska zgromadnością, powaznośeią, zacno-

bawicieia swego czeka. ib. 55. e, 14 Ulokowany przy sto-    ścią ludzi sławna. Warg. Cez pr. C 4. Jako go wielkie

lik u zgrywa sie i klnie. Teat 1. 8. Rai sumy pani-    szczęścia za żywota potykały, długoby trzeba pisać dla

ozom,' co się w karty zgrali. Teal. 24, 155'. Czart.    zgromadnośei znacznej. Warg. Wal. 502. — Scypio niekie-

Wszystko mu nie do gustu, noc na kartach strawił,    dy dla spoczynku od zgromadnośei ludzkiej na stronę ,

Wszystko źle, zgrał sie wczoraj, klejnoty zastawił. Kras.    jakoby z morza do brzegu, odmykał. Kosz. Cyc 169,

'{j-J    Ł    “    od gromady, społeczeństwa, od zgromadzenia się, od

tłumu . ppm 3ftenfd)engewftyl. ‘ZGROMADNY, a, e, — ie et o adv., liczny, wieloliczny, tłumny ; jaßlrcid) an oer» [ammelten 3)?en[d)en, |aitfemretfe, polfreid). U wór dosyć zgromadny, ciidny i ozdobny chował. Warg Zgromadno, gromadno, gromadą, gromadami, kupą, kupami Cn. Tb. 142 i. et 209. gromadzisto. (mufenwetfe, tn Raufen. Zgromadno się na naukę zjeżdżają. Warg. Cez. 156. Patryarebów i xiążąt zgromadno siedziało. Warg. Wal. 72 Z łuków w nieprzyjaciół strzelają gromady, Którzyby byli nie tak zgromadno bieżeli, Hy byli Rodornonta przy sobie nie mieli. P. Kr,han. Orl. 1, 429. — Zgromadny active, congregandi vim habeas. Cn Th. 1424. gromadzący na kupę lub do kupy, oerfantmclnb.— Zgromadny passive: snadny do zgromadzenia, gromadę miłujący Cn. Th. 1421. towarzyski, społeczeński; ge« [eilig, gefettftyaftliebenb ; (Bosn. skupgliv , koji se rnosge skuppili). Zgromadny, łatwy do zgromadzenia.

N‘tara hominis habet quiddam innatum quasi civile et populäre, quod Craec. nohzixov vocant. Cic, Polonica verbe car emus apto : diramus: zgromadny, gromadę i spółkowame miłujący, snadny do spółkowania litości, miłośnik ‘pospolitości albo dobra \spopolitego, abo rzeczy pospolitych. Cn Th. 1424. ‘ZGROMADZCA, oh. Zgromadzicie!. ZGROMADZIĆ cz. dok, Zgromadzać nied.. zebrać do kupy, kupić , gromadzić ; jufammen liftu* [en, [ainmelit ; Carn. zkupim; Bosn. skuppit, nakupiti; Eccl. crpowa>K4aK), cuuuto , CTa4CTßyto, ( cf stado). Czegoś w młodości swej nie zgromadził , jako w starości znajdziesz. W. Syr. 25, 5. (jeśliś w młodości twej nie zgromadzał, coż znajdziesz w starości twojej? Blbl. Gd.). Nie jeden starł już życie , kiedy się jeszcze zapaszał i zgromadzał na przeciąg dalszego życia. Pilch. Sen. list. 341.— § Botan. Zgromadzone rośliny, aggregalae, prócx spólnego kielicha mają jeszcze pod każdym kwiateczkiem kieliszek osobny. Bot. nar. 182. — Zgromadzić ludzi,

»ergrtetyen, ©rted)t[dj matyeit, junt ©rtetycn rnadjen. Zgre-czyć się zaimk., ZGRECZEĆ nijak., stać się Grekiem , ftty junt ©rtedjen rnatyen, ein ©rietye werben, ©rietytfd) werben. Wenet pewny zgreczywszy się w Konstantynopolu, wziął sobie imię Dozyteus. Ustrz. Kruc. 2, 199. przystąpiwszy do kościoła Greckiego.

ZGRACOWAĆ cz. dok, gracując do kuny zgarnąć, gufam* men fragen mit ber ©artenfvaje, stammen far[ien; gracując precz odgarnąć, odskrobać, wegfraßeit , a&fraßen , abfarften.

ZGRAJA, ‘GRAJA, i, z, (cf. Lat grex , gregis) ; orszak, gwardya , zgraja. Cn Tk. 656, gromada ludzi. ib. 1424. rzesza, tłum, skupienie, gmin, ‘tałałajstwo, chałastra, tłuk; Vind mnoshiza, trupa, mnosbtvu, Chop; Bosn. naloga, gljustvo, eine ètyaar, ein SSolftyaufeu, ein ©djwarm, eine beerbe; (Cum graja vituperium ; Croat. graja , ograjame , ograda * ogrodzenie , grodzą). Byle się na krok ruszyć, zaraz zgraja dudków mię otacza, którzy się oglądają i wyśmiewają. Tent. 54, 11. Wiąże Eolus dużemi łańcuchy Nie'pokojne szumnych wiatrów Zgraje. Tward. Daf. 26 O szczęśhwyż to będzie dzień, gdy z *grai tych niewczasów do społeczności duchów bede mógł ‘wyniść. Żarn. Past. 217 b. Zgraja psów, złaja", eilt Raufen buube, (cf. psy grają). Jestem teraz nieszczęśliwa , jak sarna w lesie lękliwa , od psów zgrai otoczona. Teat. 56. c, 105. — $. Herald. Zgraja, herb; tarcza wojenna goła na tarczy herbu , biała bez herbu. Kurop. 3, 59, ein gewiffeö SSappen. ZGRAJO WATY, a. e, — o adv., *ZGRAJNV, a, e,— ie et - o adv., od zgrai * tłumny; ©dwar », in ©dwareit, in Raufen , in einanber gebrangt, geftopft, gepropft, gepaeft. Kuchcicy, woźnice i zgrajowata gawiedź żołnierska lekkoważnie nieprzyjaciela wżarzyła. Arom. 619; (promiscuum valgus). Wielkie zamieszanie izby nastąpiło przez zgrajne domaganie się głosów. Dy ar. Gród. 454.

ZGRAM, ob. Zgrać. ZGRAMOLIĆ , ob. Gramolić. ZGRA-N1CZYĆ, ob. Graniczyć.

ZGRAZlć, n. p W grubo żółciste myśli głęboko zgrążony. Priyb. Ab. 117, ob. Grązić ZGRĄŹNAĆ , ob. Grąznąć.

ZGREGZYĆ cz. dok., na Greka lub Greczyznę przerobić,

insza

Wal. 6.

Włod.

pospo-

1046 ZGROMADZI CIEL -ZGRUCHNĄĆ.

ZGRUNTOWAĆ - ZGRYŹNY.

ÇeraOfc^neUern. — Transi. Zgruchnąć się, zbić się w kupę nagle, gwałtownie, nawalnie, kwapliwie , hurmem; ftaufenroetfe pfammett ftoßett, fidj fd;Ieunfgft pfammen Raufen, öerfatnmeln. W jednej godzinie zgruehnąwszy się kilkadziesiąt tysięcy ludu , byłoby tych rozbójników na sztuki zatłukło. Przestr. 250.

zgromadzenie zwołać, Scute oerffltmneltt; Croat, szpraviti, szpravlyam , (cf. sprawić); Vind. spraviti ; Eccl. coóopo-böth, ymiHHTb eoöpame. Zgromadzenie, kupienie czego , gromadzenie , zgromadzenie Cn, Th. 557 , Hoss. crpoMajKAeme, baê Sufftćiufen, ©ammein. Zgromadzenie się, kupienie się ludzi, gromadzenie. Cn. Th. 1424. et 356. baö SBerfammeln, 3ufammettfommen, biejjufcmtmenfunft, ZGRUNTOWAĆ cz. dok., do gruntu zgłębić, dojść gruntu, (cf. zejście się , cf. schadzka). Zgromadzenie, kupa ludzi , gromada ludzi, skupienie, gmin, rzesza. Cn. Th.

209. eine oerfammelte SDłenge, eine ©emeinbe (cf. gmina), eine 33erfammlung. Zgromadzenie ‘person, concilium , collegium. Cn. Th. 1424. eine $erfammlung , $trd)enöerfamm* lung, ein Concilium, ©ollegiunt; Boh. shromazdenj; Slov. zhromaźdeni , shromóźdenj , snem, (cf. sejm); Sorab. 1. zromadżizna , zromadżifna , fromadzifna , ( zromadnizczo miejsce schadzki czyli zgromadzenia) ; Sorab. 2. fgrom-mażina, gromaśyna ; Garn. sbiralshe , skupsbiralshe ;

Vind. vkupsbranje, sbor (ob. Zbór, zbiór, zebranie), ZGRYWAĆ, ob. Zgrać.

sberifhe , shod (cf. schodzić się), sprauhfhe, bratoufhina ZGR^C cz. dok , Zgryznąć jedntl.. Zgryzać niedok. ; Hag. (cf. bractwo), sbralifhe , vkupsprauhlhe ; Croat, zkupehi-na , szpravîsche , zpravische , zkupische , szkupehina ;

Dal. zkupscbina ; Bosn. skup , skupsctina ; Hoss. aóopt, cxo4Óniu,e , coiiMume, cohwł , ttapoACTBO , (cf. naród);

Eccl. <ct>go(>t> ( ob. Sobor), coóopmue, coóopHaa, coópa-Hie , CGIIhllllfJlC.

ob. Zgromadnv, gromadę miłujący. W rodź. ieńsk. ZGRO-MADZIC1ELKA, i. ZGROMADZISTY, ob. Gromadzisty.

ZGROMIĆ cz. dok., Zgramiać niedok, ob. Gromić, pogromić, gromiąc zbić, porazić , zwalczyć , mit ©email be» f(impfen. Zgromiłem wt sobie osobista miłość i durne.

Staś. Rum. 2 , 116. ZGROMICIEL, a‘ ber Sełampfer, Sefieger. Ziem zgromieielu, z Rzymian najmożniejszy. Chrośc. Luk. 521.

ZGROZA, y, i., groza , wzdryganie się ze strachem ; Germ. ba£ ©raufen, baś ©ntjefccn, ber 2lbfd;eu. Zawsze srogie-mi pomstami a zgrozami hamowali złościwe przyrodzenie.

Hej. Ap. 1. Przechodzi go zgroza , kiedy się zamyśli , że będzie zięciem mordercy ojca swego. Staś. Rum. 1,

206. Zgroza przechodziła każdego na samo wspomnienie zbirów, Przestr. 26. Zgroza lub upodobanie, ib. 24.

Śmiesz mi iść przed oczy w zgrozie twego czoła , I być w miejscu, gdzie hańba twa na ciebie woła. Teat. 45. c, 57. z groźnem czołem , mit brduenber ©itrite.

ZGRUBIEĆ nijak. dok. Słowa Grubieć gu. v, Zgrubnąć,

‘Zhrubnąć jedntl., obUtg grob merben phys. et fig. tr.

Roztył, utył izhrubł, a odstąpił od boga. 1 Leop. Deut.

52, 15. (otył,. stłuś-iał, zgrubiał. Bibl. Gd.). Mieszkając długo w'górach zgrubiał był srodze, zarosła brodę, suknią zdrapaną, ciało wyschłe mając. Sk. Zyw. 1, 15 b.

(zdziczał, zleśniał). Nie poznali go , bo był bardzo nędzną i niezwykłą robotą zgrubiał. Sk. Zyw. 2, 197 b.—

Gramrnat : Wyrazy zgrubiałe, n. p. wilczysko. Kpcz. Gr.

5, p 2. SBörter mit ber (Enbiguttg ber Ungefdjiadttfteit, ©djeuß*

ZGRUCHNĄĆ cz. jedntl, zgrzmotnąć, zbić głośnym uderzeniem do kupy, laut fdtallenb pfantmen fdjlagen, jufammen fdtmettern, pfammen ffyneißen; lub też zkąd zbić, wybić,

grunt lub dno znaleźć; Bolt, wyskaumam ; Vind. isgrun-tati , vunsgruntati , dogruntati, ismeriti ( cf. wymierzyć ), skusgruntati, presgruntati, auf beu ©rttnb fommeu, ©runb fin beu, ergrüiiben pr. et fig. tr. W rzece wysiadł z zwo-zu, spodziewając się, że jeszcze zgruntuje. Pot. Arg. 151. Skrytej natury nigdy nie °zgrontuje. Suszyć. Pieśń. 5, B 4 b. Niezgruntowany imposibil. , nie do zgrunto-wama ; Vind. nesgruntliu, unergrunblidjl, ttlterforfcbli^. Wody morskie w przepaści swojej niezgruntowane. Teal. 8. c, 67.

ZGROMADZ1C1EL , ob. Gromadziciel,

m,, pogromca,

zgristi, zgrizam ; Croat, zgrizójero ; Boss. crpbt3Tb, crpu-3BTb , H3rpbi3Tt> ; gryząc wniweczyć, jerbeißen , jernagett. Jako zagniłość mam być skażony, i jako odzienie, które mól zgryza. 1 Leop. Job. 15, 28. (jako szata, którą mól psuje. Bibl. Gd). Już ani rdza, ani mól zgryźć, ani zniszczyć nie może. Hej. Post. y y 2. — Zgryźć , rozgryźć; aufbeißen , jerbeißen. Z białego czarne, a z czarnego białe zrobić, umie jak orzech zgrjźć. Teat. 12, 6. — Fig. Zgryźć kogo, sfrasować, zmartwić, eilten (beißettb) frcttifett. O to usiłuje, aby ojca zgryźć. Mon. 70, 14. Nie może zataić srogiego zgryzienia. Jabł. Tel. 51. frasunku, umartwienia; nagenbeit Summer, ©ram. Zgryziony, zgryzły; Hoss. KpymiHHMH, bcflimmert, ücH ©ram ( cf. żal ), gefrdttft. Ledwo idzie zgryziony, stroskany bez miary ; przywiązanie do pana wesołość w nim truje. Teat. 48. b, 16. Dusza moja rozerwana upada pod boleścią, którą jest zgryziona. Teat. 50, 109. On wymową zgryzłego głodem i chorobą zmiękczy. Zebr. Ow. 525; (morbis irague Jurentem). — Transi. Zgryźć co, strawić co przykrego , poinimowolnie połknąć co niesmacznego : etmaé »erbeißett, oerfdjmerjen, »erfdjlittfcn, ein» fdjlucfeu. Krótka ta ale zaostrzona Nie mogła legacya jeno być zgryziona. Tward W. D. 2 108, cf Cn. Th. 1424. ZGRYŹLIWOŚG , ści, z , skłonność do zgryzoty, do zgryzienia się; bie ©rämlidjfcit, baê tpdrmen, ber £ang ftdj P (tarnten. — Active: Zgryźiiwość, przymiot tego, co człowieka gryzie , frasuje martwi; Kummer, §er$en3» pein, (betßenber, freffenber) ©rant, fôrétnfurtg. Wszystkie przykrości i zgryźliwości , które na człowieka przypaść mogą, przyjaźń ośładza. Mon. 65, 576. ZGRYŹLIWY, ZGRYŹNY, a. e, — ie adv., gryzący, beißettb , ltageitb. Cudne kształty uporna stal na się przebiera , Gdy jej ztad zgryźny pilnik , zowąd młot doskwiera. Rar. Oz. 1, 158.

pryskał w oczy nasze. Hor. Sat. 86. — Fig tr. Gryzący, frasujący, frasobliwy, martwiący, żalu pełen, żałosny ;

beißenb, nagenb , fitmntentb, beffimmernb, fttmnterlid), funt* mentoli, frdnfenb, äußerft empftubltd). Laska od niego

Ogień z dymem zgryźliwym rozdmuchany,

ZGRYZOTA - ZGRZEBIE.

ZGRZEBIE - ZGRZEWA.

1047

umyka się boska, A zas' zgryźliwa naciera nań troska.    z lnianego będą nierównie -lepsze. Jak. Art. i , 425.

Mon. 73, 109 Trzeźwym wszystko jest nudno, nic prócz    Wielka wada w ubogim prosta odzież z zgrzebia. Zabi.

wina pono Zgryźliwych trosków od cię    nie odpędzisz    Amf. 47.    (zgrzebna, zgrzebiana , cf jak cie widzą, tak

doli. Hor. 1, 97. J. Kchan ; ( momaces    sollicitudines ).    cię piszą).    Zgrzebie do utykania statków, okrętów. Ross.

Zgryźna nowina. Fot. Arg. 777. Pod świetnością koro-    KOHonaTb. Zgrzebiem takowym utykać, falfatcrn ; Ross.

ny, tak wiele strasznych bojaźni i zgryźnych się kryje    KOiionaTHTŁ. Wplątałeś się nieboże, jako    kokosz    w zgrze-

smętków. Tr. Tel. 565. Zgryźna go myśl turbuje. Wad.    bie, która im się więcej graboli z nich    , tym    się bar-

Dan. 37. (niespokojna, kłopotliwa). Matka zgromiwszy    dziej pląta. Sowit. 16. On się umotał, jako kot we

go zgryźliwemi słowy, policzek mu wycięta. Sk. Zyw. 2,    zgrzebiach. Rej. Post. K k 2. Papieża gdy koronują,

455. Zgryźny tyran. Fot Syl. 160, (doskwierający, do-    zgrzebi przed nim palą, mówiąc: tak mija cześć świata,

kuczająey), Chciał narodowi uzdę wdziać niewolniczą    Sk. Kaz. 105 b. Trzciny nadłamanej nie złamał, zgrze-

tak bardzie, tak zgryźnie. Pot. Syl. 201. Siwizna cza-    bia zapalonego nie zgasił. Mon. 76, 578. (niezapobiegł

sem z gryźliwego życia pochodzi. Teat. 33, 6. pełnego    nieszczęściu). ZGRZEBIE, ZGRZEBIE, oh. Zgrześć. ZGRZE-

zgryzot, kłopotliwego; fitmmerttcE, (jarntöoll. 1 zgryźna    BIOWY, a,e, do zgrzebi należący. Wiod. S)ebe>, SBerg*.

zazdrość w jego duszy, i zgiełk żądz niespokojnych.    ‘ZGRZEBŁO, a, n., ob. Grzebło, ber ©triegel.— (Addas:

Przyb. Ab. .134. gryząca sie, ber HCtgenbe üîctb. Chłopiąt    Slov cesadlo; Garn. kęfa , shtrigćl ; Vind. fhtrigl ; Croat.

i niewiast gniew bardziej jest zgryźliwy, n i żeli ciężki.    keffa ; Rag. cessallo ; Slav, cseshagia). Co rano trzeba

Pilch. Sen. gn. 218. (kłótliwy). ZGRYZOTA, y, z.,    bydło chędożyć , pierwej zgrzebłem, potym szczotką,

zgryźliwy kłopot, żal; nagetiber Summer,    ©ram, (partu,    Kluk. Zw.    1, 155. ZGKZEBŁOWATY, a, e — o adv.,

^ratifiait); Vmd. kumranje, shalost, riunost ; Ross, npy- na kształt zgrzebła, firiegelartig. Łodyga zgrzebłowata, menie; Eccl. 3aTep3aTeiMeHie. Więcej tam zgryzot.,    c. strigosus, gdy szczeciny są płaskie, przy nasadach

gdzie większe pieniądze, A załym tkliwsze dręczą umysł    łuskowato rozszerzone. Jundz. 2. ZGRZEBNY, ZGRZE-

żądze. Hor. 2, 121. Kniaź. ZGRYZOTNY, a, e, pełen    B1ANY, a, e, ze zgrzebi, 2Berg=, (pebe », tum SBerg i

zgryzot; Vind. shalosten (cf. żałosny), riun , shalujezhen,    Boh kaudelowÿ ; Ecd. iicrpeÓHUH. Płótna cienkie, pa-

riunast, teshaun, f cf. 'tążny, tesk li wy ) ; tmll nagenbett    czesne, zgrzebne. Vol. heg. 5, 185.    Płótna    worowe

Nummert», FitmmertioK, betjieiib, frditfenb, Itdrmenb , bet urn*    czyli zgrzebne. Przędz. 46. ib. 28. Teat.    17. 2,    b. (©acf*

tlterttb. Zgryzotne mozoły Hor. 2, 121. Kniaź. Aby goić    lebiwanb, zgrzebnie,a, cf. parć, cf. paklak). Niemądry,

zgryzotne    na sercu zastrzały,    Ma skuteczne ulepki zwiną    który gardzi zgrzebnym    surowym worem, prostą a nie-

i gorzały.    Zabi. Fire. 71, (cf.    dobry trunek na frasunek).    malowaną skrzynią, w    którejby było złoto. Gil. Post.

rzuć te cery zgrzebne.

serce

ZGRZAĆ, f. zgrzeje cz. dok., Zgrzewać niedok., grzejąc    281. — *§. Wypogodź

rozpalić, fefyr enudrmtm, errett; Slov. zhrjwóm; Vind.    Morsz-t 67. może: pogrzebowe, smutne. ZGRZEBN1CA,

sgreti, ogreti, sagreti, svrezbeti, resvrezhiti, opariti,    ZGRZEBNINA , y, z., płótno zgrzebne, ©atfletttlMnb.

respariti ;    Croat., zegreli ; Bosn. zgriati, sagrjati ; Rag    Za łokieć zgrzebnicy półgrosza. Stat. Lit. 395. — Zgrze-

sgriati pr.    et fig. Ir. Częścią    z upalenia, częścią z drogi    bnina collect zgrzebie,    kupa zgrzebi, etrt Raufen 2öcrg.

bardzo zgrzany, Alexander w rzekę skoczył. Warg. Wal. ZGRZECHOTAĆ, ob. Grzechotać. ZGRZECZN1EĆ , oh. Grze-107. — W nieprawości urodziłem się, a w grzechu    cznieć, wygrzecznieć. ZGRZEGOTAĆ , ob. Grzegotać,

‘zgrzała mię matka moja. Buda. Fs. 51. 5, not. postą-    grzechotać. ZGRZEJE, ob. Zgrzać. ZGRZENiE , ob.

piła mną, abo poczęła mię. ib. (w grzechu poczęła mię    Grzonąć.

matka moja. Bibl. Gd.).    ZGRZEŚĆ, zgrzebł, /. zgrzebie, zgrzebę cz. dok., Zgrze-

ZGRZEBAĆ, ob. Zgrześć. ZGR2EBACZ, a , m., który zgrze-    bnąć jedntl, Zgrzebać niedok., Zgrzebywać czesll., zgrze-

buje . bet 3ufrtntmntfra|cr, §entntcriva|cr; Vind. derskavez,    buje pr. conlin. , grzebiąc do kupy zgarnąć , lub grzebiąc

postergavez ZGRZEBlANY, oh. Zgrzebny. ZGRZEBIE, i,    zkąd wygarnąć,    zdjąć, ściągnąć, zczesać ; Sorab. 1.

plur., ZGBZEBIE, ia, n., zgrzebie są to przykrótsze    zhreyu confudio;    Ross. erpeem, crpeóaTb; Eccl. n^rpe-

włosy w czesaniu lnu lub konopi zostające na szczo-    ctii , ti^rfiCRam,    jufammen Fragen, pńammen fdjarren,

tkach. Jak. Art. 1, 425, Boh. kaudel, (cf. kądziel); Cam. fammeit finegeln, abfcfyarmt, abfrajjen, abftricgeln. kodęla ; Croat, greble, pozdérje, (cf pazdior) ; Rag se- ZGRZESZYĆ dok. Słowa Grzeszyć, qu. v., füubtgeit, fid) pet* biza, vulg. kuccina; Bosn. zagrebnięe. kueine; Slov. su-    jurtbtgeti. — Addas: Jako kto zgrzeszył, tak go karzą,

kia; Ross. H3rpeóa, crpeóiw ( ob. Zgrabki ), oipenKH    Cn. Ad. 302. Zgrzeszywszy pokutuj. Zegl. Ad. 84. (pij

(ob. Otrzepać), oxOÆOiibH «31. neHbKii cf. wyczosek, pa-    piwo, któregoś nawarzył). Kto *mi zgrzeszy, krzywdzi

cześ, paczoski; Ecd. H3rpeóic, KOcrpuKa, (pebe, SBerg,    duszę swoją. Budn. Frov. 8, 56. (kto grzeszy przeciwko

ba3 erfte 2Bcrg POtn^ladtfe, $anfe. Wyczosek, Uni aut can-    mnie, krzywdę czyni duszy swojej. Bibl. Gd. ; kto wy-

nabis retrimenta pectine ablata, sed cum id bis fiat. quae    kracza , występek    popełnia). Panie! nie daj mi zgrze-

primo pectendo auferunlur, dicunlur zgrzebie. Cn Th.    szyć, bo dalibóg    zdaje mi się, iż Pani nie tak za ży-

1424. Konopie które od wyprawy czyli czesania odebo-    wota nieboszczykowi sprzyjała, jak teraz się w jego wodzą, paczesiem i zgrzebiem zowiemy. Przędz. 46, (cf.    skowej kochasz postaci. Teat. 12. b, 5. panie odpuść!

paczoski, paklepie, cf. pakuła, cf kłaki u" Lonty mogą ©ott perjet^e mir, redjne eś mir nid)t jur ©ünbe an. być dobre z zgrzebia lnianego lub konopnego, jednakże **ZGRZEWA, y, z., zgrzewanie, zgrzanie, par, piek ; ba$

1048

ZGRZYWAĆ - ZGRZYT.

ZGRZYT ACZ - ZGUBA,

i głuszy Akcyackieh się lądów lękające uszy. Min. Byt. 2, 312. Między błyskających i przerażających broni zgrzytem. Swad. 4 , 22. Jan. Lub. Pełne uszy zgrzytu. Pot. Arg. 284-. Zgrzyt po stronach Lidyjskich. Zebr. Ow.

(Lydia totn frémit). ZGRZYTACZ, a, m., sowa zgrzytacz , strix stridula , wielkości gołębia , głos wydaje niejaki zgrzytający. Kluk. Zw. 2 , 503. bte ^norreitle, SBranbettle, 6tocfeiile. ZGRZYTNĄĆ cz. jedntl. , Zgrzytać niedok , zgrzyt wydać, zęby z odgłosem ściskać; mit ben Bärten jufammenfntrfć^en, fnirfclicn; Slov. zubami skri-pim, zaskripiin (ub Skrzypnąć;; Cum. kléshtâm; Sorab. i zazwóbu szo, zazóboczu ; Vind. se sobami fhkripati; Hag sckrîpati zubima ; Bonn. sekripati zubima , ersgiati , rrisgjatli, resgjati; fions cKpeateraTt, cnpeJKemy. Rze-źwy koń miedzianą trąbę słysząc zgrzyta, I za brzmiącym jej głosem chęć do wojny chwyta. Otw. Ow. 4 54. Wszystkie różne narody od gniewu zgrzytały, I że im chce zwycięstwo wydzierać się bały. Jabł. Tel. 449. Nogami lupają, zębami zgrzytają, oczami strzelają. Teat. 52 (/, 71. Tarn będzie płacz i zgrzytanie 'ząb. 4 Leop. Math. 13, 50. (zgrzytanie zębów. Bibl. Gd.\ ipeuleit imb 3fll>nflappnt). Koniec idzie 'wszem rzeczom, samemu człowieku. W piekle, gilzie zgrzytanie “ząb, [obsol. Genii. ph/r. 2], gdzie wieczne ' ciemności, Gdzie niewy-trwane męki, gdzie niemasz litości, Groch. W. 508. — Zgrzytać na kogo ze złości . gegen etltett bie 3^16 flttr* fdjeit ppr 33oé>l)eit. Otóż ja będę zgrzytał na was, jako więc, skrzypi wóz bardzo nałożony siana. 4 Leap. Amos. 2, 4 5. (ja zcisnę ziemię wasze tak, jako zciśnie wóz napełniony snopami. Bibl. Gd.). ZapaPzywość ich zgrzytała na nas. Budn. Ps. 121, 5. Polacy zgrzytali na Kazimierza Jagiełowica, iż za jego wolą Litwa Łucko wzięła. Shyk. 588. sarkaji , krzyczeli.

ZGRZYTNY, a , e — ie adv , zgrzyt wydający, pełen zgrzytu, szczęku, fttirfdjenb. Wojna się ściele i zgrzytliwoj pomyka krwawą ręką broni. Zebr. Ow. 5; (crepilanlia arma). Maszt słyszeć się dał z tak zgrzytnym grzmotem, jakby niebo upadało. Przyb. fuz. 191.

(Errcnrmctt, (Srtyifjen, bte Ipijje. Ziół mokrych słoneczna zgrzewa przysuszała. Zebr. Ow. 81 ; sol radiis siccuverat.

ZGRZYWAG*, ob. Zgrzać.

ZGRZONĄG , f. zgrzenie cz. jedntl., grzonąc zgarnąć, wygarnąć; fieraiiêfctyarren, jufammeit fdjarrett. Popioł zgrzenie i zbierze. 1, Leop. Nam. 19.

*ZGRZYBIALEC , lea, m , człowiek zgrzybiały, 'strych, stary, grzyb; ein pom 2l'ter fritmm gebeugtes SWdnttcben; Vind. oglavauz; Bosn. mattor ; Hoss. xpunt, xpwnoBKa, CTa-puń xpbim>, CTapbilt xpinni (cf. chrzan), ociapoKTi. (cf. starzec;. ZGRZYBIAŁOŚĆ, ści, i., wiek zgrzybiały, schylony, wielce podeszły; bofieS gebeugtes 5llter, ©reifen« tyeit, ©eifennlier. Do wielkiej zgrzybiałości przyszli. Olw.

Ow. 355. Przychodząc człowiek do zgrzybiałości w wi.-ku ośmdziesiatym. ciągnie ostatki już przykrego życia. Zool.

274. *ZGRZYBIĆ‘ cz. dok.,

schylić; jitfommeu beugen, frfinimen, buefen, (tnie einen Spilj), Bosn. zghribbili inc.urvare, oghmbaviti koga , ogrib-bili ; hal. aggrabare, yibbo deformere. ZGRZYBIEĆ nijalt. dok. ; Croat, ogerbavam incvrvcsco: s<h\Ionym być starością, nom filter fritnim gebeugt fepn, wielce zestarzeć się, flip: alt nut frit milt tnerben. Kto się terni rozkoszami niezmiernie bawi, zgrzybieje przed czasem, i'uwikle się w choroby bez liczby. Buk. Zyt]. 21. Zgrzybiały, stary bardzo ; jedną nogą w grobie. Cu. Ad. 1095, ob. przy-trupiały starzec, Carn. motèrn, gerbovz, f gerbavka ;

Croat, zgerbaven ; Bosn. zghrribgljen, greifeiialt, fteinalt,

(fnintm alt), non 2Uter gebueft, gebeugt jur (Erbe, (tnie ein

5,'ilj). Gdy już zestarzał się , a niemal zgrzybiałym się stał, odprawił ją, iż już pnźno i nie rychło się ożenić mu było Glnz. Wych. 0 8. Zgrzybiały się dziad na nogi skarży. Zab. 15, 172, Białogłowa stara i zgrzybiała , Kostnica swoich piękności spróchniała. Pant Fid.

455. Coż tam plecie ta baJja zgrzybiała? Teal 5I, 52r Broń boże, żebym jeszcze w zgrzybiałej starości mojej z torbą nie poszedł. Teat. 8    52. Mój ojcze, nie jesteś

jeszcze tak zgrzybiały , abyś miał zdziecinieć. Tent. 8. c,

Fig tr. Zgrzybieć, być na schyłku, słabnąć,

wątleć, upadać; in Verfall geraden, abnebmen, fid) ner« ZGUBA, y, i., *ZGUBlEL, i, z, (Ta ‘zgubiel. Dudz. 74), fd)led)tcrn. Jako szlachecka krew' niszczeje prędko przy ubóstwie, tak królewskie dostojeństwo zgrzybieje prędzej przy nieopatrzeniu. Bvk Zyg. 48, Zgrzybiałe lala nadeszły, nie one które złotemi abo tłustemi zwano ; ale to są lata żelazne, skaliste, twarde, trudne, których nie lada jako pożyć. Pod. Wróż. 24

ZGRZYT, u, w., zgrzytanie zębów, zgrzytniecie, odgłos zgrzytnięcia, (Etym. gryźć); t>a3 3ß&nefnirfd)en ; (Slov. zu-bow skripeni; Bosn. sekrippa od zóba ; Bag. sekripgna,

(cf. skrzyp). Dzik, co zgrzytem chrobocąc kieł swój ostrzy krzywy. Pilch. Sen. list. 2, 65. Jędza szybko wstaje, i zgrzyt wydawa łoskolny. Przyb. Mill. 57.

Przyszedł na ostateczną nędzę, zgrzyt i narzekanie.

Przyb, Mili. 58 Ożeni się taki, nieszczęśliwa żona , w domu piekło, ubóstwo, długi, zgrzyt, rozpacz Bals. Niedz.

4,8 (z bólu zgrzytanie zębami

szczek ostry, twardy, łoskot skrzypliwy z uderzenia ; ba3 Jfrttrfdjen, ftlimn. Już zgrzyt broni, oręża tentent grzmi

14 I

28.

na

kształt grzyba skurezeć,

Trans!. Skrzyp,

ZGRZYTLIWY,

zgubienie czego, i to co zgubiono, rzecz zgubiona, zgmiona : fcaö Verlieren, ba3 Verlorene, ber SBerluft; Boh. zbauba; Slov. zabynutj ; Carn. sgûba, sgubizhk , pogûba ; Vind. sguba , sgubizlnk , skoda, (szkoda); Croat, guble-nye; Bag. poguba damnum, rasap ( cf. rozsypka ); Bosn. poghibia, poghinnutje , gubitak, sctelta ; Boss. móejib, nomóejib , rjóiuejtbCTBO , naryóa , (2) morow-e powietrze!, ubboä'b (cf. wieść, wywód;, TepaHie, (cf. tyrać), nponaa;a ( cf. przepaść); Eccl. n^niRenh, noriiEC.ih, luroyca Apetytu wcale zguba jest bardzo zła Krup. 5, 494. stracenie, zginienie, brak apetytu, ba8 Verlieren beś Slppetitâ. — Kto znalazł cudzą zgubę, powinien ją oddać. Baur. Sk. 252 zgubioną , zginioną , rzecz cudzą, eine frembe perlorenc 6adje. Cieszyli się , że znaleźli zgubę. Ossol. Sir. 5. Gdy pieniądz swój znajdzie , wzowie przyjaciółek swych, mówiąc im: rozradujcie się pospołu źe mną, iźem znalazła zgubę swoje. Hej. Post. E e 6. Pierścień, który wrzucił w morze, ryba pożarła; potym

ZGUBICIELKA - ZGUBOGROZY. 1049

ZGUBCA - ZGUBICIE L.

zgubę, dla swego zysku. Teat. 18. c, 95.

na

co rzekł-

gdy ułowioną przednim na stole postawili, dobrowolnę zgubę w jej żołądku znalazł. Zab. 6, 202. — §. Zguba, zgubienie, stracenie, zginienie bez ratunku, niebezpieczeństwo oczywiste, upadek nadziei; ba8 Herberten, bet’ Un» tergang ; Sorab. 1. hubenstwo , zakonczwano, (ob. Zakończenie, koniec, zgon); Carn. pogûba, konzjemanje; \ind. konz, pokonzhanje, skonzhenje , poginenje, po-gublenje, poguba, konzjemanje, konzvsetje , skonzhnost, podertie, podertje, konz, skasa, skasba ; Ross. 3JiOBpe-4ie, Eccl. BceryöHTeatcTBO, BcenoryójteHie (plaga, mor, powietrze),    , TpiiKaaHCTBO , BeanuaHiiiee Hecuacrie,

weTBopcTBO. Ku ruinie i spólnej zgubień. Chrośc. Fars. 202. Gkrośc. Luk. 2, 67. Po tej zgubień. Pot. Arg. 731. Człowiek człowiekowi zguba. Zegl. Ad. 53. Radzić komu

Niechaj syna na zgubę prowadzą. Teat. 45, 64. na stracenie , na odebranie mu życia , £)inridjtung. — *§. Na uczcie rozpasować się, tym to ‘przysłusza , którzy są jakoby jaka zguba owych jatek, gdzie strawne rzeczy i łakoci przedawają. Eraz. E i i j. brak , wyrzut ; SluêfdjujL tótnurf. ZGUBCA, ob. Zgubiciel ZGUBIĆ cz. dok. Słowa gubić, zatracić ginieniem, uerlieren; Boh. bridjm, (cf. brzydzić);. Garn. sgubim , pogubiti , pogonobiti ; Vind. sgubit , podreti, podirati , skonzhati ; Croat, zgubiti, zgublyam , zgublyujem; Dal. izgubiti ; Bosn. izgubiti, sctettovati , ozlocestiti ; Rag. izgubitti , pogubitti ; Ross. noryÓHTb, noryóJMTfc ; Eccl. noryóaio, noryÓMio , (cno-ryójiaio simul perdo) Kto więcej miał, ten więcej zgubił. Jabł. Buk. J b. (stracił, utracił). Zgubić tu i owdzie, pogubić; Fioss pasponarb , pa3paHHBaTb , ( cf. poronić). Zgubić się, we grze bilaru , swoje bilę zrobić do dziury. Magier. Mskr. ftd? im Villarbfpiel sterileren, »erlaufen. Zgubiony Sorab. 1. zhuhenć. Zgubili rozum' Polacy za tą swoją nową wiarą. Hebst. Nauk M 3. — Zgubić, o zgubę przyprawić, do zguby przyprowadzić, na zły raz wystawić, zniszczyć; fné ^SerberBen ftürjen, oerberben, un» gïütflid) ntadjen, »ernteten. Bodaj mnie wszyscy bogowie i boginie zgubili, żebym już oraz zginął, a nie co dzień ginął z wielką męką moją. Birk. Kaz. Ob. K 4. Bodajby cię bogowie zgubili, zbiegu! Siem. Cyc.ZGS. Nic mi już do czynienia nie zostaje , jestem zgubionym. Gaz. Nar. 1, 232 6. przepadłem, już po mnie; Ross. nponamiw. Zadanie komu rzeczy jakiej szkodliwej , która pacyentowi rozum pomiesza, ciało pokrzywi, lub go z tego świata zgubi, ma się brać za truciznę. Perz. Lek. 212. zgładzić ze świata , ston ber Seit bringen. List do żony rano pisany, tego dnia , gdy miał być zgubion. Baz. Fist, 51. (stracon , ba er füllte Eingerichtet, abgetan werben). Na urodzie Kryspa macocha jego Fausta zgubiła się. Sk. Dz 170. w nieszczęście , w zgubę się wplątała , fie fturjie ftdj tnë SSerberben. Niezgubiony « uratowany, od zguby wyrwany, bem Verbergen entriffen. Chwałę wodza Włoskiego pod niebo wynoszą niezgubieni Nilanie. Bardz. Luk 2, 17. ZGUBICIEL, a, m. , ZGUBCA, y, m, który kogo gubi lub zgubił, do ostatecznej zguby przyprowadził, zniszczył, zgładził, zgładca ; ber einen inê Verberben prjt, ber Verberber, Vernichter, Untbringer; Boh. zhaubce, bfi-

SłowniK Lindeg» wyd. 2 Tom TI.

dii ; Vind. skonzhauz ; Croat, pogubitel, pohabitel ; Rag. pogubilegl ; Bosn. sctetocigna ; Ross. naryÓHHKE, nory-6hteab , HCTpeÓHTejiŁ ; Eccl. naryÓHHKt, iacero\fGHTenL. Pancerni Trojanie wielkim przyszli tłumem , Wojsko ich zgubcę swego wśrzód siebie zamyka , A jak psy i myśliwi obracają dzika, Tak oni bohatyra. Dmoch. II. 293. Król elekcyjny zgubca wolności narodowej. Gaz. Nar. 1, 146. ZGUBICIELKA, i, ź., bie Verberberinn ; Rag. pogubitegńza; Croat, pogubitelicza ; Ross. noryóiiTejibHHU,a. naryÓHHua, HCTpeónTe,ibHHua. ‘ZGUBIEL, ob. Zguba. ZGUBNOŚĆ , ści, z., gubiąca szkodliwość, »erberbenbringenbe 0chdblich* feit; Vind. pogubezhnost, pohudlivost, skasitnost, svra-tajozbnost,: Ross. rnóieMOCTb. ‘ZGUBL1WY, ZGUBNY, a, e — ie adv., zgubę przynoszący, wielce szkodliwy, »erberbenbringenb ; Boh. zhaubnÿ ; Slov. zàhubnÿ; Sorab. 1. hubené, konczwarski , zakonczuyne, (cf. koniec, konieczny) ; Vind. sgubijozh , sgubezhen , svratliu , pogu-bezhen, skasiten, (cf. skaza); Rag. pogubni, setetm; Bosn. zledan ; Ross. ryÓHTejtbubifi, noriióeJbubiH, nory-ÓHTejbHbin , naryÓHUH , ruóeabHUH , pa3pyuiHTe.ibHbiH (cf* rozruszyć), noTonnuH , 3aoBpe4HbiH , TjrferBopBbiH, iicTpe-ótiTeibHbm ; Eccl. H3rHÓaicmiH, KbceroyciiTeAbin. Achila śpiewaj , Muzo , gniew zgubny, co szkody Nieprzeliczone ściągnął na Greckie narody. Dmoch. Ii 3. Pod uchem go Pryamid zgubnym dosięgł razem. Dmoch. U. 2,. 155. Spadł z tak zgubhwej wysoczyzny. Przyb Mdt. 15. We-nera nawie na przeszkodzie była, Zęby do zgubliwego portu nie wchodziła Przyb. Luz. 41. Bym zgubnych holów nie był ci przyczyną, wara dzieoię. Zebr. Ow. 30; (funesti muneris). Przez różne nieszczęśliwe przypadki na zgubny wyszli koniec. Bals. Św. 2, 567. Powiedz mi, mój panie, Czemu na zgubne sadzisz mię karanie? Gkrośc. Job. 39. Pokazał ludziom zacność ich rodzaju, już się więcej nie mieli za istoty na zgubne imię stworzone. Zab. 4, 18. Ossol. na zniszczenie, na wieczną zagładę, na przepadnienie ; Verfall, Untergang auf immer. Jeśliby jeden drugiemu dobra swe w zgubne imię za-fantowaf, tym sposobem , jeśliby ich na czas pewny nie wykupił, aby mu je było wolno sprzedać albo zastawić, ma być pozwan na trzy sądy. Szczerb. Sax. 133. Jak trzeci raz złodzieja złapią, Już go na zgubne imię do więzienia dadzą, W manele go ubiorą, i w kajdany wsadzą. Klon. Wor. 28, cf. imię. — §. Zgubny, do zgubienia , zgubie podległy, na zgubę przeznaczony; ju yer* Iteren, gu tternicbten, tterlierbar, yernicbtlich, yerberbbar, bem Verberben, bem Untergänge, ber Vernichtung auägeftjjt. Andromeda, Na twardej skale wisiała opięta W żelazne pęta, Aż gdy Perseusz śmiercią się jej wzruszył, Zabiwszy stróża, okowy pokruszsł , Co większa jeszcze, wziął za żonę ślubną Panienkę zgubną. Zimor. Rox. 285-6. 'ZGUBOGBOŻY, a, e, grożący zgubą, tterberben» brduenb. Jeśhżeby jeszcze co do .zguby Trojej Zostawili bogowie w skrytej radzie swojej szy ręką w stronę skazał, A obraz zgubogrozej Mi-nerwy ukazał. Otw. Ow. 519. obraz ten zowie tak dlatego, że jego wzięcie albo jego utracenie, wróżyło Trojanom pewną zgubę i zginienie, które ich potym nie

132

1050

ZGUBONOŚNY-ZH.

ZHÀJDÀMACZYG - ZHUKAĆ.

minęło, ib. 521. e —

“ZGUBONOŚNY, “ZGOBORODNY, a,

Shaftować, ob. Haftować. — Addas: Szata najdroższemi ie adv., zgubę przynoszący, ściągający, rodzący, oer* perłami zhaftowana. W. Post. W. 3 , 342. berOcnOringenb ; Ross. naryóoHOCHun ; Eccl. naryóopujHufi. ZHAJDAMAGZYĆ, oh. Hajdamaczyć. ZHAŁĄSUWAĆ , ob. Ha-ZGUMOWAĆ , ob. Gumować. ZGURBIC, ob. Gurbić. ZGOR-    lasować. ZHAŁUNOWAC , ob. Hałunować ZHAŃBIĆ, ob.

TOWAĆ, 06. Gurtować. ZGUZDRAĆ, ob. Guzdrać. ZGU-    Hańbić. ZHANDLOWAĆ, ob. Handlować. ‘ZHAPAĆ, Sha-

ZOWAC1Ć , ob. Guzowacić.    pad, ob. *Hapać, chapać. ZHARCOWAĆ, ob. Harcować.

ZGWAŁCIĆ cz. dok., Zgwałcać niedoli., gwałtownie skrzy- ZHARDZIEĆ, ob. Hardzieć. — Addas: Zwyczajnie człek wdzić, pokrzywdzić, złamać, zhańbić; ©CttKlIt (Wtfyutt, getvaltfam bebanbeln, behäbigen, »crimen, oerunebren, fd)än«

zhardzieje, Gdy mu się dobrze dzieje. J. Kchan. Dz. 241, cf. ma chleb rogi.

ben. Zgwałcić kościoł, miejsce święte. gwałlem się do .ZHARLE£ SCHARLEĆ, ob. "Harleć. ZHAROWAĆ, ob. Ha-mego wedrzeć, przeciw jego przywilejom co uczynić rować ZHaRtować ^ Hartować, nieprzystojnego co w nim zbroić; viemum sprofanować.

Cn. Th. 1423. Prawa zgwałcone.    Teat. 23.6,96.    (gwał-    ZHASAĆ, 06. Hasać. —    Addas: Strzeż się, abyś długim

townie przestąpionej. Prawaśmy twoje ach wslvdnie    ciągiem zmordowanego żołnierza, zhasanych koni, nie

zgwałcili. Wad. Dan. 172. Zgwałcić post, złamać post, prowadził do walnej potyczki Papr. W. 1, 97. zgwałcić święto Cn. Th. 1425. fete ftaften breeben, etn ZHEBANOWAC, ob. Hebanować

entheiligen. Zgwałcić kogo , co, violure. Cn. Th. 1425 ; blować. Addas: Sorab. 1. zhibluyu, wothibluyu ; Ross. (vicinum lżyć, krzywdzić). ' Zgwałcenie, ‘ZGWAŁT . u, cocTpysKHTb, coCTpyataTb, (cf zestrugać). ZHERETYCZEG, m. , n. p. Targną ręce na zgwałt swoich własnych pa- °b- Heretyczeć. Addas: Dania i Szwecya zheretyczała. nów. Przyb. Luz. 202. Zgwałcić białogłowe , panne,    Luz 220. Zachęcono Kazimierza , aby królestwa

gwałt jej uczynić ; einer ©Ctoalt «ntljun , fie nôtbjûdtttgeu ,    Gzeskiégo opanować przeniewierzonemu i zheretyczałemu

fie fdjdnben, (cf. zgrzeszyć z białogłowa, dopuścić się    Jerzemu nie dopuszczał lirom. 683. et 684.

z niewiasta). Ktoby niewiastę    zgwałcił, wieżą    niższą    ZHISZPANIZOWAC cz    dok., na Hiszpana wystrychnąć,

karan będzie. A. lamoj. 200.‘    Zgwałcona, eine    ©enot^    îum ©P^ier machen,    (ttfpaittftren. ‘Zhiszpanizowany to

jüdjtigte, (cf. upadła). Zgwałcenie białejgłowy, gwałt nie- Polak. Tr

wieście wyrządzony, btc 9?ob4üd)tignng.— Fig. Ir. Przeto ZHOŁDOWAG , ob. Hołdować. Addas: Zhołdujesz każdo Sycylii wysłał Kuryona, Którędy śrzodkiem ziemia    dego swoją rychlej wymową , niz zbroją. Rys. Ad.    80.

od morza zgwałcona. Bardz. Luk. 56. — Niezgwałcony,    podbijesz sobie, zjednasz, fid) uutertVHifig tnfld)Cn.

NIEZGWAŁCISTY, nie do zgwałcenia, niepodległy zgwał- ZROLOWAĆ, ob. Holować.

uszkodzeniu, skażeniu; unoerlefibar, unuergreiflid) ; ZHOJNIEC nijak, doli., Stać S'ę hojnym, hojnością nadrabiać; freigebig werben, freigebig fetęn. -Łacno jest zhojnieć na cudzym. Krom. 317.

ZHEBLOWAC, ob. He-

cemu ,

Sirab. 1. nezranenité iNiezgwałcisty, inviolnbüis. Cn.

Syn. 498. Niezgwałcisty, którego niemożna ab-o nie godzi się gwałcić Wiod. Niezgwałcisty, którego gwałcić >ZHRUBNAG, ob. Zgrubnąć, zgrubnieć, grubieć, trudno, niemożna, gardłem pachnie, ‘niesłusza, invio- ZHUKAć kego cz. dok., hukaniem, fukaniem , krzykiem labilis. Cn. Tb. 544,' ( cf. nietvkany, świeiy ). Jest to    odurzyć, wcale zahukać; eilten mit ïobeit, Sflrmett, @djeh

niezgwałcune prawo. Teat. 46Ü c , 98 Niezgwałceni    ten ganj betäuben, betören. Zhukać kogo , objurgationibus

w sześćściennyn* szyku czerstwi, cali. Przyb. Milt. 189.    crebris et vexalionibus aliquem consternare , aut conster-

(nienaruszeni). Niezgwałcenie adv., nienaruszenie, w ca-    natum reddere. Cn. Th. 1425; erebro aliquem exagitando,

łości; mtoerfcbrt, unnerle|lt^. Dawne prawa ‘mocnie i nie-    inerepando perturbare, consternare, obstupefacere. Cn. Th.

zgwałcenie chować obiecujemy. Herb. Stat. 13. Niniejszy    1416. Zhukany, perculsus vel consternatus crebris inere-

dekret w przerzeczonych rzeczach uczyniony, miany i    pationibus et vexationibus. ib. Xiązęta te, gdy z saraja

zamkniony, niezgwałcenie zachowań bvć ma. Herb. Stat.    wychodzą, muszą mieć tak umysł zatępiony i zhukany,

a, m, ob.    żeby im bardziej słuchać, niż rozkazywać przystało. Klok.

Turk. 54. Ja mu w oczy wyszedłem sercem niezhuką-nym, Dopiero się uchwycim i ściśniem tak słuszno, Ze jemu jako i mnie cale było duszno. Jabl. Tel. 65. (nie-strwożonym, niezatrwożonym). Jako zhukany zwierz, i szczwana łania ucieka. Morszt. 76. spłoszony, wypłoszony krzykiem, łoskotem, aufgefdjeudjt. — §. Zhukać, rozhukać, rozbestwić, zbestwić, rozpuścić; ndlb Uttb f^eu ntfl* t^en, auSgdajfnt machen, ben 3ügel febte^en lajfen, toben rnadjen, mütbenb unb rafenb matten. Koń zhukany w mych sankach tak się *rozkomosił, że leciał ze mną gdzie chciał. Teat. 46. 6, 26. Ja słyszę, jako nagle ocean zhukany Z straszliwym miota rykiem ogromne bałwany. Dmoch. Sąd. 58. Zhukane narody nie tak się łacno do pokoju przychylały. Nar. Tac. 2, 265 ; (gentes praefe-

128 ZGWAŁC1GIEL, "ZGWAŁTOWNIK,

Gwałciciel, gwałtownik , który kogo lub co zgwałcił;

ber ©etoalt antbun, ber $erle|$er, 9îotbj(id)t{ger, êd)dnber. Heretyk ten szczególnej chwały Chrystusowej fundamentu jest zgwałcicielern. Zygr. Pap. 136, (cf burzyciel). List ten zbija zgwałtowniki ślubów bożych. Hrbst. Odp. A a a 6 b. przełamaczów, przestępców.

ZGWARZYĆ, ob Gwarzyć. ZGWIAŹDZIĆ, ob. Gwiaździć. ZGWLNDOWAĆ, ZGW1NTOWAĆ, oh. Gwindować ZGWI-ZDAć, ob. Gwizdać, gwiznąć. ZGZlć , ob. Zegzić.

Z H.

ZH-, t sh-, częstokroć też -sch,

n. p.

ZHAFTOWAĆ,

ZHULAĆ - ZIAĆ.

Z I A J A Ć - ZIARNO.

105!

ZIABNAĆ , ziąbł, ob. Ziębnąć.

*ZIAĆ, *ział, Ziajać , ziaje, zieje med. niedok., *zziać, zziajać, ‘uziać , uziajać dok., dyszeć, otworzywszy gębę, pysk , paszczę powietrza świeżego chwytać ; mit aufge* fpcrtem SDîunbe, 23îaule, 9îa#en na# friper Suit f#nappen,

fet#en, Ie#$en ; Boh. zÿti, zâl, zegi vehementer spirare, drastjm ; Sorab. 2. jachlisch ; Carn. gagati respirare, (ga-gniti emori, siiêk circumferre oculos), pęharn sê (cf. pu-chaé), hripôzhem (cf. chrapot) ; Vind. h trodihuvati, po-

sievati, safapuvati, (cf. zasapany); Croat, zijam , zevam cf zionąć, ozionaLó. fl) expiro , 2) oseilo , ziewnąć), paszküchem, hriputati ; ZIAJAĆ , Ziaję, ob. Ziać. Dal. sztenem, piham ; Bag. zjatti; Bosn. zjatti , drri- ZIABKO, ZIARKOWY , sgjatti üsta otvorena; Hung, asijatnij ; Ross. nbixrLTb, nBixny; Eccl. ?hrth , ^im,v>Tii, 3bno ; cf. Lat. hiato, hio, hiso, cf. Graec. ytdvw, cf. Germ, gähnen, (cf. Pol. jaw').

Ziaję, zieję; hio, hiseo, inhio. Cn. Th. 1426. Ziaje, i zmordowany dyszy. Pot. Arg. 592. Ty źrzódło wołom w pługu ziejącym z swej wody, I trzodzie dajesz roz-biegłej ochłody. Hor. 2, 103. Mm. Jarzmo z karku zziajanym wołom zdejmuje. Hor. 2, 66. Koryt.-, ziaja-nym. Mon. 60, 800; zziajanym, ib. 70, 878; fatigatis bobus , uznojonym , zatchnionym, atf)Sin!o3. Ani en uzia-jany zapuszcza bieg skory, Gdzie wabią blaskiem zdra-dnym nietrwałe honory. Zab. 10, 44. hoss. Na to Icyli przybiegł udyszony, A gdy przestał ziajać, rum sobie czyni między lud strwożony. Żab. 15, 248. Rolnik czujny idzie w pole, Wraca zziajan ku stodole. Kras. List. 2, 9,

(Vind. bresfapen , breshdihliu * bez tchu, bez oddechu).

Leci tuż za nim, potu oblana strumieniem Zapalona owa zgraja psów wściekłością, zziajała pragnieniem. N.

Pam. 71. ledjjettb POP 3)urff. Pies wściekły, język wywiesiwszy biega , ziając i wyjąc chrapliwie, piany z ust toczy. Comp. Med. 119. — §. Ziajać, chwytać pyskiem by uchwycić mit bent SOîrtUle monta# fdjnappen. Tuż naciera brytan ziającym pyskiem, A on mu się wymyka uchodzeniem śhzkiem. Toi. Saut. 34. Kadrnus nabiegi smoka zatrzymuje , l wystawioną bronią paszczękę ziającą ‘Zadzierżywa , do siebie się przymykającą. Otw. Ow.

105.— §. Ziać nijak stać otworem, offen fielen. Gdzie-by otwór łona i szyja, albo maciczne usta zbytnie ziejące i otworzone były, lekarstwo to macicę zawrzystą uczyni. Syr. 327. — §. Ziać, oddychać, atfymen. Ha ha ledwo ziaję, ach! już nie wytrzymam dłużej, c, 51. Nie czuje, co się koło niego dzieje,

Ale iż żywot w nim był utajony, Znać po stękaniu, i że

roces). Chciał utrzymać w klóbach powinności zhukane majątkami i powagą pany. Nar. Hst. 2 , 252. O szczęśliwa samotności, co wyprowadzasz człowieka z tłumu zhukanego, w którym głos rozumu jest przywalony i rzadko słyszany. Teat. 19. c, 75.— §. Zhuczeć, zhukać, ob. Huczeć, hukać.

ZHULAĆ, ob. Hulać, przehulać. ZHULTAIĆ, ob. Hultaić.

ZHUPAĆ, ob. Hupać. ZHUŚTAĆ , ob. Huśtać, chuśtać. ZHY-DZ1Ć , Shydzić, ob. Hydzić, ochydzić.

Z I.

' ha ha Teat.

jeszcze zieje. P. Kchan. Jer. 520. er fcfjltappt ttocf). — Transi. Jeszcze krwią Pitona zieją dziś jaskinie. Tward. Daf. 34. wyziewają ją, ffe bünften no# ba3 231ut au3. Język ich jak puginał razi, a trucizną ziai. Zab. 15, 110. (oddaje , trąci, z siebie wydaje). Etna siła ma oddechów, ustawnym ziejących płomieniem. Otw. Ow. 621, (Carn. reshâti, reshim , krehniti ; Croat, resim , chevergnuti). Piekła czeluść otworem stoi i przepaścią ziaja. Min. Fars. 13. Jak mile otwarte zieją kwiateczki, niby się śmieją. Dor. Lot. 22. Usta nie mają być ziejące , ani pyskate , ale tak złożone jakoby się wargi całowały. Eraz. Ob. a. — §. Ziać co na kogo, wyziewać, wydychać; flltf eitiett ^trthflltć^en, au$!)au#en. Milszy nad zwyczaj zapach ziały kwiatki. Przyb. Ab. 51. Na wsi żyje, wiatr zdrowe nań powietrze zieje. Zab. 10, 41. hoss. Zionie, oddech, oddychanie, wyziew; Carn. pęh, hripust, ber Slt^emgug, baâ ^Witten Ociec kończąc już ostatne zienie , Boga błaga na Zairy zbawienie Teal. 46. b, 49 — Fig. tr. Na łbie Gorgońskim *miasto ,żądeł, oni dziś ostre zieją dzidy. Kchow. Wied. 4. wysuwają, (tevaiiêfti’cfcn.

Pochodź, zieisty, ziejec, ziejka, cf. ziewnąć, poziewnąć> ob. Ziarnko , ziarno , ziarnkowy. ZIARNIC , ob. Ziarnować. ZIARNINA, y, z. , miód z zia— rek złożony, najduje się między komórkami na skład miodu w ulach. Zool. 121. $ornerljottig, $en#pntg. ZIARNISTY, ZI AB NI A STY, ‘ZIERNiSTY, a, e—o odo., pełen ziarn , Poll Körner, förntg; Boh. et Slov. zrnatÿ ; Sorab.

1.    zarnoyité ; Carn semât; Vind. sernast, sernjast , ser-noviten, pouu semja ; Croat zernaszt: Bag. zarnast; Bosn. zernast, zrrinast : Boss. 3cpiniCTbiH , /upHCTbin’, (cf. jądrzysty). Gdy wiatr z północy, albo z zachodu powiewa , Rozstawcie snopy ; bo tak kłos ziernistszy bywa. Smion. Siei. 50. Ziarno drobne posiewniejsze jest od ziarnistego; bo ziarnistego więcej z miary, aniżeli z garści wychodzi na zagon. Haur. Sk. 10. t. j. od wielko-ziarnego, großf'örnig. Owies dla gęsi żeby był ziemisty. ib. 125. — § Granatowe abo ziarniste jabłka, mala granatu , (Granatäpfel ; Sorab. 1. zornoyité yabuka ; jakoby makowice *rostą na drzewie we Włoszech. Sienn. 214. Ziarniaste jabłka. Spicz. 128. Poczynił ziarnistych jabłek cztery sta na dwóch siatkach. 1 Leop. 3 Beg. 7, 42. (malogranatów. 3 Leop ; jabłek granatowych. Bibl. Gd.). Ziarnista ozdoba , robota. Tr. ziarnkowata , ftörnerjleratij, mte Körner. Ziarniste srebro , srebro w’ ziarnkach , Monter* fil&er, ©tlkrförner. Ziarnisty kruszec, kruszec w ziarna topiony. 1Tr. gefôrnteê fDîeîaU. Ziarnista skóra , tego wyrobiona. Tr. fternleber, fcf. szagryn).— Fig. tr Widział-żeś kędy mają swe noclegi Ziarniste grady albo sypkie śniegi? Chrośc. Job. 150. Z1ARNKOWATY, a, e, na kształt ziarn , n. p. Ziarnkowata ruda cynowa. Torz. ŚkL 99, Boss. 3epHOBaTbiH. ZIARNOWY , a , e , od ziarnka , od ziarnek; ^örn#eu, MÖrrtercÄcn *. Korzeń ziarnkowy, r. granulała, z wielu ziarnkowatveb główek złożonv Jundz.

2,    7. ZIARNO, a, n., ZIARNKO, ZIABKO, ZIARNE-CZKO , a, n., zdrbn. ; (Boh. zrno, zrnko, zrnyćko ; Slov„

4052

ZIARNO.

ZIARNOJAD - ZIĘBA.

no, waga, granum. Cn. Th. 4426. ein ©ran. Ziarno jest najmniejsza waga. Spicz. 241. Roku 1470 trzy ziarna * strączek jeden. Ostr. Pr. Cyw. 2, 301, (cf. kłos). Każdy łót ma 18 ziarek. Łęsk. 2, 86, (cf. karat). — Stolarze i śnicerze dzielą każdy cal na ziarnek albo minut ośm. Solsk. Geom. 2, 5. ZIARNOJAD ,a, m., grubodziób , lo-xia coccothraustes, ptak wielkości drozda. Kluk. Zw. 2, 270, Boh. dlask ; Vind. sernogris, dliesk ; ber gemeine Kernbeißer , ber Ktrfcßftttf. — Ziarnojad, bruchus ; drobny, owad, znajduje się najwięcej w grochu. Zool. 167. ber ©aamenfafer, ber Kernbeißer, Kernfreffer. ZIARNONOŚNY, ZIARNONOSZY, a, e, ZIARNORODNY, ziarno wydający, förnertragettb, förnerjeugettb ; (Bag. zamorodan; Boss. 3epHOHOcnufl; Subst. Eccl. 3epH0H0cem>). °Ziarnonosze wojsko « mrówki, które 'lecie ziarna znaszają do gniazd swoich dla żywności na zimę. Otw. Ow. 286. förnerju* fammeittragenb, fornerfammelnb. Ziarnonośne wojsko, grani fer exercitus. Źebr. Ow. 180, ob. Ziarnozbierny. — ZIARNOWAĆ, ZIARNIC cz. dok., w ziarna kształtować, dawać postać ziarnom; fönten, in Körner formen; (Bag. zarnitise granum gignere). Ziarnowanie prochu , przesiewanie zaprawy prochowej , już wytłoczonej w stępach, jeszcze cokolwiek wilgotnej, przez rzeszota miedziane, opatrzone tak wielkiemi dziurami , jak wielkie mają być ziarnka. Jak. Art. 3, 526. ib. 1, 96. Proch po skoń-czonem tłoczeniu w stępach idzie do ziarnowania, ib. 1, 72. Sposób pospolity ziarnowania prochu, daje ziarka wielokątne i niekształtnej postaci, ib. 1 , 23. Do ziarnowania prochu używają rzeszota , Boss, am oópantCHia nopoxa Bii 3epHa ynoTpeÖMiOTca rpoxoia t. e. peniOTa. Proch nieziarniony. Papr.W. 1, 272. ZIARNOWY, a, e, od ziarn ; Vind. arfhni, Korn«, Körner«. Owoc ziarnowy, pomum, jest okrycie soczyste zawierające ziarna w torebce. Bot. nar. 127. Kernobft, Keriterobft, oppos pestkowy, ©tetnobfł. ZIARNOWATY, a, e — o adv., na kształt ziarna, fontarttg, förnerarttg. Ziarnkowate główki. Jundz. 2, 7. “ZIARNOZBIERNY, ziarna zbierający, förnerfantmelnb; (Eccl. 3epHOco6iïpaiejib , 3epnoco6Hpame ziarn zbieranie). Ziar-nozbierne mrówki. Zebr. Ow, 184; frugilegne, ob. Ziar-

m., ziarna żrący,

zrno ; Sorab. 1. zorno, forno ; Sorab. 2. ferne, fernko, fenko ; Garn. sèrne, sernèze; Vind. seme, serneta, sernu, (coll, sernje), sernize, sernzhize, arfh ; Croat. zërno , zêrncze; Bag. zarno , zarnaseze ; Bosn. zerno, zrrino ; Slav, zêrnje ; Boss. 3epHO, 3epnuuiKO , (3epHB gra w kostki, mepHOBKH kamjki raczę, oczy rakowe);

Eccl. ^(rbtio ; cf. Germ. Kern , cf. Qnente, cf. Gall, germe); ein Korn, ba$ Korn, ein Körndjen, Körnietn. Ziarno gołe rodzące. Cn. Th. 1426. Każde ziarno, prócz skórki je okrywającej, składa się z kiełka i z grudki. Bot. nar.

131. Roślina z ziarna pochodzi, jak ptak z jaja. ib. 135.

Ziarno collect. « ziarna , Korn *, Körner. Zboże wymłóeone i wychędożone daje ziarno przednie, poślednie, (po-ślad), odjemne, C odjem ki ) ; od ziarna na przetakach cbędożonego odchodzą zczynki X. Kam. Na siew pszenicę obierać, ile można ziarno w ziarno. Haur. Sk. 134.

Choćby na wybór było ziarno w ziarno na nasienie, właśnie jakby je przeliczył i wybrakował, jednak.... ib.

35. Ziarno na roli posiane , Nie chce być za gnuśne miane. Dar. Lot. 7. Z pożytkiem wraca się ziarno, w ziemię wrzucone. Mon. 75. h , 88. U nich dwadzieścia ziarn na jedno zasiane rachują Pam. 83, 535. Patrzy z pilnością po świecie szerokim, Co godno chwały, a co się nie godzi, Gdzie ziarno dobre, gdzie się kąkol rodzi. Groch. W. 431, Posypiesz znowu ziarnka prawdziwe ‘onyrn jeszcze nieprawie zumarłym owieczkom pańskim. Bej, Ap. 36. (obrok duchowny). Kuropatwa przechodząc one wszystkie grzędy, Zbierając ziarneczka zaglądała wszędy. Papr. Kot. 9. Jei. Ek. B 4. I ślepej kurze trafi się ziarno. Teat. 11. b, 4. Z trafunku ślepa kokosz na ziarno trafi. Syxt. Szki. 200, (Slov. i ślepa kura nćkdi na zrnko trefi; cf. szczęście ślepe, więcej szczęścia, niż rozumu). Czyliż ja myszka przez to, że zjem ziarneczko w komorze, Dcm gospodarski wymorzę?

Zab. 5, 238. Ziarnko do ziarnka, aż się zrobi miarka.

Zabi. Bal. 57. (trocha do troszki zrobi wielej. —

Ziarnko, odrobina, resztka; ein 33tM)eit, elit 23entg, (ettt Rappel), eilt 9îeftd)en. Wielcy ludzie mają choć ziarko głupstwa przy rozumie. Tent. 18. b, 17. (nikt bez ale).

Wszystko do ziarnka, do pieniążka oddał. Gn. Ad. 1271.    nonośne wojsko. 'ZIARNOZER , a,

(do odrobiny, do reszty, do grosza, do fenika , do ha-    ziarnem się żywiący, ettt Kömerfteffer,    (ob.    Ziarnojad).

lerza). Oni nie mają innego celu, tylko wytępić do osta-    Ptaki ziarnożery. Zool. 26.

tniego ziarna wolność ludzkiego narodu. Ùst. Konst. 1, *Z1CRNĄĆ , 'ZGICHNAĆ cz. jedntl., n. p. W Bruxeli na 226. do szczętu, do krzty, do korzenia, do gruntu;    widzenie Władysława wielki był konkurs i    zgichnienie

gdttjltd), gaitj unb gar, watt ©rmtb airê, mit ber Söurjel,    ludzi. Tward. Wi. 157. Władysław do    Rzymu wjeżdża-

jąc, żeby zgichnionemu ukrył się ludowi, przywrze szyb kryształowych w karocy, ib. 166. bobeka * jagoda, ZIĘBA, y, ź., ptak, leśniczek, fringilla petronia, ptaszek, śpiewający po lasach pospolity, podobieństwo i wielkość ma wróbla. Kluk. Zw. 2, 269. ber $tnf, fringilla dicta, quod frigore cantet et vigeat. Cn. Th. 1426. (podobnież u nas zięba, od słowa ziębnąć); Boh. pćnkawa (cf. pię— gża), gikawec, brezow'ka , (cf. brzegówka); Slov. pinka, peńkawa; Sorab. 1. schwieżk, (faba « czyżyk); Sorab. 2. fibba ; Garn. sèniza, shinkovz, pinosh ; Vind. zhinka, zhinkovez, zhinkoviz, zhinkelza , finkoviz; Croat zęba; Bag. zebba, zèba, betkavaz; Slav, zeba ; Ross. 3h6jhks,

rnit beitt Keime. — §. Ziarno, ’Żarno , ob. Żarna. — g.

Ziarnka w gruszce, w jabłku; Konter itt belt Sinteit,

2lpfeltt, oppos. pestka. ( Vind. sarnu, orehovu serne , orehovu sdernu, jedre, jederze « jądro).

— §. Ziarna, ziarnka srebra, złota, n. p. topienie kruszcu w ziarnka, (ob. Ziarnisty). Ziarko pasieczne Vind. piefeknu sernu , pieskez. Ziarnko prochowe Ross. nopo-uiHHa, nopomwHKa. Ziarnko krupne Boss. Kpynmta, ttpy-nHHKa. (Bag. zarno topno ; Bosn. zarno, zrrino od pu-seke; Slav, topovsko zerno * kula do strzelania, kula armatna). Nie ma ni ziarnka zdrowego rozsądku , Boss.

Bi, Hear& hh KpouiKH 34paBaro pa3cy4Ka. — §. Ziar-

ZIĘBIĄCZKA - ZIĘĆ.

ZIĘĆIOWSKI - ZIELE.

1053

3aÓJima. Zięba mało co głośna. Banial. J 3. Zięba ein ein śpiewa, ib. J 3 b, Carn. zhinkam fringillo. Zięba górna, Vind. górski flank, planinske oseb ; Ross. blk)-poKt, H)poKj&. Zięba zielona Ross. atorapKa, 4yÓ0H0CKa. Zięba żółta ; Slav, xûtazeba , cf. żółtaczek. —

CZKA, i,

(ob. Przychodzień); Cam. set, seta; Vind. fet, set, hzberni mosh , hzere mosh , moje zhere mosh ; (Vind. setinja , finora shena » sneszka) ; Croat, zêt; Slav.- zet; Bosn. zét, musg kchjere ; Rag. zèt (U maritto della so-Z1ĘBIA- relia rispetto al fratello) ; Ross. 3htl , saretet, sauouiKO z.,    ziębmenie, uczucie    wnętrznego zimna,    (ob. Ziętaszek), obsol. Baóin ; Eccl. içftTh. Zięć.    mojej

wewnętrzne w    kim zimno; Ross.    3HOÓKOCTb, 3HOÓB,    córki mąż. Sax. Porz. 132. ber 0><f}twe(jerfofytt,    dśtbant,

(3aÓMHa lodowa przepaść, przerębla); Eccl. 3h6æoctb, ütodjtcnnCMtt, (oppos. teść). U Rzymian zięciowie z swemi innerliche teilte,    innerlicher ftroft, groftfdfauer. Duszność,    “świekry, t. j. z ojcy zon swych, nie myli się    społem

kaszle , ostuda,    ziębiączki jesienne.    Zab. 5, 355. Hoss.    w łaźni. Eraz. Tez. C c b. Rzadko stateczny w przyjaźni

ZIĘBIC, *ZIĄBIć cz. niedok , “Zz*ąbić, uziębić dok. ; Vind.    zięć przeciwko świekrowi. Otw. Ow. II. Przyjmuje za

sebsti, sebe ; Eccl. 3hójho , 3Ho6.no; Ross. 3ho6htb, 3ho-    zięcia; Eccl. 3htk) Koro ke 4inepn, Graec. ynpißgivoj

6ito ; mocno przeebłodzić, przestudzić, zimnem przejąć,    riva, adjungo conjugio. Zięciem czyim się stać Eccl. npn-

przemrozić; mit feilte burchhringen, fali madjett, erfüllen, 3hththch , npirnTbCTBOBaTuca. obfü^fen phys. et fig. tr. Drugiego, <boć go nie 'zziąbi ZIĘC10WY, mróz', słońce nie piecze, wysadzi fortuna wysoko.- Pot.    ©tDaméS», ©cl)n)tegerfol)n3 s . Raczej zięcia, niż zięciowych

Syl. 52. (bez trudów, bez zasług; oppos. bez pracy nie    pieniędzy szukał. Warg. Wal.} 328. Zięciowską krew' ze

będą kołacze). Nie depcz żmii, toć radzę węża zzią-    krwią pomieszał teściowską. Zebr. Ow. 573; generi cru-

bionego, Bo żądło nie uziębło , i niecnota jego. Papr.    orem sanguine cum soceri perrniscu.it. ZIĘCfOWSTWO,

Koi. E 3; (cf. Ross. myna yiviperb, a 3yÓM ocTPiOTca y    ZIĘC10STW0, a, n.\ Eccl. ^atlctho ; powinowactwo

Hea lęLibi). Niech pohańbieni będą , Którzy ludzi do cnoty    zręciowskie , stan zięcia; bie (ŚiDamfdfaft, ba3 Sermanbt*

ziębią Sk. Kaz. 355. (obojętnymi dla cnoty robią). Z1Ę-    fcfjaft§üerJ)ältntjS be$ ©djmtegerfofmê. W potrzebie w oczy

BNĄĆ, ZIABNĄC, ziąbł, ziębła nijak, jedntl., uziębnąć    zajdę, nigdy-ć moja dusza Zięciostwa nie pozwoli zbyć

dok. , Ziębnieć niedok., przejść zimnem, przejętym być    się Juliusza. Bardz. Luk. 56.

uczuciem zimna; fait werben, teilte ober $roft letben, tfon ZIEJE, ob. Ziać. Z1EJEC, jca, m., ZIEJKA, i, z., małże ber $älte leiben, frieren; Boh. zâbst, żabio, zebe ; Sorab.

1. fom zehmne, busehkam; Vind. sebsti, sebem, mer-slu biti, nserslu gratati, osimitife, mrasitife ; Croat, zeb-szti, zebe me ; Bosn. zebsti, stinnuti, (stygnąć) ; Ross. 3H-ĆHyTb, 03aónyTb. Z siatkami chodząc, uziebnąwszy a ubłociwszy się, przyszedł “zasię do domku swojego. Rej.

Post. G g 5. Robiąc uziębnie, jedząc się spoci. Cn. Ad.

995. Rys. Ad 61. (z większym usiłowaniem je , niż robi).

Zima sprowadza mróz, trzeba ziębnąć. Pilch. Sen. list.

3, 578. Prawidło natury temi nas prawidłami określiło; nie pragnąć, nie łaknąć, nie ziębnąć. Pilch. Sen. list. ZIELE, “ZIOŁO, a, ri., Ziółko, Ziółeczko , a, n., zdrbn., 23. Zziąbłem, ziębnę, zimno mi Cn. Th. 1426, (Carn. baâ f raut, eilt fraut, eut fräutdfen, plur. trauter, frau* sebe me ; Vind. mene sebe). Pragnącym , nagim , zią-bnącym , słuszna rzecz jest dać ratunek. Raz. Modrz. 151.

Ziębnący prędko Ross. 3ho6kui. Ziębniony, ziębły Ross.

3h6jh>ih, 3h6kui, 3h6ok,l. Ziębnienie, zaziębnienie, zaziębienie ; baê (Srfälten, bte ©rfälfung. Gdy krogulec z zaziębienia, które mu się przydawa , pokarmu trawić nie może, ' 1427, Boh. bylina, bylinka, (zelj olus, zeljćko oluscu-nie dawać mu żadnej rzeczy pierwej, aż gardło prze-    lum, kysele zelj kwaśna kapusta); Slos. zelina, zełina,

siedzi. Cresc. 617. — Fig. tr. Wszystek lud ziębnie ze    bylina, (zélé bela );    Sorab. 1. zelo, felo    , fele    , feli,

strachu. Jabl Tel. 132. (drętwieje, krzepnieje, kościeje ;    zelieżko, (zélo , kaw    olus, kaweżk,    żeliżko    olusculum) ;

#or ©d)recfett ftarren, cf. blednieć, pfótnieć). Miłość zię-    Sorab. 2. fêlé ; Carn. sel, selé , selshe ; Vind. sole, sele,

bnie, *stydnie nabożeństwo. W. Post. W. 87. ochłodła,    (jarzyna, zielenina do gotowania, warzywo, ( kifelu

ostygła, erfüllen. Ofiar niemasz, nabożeństwa i piel-    sele » kwaśna kapusta), selifhe, selifhje, trava. selifhize,

grzymstwa ziebnieją, miłość próżnowaniem zmarzła. Baz.    traviza ; Carn. dràch,    drachi, trava,    (zćlye    olus ,    caulis,

Hst. 62. '^ZIĘBOŁOWIEC, wca, m., ptasznik koło zięb    herba, brassica, zelyïche olusculum,    ki szło    zelje    » kwa-

chodzący; Croat, zebolovecz frigillarius, ber $tnfenfcttt$er.    śna kapusta);    Dal.    harbuda ; Bosn. trava , traviça , (zelje,

Pochodź, od ziębić, ziębnąć, naziębić i t. d., ob. Zima,    zeglje, zelen    za jesti olus , ogrodna strava , zielenina,

ob. Imać, jąć.    zdrbn. zeljięe; Rag. zeglje, zeglize ; Slav, zéglje, (zilje ,

^ t m., (cf. zjąć) ; Boh. zet, (prazef progener) ; xûlj > korzenie); Ross. 3ejue , (3e.ibe trucizna, proch Slov. za t, cérin muż ; Sorab. 1. pschichodny fyn, pżi-    strzelecki), óbUHHa, óbiMHKa, TpaBa, TpaBHHKa, TpaBKa ;

khodné séhn , hrodźeneye dzowki muż , quasi adventitius,    Eccl. tęeaHie ,    (cf. Graec. ylóa, ykóy , ykoig , as-

ZIĘĆIOWSKI, a, ie, a, e, od zięcia; Ross. shthhhü, 3HTHiił,

zieiste , ziejki , chamae, ©etmitufdfcl. Siem. Wyki. Cn. Th. 708. “Muszły zieiste, chamae rnarinae. Śleszk. Ped. 417. Śniedne małżyki albo zieiste muszle. Sienn. 601. Chamae bivalves conchae sunt, ab hiatu patulo dictae zieiste, ziejki. Cn. Th. 708. — Ziejec albo ziejka, ryba morska. channa, Matula, ryba samica vel bezsamiec.

1427. eine 3Irt ©eeftfdje. -— §. Rotan. Ziejec ziele, że kwiat wychodzi z pochew swych albo “męcherza ziejącego ; żmijowiec od żmii. Syr. 627. dracunculus minor fletu ©dflanaenfraut.

Cn. Th.

terpen. Ziele mówiło się niegdyś "zioło, ztąd ziółko, w liczbie mnogiej zioła. Kpcz. Cr. 2, p. 161. Zioła są, których ciała nad ziemią dla wielości cząstek czczych dotykaniu miękko się opierają. Kluk. Rośl. 1, 5, (cf. trawa, roślina, kwiat). Ziele, bylina, herba. Cn. Th.

1054

ZIELEŃ.

ZIELEŃCOWY - ZIELINA.

für

QQ

tern :

ŹUW, cf. Lat, holus , oins, cf. zakończenie Nieme. <pe* terfilie ; Croat, petrosil ; Hung. petreselyeen). Ziele collect.

• zioła, Sîraut, ⁸ Kräuter. Niechaj puści z siebie ziemia ziele zielone , któreby z siebie nasienie dawało. 5 Leop. Genes. 1. (niechaj wypuści trawę zieloną, 1 Leap.; niech zrodzi trawę, ziele wydawająee nasienie. Dibl. Gd.). Kazał mu święty trawy blizkiej nabrać, i krzyżem się żegnając, obróci! ziele ono w złoto. Sk. Żyw. 2, 428 b. On ci każe mieć nadzieję w kadzidle, w kropidle, w ziółku , w głowience , w gromnice , w błażejku. Rej. Post. X 4, (cf. Najświętsza panna zielna). Święcone ziele, lustr a lis herba. Cn. Th. 1427. et 1089 Drzewcc.zka , ziółeczka. Jei. Ek. D 1. Teut. 35, 126. Rozmaite zió— łeczka wynoszą mi w nocy. Je i. Ek. P 3. Ziół pełny, ob. Zielisty. Zioła rozmaite u aptekarzow , speńes. Cn.' Th. 1430. Ziółka, które się wodą parzone piją, jak herbata, ^râlltcrt^CC. Zioła zbierane botanicznie. Cn. Th. 1430. Ziół zbieranie, ob. Herboryzacya. Znam cię ziółko, żeś pokrzywka. Rys. Ad. 78.t ( cf obłuda, obłudnik).

1 samam tak głupia była, Żem ci tez kiedy wierzyła, Dziś już nic, i pókim żywa, Znam cię, ziółko, żeś pokrzywa. J. Kchan Dz. 261. Cn. Th. 1363, Ross. noH4W, OÓMWiHBafi Äpyux'B. Nie świadomyś, na co to ziółko. Mat. z Pod C 3. (myślisz, że to gwoździk, a to oset, nie znasz się na paniczu ; bu weift gar nidjt, wad bad ÜMutcfyen iff , cf. ptaszek). — In bonem par-takiego ziela więcej było po ojczyźnie mojej, jeszczeby Polska korona w dawne one kwiaty za-kwitnęła. Buk. Chmiel. R 7 b, (cf nasienie^, plemię). — Zioła kuchenne, ^ücfyenfrüutcr, (cf. zielenina). *Zie!a przednie kładą do potraw, l j. bazylikę, tymianek, bobkowe liście, estragon, pory, selery, pietruszkę. Wiel. Kuch. 435. — Ziele nocne. Cn. Th 1427, [ob. Lenek abo len panny Maryi). Ziele ś. Katarzyny, Consolida regia, Sîrtterjporn. Tr. Ziele wielkie, raryophylus Indiens, jlos Africanus, 3ubifd)c Sîfigclctn. Tr. Ziele wątrobne, ob. Watrobny. Ziele powietrzne, ob. Powietrzny; zebne, ob. Zębny i t. d. — g. W ziele, w zielu co, in herba > jeszcze zielone, jeszcze me wyrosłe, nie dojźrzałe, dopiero w początkach, w zawiązku; nod) im traute, tilt ©rafę, fut erffcti (Entfielen. Złe to chcieli tłumić w zielu. Chrośc. Fars. 237. Nie byłoby tych klęsk , kiedyby się był ten wąż zgładził w ziele. Chrośc. Luk. 283. — Ziółko, ob. Zielnik, zbieracz ziół. ZIELEN, i, i., barwa zielona, wszystko co jest zielonym, zieloność; bie grillte garbe, bad ©run, bad ©rune; Cam. selêna; Vind. sele-nina (cf. zielenina), selenost; Croat, selenina ; Hung. zöioszin ; Rag. zeièn , zelenillo ; Bosn. zelen ; Ross. 3e-JieHb, (2 zielenina). Ta zieleń, farba zielona jakakolwiek. Dudz; 74. Po państwie Otomańskim obaczy siła takich, co chodzą w zieleni. Star. Dw 49. Jabl Tel. 168. Kto w zieleni, żenić się nie leni. Rys. Ad. 32. — $. Zieleń, przestrzeń zielona, łąka zielona, etlt grüner ^laj). Na jednej wespół zieleni, żer dla siebie mieli. Kniat. Poez. 3, 118. Smok ten cuchnie, gdzie stąpi, jad śniady rozrzuca t A tym zieleń i łąki barwiste zasmuca. Zab. 6 , 462. Min. — §. W karcie: Zieleń, ob. Wino, ©rttlt ttt

ber śhtrte. ZIELEŃCOWY, a, e, od zieleńca, dzwońca, chwastu, ooU grünen Unfrautd. Zieleńcowe zboże. Bndtk. z X. Jabl 1 , 50. chwaśeiste. ZIELENIĆ cz. niedok., uzielenić dok., uzieleniać niedok., zielono farbować, zielonym uczynić, grün madjen, grünen machen; Boh. zele-niti ; Croat, zelenim; Ross. 3CÆChhtl , 3a3e.ieHHTb ; Eecl. 03C,ieHaio, 3eJieHfno. Zielenić się zaimk., ZIELENIEĆ nijak., zielono zajść, zielonym się stać; grün werben, grünen; Boh. zelenati se, bruciti se, brućjm se ; Slov. zelenarn se; Sorab. i. zelenu szo ; Sorab. 1. sze sele-nisch ; Vind. selenitife; Croat, zelenitisze ; Hung, zöldü-lök, zöldellek , zeüdeülni ; Dal. zelenitisse; Rag. zele-nittise, ozelenittise, ozelegnetti; Bosn. zelenittise , pro-bstati , otvoriti listje; Ross. 3eJK3H,feTb. sasejeHtrE ; Eecl. 3janecTi?yK), 3^(îkomcb oôjtaraioca, ÓŁLiiiHito, 6bi.iiear& nopacraio , TpaBHuhio, TpaBOK) oópoeiaio. Liścia same przez się zielenieć nie mogą. Pilch. Sen. list. 3, 221. Pola Peliona bieg kropiąc strumienia, Zawsze ziemię obfitą trawą uzielenia. Rui. Oiv 161. Pierś z podgardł-kiem wolowi od mchu się lipkiego zieleni. Bardz. Trag. 169. Tak jak oliwa będę się zieleniał. Ryb. Ps. 100. Viridatus, uzieleniony. Mącz. Sto lat ubiegło, jak Polaków skronie Pysznym się laurem dzisiaj zieleniły. Kniat. Poez. i, 39. Jasność spraw znakomitych, spokojność su-mnienia Zywszem wieńcem skroń twą coraz uzielenia. Nar. Dz. 1, 36, (cf. maić, umaić, omaić). Slov. Prov. Komu sa né leni, tomu sa zeleni ; kto się nie leni, temu się zieleni, t. j zdarza, powodzi, cf. bez prace , nie będą kołacze. ZIELENIEC , ńca , m., ziele Trój. Sl. 110. dzwoniec, chwast, między zbożem rosnący, którego ziarnka mąkę smolą i szpecą. Hour. Sk. 37 piga daemonum , $eufeldflu/i)t, ijo&anntdfraut. ZIELENINA, ZIE-LENIZNA , y, z., ZIELENINKĄ , i, z, zdrhn., zielonego co, rzecz jaka zielona, osobliwie zaś ogrodowiny, strawa ogrodowa ; ©r lined, ©ritnjeug, ©artengewfidjfe, grüneê ©e* müfe; Boh. zelanka, zelmka; Vind. selouje , selifhje; łfosn. zelje, zeglje, zelen za jesti, zeljięe; Ihy. zegljc ; Slav, zèlje ; Croat, zelenina , selénina ; Ross. 3eüOHb. Skąpiec ten żył tylko podczosern i zieleninką. Zab. 9,

64. Izyck. Mamyż żyć zieleninką sarną? Tent. 43. b, 42. Czasem nędzny listeczek Jtwitłej zielenizny Umizga się z pod skorup pól, gdzie zamróz puszcza. Zab 15, 336.

—Zielenina, zazielenienie się, zielenienie się, zielenienie, zieloność; Vind. selenina, selenost bad Slllfgrültftt, ©rit» neu, ©rün werben. Umarł wasz, umarł kochanek jedyny, Rodzice, wyście lat sędziwych dośli, A zaś ozdoba waszej latorośli, W pół wiosny jarej, w pierwszej zieleninie, Z okwitłem listem przed jesienią ginie. Zunor. Rox. 200. ZIELEN1NOWY, a e, od zieleniny, ©arten« gemüfe *, n. p. Ślaz żydowski zieleninowy, corchorus oli-torius, rośnie u nas w ogrodach; w wschodnich krajach zażywają go na zieleninę. Kink. Dyke. 1, 155 eine Ślrt ©fegmardtmirjel. ZIELENIÜCZKI, ob. Zieloniuczki, ob. Zielony. ZIELINA, y, z., ZIELINKA, i, i., zdrbn. ; Roh. zelina, zelanka, zelmka; Slav, zelina , bylina; roślina delikatna zielna, traweczka , ziółeczko ; etlt ©rdddiett, $räutd)en, ©ewädjddjcn. Bóg rzekł: niech ziemia wypuści

ZIELISTY - ZIELNY.

Z1EL0DŁUBEK - ZIELONOŚĆ. 1055

żelowski, ( cf. zielisty ) ; Cam. selnat ; Croat, drachni , harbudszki; Rag. zèglni; Bosn. travni ; Ross. aeaefi-HMH, (2) prochowy, 36JH5muihki> dozorca prochów, 3h^b-HUH silny, mocny); Eccl. 3eMUH, 3e4teliHHH, 3eaeH-HMH. Rośliny jednegoż rodzaju czasem mają gatunki jedne drzewiaste, drucie zielne. Bot. nar. 148, (ob. Zie-listy). Rosa zielna. Budn. Jez. 26, 19. (rosa na ziołach. Bibl. Gd. ). Drzewa się już stroją w zielną postawę. Hor. 2, 242. (w zieloną , na kształt ziół, w zieleń , w zieleninę, w zieloność, w maj). Nauka zielna czyli jak ją słowem jednem mianują botanika. Mon. 74, 157. zio-łopismo, bfe träuterleljre, träuterfunbe, $jlanjenfunbe, (cf. roślinopismo). Nauka zielna Linneusza. hrurnł. Ghym. 531. (nauka o ziołach). Polewka zielna. Tr. z ziół, z ziołami, trduterfuppe. Wyskok zielny Boss 3e.ioa. — §. Najświętsza panna zielna * wniebowzięcie najśw. panny, iż w to święto zioła przynoszą do kościoła dla święcenia. X. Skolim ttnfere liebe grau tin ©ruttett, Slîana Rimmel* flirty. W dzień p-inny Maryi zielnej dziesięcina z gęsi ma być oddawana. Szczerb. Sax. 56. W wigilią najśw. panny zielnej, hras. Rod. 1, 148. Rzecz ta tak aż do panny Maryi zielnej zostawała. Weryf. 14,

DLUREK, bka, m., w Batraebomyom. żaba, Graec. npaa-(jocpayoę. Prz-yb., cf. ’głąbiusz. Z1EL0KW1TŁY, ob. ’Ziołokw itły. ZIELONA W V, a , e , — o adv. , nie ze wszystkiem zielony, nieco zielony, na zieloność pochodzący, subviridis , giünliil)t; Boh. nazelenÿ ; Corn, seten-kast; Vind. selenkast, seleniten ; Ross. 3e.ieHeHbKifi, 3e;ienoBaTbiii, 3e4eHOBH4Hbit1 , (npasejietrL ciemnobłęki-tny na zielony)-. Subst ZlELONAWOŚć, ści, 2., pollens. Ca. Th 1427 bie @nuilicl)fett. ZIELONAWO-KRUSZ , u, m.t ©nutliitcrj, kruszec żółty w z elone wpadający, ma w sobie siarkę, arszenik , żelazo i miedź. Kluk. Kop. 2, 183. ZIELONEK , nka , m. ptak drozd zielonek, ob Wywielga ; Ross. sejtemmua motacilla flava, phszka żółta. ZIELONKA, i, z., agaiicus solitarius , gatunek bedłki, rośnie w lasach sosnowych, zdatny do używania; niektórzy go ró*no szacują z rydzami. Kluk. Dykc. 1, 15 eine 9lrt effkrer <Sd)iMmme, grüne.©d)tuäm* me, Täublinge ; Boll, zelmka, (2i gatunek okrągłych zie-

Szwedzkiego

sukna postaw Inslr. cel. Lu. bergrynnwy, berggrutt. Z1E-LONOKKUSZ, u, m., Kupfergrün , kruszec łatwy do poznawania po zieloności; wydaje obficie i czasem jest samą tylko miedzią A luk. Kop. 2, 180. ZIELONOMODRY, a, e, n p. Zielonomodra farba , color caeruleus viridi miętus. Cn. Th. 1427. Armeniacum , blaugrürî. ZIELONOŚĆ , ści, i. ; Boh. et Slov. zelenost; Sorab. 1. zele-noscż; Hung, söldseg ; Vind. selenost, selenina , ( ob. Zielenina); Rag. zelenós ; Ross. 3eJteHOCTb ; bycie zielonym, kolor zielony, zieleń; baê ©rünfcçn, grüne garbe, baa ®rürt. Z barwinku dziewki wieńce sobie wiją , dla długo ‘zachowrałej i ustawicznej zieloności. Syr. 318. (świeżości). Drzewa w zimie zieloność swą tracą; w iecie zaś jakoby zmartwychwstawszy kwitną. Karuk. Kat. 87.

na zio-

“ZIELO-

viror

wszelką zielinę, drzewa zaś owoc swój według rodzaju swego. Gil. Post. 132. (wszelkie ziele, wszelkie zioła).

Szczawik, zielinkę tę dwojakiego rodzaju znajdujemy. Syr.

699. ZIELISTY, a, e— o adv., ziół pełny, pofl. Kraut, trauter, îrâutertg; Slov. bylinowóty; Sorab. 1. źeioyite , zelowski, żeliski; Cara, zimast; Groat, travozelen, dra-chlyiv; Eccl. 3eJiHCTbiH, 3e,ieHCTHii, ółumctuh. Zieliste pole. Radź. Sap. 19, 7. (pole zielone. Btbl. Gd.). —

§. Zielisty, do ziela podobny, do zielska podobny. Bndtk. frćtutpt, frautericp, flrunfig. Sahst. Z1ELIST0ŚĆ. ści, i., bie Krauter tgfeit, Krautigfeit. *ZIELN1CTW0, a, n., nauka i szluka zieloieza , chodzenie koło ziół, cf. botanika, cf. ziołopistwo , bte Kröuterfunbe, Krćiuterfunft ; Ross. TpaBO-Bt4CTB0 ; {Eccl. 3eje0HHliecTBO trucie, otrucie, strucie).

ZIELN1CZKA , i, i., kobieta koło ziół chodząca łach się znająca , lub tez zioła przedająca ; bte Krdtlter* ïennertnu, Krćiuterfammlertnn, bte Krmitlermn, Krdutemrtćiu* fertitn, ettt KrdutCNtmb ; (Bok. zelenafka , zelinafka, by-lmarka, kormkarka , cf. korzonki) ; Rag. zegłjariza. ZiEL-N1CZY , a, e, od ziilnictwa, od zielnika, cf. botaniczny, ogrodniczy; Ross Tpasoßt^tCTBeHHUH , Muterfennertfcl),

Muterfammdnb, frftuterpflcgenb, botantfd), botaniftifd). Napełnia ta komisya biblioteki, szczepi zielnicze ogrody.

N. Pam. 18, 570. Z drugiej strony przyległe sady i ogrody Różnych pełne rozkoszy, a nie tak ćwiczeniu,

AnL cyrklom zielniczym, jako przyrodzeniu I miejscu *powinne. Tward. Mise. HO, cf. *wirydarski. ZIELNIK, a , m., ZIELNICZEK , czka, m , zdrbn , zbieracz ziół,

*ziołko. Cn. Th. 1427 człowiek ziołami się trudniący, zioła zbierający, ziołopis, zioła przedająey, ziołami leczący; ber Kräutler, Kuktermann, Krauterfenncr, Kräuter* fammmler, 33pîcuttfer; Boh. zelenar, zelinar, zelnjk ulitor, bylinar, kofinkar , (cf. korzennikj; Slov. zelnik , zelinar;

Garn. selshar , selnèkar; Croat, travoznan , (zelenyak pra-sinatus)\ Rag. zegljâr, travoznanaz; Ross. sejeHiUMKb,

3ejeilHHKb, TpaB0Bt4eub, TpaBHHKB ; Eccl. se-iemiHK'B. 3e-aiecu6npaie.ib, (2) se.iewHHKB czarownik).— g Zielnik, xięga o ziołach, ’herbarz, brt§ Krchlterbucl) ; Boli. zeli-nowna , bylinowna, bylinar; Garn. roshnishe ; \ind. se-lisne bukve ; Ross. 3eJteHHHKii, (obs. dno armaty), Tpa-

bhhki (cf. trawnik) ; Eccl. sejieiiHHKi h,ih rpaBHiiKB Knura. lonych śliwek) *ZIELONOGORSKIEGO W botanicznym ogrodzie rozdają kilka razy w tygodniu rośliny, chcącym mieć zielnik. N. Pam. 11, 175. herbarium vivum, *ziołozbiór. [Varn. seLshmovz * wino zielne;

Bosn. zelegnak, prrisnaę od zelja torta d' herbe, torta eon herbe). — §. Zielnik, miejsce ziół. Gn. Th. 1427; ogród dla ziół. Wiod., cf kwietnik, cf. ’wirydarz, cf. jarzynmk, cf. ogród; du Imittergarten , ŚMuterp!a|5; Boh. zelnisko, zelniśfe ager oleur>us : Cara sęlnek; Croat, zehsche (olitorium), drachische , trévnik , (ob Trawnik); Sorab.

1. zelencz ; Eccl. 30jennnie, 3.ianHHKł. W zielniku gładkich szczepów rzędem ‘roście siła. Kchow. Roi. 100.

On o żaden owoc twój nie stoi zgoła, O żadne w tym zielniku najzacniejsze zioła. Zebr, Oiv. 369; quas hortus alit. ZIELNY, a, e, od ziela, od ziół; traut», trauter* ; zielny do ziół należący. Wiod ; Boh. by li n ny. (zelny oli-    Szarańczy ostatek owoców, zboża i wszelkiej zieloności

torius , jarzynny, zielinowy); Sorab. 1. zelaczé, żeliski,    na ziemi i drzewach pożarły. Sk. Zyw. 331. wszelką zie-

1056 ZIELONOSIWAWY- ZIELONY.

ZIELORODNY - ZIEMIA.

sro-

wiązała ku zabawce.... Zab. 16, 84. Weg. Siadam zapomniały Na zieloniuchny pagoreczek mały. Zab. 14, 128. Kto przez śkło zielone patrzy, to mu się wszystko w tym kolorze wydaje. Teal. 6. b, 23. (zielono, świeżo, pełno najlepszej nadziei, cf. coleur de rose’, oppos. żółte). Wspaniałemu a poczciwemu umysłowi wszystko równo, wszystko mu zielono, wszystko mu za jedno , co mu kolwiek od szczęścia przypadnie, tak złego, jako dobrego. Rej. Zw. 143 b. ( tfmt tft alleS etn3, ob er arm tft Ober retd)). Zielony, nie suchy, nie uschły Cn. Th. 1427. (świeży, czerstwy, młody; grün, frtfdfł, jung, ge= funb ; cf. kwitnący, blufjenb ). Pan mój zna , co drzewo zielone, co zbutwiałe próchno. Tent. 42. c, 35. (co panna, co babsko). Zielone lata kwitnącej młodości. Past. Fid. 10. (oppos. zgrzybiałe). Nieopatrznie mój czas uciekł biegły, Przyszedłem do lat mych straty zielonych. Kulig. Her. 139. Kto żyje z młodych lat powściągliwie, długo żyje, i do zielonej i szczęśliwej starości przychodzi. Birk. Zyg. 21. — g 2) Ex opposito : Zielony, młody, niedojrzały; jung, unreif, (cf. flis, nowieyusz). Wiekiem zielonej uwiedzion młodości , Udałem się od boga do świata lubości. Kulig. Her. 11, ( cf. płochy, niestatek, wietrznik , fiu fiu w głowie). Przed czasem umysł wysoki i w małym, I znać w zielonym , co ma być w doj-źrzałyrn. Tward. Mise. 58, (cf. tarnek się z młodu ostrzy). Zielona głowa, ob. zieloność głowy. — §. Zielone mienione, gra dziecinna. X Kam. etn gewtffeS Jłtnberfptel, fpfftnberfptel. z tych drzew zrywam latorośle Te Marynie pięknej poślę ; Zielonem się niech zabawi , A niech słuszny zakład stawi; Ta gra tym się prawem chlubi, Komu zwiędnie, kto je zgubi, Lub go zbędzie inszym

leninç, liście, zioła; aUe8 ©rün, ©rünjeug, Blätter, Sauli.    kształtem, Opłaca zakład ryczałtem. Kchow. 166. — §.

Robaki te nie szkodziły trawie, drzewinie ani żadnej    Zielone świątki , Pentecosfes , ^ftngffrtt ; Boh. hod boźj,

zieloności. Rej. Ap. 78. — Fig. Ir. W młodym wiek    (cf. gody); Groat, trojaki; (Slov. zeleni scwrtek wielki

exkuzą i zieloność głowy. Tent. 46. d, 44. niedoźrzałość,    czwartek ). Na drugi dzień zielonych świątek bywa od-

Unretfe, Mangel ber'Steife. ZIELONOSIWAWY, a, e, nie-    pust na Bielanach. Mon. 68. 63 Prov. Na zielone świą-

co siwy z zielonym, gdulidjtgrün ; Z1ELONOSIWY, a, e,    tki » nigdy ; miror vero, cur id hoc sensu usurpetur, cum

siwy z zielonym , graugrün. Źielonosiwawa wierzbina. Otw.    dies Pentecostes semper virere soleant-, sed hic ut in mul-

Wirg. 397. Oliwy z jagodami    krzak zielonosiwy. Otw.    tis aliis.    Cn. Ad. 547; cf. na    ś. Adam, ad calendas

Ow. 218. ZIELONOŚNY, ob.    Ziołonośny.    ZIELONO-    Graecas,    auf ben Stimmerötag. —    §. Zielony wilk, ziele,

SZARY, a, e, — o adv., szary z zielonym, grüngrau,    orohanches, 6omntenrur$, inni zarazą zowią, rośnie w

graugrün, verd gris. Tr. ZIELONOŻÓŁTY, a, e, — o    lasach, przy płotach, na łąkach i między zbożem ; wszę-

adv, żółty z zielonym , gelbgrün , grüngelb- Tr. ZIELONY,    dzie na około inne zioła niszczy i właśnie trawi. Kluk.

a, e, — o ado., Zieleńszy comparât., Zieloniuchny, Zie-    Rośl. 2, 268. Z1ELORODNY, oh. Ziołorodny. ZIELO-

loniuczki, Zieleniuczki, Zieloniuteńki, Zieloniusieńki in-    WONNY, oh. Ziołowonny. ZIELSKO, a, w., ziele podłe,

tensiv. ; Boh. et Slov. zelenÿ, (Boh. Zelon , Dobropan    zawadzające » chwast eilt bfiffltdjeê Üîraut, ltnfraut ; Sorab.

Merkury); Sorab. 1. zelené , feleny ; Cam. seien, (Sé-    1 feiischcżo ; Vind. shelifhe , kokoil (kąkol), lulka, glo-

lon, Shilon « Merkury) ; Vind. selen , feien, selenu; Croat.    ta, plevel (cf plewidło), dergola, mufhez; Croat, drach,

zèlen, zeleni, zeleno ; Hung, zeald , zoeld , zöld ; Rag.    (cf. drżeć); Ross. iueBeihi , naeBU, (cf. plewy, cf. pleć),

zelèn ; Bosn. zelèn ; Slav, zelen ; Ross. 3e.ieHLiH, (3hÆL-    Szadziec , zielsko szpetne. Urzed, 134 Złe zielsko pręd-

HHM silny, mocny, cejie3eHefi, ceae3HeBŁiH verd de ca-    ko rośnie. Teat. 7, 70, (cf. głupich siać nie trzeba).

ne) ; §. 1) grün. Zielona farba    jest jakoby    w pośrzod-    Z zboża    trzeba zielska wyrywać.    Zaw. Gosp. ( cf. pleć,

ku między inszemi farbami. Sak. Probl. 35.    Czyżykowie    cf. kąkol). Po wielkim głodzie    powietrze morowe

zieleni. Banial. J. 3. Osoby koło miedzi w górach pra- gie na ludzi przyszło z pokarmów , chwastów i zielsk cujące mają najczęściej włosy zielone. Wejch. Anat. 61. ledajakich. Stryjk. 314.

Zieleniuczka łąka. Rej. Wiz. 179 b. Raz gdy na zie- Pochodź dalszy ciąg po: ziółko , *zioło.

loniuchnej i wesołej trawce, Z kwiatków wieniec sobie *ZIEMAK, ob. Ziemiak. ŻIEMEK, ob. Ziomek. *ZIEMENNIK,

ob. Ziemiennik. ZIEMIA, i, z. ; Boh. zemé ; Slov. zem ; Sorab. 1. żerna, zena, semâ, semia ; Sorab 2 fernś ; Cam. semla ; Vind. semla , femla ; Croat, zèmlya ; Bosn. zemglja ; Rag. zemglja; Sluv. zemlja ; Ross. 3eM„ia, obsol. Hypt, (cf. nurzyć); Pers. zermn; Samscr. [gam, ham 2], zeemeno, (cf. zjmać, zjąć, cf. zima); (cf. [zendz. zem; litewsk. ziemas. 2]; Graec. \yr 2], yapcy ; cf. Lat. humus hurm) ; bte (Erbe. Ziemia, bryła pewnej postaci i rozległości, w przestrzeni świata. Śniad. Jeog. pr. glob ziemski, okrąg ziemski, ob. ziemnowodna kula, ziemiokrąg, bte (Erbe, bte (Erbfugel. Przez ziemię rozumie się ów cały okrąg, który się z nami, wokoło swojej osi i około słońca obraca. Kluk. Kop. 1, 17. Bóg z nieporządnych ciemności Wyważył ziemię ku górze, Zegnawszy z niej wody w morze. Groch. W. 48. Ziemia , ziemia bez morza , sucha ziemia ; (Erbe, (Erbretd), 8anb, im ©egettfajse be$ 9J?eer£. Bóg niebo sprawił niestanowne, Ziemię okrągłą i morze żeglowne. Groch. W. 527. Bóg rzekł : niechaj się zbiorą wody które pod niebem są , na jedno miejsce , że się okaże susza ; i stało się tak ; i nazwał bóg suszę ziemią , a zebranie wód nazwał morzem. 3 Leop. Genes. 1. Świat choć tak ciasny w okrągu swym, przecie w sobie wiele zawiera i zmieszczą rzeczy wielkich , iż w nim zamykają się sposobnie i bez ciasnoty morze i ziemia , i wyspy i lądy. Roter, a 2. — Ziemia bez morza , nie wyspa , ląd. Cn Tli. 1428. ląd stały, tęgi; 8anb, fefteó 8anb, baö fefte 8anb; (Croat. Bosn. et Rag. kopno). Z wierzchu nagle majtka krzyczącego słyszę : Ziemia, ziemia, towarzysze. Przyb. Luz. 151. W owym porcie, wysadziwszy na ziemię wszystko wojsko, przez kraj ich jechał. Baz. Sk. 519. Gdy już we zdrowiu wysiedli na

na

Ms kr.

ZIEMIA.

ZIEMIA.

1057

ziemię, napomina! ich, aby bogu dziękowali, iż ich z niebezpieczności morskiej wybawił. Baz. fisi. 205. — Ziemia , mieszkanie ludzi, podzielonych na różne społeczeństwa. Śniad. Geogr. pr. bie (Erbe, ber SBobnort ber ÜJîenfdjen. Ta ziemia jest tylko padołem płaczu. Teat. 49, 76. Modi. Gd 31, (cf. dolina Jozefata). Ziemia , humile quid, (cf. humus, humilis) ; oppos. niebo; bie (Erbe, ittt ©egenfajje beê Ipimtnetë. Te rzeczy są tak dalekie od siebie, jako niebo od ziemi. Syxt. Szki. 145. Ktokolwiek w niebo patrzy, a po ziemi chodzi, Niemasz dziwu, że często łbem w kamień ugodzi. Pot. Arg. 396. Kto jedną nogą w niebo, drugą mierzy w ziemię, I tam i tu nie dojdzie, zerwie mu się strzemię, fot. Arg. 781. Z góry mówi , nie z nizka , nie z dołu, nie z ziemi, ale z góry, t. z nieba, z wysoka. Wiśn. 195. — §. Ziemia, powierzchność naszej ziemi, grunt, dno, tło pod nami ; bie (Erbe, (Erbfläcbe, Oberpdje ber (Erbe, ber So* ben, ber ©ruitb; \ind. semla, podlog (cf, podłoga), grunt, gniva, (ob. Niwa); Bosa. zemgljapogljana , pogljanna, tle ; Boss. riouBa, nouiBa Spać na ziemi. Kras. Pod. 2, 57. ( na gołej ziemi ). Na ziemi sypiający Eccl. 3eioe-OApHHH. Podnieść spilkę z ziemi, chociaż nie koniecznie to z ziemi, lecz raczej z podłogi, z posadzki, oon ber (Erbe aufbeben. Na ziemi mieszkać, na równej ziemi, rés-de chaussé, par terre, na dole, na piętrze; JU ebner (Erbe tt>ofmen, parterre. Przepadli w ziemię poganie, Kiedyś puścił swój strach na nie. Byb. Ps. 14. ( znikli ). (Croat. Ne je vreden , da ga zemlya dersi * nie wart, że go ziemia ‘dzierży, dźwiga , nosi). Schnie ziemia , i zapada się pod krzywoprzysięźcą Tr. Aż ziemia się trzęsie , aż ziemia stęka ; Boss. 3eM.ra ApoHurrB , 3eMjm cto-nerB Już ten gryzie ziemię , Co bluźnil na wiarę i na nasze plemię Teat. 45 d, 65. Wyb. już umarł, zginął, przepadł; Germ, er fiat ittS ©rctë gebtffen. Pod ziemią, unter ber (Erbe. Pod ziemiąby znalazł, gdyby to był taki wiek, że się ludzie przed ludźmi kryją. Teat. 10,23. Żeby się on pod ziemią skrył, to go znajdę. Boh. Kom. 1, 55, (Vind podsemluvati , pokopati « pogrześć, pochować zmarłego , Ge<m. beerbten). Dla wstydu, rad-bym się pod ziemią widział ; to słysząc radbym , aby mi sie ziemia rozstąpiła. Cn. Th. 1293. W ziemię, na ziemię, na dół; tu bie (Erbe, auf bte (Erbe, nad) unten. Wnu-rzywszy łeb w ziemię, myśli Rej. Ziu. 58 b. (spuściwszy, zwiesiwszy głowę). ⁴¹ Ws ty dając się, spuścił oczy na ziemię , albo na stronę obrócił. Wys. Aloj. 57. Rzucić , obalić na ziemię, auf bte (Erbe werfen pr. et fig. tr„ n. p. Wszelkiej sztuki zażyli , aby jego przedsięwzięcie na ziemię obalili. Wys A-'oj. 118. (zniszczyli, wniwe-czyli ). Kto się nie zlęknie , jako braterska nienawiść ludzie choć święte na ziemię porzuca. SA. Dz. 818. — O ziemię; Boss. osearB . an bie (Erbe, an ben 23oben. Zazdrość ludzi złych o ziemię go uderzyła SA. Dz. 558. Dygnitarslwa, honory i delicye o ziemię rzuci. Birh. Syn. Kor. B. (pogardza, odrzuca). — Omisso verbo : O ty z twoją rachubą Symonie , o ziemię , źleś niebożę rachował. Twórz. Ek. G 3. Fefellit spes, chybiła mnie nadzieja, abo moja nadzieja o ziemie. Mącz. Muzy ludziom

Słownik Lindego wyd. 2- Tom \l.

walecznym są ku ozdobie , bo im sławę czynią ; czego gdy niemasz, wszystko o ziemię. Budn. Apopht. 128. (dzieła wielkie w niepamięć idą, zaginą, przepadną). — §. Przez ziemię, ile rolnikowi potrzebną, rozumiemy tylko powierzchność jej, różne rośliny rodzącą. Kluk. Rośl. 3, 65, Vind. semlifhe, semlifhtvu , (Erbe , (Erbreid), ©runb, §elb, SIcfer 23 ob en ; Eccl. seMieA^aame, 3eM^ieAti-CTBO rolnictwo , (ob. Ziemiańsiwo). Uprawiać ziemię Boss. ynaBoasaBaTŁ, yAOÓpHTt, B03AbMBaTŁ 3eMjuo. Ziemia wszystkorodna. Otw. Ow. 68. Wiosna odziewa w'szystko-rodną ziemię. Groch. W. 179. Okrąg ten ziemi, którym mieszkamy, zawiera różne gatunki ziemi, które my ziemiami nazywamy. Kluk. Kop. 1, 236. ((Erben, (Erb* arten, oerfcDiebentltdjer 33obcn, (Erbboben; cf. grunt, grunta). Cięższe ziemie , lżejsze ziemie, ib. i, 22. Ziemie pospolitą humus, zwyczajnie czarną ziemią nazywamy, ib. 1, 246, (cf. ogrodowa, zwierzęca). Dobra ziemia nasienia nie traci, ale z pożytkiem wraca. SA. Zyw. 53 a, (ob. Talent). Nie każda ziemia daje jabłka. Rys. Ad. 42. Na jednej ziemi kąkol i pszenica ‘roście. Cn. Ad. 530 (potrzeba tolerancyi, cf. rola , ziemia sprawiona, niwa; Slcfer. §lur). Przez ziemie rozumieją się w szczególności te ciała suche, w wodzie się rozchodzące, jak n. p. ta jest, na której siejemy. Kluk. Kop. 1, 37. ziemia, dawniej za żywioł poczytywana’, bte (Erbe cljemalö als ein (Element betrachtet ; Garn, et Vind. perst (cf. proch , próchnica , pruśnica); Eocl. iifrbcih, aemn «mcraa h MbjKaa. W górnictwie, ziemia zwierzchnia, ®ammerbe, jakikolwiek gatunek ziemi , przykrywającej skałę litą. Mier.

Ziemia wapienna, fłalferbe, gatunek ziemi pierwiastkowej , znajduje się w znacznej ilości w kamieniach ten wydział składających, jak n. p kamień wapienny pospolity, kreda, spat wapienny, rnarmor i t. d. ib. Ziemia ciężka, 0d)tt)ererbe, gatunek ziemi pierwiastkowej, znajduje się obficie w tak zwanym spacie ciężkim, ib. Ziemia magnezya, 23tttercrbe, gatunek ziemi pierwiastkowej , znajduje się w znakomitej ilości w kamieniach wydział jej składających, jak n. p. w wężowniku, łyszczaku, ilniku , asbeście i t. d. ib. Ziemia lekarska. Cn. Th. 1428. Ziemia czerwona, ib., czerwonka, (ob. Rubryka , Lùbryka). — Phraseol. Doktor uważa , czy chory taki na twarzy blady, czy żółty, czy rumiany, czy czarny, czy ziemia na niego padła? Perz. Lek. 77. czy zarywa brudnego ziemnego trupiego koloru, (Erbfarbe, fcljmujjtge £obtenfarbe ; cf. cera kościelna, fef. jak gdyby w grobie leżał , z grobu wstał, nieboszczyk. — §. Tlieol. Między inszern stworzeniem w piśmie świętym człowieka przez to słowo ziemia rozumieć mamy, że go bóg z ziemi, z gliny stworzył. Karnk. Kat. 20. ber (Erbenfobit, ber SDïenfd),. bte (Erbe, (cf. humus, cf. homo). — § Ziemia, ziemica, pewna cześć ziemi czyli gruntu , powiat, kraina; Garn. deshela ; Vind. deshela , semla, zeralia , deshelfhina , de-shelstvu ; Croat, orszag, ( cf orśzak ) ; Boss. yfesAE, (cf. ujazd); ein geiüiffeS Sanb, eine Sanbfdjaft, eirt SMftrict, ©ebiet. Ziemia, tak się nazywają w Polszczę części, na które województwa są podzielone. Kras. Zb. 2, 590. Bolesław umyślił się pomścić nad Swarnem ; ruszył tedy

155

teiris quibus

1058

ZIEMIAK - ZIEMIANIN.

ZIEMIANKA.

ziemię Mazowiecką, a wszystkim się kazał ściągnąć dla popisu i szyku do Ropczyc. Stryjk. 292    ( obywatelów ,

ziemian Mazowieckich). Nie tylko to po ziemiach, znajdziesz wśrzód Warszawy, Co bez braku czytają xiążki dla zabawy. Dmoch. Sit. It. 21. nie tylko na prowincyi, nie tylko po prowincyach; ntd)t blob tn ber ^Wötnj, felDft tn ber 'Jłeftbenj. Ziemia, kraj , państwo , królestwo ; etn 8anb, etn fftetd), etn 6taat, tontgreteb. Z wojskiem przez Epireńską ziemię jechał. Baz. Sk. 519. Siedmiogrodzka ziemia, ob. Siedmiogrodź. Duńska ziemia, ob. Dania. Polska ziemia, ob. Polska. Tatarowie w trzynastym wieku wszystkim xiążętom i ziemiom chrześciańskim w postrach byli. Stryjk. 280. Na walnym sądzie pokaże się Chrystus widomy wszystkiemu ludowi zgromadzonemu przed stolicę jego Ze wszech narodów i ziem świata tego. Odym. Siu. R. Ziemia święta , obiecana , ślubowana «Palestyna, bab gelobte 8anb; (and) int Deutzen bebeutete ebebein (Erbe, nad) bent SDłufter beb Satetntfdjen : terra, ein £anb; Erda Israel, bab 8anb 3frael, bctpn £attan. ob. 51 blg.). Mówiąc o wielkiej chorobie , powinno się mówić : niech spi jak święta ziemia, wielką chorobę miewa pan N. N. albo też: ś. Walenty, wielką chorobę miewa pan N. N. Mon. 74, 358. — Ktokolwiek stanie nogą na ziemi Polskiej, używa opieki rządu. Ud. Konst. 1, 220. na gruncie Polskim, na granicy Polskiej, w granicach jej; mer nur beu Subett, bab ©eblet, bie ©rdttje spolenb betritt. *Z1E-MIAK , ZIEMNIAK, a, m., ZIEMIACZEK, czka, m , zdrbn., jabłko ziemne , kartofel ; ber (ErDapfel, bie kartofel ; Boh. kuné; Vind. semelsku jabuku; Croat, krupćr; ( Germ. ©rnnbbtrnc); Ross. hóioko 3eM.taHoe , (ob. Kartofel;. — §. Ziemiak, imię staropolskie, Terentius. Jabł. Her.y *Zie-mak. Nies. 1, 103, ein SÄannbname. ZIEMIANIN, a, m, mieszkaniec ziemi, ob. 'Ziemak ; (cf. niebianin, mieszkaniec meba); ber (Erbbemobner, (Erbbürger, (Erbenfo^n ; (Ottfrieb nennt bte 2)łenfdjien, alb Serooüner ber (Erbe Sanbleute). Ów Merkury, pośrzednik i ziemian i bogów. Kniaź. Poez. 2, 117. Gwiazdy stałe, ogromność ich, liczba, odlegość od ziemi, godne są uwagi każdego ziemianina. Wyrw. Geogr. 51. Ziemianie jednocienni, różnocienni , wkołoeienni, bezcienni. Tr. Słonie tak przedtyra były 'przyrodzennie 'ziemianami okolic północnych, jak teraz są mieszkańcami krajów południowych. Stas. Buff 26. mieszkańcami, (Etnrooljner, Serooljner, 3n* faßen. Andrault od Rzpltej za ziemianina uznany przez indygenal mu pozwolony. Nies. 1, 21. za ziomka , współziomka , indygenę, für einen 3nfaßeit ; ( Eecl. 3eM/ieHiiK:&, 3eM;iaKT> ziomek , współziomek). — Ziemianin , koło uprawy ziemi chódzacy, uprawiacz ziemi, roli «rolnik, ber Saabmantt, 3elt>bauer ; Vmd. polski zhlowek polny człowiek, kmet. (cf. kmieć); Rag. zemgljak , ratuj (cf. rataj), truudnik (cf trud), texâk, (cf. ciężki, cf. ‘ciachły) ; Ross. seM-ieAtaeut ; Eccl. coA^JOBaiiHHKTi. Ziemianie w ziemi 'pyszczą dla grosza jak świnie. Jag. Gr. a 2 b. Każdemu ziemianinowi bezpieczność powinna być obmyślona ; chłop jej u nas żaden nie ma. Leszcz. GL 103. Pan, abo ziemianin, który ma między sąsiady pole, albo rolą we wsi; kiedy tarn ma żąć, z wozem ma jechać na żni-

wo, aby zboże zabrał i odwiozł na miejsce bezpieczne. Hnur. Ek. 76. Z ziemianów się żołnierze rodzą; wojna stanie, Z żołnierzów zaś do roli wracają ziemianie. Pot. Poci. 356. Skoro jemu nierzeczesz: Miłościwy Panie, To już pewna przymówka, że głupi ziemianie. J. Kchan. Di. 34-, (cf. grundyehwał , chłop , gbur , prostak , hre-czkosiej.) — §. Ziemianin, wolny sobie dzierżawca starodawny, albo szlachcic domowy urodzony tylko, a nie zasłużony Rzpltej ; nobilis privatus , qui ad Rempublicam vel militiam non accessit. Vox Ziemianin palet, unde duda sit, more aliarum linguurum et gentium, nobilitatem ab antiquitate petenlium ; antiquissima vero terra habita , ■unde primi homines apud Lacelium vocantur terrigenae. Noster Cromerus agrarios et terrigenas noslrateś vocavit; cum praesertim ii olim cognomina sua dominabantur , desumere soliti fuerint, (n. p. z Zamościa Zamojski, z Tęczyna Tęezyński, z Tarnowa Tarnowski, cf. -ski); quae etiamnum durant. Ca. Th. 1428, (cf. obywatel , cf dziedzic ; etn ßanbgutbbeftßer, ein ©ntöbejtßer, eilt SàitbeDelmatm ; Boh. zeman, zemanio, zeméoin ; Slav. zeman; Sorab. 1. femian nubilis). Szlachta po wsiach i majętnościach mieszkający, nazywają się ziemianie, a ich osiadłości dziedziczne, dobra ziemskiń. VV?e/. Herb. 1 , 212. Stan rycerski, t. j. szlachta w senacie nie umieszczona , nazywają się inaczej ziemianami , a posłowie ich ziemskiemi ; już to, że po wsiach swoich , które też mają nazwisko dóbr ziemskich, mieszkając, uprawy ziemi pilnują ; już że dawniej Polska dzieliła się na ziemie ; ztąd każdej szlachtę zwano ziemianami, przydając v nazwisko prowincyi , n. p. ziemianie Krakowscy, Sandomierscy, i t d. Strzel. Pr. Pol. 1, 187, ( cf. ziemiań-stwo collect). Obrotni ziemianie każą przez tydzień chłopu na pańszczyznę sarnowtor w'ycbodzié, a przez dni trzy pojedynczo. Mon. 68, 196. Mieszczanin, co sobie ziemicę kupi, za ziemianina waży. Jeż. Ek. DL — (Prov. Slov. Zeman, kuska chleba né mam ; pauper nobilis ; ziemianin , szlachcic , a kąska chleba nie mam ; cf. huczno buczno , a w pięty zimno). Go sobie ziemianin na-gotuje , to mu senator zje. Rgs. Ad 8. (co sobie Spytek nagotował, to zjadł pan Krakowski. Opal. Sut. 101. (urzędy bez dochodu zjedzą człowieka; cf. titulus sine vitulis). ZIEMIANKA, i, i, mieszkanka ziemi, (cf. nie-bianka) ; bte (ErDberooljrterinn, (Erbenbnrgcrtttn. Jowisz z boskiego Junony łona Do jednej się wkradł ziemianki. Kniaź. Poez. 3, 108. Nigdy mnie, jak dziś, piękność nie ujęła żadna , Nie rozgrzała bogini , ni ziemianka ładna. Dmoch. 11. 2, 51. — §. Ziemianka, szlachcianka ziemska; eine ganbabeltge, ein Sanbfranletn ; Sorah. 1. feminn-ska. Jam rozumiał, że to tam królowa , Bo ziemianka tak strojnych pachołków nie chowa. Zbił. a 3. Dziś jedna nad drugą upstrzeńszy ubiór mieć usiłuje, ziemianka chce zrównać z kasztelanką, kasztelanka z wojewo-dzanką, wojewodzanka z królową. Żarn. Post. 3, 561. — §. Ziemianka , piwnica w ziemi rznięta , dół na jarzyny. Wlod.- gruba. Cn. Th. 1428. Gruba, ‘parsk, dół, loch, ziemianka do chowania ziół, win, owoców. Cn.

Th. 212. eine $rnd)tgrnbe tn ber (Erbe, ein gnt^tfetter, ob.

ZIEMIAŃSKI - ZIEMIOKRES.

ZIEM 10 KRES NY - ZIEMIOPŁAZ. 1059

ie adv.;

‘Podruna , ‘Pasieka. -—    Bołan. Ziemianka ziele, ob.

Podziemek. ZIEMIAŃSKI, a, ie , od ziemianina albo ziemiaństwa, a) rolniczy, rolny; Sattb *, Sanbbau *, ^db*, gelbbau «, Yind. deshelen , deshelni , nadeshelen , de-shelski ; Ross. seM-ieAtamecKiil. Ziemiański gospodarz. Haur. Sk. 4. Przygotowania są takowe, na jakie się mój stan ziemiański zdobyć może. Kras. Pod. 2, 55. — b) Ziemiański, szlachecki, od ziemianina szlachcica, Sanbabd * ; Boh. zemanskÿ. Xiega ziemiańska miała służyć na dowód posesyi dostatecznej do głosu na sejmiku. Gaz. Nar. 1 , 81. baâ lanbabeltfle ©runbbud;. Stało to się we wsi jednej ziemiańskiej. Nrbst. Nauk. K 7 b. Wszędzie w królewszczyznach są wsi ludniejsze , niżeli ziemiańskie, że mają pańszczyznę mniejszą, a gruntu więcej , niżeli ziemiańscy poddani. Mon. 67, 210. Ziemiański sąd Vind. nadeshelna fodnia. ZIEMIAŃSTWO, a, n, trudnienie się uprawą zięmi. rolnictwo, gospodarstwo ziemiańskie ; Rag. têxanje , trud , tógh, muuka ; Ross. seaieAiJiie ; Ecc.l. sfiMiieAt-iaHie , 3eMJieAt.ibCTBO , ber gelbbau, ganbku, 5ltferbau, bte gelbnnrtljfdjaft, ganbroirty* fdtaft. Masz z ziemiaństwa i ze wsi , i z roi swoje pożywienie. Sk. Kaz. 619. Georgicorum albo ziemiaństwa Wirgiliusza przekładanie Otwinowskiego § Collect. Zie— miaństwo « ziemianie , szlachta ziemska; cf. ziemstwo; Boh. et Slov. zemanstw'o nobilitas, nobiles; f Boh. zeman-stwj dwór szlachecki) ; Vind. deshelna fhlahtnia, ber Sanb* «bel, Sanbebelleutc. U ziemiaństwa jest ten obyczaj dzieciom ‘rządzić a chować bakałarze. Glich. Wych. K 5 b. Jest to nie tylko u ziemiaństwa , ale iw ‘mieściecb. Glicz. Wych. E 5 b To bywa w ‘mieściech pospolicie, ba i u ziemiaństwa też. ib. F. 3. ZIEMICÀ, y, i. *ZIE-MIOZKA , i, i, zdrbn., kraina pewna ziemi, powiat; dît 0tficf 8(tnb, dn 8anb, Sanbdjjen, dn (DljirtcP, ba3 2ßct#ilb dner 0tabt; Sorab. 2. femiza; Vind. semlifhe, fhtriem semle , podnebje , deshelstvu , deshelstvina , deshelza; Ross. 3eM.tHita , 3eMe.ibna , BOJiocrb. (oh. Włośt<). Ten jeden naród burzy w poddanych nam ziemicach pokój 1 Leap. Esth. 13, 5. Królował Aswerus nad stem i siedmiu a dwadzies'cia ziemie. 1 Leop. Esth. 1, 5. Ziemica Forcipieńska, ziemica Albuceńska. Biel. list. 287. Pe-lopones ziemiczkę nieprzyjaciel najechał. Kosz. Lor. 150. Gród sławny wśrzód dziewięciu, Już dziś prosta ziemica. Bal. Sen. 43. Pięć tu ziemie , przedziałów nie znać odległości. Zebr. Ow. 206 ; (quinque jacent terrae ). Ta wieś do ziemicy tego miasta należy Tr. ( do jej d z i e— ' dżiny). Mieszczanin, co sobie ziemicę kupi, za ziemianina waży. Jei. Ek. D 1. (kawał gruntu, kawał ziemi). Jowisz gotuje straszne nawałnice, Lub grad , lub śnieg, szeroko bielący ziemice. Dmoch. Tl. 231. (ziemię). *ZIE-MIENNÏK, ‘ZIEMENNIKa, m , Litwini bożka ziemennika albo ziemnego mieli, którego w wężów chowaniu i mlekiem karmieniu chwalili. Stryjk. 114 Żmudź, ofiary czyniąc bożkowi, mówi: to tobie ziemienniku boże, tak albowiem tego bożka lud prosty nazywa, ofiarujemy. Gwagn. 428. ber (Erbengott ber 8ittl?aner. ZIEMI0KRĄG, egu, m., kula ziemska, ber Œrbfreiê, bte (Erbfugel. Bndik. ZIEMIOKRES, u, m, horyzont, widokre3, poziom; ber ©eftd frets, $ort$ont. [Tr. Ziemiokres prawdziwy, gwiazdarski , pozorny, pogodny, pochmurny. Tr. Wyniesienie bieguna nad ziemiokres. ib. ZIEMIOKRESNY, a, e, widokresny , poziomy, horyzontalny; tyortjontal, iragerecfjt. ‘ZIEM10MIAR, ZIEM10MIERNIK , a, m,, ZIEMIOMIERCA, y, m., geometer, mierzący ziemie, grunta; ber (Erbntefer, gelbmeßer ; Boh. zemémérie; Sorab. 1. zeme rozmërnik; Carn. pojlamirz ; Vind. semlomernik, polomernik, po-lamerez , deshelomernik ; Croat, zemlyomernik , zemlyo-merecz , polyomerecz, kopnomerëcz ; Rung, földmerö ; Rag. zemgljomjeraz , kopnomjeraz ; Ross. 3€MJie»rfep:B, MeaceBiuHKî (cf. miedza), pa3Mîaciiï ( cf. rozmysł); Eccl. seMjeMtpmeAb. Geometra ziemiomiar. Klecz. Zdun. 74. Ziemiomierca. Petr. Hor. E e. Gaz. Nar. 1, 376 b. Zie-miomiercy i astronomowie , w naukach swoich najbieglej— si, w narzędzia najdoskonalsze opatrzeni. N. Pava. 12, 359. Ziemiomiernik. Petr. Pol. 251. Z1EMI0MIERNI-CTWO, ZIEMIO.MIERSTWO , a, n. mierzenia ziemi nauka lub umiejętność, bte (SrbmeRfimft, gelbmeßfuft, ba& gelbtneffen ; Sorab. 1. kunżt zemë mëreria ; Vind. snanje semlo meriti ; Croat, zemlyomerenye ; Flag, zerngljoini-rje, kopnomirje; Edel. 3eM.ieMlîpcTBO. Nie potrzebowalibyśmy mierników i rachmistrzów , gdybyśtny w algebrze , i w zasadzonem na niej ziemiomiernictwie sami mieli doświadczenie. Ustrz. Alg. pr. Ziemiomiernictwo. Rog. Dos. 1 pr. Ziemiomierstwo. N. Pani. 12,558. Geom. nar. 1, 269. ZIEMIOM1ERNICZY, a, e, ZIEMIOMIERSKI, a, ie, od ziemiomiercy lub ziemiomiernictwa , (Erbntejfer*, gelbntejfer » ; Sorab. 1. zememerczki ; Rag. kopnomjerni ; Croat, zemlyomerni ; Ross. 3eM.ieMipHiJH Z1EMI0M0RSKI, a, ie, na ziemi i morzu, ju 8«nb unb Safer, ober jur 0ee. Król Pelejski oddaje-ć trud ziemiomorskiego biegu. Bardz. Luk. 174, cf. ziemnowodny. Z1EM10P1S, a, m., geograf. Klecz. Zdań. 74, Croat, kopnorazpisznik ; Bosn. raspilasalaę zemglje ; Ross. 3eMieonHcaTejib , ber (Erbbe* fdmtbcr. ‘Ziemiopis, t. j mapa. Bals. Niedz. 1 , 204. karta geograficzna. ZIEMI0PISK1, a , ie , geograficzny, erbbefd?retbenb , geograplnfd). ZIEM10PISTW0, a, n., ZIEMIO FJ1SM0. Tr. geografia; Croat, kopnopiszje: Sorab. 1. zeme wopiszmo ; Ross. '3eM.ieonncaHie, Me (Erbbefdjref-bung ; Croat, kopnopiszje. Z1EMI0PEŁSTW0, a, n., pełzanie czyli czołganie się po ziemi, baê $rted)eu an ber (Erbe, ba$ ©efriedje. Znajdzie się osoba , która ma szlachetniejsze i podniesione od podłego ziemiopełstwa skłonności. Mon. 72, 451. ZIEMIOPŁAZ, u, w., gadzina, ziemiopłaz , gad, repens animal. Gn. Th. 183. ‘Ziemio-płez. ib. 1428. płaz, pełzacz , ezołgacz, czołg, gad pełzający się , friedjenbcê ©ctonrm ; Boh. zemëplaz ; Slov. ze-meplaz ; Boss. npecsibiKatomiflca , (cf przesmyknąć). Zie-miopłazy, replilia. Mon. 75 , 592. Rydło i wszelki ziemiopłaz. VV. Genes. 1 , 25. (wszelki płaz ziemski. Bibl. Gd.). Ujźrzałem wszelkie ‘podobieństwo ziemiopłazów i innych zwierząt. 5 Leop. Ezech. 8 , 10. < ‘ezołgatnych i innych zwierząt. 1 Leop. ; wszelakie "podobieństwa płazu i zwierząt obrzydłych. Bibl. Gd.). Ziemiopłazy łaskawego grzbietu, gdy je na wznak przewrócisz, póty się w różne przeguby skręcają, aż siebie na miejsce odstawią.

1060 ZIEMIOPŁAZNY - ZIEMISTY.

ZIEMKA - ZIEMSKI.

“ZIEMIOWŁADNY, a,

e — ie

mają

ZIEMNIAK , ob. Ziemiak ZIEMNOWODNY, ob.

Pilch. Sen. list. 4, 177. 'ZIEMIOPŁAZNY, a, e, pełzający na ziemi ; Eccl. 4oatnat5KHŁiii, an ber (Erbe frie* (fcenb, od ziemiopłazu * gadzinny, frted)enben ©eroürmä. ZIEMIOPŁÓD, u, m. , płód ziemny, produkt, eine (Erb* frucfyt. Ziemiopłody, które grunt wydaje; Gal. Cyw. 2, 63. Zboże, pasza, drzewo, ziemiopłody, ib. 2, 9. Cena pracy tam była mała, a nakładów na odrodzenie ziemiopłodów prawie nie znano. N. Pam. 12, 332. Majątek z ziemiopłodów zebrany, jest funduszem równie bogactwa kraju i partykularnych. Czach. Pr. 1, 219. Klasa ludzi trudniących się reprodukcyą, przerobieniem ziemiopłodów, lub ułatwieniem konsumpcyi. Czach. Pr. 106. Z1EM10RÓD, a, m., ZIEMIORODZCA, y, m. , zrodzony z ziemi, ein (Erbenfotyn, you ber (Erbe ©cjeugter. Czemu nie pobudzam okrutnych cielców przeciw niemu , I srogich ziemiorodzeów, i smoka czułego? Olw. Oui. 255. t. j. ludzi abo żołnierzów z ziemi urodzonych, ib. 256. 'Przecz nań byków me narażę, w taż ziemiorodów srogich? Zebr. Oui. 161 ; terrigenas fores, mowa tu o zrodzonych z ziemi nieprzyjaciołach, i o sianiu ich przez Jazona. Olui. Ow. 256. Ziemioród Tyfon. Otw. Ow. 115 ; (lerrigena). Teukrom nakazał Apolon, aby się tam sadowili, gdzieby ich ziemiorodzcowie naszli; u Hanaxitu wielość myszy w nocy przybiegła i szkodę wielką im poczyniła ; tam tedy mieszkać poczęli. Olw. Ow. 496. ZIEMIORODNY , a, e, zrodzony z ziemi, üölt ber (Erbe erjeugt; Iioss. 3eMHopo4iibiH. Ziemnorodni bracia. Otw. Ow. 106. ludzie porodzeni z posianych zębów smoka przez Kadmusa zabitego , (ob. smokorodowie). Z nie-przyjacioły ziemiorodnemi siewby swojej się popadł. Zehr. Ow. 161; (tellure creatis'. Ziemiorodne zwierzęta. Bielaw. Myśl. a iii j b. adv., władający ziemią, panujący nad ziemią, etbebefyett* fdjjenb. Mocarze ziemiowladni, co w⁷as w poczet sadza Lud bogów, jest nad wami wyższa jeszcze władza. Hor. 2, 6. Nar. 'ZIEMIO WŁADZCA, y, m., władca ziemi; ber CśrbebeljenfdKr. W rodź. iensh. ‘Z1EMI0WŁADCZYNI, i, bte (Erbbefymfdjertnn. ZIEMIOWŁADZTWO, a, n., panowanie nad ziemią, bte (Erbbefjerrfcbuttg. ZIEMIOWÓD, oda , m. , zwierz na ziemi i wodzie żyjący, cm Simple* blunt, ein Sanbroaffert^ter. Rodzaj ziemiowodów, co żer z dwóch stron miewa. Przyb. Milt. 227. 'ZIEM10W0DY, ZIEMIOWODNY, a , e , wodoziemriy, żyjący tak w wodzie jak na lądzie; Boh. obogżiwelnj ; Bag. zemgbovodni , ziemgliomorski, (ob. Zierniomorski) ; Boss. 3eMH0B04HMH, B0403eMHUM , Sanbtuaffcr *, Söafferlanb «, amp^btfd), be^b* lebig. Wodnoziemne, ziemiowodne zwierzę. Cn. Th. 1277; co i po ziemi chodzi i pływa po wodzie, jako bóbr, wydra. Wiod. Są zwierzęta wodne , są zwierzęta ziemskie, i są nakoniec wodnoziemskie, czyli ziemiowodne. Jez. Wyr, Tu Syrtejski mieszkaniec Chersydr ziemiowody zrodził się. Bard:.. Luk 167. — Aliter: Glob albo kula ziemnowodna. Wyrw. Geogr. 2. ziemiokrąg, bte (Erbfttgel, ber (EtbbaD. Chmiel. 1 , 167, Eccl. B04H03eMHUH iuapi, BCeJtetmaH, MipcKiń KpyrE. Opatrzność najwyższa chciała, aby kula ziemnowodna pełna była żywiołów. Torz. Śhl. 140. ZIEMISTY, a, e—o adv., pełen ziemi, z części ziemnych; ootl (Erbe, erbereid), erbtg, erbigt, erbljaft; (Bag.

zemgljast, zemgliv). Wody ziemiste, łophacae w sobie wiele ziemi tej lub owej, którą stojąc znacznie składają. Kluh. Kop. 1, 92. Części ziemisto wapniste, powoli części twarde , t. j. kości się stają. Kirch. Out. 3. Ziemisty, z ziemi uczyniony (oh. Ziemny), abo do ziemi podobny. Wiod trrben. 'ZIEMKA, ob. Ziomka, współziomka.

Ziemiow'ody, wodoziemny. ZIEMNY, a, e, od ziemi, (Erbe «, (Erb«; Boh. zemnj , zemnatÿ ; Slov. zémaczé; Vind. persten, is persti, deshelfhen , deshelstvi ; Croat. zemlven ; Bag. zemaglski ; Slav, zemljenj : Boss. 3eMCHb, 3eMiujH , 3eMjflHuü , nouiBeiiHfciii ; Eccl. 3eMHHH , ^omamie, nepcTHbiii, mi(imit, Ziemny bożek, (ob. Ziemienmk). Od oceanu ziemnego, aż do międzyziemnego morza granice ich rozciągały się. Sieb. 3, ob. Otoczy świat, ocean, ba8 SBeltmeer. Biskup w pieczarach^ i dziurach ziemnych służbę bożą odpraw/ował. Sh. Zyw. 2. 83. w ziemi się znajdujących , podziemnych , Codier tu ber (Erbe. Gdyby się komu krzywda stała w zabraniu ziemi, w popisowa-niu granic i w przeoraniu miedz i innych rzeczach ziemnych. Stas. Lit■ 95. jego ziemi , gruntu . włości się tyczących ; SanbgutS «, ©runb«, 5Btrtl)fd?aftöfaujeit. Czynsz ziemny. Siar. Bef. 165. od ziemi, od gruntu, od wsi; ©nttlbjtnS, ßflltbßllt^inS, ©ufêjftrô. — Ziemny, na ziemi lub w ziemi żyjący, (oppos. wodny); £anb», (Erben, auf ber (Erbe, in ber (Erbe, auf bent Sattbe, (nidjt ttn Suffer) lebeub ; Eccl. cymubiö (cf. susza), KOTopuu Ha 3eM.tH npe-ÓMBaeTt. Każde żwierzę ziemne. Budo. Genes. 9, 10. (każde, zwierze ziemi. Bibl. Gd.). Ziemne łasice. Banial. J 2. Żaba niema abo parszywa, abo ziemna. Syr. 430. (ropucha). Ziemny, na ziemi rosnący; (Erb«, auf ber (Erbe U)ad)fettb. Kasztanki ziemne. Syr. 1254. Jabłko ziemne, ziemniak, kartofel, Vind. semelsku jabuku ; Boss. aÓJlOKO 3eM.iHH0e. ber (Erbapfel.— Smak ziemny, za ziemia, jak gdyby ziemię gryzł; Boh. zemina sapit terrain. ‘ZIE.MOMYSŁ, a, m., consul. Urs. Gr. 529. Ziemómysł, o ziemi i o królestwach myślący. Chmiel. 1, 60. etn 5Ri)Uitfd)er ©onful. ZIEMSKI, a, ie, tej tu ziemi, nie niebieski; trrbtfd), auf (Erben, auf ber (Erbe; Boh. zemskÿ , (krajowy); (Slov. zemski ; Cam. semèlske ; Vind posemelske, deshelzki; Croat, zemelszkî; Cosn. zemaglski; Slav, zemljeni) Więzienia Tureckiego ostatnia nędza, i że tak rzekę, ziemskiego piekła męki, rozum uciskają. Kioh. Turk. pr. bte <pofle auf (Erben. Człowiek z ciała ziemskiego i z ducha nieśmiertelnego złożony. Kanc. Gd. I, (cf. ziemny, ziemisty, trrbtfd)).— §• Ziemski, od ziemi, którą ziemianin posiada, (cf. ziemiański); 8anb*, 8atibguté«, ßanbgüter * ; Vind. deshelski ; Eccl. 3eMCKiit. Osiadłości dziedziczne ziemian nazywają się dobra ziemskie. Wiel. Herb. 1, 212. (ßanbgüter; Vind. semlifhtvu, polsku dobrostvu, lezhezhu blagu). Wioski ziemian mają nazwisko dóbr ziemskich. Shrzet. Pr. Pol. 1, 187 Ziemscy ludzie ternu zadosyć czynić nie mogli, aby podsłuchy i straż dzierżeć mieli. Tarn. Ust. 259. wiejscy ludzie, wieśniacy; 8anb* ebellcufc, Sattbttclf. Kiedy się my za granicę wojennym sposobem ruszymy, obywatelom z nami jadącym zapłacimy prawa ziemskie, t. j. za każde *drzewo (kopią)

ZIEW ACZKA - ZIEWANNA. lOGt

ZIEMSKOŚĆ - ZIEWAĆ Z.

nie lubiła

wu

Z1EN0WICZ , herb. ; półpierścienia barkiem do góry, nad nim krzyż kawalerski , nad hełmem ślepowron pierścień w pysku trzymający, inaczej Deszpot. Kurop. 3, 59, etn gcroifîeê Söappen. ‘Zieniewicz. Tr.

Z1ETASZEK, szka , m., zdrbn. Bzec.zown. zięć; Ross. 3H-baê ©d)tt)tcgerföbncben, ©dmupgcrföfynletn,

pięć grzywien ; także też za szkody i więzienie dosyć im uczynimy. Herb. Stat. 559. gianbgelml;rett, Sanbabdgebulj' ICH, 3U0C^ör, ba§ ©Vorige. Większa część obywatelów Wrocławskich tak ziemskich jak mieszczan Konrada. Nar. Hst. 5, 220. szlachty ziemiańskiej, fiartb* öbd. Ziemski. od ziemi , cf. powiatowy, ef. grodzki, 8anbfd)flft3 « ; Ross. yfe34HHH. Szlachta w senacie nie umieszczona, nazywa się inaczej ziemianami, a posłowie ich ziemskiemi. Skrzet. Pr. Pol. 1. 187. Sanbbotett. (Ross. 3eMCK0H pisarz wiejski). — Ziemskie prawo jest, które ludzie jednej ziemi albo jednego powiatu między sobą stanowią. Szczerb. Sax. 324. baâ 8anbred)t. Speculum Saxonum, zwierciadło Saskie prawem ziemskiem dla tego zowią , iż jest prawem wszystkich ludzi tamtpj ziemi. Szczerb. Sax. 417. baê ©ddjftfdje Sanbrecbt, bei ©acfyfettfpiegd. Ziemskie prawo jest, które ludzie jednego państwa między sobą trzymać postanowili, jakie jest prawo ziemskie Polskie stanowi rycerskiemu daner Sax. Porz. 5. bcrô £anbabdred)t, 3îitterred)t. — Tę lub owę wieś prawem ziemskim posiadam. Koił. List. 2 , 58. prawem własności gruntowej, ib. ©ruubeigentliumêredjt. Sądy ziemskie różniące się od innych magistratur. Koił. List. 2, 59, (ob. grodzkie), ba§ abelige 8anbgcitd)t, ziem-stwo). Sądy ziemskie składa sędzia, podsędek i pisarz. Ost. Pr. Cyw. 2, 102. Dekret sądu ziemskiego Wdeń-leńskiego , Ross. p-fernerne BiweHLeKaro 3eMCKaro cy4a. ZIEMSKOŚĆ. ści, i. , przymiot tego co jest ziemskim, z ziemi , iirbtfdjeS SBefen. Moja ziemskość. Przyb. Mill. 250. — §. Dobra tej ordynaeyi mają być wrócone pra-ziemskości. Gaz. Nar. 1, 171. ziemiaństwa, ziernslwa, ziemskiego sądu; Sanbabelred)t, Sanbabelgefefc. Z1EMSTWO, n., judicia nobilitatis provindalia, praeside judice , bjudice , notario, ubi causae civiles in quolibet districtu judicanlur. Cromer. Cn. Th. 1428. Ross. 3eMCKin cyyiB, 3e»icTBO, 3eMcnie MHHH, ba3 8anbabelêgerid)t, abeitgc ©runb*

gcridit. Prześwietne ziemstwo, z którego ręku odbieram tę laskę. Zab. 10 , 262. osoby sąd ten składające.

Pochodź, (cf. jąć, imać), ziomek, ziemek; ziomka, ziemka ; współziomek, naziemny, nudziomek , poziom, poziomy, poziemka , poziomka , podziemny , podziemność, podziemie , podziemnie,a , podziemianin , podziemek , odzie-mek, odziomek, odzierany, odziemnica, przyziemny.

TIOIUKO , 3HTeKt,

©tbamd)cn. Wraca gach niewolnicy, ziętaszek Pryama. Bardz. Trag. 249. Łotr wierutny, ziętaszek Wac Pana , Zdradził mię, wiara w niczym nie ma mu być*dana. Treb. S. M. 44. Rachuj dni pani matko, wieleś tańcowała, Kiedyś pana ziętaszka sobie dostawała. Papr. Pr. E 2.’ Źebr. Zw. 108.

ZIEW, ob. Ziewnienie, Ziewnąć. — ZIEWACZ, a, m., ziewaczkę cierpiący. Cn. Th. 1428. który często ziewa,

poziewa, poziewacz, ©carter; (Roh. zewel gap'); Rag. zjêhavaz, zjêhalaz ; Sorab. 1. zéwaczé : Croat zehàvecz, (zjevnik * organy) ; Bosn. zihavaç; Ross. siByirB, kto qacTO 3tBaeTŁ, 3iBaKa; Eccl. stBawa Zygr. Pop. 129. W rodź. źeńsk. Z1EWACZKA. i, która ziewa, poziewa, poziewaczka, bte ©ćtynertnn.— §. Ziewaczka, poziewanie zbytnie. Cn. Th. 1428. Włod.-, bte ©dl?nfud)t, beftdnbtgeê ©ćtfmeit ; Roh. zy-wanice, zywaćka, (zewly gapiowanie) ; Sorab. 1. zć-wanstwo; Carn. sdehâvz , (cf. wzdychanie); Rag. zjêha-viza ; Ross. stBOTa. Oscedo, ziewaczka, gdy kto bez przestanku ziewa, ciągnie się. Mącz * “ZIEWÀNKÀ perso nif., n. p. Tuż za Nudziszem wierna jego kortezanka Usta swe modnie otworzy Ziewanka. Kniaź. Poez. 2, 150. ZIEWNĄĆ med. jedntl., (cf zionąć),’ Zit^vaé niedok., poziewać , poziewając gębę otworzyć, (ob. Ziać, ziaje); Boh. zÿwnauti , zywati, (zewlowati gapiować); Sorab. 1. fywacż, zćwam ; Corn, zhâhném , sinem , sęvam , si-neti, sijâm ; Vind. sijat, uste arspet, siehati, siehanje; Croat, zehati, zéham , zévarn, zinuti, zinujem, (zévati * westchnąć); Rag zjatli (ob. Ziać, ziajać), zjêhali ; Bosn. zihati, dihatise (cf dyszeć), zjatti, drrisgjatti usta otvo-rena, (zivnuti, zvalti voco, vocito ; ob. Zwać): Slav, zihati, zihanje , prozihanje ; Boss. 3tBHyn>, 3tBaTb, 3^-Battie, O’feß'B « paszczęka) ; Eccl. 3eBaio , 3iato ; (Graec. %aivco, %ń(Txco ; Lat. hisco, hio ; Eccl ^im&Tll, ^imm, stBHyTb, 3tßaTL ziębnąć), (cf. ziać, ziajać , zieje; Angl. yawn, (cf. jaw'); Anglos, geona ; Sax. Inf. janen , hoja-nen; Austr. gamepen ; £)bb. gtenert, gaunen, gangen; Germ. gähnen. Czemu , gdy jeden ziewa , ziewa i drugi ? Eraz. Ob. a. Wac Pan zawsze wtedy ziewasz, gdy kto w;przódy ziewnie. Teat. 54. c, 63. Strzeż się tylko pani, ziewnąwszy ziewnienie zażegnać , zlęknie się bowiem dyabeł i prjśnie, a ja oniemieję Ossol. Str. 1. Ziewanie przypada z dymów grubych napełniających szczęki. Sak. probl. 70. Ziewnąć nawet nie będzie się godziło. Zab. 7, 159, (cf. ani pisnąć). Ziewając, poziewając; Boh. zywawć oscitanter. Ziewa mi się, napada mię ziewaczka, Carn. sdęba se meni ; Boss. stßaeTca, 3UBHyjiocL, ttttcf) fotnmt baê ©flauen an. Ziewa mi się » ktoś mię dobrze albo źle wspomina. Cn. Ad. 187, cf ib. 1351, (cf. szczkawka).— $ Ziewać czym, oddychać czym ; ti)0t)0n brtinpfctt , fltfyntftt. W ten czas, gdy winną ziewając parą, ledwie się na nogach utrzymać może , przychodzi na teatrze się pokazywać. Teat. 6, 2. Ziewając wściekłością, która dusiła serce jego, wywarł przeciwko Tacyuszowi najobrzydliwsze złorzećzeństwa. Stas. Num. 1, 225. Hersylia tylko zemstą i wściekłością ziewała ib. 2, 134. — $. Ziewnąć duszę, wyzionąć, wyziewnąć ; ben ©dft au31)aud)en , auê* ahnten. Ćiało ledwie duszę ziewnie , zaraz się w nim krew' zsiada. Pot.Pocz. 71. Ziewnienie, zionienie , hiatus extremus expirantis. Cn Th. 1428. ‘ZIEW, a, m., bil lefcte 2ltl)emjl»g. Ostatnim Zefir ziewem rzekł do drzew bez duszy. Zab. 8, 307v Nar. — (’ZIEWANNA, *Z1E-W0N1A , ii, z ; (Boh Zewéna Ceres). Chwalili Słowacy Dyanę, nazywając ją Ziewonią Krom. 55. Biel. 54. Dy-anę boginią łowów zwali Sarmatowie językiem swym Ziewonią albo Dziewanną. Stryjk. 136, cf. ’dziewa.

1062

ZIEWNY - ZIMA.

ZIMAĆ - ZIMNICZNY.

dziewka , cf. Dziilzilia , Me ©Mtiîttt ®tane. Chryste, tyś Mieszka śleporodzonego oświecił, PoLkęś przywiódł do chrztu swego, Tobie ustąpi! Grom, Ladon, Marzanna, Pogwizd, Żiewanna. Stryjk. Gon. K 2). — *ZIEWNY. a, e, od ziewu, od ziewania » ziewający, gahnenb, tyrtitdjenb, $attd) ». Ziemie wypukłość ziewnym płynem do koła oblała. Przyb. Milt. 220. *Z!EW0DUC1IY, a, e, dech wyziewający, wydychający, bantpfhaucl)enb. Tkwi tam gąs ziewoducbej i ognistej piany. Przyb. Milt. 192.

*Z1GRAĆ cz. dok., igrając spędzić, rozswywolić ; Remitter tänbeln, oertänbeln ; f Hoss. cwpaTb, cmrpHBaTŁ 1 ) grać w karty, grać komedyą , 2) odegrać). ZIGRAC się zairnk., 'Zigrawać się contin. , Zigrywać się czestl , rozigrać się, igrając rozruszyć się, redjt tnS taubelnbe ©pieleń hjneitt fommen. Jagnię zigrywa z sobą i do cycka godzi Zebr. Ow. 170; (lascivil fuga). Baranek zigrawająey się, nie wie, że go do rzezi ciągną. 1 Leop. Prov. 7, 23. Te-razbyś ze mną zigrywać się chciała, Kiedyś niebogo sobie podstarzała. J Kchan. Fr. 6. Zigrywają się. Zebr. Ow. 76; (in chori ludunt speciem). Pieść syna swego, a uczyni się bojaźliwym , zigrawaj się z nim cię. 1 Leop. Syr{ 50, 8 (igraj z nim. Bib

, się w zabaweczki pieszczone). Prędko wody się zigrały. Past. Ftd. 45 Źebr. Ow. 53. wspiemły się, wzburzyły się; Me* ©en>ćtffer rcaflten, werfen 2Men. Morze za wianiem wielkiego wiatru , zigrawało a ‘zruszało się. 1 Leop. Joan. 6, 18. (burzyć się poczynało. Bibl. Gd.). Ambrę w morzu najduia, gdy morze zigrawa sie. Urzed. 321.

ZIGZAG, ob. Zygzak. ‘ZISZCZĘ, ob. Ziścić. ZISKRZYĆ, ob. Iskrzyć.

ZIMA, y, z., najzimniejszą część roku nazywamy zimą. Kluk. Roił. 3, 82, ber SBtnter; Boh. zyma, zeyma zy-mecka (cf. zjąć, zjmać, zejmuje), (zyma f* igns ; Slav. zima, (zima, zyma algor, ob. Zimno); Sorab. 1 fyma, zćhma, (szyma frigus, hiems) ; Surab. 2. fima, limma (firrçma frigus, hiems)', Carn. sima; Vind fima, limski zhaf, (sima, mras, merslina, blad frigus); Croat, zima 4) hiems, 2) frigus; Bosn. zima, studeni dio godiscta , (zima, studen frigus); Bag. zîma (zîma, studen frigus); Boss. 3HMU , cf. [sa/iscr. hima ; zendz zima 2] ; Lat. hiems, hyems; Graec. ua. Zima stara dygi wypra”-wując, czołga się łyso, lub włos biały skazując. Zbr. Ow. 381. Wiezie Booetes skrzypiące wozy Osiwiałą nam zimę , i oczaste mrozy. Leszcz. Class. 98. Nad« hodząey mróz i śnieg znakiem jest , ze zima niedaleka. Zub. 13, 78. Zima jest koniec roku leniw a, gnuśna i mdła. Kołak. Wiek. C 1. Za latem błotna jesień przychodzi, a za je-sienią zaziębła i niewdzięczna z ma.

Ongi srożyła się zima i stępiła mglistym powietrze srzo-nem , a ziemia niemiłą postawą skizepła. Mon. 76 , 1. Pospiesza, porania się zima. Cn. Th. 1429. Tobie kwoli rozliczne kwiatki wiosna rodzi , Tobie kwoli w kłosia— nyrn lato wieńcu chodzi, Jesień wino, i jabłka rozmaite dawa, Potym do gotowego gnuśria zima wstawa. Pieśń. Kat. 151. Zima każdego pyta : bracie, jakeś strawił lato ? Jez. Ek. C I. (co się w lecie zarobi tym się w zimie

nie zasiejem za

zez

a zasmuci

Gd. wdaj

Bej. Zw. 271 b.

żyje; cf. młodość, cf. starość).

-O

dobrej chwili, Przez całą zimę będziem pościli. Nar. Dz. 2, 186. Widzisz jako po zimie wiosna następuje? I to ustąpić musi, co nas dziś frasuje. Simon. Siei. 102; (post nnbtla ₍ Phoebus). Pamiętać trzeba na to. Ze jak za zimą lato Zarławą chleborodne na przemiany kroczy, Tak pociecha frasunkom prędko zajdzie w oczy. Byb. Geil. C 1. Zimę uśmierza wiosna, wiosnę lato Niszczy, z którego nadchodzi utratą Jesień; ta skoro swoje wysypie zboża, Znowu do swego zima wraca łoża. Hor. 2, 240. — 'Zimie \Locnl. 2] = w zimie, pod czas zimy, w czasie zimy, Im SBtnter, Jttr SBinterSjeft. Zimie, hieme, hiberno. Cn. Th. 1429 Zimie i Mecie sukni tylko a płaszcza używała. Sk. Zgw 2 , 262. W krajach wilgotnych zimie nie bywa mroźność zbytnia. Cresc. 15. Ogród wszystko zgarnąwszy i owoc i kwiecie, Cieszy swego uprawcę i zimie i lecie. Zab. 9, 6. Świetorz. W lecie zdrowsze są potrawy , jako to jagnięcina i t. d. , zimie zaś zejdzie się i wołowizna. Sok. Probl. 247. — (ZIMAĆ, ob. Zjąć. ZIMRELÈK. ob. Sztumbelek. ZIMBRAT, ob. Zymbrat). — ZIMISKO, a, n. , zła zima, bei’ böfe Söttt* 1er; Sorab. 2. limmisko; Sorab. funisko — §. Przykre zimno, fatale teilte. ZIMNICA . y, ź, ZIMNICZKA, y, i., zdrbn. , zimniea febra , gorą«^zka ż nina, trzęsąca * ‘trząśca. Cn. Th. 1429, ba3 folie S'ûber; Boh. zymnice, zymnić-ka ; Sorab. 1. zehmnicza , zehmnieżka; Sorab 2. fimniza; Cum. merslćza, (cf. marznąć); Vind. mersliza, hudo-bniza, tręliza ; Croat, zimlicza , merzlicza, groznicza (cf. grozić), zimlichicza ; Rag zimizza : Dal. ztmniza ; Slav. zimniea. groznica ; Ross ;mxopa4Ka, ;iHXOManha (cf. licho), (3HMHHUa, 3HMOBbC Ziinowla); Eccl. 3 HM U HI], 3 , .111-XOpo^Ka. Lekarze dzieła gorączki na zimnice czyli febry, na pałające gorączki, zgniłe eoraizki, żółciowe, osut-kowe , trawiące, złośliwe.'Pm. Lek 42. Zimniea febra, intermillens, jest to owa gorączka , która się z wielkiem zimnem, drżeniem i wstrząsaniem ciała zaczyna, po którym wielkie gorąco, potym pot, a po pocie opuszczenie na kilka godzin lub kilka dni następuje. Perz. Lek. 43. Febrom przestającym , od różnych różne nadano imiona; ludzie znaczniejsi zowią febrami; pospólstwo je nazywa drżąezkami , zimnicami, psinami, ciotuchami i t. d. Krup. 5, 527. (< f. ogr żka). Wiosenne zimnice bywają dobrotliwe i łatwo ginące; jesienne zaś bywają uporczywszeini i gwałtowniejszemu. Perz. Lek 23. Fe-brieula , zimnietka. Marz Trzęsie go zimniea. Czach. Tr. L 5. Przepuści pan na cię suchoty, zimnice, gorączkę. Badz. Deul 28 , 22 Wujek, ib Zimnice cierpiący, Boh: zymnikar ; Croat, zimie bar , koi zimliezu ima, ein Siebet« patient. Słudzy, gdy u panów robią, zimniea ich w ten czas czyli febra zimna napada, a gdy jedzą, wtedy się pocą. Mon. 76, 770. (leniwi są do roboty). — §. Zimnice, aguae minerales frigidae, są to wody mineralne, które latem są zimne , a w zimie nieznacznie ciepłe. Kluk. Kop. 1,91. falte mtneraltfdte Saber, (cf cieplice). ZIMNICZNY, a, e, od zim nicy, »om falten S^ber, Sieber», fieberhaft; Boh. zymnićny ; Sorab. 1. zehmniczoyitć ; Carn. mer-slezlien ; Croat zimlichni; Ross. JiHXOpa40MHtliî. Kto miał w sobie zimnicznej więcej nieczystości, musiał też dłu-

Z I M N I G Z N I K - ZIMNY.

ZIMOCIIÓWKA-ZIMOGROŹNY. 1063

zej zimnicę cierpieć. Perz. Lek. 34. Nawroty zimniczne. ib. 45. — §. Dotan. Zimniczne ziele, ZIMNICZNTK, a, m., terlianaria , ^ieberfraut, trunkiem używane 'trzecie-godniową zimnicę abo gorączkę leczy. Syr. 486. ZI-MNIEG nijak, niedok., stać się zimnym, (cf. ziębnąć); Croat, zimem, fait roerben, erfalten. Zimnieję , recaleo. Mącz. (cf. stygnąć). ZIMNO, a, n., Zimno nic wiecej nie jest'jak utrata cieploczynu. N. Pam 15, 357. Niedostatek ciepła pospolicie nazywamy zimnem, ib. 14, 201, bte Halte; Boh. studeno, (ob. Studzić); Slav zima, zyma, (cf. zima); Sorab. 1. szyma, huszkano ; Sorab. 2. fimma ; Carn. merstota (cf. mróz, rnarznienie), mrasenje ; \ind fima, sima, merslma; Croat, zima, merzlina ; Bosn. zima , studen ; Rag. zima , studen , zimizza ; Slav, zima, studeno; Ross. ciyata, xo-iOAt, (cf. chłód) , vulg cfc-BepKa, (cf. siewierz); End. ctoy;vl , 3Hmho , CToy^Miu. Wypędź zimno, a przyłóż drzewek do komina. ! Ab. Hor. 18. Za ustępowaniem ciała, następuje zimno. Pilch. Sen. gn. 218. Nie w ciepłej izbie, ale na zimnie, owiniony w pieluszki, bóg leżeć raczył. Dial. Post. 77. Suknią z siebie przedał, a gdy potym mróz uderzył, zimno wielkie cierpiał. Ezop. 72. (wnętrzne zimno , w sobie subjective). Dobrze powiadają, że każdy xiadz od zimna z tego zohodzi świata: bo gdy kona, wystudzą izbę ci czuwacze. Opal. Sat. 29. — g. Zimno adv., oh. Zimny.

m , gatunek żelaza, który się daje ko-wać młotem, póki jest rozpalony, lecz na zimno się kruszy, nazywamy podług Niemieckiego zimnokrusz. Kluk. Kop. 2, 211, (cf. ogniokrusz), frtltbrüd)tge3 fêtfen. MNOPŁYNNY, n. p. Tu strumień zimnopłynny srebrnemi poniki Różnobarwne szemraniem swem liże kamyki. Zab. 10, 59. Kons, zimnv, chłodny, chłodzący płynem, fait* flfijSig. ZIMNOŚĆ , ści,i , tego, co jest zimnym ; bte Halte al$ ©tgenfdjaft etrteê 2Be» ferté , bte Haltbett; Roh. studenost; Rost. ciyACHOCTb ; Ecd. 3HMHOCTb. Zimność przeciwna jest gorątości. Obr. 61. Zimność zimy przychodzi z tego, iż słońce *prze" zlisz dalekie bywa. Sienn. 457. Z zimności pochodzą wilgoci, krwi zsiadanie, ’’"uliczek zatwieranie, zastanawianie krwi. Spicz. pr. Zimności moc jest ochłodzić, zbytnmj ciepłości umniejszać, ib. Chmiel skłania się ku zimności, ma moc uśmierzać boleść, z gorącej przyczyny pochodzącą Spicz. 46. mniuezki, Zimniuteńki, Zimniusieńki, Zimniusineozki intensiv., Zimno i t. d. adv. ; Boh. studenÿ, zymawy, studenjcky; Slov. zyrnny; Sorab. 1. zehmné, buschkalé, zemnuźki; Sorab. 2 firnski grudzień, nafimski wrzesień; (Sorab. 1. nazehmné mëzacztwo; Bosn. podzimak * jesień; Carn. mersl (cf. marznąć, zmarzły), simske ; Vind. mersel, simen, mrasen , studen, mrasliu , permer-sel, perhladen , marslu , merslu , studenu ; Croat, zimen, zimno; Rag. zijaman, zijmni, zijmski; Slav, studen; Bosn. ziman, zimni, studen; Ross. M0p03HbiH (cf. mroźny), CTyvteHHbiü , vulg. ckBepcKÜi, (cf. siewierz); Eccl.

tęilMhHŁ 1) CTy4eHhiw, 2) [zimowy) ;    §. 1)

zimny, od zimna, ziębiący, ciepło odejmujący, ciepła nie mający; fait, nid)t warm, md)ti)etß, fältenb, füÿlwtb, o(me

ZIMNOKRUSZ, u

**ZI-

przymiot zimna , przymiot

ZIMNY, a, e, Zimniuchny, Zi-

^euer pr. et fig. tr.

Febra zimna, ob. Zimnica. Mon. 76 , 770. Nie zagrzeje się skrzepły od zimnego. Mon. l\, 794. Umarłym zaśpiewawszy przy'ich zimnym grobie , Zaśpiewam i wam żywym , zaśpiewam i sobie. Groch. W. 402, cf. chłodny, bas falte, ba§ fplc ©rab. Jako się tu z tego placu zemkniesz, By cię zimną wodą zlał, bardziej się przelękniesz. Rej. Wiz. 22. Przypędził go do zimnej wody. Rys. Ad. 57. do ciasnego kąta,' do ostateczności ; er Ijat trt bte ©nge getrieben, aufâ äußerfte gebraut. Przywiedzie-li zbrodnia do zimnej wody sta, już się strzedz, już czujno spać / 5 b. — Zimno, ziębnę, blov. zymno mi; Carn. sębe me, mrâse me, mtr ift fait. Zimno na dworze. Cn. Th. 1429, Ross. CTy4eH0. — Zimna u mnie bez ognia kuchnia. Teat. 42. d, a. nie gotują, nie pieką, nie warzą; cf. kot na ognisku , falte Hüd)e. Na zimno , zimno jeść. Cn. Th. 45f. Jedzenie na zimno Ross.

musi.

staro-Gorn. Wi.

CTy/teHHoe , CTy-4CHb.— Powróciwszy, widzi, że zimno na tern miejscu, gdzie tamten siedział. Dwór. K 2. iż go już nie było, wyniósł się, (cf. nie zagrzeje miejsca); bte ©telle tMr fait, leer, unbefejjt. — Zimny, nietrwały na zimno, zimna nie cierpiący. Cn. Th. 1429. frofttg. — Zimna natura, nie gorąca, bez ognia, bez zapału; faite Dîatttr, faltet temperament. Niejeden Sprawie i powinności małżeńskiej dosyć uczynić nie może, jako pospolicie są ludzie z przyrodzenia zimni. Szczerb. Sax. 225 , cf. Ross. xaa4HOKpo-Bie, XM/iHOKpoBHbiH. Zimna krew Ross. xau/tonpoBie.

—    Similiter: Serce samo jaśniej tego uczyć zwykło, niż ta zimna xiążka. Teat. 30. b, 18. (nie zagrzewająca).

—    §. Zimny, ostygły, obojętny, nie ochoczy ; fait, crfal* tet, gleichgültig. W wywiędłyeh członkach zgrzybiałej starości , Zimną podżega chciwość do miłości. Past. Fid. 7. Umiemy być na wszystko i zimni i czuli. Teat. 45 b, 55. Wszystkich przyjmujesz zimno, dla tego też w potrzebie nie masz przyjaciół. Teat. 52. d, 51. Nędzni najemnicy, a zimni wyznawcy prawdy. Rej. Ap. 10. Ani zimny, ani ciepły. Przeslr. 93. Ani zimny, ani gorący. W.Apoc. 3, 15. Znam uczynki twoje, żeś nie jest ani zimny, ani gorący; bodajżeś był abo zimny, abo gorący; a tak ponieważeś letny, a ani zimny ani gorący, wyrzucę cię z ust moich. Bill. Gd. ib. (Slov. Studćni , tepll weter z gednich ust wypuscaf; zimny i ciepły wiatr z jednych ust wypuszczać : cf. dmuchać i chuchać , podług okoliczności) Na zimno, z zimna krsvią, opłonąwszy, ostygnąwszy , bet) faltcnt sinte. Zgromadzono radę , w której po opłonieniu jego na z.mno już roztrząsano zamysły jego. Ostrz. Kruc. 2, 385. (z zimną krwią, z zimną rozwagą). — § 2) Zimny, od zimy, odzimny, zimowy, sed hoc dnrius est. Cn. Th. 1429. (z zimną krwią, z zimną rozwagą), hinter * . Zimne abo na zimę mieszkanie , hibernaculum. ib. zimowe, SBintermoljnung , ( cf. zimowla). Zimowania miejsce , leża żołnierska zimna , zimne mieszkanie. Cn. Tb. 1429, zimowla. zimowisko; Ecd. 3HMHHH AOMt,

ZIMOCHOWKA, i, z., n p. rośliny na zimę

3HMOBbe.

przechowania potrzebujące , nazywamy zimochowkamr. Kluk. Rod. i, 6. et 273. ^flaujett bte man für ben 3Bin* ter perroafjren muß ; (oppos. zimotrwałe). ‘ZIMOGROŻNY;

1064

ZIMO WIT - ZIMOWAĆ.’

ZIMOWISKO - Z I N 4 D.

a , e,

zimę albo zimno rodzący, wydający; nmttererjeugenb, fdlte« jengenb. Utrzymywan o dawniej cząstki zimorodne. N. Pam.

6, 316. ZIMOSTRADKI, ów , plur., owoce zimostradne, zimoźrzałe ; fpńt reifenbe, im ©inter reifenbe grüßte. Zi-mostradki abo zimoźrzały adjective; owoce rozmaite nie-rychło doźrzewające. Cn. Ih. 1429. ©inter*, ®pdt *,

(śpdtjal)r3 », fpdtreifenb. Zimostradne gruszki. Oiw. Ow.

400. Zimostradki. Ład. H. N. 46; zimnoźrzała gruszka wybornego smaku. Dykc. Med. 2, 444. Owies zimoslra-duy, ‘skoroźliwy, wąsatek , czarny. Hour Sk. 11 (Boh. zymók, zymnj dub gatunek dębów). ZIMOSTRADNY, a, e, — ie adv., zimę abo zimno tracący, pozimny; winter* oerlierenb, falteoerlierenb. W kwietniu po zimostradnyćh czasach , natura znowu wnętrzne otwiera pory. Haur. Sk.

481. ZIM0TR vVAŁY, a, e, — le adv. zimę' trwający, wytrzymujący, trwały na zimę, ben ©inter ‘auêbnuemb.

Rośliny zimy się nie obawiające , nazywamy zimotrwa-łemi. Kluk. Rośl. i, 6 ; (oppos. zimochowki). ZIMOWAĆ med. niedoli., przezimować, wyzimować medok., przetrwać , zimę pędzić , przepędzić ; wintern , ben ©in* ter gubriltgen , (oppos. latować ; cf. wiosnować, jesienio-wać); SloV; zymugi , bydljm près zymu , mam preleżenj w zymé ; Cara. simuvâti, simûjem; Vind. posimiti; Croat. Z1NACZYĆ cz. dok. ob. Przeinaczyć, inaczyć« inszym uczy-zimuvati , ziirujem , zimuvanye ; ßosn, zimovati ; Rag. nić, przerobić, przekształcić, prżeformować ; nnber3 ma* zimovatti ; Ross. SHMOBaTb, 3Hmjk),    3HMOBaHie; Eccl. 3H-    d;en, umdnbent,    umftalten, umformen.    Zmaczyć się, in-

Aiyio, 3HMliH), o^HMT.TH. Wojska    ztąd kędy zimowały    szym się    stać.    odmienić się; ganj    anberê merbetl, fi^

Do głównego się wszystkie popisu    ściągały. P. Kchan.    oermtbertt.    Jam    się już teraz daleko    zinaczył. P. Kchan.

Orl. 1, 590 Niektóre ptastwo od    nas na swe zimowa-    Jer. 567.    Leżałem już jako umarły,    a rozum mój zina-

nie odleci. Bardz Luk. 7. Zimowania miejsce, leża żoł-    czył mi się. 1 l.eop 4 Ezdr. 1500. (odszedłem od rozu-

nierska zimna , mieszkanie zimne. Cn. Th. 1429, (oh.    mu. Bibl. Gd ; pomieszał mi się rozum, cf waryować).

Zimowla). Zimować co, przez zimę chować, trzymać, ZINĄD Adverb., z i nad , zkąd inąd; Boh. odginud, . od-utrzymywać ; ettoaê Überwintern lajfen, ben ©inter burd) ginad ; Slov. odindèl ; Bosn. odindi , odinuda , »mi mo galten, narren. Zimow-anie pszczół, hiematio, e. gr. anber3 Okropny był stan Haliczanów , ztąd ich ści—

ź. , miejsce zimowania , leża zi-

zimowe chleby. Jabł. Buk. J 4, (ob. Chleb).

na

Croat, zimogrósen algiosus; groźny zimą albo zimnem , 'zimnogroźny ; winterbrduenb , fdltebrduenb. ZIMOKWIT , ob. Zimowit ziele. ZIMOLĄG, ęga, m, piecuch. Mon. 75, 592. Zimoląg, zmarzlak , człowiek na mrozy zbyt czuły. X. Kam. ; Ross. Mep34HKi, ein frofłiger 9ftenfd), ein Dfenfwcfer. *ZlMONOŚNY, a, e, zimę przynoszący, min* łerbringenb ; Croat, zimoneszecz algificus. ZIMORODEK, dka, m., morski ptak ; Boh. lednaćek , (cf lód); Slov. moreburik ; Sorab. 1. morski w zehme lehnacże ptak; ROSS. SmttOpOAOICB, Jie^euiHHKt, HOBOMtcmmmcB, CTapUK'b, naynumi ; Eccl. amiopo^. Zimorodek, alcyon. Mon. 73, 592. Rodzaj zimorodków, alcedo, należy do rzędu sroczego , ber ©iöoogel, zimorodek krajowy , alcedo ispi-da , ber gemeine (Eiwogel, ©afferfpedjt, ÜîônigêftfdKr, wielkości skowronka , przebywa przy strumykach. Zool, 267. Ptaszek zimorodek w morzu się kocha i płód wydaje przy morzu , i gniazdo na samym morskim brzegu i piasku położywszy, około pół zimy wylęga ptaszki , kiedy gwałtownemi wiatrami i szturmami morze się kołysze. Warg. Radź. 38. Zefiry, których oddech wdzięczny , słodki , Kołysać w ciszy umie zimorodki W pośrzod poi mokrych. Min. Ryt. 5, 19. Słyszeć się zimorodka smutne skwierki dały Na wierzchołkach odległej gdzieś do floty skały. Przyb. Luz. 192 ZIMORODNY ,

Zimę

mellis religuum hiemationi relinquatur , na zimę, żywienie pszczół zimne. Ca. Th. 1429. Zimowanie bydła, stobulatio. ib. 1450. Woły zimowane , karmne. Vol. Leg. 2, 685, Ross. 3HMOB3JIŁIH. ZIMOWISKO , a, n., ZIMO-WLA, Z1MÓWKA, i mowa, i zimowanie, t. j. trwanie zimy w takiem miejscu ; txrô ©interlogiê, bic ©interwolmung, baS ©tnterguar* tier, ba3 Sintern, Ueberwintern; Rag. zimisce, prizimi-sete ; Slav, zirnsko nasliujejenje , zmnski stàn ; Ross. 3H-MOBHUte, SHMOBHHKTi, 3HMHHU,a, 3HM0BŁ6, A64HHK3 (cf. lód), (SHMOBmHKt mieszkający w zimowej chacie dla wydawania koni pocztowych); Eccl. 3HMnifi 40MX , 3HMOBbe. Zimo-wla żołnierska , zimowanie wojska. Dudz. 14 ; lezą żołnierska ‘zimna. Cn. Th. 1429. et. 359. Żadne niebezpieczeństwa poruszać nas nie mogą do jakiego obmyślenia sposobu zimowali żołnierskich. Opal. Sat. 168. Znużony był lud srogą i głodną w obcym a mroźnym kraju zimówką. Nar. Chodk. 2, 218 cf. kampania zimowa, ©intercampagne. ZIMO WIT, u, m, ZIMOKW1T, u, m, ziele tak rzeczone, że zaraz liście po ziemi przed zimą albo ‘zimie wije ; zimokwit , że na zimę kwitnie , Colchicum, ßettlofe. Syr. 1596. Zimowit rodzaj rośliny, rośnie u nas na soczystych łąkach ; bydło go nie rusza, bo jest trucizną. Kluk. Dyke. 1, 145 , (ob. Szafran dziki). Niesłusznie zimowit paluchami zowią Siena. Wyki., ob. Paluchy ‘ZIMOWLINA , y, z., zimność, zima dokuczająca , tęga, zimisko ; elit barter ©inter, barte teilte. Tak wszystka zachodnia Hiszpańska kraina Spiekła się, gdy ją sucha trapi zimowlina. Bardz. Luk 54. ZIMOWY, a, e, od zimy ( Cnapius rejicit Adjectivum zimowy, ntpote vocabulum durius, et praefert zimny, odzimny. Cn. Th. 1429), Sinter « ; Boh. zymnj ; Slov. zymriy; Sorab. 1. zéhmski ; Cam. simske ; Vind. simshni, simski. ; Croat. zîrnszki ; Bosn. ozimaçni, (cf. ozimi); Slav', zimski ; Ross. 3HMiih!, 3HMHHH. Żołnierz po kampanii pójdzie na zimowe stanowisko. Boh. Kom. 5, 529, ( ob. Zimowała ). Pójdą

‘ZIMOZIELONY ; n. p. Ziele gruszczyczkę zowią jabłonką i zimozielonem. Siena. 159, Ross. 3eaeiib 3hmhhh , rpyuiHita, ©intergritn ; liście ma gruszkowym podobne, latem i zimą zielone. Kluk. Bośl. 2, 221. ZIMOZIOŁ, u, m, Linnaea, rodzaj i gatunek rośliny, bardzo u nas rzadki. Kluk. Dykc. 2, 90, bie norbltdje Siitnee. ZIMO-ŹRZ4ŁY, a, e, co poźno dożrzewa ku zimie. Wlod. , fpät retfenb, minterreif, ©inter* , ob. Zimostradny, Zimo-slradki.

ska szabla Polska ; zinąd bojaźń chytrego okrutnika. Nar.    mährt», cooTeąecrBeHHHKt ( cf. ojczyzna ) , cooTnHTB ,

Hst. 4, 116. ztąd, — ztamtąd ; z tej strony,— z Umtej    e4HH03CMeit'B, (oppos. cudzoziemiec); Eccl. seaiieHHKii ,

strony; z jednej strony, — z drugiej strony.    3eMMKT. .^nameseMeit’L, HainecTpaHeut, ( cf. naszyniec ).

ZINDRA , ob. Zedrą, zendra.    Ziomek, municeps. Urs. Gr. .177. Wielu ziomków klęska

ZINGOWAĆ, ZYNGOWAĆ, ZENGOWAG cz. dok., ob. Ingować,    bez szkody całej Rzpltej stać się nie może. Siem. Cyc.

masłem, (łustością i t. .p posmarować, potłuścić, mit    207. Skarżą nań Ziemkowie, .a obcv go sędzia broni,

jerlaffctiem gctte mtb bergl. beftretc&fit. Zyngować, pozen-    Módl. Gd. 21, (Piłat broni Jezusa przeciw żydom) ;. Na

gować ciasto lub pieczyste, masłem lub tłustością , al-    swego ziemka Ziemkowie skarżyli. Hanc. Gd. 88. Jezus,

boli też żółtkami od jaj ubitemi. Wiel. Kuch. 455. Pier-    iż w ojczyźnie swojej był wzgardzony, Przeto do miasta

niki zynguj sytą miodową. Gomp. Med. 668    Nazaret nie wchodził, Znając w- tym narów ziemków

‘ZIOBRO, ‘ZIOBROWY, ob., Żebro. ‘ZIÓŁĆ, ‘Ziółciowy,    przyrodzony, Którzy iż się pan ubogo narodził, 1 robią-

ob. Żółć. ZJOŁKNĄĆ, oh. Żółknąć.    cego ciesielstwo 'widali Z Józefem, przeto mniej go po-

Z1ÓŁK0, 1) ob. Ziele, ziółko, ziółeczko , 2) Ziółko, ob. ważali. Odym. Św. N 3. Chcąc do Koryntu powrócić,' Zielnik, ziołopis. ‘ZIOŁO, ob. Ziele. Z10Ł0JADACZ, a,    wybrał sobie okręt i żeglarze z Koryntu, zwierzając sie

a, m, który zioła zjada, ziołami żyje. bet Ślrdutetćffer;    im, jako ziemkom swoim. Ezop. 50. Wrócili się z tej

Eccl. 6buiefl4eu'B> sjanoH^eits. ‘ZIOŁOKWITŁY, a , e ,    nowej osady do swoich ziomków starych.    Wor.

w zioła kwitnący, frrtttterblnlienb ; Ęcccl. 3;iaKon,BHTHŁiH,    8. Aby ziomków swoich mogli poratować. Sak. Persp.

Grace. yXoav&r\<;. 'ZIOŁONOŚNY, a, e, noszący zioła,    pr. 2 b. Justynus był ziomek Szymona czarnoxiężnika

oè. Ziołorodny, frautertrngeitb ; Eccl. Subsłant. saaKOHOceifL ;    z Samaryi. Sk. Dz. 20. Z królem ziomkiem po Polsku

verb. 3jaKOHOiny, Graec. ylorypogico. ZIOŁOPIS, a, m.,    doskonale się rozmówią. Psalmod. 27. z rodakiem, cf.

z je-

co o ziołach pisze. Cn. Th. 1450. ber ^rauterbeftfyretber,    Piast. ZIOMKA 'ZIEMKA, i, z., współziomka,

^flrtnjcnbcfdjrctber, Sotomfer; Ross. TpaBOB^eifR; ( ob.    dnego z kim miasta, z jednej ziemi będąca„ bte SanbS*

‘Ziołoznawca, zielnik, ^iółko). Ziołopisowie, alias bo-    ntćimtttt ; Boh. kraganka ; Rag. mjesetanka, ( cf. mie-

taniści, dobrze o tym wiedzą. Brzost. Duch. 93. Zioło-'    szczanka) ; Ross. 3eMJtH*tKa , e4HK03eMKa. Ziemka. Oczk.

pis starodawny. Syr. 1288. Pośledniejsi ziołopisowie    Przym. 8. Caenis Elajetowna Achilesowi ziemka .była.

ziele to, znali. 351. ‘ZIOŁOP1SK1 a, ie, ‘ziołopisar-    Zebr. Ow. 299; (popularis). Im więcej do ofiar biorą

ski, ob. Zielnicznv, botaniczny. ‘ZIOŁOPJSTWO, ZIO-    cudzoziemek, Tym mniej ginie od strasznej Orki samych

ŁO PISARSTWO /'ZIOŁOPISMO, a, n. , ob. Botanika;    ziemek. P. lichan. Qrl. 1,215. ‘ZIOMKOWSKI, a, ie,

Ross TpaB0Bi4CTB0. ZIOŁORODNY, Z1ELORODNY, a,    od ziomka, od ziomków, Icuibêtttantltfd) ; Ross. 3eM4HK0Bi>,

e, rodzący zioła, Mliterjeugenb, ( cf. ziołonośny). Pa-    e4HH03eMHMH. ‘ZIOMKOSTWO, a, n., bycie czyim ziom-

górki ziołorodne. Otw. Ow. 554. Apclo nad Amfyzu    kiem, bte Sanbêmannfc^aft ; Slov. kragaństwo ; Vind. se-

progiem ziołorodnym owieczki pasał. Zab. 14,90. Szost.    mlaknost, deshelaknost; Ross. e4HH03eMCTB0

Kędy panuje zielorodna wdosna, Tam i pokrzywa bujno ZIONĄC - med. jedntl.. ' Ziewmąć ( cf. ziać, ziajać) , gębę ‘roście sprosna. Zirnor. Rox. 198. ‘Z10Ł0ŚWIETNY, a, e;    otworzywszy wytchnąć, odetchnąć, dech wypuścić, oddać;

Eccl. 34aKOciaieJieHŁ , Graec. yloavyrjg, vir enter splendens,    ben SDîUttb ûitftbutt, fldfynen, atfmten, ^attcljen pr. et fig. tr.

frduterfdJtmmernb. ZIOŁOWONNY, ZIELOWONNY, a, e, woniający ziołami, Muterbuftenb. Trosk wolen, sam z owcami, syn z jagnięty chodzi, A *inać war zielowonny doma do nóg chłodzi. Ryb. (leśl. B 2. ZIELOZNAWCA, y, m., botanik. Kruml Chym. 333, Ross. TpaBOB^em», dli Muterfenner, ob. Zielnik, ziółko, zielopis. ZIOŁO-ZWIERZ, a, m., ezułozioł, ziele czujące, zoophylon, planta-nimal. Cn. Th. 1430. Cn. Syn. 685. ziela jednego rodzaj, który dotykającemu umykać się zdaje. Wfod., cf. źywopłon , żywozioł; Ross. jKHBOTHopacTCHie , bte Î^Jter* pjlanje, baö fflanjentfjter ; cf. pław abo ruch morski nieczuły. Cn. Th. 709.

‘ZIOMAK , a, m., mieszkaniec ziemi , ziemianin ; eilt ©rb» betro^ner, ©rbenburger. Tobie chwała na wysokości , a

ziomakom pokój dobrej woli opiewali aniołowie. ‘ZIŚĆ się, ob. Zejść, zejść się.

ZIOMEK, 'ZIEMEK, mka , m. , współ- ZIŚCIĆ cz. dok., uiścić, sprawdzić w istocie ; (Boh. zgistiti

confirmare), pełnić obietnicę. Cn. Th. 1450. erfüllen, Sort galten , toaljr machen. Chrystus pan możnie to , co obiecał, ziścić i wypełnić raczył. Wiśn. 499. Kto wielé obiecuje, mało ziści. Cn. Ad. 405. se inscribit, quameunque rem evincere , s. ratificare alias ziścić. Vol. Leg. 1 , 329. oergetotffent, cf. warować. —

Ziewnfenie, zionienie, hiatus extremus expirantis. Cn. Th. 1429, bdfle&te £>au<$en, Shtêljrtudjen, (ob. Wyzionąć, ozio-nąć , *ozinąć , pozionąć). Drudzy zakrzyknąć chcieli, ale omyleni Od głosu , ledwo zionąć mogli potrwożeni. A. Kchan. 163 ; (hianl.es). Wszyscy ani zionąć nie śmieli przeciw wszystkim jego sprawom. Zygr. Ep. 39, \ob. ani'pisnąć, ani mruknąć, odezwać się). Taką niewolą na nie wwalił, że też nietylko na rweznośne jarzmo jego zionąć nie godzi się im ; lecz też gdyby przeciw niemu prawdę mówili, obowiązani przysięgą, że się grzechu dopuszczają. Zygr. Pap. 96. Wszyscy jednostajne-mi mianowali usty Władysława, i ktoby wspominał kogo nadeń inszego, a nawet i zionął, nie obrał się. Tward. Wl 197, (cf. ani tchnie).

nam

Si aliquis alicui

134

Bzów. Roi. 51. ziomek , ber Satlb^mann. Ziemek tegoż miasta ; ziemek tegoż kraju, narodu. Cn. Th. 1427, Boh. kragan, ( cf. krajowiec, ob. ‘Krajan); Slov. zemko , kragan; Corn. krayanek , deshelnek, deshelan ; Vind. femlak, semlak, deshelak; Croat, et Dal. zemlyak : Rag. darxavnijk ( cf. dzierżawca), mjesetanin, (ob. Mieszczanin); Ross. 3e-

Słownik Lindego wyd. 2. Tera VI.

1066

ZISKAĆ-ZJĄĆ.

Z E J M A.

serce moje

*$. ‘Ziścić, ob. Zyskać. ZISKAĆ, ziszczę, ob. Iskać. ZISTOCZYC cz. doli, Zistaczaó niedoli., w istotę obrócić, istotnie wcielić, połączyć; roefentltd) oerbtnben, oeretitcn. Autor prawie każdy tak się zistacza z dziełem swojem , tak się z niem spaja węzłem miłości własnejiż przyjść nie może do odłączenia pisma swego od osoby swojej. Czart. Myśl. 206.

"ZIZILIA , ob. Dzidzilia, cf, Ziewanna.

ZJAĆ, zjął, zjęli, /. zejrnie, "sejmie (cf. sejm), ‘zyjmie, *zy-mie cz. jednll., ‘Zimać , ‘Zejmać , ‘Zymać , ( cf. zdejmować , zdjąć) dok., Zejmować, "Zyjmować, ‘Sejmować (cf. sejmować) contin., wziąwszy w kupę ścisnąć, ścieśnić; jufammen faffeit, jufammett bntcfen, preffen, fößeit, flam* merit; Rag. snîmiti ; Eccl. commaio , CHeauetni, cnaetfL, CMeeHï, cjaaceHŁ. Zejmuję co goźdźmi, spinam. Cn. Th.. 1420. jufammen fyeften, ptfammen nageln. ‘Giesi proste niespojone jednę przeciwko drugiej kładą, na czele źelazami je zejmują , ziemią dostatecznie fasują. Warg., Cez. 167. "Ciesi źelazami zejmują mocno, źe ich ani r rozerwać niepodbbna. ib. 168. (jklamrują, zachwytują, spajają). Zwiercianym i nakształt kraty zjętym drzewem, toź ziemią bagnisko zawalał. Warg. Cez. 187. (sfugowa- * nym, spiętym, spojonym, zbitym). Włosy głowy twojej, jako ‘pawłoka królewska zjęta cewkami. 1 Leop. Cant. 7, 5. (jako szarłat zwiniony. 3 Lęop. ; spięta ). Ostrym tarniem głowę zjęlą , I twarz spławioną pokaże świętą; W purpurze., Minsk. Ryt. 35. (opiętą, ściśnioną ; bcbrucft, befpannt, jnfammen gcprefft, beengt). — §. Zjąć , ściśle połączyć, zjednoczyć, skojarzyć; eitg oerbinben , Vereinen. Boże w trójcy jednością zjęty. Kanc. Gd. 12. Wesel się cerkwi święta , Bogu ślubem zjęta. Kanc. Gd. 151. "Przyjacielstwo zjąć z niektórym domem, adopta-re se alictijus familiae. Mącz. zawrzeć przyjaźń , zabrać przyjaźń , gremtbfdjaft fdjlteßen. Usłyszał o Rzymianach , ze przestawajâ na każdej rzeczy słusznej, o którą je kto żąda , i którzykolwiek przystawają do nich , że zejmują z nimi ‘przyjacielstwo. 1 Leop. 1 Mach. 8, 1. (że z nimi w przyjaźń wstępują. Bibl. Gd.). Posłał Judasz do Rzymu , aby zjęli z nimi ‘przyjacielstwo i towarzystwo. 1 Leop. 1 Mach. 8, 17. (aby z nimi przyjaźń i towarzystwo zawarli. Bibl. Gd. ). Zjąć małżeństwo, zawrzeć małżeństwo , pobrać się ; eine ^etrail) fdjliejüen, (tetratlten , elielidjen ; Eccl. 3Htio Koro ki Amepii adfungo conjugio , tęsiTh zięć ; (Boh. sńatek pobranie się , małżeństwo , wesele). Zjecie małżeństwa między dwoma rodzicami. Wys. Aloj. '24. Xięgi Rut są o małżeństwie , ktróre zjął Boos z poganką Rut. 1 Leop. Rut. Stopnie krewności są do członków ciała ludzkiego przyrównane: w głowie jest położony mężczyzna z białogłową , którzy się słusznie i przystojnie zjęli/ Szczerb. Sax. 183. — Zjąć się, złączyć się cieleśnie, zmieszać się cieleśnie , ftd) mit eittanber fleifcpd) oermtfcben. ‘Wnijdź do żony brata twego, a zejm' się z nią, abyś wzbudził potomka bratu swemu. 1 Leop. Genes. 38, 8. (złącz się z nią. Bibl. Gd.). Insze zwierzęta same z sobą się zymują , A "wżdy im tego ludzie za grzech nie rachują. Olw. Ow. 406. ( gza się , parzą się , grzeją się podług upodobania). Samcowie zejmo-

wali .się z samicami. 1 Leop. Genes. 31, 10. (złączali się z owcami). Stało się tedy, źe w onym zagrzaniu, które bywa przy zjęciu, patrzyły owce na one pstre pręty,

1    rodziły potym pstre jagnięta. 1 Leojj_ Genes. 30, 59. (poczynały owce , patrząc na one pręty , gdy przypuszczanie bywało. Bibl. Gd ). — §. Zimać kogo, złapać, zabrać w ‘jęctwo, chwytać go; einen fangen, gefangen nehmen, megneftmen, erbaten, ermifdjen; Boh. zajmam, gmu. Was przez strach w pęto niewolnicze zimał. Przyb. Mill. 283. Z orłem gdy w górę orlica się wzbije, Chcąc wytropiony połów zimać szponem.... Zab. 14, 165. Ludzie biegając do ognia złodzieja zimali. Budn. Apoplit. 143. Idą-li o pokój, zimajciez ich żywo, jeśli też ku bitwie, takież ich żywro pojmajeie. 1 Leop. 3 Reg 20, 18. Xiążąt zimanie Ryb. Ps. 293. (‘imaństwo, ‘jęctwo).— §. Zjąć, zachwycić, uchwycić, zająć, przejąć, przeniknąć phys. et moral. ; ergreifen, faffeit, jbnr^bringen. Trawa wzrosnąwszy , ziemię zjęła i "zrościła.; Cresc. 22. (spoiła, skleiła). Już ona noc minęła , Go nas była ćmami zjęła. Kanc. Gd. 326. (ogarnęła;. Wielkie wzgardzenie, i podłe ważenie nauk zjęło Hziś umysły ludzkie. Glicz. Wych. M 5 b. W modłach trwa , sen go nie zejrnie. Groch. W. 36. nie napadnie, ber 6#laf überfällt tbn ntfbt, be* meiftert fid) feiner nid)t. Żaden go sen nigdy nie zejrnie. J. Kchan. Ps. 185. Xiężyc ^wym przechodzeniem przez te 12 znamion, skłania i zejmuje prawie swym rządzeniem te nizkie rzeczy na ziemi ku rozmaitym sprawom ich. Spicz. 194. obejmuje, osięga ; befajfett, erreichen. Zejmowanie , zjecie, ‘ZEJMA , y, i., Chodk. Kost 66, zachwycenie, zachwyt; ba$ Sntjütfen, $thretßen, gortreißen. — Zjąć, zachwycić, przeniknąć; ergreifen, burc^bringen, erfdjnittern , recht faffen. Za dopuszczeniem bożym, za grzechy moje , choroba tamże mię zjęła. Smotr. Nap. 76. (napadła, uchwyciła, schwyciła). Bardzo > zjęty niemocą, nikogo nie chciał mieć przy sobie. Sk Zyw. 184. zmęczony, fiart angegriffen. Zejmuje mię boleść, żal; perçu-lit me dolor. Cn. Th. 1420. Filistyńczyki zjął żal , zjęło rozgniewanie. Groch. W. 11. Było koło mej nieco młodych pachołków, miłością zjętych. Gorn. Dw. 289 . (pałających). Mając serce litością zjęte, za sromote Nie poczytała ani hańbę sobie Usłużyć jego w czym mogła, osobie. Odym. Św. 2, H h 2 b. Zjęte jest nad rzeszą , że już trzy dni nie mają , coby jedli. Sekl. Math. 15. (serdecznie mi "lito rzeszy, ib.). Stała wedle krzyża matka święta Marya , serce mając przerażone Gorzką boleścią, i żałosnym zjęta Frasunkiem Odym. Św.

2    Ii 2 b. Piłat róźnemi począł sposobami Żydów przywodzić, żeby utrapionej' I różnemi już zjętej boleściami Osobie jego ‘wżdy pofolgowali. Odym. Sw. 2 F f 2 b. Słuszniie go zjęła okrutna boleść na wszystkich rzeczach wewnątrz. 1 Leop. 2 Mach. 9, 5. (zjćła go nieuleczona boleść wnętrzności , i srogie wnętrzne dręczenie. Bibl. Gd). Niezwykłe bacząc przyjście jego, strach ich wielki zjął, i trwoga lękliwa. Odym. Św. 2 M m 4. Zjęła wszystkich bojaźń, i wielbili boga. W. Post. W. 2,229. Z nim gruby Edomczyk w lot bieżał, a oba strachem zjęci, z bystrego Dunaju wodami na wyścigi lecieli.

§. Zjąć, ob. Wzdjąć, wzdejmuje. —    dliwa cudzem powodzeniem nieprzyjazna zazdrość. Ossol.

Psalmod. 72. —

§. Zjąć * zdjąć z czego lub zkąd ; Eccl. ciätii , cïhmj ,    Sen. 40. Ani ustom zjadliwym na wymowie zbywa. Hul.

cHesiiK), abnehnmt, ^erabne^mcn, roegnebmeit, fortnefmtm.    Ow. 5. Jeżeli zart ma skutki mile z uczucia wdzieczne-

Król zjąl pierścień z ręki swej i dal go Hamanowi. Budn.    go, nie powinien być zjadliwym. Kras. Pod. 2./ 105.

Esth. 3, 10. (zdjął pierścień swój z ręki swej. Bibl. Gd.,    Człowiek zjadliwie żartobliwy podoba się na moment, ib.

ściągnął) Zjąl pierścień z ręki swojej, a włożył *gi na    2, 105. (złośliwie, gryźli wiej. ZJADOWIĆ , ZJADOWI-

rękę jego. 1 Leop. Genes. 41, 42. (zjął. Bibl. Gd.). Trzy    CZYC cz. dok., jadem zarazić, jadowitym uczynić; mit

korce złotych pierścieni, co naszym były z palców' zję-    ©iff cmftetfen, giftig machen. Biedrzeniec krew' * zjadowi-

te po pogromie, na ziemię wysypał. Warg. Wal. 239.    czoną z jadu wychędaża. Syr. 79. Długiem wygnaniem

Pyszny rękawicę z tej ręki, na której sygnet, ’sejmie,    zjadowiony. Nar Tac. 3, 53. zjątrzony, ‘rozzłościony ; er*

a w drugiej ją dzierży. Bej. Ziu. 53. Zjęli ciało jego    boßt, giftig, aufgebracht.

z krzyża. 1    Leop. Joz. 8, 29. (zjęfo trupa    jego    z drze-    ZJAKOWAC , ob. Jakować.    ZJAKUBIEĆ, oh.    Jakubieć.

wa. Bibl. Gd ). Zejmę lutnią :\vielostroną ,. Już    oń roku    “ZJARAĆ, fKarp. ozirknuty sia * uśmiechnąć się 2]; n. p.    Bisu

zawieszoną. Groch. W. 452. Zymcie w czas jarzmo ż    diducere rictum , śmiejąc się na kogo zęby oszczerzać, t. j.

siebie tych szatanów brzydkich. Groch. W. 307. Zejłnij    błaźnić z kogo, albo śmiejąc się zjarać, rzegotać. Macz.

bóly z nóg    twoich , bo to miejsce święte    jest.    Sk. Kaz.    ZJAŚNIĆ cz. dok., Zjaśniać    niedok.. wyjaśnić    aufftcKcit.    Lecz

ty nie zjaśniasz źrzenic, co się próżno toczą. Przyb. Milt. 74, cf. wypogodzić. ZJAŚN1EĆ nijak, dok., stać się jasnym , wyjaśnieć, z jasnością się zjawić: peroor fclfetnen, herbor lenkten. Króla Melindy dwór cały. Szkarłatem , jedwabiami i złotem zjaśniały. Przyb. Luz. 62. '(świecący się ). »Wnet zjaśniała królowa niebios. Chodk. Kost.

344 b. zzuj    , bie ©tiefeln aubjieben. Zły    duch    zjąwszy

z nich cechę Chrystusową , swoją ich cechuje. W'. Post.

W. 443. Osa stara łupież ż siebie ‘‘sejmuje, a tak się odmładza. Sienn. 302. ( zrzuca, zlinia ). Gdy te drwa w garńcu nażeleją, odprzątniesz ogień, a “sejmi garniec roztropnie ze *drwy. , Sienn. 524. ( odstaw' ), Boga o to prosiła, aby ją albo z świata zjął, albo mai-    27. zjawiła się.

żonka takiego zrządził, z którymby płód mieć mogła. ZJASTRZĘB1EĆ nijak, dok.., “Zjastrzębiać się zaimk. niedok. , Glicz. Wych. C 2. er möchte fte won ber SBelt nehmen,    ob. Jastrzębieć, przejść w jastrzębia, nabrać natury ja-

(cf. zejść z świata). Po zjęciu z tego świata, niemasz    strzębia , zbystrzeć pr. et fig. tr. ; ^nnt ^abicht Werben,

czasu dobrze czynienia. Zygr. Gon. 424. post Hberatio-    $abićhi3natur befommen , fcharffichtig, rafch, merfthätig mer*

ozdabia, niech się ta sowa zjastrzębia, jako chce, przed-się sowa sową będzie. Orzech. Qu. 128. Niemasz gorszej rzeczy , jak kiedy sowa zjastrzębieje. Bys. Ad. 43.

nem, po zejściu; nach bem 3lbfd)eiben , Slerjchetben. — *§.    ben. Niechaj niewola sobie tytułów zdobywa i niemi się

Zjąć się za kogo, zjąć się o co, stawić się, obstawać, ująć się-, ftd) jerncmW, ober einer ©ache annehmen. Mojżesz zjąwszy sie za pasterze, obronił dzieweczki 1 Leop.

Exod. 2, 17. (wstał za nimi. 3 Leop.). Krzyżacy xięży    asperius nihil est humili, cum surgit in altum : fpan z

dziesięciny dać nie chcieli, o co się zjęli biskupi Pol-    nędznika ciężki. Cn. Ad. 812. Bys. Ad. 30. Lepsza

scy, i zaklęli ich. Biel. 179.    fortuna wielu rada zepsuje; Staropolska niesie przypo-

“ZJAĆHAĆ, ob. Zjechać.    wieść: kiedy sow'a zjastrzębieje , wyżej lata niż sokoł.

ZJADAĆ, oh. Zjeść. ZJADACZ^ a> m. , co zjada, co zjadł,    Fredr. Ad. 35. Dobrze Polacy mówią, kiedy sowa zja-

ber Slufeffcr , üiitffrcffer, Bufammeneffer, 3tlf<Uttmenffejfer ; Eccl.    strzebieje, nie widzi słońca, ale oślep lata, i bardziej

CH'b4aTejk , nowaTGJb. Lis pewny, wielki zjadacz kró-    niż sam jastrząb' odyma się; tak kreatury ludzkie wnet

lików, wielki łapikura. Zab. 15, 280. Treb.—(ZJADA,    spysznieją Lub. Boz. 37.

żjade, ob. Zjechać). — ZJADKI plur. , zjedzone rzeczy, ZJĄTRZYĆ ; Boss. B34ypHTi>, ob. Jątrzyć, pojątrzyć. resztki zjedzonego, niedojądki; tteberbletbfel nom (Effcit, ZJAW, "ZJAWA, ob. Zjawienie pod Zjawić, ZJAWIĆ cz. SiCftchCH. Koń ten już nie przebiera, szczykając zjadki    dok., Zjawiać niedok., jawnym uczynić, jawno okazać,

na wytartym tłoku. Pot. Jow. 2, 22. ZJADL1WOŚĆ ,    ukazać', objaśnić; offenbar machen, offenbaren, bartom,

ZJADŁOŚĆ , ści, i., zajadłość, zawziętość; ©iftigfeit,    JCtgett, fehen laffen; Sorab. 1. zyawam ; Boss. iistaBHTb ,.

Stjftgfett, ©ehdffigfcit, @roH. Psu ostry węch, gdy tro-    H3rEHB.iHTi>, H3MB4HBaTŁ. Zjawiający; Boss. HSMBRTejib-

pić, rozsierdziona zjadłość , gdy się mu rzucać i kąsać    bhh , n. p HSüHBHTe^bnoe HaKaonenie tryb oznajmujący,.

trzeba, największa jedna zaletę. Pilch. Sen. Ust. 2, 242.    modus indications. — Zaimk. Zjawić się, okazać się ja-

Zjadłość dawnego ’rankoru Darowali ojczyźnie. Kras. Oss.    wno ; Vind. skasatife, skashuvatife, perkafhuvatife , crfd)et*

praerahidus, zjadły, gniewliwy, jadowity, btjfjg, giftig, beißenb, erboßt phys et mor. Własną ręką zadaną czujesz teraz bliznę, Mieszając z ślicznym włosem zjadliwą truciznę. Hul. Ow. 90. Miecz zjadliwie w piersi po same “jelca wraził. Żebr. Ow. 327 ; ( letalem ensem ) . Zwierzęta zjadłe dla bólu na nich się rzuciły. Petr. Et. 180. Zła zazdrości zjadliwemi usty Zarzucasz w wieku gnuśnym dni pełne rozpusty. Hul. Ow. 92. Zja-

B o b. ZJADLIWY, ZJADŁY, a, e, — dliwie , -dla adv.,    nen , T;eri>orlend)ten , ffch offenbaren, ftcb felmt laffen. Boć/j. Th. 197.    dajby ten dzień nie zjawił się, którego ci ślubowałam.

Tent. 18. b. 4. Zjawiły się długi jego, choroby, nauki heretyckie. Tr. Zjawił się ktosiś z kąta , ozwał się kto-siś z tym zarzutem. Tr. — Zjawienie, objawienie, Boh. zgewanj ; Slov. zgewcńl; Sorab. i. wozyweno ; Garn. perkasn; Vind perkasen , skasanje, baê Offenbaren, 6r* fdfetnenlaffen. Na wyspie Palmos Jan ś. pisał xięgi zjawienia albo objawienia tajemnic dziwnych bożych. BiaL

4068

ZJAW-ZJAZD.

ZJAZDOWY - ZJECHAĆ.

Post. 415. Baz. Hsl. pr. 3. Apocalypsis, btc Offenbarung    dóbr jakich, gdzie kontrowersya zaszła. Kras. Zb. 1, 466,

3oÿanntô. Zjawienie pańskie, Epiphanias , trzech królów    (cf. na pień wyjechać). ZJAZDOWY, a, e, od zjazdu, od

święto. Ca. Tk. 1426. Wiod. bcrô §ejt ber ©rfdjeitwng    zjeżdżania się ; 3llfainmenfunft$ », £agefartf)3 ».— §. hon-

(E^riftt,    baê    3)ret)‘.tbilig$feft. Zjawienie, to c.o zjawione,    descensoryalny, (JotlbefcertJ *. Sąd    kondeseensoryalny albo

co się    zjawia «'ZJAW , u, w.,    ‘ZJAWA, y, i., ZJAWI-    zjazdowy,    nazwany od zjechania    na grunt iub na miejsce

‘ZJAW1NY plur.    , eine (Erfdjeinnng. Co za    sporne,    którego w miejscu sądowym dla zachodzących

dziw, co za    zjawienie! co tu    robi ta figura? Teat. 56.    trudności    decydować nie można    było. Ostr. Pr. Cyw. 2,

c 117. Ezechiel prorockim zjawem prowadzony. Przyb. 149 — 120. Sąd zjazdowy ziemski rozpoznawał szkody M'ilt. 21. Boska mądrość nie raz się przez nadzwykłe czynione, i gwałtowności. Czach. Pr. 2, 204. zjawy do serc uda. Przyb. Ab. 64. Te zjawy dane nam ZJECHAĆ, ‘ZJACHAĆ , *zjachał, zjechał, f zjedzie , zjadę są dla ostrzeżenia. Przyb. Mili. 352. Świetny zjaw twa-    cz. dok., Zjeżdżać niedok. ; Boh. sgeti, sgel, sgedu, sgjż-

rzy boga. ib. 356. Skryte niebios wyroki Wespezyanowi    diti; Vind. dolpelatife , na nishe pelatife ; Hoss. ci>l>34HTi>,

panowanie przez dziwne zjawy oświadczyły. Nar. Tac.    CEi3>Ky, CEtxaib, ciiamarb; jazdą, wozem, na koniu

5, 17. ib. 3, 97. Sny te dobrą jej wróżyły przyszłość    spuścić się zkąd; ^erahfaDrert, berabreiteit, ftd) herunter

zjawem miłym. Przyb. Milt. 401. Czas wyznaczony ob-    laffen jn ÎBagen, Jtt ^iferoe. Z góry zjeżdżać. Tr. Gdy już

wieszczonemu zjawowi nie był przyszedł. Chodk. Kost. 68.    zjechali z tej góry , hamulec pękł. Ld. — Zjeżdżam

Święta ta zjawa. Chodk. Kost. 92. Treść tej zjawy była    z drogi, ustępuję drogi, prawdy, powinności, trybu,

taka. ib. 68. Zgadł te chwalebne zjawiny Adam. Przyb.    Cn. Th. 1429. et 1205. porzucić drogę, gościniec propr.

Milt. 355. Czas zjawin Mesyasza wielkiego, ib. 389.    et fig. tr. ; oont 20ege ablenfen, abfoutmen, au3 bem 20ege

Zjawienie powietrzne, napowietrzne, meteor; Vind. sra-    ^eraitéfa^reti, ben mitten 3Beg oerlaffeit. Niektórzy podróżni

kni skasanje, eilte £ufterfd)etltmig. W naturze przyczyny    czasem z prawej drogi, dla wesołego miejsca na bok

zjawisk są ukryte. Przyb. Milt. 240. Okazał się na kształt    zjeżdżają. Kosz. Lor. 183. Bezeene drogi wszędzie mię

płynącego w powietrzu zjawiska. Przyb. Milt. 24. Gór-    zatrzymywały, jak tylko z pocztowego traktu zjechałem,

nicy każą to mieć za szczególniejsze zjawisko. N. Pam.    Teat. 19, 8. Rozmawiając, od suczki zjechali do nowej

24, 552. ZJAWIG1EL, a, m., który co zjawia , objawia;    fryzowania mody Mon 68, 57. uyboczyli , biü tV0l)in ge»

ber Offenbarer, ^orjeiger, ber etroaS feljen, ober erfcffetneit ratjjen, rcofiin abfprtttgen.

Idfft. Zjawieiel Częstochowskich, Leżajskich zabobonów.    dzę. Cn Tli. 1428 umykam, ustępuję dokąd; fid) tt>eg*

Zygr. Ep. 14. W rodź. ieńsk. ZJAW1Ć1ELKA, i. ZJA-    madjett, ftd) atrô bent śtattbc machen, ftd) fortpacfeu, weg»

WIENN1K , a, m., dziwowidz, visionaire. Mon. 75,589.    padetl. Najemnik jego majętnostki , pobrał sprzęt wszys-

eiit SBtjtonnair, ber (Erfdjeiuuttgen bat, ein ©eiftcrfeber, £rdit»    tek i rolne gospodarstwo, i zjachał. Warg.    Wal.    131.

mer, (cf. snowidz, *śniarz). Okoliczności wszystkie ob-    On chce z mego kra,u zjachać potajemnie.    A. Kchan.

jawienia onego wykładał, człowiek ten, któremu nikt    98. — Zjechać z pola, wrócić do domu,    ootlt    Selbe

nie zadawał, aby miał być zjawiennikiem. Ustrz. Kruc.    fyeiutłeljrcn. Dla pluty i zimna musiał z pola zjechać.

3, 60. Nie jestem z liczby tych zjawienników, którzy    Warg. Cez. 5j5. — Fig. Już ostatnia godzina na zegarze

bajki rozsiewać zwykli, ani z liczby owych, których -    docieka, nachylony wiek każe zjeżdżać z pola pielgrzy-

strachopłodami zowiem. Mon. 75,628. Przeszedłeś swem ¹ mowania tego. Psulmod. 99 — Zjechać kogo, najechać dziwactwem wszystkie zjawienniki. Mon. 71, 313. ZJA-    kogo, nagłym przyjazdem go zdybać, ob.    zejść    kogo,

WIENNICTVVO, a, n., obłąkanie w zjawieniu przyszło-    schodzić kogo; einen überrumpeln, überfallen    burd)    untrer»

ści, @d)n)ärtneret) ber Stfionuatre, ©eiftcrfefjerej). Zjawienni-    Jjoffte Slnfmift. Po zdradziecku nas zaszedł, nie prze-

ctwo trafia się najczęściej zbyt zagorzałym w religii lu-    strzegłszy nas niespodzianie przyjechać , co za podejście,

dziom, którym przez nabicie sobie głowy, roi się na    co za zdrada! od stworzenia świata żaden ojciec syna

wyobrażeniu, iż ze świętymi obcują, lub że przez anio-    swego w podobnym nie zjechał razie. Teat. T. c, 35.

łów różne rozkazy i objawienia odbierają. Perz. Lek. 207.    Walentego cesarza Gotowie zjachawszy

‘ZJAWIENNY, a, e, od, zjawienia, Offenbarung^ », (Erfcl)et*    Gil. Post. 285 b. — §. Zjeździć dok.,    Zjeżdżać niedok.,

nmtgS *. Widzenie zjawienne. Chodk. Kost. 82.    zjeździć konia, zjeździć wóz, pojazd,    jeżdżeniem zwą-

m. , zjeżdżanie się, zjeżdżenie, zjechanie się< tlić, naruszyć, spotrzebować, zużyć; jn nid)te faffreit, JU na jedno miejsce; Boh. sgezd; 6Voaf. szpravische, zku-    nidjte retten, burd) gabren ober Seiten }u ©djanben macffen,

pische, zbór; Ross. 31^341; Eccl. TpESKhCTKO [celebritas,    rutntren, &efd)<łbtgen, aufbraud)Ctt. Zjeździć    się, jazdą zmor-

dies festus 2], (cf. targ, targowisko); ba3 BufawroOtfalj*    dować się, ftd) matt lmb mübe fahren    ober retten. — §.

ren, Bufammenreiten, eine Serfammlttng ju 3Sagen, ju sPfer*    Zjeździć kraje, jazdą zwiedzić; fafirenb    ober reitenb bur^»

be, ettte ïagefartl). Zjazd, zgromadzenie, quanquam zjazd    reifen, bereifen; Boh. zgezditi perequitare. I najmniejsze

signifient coetum vel convention eorurn, qui equis aut cur-    miasteczko u Gaskonów zjeździł. P. Kchan. Orl. 228.

ri bus vénérant, quoi Latina vox nulla sonat. Cn. Th.    Przyszli, aby wyśpiegowali i wypatrzyli i zjćździli ziemię

1426. Będzie tam zacnych ludzi wielki zjazd. Orzech.    twoją. 1 Leop. 1 Parał. 19. 3, Boh. zgezdilÿ który wo-

Qu. 194. *Zyazdy. Sk. Kaz. 40 a. — Zjazd na miejsce    jażował, zgezdilec wojażer. — §. Zjeżdżać się; Ross.

sądowy dla oględzin, kondescensya ; bie ©onbefcertj auf    CEtxaTfcca, CFfcswaTbCH ; jadąc spotkać się, im grtbmt

©ruttb Uttb Soben. Kondescensya , zjazd sądu na grunt    ober ffîeiten jufammeit treffen. Zjechał się z nim na drodze

SKO , a ,

ZJAZD, u

11. »

Zjeżdżam zkąd , ucho-

zamordowali.

ZJEDNOCZYCIEL- ZJEŚĆ. 4069

ZJĘCZEĆ - ZJEDNOCZYĆ.

do Krakowa. Tr. Wozy się w cieśni zjechały. Tr. zawa-    uerletbung, innige SSeretntgung, bet* Serein ; (Boh. sgedno-

dzily wzajemnie, bte SBagen ftnb tu etnanber gefahren, an    ćenj zgoda). Na sejmie Lubelskim 1569 r., skończyła

etnanber fyatfen geblieben. Zjeżdżam się z kim , zajeżdżam    się gruntonie unia albo zjednoczenie W. X. Litewskiego

komu. Cn Th. 1429. Zajeżdżam komu,    zjeżdżam się    z Koroną. Biel. 568. Na tym synodzie unia, t j zje-

z kim w cieśni,    occurro alicui in angustiis, obvius fio    dnoezenie Rusi w wierze z Rzymianami zupełnie stanęło.

alicui in faucibus.    Cn. Th. 1568. Zjeżdżać    się, przyby-    Steb. pr. Gd) osoby, które z przeszłego małżeństwa ży-

wać do zjazdu,    jazdą zgromadzać się,    zbierać się,    jące dzieci jeszcze mają, z sobą ślub małżeństwa zawie-

‘schodzić się; faÇrenb ober reitenb jufammen fomrnen, ftd)    rają, i    ugodę    czynią, którą dzieci różnego małżeństwa

ocrfammeltt, eine ïagefart^ galten. Zjeżdżają się, conveniunt,    równie    z sobą    do dziedziczenia przypuszczonemi zostają,

confluunt, Polonica vox adsonat cnrrum vel equos ; conve-    wtedy nastaje tak nazwane zjednoczenie dzieci. Gal. Cyw.

niant autem schodzą się. Cn, Th. 4429, ob. Zjazd.    4, 73. zrównanie. ZJEDNOCZYCIEL, a, m., który zje-

ZJĘCZEĆ, ob. Jęczeć.    dnocza, ber Remuer ; Rag . sjednitegl. W rodź. zeńsk.

ZJEDNAĆ cz. dok., 'Zjednawać niedok. contin., Zjednywać ZJEDNOCZYCIELKA, i; Rag. sjedinitegliza.

m cz.

czestl. et contin., jednać, pojednać różnych, rozróżnio- ZJĘDRNIEĆ, ob. Jędrnieć. — Addas: Biel z czasem zję-nych, pogodzić ich, zgodzić; ©trettenDe auêgleidtett, »er* drnieje, zmocnieje. Świtk. Bud. 2. gleichen, bte (Eintracht stellen; (Vmd. edimti, sediniti, ZJEDZENIE, ZJEZDZONY, ob. Zjeść sdrushiti, enakiti , enakuvati; Rag. sjediniti; Croat, zje- ZJEM, ob. Zjeść, zje, zjem. ZJEŚĆ, zjadł, f. zje diniti, zjedinati, zjedinam unio, conjungo , zjednachujem dok., Zjadać niedak.; Slop, zesf ; Boh. smlsati ; Sorab. 4. co aequo, comęlano ; Sorab. {. zyednanć pactum, zye-    fiycż,    zyem ;    Sorab. 2. fjescż, fnescż f Cum. snęsti ,

dnanski pactitius). lulamy się co rychlej zjednać z bliźnim    snędl,    snem;    Vind. sjesti, gorsjesti, gorposhreti, gor-

obrażonym. W. Post. Mn. 504. Niezjednany, nie do zje-    posobati, odjesti; Bosn. izisti, pojisti; Ross. hseIictł ,

dnania, nie do pogodzenia; uttoerfofynltd), unau3g(etd)bar.    tmcbAaTL , im^ato, cłIjctl , cLturs, cŁ^ait,, CKyuian,;

Eccl. CLUtcTii, chEms , CLHT.pTii, CHt^aio , cjrfcAaHie , CH^eHie (cf. śniadać, *śniedny), H3rBfl4aio ; jedząc spo-trzebować , spożyć; aufêffen, ücrje^rcn. Kapłani Baala sami zjadali ofiary przynoszone. R-ej. Zw. 202 b. Mówiła mi : daj syna twego, a zjemy go dziś, a syna mego ‘zjewa [dual. 2] jutro; a tak uwarzyłyśmy syna mego, i ‘zjadłaśwa; i rzekłam k niej .nazajutrz.: dajże syna twego, że go

Jestem głównym i niezjednanym nieprzyjacielem wszystkim kacerzom. Orzech. Qu. 55. — Zjednać pokój, ugodzić pokój, ułożyć warunki; beu ^rieben (ungleichen, »er* mttteln , abf^ltePen. Pokój z Saracenami tak zjednali, aby dań cesarz dawał. Sk. Dz. 756. Legatów posyłają, którzy między nami i onymi przyjaźń, miłość i pokój zjednają. Smotr. Lam. 61. — Zjednać, złączyć, połączyć;

öeretnett, nerbtnben. Grzech jest złagodzony, a zjednał się    *zjewa. Budn. 2 Reg. 6, 29. (daj syna twego, żebyśmy

człowiek z bogiem; niebo jest otworzone, a zjednał się    go zjadły dzisiaj, a jutro zjemy syna mego; i uwarzy-

człowiek z aniołem. W. Post. W. 359. — Zjednać so-    łyśmy syna mego i zjadłyśmy go; potym rzekłam jej:

bies co, wyjednać, uzyskać, pozyskać; Bąh. zgednati    daj syna twego, abyśmy go zjadły. Bibl Gd). Kiedy

comparare sibi, fid) »erfć^Clffen, betütrfett, erwerben, ge»    wiele w kuchni kucharzy, J,o oni samym próbowaniem

nnitnen. Zjednać co komu, conciliare, cf. nabawić, do-    potraw więcej zjedzą, jak na stół dadzą. Teat. 6. b, 80.

mieścić. Cn. Th. 1426. Zjednywać sobie Łysiącznemi spo-    Gdy kapłan hostyą rozdziela, mówi: rozdrabia siei roz-

sobami serce młodziuchnej piękności. Tent. 23. b, 12.^ dzieła się baranek, który zawsze się rozdrabia a nie Zjednać sobie kogo pieniędzmi, przekupić, przenająć ,    rozdziela, którego zawsze jedzą a nigdy nie zjadają.

Ross. y^oópHTb. — Abraham za swoją powolnością Me-    Pim. Kam. 74. — Prov. Zjadłaby go kotka przez noc.

syasza w dom swój sobie zjednał. Sk. Zyw. 203 b. uzy-    Rys. Ad.. 80. (nie wiele tego, na jeden ząb). — Rzeczy

skał, że dom jego był zaszczycony Mesyaszem. — Zje-    ‘zjadłe » śniedne , do jedzenia; eßbare ©ad)en, (Eßtuaren.

dnać sobie kogo za umówioną cenę, zgodzić kogo, za-    Niepotrzebni stróżowie miejscy albo targowi, gdzie rze-

mówić, ob. rządzić czeladnika, służącego; Boh. zgednati    czy zjadłe przedają. Kosz. Lor. 144 b. — Zjadło się,

conducere, einen intetben, bingen, yeraccorbtren. Najemnym    spiło się; comesum, epotum. Cn. Th. _ 1426. Dobrze

żołnierzom służbę wypowiedziano, że nazbyt drogo zje-    wam zgotowana smakuje biesiada , Dobrze się wino spija,

dnani byli. Krom. 598. ZJEDNACZ , a , m, który zjednał,    dobrze mięso zjada. Dmoch. 11. 400. Zjeść obiad, skoń-

pojednał * zgodca, zgodziciel , pogodziciel ; ber Śu^glei*    czyć go, abeffen, abfpetfett, $. JU SDłtttagę. Już zjedli * już

cher, $ergletcfyer ; Sorab. zyednanik; Croat, pogoditel.    po stole; jam już 'zjadłszy < u mnie już po zjedzeniu,

Zjednaczać niedok. , w jedno złączyć , wcielić ; tu (EittS semntgen, tnntgfl oerbtnben, oeretnen, emoerleiben. Chrystus złącza nas i zjednacza z sobą; Dambr. 205. Zjednoczony Ross. coe4HHeHHUH. Zjednoczenie adv,, sposobem zjednoczonym ; Ross. coe4HHeHHO. Nie mogący być zjednoczonym, niezjednoczony imposib. ; Ross. Hecoe4HHHMŁifi. Zjednoczenie Subst. , złączenie w jedno, wzajemne wcielenie ; Ross. coe4HHeHie, bte SSeretmtttg, ntedjfelfettige (Etn*

W rodź. źeńsk. ZJEDNACZKA, i. ZJEDNOCZYĆ cz. dok.,    po obiedzie, po stole, bet) mir tfj$ fdjon nad) ïif^e. Gdzie

go zjeść, tam go zjeść, byle nie doma. Rys. Ad. 46. (patrzy, gdzie się z komina kurzy),. —    §. Zjeść, poł

knąć gładko; herunter effen, herunter fdjlucfen, oerje^ren. Żenić się, nie jest to zjeść z masłem kawał chleba, 1 żebyś nie żałował, długo myślić trzeba. Zabi Fire. 46. eâ ift fein $trfcl)enejïen. Panna ‘śmiotanę zlizała , a młodzieniec sadło zjadł. Sak. Probl. 51. (oboje nie niewinne). Pies podtula pod się ogon , czując to na się , że komu sadło zjadł. Rej. Zw. 65 b. (ze zgrzeszył, prze- ZJEŻDŻAĆ, ZJEŹDZIĆ, ob. Zjechać.

winił). Cożeś to zjadł bracie, że wszyscy instygują na ZJEŹYĆ cz. dok., Zjeżać niedoli., najeżyć, wzjeżyć ; in bte cię.... Pot. Arg. 95. (cożeś zgrzeszył, przeskrobał?).    Jpofie fträuben, mad)en baß bte $aare ju SBcrge fielen pr. et

Zjadł go * podobny do niego. Dudz. 74-, ęf. jak w^ka-    fig. tr. Skrzypnę wichry zjeźony włos jego czochrały,

pany, jak z oka wzięty; er gleicht Ujm auf ein #aar, tnie    Przyb. Ab. 160. Czy się najmniej na drzewie zjeżyły Po-

aues ben Singen gefdjnitten. Podobni sobie; jeden dru-    wietrzne listki, tak się dusza zlęknie, Aż od bojaźni na

giego zjadł. Cn. Ad. 881.    — Zjedliby go od kocłia-    ziemię przyklęknie. Hor. 1, 111 ; mobilibus veris inhor-

ma.

Pot. Arg. 852. fie molten tlm nor Siebe aitffreffen. ' mit. adventus f'oliis.

jaud)cu, mit Saudte, mit Slut bcfubeln. Stłukę, skaleczę, zbije, Skrwawię, zjuszę, zabije, Kto sie porwie: wara! wara! Zabi Bal. 89.

Zjem -cię żywo. Past. Fid. 115. Prawie go już nie zjada    ZJUSZYĆ    cz.    dok., zajuszyć,    pojuszyć,    juchą    zwalać; be»

obiema oczyma. Jabl lei 218. Chciał mię zjeść wzrokiem. ib. 15.— §. Zjadły, zajadły, rozgniewany, sierdzisty, gniewliwy; ergrimmt, grimmig, erbost. Zjadła ich nienawiść suszy, Żeby woleli widzieć przeważających poganów,    ‘ZJUTRA    Adv., nazajutrz, ben    (tnberit    2J?orgcn;    Boh. zeytra ;

niż wiernego ludu tryumfy. Psalmod. 68. Przyszły raz    Slot. zitra ,    zaitra , zeytra;    Sorab.    1    zaitscha, zajtscha ;

zjadłe na pszczelników osy. Zob. 16, 64. Niech cię bóg    Vind. sjutra , sjutro, saitra ;    Cam. sajtru ;    Croat,    zńtra ;

sam zfuka za tę zjadła przeciw niemu potwarz. Zygr.    Rag. sùtra, sjutra, zàutra ;    Dal. zayutra;    Slav,    sutra ;

Pap. 203. Teof. Zw D 1. (Hoss. ći^yra uraziciel) —    Bosn. zautra , sjutra, sjuttra, izulra ; Hoss. 3aBTpa ;

Zjedzże sto katów. Teat. 53, 40. niech cię kaci wezmą,    Eccl. 3aBTpa, içaotfTpa. Przed wielką nocą, kiedy u nas

ba§ bid) ber.... Zjesz sto dyabłów, dyable, rzekł....    bywają największe utrapienia i posty, oni    skoro    zjutra,

Ossol. Sir. 2. Zjedzże dyabła , tamten zapewne wziął    używają, a mięsem i winem    żyły swe rozciągając    , chy-

moję suknią Teat. 30. c, 49. (do kaduka ! tam do kata!).    cbocą się. W. Post. W. 3,    167.

W -o

A to cię jakieś złe przyniosło tu do nas; bodajbyś milion zjadł! Teat. 54. c d i j. baß btt ein Mion Teufel

'tilt Seibe fycitteft. Za ten rozkaz, myśliłem sobie, jak pan ZK, dogadzając uchu piszą iś zamiast zk sk ; zamiast wstanie, Życzy mu, niech zje kopę dyabłów na śnią-    zkamienidć skamienieć, zkarmić skarmić, zkłóć skłóć,

danie, Drugie tyle na obiad, czworo na wieczerzę!    Te, i tym podobne zobacz pod pierwiastkowemi : Kamie-

Zabl Am/A\. Stój głupcze, ledwo się nie wygadałem,    nieć, karmić, kłóć.

Slot odkud", Somb. 1. wotkćl, fwotkal, żohow, zo-

ale zjecie mi dyabła. Teat. 55. d, 19. oszukacie się, ZKĄD Adv., cum enelitico Zkądże ? zapytanie o miejsce zawiedziecie się potężnie , il)r merbet beit genfer friegett.— lub źrzódło, lub przyczynę pochodzenia, moljcr? Boh. Zjadłby krzyż za nim » jeden drugiego broni. Cn. Ad.    odkud , odkąd, odkawad,    (cf. odkąd);

1329. dałby się za niego ukrzyżować, er mürbe ftdj fur    skadé, skadél ;

iÿn freudigen laffen.— Rdza zjada żelazo , miedź, srebro *    gahow, żogażohow, żoszem, zdźe hew, zdżez hew; So-

wyjada, ber Sîoft »erjeßrt, burcfykißt. Żelazo rdzą się zjada    rab. 2. wotkul , wolkulż, wotkulge ; Carn. odkod ; Vind.

skazitelną, Mól w niwecz siecze xięgę nieczytelną. Zab.    odkod, od kod, odkoh; Croat odkud, odkuda; Hag.

‘ 4, 403. — Zjeść, strawić, przetrawić, zmarnować; odkud, odkuda, odkle; Bosn. odakle, odkle ; Slav, oda-nerjeljren, oufjcfiren, oert^un, »ernteten. Ów swej intraty    kle, odkuda; Hoss. omy^a , omy^jy, vulg. oimib; Eccl.

za rok i dalej nie zje, a twej za kilka miesięcy nie sta-    OTHKMyme. Interrogat. directae et inderectae, item rela-

nie. Vali\). F. (nie wyexpensuje , nie wypotrzebuje). Tu    tionis. Czołem wprzód, czołem obaj się witają, I wzajem

go konie zjedzą, że siano drogie. Teat. 10, 92. (zubożą    dokąd i zkąd się pytają? Jabl Ez. 56. (Slot. Poznat, od-

go, przyprawią o "bankructwo). Konie go zjadły. Cn. Ad.    kud’ge, actionibus patriam prodit, znać zkąd jest). Zkądże

357. — Trzy sta złotych, coż u dyabła, co to ta ap-    to.tak pilno? Teat. 86, 79. Radabym wiedziała, zkad u

teka zjadła. Teat. 52. c, 22. co kosztowała, pochłonęła, • kata moja córka może się tak uczciwie stroić? Teal. 50. mag bie Slpotfjefe öerfcüliutgrn, gefoftct bat.— Nie zjem ci go.    c, 5. (z czego?). A zkądżeście te pieniądze wzięli? Ç..

Cn. Ad. 734. nie bój się, nie stracisz tego, nie wezmę ci,    Wszakźeś Wac Pan ze wszystkiem zaspokojony; zkądem

nie połknę, nie pochłonę, td) mcrbc eö btr ja nicht auf»    je wziął, tom wziął, to Wac Panu nic do tego. Teat.

frejfett. — Zjadłeś mię, zabiłeś mię, zgubiłeś mię. Cn.    8, 115. Powodzenie wyżej go jeszcze podniosło, aby

Th. 1426. bu fyaft mid) aufgcrtebeu, aufgefpetft, ruintrt. Zje    tam koniecznie stanął, zkądby pewniej na złamaną zle-

Nie wiedzieć , zkąd co na człeka przypadnie. Cn. Ad. 700. Zkąd inąd , Carn. oddergod, ob. Zinąd , ob. Inąd. — *Zkąd‘ *ztąd » ZKADKOLW1EK, niech będzie sobie zkąd chce, byle zkąd, mol)cr immer; (Slot. odkudkołwek, odkalkołwek ; Sorab. 1. zdżezkuli hew, zdżeżlem hćw, neeh ie fwotkal chze ; Carn. od-kodkol ; Croat, odkudgoder; Dal. odkudagoder; Hag. odkudagodi , odklegodi ). U nich dłużnicy knutami tak długo bywają bici, aż muszą zkąd ztąd wziąwszy, kre-

cię i z nogami « wyniszczy cię, przyjdzieć żebrać. Cn. Ad.    ciał. Pilch. Sen. list. 4, 41. Idź mi zaraz zkądeś przy-

'1329. Ten temu pan, kto kogo zje. Rys. Ad. 67. (kto    szedł Teat. 20, 97.

duższy, ten lepszy). — Zjadłeś * zahaczyłeś Cn. Th.

1429. zapomniałeś, bu Ijaft C§ tmrgcffen ; etiam iatini ha-bent : devoravi nomen imprndens modo, zahaczyłem jak go zowią. Cn. Th. 1426.

ZJĘTY, ob. Zjąć. *ZJEWA dual. * zjemy my dwa, ob. Zjeść.

'ZJEŹDŹ , i, z., n. p. Xiçza szlachcie kóp rozmiatać nie mieli, oprócz żeby im *zjeźdź jaką abo zgniłki na dziesięcinę zostawiono. Biel. 308, ob. Zjadki , niedojadki.

szklopiti, szklaplyem; Dal. zdruxiti; Rag. slûciti, sluu-citi, slûciti.; Bosn. luciti ; Rass. ciymirt, caynaTB , (cayqHTbca zdarzyć się), co'ieTaTb, coaeraßan. , emio-THTb, en.ioqwBaTb (cl. spleść, związać), conpanb, co-npatuii, conparaTb ( cf. sprządzj, cOBOKymb , cobo-Kynifiib, (do kupy z sobą wziąć); Eccl. cłkaioyiitii , ciuro-qaTii (cf. klucz, cf. wykluczyć), cooóiaTH , cooÓŁefluro, (sobą objąć). Gdyby gdzie blizko siebie były macice białego i czarnego wina , tedy zerżnąwszy po rózdze z obu-dwu, tak je zpołem złęczyć, aby oko śrzednie jednej prawie przytulił do oka drugiej, tak je zrównając , jakoby jedno były. Cresc, 544. Chrystus złącza nas i zje-dnacza z sobą Dambr. 205. Dałeś się za nas męczyć, Chcąc nas z sobą wiecznie złęczyć. Kanc. Gd. 239. Mąż i zona małżeństwem złączeni. Chełm. Pr. 09. Co bóg złączył, człowiek niechaj nie rozłącza. Sekf Marc.

dytorom zapłacić. Gwagn. 511. Obcowanie ich sposobione było tylko ku zyskowi, aby mieli zkąd ztąd , tez więc i ze złego nabywać. 1 Leop. Sap. 15, *12. (zewsząd zyska szukają. Bibl. Gd.). ZKADSIŚ Adv., me wiedzieć zkąd, incertitud. ; matt weiß nicßt recßt nao&er troßl; Boh. odnê-kud, odnékad ; Garn. odnékâd; Groat, odnekud.

Z L.

ZŁA , ob. Zły. ZLAljOWAć , ob. Labować.

ZLAĆ, zlał, /. zleje cz. dok., Zlewać niedok.\ Boh. sljti, slil, slegi, sljwam, siewam; Slov. sljwśm; Sorab. 1. zhliwam ;

Croat, zlejati, zleati, zlevati, zlévam, slêvim, zlevanye, slevenye ; Bosn. slitti, sljetti, slivati, sljevati, salitti ;

Rag. slitti, sljevati, sljeevam; Ross, c.ihtl, cairo, coi&ro, cjiiBctTb , ii3iuib, H3aHBaTb ; Eccl. n^aiiTH, n^TimTii. Zlewam z wierzchu, defundo. Gn. Th. 1432. ütm oben aO*

gieren. Zlej trochę z wierzchu. Tr. (ulej). Zlewanie, de-    10. W. Marc. 10, 9. Żadna rzecz nas więcej nie złącza,

cantation w działaniach chymicznych zastępuje niekiedy    jak jedność umysłu. W. Post. W. 2, 148. Za czasów

cedzenie , zwłaszcza gdy należy ścisłą zachować dokładność. Mier. Mskr. — Zlewam w beczkę wino, piwo.

Gn. Th. 1432. przelewam, wlewam, staczam, przetaczam; tu eine tonne übergießen, umgteßen, etngteßen. Zlecam co pospołu, eon funda. Gn. Th. 1432. jnfammen gte*

Pen.

apostołów obie wieczerze na wzór pańskiej złączali, i cielesną i sakramentalną. Sk. Oz. 10. Tych rycerzów wziąwszy, idź, zwiedz pilno stronę na południe, Ci drudzy niech po stronie ku północy krążą , złączmy się na zachodzie. Pr-zyb. Mili. 128. (zejdźmy się). Weź twoję Zlać kogo, polać kogo doszczętnie; eilten    broń najlepszą, i tu złącz się ze inną, Będziemy oba

(t)0U oben bt3 unten) beließen. Jakby mię kto zlał ukro- < sobie pomocą wzajemną , 1 słabych broń złączona wiele pem. Zab. 7, 207. Skrzet. Na pikniku zleją,'i posztur-    może zrobić, A my i najdzielniejszych potrafimy pobić,

chają. Teat. 43. c, 89. Wyb. Wybiegł w rozpaczy, łza-    Dmoch. U. 2, 12. Siła złączona trudna do rozerwania,

mi zlany. Teat. 43. c, 120. Wyb. zalany', mit tränen    Gaz. Nar. 1, 160. —■ Wapno ściśle się złącza z murem,

besoffen, in grauen feßtotttttttenb. Puniokie trzy wojny    zwarza się Ross. CKHirfeTbCH, cKHiiaroob. — Złączony,

krwią *zlite. Stryjk, Gon. y. — Zlewam kruszce, spu-    połączony, spojony; oerbintben, oertüüpft, öfrcittt ; Ross.

szczam, topię co. Gn. Til. 1432. jnfantincrt fcßnteljen, ein*    Kyimuft, coe/umeHHhM. Nie tych na urzędy zlecał, któ-

f^meljen, gießen Bietalle. Zlał Klemens wszystkie świętych    rzyby *krewnością "narodu bliżsi a zlączeńsi byli, ale

kościołów klejnoty, aby ztąd pieniądze bito dla żołnierza.    tych, którzyby byli dobrych obyczajów. Kosz. Lor. 89 b.

Zygr. Pap. 329. Zlewanie, odlewanie kruszców. Gn. Tli.    Złączenie Subst., połączenie ścisłe, baś Vereinen, Ber»

1432.— Herezya Sabeliańska względem*zlicia dwóch osob    btnben, bte Bereinigung, Berbinbuug; Ross. coe4HHeme,

coBOKynaeuie, coro3$, coy3fc, (cf. sojusz); Eccl. ciuro-neHie, coABoenie, cynpymecTBO. Takie się staje złączenie, takie spojenie, takie słodyczy twojej używanie, że sie jednością nazywa od samego pana naszego. Pociej. 259. Złączenie, combinaison, 3itfrtmmenfef$uug , działanie ciał wzajemne mocą powinowactwa , i ztąd, wynikłe mieszaniny różnych gatunków i własności, n. p. sole obo-spólne , złączenia metaliczne i t. d. Mjer. Mskr. — Złączenie xiezyea, xiezyea ‘zaście abo ‘podeście pod słońce, xiezyc nieświecący, coitus lunae, Cn. Ih. 551. biß ©PU» junction beâ Bîoubk. Trzeba ci wiedzieć postępek xiçzyca, który miewa , oddalając- się albo przybliżając miejscem albo swym promieniem ku drugim planetom na niebie , a czasem się z niemi złącza pod jednym znakiem, a ten jego postępek zowiemy złączenie. Stenn. 423. id. Spicz. 191. Xiezyc na nowiu jest w złączeniu z słońcem. Hub. Wst. 299; (in conjunetione). — Złączenie się cielesne, fleifcßlicße Berbmbwtg, Bermifcßung. W złączeniu małżeńskim większą lubość poczuwają białogłowy, niżeli mężczyzny. Otw. Ow. 113. Spólne małżonków złączenie, przez które się małżeństwo wykonywa. Karnk. Kat. 275. Złączenia cielesnego przed grzechem Adam i Ewa nie

Zlać co na

na

w jednę. Smolr. Apol. 115. (zistoczenia , połączenia, zje- r dnoczenia). — Ospa się zlała. Perz. Lek. 515. rozlała się, bie Blattern ftiib jufammen gefloffen, jufammen gefcßmol* jen, paben fteß in eittanber ergoffen. Dnia po wysuciu czwartego około krost dobrze wyniesionych , nie zlewających się, ukdzują się krągi czerwone. Krup. 5', 530 Głowa się dziecięciu zlała, zalała, strupy mu się na głowie zlały, ber Sopf tft mit ©rtnb nbergoffeu. kogo, zdać na niego, -przelać na niego, przenieść na niego, (etmaö auf einen übertragen. Naród zgodził sie zlanie własnej władzy na osoby wybrane i zaufane. Gaz.

Nar. 1, 101 b. — Kto złość każe komu, ta sie zlewa na niego. Bardz. Trag. 223. odnosi się do niego , spada na niego , füllt auf ißtt Jttrücf. Pożytki z reprezentacyj teatralnych na słuchaczów zlewają się nieskończone. Mon. 65 ,

208. spłycają na nich , wynikają , wypływają dla nich.

ZŁACINIĆ cz. dok., przełacinić , na łacinę przerobić; öer* lateinern, latetnifd) maeffen. Nazwisko to zniemczone i zła-cinione. Nar. Hst. 5, 148.

ZŁĄCZYĆ, ‘ZŁĘCZYĆ cz. dok., Złączać niedok., (ob. Łączyć), połączyć, łącząc zjednoczyć, (oppos. rozłączyć); sterbinben, »eretnigen, oereinen ; Boh. slaućjm; Croat.

mieli. ib. 277. Hyena w jedne lata bywa samcem , w dru-    ‘slęźeniu będącym wmieście przezimować. Baz. Hü. 366.

gie zaś samicą, która bez złączenia się z samcem płód    Częstokroć po porodzeniu albo po zlęźeniu wpadają nieswój rodzi. Olw. Ow 625. Neptun w konia się przemienia-    wiasly w niemocy rozmaite. Sienn. 454.

jąc, z Cererą i z Meduzą nierządne złączenie miewał. ZŁAGODNIEĆ, ZŁAGODZIĆ, ob. Łagodnieć , łagodzić. ib. 221. Bydlęcia różnego rodzaju z drugim, złączaniem ZŁAJA, i, i., gromada psów (‘łających), szczekających, eine spólhem dla płodu mieszać nie będziesz. Hadz. Levit.    tpefce bellenber £)itnbe , (ob. Złajnik). Prędsza nad jelenia,

• _ 19, 10. — Złączenie adv., copy lale. Cn. Tb. 1430 »    złaja psów pędzonego. Olw. Oma 545. Straszy złaja psów

ZŁĄCZNIE , ocrlmnben, ttt SSerbtnbung; Boss. kjiiho, co-    wieprza dzikiego. Oliv. Ow. 104. Lis nie leniwszy od

BOKymio (cf. w kupie), coe^HHenHO ; Eccl. BcecoBOKy-    ptaka, złaje oszukiwa uciekając, ib. 292. *Złaje#na łup

iueHHO, coóopno. (cf. sobor, cf. zebrać). ‘ZŁĄCZKA,    chciwej wielkie za Akteonem mnóstwo się waliło, ib.

i, i., Ir. , konjunkcya, ob. Spójnik. ZŁĄCZNY, ZŁĄ-    111. By na starca jurnego, gdy się w nocy tuła,

CZYSTY, a, e — ie et -o adv., do złączenia, mogący    Z pośrniecliem wszystkich, złaja psów szczekała czuła,

być złączonym; Bag. sluciv, ncrbittbbnr, $tt »erctitigen,    Hor. 2, 530 Min — Similiter: Złaja wilków. Kchow.

ob. Spoisty, spoistość. — Grammat. Wyraz złąezny jest    305, cf stado. ZŁAJAĆ, złaję r 06. Łajać, łaję. ZŁAJ-

przymiotnik ze swoim rzeczownikiem połażony, n. p.    NIK, ZŁANIK, a, m, pies ze złai, pies mieszaniec; ein

«urodzajna ziemia. A p<z. Cr. 3, p. 4, oh. Rozłączny.    gemeiner $c$btutb, eilt SRifdjling, Sûftarbljunb. Wilki pod

ZŁĄCZYCIEL, a, m, połączyciel, złączający jedno z dru-    noc cicho cłiylą się, aby postrzeżonych złajnik jaki nie

giem ; ber SScrbinber, Slcreiner; Boss. coeAHHHTeJib, cf.    wydał. Ostrz. Troi. 139. Już go sztychem raz z przodu,

zjednoczyeiel; Eccl. cocbh3Fihkt> W rodź ieńśk. ZŁĄ-    raz z boku pomaca, Równic jak złajnik wieprza dzikie—

CZYC1ELKA , i ; Boss. coc4HHHTe;ibHBua , bic Sßerlmt«    go obraca Pot. Arg. 592. Pod strażą nie uśpionych

berinn.    Spartańskich złajników. Hor. 2, 112. J Kchan.- (vigilum

ZŁADNIEĆ, ob. Ładnieć, wyładnieć.    canum). Sroży się i na bydło, że go ni złajmcy, Ni

ZŁADOWAĆ cz. dok., zdjąć co naładowane-, aBIabnt, ab- pastuszy, ni srodzy zbronić mogą bycy. Olw. Ow. 314. paefen ; do kupy poładować, jufnmmen laben, jufammen ZLAKIEROWAĆ, oh. Lakierować, polakierować, wylakie-pacfeit. Zładować co, zrobić co. Wolsk., noDetiben, fertig rować. ZLĄKŁ się, zlękła się, ob. Zlęknąć. ZŁAKNĄĆ, ntad)en.    ob. Łaknąć. ZŁAKOCIĆ, ZŁAKOTAĆ, oh. Łakocić. ZŁA-

ZLĄDZ , ZLĘGNĄĆ , zlęgnął, zlęgł, zlęgła , f. zleże, zlę- - KOMIĆ, ob. Łakomić,; Tozłakomić.

gnę rned. jedntl.; Boh. slehnauti; Sorab. i. zlohnu , (de- ZŁAMAĆ cz. dok., ‘Złomić obsol., Złamywać czqstl. ; Vind.

lelenu , delelenęm złożyć) ; Boss. cjeiib , CJtary ( złożonym być łoźną chorobą, cf. zledz, zlegnąć, zlcgać). Niewiasta zległa , porodziła, powiła. Dudz. 21. Cn Th.

Boss. H3JOMHTF> ,

slomiti ; Ornat, zlamlyujem , izlamlyem , izlomiti , izlamly-em, izlomiti, izlamlyujem , izlamati ; Bosn. slomitti, izla-mati ; Bug. slomiti, slomitti, slamam

1431. fie i ft in bte SBodjcn gefommett, fie tft niebergefont* imaMbiBaTb, HCFtOBepKaTb ; łamiąc rozdwoić, rozłamać,

Uten j (Vind. ona je rodila . ona le je v’postel uderla , ona je povila , fe-je reslozhila). Gdy się dowiedział, że jednego przyjaciela żona była zległa , szedł wnet. do niego nawiedzać, a winszować ‘sześciniedziałce z tego, co jej pan bóg dał. Glicz. Wych. D 4 b. Zdą-ć się za pociechę całą noc tę na wspak, gdy ta pociecha zlęże, pewnie smętek urodzi, bo za one skoki bolą nas więc boki. Bej. Zw. 114. — Zlężenie, powicie czyli zrodzenie dziecięcia, 'złóg, cf. połog, baś Słtebcrfommen, bte 3?ieberhmft, baê tlt bte 2Bód)ett fommett; Vind. rojenie, roditje , roistvu , obablenje (cf. babienie), detezbja postel; Boss. po4bi , po4HHbi; (Sorab. i. zlehano eon cubitus, zlebawcz nało-żnik). W tym żona jego stękać poczęła, a była na

1072

Z Ł Ą C Z N I E - Z L Ą D Z.

ZŁAGODNIEĆ - ZŁAMAĆ.

przełamać;-enfimet) brcdjcit, 5erbred)en. Sędzia, uczyniwszy skazanie, laskę złamie. Sax. Porz. 54. W zadek wziął rózgą, aż się złamała. Zygr. Pap. 149. Czego krzywego, gdy kto z prędka napraszcza, rychlej snadź złomi, niż naprości. Glic.z. Wych. G 1. W sztuki złomione pić, skakać, ale przewróciwszy kar- zwierciadło. W. Post. W. 2, 46. (rozbitej. Rękę i nogę złamał wc dwoje. Teat. 28. b, 46. Potrzeba byśmy ciała pochowali Tych ukrzyżowanych , przeto rozkaż ich goleni Złamać , by prędzej byli umorzeni. Odym. Św. 2 K k b. Złamanie; Boss. caotuKa, ba3 23red)?n, 3erBre« d)en, ber SBrnd). Złamanie kości jest to podzielenie kości z przyrodzenia całej, na ' dwa , trzy kaw-ałków , z powierzchownego gwałtu trafić się mogącego. Perz. Cyr. 89. Złamanie proste kości, gdy tylko sama kość zlęźeniu. Gorn. Sen. 312, Boss. Ha CHOctx'L. Zwyczajny    złamaną zostanie, nie uczyniwszy w- ciele żadnej rany.

czas zlęźenia jest dziewiąty miesiąc, ‘abowiem dziewiąte-    Perz. Cyr. 89. fractura simplex. Złamanie złączone,

go miesiąca wypełnionego zlężenie przychodzi. Sienn.    complicata, ib. Szyję złomić. W.'Post. W. 424. Kto

445. Niewiasta przed zlężeniem ma chodzić do łaźni, i    upadnie na ten kamień, złamie się, a na kogo upadnie,

siedzieć w wannie do samego pasa. Sienn. 446. Matce,    tego zdruzgoce. 5 Lcop. Math. 21, 44. (złomoce się. 1

gdy z Alexandrem chodziła, śniło się mało przed 'się-    Leop.\ roztrąci się. Btbl. Gd.). Ja biedny, ze skały na

żeniem , że pochodnią urodziła. J. Kchan. Dz. 82. Bia-    łeb zrzucony, ledwom sobie karku nie złamał. Zab. 4 ,

łogłowa brzemienna z dóbr wyrzucona być nie ma, nie-    17, (ob. kark skręcić) Na złamanie szyi , na złamaną

tylko przed zlężeniem, ale i po zlęźeniu, póki do ko-    szyję, na złamaną* na zgubne imię, na pewną zgubę,

ścioła nie pójdzie albo się nie wywiedzie. Szczerb. Sax.    na oczywiste niebezpieczeństwo; Boss. CTpeMrjaBX, fyalö*

28. Proście króla, aby dopuścił niewiastom prawie na    Brcdjenbe ©Cfafir, fyalilbredjenb. Niech idzie na złamanie

ZŁAM ACZ - ZŁAPAĆ.

ZŁASIĆ-ŹLE.

1073

szyi. Teat. 38. b, 65.    (niech się zgubi). Idźcie na zła-    32.    Poil,    dawał, darował, kogo tylko    złapał. Hor. Sat.

manie szyi, żebyście juz nie wrócili więcej, ib. 22, 9.    31.    Jeżeli    go kiedy złapię, potrafię się    zemścić za krzy-

Chciałcś się topić nie    raz, pić śmiertelne soki, I na    wdę.    Teat.    36. b, 87. To co złapię, to moje. ib. 8. c,

szyi złamanie padać w    rów głęboki. Zab. 5, 352. Koss.    38.    Nie wiem , co powiedział, tyłkom    to złapała : co

Powodzenie jeszcze wyżej go podniosło, aby tam konie-    za pomieszanie, gdyby się dowiedziano,    że on tu    jest!

cznie stanął, zkądby pewniej na złamaną zleciał. Pilch.    ib. 37, 224. A chcesz ty co na pysk    oberwać?    ode

Sen. list. 4, 41. — Złamany szeląg, fenik, halerz, zła-    mnie prędko co złapiesz, ib. 10. 6, 41,

mana babka » nic bynajrnnipj , and) nidjt einmal ein ganjer ZŁASIĆ, ob. Łasić. ZLAKSOWAĆ, ob. Laksować. geller , gar nidjtd. Nie wziął od nikogo szeląga złamane- ZLASZEC nijak, dok., stać się Lachem go od aprobacyi przywilejów. Star. Zad. D. Jesteśmy goluteńey, i fenika złamanego w domu niemasz. Teat.

22, 9. Tym sposobem nie będziesz miał nigdy złamanego szeląga. Opal. Sat. 8. Nie dałbym za to złamane- ZLATAĆ, ob. Zlecieć, go pieniążka. Cn. Ad. Sil, (cf. szyszka).—Fig. tr. Zła- ZLATAĆ, f. złata cz. dok., łatając zszyć, połatać, wylatać,

jnfammenflicłen ; Boh. splaceti ; Slov. śpiącym ; Hoss. HC-KOnaTL , CKponaTŁ, CKponuBaTb. Zlatana , połatana suknia Hoss. CKOpnbiurB. — Fig. tr. Zlatać komu grzbiet, wylatać, wygarbować, einem ben 33ucfel audgerben. Nie rozjątrzaj mnie gorzej, bo obadwa z jegomością grzbiet ci zlatamy. Teat. 10. b, 32. ■'

Polakiem * spolszczeć , junt Sedjeu ober Çolen merben. Gdyby w skok tym nowościom nie zabieżeli, Prędkoby Rusini zlaszeli. Tward.

m. 18.

mać wiarę, słowo, przymierze, nie dotrzymać; biß £reue »erleben, fein Slort Brechen. Królowi-ś swemu wiarę złamał. Teat. 8, 97. (wiarołomny-ś). Bez złamania wiary (bez wiarołomstwa) mogli tego, który ją pierwej złamał, karać. Warg. Cez. 225. Podniosłeś przeciw mnie wojnę, złamawszy przymierze, a śtawszy się gwałtownikiem praw wszystkich narodów. Baz. Sk. 544. — Buntownik ZŁA WIAĆ , ob. Złowić. ' złomił    jarzmo    moje.    W.    Post.    W.    174.    (zrzucił, skru-    ZŁAZIĆ, ob.    Zleźć.

szył,    wyłamał    się    z    niego).    Miał    złamać    jarzmo ciężko-    ŹLE Adverb.    Adjectivi    Zły, ( qu.    v.),    Comparai. Gorzej ( qu.

ści zakonnej. Rej. Post. F f f 6. (zniszczyć, zniweczyć,    v.) ; Boh. zle , bure , hûf ; Sorab. 1. zle, Ile, fłe, flie;

zdruzgotać).— §. Złamać, zwalczyć, porazić; BefćilUbfen,    Sorab. 2. (lé; Cam. sio; Croat, zlö; ßosn. zlo, loscio ;

Beftegen, Bejmtngen. Złamany na koniec ty lą przeciwno-    Slav, zlo; Bag. rotno , (zle, léle, vaj » biada ! ); -Ross.

ściami nieprzyjaciel, prosił o zawieszenie broni. Nar. Hst.    xyAO (cf. chudo), 3,10 (bardzo, wielce, ciężko, 'hanie-

5, 55. Wielki człowiek nie zgięty, ale złamany chyba    bnie); Eccl 3Jrb, xyAO ; źle, niedobrze, wcale niedobrze,

upadnie. Karp. 7. 90; (impavidum ferient ruinae. Hor).    szkodliwie, złośliwie, (cf. bieda, cf. gore); BBfe, gar

liłdjt gut, üBel, fdjlecBt, fdjlimm, bodfiaft. Źle czynić; źle sobie postąpił; źle sobie radzisz. Cn. Tl). 1431. Kto źle przez inszego czyni, jakoby też sam przez się źle uczynił. Rej. Post. U u 1. W powierzonym sobie interesie źle się sprawili , albo przez zdradę , albo przez niedbalstwo. Siem Cyc. 124. (albo zdradliwie, albo niedbale). Znamy co    dobrze, co źle, i    co gorzej Chrośc.

Luk, 504.    Źle mi    posłużył.    Cn    Th.    1431. (przysłużył

mi się kaducznie). Źleś nabył, źle też- zginąć musi. Rej. Zw. 17 (złym, niedobrym, niegodziwym sposobem* źle nabyte, źle odbyte: ze złego nabycia nie cieszy się trzeci dziedzic). Złe źle zatraci. W. łJost. Mn 320. i to co złamane, Wszystko się dzieje źle z użycia złego Nar. Dz. 1, 54.

Źlem rzekł, źlem to mówił, uczynił, nollem dixisse. Cn. Th. 1431 , cf. odwoływani com mówił, pisał fałszywie, potwarliwie, wziął w swą gębę, com źle mówił, recantare opprobria. Cn. Th. 611, (ob. Odszczekać). Źle o nim mówią* niedobrze o nim słyszeć. Cn. 1 h. 1431. Mówiąc co źle o bliźnim , powinno się mówić : broń boże każdego, ale on tak źle zrobił. Mon. 74, 359, (ob. Złomówea , potwarca , osocznik). ‘Dobrzemówcie tym , co wam źle mówią. 1 Leop. Luc 6, 28. (błogosławcie tym, którzy was przeklinają. Bibl. Gd. ; którzy wam złorzeczą , 33i)fed TOÜnfcBen). Źle się mam , nie dobrze się mam, bądź co do zdrowia, bądź co do interesów; jfcfy nid)t ruofil Beftubcn, jtd) uBel Beftnben. Źle się mam, choruję. Cn Th. 1431. źle mi jakoś. Cn. Th.

Wygnanie choć dalpkie, serca nie złamało Plautowi ani Syli. Bardz. Trag. 555 Dał pokój , sam w sobie gniew złamał. Warg. Wal 195. Ojcze jeśliże w czas nie zlo-misz młodi-ści , Wierz mi, ‘iście zapłaczesz nad nią ku starości. Rej. Wiz. 88. Niezłamany, niezłomisty, niezłomny, nie do złamania, nie do przełamania pr. et fig. tr. ; nieprzełomiony. Cn. Th. 544 unjerBrecBlidj, unBe* jrotugltcf). Władysław Łokietek niezłamany żadną przeciwnością , z niebezpieczeństw samych hart duszy biorący. Nar. Hst. 5, 274. On się okazał niezłamanym mężem Na straszne groźby, na wabne otuchy. Zob. 9, 155. Pir, cf. niewzruszony. ZŁAMACZ, ob. Złomiciel ZŁA-MEK, ZŁOMEK , mku, m., złamanie, część złamanego, ułomek; ber $rud) , baö 93riid)ftücf, et* nmd 3erBrod)ened, SlBgeBrodjetred. Stochmal złamki kości zwarza. Syr. 993. Spadłszy z góry, srogi grab «kruszył sobą cały, Aż mu na ziarnkach jego jelita zostały. Otw. 0w. 484. Okrętu złomki rozbitego Otw Ow. 450 Ziele to złomki kości spaja i zwiera Syr. 754.

ZŁAM O W AĆ , ob. Lamować. ZLANiE, oh. Zlać. ZŁAN1K, ZŁANNIK, ob. Złajnik. ZLANY, ob. Zlać.

ZŁAPAĆ , f. złapie, złapię cz. dok., ułapić, uchwycić, schwycić; Boss. ccouHTb, ccamiBfłTL (cf osoczyć) pr etfio.tr.] ergreifen, aufgreifen, auffangen, erljafdjen, ertiufdten. Zająca mówi się uszczwać, ugomć, nie złapać. Chmiel. 1, 80, (cf. złowić, ułowić). Złapałem cię ptaszku, mam w ręku moich świadectwo wiarołomstwa twego Teat. 52. d, 16. Za szyję go złapał, i całował serdecznie, ib. 47,

-g

Ł- tO

Nie j

Nie zdrowo mi, potrzeba lekarza

Słownik Lindego wyd. 2. Tom VI.

135

1074

' ŹLE..

ZŁE - ZLECIĆ.

Post. J i i 2. Ma

n. 72,, 249. cr be«

jedno tym , którzy się źle mają. , on się nie źle z łaski pana boga. ftnbet fid), ©ottlob , gar nicht Übel. Więc Jejmość Panna Maryanna źle jest w swych interesach ? Teat. 9, 3(5. nie dobrze stoi, fie ftebt fid) übel, eS ftebt mit ibr übel. Już też strasznie źle koło dziada naszego być musi, bo mi kazał żeby z grodu regenta do napisania testamentu sprowadzić. Teat. 1. b, 12, (cf na schyłku, blizko zgonu/. Źle koło mnie» zginąłem padłem, już po mnie, jużei źle, ecce autem perii. ib.

mir. Źle mi jakoś. Cn. zrobiło , niedobrze

5:9-

Cn. Th. 1431. Prze-

1422 tonę, eś ftebt fdjledjt Th. 1431. źle mi sie robi się zrobiło; mir ift übel, mir i ft feblimm. — Źlebyś się był oz wał, ruszył, milo tun. Cn. T i. 1431. z twnjein złem, z twoją szkodą; jn.beinem ©djaben , 5łacbtpńl, Hebel. — -Źle » źle jest, w zjym stanie, jest to złem, niedobrem, szkoda i

pełnie; Rag. josc nè dobro, nod) ntd)t rec&t, ltod) Ktd)t üöllig. Jeszcze źle świta , Juz się cała Warszawa o tym placu pyta. Pot. Jow. 32 Ewangelia jeszcze się źle zaczęła, jeszcze źle moc brać poczęła , a już do mej nieprzyjaciel kąkolu natrząsnął. Żarn Post. a 4 b. Źle m był ocknął » nie do końca, niedoskonale , ledwie, Cn. Th. 1007. faunt erft, nod) ntdjt red)t. Źle słońce weszło, kiedy.... Pot Syl. 73. faunt war bie ©omte aufgegangen. Zle-rn wysiadł z nawy, źle-m zsiadł z konia, z wozu. On. Th. 1007 ; simul exscensione [acta. Liv. Źlem połowicę wyrzekł, a on zrozumiał, vix dum. Cn. Th. 1007. mi Źle-n twój list ‘przeczedł, vix dum legeram , cum.... ih. Źle się od brzegu odbili, vix. ib. Źle, ‘źle dosyć« skoro, skoro jeno, zaraz skoro; Ross. Jitmib , fobalb a!$ nur, foglctd) aM. Źle król odjechał, tedy Swatopełk zdradził. Biel. 81. Źle rok wyszedł, °ali zasię na pierwszy błąd przyszli Prusowie. Diet. 97. Semowit źle się o śmierci Kazimierza dowiedział, opanował zaraz cko. Biel. 207.

nicht gut, gebt nidit g:*:t, e3 ift nicht ift fchlimat, ci taugt itid)t, e$ ift ge«

, fd?vXt>C baß.... Widząc, że źle, zaraz tył lękl/wy podawa. P Kr han. 0 l. 1, 2)0 Tak u niego źle w głowie, jak już gorzej być nie może. Teat. 1,

53. Źle mu wierzyć-, nule Uli creditin'. Cn. 7h. 1431.

(niebezpieczno, zdradno , nie radzę-ć, nie żyezę-ć, broń ożelj. Źle, że o sobie zbyt dobrze trzyma, ale to obrzë, że ładny. Tent. 2. k, 7. Bieda ojcom z tymi dziwakami, źleż mu dać, źleż nie dać. Fulib. L 2 Źle z nim, bez niego gorzej Cn. Ad. 1354. —    źle«

ujdzie, owszem dobrze; nid)t Übel, llid)t fc^lcćt;t    Drzewo

to * ko cha się nie źle na każdem miejscu, gd\ż i zimne a, e. powietrze śoierpi. Cresc. 458 Wiesz Froptyme, że ty ZŁECHTAĆ. / złeehce cz. dok., łechcąc wzbudzić, auf« czasem nie źle mówisz. Tent. 35. b, li C/.łowiek nie    fijjdtt, aitfregeit, ailfreijen. Wszystko mi zmierzło , ni-ze-

źle uczony. G>m. Oz. 84 (niepospolicie, wielce, wy-    go wziąć me chcę, Nic mi ni gustu, ni smaku me złe-

soce). — Źle cum insequentihtts purticipiis vet A tjcHvis:    chce. Zb. 15, 397. Krwią złeehe.ony niewinnego stada

źle cbetliwy ; Sarah. |. zlèhczavaczé merhetny, mateualus.    Na żarłocznym Sie brzuchu wilk z ostępu skrada. Nar.

niesprzyjający, fibelgejutut. Bolesław źle cbętli # potomki    Dz. 1 , 102. Zyżniejsze ^o lub bardziej zachwalonego

Piotrowina    naprawił, aby ś Stanisława pozwy przycisnęli.    kraju złechtała ich chluba Ossol. Sen. 9; ( c.orrupit ).

Groch. W.    255. Źle użyty, na złe użyty, nadużyty;    Żona gdy ją chuć rozigrana złechce, To z tym, to z

E‘ d. 3.toyiiOTpe6nre.ihHi>iM gemtßbrattd)t, Übel angemanöt.    owym na przemianę broi. Hor. 2, 58. Kniai.

Tyran źle rozumny. Gali. W 59. skażonego rozumu,    1. ZLECIĆ rz. dok., Zlecać niedok, poru rzyć co komu, eillCttt

toon Hiebt richtigem ïïeritaitDe. Źle zdrowy nie zupełnie    entlaß auftragen, übertragen, anempfebleit, anoertrauen,

zdrowy, źle się mijąey na zdrowiu; nid)t mobl, itid)t redit    Oitfgebeit, übergeben; Corn,    porozham , porozhim , perpo-

gefimb, nicht redit iitobl. Übd    auf, fiel) übel beftitbenb , fieb    rozliam ; Vmd gordati ,    gornesti ; C’oat. naruehatn ,

tiidlt tttol)! bi ftiiDi’iib, unpaß ,    unpäßlich. Dydo źle zdrowa,    zrûch.im ; Dian. priporuciti    , narediti (cf. narządzić), odro/.ma w m tak z swą siostrą wierną A Kclnm. 87; imale    rediti , zapovjediti, (cf. zapowiedzieć). Poruczam co kosoń«). Źle żywy ledwie żywy, ledwie co jeszcze żywy,    mu, polecam, zalecam; co m mit to, creda. Cn. Th. 779,

tchnący, ledwie jeszcze przy życiu, na pół umarły, już    (cf. polecić, cf zalecić, ‘Zlecując człowiekowi moc a

na schyłku, na zejściu, przy zgonie, konający;" faillit    panowanie nad zwierzety, ptaki, i inszemi bestyami, bóg

noch lehenb, niebt mebr redit    beim geben, $a\b tobt. Krew'    go panem ziemi ogłosił.    Chez Wych. C 6. Co sam

ciepła bieży strumieniem, i    kupy Źle żywych leje i po-    sprawić możesz, drugiemu    me zlecaj. Cn. Ad. 100. (nie

bite trupy.    P. Kchan. Jer.AHl. Podarunkami, obietnica-    zdawaj na drugiego). Zlecanie, zlecenie, poruczeme ,

mi hetman    nieco ducha zatrzymał w źle żywych. Tward.    \ to co poruezono ; ba3 Uebcrtragen, Aufträgen , bet 5Iuf«

W. I) 35.    —Jego słowa podwoją me męczarnie, przy -    trag, ber gegebene Auftrag; (Corn porozhdu; D>sn pri-

chodzi przeszyć me serce, i źle zagojoną otwotrzyć ranę.    poruka , zapovjed (cf. zapowiedź), nadredba). Podobno

Tent. 50, 57. jeszcze niedobrze, jeszcze nie ze wszys-    Wac Pan jesteś ten felczer , z którym z mego zlecenia

tkicm , jeszcze me zypełnie zagojoną ranę; bie ttod) ntd)t    mówiono o pewnym chorym Boh. Kam. 2, 165. Lizeta

flöHig bOle Söuttbe, nod) nicht red)t jngebetlte SBnnbe. Je-    ma rozum , i bardzo mi się dobrze sprawiła w tym zle-

szcze źle » jeszcze nie ze wszystkiem, jeszcze nie zu-    ceniu. Teat. 38, 271. (w zleconym jej interesie ). Wy

gut, ift

c-*

Pło-

Nie tak jak dziś czynią , źle dosyć dzień abo tydzień przy nauczycielu ¹ potrwa , zaś do inszego się pokwąpi. Glicz. Wyc.h. L 2 b (skoro jeno, byle jeno, i to ledwie). Źle dość pan wyrzeeze, aż się zaraz wszystko stanie. Ryb. Ps 58. Źlem dość westchnął w swym frasunku, do ratunku stałeś golowym. Ryb. Ps. 275. ib. 57. — ‘Źle, skoro, prędko, natychmiast, od razu; foglcid) , gcfdnninb, fcbncll Czemuż mię raczej źle nie -zabijacie, Wieczne wjroki , na co mię chowacie ! P. KJ\an, Jer. 97.

ZŁE ,

ego, n., oh. Zły,

ZLECIĆ-ZLECZYĆ.

Z L E C Z Y S T Y - ZLĘKNĄĆ- 1075

Heilmittel ; ( cf. dobry trunek na frasunek ). — Zleczony, ZLECZYSTY, zgoisty, recipit curationem. Cn. Ta. 1431. Icilbar ; oppos. niezłe« zony, niezleczysly , nieuleezysty. ib. 5.» i. unheilbar , i Mmi. neosdrauhu, nefzelitliu). Choro-ba poznana zleezysta. Cn. Ad. “277. iMiaf rękę uschłą i skurczoną Prawą, sposobem żadnym niczleczoną. Odym. Su>. li 4 b. Tu chytry smok, nabrzmiały jadem niezle-czonym Sprośnym sine zadzierzgi zawija ogonem. Nar. Dz. 1, .56. Tym biczem gdy razi, juz to jest zleczona, Której nie zgoją żadne lelarstwa Clnrona. Zab. 0, 151. Min Zły język puszcza jad mezleezony. Er iz. Jez. U 8. Niewczesna przygana obrzydza młodzi wszystkie do naśladowania wzory, i ja 'nięorzennośri 7V. Tel. 226.

tyle tysięcy obywatelów Rzymskich, za jednem zleceniem i jednego czasu zabitych, jakim umysłem znieść powinniście? Siem. Cyc. 194, (za jednym rozkazem, skinieniem). W prywatnych i najmniejszej nawet wagi rzeczach, o samo zaniedbanie zlecenia, jako o występek godny niesławy, do sądu zapozywają. Stem. Cyc. 128.

Osobne było u Rzymian prawo zlecenia , którem równa złodziejstwu kara wyznaczona była na tych, którzy w powieizonym sobie interesie źle się sprawili, albo przez zdradę, albo przez niedbalstwo. Stein. Cyc 121. —

•Zlecać kogo na urząd, zalecać, polecać, podawać go, einen pint 2Imte empfehlen. Nie tych na urzędy zlecał, którzyliy ‘krewnośeią ‘narodu bliżsi a złączeńsi byli: ale tych, ktôrzyhv byli dobrych obyczajów’; Kosz. Lor. 89 b.

2. ZLECIĆ, *Z LET NIEĆ cz. dok., letnim uczynić, miernie *ZLECZ\ŃSTS\ O, oh. Złoozyństwo.

ogrzać, zagrzać, lau mann machen. Zlecić wodę, piwo, ZLEUZ cz. dok.. Zlegnąć nijak jedntl, Zlegać niedok., ( ef. wino «letnio zagrzać. Cn. Th. 1451.    zlądz , zlegnąć), na dół uledz, slęehnąć , spuścić sie ku

ZLECIEĆ, f zleci, zlecę med. dok., Zlatać niedok., Zlaty-    dołowi, lub do kupy;    fid)    herunter legen, periinter flnfen ,

wać częstl., zlatuje pr. con lin; linii, sletćti , sletjrn , Oj-    Jttfcmmcn fillfeit (South    1.    zljlinm scorlor , concubo , de-'

tnauti , slitl ; Surab. 1. zletżu , flecżież wzlecieć, 111 «*— l'le'im , dch I nefn złożyć; £»•«■/.* cjeacaTH , ctewy leżeć towacz wzlatać; V ind sleteti ; Rag sieli* Iti ; Ross c.ie-    razem w kupie; Ross. caenbca, cteraTbca zab-dz, zale-

Taib , cJCitTb, c.ieny, caeir.io. ustem-rb, jcnopxnyTb.    Zb'ga się co, ulega się co. Cn. Th 1451. fidj

Zlecieć z góry na dół, ^runter fliegen , herabfliegen Ptak iiiebcrfcnfen, citifliifcn. Rola lega, zległ* a chwastem za-z drzewa    na zagon zleciał. To. Zlatał, zlatywał ptak,    r«»>ła ,    czworego potrzebuje orania C    esc (»57.    f zbitą),

jakom go    postrzel ł. Tr. — Ogólniej:    Zlecieć, sp; ść z    Gdzie    ziemia jot piaszczysta a nie zbgła , ale    sypka,

wysoka, zwalić się na «lół, runąć, (oppos zleźć) ; heran* niepodobna, aby się tam wilgotność miała zastanowić., ter fliegen, herunter fallen. Czy ci się szczęśliwości anio-    G* esc. loG. RLnki Świeżo wywiedzione, i jeszcze n»j-

łów zachciewa? zachcieli być bogami, i z nieba zlecreli.    mniej nie zległe, długo szturmowi wyJzicrżeć nie rno-

Przyb. Ab. 24. Powodzenie jeszcze wyżej go pndnio-    gły Kiom. 275 — Od śmiechu się zlegać albo trząść,

słi), aby tam koniecznie stanął, zkądby pewniej na zła.    Emz. Cb a. kla.ść się,    fid)    vor Stäben hinftrecfeit. Ziega-

maną zleciał Pilch. Sen. list. 4, 4 1 Z drzewa zięcia-    ją się z tego ^łosn lasy i    góry. A. heban. 221. trzęsą

wszy, nogi połamał. Tent. 50. b, 41. Nie zleciałżeś    się . drżą ; fle heben, flnb crfdjnfrcrt, jitteru. — ZLEGLA

Wac Pan    raz z trzeciego piętra, pnąc    się po drabinie    niewiasta z I-y/a, oh. Zlądz, zlegnąć.    ZLEGŁY    towar,

do jakiejś    dernozelki? Tent 29, 91. —    Zlatać się do    zleżafy,    ab Zbże<\ się , oh. Zależ Ty.    zal głv, Verlegene

kupy; Ctoss. c.ieTtTbca, caeTaTbca, caeraiocb, cjotm-    ©aare. ’/.LEGOWAĆ cz. dok., n. p. Mówili Filistynowie

Batocb, ittfammen fliegen, jnfammen geflogen fomntcn. Or-    do żony S*mscna : łagodnie zleguj męża twego

łowię się tam zlatują, gdzie ścierw’ jaki poczuwają. Cn.    na ów go, żeć powie gadkę. 1 Leop. Jud. 14, 15; [blan-

Ad. 901. Umizg, uśmiech miłe z nimi obcowanie, to due tiro tua. Vol g 2], ich przynęca, i to jest dla nieb jak dla much , słodycz ZLElĘ >b XI ić.

na którą się zlatują. Tent. 10. b, 45. Zlecieli sie na tę’ ZLEKCZEG itjtk. dok., stać się lekczejszym pr. et. fig. tr.y nowinę, na tę trwogę. Tr zbiegli się, fie filmen gelaufen,    leichter mcrbett. Sfiwa wasza zlckczeje. A Kehnn. 189.

gerennt, farnert eiltgfł jtifammen. — Zlatać się, latając    zn,nic|szcje, geringer merPen, ahttehmen. ZLEKGZYĆ cz.

zmordować sie, zbiegać się, biegając, wycieńczyć siły;    d'‘k. lekczejszym uczynić pr et fig Ir., leichter machen,

ftd) matt nub ntube fliegen, rennen, laufen. Jakżem sie    verringern, fehmetlern. Zlekezywszy Kijowskiej katedry

zbiegła, zlatała, ledwo tchnę Teat. 10. a, 02. — Zlatać    skarby i dochoily, do Konstantynopola częstokroć wy-

co, latając, zbiegają" zwiedzić [irzelatać, oblatać; bttrdlflie*    biegiwał. Sieh. 25.

gen, burchrcnneii, bnrfl/lanfe-n. Całą wieś zlatałam, nigdzie ZLĘKNĄĆ, zląkł ,/. zlęknie cz jedntl, Zlękać niedok., prze-go znaleźć nie mogę. Teat. l i. d, 26.

ZLECZYć cz. dok, Zleczać , *Zlekować niedok , lecząc wy-zdrowić , wyleczyć, uleczyć, zgoić ; auêfnrirrn, gefunb machen, heile”. Liścia dębowe rany niezastarzałe zlecza-ją. Grzęd. 376. Róże otworz im oczy, a zlcrz głowę.

Sk. Kaz. 35 b. Ty sama zlekować miłość potrafisz moje. Zebr. Ow. 347 ; (levure, sed cf zlekczyć) Stryjk.

Gon. K 5. Zleczająey, •zleczny aetiv , leczący, hctlcnb.

Również na gorzki umysł, frasunek, Trudno gdzie zleczny wynaleźć trunek. Zab. 15, 541. eilt $eiltränfchen,

rana me-

do mezleczystej prowadzi

a na

straszyć kogo, eilten erfchrccfcit ; Zlęknąć się, zląkł się, zlękła się zaimk. być nagle.przestraszonym, strachem przejętym; fid) erfchrcden, erfebreefen. Zlęknieni i przestraszeni. W. Post. W. 356.^,*Zlęknęły się. ib. 516 (zlękły się) Dlaczego zlekany w bladej twarzy masz trwogi? Przyb Ab. 125. Nikt me zlękły nie został. Żibr. Oto. 393 ; (omnia povefacta peetora). Okropność i trwoga zlękła ziemię obeszły. Zab. 15 4-, Kniai. — §. Jam się bardzo zlękła o pana Tent. 50 72. bałam sie o niego, (ob. *Zbać sie) ; um einen fćhr beforgt feÿtt.

4076 ZLEKOWAG - ZLEPIĆ.

ZLEPNĄC _ ZLEWEK.

♦ZLEKOWAC , ob. Zleczyć.

ZLEN1EĆ, ZLENIW1EĆ nijak, dok., stać się leniwym

aż do zlepienia oczu. Mon.    74, 122. (póki nie    usną),

od-    ZLEPNĄĆ nijak, jedntl., w    kupę zejść, zlepić się; $u«

dać się lenistwu; ftd) ber £räg!)eit ergeben, träge werben; fammen Heben, jufammen batfen. Przetarł zlepłe snem czar-(Rag.    vzljenitise). Bardzo się    coś pokazujesz    być    sko-    niawe oczy. Zab, 14, 162.

rym;    obawiam    się, abyś po    ślubie nadto    nie    zleniwiał.    ZLEPSZYĆ cz. dok., Zlepszać    niedok. , polepszyć,    lepszym

Teat. 16. c, 80. Zleniały, desidiae deditus , plus sonat quam deses, nempe eum, qui diu desidiae assuevit, et ha-bitum contraxit, ut el Polonicum zleniały plus quam leniwy. Cn. Th. 1431. Zleniałe zbudzał, aby podług kanonów żyli. Sk. Dz. 721, (cf. ostygły). ZLENIAŁOŚĆ, ści, z., zlenienie, przymiot tego co zleniał, etngcrourjelte £räg* tyeit. *Prze naśzę zleniałość dopuszczamy się mnożyć tym

^zawrochom 'Epireńskim. Baz. Sk. 179. Nie trzeba po- ZLESNIEĆ, ob. Leśnieć. ZLETNlć, ob. Zlecić, letnim uczy-kazać po sobie haniebnej nikczemności a zleniałości ,

dla tego że się troszka krwi przeleje, ib. 383. Wielką ZLEWA, y, i., zlewanie, zlanie, zlewek; bflö 3Ibgteßett, wadą pospolitego ruszenia jest zleniałość szlachty, nie ćwiczącej się po domach w sztuce wojennej. Papr.

W. 2, 194.

ZLEPEK, pka, m., ZLEPKA, i, i.,-zlepionego co, etnnrô 3ufammengeflebte3. Zlepek, człowiek z gliny zlepiony , ulepiony; ber SDîenfcl), al$ ein (Erbenfloß, (cf. *ziemak). On ja z nikczemnej podły zlepek bryły. Hor. 1,312. Kniaź.

Często żadnym nie zjęty w zapędach wędzidłem Dumny zlepek , jakby go celniejszem tworzydłem Sprawca życia wytłoczył, a nie z tejże gliny, Czyni, co mu jest lubo, a nie' co jest wunny. Nar. Dz. 1, 138. Tyś mój twórca, ja twojej jestem zlepek ręki , Będę czym chcesz.

Amf. 14. Zlepku śmiertelny, te są wyroki I nieodmienne statuty, Któremić każe ustawić kroki, Los w dyamen-cie wykuty. Zab. 13, 233. Nar. By śmiertelny zlepek w znikomej postaci Nie ufał, iż go traf marny ubogaci.

Zab. 12, 212. Nie potrafi śmiertelny zlepek piać Twej chwały. Przyb. Ab. 112. — Aliter: Okrutnik, wszetecznik, zlepek ze wszystkich zbrodni. Nar. Chodk. 413. zbiór, stek, zlewek, bon allen Safterit jufammengcfcbt.

ZLEPIĆ cz. dok, Zlepiać niedok. ; (Boh. slepiti, slepo-wali, slipati; Sorab. 1. zlépu ; Rag. ąjjepiti) ; lepiąc spoić , złączyć , połączyć lepem ; jufammenfleben, jufammen* fügen. Kilka'trzcin do kupy łączy, woskiem zlepia, z nich najwdzięczniejsze tony wywodzi. Staś. Nam. 2, 158.

Spój anielskie w jeden rozum rozumy, zlep' w jedoę bryłę krasomówców wszystkich , przedsię nie dosieżesz wspaniałości'bożej. Pociej. 247. (zbij do kupy)/— Zlepić, ulepić, lepiąc utworzyć; jufammen flebettb formtreu, gehalten. Rzekłbyś , że z niebios samych odbiera daniny, Ze go bóg z innej zlepił, niżeli nas, gliny. Nar. Dz.

3, 109 — § Zlepić co, ob. Zalepić co, oerfleben. —

Zlepić się zaimk., do kupy lgnąć , fid) an eittaitber aufle» ben, anbatfett; Ross. cojbiiyTbca , oannHjTbca, c,innnyThca.

Ziarnka prochu ciepło zabarytowane zlepiają się do kupy. ' Z posągów boskich złotych i srebnych porobił zlewki. Jak. Art. 1 , 76.

zlepia się, to jest, sztuka do sztuki, ale też do rozgrzanego metalu, zwłaszcza do żelaza , jak karuk chwyta się. Torz. Śkł 129. — Oczy mu się zlepiają, usypia biedne dziecię. Teat. 2, 119. zamykają mu się, w kupę idą, stulają się, bte Slugeu fallen t&ltt JU. Już mu

się śliczne zlepiały oczy. Zab. 13, 400. Czytają xiążki, ♦ (stopioną materyą). — §. Zlewek sumy, prawa, należy-

uczynić, moralnie zbudować; oerbeffern, beffern, bejfer ma* djetl, erbauen. Odchodzili z jego kazania zlepszeni i zbudowani. Sk. Kaz. 163. Będąc karani, nic się nie zle-pszali. Ryb. Ps.< 133. Do kościoła mamy się ku zlepsze-niu, a nie ku zgorszeniu schodzić. W. Post. W. 224. Daj żywota zlepszenie, byśmy w pokoju dni zażywali. Kanc. Gd. 302.

nić. ZLETNIEC, ob. Letnieć.

Zabi.

Skło gorące nie tylko samo z sobą

ipingteßen, Ubergießen, (Ergießen, ber (Erguß. Ah! jak mię martwisz twą zarzutów zlewą. Przyb. Ab. 170. ZLEWAĆ, ob. Zlać. ZLEWACZ , a, m. , który co zlewa. Wlod., Boh. siewać; Vind. livar ; Rag. sljevalaz , ber 3Ibgteßer , 'fpingteßer, 3ufammengicßer, ber ©dmteljer, Metallgießer.

■ Zlewacz oleju, capulator. Cn. Th. 1452. Zlewacz kruszców, Jusor. Cn. Th. 1452. W ogniu zgorzał ołów', próżno zlewacz zlewał. W. Jer. 6, 29. (próżno złotnik pławi. Bill. Gd.). Oszukał się każdy zlewacz w swym obrazie rytym ; bo omylne jest ono, co on ulał. 1 Leop. Jer. 51, 17. (pohańbiony bywa złotnik od obrazu rytego. Bibl. Gd.). W rodź. zeńsk. ZLEWACZKA , i, bie 3Jbgte» ßerin , (Ergießertn u. f. m. Mistrzyni doświaczona in arte bibendi, zlewaczka. Mon. 71, 244, ' cf dolewacz , dole-waczka ZLEWAM, ob. Zlać ‘ZLEWARN1A, i see gdzie kruszce zlewają; Rag. sljsvniza ofßcina fusoria, m ©teßbauS. ZLEWEK,

Zlewki « zlane rzeczy, jnfammen ©egoffetteśf; Boh. slewkÿ, sliwky, (slewak skopie«*) ; Rag. sljevàliste sollicia ; Croat zlévka fusorium, sùffusorium ; Ross. cmbkh (śmietanka). Zlewek, zlewkL, ostatki wina lub innego napoju. Wlod. Ziewek, zlewki , vinum pateris defusum. Cn. Th. 1432. -— Fig. Kroniki stare są raczej niezgrabnym zlewkiem wielu rzeczy w różnych czasach działanych , niżeli porządną historyą. Nar. Hst. 2 , 592. (gmatwa, mieszaniną, SDLhbmafd), cf zlepek). — Transi. Czystą a żadnym rodu obcego zlewkiem nie zmąconą krew' Sarmatów zaburzył przęrhód Gotów. Nar. Ust 2, 2. (przyimeszaniem , mtfdjuug. — Aliter: Uważajmy godność Greków, według stopnia ich zlewku do szczęśliwości ludzkiej. Mon. 73, 167. wpływu , (Einfluß. — §. Zlewek , kruszec w bryłę zlany, zlewa bryła kruszcowa, ‘lita goleń złota , srebra i t. d. une barre. Trotz. 7, 586 , Ross. cjnuoicE r du ge» goffeneS (Etücf SDîetall, eine 23arre, ©plbbarre, ©ilberbarre.

ź., miej-

wku, m., w liczb. mnog.

Nar. Tac. , 350. Mówi Pirus Fabrycyuszowi : dam ci tyle złota i srebra w pieniądzach i w zlewkach , iż potrafisz utrzymać okazałość wielkim ludziom przyzwoitą. Zab. 2, 210. Ossol. Gdy się tego popiołu dosyć już nasypie w spodni sklep huty śklanej, odstudzić go trzeba, zlewek rozbjć , i na sito gęste przesiać. Torz. Śkl. 210.

• is

ZLEWNY - ZLICZYĆ.

• ZLICZNY-ZLISIĆ.

1077

tości, własności na kogo * zlanie jej na kogo, zdanie,    zliczyć. Rys. Ad. 76. Zliczenie, zrachowanie , obrachu-

oddanie , ustąpienie, cesya ; baö Übertragen, b te Übertra*    nek Boh. sećtenj. Zliczony possibil., ZLICZNY, ‘ZLI-

gung alt einen anbern. ZLEWNY, a, e — ie adv., do    CZYSTY, a, e, do zliczenia, mogący być zliczonym,

zlania, mogący być zlanym; abgieflbar, übergießbar ,    zrachowanym; jłtylbar, berechenbar ; Boh. sćislny ; Sorab.

fd)ttteljbar (stopny), übertragbar; Rag. sljeevni jussilis;    1. zraehnuwanité; Ross. cneTimii ; oppos. niezliczony,

Ross. CJHBHMM.    niezliczny (ob. bez liku), unjäljlig ; Boh. nesćjslny, bez-

ZLEZAŁY, ob. Zleżyć się, zledz.    cjslny, mezcitedlny ; Sorab. 1. nerachnuyitć ; Bosn. bez-

ZLEŹC , zlazł, zleźli, f. zlezie , zlazę cz. dok.,    Złazić    nie-    brojan ; Slav, nezbrojen ;    Ross. HeHcneTHuit, necarfeTHbiK,

dok., łażąc zejść, z wolna się pieścić na dół, (oppos.    6e3cirbTHbiH, TMopimuH    ;    Eecl. nemtcjieHŁ , HeH3neTHbiH,

zlecieć), ^enmterfrte^en propr. et fig. tr. ; Boh. zlezti,    Ee^YHcihiiT., tmhhhm8 ,    TMOtHCJteirnuH. Otóż zliczne uezy-

zlezl , zlezu , slezl, slezu ; Sorab. 2. flefcż ; Vind. doi-    nił dni żywota    mego,    1 Leop, Ps. 38, 6. (oto na dłoni

slesti ; Croat, zleszti, zlezójem ; Rag. sljesti slaziti,    wymierzył dni moje. Bibl. Gd.). Usadziła się szarańcza

slàziti; Ross. c;rfc3Tb, c.Tfe3aib, cnoJ3Tti, cna;i3biBarb ;    po wszystkich granicach niezliczna. 1 Leop. Exod. 10.

(ob. Spełzać). Bobak z drzewa zlazł na ziemię. Ld Zleź    Niezliczna liczba chorób. J.'Kchan. Dz. 67. Ze wszech sifr

z drzewa na dół. Tr. Zlazł z dachu. Tr herunter fiettcm,    stron wyruszy    i stanie    szeregiem niezliczny gmin. Zab.

ferabflcttem. Sposób na oderwanie i zlezienie kopyta Hipp.    15, 7. Kniaź.    Sługa    twój jest w pośrzodku ludu nie-

125. zlózowanie się, spadanie; baê Slbgelten, aflnnltge    zliczonego. 1 Leop. 5 Reg. 3, 8. (ludu wielkiego, który

gośgeben unb Abfallen beö §ufe3. — §. Złazić miasto,    nie może być zliczony ani porachowany *prze mnóstwo.

perreptare oppidum. On 1h 1431. z wolna zwiedzić, bie    Bibl Gd.). Cisnąc sie przez niezliczne tłumy, udławion

©tabt burdjîriecben, bltr^itnanbern, (cf. zbiegać,    zlatać    mia-    był w bramie. Ranę. Gd. 316. Rozmnożyły się skutki

sto). Złaziłem miasto, i wsie okoliczne. Tr.    — §.    Zła-    tego niezliczriie. 1 Leop.    Ps. 39, 6. Bez liczby, innu-

zić się, łażąc zmordować się, fiel) tttübe friedjen. — §.    merabiliter. Cn. Th 22. Zawiedziony w niezliczne błędy

Złazić do kupy, zwolna schodzić się; $u)'ammenfrted)eu,    był wszystek naród ludzki. Bzów. Roż. Al. Gej). Hymn.

jufamntengefrocfyett fommen.    315. Kumańska Sybila z niezlieznych tajemnych skrytości

ZLEZEĆ się zaimk. duk., Zlegać się niedok., (cf zledz,    Rzymski los wypisała. Bardz. Luk. 76. Przyszły mi wszystkie

zlegnąć , cf zlądz, zlęgnąć), leżąc przyjść do należytej    dobre rzeczy pospołu z mądrością, i niezliczna ‘poczci-

pory, lub też psuć się, nadwątlić się; burd) Stegen redjt    wość przez ręce jej. 1 Leop. Sap. 7, 11. (niezliczone

tauglich werben, ober aud) burd) $u langeś Stegen ©dtaben    bogactwa. Bibl. Gd.). Król nadał kapłanom wiele dobre-

ttehmett, ftd) »erliegen. Wapno kiedy w zimnym dole długo    go ,    i rzeczy innych niezlieznych. 1 Leop. 2 Mach. 1,

się zleży , przechować go trzeba na fundamenta. Haur.    35.    (wiele    i rozmaitych darów wziąwszy, szczodrze je

Ek. 7, (cf- uleżeć sie).— Zleżały, zległy, zależały, leże-    udarowa!. Bibl. Gd.). Pożytki niezliczne z łaski jego

niem uszkodzony; »erlegen, burd) Stegen fd;abbaft geworben.    mamy. Kann. Gd. 147. Ludzie napełnione większą łaską

Mąka starego miewa bywa zleżała, molowata, zatęchła.    i darami niezlicznemi nad wszystko stworzenie. Bzów.

Syr. 937. Przydarza mi się toż samo, co xiçgorn zle-    Roz. 43. Pokazała mu sposób modlenia różańca świę-

żałym i z sobą zlipłym. Pilch, Sen. list. 2, 182. Nie-    tego, zalecając, mu go z wielkiej zacności i niezlieznych

zleżały towar, ślepy kupiec: Rys. Ad. 48. takiemu takie.    pożytków z niego pochodzących. Bzów. Roż. 2. Tu wią-

ZL1CH0C1Ć cz. dok., lichym uczynić, lichoty nabawić, (ob.    zać niezliczone dobrych ", zasług snopy. Kulig. Her. 135.

Zhsić, zliszyć, zliszeć), arm unb elettb machen. Wszystek    Gdy w niebo wstępował, zaszły mu hufce niezliczone

dostatek tego świata, okrom pana boga , wieczne zli-    duchów z    otchłani , którą mocą swą zwojował Odym.

chocenie jest. Biał. Post 47. (lichota , nędza, ubóstwo).    Św.    2 0 o    b. Niezliczoną liczbą strzał go przerazili. Otw.

Afflictus, strapiony, *strestany, zlichocofiy, znędzony,    Ow. 27. *ZLICZNOŚć, 'ZLICZONOŚĆ, ści, ź. , sposo-

udręczony. Marz. Nic me może być *zwybrańszęgo,    bność być zliczonym, bte 3ćblbarfett ; oppos. niezliczność,

^zwyłupieńszego , zlichoceńszego, sp4iatius: Macz.    niezliczoność , bte llnjältlbarfeit i RHi. nósćislnost ; Sorab.

ZLICYTOWAĆ, oh. Lichtować. ZLICHW1G, ob. Lichwić, 1. nezrachnuwanitofeż ; Bosn. bezbrojnost; Ross. Tbaia, lichwiąc zebrać.    ,    (cf. ćma). Niezliczoność, innumerabilitas. Cn. Syn. 482.

‘ZL1CINA , y, z., zlewek, zlita abo zlana, ulana rzecz; etma3    Cn. Th. 544. Wszystkich dla niezliczności niepodobna

©egoffeneê, im ©uß ©eformteź. Opuścili prędko boga, i    opisać. Gród Dys. f 3 h.

uczynili sobie zlicinę. W. Peut. 9, 12; (cielca litego. ZL1GAĆ, ob. Zelgnąć. ZLIM1T0WAG , ob. Limitować, zali-ib 9. 16, cf. licina). ‘ZLICIE »zlanie, ob. Zlać.'    mitować. ZL1NTG, ZLEN1Ć, ZL1NIEĆ, ZLEN1EG, ob. Li-

ZL1CZYĆ cz. dok. , ^Zliczać niedok., w kupę policzyć, obli-    nić, linieć.

czyć, zrachować ; jufammenjdldett , snfammenredjnen, über» ZLIPNAG med. jednll., Zlipać się zaimk. niedok., do kupy jaulen, berechnen; Boh. sćjsti,    sećtu, sejtam, spoćisti,    się    zlepić,    jufammett baden, fid) jufammen fleben. Zlipa się

spocili, spoćitati, (cf. ‘czcić,    czytać, poczet); Croat.    co,    zlepia    się co., Wlod. ; lentescil picis in morem. Cn.

zbroiti , zbrśjam , (cf zbroić);    Bosn.-zbrojitti, uzbrojitti ;    Th.    1432.    Przydarza mi się to samo, co xiegom zleża-

Eccl. C0UHC.ifli0. Cokolwiek wydasz, zlicz a zważ, a datek    łym    i z sobą zlipłym. Pilch. Sen. list. 2, 182.

wżdv i wziątek napisz. 1 Leop. Syr. 42, 7. (wydawaj ZLIS1G, ‘ZLIŹSlC cz. dok., .lichszym uczynić, zlichocić , pod* liczbą i pod wagą. Bibl, Gd.). I nalazłszy, trzeba    znędzić ; fd)led)ter mad)en, elenber matten, »erfchlethtern.

1078

ZLISIEĆ - ŻŁÓB.

-S3

ca

CM

C/D

r<

c to

n.. p. żelazo, zwarzyć do kupy; Croat, zlotati, zlolâvam eonfeirammo, ob. Litować, lutować, jufammeit littljen. Ftbulare, wespo-łck spoić, zlutować, zagłobić. Mąez.

*ZL1TY, a , e, zlany, ob. Zlać.

ZLIZNĄĆ cz. jedntl., Zlizać niedok, liżąc zdjąć, lub'też do kupy liżąc zebrać ; nblctfen, jufamtnen Ietfen ; Rob. slj-znauti , sljzali ; Sorab. 1. zliźu , zlizam. Panna Srmotanę zlizała, a młodzieniec sadło zjadł. Suk. Frobl 51. (oboje zgrzeszyli, oboje nie niewiniątka).

ŻŁÓB, u, m, ŻŁOBEK, bka , m. zdrbn. ; (Boh. żlab ryna, żlabek , zlabèek rynienka, (żleb, anzlabj, aużlebj , au-żiebina dolina, padół, wądół, ob. Złobowiria) ; Slor. żłab, złeb , żlab, żlabek, żlabćek ryna , rynienka; Sorab. 1. żlob, zwobo żłób dla bydła; Sorab. 2 żlob, żlo-baschk , żlobk, źlobz; Carn. sldeb , sldeb * ryna; Vmd. shlieb, rou (ef. rów), koritize (cf. koryto), rinja (ryna), zieu (cf. rew) s rura, kanał, slrefhm zblieb » dachowa ryna , shlebezh , shliebez , shhbizh , shb bizhek , zieviza (cewka), zeuzhik, rorizh « rurka, rureczka; Croat, slèb, slép, slebichek, slebécz » rura, rurka, kanał, krovni

$    U⁷ szczególności : Zfób dla bydła, dla

; bie $ tippe für3 3Siii?, für bie. ffcrbe, (cf. jasła); Boh. żlab; 'Sorab | żlnb , zwóbo; Hoss. nc.ia by podług rosł»śei kom lak wysoko stać mają, aby 'się knń pr/yuc/ał głowę trzymać jak powinien. A luk. Zw. 1 179. Kędy me masz wołów, tedv i żłób próżny. Jhrdz. Vrov. 14, 4. U. ib. ŻŁÓBCZAŚTY, ŻŁOBIASTY, ŻŁOBKOWATY, a , e - o odo., na kształt żłobu , w żłoby lob żłobki . wydrożony, wyżłobkowany, ryniasty, lasko* any rurkowaty; in bie Sänge airêgeboljlt, Ijol)!,'rinnig, role eine SRfnne, Strippe, rityrig, geboljijîreift ; Cam. shlębast; Vind. sblo bast , zievast ; lu>ss. HaMoóOBtiThiH. Bzezanie żłobkowate W 5 Beg. 7, 2 4. Budynki swoje dachówką żłobkowatą kryli. Filch. Sali. 152, Boh źlabowire, Germ. £)0l)ljtcgt’I, gorfłjirgel. Woda do lego zmierza , aby pragnienie zagasić czyli na to użyjesz rozUuchanu złotego, czyli reki swej żłobkowato wygiętej, nic to nie czyni. Pilch. Sen list. 4, 141. bte $anb. Krótki wzrok majaeym służą okulary żłobkowate , starym zaś okulary sklepicie Kmp 2, 318. concave, wpukłe, nie wypukłe, $0blgl(tfcr. Żłobkowato wzdłuż, imbrieatim. Cn. Th. 1452, Sorab 1 wużwobicznć. Żłobkowaty wewnątrz, okrągła-wy Cn Tli. 1 432. gewölbt. Niebo wydaje się żłobkowate, na kształt półsferza , w którego śrzodku jest patrzący. Boh. Frog. 3 p. — Gdzie są grunta przykre, żłobiaste,

Zlisić się, Zliszyć się zaimk., Zlisieć, Zliszeć nijak, dok., •Zliszajać niedok. , (ef. liszaj), stać się lichszym, elcubcr trcrDeit. Consumptus, strawiony, znędzony, zlisïony. Marz. J..by ci tego pewnie próżno nie powtarzał, I zli<iałej kapusty znowu nie przywarzał. 1*01. Arg. 540. (od liszek zjedzonej). Błądząc, długo po puszczy zdzirzą się i zlisza. Vol. Zac. 46. Tak Lucyusza zawód pnpedl'.wy Przez krótką wojnę zlisił się i zmyeił. Chrośc. Fars. 370. Gdy dziecię marnki jąć się nie chciało, ciało jego zliszajało, tak jak każde zwierzę, które czasu swego nie dossie, zliszeje. Orzech. Tam. 19. Ślubem było naszej miłości, że niż sie jedno od drugiego zjiszy, w obojgu sercach śmierć ma być gotowa. Fot. Syl. 519. Fot. Focz. 522.

ZLISIEĆ, ZLISÜWACIEG, ob. Lisieć, lisowacieć, stać się lisów «tym.

ZLIT0WÀG się, ^ZLUTOWAĆ się zaimk. dok., zacząć litować sie, powziąć litość, zmiłować się; Boh slitowati se , slitowawati se ; Hoss. c*a.inrca 'Zlutował sie nad nędzami ich. 1 Leop. Jud. 10, 16. (użalił się utrapienia ich liibl. Gd). Zmiłuję się nad tym, którego mi ‘lito, a miłosierdzie okażę nad tym , nad którym się zlituję. 1 Leap. Horn. 9, 15. Zmiłuję się, nad ki się zmiłuję, a zlutuję się, nad kim się zlutuję. Sahn.    , 175. »zli

tuję się, nad kim się zlituję. Bibl. Gd). Zlutujcie się nade mną, ‘wżdam tylko wy przyjaciele moi. 1 Leop. Job. 19, 21. (zmiłujcie się nade mną. liibl. Gd.). Zlitowanie, politowanie, litość, miłosierdzie, zmiłowanie się ; Daö (Sr* bannen, bte fêrbarmung. Prawda, także zlitowanie, są to pańskie własności. Ryb. l’s. 42. Byś się nie wiem jako zlutowania godnym pokazał, nie zabronisz, aby się nie mieli twoim upadkiem , tak jak własnym szczęściem cieszyć i radować. Warg. Wal. 1 12. — '/litowany, litujący się, przenikniony litością; fil) erbarmenb, oott dśibarineit burd)bruit(Jttl ; Boh. slitownjk miseriaors, f. slitowmce. ldomen , od fortuny tak źle traktowany, Będzie nad nie-szczesnemi pewnie zlitowanv Jahl Tel. 128.

ZLITOWAĆ, ZŁÓTOWAĆ, ZLUTOWAĆ, slèb, kaplenicza ryna dachowa; Dal. xlib, vodetechje kanał; Bosa. sgheb , sghb » rynna, kanał; Rag, xglieb, vodotocje ; Slav, xlibbe » ryna dachowa; Ross. aceaoÓŁ, jko.ioół, JKCÆOÔOKTi , ryna); żłób, rzecz w podłuż wydro-żona , laskowana, żłobkowana, jak ryna; ctrüaô nad) ber Sauge anageljôlteê, tote j S. cine 3ünne. Ze studnicy, która była przed miastem, ciekła woda rurami abo żłoby od południa do miasta. 1 Leop. Jud 7 , 6. Sßajferrinneit, Quelriiinen, 23nutnenrö(trett. Żłoby, koryta abo rynny, któ-remi woda płynie'na koło młyńskie. Os. Zet. 88. ba3 SDłafjlgcriiine. Szumi dziś pełnym żłobem na swym woda młynie, Nazajutrz skoro spadnie, i wiatr ją wysuszy, Żłób próżny, koło stoi, ani z miejsca ruszy. Fot. Focz. 564. Za Kazimierza Wielkiego żłób rowisty, abo przekop od Krakowa aż do Bochni prowadzić zaczęto , aby wodę z Wisły wpuściwszy handlów ne potrzeby w łodzią* li przewozić możono. A rom. 562; aliieum, kanał, koryto; Ross. pycJio pinu, einen Äanal. — Sól srebrem roztopiona wlewa się. do formy w żłóbki, mające szerokość gęsiego pióra wyrżniętej, wtedy zrasta się w’ laseczki czarne , które mają imię kamienia piekielnego. A mml. Chyrn 289 w rmeezki, w żłobkowate wydro-żenia, falçowania ; in 3ii'l)rd/en, fRinndjeit. Cyrulik powinien mieć żłobków dwa żelaznych, po których wprowadzają się szczypce do wyjęcia kamienia z ‘macharzyny, conductor es. Czerw. 28. Ułóż nogę złamaną w żłobku płóciennym z słomianemi walcami równo i wygodnie, który tasiemka zawiążesz. Ferz. Cyr. 95. — Simil. Karcz-marka, ;<bv żłobku w kredzie me wyrzynała, i dwie za jedną śklanke nie nakryśiiła. Haar. Sk. 156. karb żłobkowaty, rowek; cine fôerbe, bojler djinîdjnftt, cf dwuraźna kreda ; fie foli nicht mit boppelter Streibe bie ©tftfer an« fcbrciben. koni

Zło-

ZŁOCI CI EL - ZŁOCZYŃCZY. 1079

ŻŁOBKOWATOŚĆ - ZŁOCIĆ.

kręte, górne , jak je mierzyć. Haur. Sk. 47. pełne do-    nijak., stać się złocistym, jak złoto żółknieć; ft# gpfbert,

łów, Żłubowin; ooll î&filer, ©rubett. Różne baśnie piszą    ftcfc ocrgolbett, oergülre« ; Rig. zlâtitise; Eccl. 3.iaTivrn ,

o Maurytanii i o żłobkowatych miejscach góry Atlantu.    n033aTfeTH ZŁOClCiEL, a, tn , pozłoeiciel, cf. złotarz,

Petr. Et. 88. o jaskiniach, jamach; $Ö&Ien, Jpöldimgen.    złotnik, ber SSergolber ; Rag. zktitegl ; Ross. 3040THJib-

ŻŁOBKOWATOŚĆ , śei, i., przymiot tego, co jest żłób-    mhks. W rodi. żeńsk. ZŁOC1CIELKA , i, bte Sergolberinn.

kowatym ; baê 2luêgehô^Iîfct)n, bie 2luś#(#lung, bte innere    ZŁOCIEŃ , ia, ra., Achillea rodzaj roślin, u nas są te

fpöfjlltng, SBülbuiig , (cf sklepistość). Źłobkowatość abo    gatunki: żeniszek, kicbawiec, krwawnik, złocień prze-

żłobkowata strona jakiej rzeczy, okrągłswa strona, część    dni, Kluk. Dykc. 1, 3-4, ©djaafgarbe ; Sorn.b. 1. retwi-

spodnia wnętrzna jakiej rzeczy, Jako mkba , czapki,    sżka ; Carn. ermśn, annan, roman ; (Ross. aOJiOTapHiiK’b,

czółna, concauum. Ci. Th. 1132. ŻŁOBKOWAĆ, ZŁO-    30i0Taa po3ra , 3CUOTeHb, 3oaoTyTHHiv& sohdago ; Eccl.

BIĆ cz. niedok , wyżłobkować, wyżłobić dok., w-żłób    :;jUT6iiHi|A śnieć w zbożu). ZŁOCIK , a, m., aureolus,

wydrążać, laskować, żłobkowatym uezvnic ;    tine eine    sc. nummus. Cn. Th. 1132.    pieniądz    złoty.    Wiod. eilt

kirnte ober Grippe nad)    ber Sänge au^öbleit, fjoblftreifm;    ©olDftiitfiten, ©olbnulnjden, cf dukacik, duś,    cf. złotko;

So rab. 1. żwobu conmivo, wuiwoDarn imbrico ; Ross, ace-    Vind słotni k o ! s , slalustvn; Eccl. et Ross ^UTHi|l. ZŁO -

jioÓHTb, ateaoójro , wojioó/no , npona3HTb, nponawiiBaTb,    CISTY, a, e — o adv , złoto mający, złoto zawierający,

pa3na3HTb, paenaauiBaTb. Zieie sierpik od korzenia jest    pełen złota, złoty; golPljalttg, golPrct#, ooll ©alb; Vind.

przeslrefowany, to jest, jakoby igła żłobkował podłuż    slatoun, siata poun ;    Rug. zlaiast; Rasa. 30.ioTncTbifi,

ku górze. Spicz. 4*2. id. Sienn. 79 Żłobkowanie , lasko-    30.I0THCT0. ‘Złocisty    pierścień. Tr. Złocisty kruszec.,

wanie; Vind, brasdeniza , (cf brózda), vshleblena rema;    złocista ziemia. Ld. Pyta kupca o jakie złociste maierye

Ross. BbieMKa (cf. wyjemka), pyóeifb, (ef-rąb). Żłób-    na aparaty kościelne    Haar Sk. 257, cf. złotogłowy,

kowny ; Rosi. pyónaTtjlt, BMęMiniibiH, ob. Żfobczasiy,    złotntkany; golbgetiurft, golbgefticft. Złocisty rycerz, ob.

żłobkowaty ZŁOBOWACINA, ZŁOB0WINA, y, ,z.; Ross. złoty rcez — Złocisty, pozłocisty, pozłacany. Ca. HCCJOÓOBHiia ; Eccl B40.i6.ntHa; miejsce wyżłobione, żłób- Th 810. »crgolDet ; Eccl. ^UTOiiOYhNi. Grecya Gorgiasza kowate; eilt nugge^ü^lter    Ort, eine 5Utöf)ÖI)fnitg ,    (ob. Żłób-    obraz z szczerego złota lany    postawiła    w kościele, która

kowatość) Ląd ma w    sobie wiele żłobowm    ciasnych,    inszym dotąd tylko złociste    kładła.    Warg.    Wal. 511.

które nawałności od wiatrów miotania wylizały. Otw.Oiv.    Srebra złocistego, na brzegach złotych 14, wszystkiego

539. Była żłobowaeina głęboka, co wody Dżdżowe zwy-    złocistego nad złotych 16. Gort. Gor 78. Pstro złocisty

kły nią były miewać svye przechody, Pod nią jeziorko    rostruebarz Aras.    Pod 2, 13. ZŁOCISTOŚĆ, ści    , z.,

siało. Otw. Ow. 515. Źfobowina , mniejsza od sapiska ,    przymiot (ego, co    jest złocistym.; ©olbreicfitlwm, ©olDbal«

w której się wody z deszczów i śniegów zatrzymują, ttgfeif, JSergolPfiett. ZŁOCIUCHNY i t. p., ob. Złoty, a, e. jeśli dno iłowate, może być obrócona na stawek. Strój. ZŁOCZYŃCA, y, m. , źle czyniący, złe czyniący, brojący, Staw. B. (cf. żłop). ŻŁOBOWY, ZŁOBNY, a, e, od    cf zbrodniarz, cf Lat. maleßcus, malefactor ; Übeltijätcr,

żłobu; Croat, slebni, fRtmtett, ©erinne », ‘Grippen *. We    SÖtiffetfyäter ; Roh. zlocinec^ Slov. złoćinec; Sorab. 1. (łoiło bo wej ubogiej kolebce, fant leżał światu drogi. Kunc.    sznik, (cf. złośnik), zwofeżiwnć; Carn. hudobnek, hu-

Gd. 49, ob. Jasła , jasełka. ,    dodelnek , hudóba , (cf chudoba) ; Vind. hudobnik , hu-

**ZŁ0BB0JCZY, a, e, złe brojący, utt^dlfflffcr.b, 23öfcÖ ner* dostornik, bododelauz . hudodelz, pregriefhmk, fnóerlnei ftPenb. Bogdaj' pod moim rządem miecz sprawiedliwości fodbi podversben; Croat, zlocbinitel; Dal. zlocsirraez; nie brocz\ł się w krwi złobrojczej. Staś. Num. 2, 186.    Hung, lator, (ob.    Łotr); Rag. zlocinaz, zlotvor,    zlo-

ZŁOCIĆ, uzłacać cz. niedok., uzłocić dok., pozłocić, po-    tvornik , zlotvoraz    , tàman , tamgriâk, muzuvjeraz ,    opak

złocistym, złocistym uczynić; golDeil itta;l’cn, oergo^en,    (cf. opak), (złocesgńak iners, indignas); Rosn. złoci -

ücrgtilben ; Sorab. 1. zwolżu; Garn. slotim ; Croat., zla-    nę, k oj i zlo ci n i, zlocest , lottar, lm (cf leń zlocesc-

tfm ; Rosn. zlatiti , pozlatiti ; Rag. zlâtili ; Ross. 30;l0THTb,    gnak nebula, ignavus). Slav, zlocsinae, zlotvor; Ross.

pa33040THTb ; Eccl. 3J1ÜTHTH, 34amy pr. et ßg. tr. Po-    npecrynniiKT., 340TBopmeJb . 3JO4t0 , (cf. złodziej) ; Eccl.

stępować musiał jak aptekarz, co pigułki złoci. Jabi.    4iixo4tn ^111044.«, ^’Ł.iOA^.iaTeah, ^’LSOTKOfu.niita», 4t-

Tel. pr., (cf. słodzić, cf. barwić, pstrzyć, uwijać w je-    jiaiouiiH naKOcni, s.ioipjÄimH'b , bo 340 3rnoTpe6.iHK)miii

dwab', w bawełnę, cf. jedwabne słówka). Umknąć się    Tpy4bi cboh Złoczyńca dobrze nie czyni. Sekl. 61. Nie-

każą cnotliwej *żenie, Gdy przyjdzie uzłoccna ona pani,    którzy mincarze pieniądze potajemnie i złośliwie fałszują,

którą się sam bóg brzydzi. Rapr. Koi. G b. (w złoto    przeto takich złoczyńców Zładować każdemu potrzebnie

strojna). Ty pasterzu wychodzisz uzłocony, tak wielką    należy. Szczerb. Sax. 255. Złoczyńca szlachcic na gar-

odmianą upstrzony, owce co jedzą? Zygr. Ep. 90. Twą,    dło za złodziejstwo skazany, albo o inny gardłowy uezy-

3a BopoBciBO ujm 3a 4p>Toe KaKoe yrojOBiioe npeoTy-mieHie.... ZŁOCZYŃCZY , a , e, ZŁOCZYŃSKI , a , .e , od złoczyńcy, Übeltäter *, 33ert>re#er * ; Rag zlotvorski; Ross. 3404tHCKii1, 3J04tMCTBeHHuii,    ( cf złodziejski).

Złoczyńczy pal, noxialis stipes. Cn.lh. 1433. — §. Zło-

wizerunku królewskiej dobroci Zygmuncie, Polska pamięć ^nek, a od śmierci uwolniony, szlachectwo traci; Ross. niech uzłoci. Kchow. 270. Skoro się znowu jasny dzień npecTyriHHK-b 4BopmiHH'Ł npuroBopeimUH CMopTiioiî Kà3HH odrodził światu, proinieńmi uzłacał wierzchy gór. Przyh.

Luz. 24. (złotą czerwonością uświetnił). Słoneczków małych zkąd tyle, Kto je otoczył tak mile, Znać że je słońce złociło l przez swe ciepło spłodziło. Dar. Lot. 14.

Złocony Sorab. 1. zwotzané.— Złocić się zaimk., Złocieć

czynny, ‘ŹLECZYNNY, złe brojący, zły; «beltÇfltmfdj,    lodowacieć. — Addas: Weź soku wiśniowego, cukru,

»erlwcfyerifdj ; Boh. zloeinny ; Slov. zloeinny ; Sorab. 1.    dodawszy wody, zmieszaj a zwarz aź do zlodowacenia,

zwofcźiwne ; \ind. hudoben , sanikarn ; Bosn. zloćest, . Sienn. 525, Bosn. slediti, smrriznuti » zlodowacieć, opak, zloban ; Hag. zlochjudan , zlobni; Hoss. 340TB0p-    ~zlodzieć.

HMH, 3jioqecTHbiß, saoMecieHt. Wielka liczba ludzi nie- ZŁODZIEJARNIA, i, z., więzienie dla złodziejów, złoczyń-dostatecznych , złoczynnych ćpodłużonych do rozbójników    ców, zbójców, łotrów; eilt ©ptjjbukngefdngmj), Ste&Sge*

się cisnęła. Krom. 609. Chlub' się tyranie dziełem po-    fätigtttfl. Winnego zbójcę wyjmą z złodziejami, a Chry-

dłym i złoczynnym, Wiąż, zabijaj, czyń zemstę nad    stusa    wrzucą do katuszy. Pot. Zac. 92. *ZŁ0DZ1ETNY,

bratem niewinnym. Teat. 44. d, 49. Polityka stała się    a, e,    złe dzieci mający; Eccl. 3ÆOHa4HUit, Graec. xaxć-

złoczynną przez własną osnowę,    Zab. 9,    229.    Oni na-    tsxvoç. ZŁODZIEJ, ja, m., ZŁODZIEJEK, jka, ZŁO—

przód złoczynną szablę ukowali.    J. Kchan. Dz.    6. mor-    DZIEJCZYK, ka , m., zdrbn,,— haec vox ex origine sua

derczą. ZŁOCZYNNICA , y. i., zbrodniarka , kobieta zło-    generalis est. złodziej, co złość działa, ber tte&eltfjäter,

czynna, złe brojąca. Me "Û&eltyAterfnn ; Carn zlozhinite-    SDMffetyAter, (złoczyńca); opposita voci dobrodziej, n. p. Policzą ; Hoss. 3J04tHKa, (cf. złodziejka).    Takowej zło-    kiś mi dobrze czynił zwałem dobrodziejem, Jakeś mi

czynnicy kat za dekretem szyję    ucina.    Haur.    Sk. 237.    złość wyrządził , zowie już złodziejem. Mon. 76, 371 ;

Wojna jest źrzódłem wszelakich niecnot, nierządnych    sed usus earn restrinxit ad certuni mulefieii genus, seu

niewiast, zwodnic, złoczynńie. Kosz: Lor. 142 b. ZŁO-    furti, loco vocis *kradzieżnik, ber eb, ber (Sicker, quae

CZYNNOŚĆ, ści, z. , nałóg brojenia złego, czynienia    furis vocem proprie exprimit. Cn. Th. 1433 Polski wy-

złego zwyczaj; bte Übeltljätlgh’it, »erbred)crifcbe Sonett;    raz złodziej pokazuje, jak u przodków naszych, zamknię-

Boh. zloćinnost. świdrygieło odumierając, Łucko Litwie    cią mało używających, największym występkiem była kra-

oddać rozkazał, nie pamiętając jej przeciw sobie zło-    dzież.    Kpc.z. Gr. 3, p. 101, Boh. zlodèg, zlod^gjćek ; Slov.

czynności Arom 584 ; maleficium. ZŁOCZYŃSTWO,a, n.,    złodćg, złodegjćek ; Sorab. 2. flożey, flowżej , paduch,

‘ZLECZYŃSTWO , Lat. maleficium; zły uczynek, złość    (ob. Paduch); Sorab 1. paduch, paduschk ; Carn. tat;

wyrządzona, zbrodnia, występek; bte UebeUljat, SJîtfFetljat,    Vind. okradnik, kradluvauz, kradnik , kradlivez , kradlo-

boê- $erbred)eft, SBergefien mtë Soweit; Boh. zloćinstwo,    vez, tat (cf. tajny, taić), hostmk (cf. gość, cf. Lat.

zlocinstwj ; Slov.' zloćinstwo ; Sorab. 1. zweztzmeno,    hostis), (sludei , slodei * czart, zły duch) ; Croat, tàt , lu-

zwolcżina; Vind. hudoba (cf. chudoba), hudodjanstvu ,    pes, lupèsich (cf. łupieżca>, (zlodćy, zlódi « czart) ; Dal.

hudodelstvu, hudostorstvu, hudodeuk, vdielanje, sagrie-    lupex; Bung, lopo ; Hag lupex, kradilaz , lupexich ,

fhenje, sabreda, sanikarnosf ; Croat zlochinztvo , zlo- ‘ ciovèk pohitan ; Bosn. lupesg: Slav, tàt; Hoss. npa4y Ht, chinsztvo, Dal nepocinsztvo , (cf. niepoczciwość) ; Bung.    TaTb , Bopt (cf wor), BopmiiKO Bopume, xhiuhhkï (cf.

s latorsagh , (cf. łotrowstwo); Rag. zlocinstvo , zlôtvor-stvo, zlotvornos ,~ opacina , opaccina (cf. opaczność), muzuvjerstvo ,. zlochjudnos, zlobba, zlocchja (ob. Złość),

(zlocestvo inertia)', Bosn. zlotvorje, zlocinstvo, (zloce-stvo, zloba 1) vitium, malitia, irnprobitas, 2)• dèsidia, ignavia) ; Slav, zlocsinstvo ; Ross. sJtonecTBie , 340TBopenie, aJK^tanie, sacutHCTBO, (cf złodziejstwo), (340MHHie nieporządek , łajdactwo). Miedzy wszystkiemi zlcczsństwy ręku , lgnie żadne gorsze , jak zdrada. Eraz. Jez. L 5. Złoczyńslwo im pospolitsze jest, tym srożej bywa karane. Szczerb.

Sax 176. Bogu nie chcieli być posłuszni, szatana zaś .usłuchali, i inszemi rozmaitemi złoczyństwy przeciwko panu wykroczyli. Sekl. 51. Wszystkie ustawy Chrystusa, abo świętego żywota uczą, abo złoczyństwa bronią Sekl.

57. Jedzą , nie tylko krom potrzeby, ale też dla złoczyństwa, jak mówią dla trunku, aby mieli po czymby pić mogli. Sékl. 111. Złoczyństwa popełniać, Sorab. 1. tżmu zle; Rag. zlocinitti, zlotvoritti ; Croat zlochinim; Eccl.

3404tio, 3404’bncTByH), Graec. xaxovpyob, male facio.

ZŁÓD , u, m., *ŻŁÓDŹ ; [rusk, ożełeda ; cerk.    2] ;

deszcz zlodowaciały. Wlod., gefronter Siegen, (Etśregett,

©djneeregert ; Croat. Spigel; Sorab. i. wożkorod , zamer-zennć deżcż. Gdy ona rosa (manna) usychała, okazało się coś na puszczy maluczkiego i okrągłego , jako żłód subtelny na ziemi. Radź. Exod. 16, 14. id. Buan. (jako śrzon na ziemi. Bibl. Gd ) Źłód pada, gelicidium. Cn. Th.

1433. ZLODOWACIĆ, ZLODOWACIEĆ, ob. Lodowacić,

chwycić;, (3,104^0 złoczyńca, główny nieprzyjaciel); Eccl. JHUieHHHKTł , TitTh, BOp^, xpa4yH’B (^IKOĄHMTetth ,

4*11 złoczyńca). Złodziej nie przychodzi, jedno żeby kradł. Sk. liaz. 266. Będziesz złodziejem , jeśli kraść będziesz Sienn. 438. Jeżeliby tu złodziej jaki kraść przyszedł, to go tak przez kij przesadzę, że tu więcej nie zajrzy    Teat. 52. c, 57. złodziej, (cf. smołę ma w

mu wszystko do ręki, ma długie palce, trzeba za mm wyjrzeć ; bierze , gdzie nie położył, smyk). Furculus złodziejek', furunculus złodziejezyk. Mącz. Wielcy złodzieje małe wieszają. Hys. Ad. 73. Mugni fures parvum ducunl , (Diogeri) ; małe złodzieje wielcy karzą. Cn. Ad. 471. Małe złodziejki wieszacie, Wielkim się mzko kłaniacie. Hej. Ziu. 234. Złodziejki wieszają , złodzieje są wolni. Sax Porz 144. Małe złodziejki wieszać, a wielkie puszczać. Cn. Ad. 471. Bąk się przebije, a mucha uwiąźnie , wielkie złodzieje małego złodziejka osądzili. Fdlib. L 3; Slov. mulich złodćgow wćśugu , welkich puscâgu Na złodzieju czapka gore. Źegl. Ad. 48. Hys. Ad 48. (niespokojne ma sumnienie, żyje by mysz na pudle , cf. zjadł pies sadło , nieczysty, ma sobie do zarzucenia , gryzie go sumnienie ; Hoss. y Koro

KOpOCTa , BTOTTi MeiUeTCH , T. e BHHOBBTarO MOJKHa npa-

Zab. 14, 363.

3HaTb, BHHOBaTbiu caiwb ceóa oÓJHtaeTTj). Mój Jędrzeju, Nie gore czapka na wielkim złodzieju.

Złodziej a kłamca dwaj bracia Cn. Ad. 1544. toer lügt, ber fließt. Równo przechowywacza , jak i złodzieja ka-

dziejstwem każde niepobożne i nieprzystojne rzeczy nabywanie, pan bóg zawiązał. Hrbst. Nauk. t b. Pojedynek jeszcze gorszy, niż złodziejstwo. Boh. Kom. 4, 216. Jak za złodziejstwo karzą szubienicą, tak w niektórych państwach i za pojedynki ib. 4, 217.— Collect. Złodziejstwo * złodzieje , $tebe, ©tebêgeftitbel. Tr. !>ZŁ0FAR-BISTY, a, e; Eccl 340mapHbifi , Graec. xaxo^QOvg, decolor.

, m., zlężenie niewiasty, połóg, bie 9?tcberfunft ; (Ross. C4on& , CJoniHH sylaba, cf. złożyć). Po pierwszym złogu Stał się żywot Cerery niepłodnym; ale daj go bogu, Wszysikie matki przeniosła tym płodem jedynym.

rzą. Ostr. Pr. Krym. 1,59; (Ross. yKpHBaiejt BHHOBarb He MeHfce Bopa). Prot. Slov. Ne bolobi zlodéga, kebi né bolo skriwaća; Vind. bi ne bio skrivavez, bi ne biu kradlovez* nie byłoby złodzieja, gdyby nie było prze-chowywacza. Złodziej złodzieja nie rad sądzi. Sax.

Porz. 16, (cf. kruk krukowi oczu nie wykluje ; Ross. ßopoHX BopoHy raa3a He BUKJHOHeTŁ). Znają sie jak złodzieje w jarmark. Cn Ad. 1362. (zna swój swego, *ZŁOG , u znają sie oni, - rozumieją sie : cf. jednej faryny , jednej ‘mynicy). Lepszy mądry złodziej, niż głupi włodarz.

Rys. Ad. 35. (mniejszą szkodę czyni ). Trudno w tym

domu ukraść, gdzie sam pan złodziej Teat. 6. b, 25.    Zab. 15, 16. Kniaź.

Złodziejowi worek do schowania powierzyć; Ross. bb^- ZŁOIĆ, Ob. Łoić— Addas: Po staroświecku skórę ci zło--piiTbCH nayTy , K034a SAiaaTb oroptMHHKOMb. Złodziej ję batem Teat 43> c. 5 Wyb.

ie adv. ; Eccl. 34oecTecTBeHHbiS ;

wielki, wierutny, sławny, trifur. Cn Th. 1433. Złodziej *ZŁOIMIENNY, a, e, złego imienia; Eccl. ^moiimoiiiitk , bydła, ob. Bydłokradca. Złodziej ludzi, ob. Ludokradca, Graec. xaxôvopog : Subst. 3.iOHMeHHOCTŁ , Graec. xaxovoy/’a. *martauz. Złodziej świętych rzeczy, ob. Świętokradca.    ’‘ZŁOISTNY, a e,

Dzień pański przyjdzie jako złodziej. Rej. Post. x x 5.    Grece, xaxoqvgg. "ZŁOKSZTAŁTY ; Eccl. 3403payHbiH „

(nagle, z nieobaczka , bez wieści). — Transi. Przyjście-    3JmBH4Hbw Graec. dc/Ojiogąoę. *ZŁOLUBNIK , a , m. ;

le złodzieje czasu. Pilch. Sm. list. 2. (czas kradną, tru-    E< cl. BJÓJnoóem . Graec. cpdôxaxog.

ją, zabijają, zabierają). — §. Złodziej u świecy palącej ZŁOMEK , ob. Złamek. ‘ZŁOM1Ć , ob. Złamać. *ZŁOMI-się, wilk, część knofa ubocznie świecę trawiąca, ber    CIEL, a, m, złamacz . przełamacz, ber    i Rag.

SRdltber - ant brennenbeit Sichte. — bali dicnnt : Smrodzie,    slnmitegl. W mdz ifsńk. ZŁOMICIELKA , i, bte '3cr*

śmierdziuchu , pomyjo, powrozie, ‘obiesiu, złodzieju,    brccberintl. ZŁOMIGNAT , u, m , ziele od spojenia i zwa-

niecnoto. Cn. Th. 1054, ob. Szubienicznik , szubienica,    rżenia kości w eitle złamanych rzeczone, drudzy gado-

btl ©fllgenfirtcf. ZŁODZIEJKA, i, ź, kobieta złodziej, co    wym albo wężowym (rankiem zowią, consolida, solida-

kradnie, co ukradła; eine ©tebtntl, ©tctylcrimt ; Boh zlo--    go Saracen i ca. Syr. pctbnifdh SBiiitbfraut; Slav, gavez;

dégka ; Sorab. 2. flożejka ; Rag. lupèxiza, pohitna ; Bosn.    Rag. gavez, ( cf gawiedźj. ZŁOMIKAMIEŃ ziele, ob.

lopesgiv« ; Ross. ppa^ytiŁH, BOpoBKa, (3404iBKa złoczyn-    Łcmikamień. *ZŁOIVIIŚLUB , u, tn., złamanie ślubu, śhi-

mca) ; Eccl. Kpa^eÓHima, BOpoBKa ZŁODZIEJSKI, a,    bołomstwo, wiar« łomśtwo, ber ©ellibbebntcb. Złomiśluby

ie, od złodzieja, od złodziejstwa* ‘kradziecki, ®ieb£S*,    i krzywoprzysięstwa mnichów. W. Post. Mn. 486. — §. Zło-

btebifd) * ®tcl>jtal)13 « ; Doli. zlodćgski ; Slav, złodegsky;    miślnb, a m, śluhołomca , ber- ©eliibbebrecber. Gdy so-

• Sorab. 1. paduszki; Cam tatinske; Vind. tatinski , kra-    bie kio żywot duchowny obierze, gdyby potym tego ża—

dliu, tatoun , tatouski ; Croat, tatben , tatszki, lupeshiv,    łował, b\łby złomiślubem. Szczerb. Sax. 250. Ty be-

lupeski ; Dal. ‘lupeslyv ; Hang. lopos ; Rag luupexni,    zecny odszczepi« m ze , złomiśl ubie ! W Post. W. o, 572»

lupèseki ; Ross t8THHbih , TaTCKiö, Kpa44HBbiH. Bopnsa-    Gdyby kto ‘gwar przyrzekł, i nie mogąc mu dosyć uczy-

tuh , BopOBCHiS, xhjuhuh ( cf chwytny), xhwhhkobl,    nić , połowicą "wargeltu odkupi się, będzieli ten mógł

XHHtHHMecKiö , ( 3404^11 chiH , 3404^8 CTBCHHbiïi złoczy ńczy) ;    być złomiślubem nazwan , albo nie? Szczęt b. Sax. 164,

Eccl. Kpa4e6HH«tecKiH, BopoBCKiö. Czemu złodziejskiern    Lichwiarze, koslerowie, złorniślubowie, także ci, którzy

okiem w cudze dobro wzierasz! Hor. Sat. 190. Zło-    miastu liczby z szalunku dać nie mogą, tych wszystkich

dziejskie rzemiosło , złodziejstwo. Cn. Th. 1453    *7ło-    dobra do skarbu przychodzą tb. 125 ZŁOMISTY, ZŁO-

dziejskie , po złodziejski). Cn. Ih. 1453. złodziejskim    MNY, a, e, do złamania, mogąpy być złamanym; Croat.

sposobem, jak złodzieje zwykli. ZŁODZIEJSTWO, a,    zlomilyivü Bosn. slomghvi , jcrbredjltcb , jerbrccbbar ; oppos.

n., popełnienie kradzieży, ber    bte Sicheret), baâ niezłomisly, niezłomny; Vind. neslomliu ; Eccl. Hen340-

©tefylen, ©efle^Ie ; Boh. zlodégstwy ; Slov. zlodégstwo ;    mhwh . nec40MHMbn1, nnjcrhrect)Itc(i pr. et fig tp. Jak

\ind. tatnia , tatvena , tatinstvu, kradenje, kradva, vkra-    przez mur walną mocą skołatany, Lub przez wybite drzwi

denje, okrastvu, okradva : Croat, tatbinztvo , tatbina,    i złomne ściany, Przeszedł do nich. Chrośc. Job. 110.

lupesina , lupeschina; Dal. lupescbina ; Hung, lopaas ;    (złamane, wyłamane; (Ungebrochen , buvd)gebrod;en). Nogi

Bosn. lupesctina ; Rag lupèsctvo , lupèselina , ( of łu-    im niezłomnemi zawięzuje pety. Dmoch. II. 2, 4. W otchli-

pieztwo); Ross. BopOBCTBO , XHiHHHHecTBO , ( SJotScTBO    stej przepaści niezłomnemi pętami przykowany jest. Bzów.

złoczyństwo, a^tficTBOBaTb broić) ; Eccl. Kpa^eôcrBO.    Roi pr. Niezłomisly, infrangibilis. Cn. Th. 544. Miała

Złodziejstwo jest zdradliwe ujmowanie rzeczy cudzej.    bogini pokój, dzieło wiekopomne Wulkana , który zmo-

Szczerb. Sax, 518. ib. 322; niesłuszne wzięcie rzeczy    cmł zamkiem drzwi niezłomne. Dmoch. II. 2 , 4-&. Na-

cudzej bez wiadomości pana jej. ib. 342; cudzej rzeczy    reszcie piersi tarczą niezłomną okrywa, Na głnwie^szy-

nad wiadomość i wolą pańską umykanie. Klon. Wer. 5.    szak pyszny z groźną kitą pływa. Dmoch. U. 83 Zela-

Złodziejstwo i przywłaszczenie sobie cudzej rzeczy, jest    zem niezłomnem grzbiet mu obciążono. J Krhan. Ps.

przeciwko sprawiedliwości. Karnk. Kat. 552. Pod zło- 156. Mocniejszym niż dyamentem niezłomnym pokazu-

136

ZŁODZIEJKA - ZŁODZIEJSTWO.

ZŁOFARBISTY - ZŁOMISTY. 1081

Słownik Lindego wyd. 2 Tom VI.

1082

ZŁOMOTAĆ-ZŁOPAĆ.

LZŁOPŁODNY-ZŁOSĆ.

a,

tutor,

Eccl. 3;ion04pa3tanie, Graec. xaxoÇrjlîa.

■I-C

839. Dzień i noc zfopią ; jeszcze im się schodzić trzeba do przedpokoju pańskiego na pijatykę. Tent. 28. b, 11. *ZŁQ PŁODNY, a, e ; Eccl. 3^onji04Hbiii, Craec. xux( xnonoq ; płodny w złe rzeczy, 58i)fe3 crjeugenD. ZŁORZECZEŃ^'! WO, a, n. ; Boh. zlofecénstwj , zloleyctwj •    //«</. zbignvorslvo ;

Bosn. kletva , ob. Klątwa; Boss. 3Æ0ptqie ; złorzeczenie, i to czym się złorzeczy, i niby skutek tego, cf. przeklinanie, przeklęctwo ; (oppos. błogosławieństwo, ‘dobro-rzeczenie); baS 2łentmn[djen, bte Śłerttmnfdmng, ber glnch ; ( cf. Lat. maledictio , muledictum ). Chrystus nie oddał złorzeczeństwa za złorzeczeństwa ; my i jednego słowa przykrego cierpieć nie możemy, ale za jedno złe słowo sto gorszych oddawamy. Datnbr. 183. Wiele potwarzy i złorzeczeństwa nań wkładał. Sk. Uz. 817, (cf. obmowa, cf złomówca). Na bluźnierstwa , na złorzeczeństwa usta otwarte mają. W. Post. W. 2, 191. Złorzeczeń-stwo, i kłamstwo wezbrały. Birk. Zyg. 25. 1 Leop. Oze. 4, 2. (krzywoprzysięstwo. Bibl. Gd.). Odłóżcie te wszystkie rzeczy, gniew, popędliwość , złość, złorzeezeństwo, plugawe słowa z ust waszych. Bej. Post. T 5. Komu stary człowiek błogosławi, wnetże błogosławieństwo nad onym się stawi, a komu zaś złorzeczy, złorzeezeństwo miewa. Prot. Kont. C b. Huben tak nad sobą uznał złorzeezeństwo. ib. ZŁORZECZLIWOŚĆ , ści, z. , ła-cność do złorzeczenia, malediccntia. Cn. Th. 1453. ber $ang jum $lud;en, Sermiinfcben, bte £ci[terung3fud)t. ZŁO-RZECZLIWY, ZŁORZECZNY, a, e, — ie ado.-, Sorab. i. kleyacżne ; Bag. zlogovorni ; Boss. 3iophqHBbiH ; źle życzący, przeklinający, lżący, szkalujący, potwarny ; flnd)eilb, »errofinfchciib, Idjłernb, fchmdhenb. Mordax homo, zły, zło-rzeczny człowiek, zjadły. Macz. Jeżeli ci zaś dzielność nadał bóg odwieczny, Czy przeto ci pozwala, byś tak był złorzeczny ? Dmoch. li. 14. Złorzeczliwie, maledice. Mocz. Cn. Th. 1 453. Zaocznie albo z pośmiechem , albo od prawdy złorzeczliwie i uszczypliwie o kim mówić. Buda. Cyc. 71. (Bag. zlorèk «/satyryczny, pjesan zlorek-ka * satyra). ZŁÓRZECZNIK, a, m., człowiek złorze-czliwy, złorzeczący, złomowca; ein §8ermunfd)er, Sdftercr; (Boh. zloleyce ; Sorab. 1. kleyieże? ; Bosn. zloricjaę , zla jezika ; Bag. zlogovornik , zlorik). Lucyan , bluźnierca i złorzecznik. Sk. Dz. 88. ZŁORZECZYĆ cz. niedok., źlo na kogo mówić, złego mu życzyć , lżyć go ; einen 1(1« v [tern, [djmdhcn, tternmitfchen ; (oppos. błogosławić, *do-brorzeczyć) ; Boh. zlorcćiti : Slav, złofećif, złorećjm , zło-rećenj ; Sorab. 1. zle wintżuyu , zwe wintżwano ; Bag. zlorecchi, zlogovoritti o tkomu dir male ; Eccl. ^iwtopRYii-TH, 3iorjiaro^CTBy?K), BJiocaoBHTb ; Boss. 3JOC;iaBiiTH (po-twarzyć), KiacTb , KJieHy , kjbhj, . (ob. Klnąć). Złorzeczę, minus est quam przeklinam. Cn. Th. 1453, (Lat. malc-dico). Złorzeczony a przeklęty człowiek, który sobie czyni bałwan i ZŁOŚĆ, ści, 2’,,

złe przymioty serca; bte Sonett, 23oMja[tigfett, l)0[e3 i, łperj, bufer Character; Boh. zlo-st, zloba ; Slov. zlośt ; So-zwofcż, żwobota , nekmanofcż ; Corn.

je się pan w tej swojej ciężkiej męce. Bzów. Boż. 64. Niezłomny, niezwyciężny, me do zwalczenia, unbeftegffar. Śmierci mus jest powszechny, nieuchronny, niezłomny. Pilch. Sen. list. 248. Człowiek groźbami niezłomny. Nar. Tac. 3 , 46. Już ziemskie za nic miał sobie posiłki , Ani upadał, nikomu niezłomny. Chrośc. Luk. 125. (nie ustępujący, nie ulegający). Mąż niezłomnej wiary. Chrośc. Fars. 200. (nienaruszonej, stałej * nie wiarołomny, nie "złomiślub). Niezłomna przysięga jeszcze mi do czynienia zostawała. Weg. Marm. 1, 204. (której się złamać nie godzi , święta), Pakta owe niewzruszone, niezłomne, Solimanową drogę zagrodziły. Tiuard. WY. 57. ZŁOMOTAĆ , ob. Łomotać, z łoskotem złamać, połamać, îradKllb jerbrecfyeit. Kto upadnie na ten kamień, złomoce się, a na kogo zaś upadnie, tego zdruzgoce a zetrze. 1 Leop. Maili. 21, 44. (złamie sie. 3 Leop.: roztrąci sie. Bibl. Gd.).

‘ZŁOMÓWCA, y, m. , potwarca. W. Post. 139, 12, źle o drugich mówiący, osocznik , obmow'ca ; Boss. 3;iorarbJb-nincL , i{A6B6THHKi>, ber 2Iftcrrebft, 38erlcuunber, ( cf. złorzecznik). Ktoby słowem uwłoczył czci brata, Rada uznać ma , jakiego Złomówca taki winien , jest karania, 1 osądzić go, według swego zdania. Odym. Św. S 4 b. Niejednego już ewangelia z furyata cichym, ze ‘złomówcy dobromówcą uczyniła. W. Post. Mn. 86. ’ZŁOMÓZGI, a, ie, skażonego mózgu; Eccl. 3J0M03riH, Graec. xaxovvög, »erborhenen ©ebtrirô. ’sZŁOMYŚLNY, a, e, myślący źle; Vind. hudomifliozhen , [d)lcd)tberifenb. ‘ZŁONAŚLEDNIK , m. ; Eccl. 3aono4pa>KaTe,ib, G'raec. xuôÇyXoç, mali imi-naśladowea złego. Subst. ‘ZŁONAŚLEDNICTWO ;

*ŻŁ0P, *SZŁOP , u, w., żłopanie , żłopnienie , i to co się żłopa , ‘łepce, 'łoczy; ba$ Schlampern, baê ©efdjlamperc, baè @d)lürfen, 0d)lappern, ©efcfflapper, baś ©cfd/îamperte, baéi dśtngejchlur[te. Bojaźń boża pierwsze grono, Na ten łubek przywiniono , Bo ta stróżem, ta i tropem , Byś nie spluskał szaty ‘szłopem. Miask. Pyl. 2, 130. (opilstwem , ożralstwenv, cf. winożłop). Jakim się brzydzi i natura żłopem , Tym nasycają głody i przemory. Chrośc. Luk. 175. żerem, pokarmem nędznym, eleitbe Währung. Uciekłszy, w grobach , w lasach , żłopem żyli przeciwko naturze, Póki natura nie przywiodła^ ich ku pierwszej posturze. Chrośc. Fars. 184. — '§. Złopy, sapiska , żło-bowaciny, źrodliska, zdroiska ; (Bmmpfbobetl , ?0îora(t. Między bagntstemi żłopy i straszliwą łoziną, ścieżka tylko była. Tward. l’asq. 55. Ciężko wsparowani, cofną się w te tropy, I w staw jedni, drudzy w kał, ci w przyległe żłopy. Tward. W. I). 21. ŻŁOPAć \cz. niedok., Złopnąć jedntl. , łeptać ; Graec. Xântsiv; łoczyć , [chlam* pern, [chlappcrn, [d)lnr[enb in [id) ptitctit (chlmgett, [aufett, [reffen (wic bte jputibe); Bosn. slop:»ti polare; Boss. ao-KHyTb, JtOKHTb,    JOKato,    4ouy ior. et fig.    tr. Tam    owce

igrają ,    wół ze    zdroju    żłopie. Mon. 68    , 484.    ydzi

Turcy i    Cygani    żłopią    jak szkapy wodę.    Mon. 73, 440.

Opoje,    którzy    żłopią    wino do północy,    ib. 75,    511,

(ob. Winożłop). Wino bez miary poczęli żłopać. ib. 16,

albo lany. 1 Leop. Deut. 27. KA , i, i. zdrbn., złośliwość,

rab. 1. flofc ,

slóba, slobnust , slobnost, hudoba , hudobnost, hudo-bya, (cf. chudoba); Vind. slobnost, gnjieu (cf. gniew),

Ryb. Ps. 235.

mu.

mnie złości biorą , sły-Teat. 22', 21. Złość

ZŁO-

CS-

cn.

Z Ł 0 S C 1 W Y. ;

1083

hudoba , hudobitnost, hudobstvu, budobia, hudobnost, hudoblivost, pregresnost ; Croat, zlöba , zlatenicza, su-tenicza , (lût » żółć) ; Bosn. zloba, zlobnost, zlocestvo , hudobnost, (zlota, zlovoglja moeror)\ Rag. zlôcchja, zlobsctina, zlobba , zlobnos, zlocinstvo ( ob. Złoczyn-noś„ć)> zlocbjudnos, zlotvornos, barbar. lukavstvo ; Boss. 3JOCTŁ , 3;io6a , Jnxo , Mxocib , ( cf. licho , lichość ). Złość w sobie zamyka nieszczerość a odmienność umysłu i przewrotność. Rej. Post. T A. Złość ukryta i jawna ; druga satyra Krasickiego. Sam się z czasem odkrywa. Kras. Sat. 19. Złość największa, dyabelska ; Croat. vragulia , (cf. wróg) ; Dal. opachina , (cf. opak). — g-Złość , zły przymiot jakiej rzeczy, szkodliwość, przywara , skaza, wada ; bófe (Etgenfcfeaft, ©djćtbltcfjfeit. Ex~ coquitur omne vitium agrorum, per ignem incensae stipu-lae\ wygore, wywrę złość. Cn. Th. 1433. Tym sposobem złość z wrzodu ustali. Tr. Woda z błota złość w się bierze. Tr. ( skazi się , psuje się ). — §. Złość , zła rzecz, nieluba, złego co, złe , (ef. kat , czart). Cn. Th. 1430. ettiKiê    ©dfitmmeê, baS $öfe, ( cf. ber

23i)fe , ob. Zły, złe). — §. Złość, złośliwy uczynek, niecnota. Cn. Th. 1433. eine mrôgeübte 2?o3(iett, ein ©tretefy, (bofer ©tretd)), eilt ^offen. Serca z rozumem rzadko się zgadzają, Wzajem współ sobie złostkę wyrządzają Teat.

10. c, 22. (coś na przekorę, na zbytki, eilten ©djfl&er* naf). Pokiś mi dobrze czynił, zwałem dobrodziejem , Jakeś mi złość wyrządził, zowie już ‘złodziejem. Mon. 76, 371. Kto złość-każe komu, to się zlewa na niego. Bardz. Trag. 224. Komodus takich ludzi na urzędy do powiatów słał, którzy jemu samemu złości płodzić pomagali. Kosz. Lor. 71. Nigdym się nie spodziewała, żebyś Wac Pan chciał taką złostkę wypłatać Elizie. Tent. 14. c, 19, (ob. Psikus, figiel , psota). Ludzie dopiero złości opuszczają , gdy ich płodzić nie mogą. Ezop. 115, (cf. grzech go opuścił). — Na złość , na psotę , na niecnotę komu co uczynić. Cn. Th. 451. na przekorę, et* Item nmê JU ^offert tl)un. Chcą żeby się nie gniewać, a one właśnie jak na złość robią. Teat. 6. b, 12. Na złość czynić abo zatroskać , aegre facere. Mącz. Na złość mi ją wydziera, na złość mi ją bierze. Morszt. 312. Wie zapewne o wszystkiem, a jak na złość pyta. Zabi Ftrc. 57. Ja to żartem wyrzekła , a ty na złość właśnie Prawdą mienisz dla żartu wymówione baśnie. Zab. 1 1,579. Zabł. Co za zuchwałość, na złość mi w dom ją sprowadzić , i jeszcze zamknąć się z nią w swmim pokoju. Teat. 54, 51. Rozumiałem, że się upamiętacie; ale widzę, że jak na złość publiczności, trzeci już numer waszej gazety wychodzi. Gaz. Nar. 1,16. Godna po-dziwienia, jako się w Turczech na złość tyraństwu i wymysłom szatańskim, znajdują chrześcianie. Kłok. Turk. 101. (en depil, cf. w brew'). Nie umrę, na złość złe-Ja też na złość już wesoła żyję. Past. Fid. 115. Na złość nie pójdę. Past Fid. 115. Mój mąż zamknął mię za kratą, znalazłam sposobność otworzyć kłódkę , i na złość jemu zaraz z domu pójdę. Teat. 52. dj, 50. Po co ten tu bakałarz jak na złość przychodzi? Teat. 30, 73. (jak umyślnie , dla przeszko-

dy, jak namówiony, podmówiony). —    §. Z/ość ^ złości

* furya, gniew rozsrożony, pasya , wściekłość, wybuch gniewu, zapał; 33o^eit, ©rtmm, Merger, 2öutl). A już też mnie prawdziwie wszystkie złości biorą. Zabi. Zab. 89. Teat. 15, 47. Wszystkie sząc Wac Pana tak mówiącego, mię bierze, trutniu borowy, dziadu przemierzły. ib. 25, c, 15. Śmieszy mię ich złostka. ib. 5 c 59. Nie mam-że na to pękać się od złości..? ib. 29, 99. Gdyby miał pęknąć ze złości , Ross. xoth 6bi om rpecHym , 40-mtym et 40ca4bi Ach oszaleję, pęknę ze złości ib. 55 d , 9. Drżyj się za łeb gryź ze złości , chce żebyś pękł z zazdrości. Trat 56. c 42. Pieniła się ze złości, ale potym się uśmiechała. Tent 5, 151.

ŚCIG cz. niedok., (Złostować. bndtk j, złościć kogo niedok., rozłośeić dok., do złości przyprowadzić , einen büfe Utlb «rgerltdj nuteten \"Boh. zlobiti , zazlóbit-r, zazliti , zazljrn ; Vmd. slobiti , ferditi (ob. Sierdzić), gnjievati , (ob. Gniewać); (Slav żłobili : nienaw idzieć); Ross. 3Jü6htl , 03.10-ÓHTb. *§ Ja zbroiłem. Buda i Chroń. 21, 17. właściwiej: złoszcząc złościłem, ib. — $ Znirnk. Złościć się, gniewać się v złością się unosić; fid) ärgern, bufę feiytt; Sorub. {. zwobu szo, zwoboeżuszo, zwóbotżu szo ; Vmd. fe slobiti; Catn. slobim, yhtèm se, hudim se , hudujem Se ; ROSS. 3MTbC/I , 03.3IITbCH, 3JOÓCTBOBaTb. Im więcej rozmyśla , tym bardziej się ma swoich braci złości i sro-ży. Przestr. 99. Gzy już ostygł Domaros , bzy się jeszcze złości? ale pewnie już dobrv Teat. 43. c, 126. Wyb. ’ZŁOŚC1WY, ZŁOŚLIWY, ZŁOŚNY, a, e, — ie adv, złości podległy, pełen złości pochodzący ze złości, dowodzący złość ; bo^aft, öüK Sonett, bóle; Boh. zlobiwy, zlostny ; Sorab. 1. zwofcżiwe , zwobocżiwe, za-wobené , nekmane ; Carn. slobn , liudobn ; Yiiid. sloban, sloben, hudoben , hudobliu, hudonagrjen ; Croat, zloben ; Dal. opak, (cf. opak); Bosn. zloban , zlocest ; Slav, zlo-chudan, zlochud , zlocsesto ; Boss 3JOCTHUH, 3JOCTHo , 3J()6hHH, 3ÜOÔHO, 3JOHbipHbIH , 3;10Cep4HblM , JIILYOBaHHblH, auxin , jhxï ( cf. lichy ) , „lyKaBHbifi, jryKaBŁiił ; Ecel. ^AOBbirb , ^’LïtOGHKi», 3Jtoxy40JKHUH. Złośliwy, de homi-ne tantum dictur . H plus est quam zły. Cn. Th. 1454; (malitiosus). Złościwego sama złość jego pobić musi. Bej. Post. y y 5. Jakób był dobrego , a Ezau brat jego złosnego umysłu. Biai. Post. 160. Wielki niewstyd Judasza złościwego. W. Post. W. 258. Moja siostra złośliwa, swarliwa, kłótliwa ; odurzy, zakręci, zamęczy mnie nawet samego. Teat. 52. c, 5, ( ob. Złośnica ). Zawsze srogiemi pomstami a zgrozami hamowali złościwe przyrodzenie. Rej. Ap. 1 ( skłonne do złego ). Salomonow syn Roboam złośny, wiódł żywot sprosny. Stryjk. Gon. A. Nie ujrzysz tam najezdników, ani złośnych rozbójników. Lib. Sen. 15. Wielką krzywdą narodu Polskiego ujęty, którą od Turka złośnego coraz ponos-ił przez Tatarskie szlaki. Paszk. Chor. a 5. Nad słuszność pragnął złośny Czeskim zostać królem. Bach. Ep. 52. ( złośnik , złośliwiec). Jakoż tam może być serce złośliwe , Gdzie są postępki szczere i prawdziwe? Past. Fid. 288. Niechaj nie będzie dworzanin obmówcą złościwym. Gorn.

1084 ZŁOŚLIWOŚĆ - ZŁOTARNIA.

ZŁOTARZ - ZŁOTNICKI.

3. Nie przestał jednak złośnego igrzyska Ty-

W Math. 13, 19.

WIEC,

azać Kasi , Bez złotka i niechęć gasi, Przy

Dw. 100. Złośliwy język, Ross. 34optmiBHH hshkł, tue-BeTHHKT,, H3BaTeJb, 3-1004081. Kto potwarze na święte miasta złośny ciska , Ten szalonego człeka nie uszedł nazwiska. Zab. 16, 229. Usta złośnym słowom przyuczone, Sławą dzieł jego są mocno zamknione. Cheich'. Poprz.

ran zawzięty, mściwy, i obłudny. Chrośc. Furs 12. Zło-snej to musim przypisać fortunie, ib. 15. Spraw swych złośnych nie hamuje. Bach. Ep. 58. Złośne występki by/y wygładzone. Lib. Hor. 107. — *§. Abo oko twoje złośne jest, iżem ja to dobry? Seid. Math. 20. (gniewa się, markotno mu,    bu burum fo fdjeel ? 8lttl>.).

Jeśliby oko twoje złościwe było. wszystko ciało twoje ciemne będzie. Radź Math. 6, 22. (jeśliby oko twoje złe było. Bibl. Gd.), chore, nie w dobrym stanie ; fd)U’d)t, fdjlimm, »erborben, nidjt in gutem ©taupe. Złośhwemi chorobami bywają te , do których się wielo gwałtownych, niebezpieczeństwem grożących przypadków przywięzuje. Peiz Lek. 6. Idtàartige ftrantyeiten. ZŁOŚLIWOŚĆ, ś<*i, i, złość serca, charakteru, bie i8o3f>aftigfett; Ross. 340-6a , 34t)Hpaßie , 3J0łibipcTU0, (ob. Złość) Ludzie ‘napełnieni nieprawości , niecnoty, złośliwości W. /Vst. W. 2. 51. Satyryk ten nie ma nic z tej szczypiącej żartobliwie złośliwości. N Pum. 15. 101. ZŁOŚNICA, y, z , kobieta złośna, złośliwa, cf. 'zlucha ; Rag zlizza , zliehiz-

za, ein boąbafteS $Betb, eine Schafte, ëôfe. ZŁOŚNI-CZY, ZŁOŚNIK OWY, a. e, od złośnika, Soiercicljtg » • Potwarz złośnicza Nar. Hst. 7, 175. Przeklectwo pańskie jest w domu złośnikowym. Radź. Prov. 5, 53. (w «Jornu ‘niezbożnika. Bibl Gd >. ZŁOŚNIK , a , m. , ZŁOŚLIWIEC , wea , m, człowiek złośny. złośliwy, eilt $1)3» Ijafter ; (Boh. zlostnjk: Vind hudobnik, hudobuvaiiz; Bug. zlôtko (distnq złotko) , zlijch ; Sorab 1. flosznik, lloscnik, nemanużki ; Croat, zlochesckäk , nazie» dieszt, presdushnikj. Gorszy nad cudzołożniki, sodornczyki i insze złośniki W. Post. Mn. 299 Ś. ojcowie Dyoskora, jak złośliwca i ‘niezbożnika za to sądzą, że się biskupa Rzymskiego ważył wyklinać. Smotr. Apol. 161 Niechciał mieć na tym dosyć, zabić niewinnego na ciele, kusiłby się znać złośliwiec i o duszę ; by do niej mógł mieć przystęp i najmniejszy. \Yeryf. 18. — G>aec. xaz' sÇop/v: Złośnik, zły, czart, przeciwnik, nieprzyjaciel; ber Śtife, ber ©rbfetub, ber ïeufcl. przychodzi złośnik, i porywa co jest wsiano w sercu ich (przychodzi on zły. Bibl Gd ).— §. Zło imk, człowiek pa-syonat, furyat. , wściekły, pełen złości ; eilt 33oël)after , Ungeftümer, 2öütbenDer. Biedna dziewczyna 'przez tego złośnika. Teat. 51. b, 5. — Złośnik Substantivum mol-Hus sonat quam złośliwy adjee.tivum: złośniku, złe chłopię , improhule. Cn. Th. 1451. ein ©djalf. ‘ZŁOŚCIO-PAMIĘTNY, a, e; Eccl. HaMST03406Hbin , mściwy; Subst. naM8T0340Óie mściwość, Verb. naMHT0340ÓCTByi0.

*ZL0T, u, m, zlatanie, zlecienie . wylot; ba$ $ewnterflte* gen, 3ufammenfltegen, ber Sufammenfug ; Ross. h34otb

ZŁUTA , ob. Złoty. ZŁOTARNIA, i, z’., złotniczy warszat. Wtod. Cn. Th. 1431, Rag. zlotaarniza, zlotokovniza ; Eccl. 34arapHH, 34aTOBapHH , 34BTOBapHHua, bie SLrffatt

beg ©olbfdjttttbeS, be# ©olbarbeiterö. Kram abo magazyn , sklep złotniczy, bcrô ©OlbfdjltttbŚ * ©eniölbe. Jak w aptece tak w zlotami, Ni doczego się nie garnij, Bo tego tam wnet zawstydzą , Kogo być natrętem widzą. Rys. Ad. 20. ZŁOTARZ, a, m., kolo złota robiący, złotem robiący, cf. złotnik, pozłotmk ; etn ©olbarbeiter, ©olbfdjlager, ©olb* fticfer, pozłotnik , $ergolber; Buh. zlatotepec; darn, sla-tnâr , slatûnar, sîalâr, Vind. slatar ; Croat, zlatâr : Rag. zlalâr; Boss. 30Ji0TapL; Eccl. ^iUTXfih. Złotarz, złotnik, Wlod. Aholiaw złotarz , ‘hawtarz i tkacz. Budn. Exod. 58, 25. (subtelny rzemieślnik. Bibl. Gd.). Złotarze, którzy złoto, srebro fałszują, i między to mieszają- miedź, cynę albo ołów', na gardle ogniem mają być karani. Siat. Lit 19. złotnicy, złoto pławiący, ©olbfdjmiebe.— ““g. Złotarz , złocisty, w złoto strojny, w złoto bogaty; eitt ©olbrcttijer, ©olbgejierter. Gdy się najbardziej złotarze kokoszą, Tam najmniej wszego użyją z rozkoszą Rej. Zw. 229. ZŁOTARKA, i, z, cf złotniezka ; Ross. 30-joTapuxa, bie ©olbarbeiteriim, ©olbfdjmibimt. ZŁOTA-

wca , m, aur alas, gatunek chrząszczów. Zool.

1 61. Złotowiec. Bridtk. ber ©olbfafer; Buli. zlatoldawek. ZŁOTAWY, a, e, — o adv., na kształt złota, koloru do złota podobnego , cf. złocisty ; Boss. 34aT0BH4HbiH golbs färben. Złotawe Światło słońca. Brud. Ost a 2. Złotawe słońce pokazuje się z morza. Chrośc. Ow 210. Złotawy świeci sie na głowie ptaszka tego talarek żółtawy. Toi Saut. \\S. ZŁOTKO, a, n., ZŁOTECZKO zdrbn. Bzeczwn. złoto « kochane , miłe, nieoszacowane, cudotwórcę złoto, dusie, baö liebe fdjöne ©olb, (cf. złocik) ; Eccl. 3-mue; (Rag. złotko, zlijch* złośnik). Jak to miło, jak to słodko, Gdy przy skrzyni siedząc, Ustawicznie patrzę na złotko, Gdy je pilnuję, gdy je rachuję, Gdy je brakuję, gdy je całuję. Teat. 55. e, 7.    0 złotko,

złotko, me złotko , Jak z tobą żyć można słodko! Zab. 15, 29. Gaivdz. Jak się tu śmiałości nie ma, Złoto w złotku Kasia się trzyma. Zab. 15, 29. Gawdz. Gdzieście się zacni podzieli owi Cnot wielkich wzory, Fabryeyusze? Dziś każdy złotko gdzie może łowi, Przedałby za nie z ojczyzną duszę. Zab 5, 222. Ossol. Auri sacra fames, święte jest. ach święte złoteezko. Jag. Gr. a 2 b. — §. B andiendo: Złotko, rybko; ©djctgcfyen , ©olbfdinftdjen , łpcr,}cben. Dobry dzień, moje złotko. Tent 52, 35, (ob. mój ty złoty, moja złota, brylant, dyamencik). ZŁOTE, oh. Złoty. — (ZLOTNlć, ulotnić, lotnym uczynić, n p. Zlo-tnienie abo zmienienie w parę jakiego płynu. Mier. Mskr.).— ZŁOTNICKI, a , ie, ZŁOTNICZY, a, e, od złotnika, zło-*-tarza , ©olbfcłntttebśj » ; Buh. zlatnirky ; Slav, kulluncxijski ; Boss 30.ïOTapHbiîi. Cech złotniczy Krakowski. Bzecz. Ztol. Przemysław był rzemiosła złotniczego. Papr. Kot Po zło-tnicku pozłacać. Sienn. 596. Kupieckie kramy i złotnicze i mincarskie złupić chciał. Sk. Dz. 347. Naczynia w których ciała tęgie roztapiamy na ogniu , tyglami złotnicze-mi się nazywają. Krumt. Chyn. 46. Piasek złotniczy do form. Kluk. Kop. 1, 326. Złotniczy kamień, ob. kamień próbny. Cn. Th. 260. probierski , ber ^robirfłetn. Klej złotniczy, szefergryn, borax. Cn. Th. 282. ©djlaglotl/,

Botan. Złotnik , polentila anserina ,

systko miał ód stóp . Złotem tkany, haf-

i-a s-

ZŁOTNICTWO - ZŁOTO.

ZŁOTO.

1085

ßötfie. Złotniczy warsztat, sklep , ob. Złotarnia. ZŁOTNI-CTWÖ , a, n., sztuka złotnicza, kunszt złotniczy; Boh. zlatnietwj ; Vind slatarnia , (cf. złotarnia) ; Slav, kullunc-_ xiluk ; Eccl. 3JaiapcTBO, bte ©olbîdjrtttîrêfmtfi. Farbiernie, złotnictwo, ślusarstwo, piwowarnie , i wszystkie inne sztuki i kunszta , w których zachodzi rzeczy pomieszanie, zawisły od chemii. Mon. 73, 550 Jeśli się trzeba uczyć krawiectwa, szewstwa, aptekarstwa, złotnictwa czas niemały, coż rozumiecie o,, najwyższej nauce , o świętej teologii ? Ffrbst. Odp. Pp. Glicz. Wyrh. Fi 1 b. N. Pum. 15, 188. ZŁOTNICZKA , i, z., żona złotnika, lub też złotnietwem się trudniąca, bte ©olDfdjttttbtnn ; Boh. zlatnice; Slav, kuluncxijinica. ZŁOTNIK, a, w. , złotnietwem się bawiący, rzemieślnik czyli kunsztownik od złota , cf. zło-tarz, cf. srebrnik, bet ©OlD|d)ltttet> ; B>h. zlatnjk ; Slov. zlatnjk , zlatopec; Sorub. 1. zwotnik ; Cara. slatnèkar; Vind. slatar, flatar ; Bosa zlatar; Slav, kullunexia ; Ross. 30i0TapB , 30I0TM.VB Atit iwaciepB, (30aoïhhkb lóta trzecia część); Eccl saaTOAhjme.ib (ob. *Złotodziej, alchimista), 3iaT0304lłi«, ajtaroTBopeUB. Kto nie może być złotnikiem, może być kowalem. Gol. Wym. 195. (non omnia possu-mus omnes). Możesz-li być złotnikiem , nie bądźże kowalem, Cu. Ad 522.    Szczerb.    Sax.    141. (to    dobre,

tamto lepsze). Złotnik    od złota    Rzecz. Zlot. dla    różnicy

od następnego znaczenia: złotnik od prewetu, prewe-tnik : ber \9?adjtmann, ©olbntami, ^Jreoetfeger; (Vind. laino-snafhvez, zhistnik sahoda, jeushlar). — Hist, natur. Złotnik robaczek, robaczek ś. Jana. Cn. Th. 1434. Wlod. Dudz. 25. ba3 3obaimtëroürmd)en ; Boh. nesytka, mura, swétluska: Slov. swetluśka, swetlomuśka , sweto-gânska muska ; Corn,    kerstniza ,    farsla    ; Vind. krefniza ;

Bosn. svitgnak , svitak    , svitbça,    çrriv    koji s vet ti    vecer;

Slav, zlatanka; Boss. CBtTJHKB, KBanOBB qepBaqeKB ; (Eccl. 3-iaTHHua, r^ceiiHip aurelia, ob. Złotawiee). Złotnik, clirysomela, owad liczny, większy od stonogi , pokrywki są rozmaitych kolorów, zielonawego , żółtawego i t. d. Zool. 167. ©olb^ltn^en, élattfdfer ; Boh. zlntohlawek’; Ross. óowba KOpOBKa Złotnik ryba, tchrysus. Cn.Th. 1134, Ross. 3iaTo6poBB puóa, elit gerotffer leudjtenber ftifdj. Ryba złotnik , od złotego koloru ; na nowiu xiężyca koloru białego , na schodzie czarnego nabiera. Chmiel. 1, 622, (cf. zło to brew'), gatunek piećperstu. Kluk. Dykc. 2, 225. b(l3 friedjenbe gtngerfrnut, ber ©mtferid); Ross. rycHHaa naæHTb. Ziele złotnik abo srebrnik kwiatu żółtego , lśniące jako złoto, i ztąd też dostało imię złotnik. Syr. 289, ob. Srebrnik. ZŁOTNY, Złotowy, a, e, do złota należący. Cn. Th. 1435. ©olb. Wlod.-, Eccl. 3^aTHUÖ, jęiUTi. ZŁOTO, a, n., (Złotko, złoteczko zdrbn. , qu. v.) ; Boh. et Slov. zlato; Sorab. 1. szloto , zwoto , zwote; Sorab. 2. flot to, fwot-to; Carn. slatu; Vind. slatu ; Croat, zlâto ; Dal. zlato; Slav, zlàto; Rag. zlato; Bosn. zlato ; Ross. 30a0T0 Eccl. %MTO , baß ©Olb; Tatar, goltz; Golh. gulths ; Svec. guli; Ban. guld ; Kero cold ; Willeram. guold ; (cf. Pol. żółty, cf Germ geel , gelb). Złoto między metalami najczystszy, najciąglejszy, najcięższy, najtrwalszy, najkosztowniejszy, żółtego koloru. Kluk. Kop. 2, 145. Złoto w sztukach.

Cn. Th. 1434. Złoto w sztabach, Ross. cjhtkobog soboto. Złoto szczere , obryzum ; Boh. ryzy zlato. Złoto wypalone , brant; Ross. BHJtoira, (ob. Wyżygać). Płatkowe złoto, Ross. cycajib, cycajibHoe 30AOTO. Złoto drobne, piasek złoty, złoto rzeczne. Cn. Th. 1434. et 682. Złoto czerwone bywa mniej szacowne od żółtego, bo w nim znajduje się pewna część miedzi, od której nabiera tego koloru. Jak. Math. 1 , 87 , Ross. qepBOHHoe 30i0Ta. Złoto dukatowe, ma 23 ²/₃ karatów. Lesk. Mier. 2 , 87. Krumt. Chym. 67 Koronne złoto powinno trzymać próbę dwudziestą, to jest, do sześciu czerwonych złotych Węgierskich przysatly siódmy ośrmołótowego srebra. Rzecz. Zlot. B b. Złoto nitkowe, ©olbfÖDett, bengolb. Tr. — Mizerne złoto , którym ani piersi uzbroisz , jak żelazem, ani do strzelania kulę ulejesz , jak z ołowiu Psalmod. 31. — $. Złoto, rzecz z złota zrobiona, sprzęt złoty, naczynie złote, pieniądz złoty lub też collectiv.: naczynia, sprzęty, pieniądze złote; ©olb, etmad oon ©olbe, ©olbiteś, ©erćitbe, ©adjett »on ©oloe, ©olDftÜcfe. Na złocie bankiet wszystek. Bardz, Luk. 180. (na złotych półmiskach, talerzach, sztućce złotej. Kre-zus wszystkim kazał się we złocie nosić, aby Solon obaczył, iż panem jest w skarby i w złoto. Glicz. Wyrh. F 4. Musi być pan jakiś , bo do głów od złota. Teat. 23. b , towany, (ob. Złotogłów). Złoto obrączkowe. Zab. 16, 150. dukaty, czerwone złote obrączkowe; Uîdiibevblicaten, 9ianb» bucatpjt. W złocie płacić. Tr. złotem płacić » dukatami, pieniądzmi złotemi, ttt ©olbe JCtfykn. Złoto w górę idzie» dukaty, luidory droższe, więcej ażio dają, bad ©olb fteigt. — Phraseol. Złoto, quoad valorem , pretium, vim, potenliam: Złoto wnet zblaźni burmistrza i rajce, Złoto uczyni złodzieja i zdrajcę, Złoto zabija rodzonego brata, Za złoto przędą czasem ‘dziewkę matka. Rrj. Ztu. 227, (cf. grosz pan). Kościoł, xiądz, ołtarz, święci, korony, Ognie , kadzidło , bez wszej ochrony, Za złoto u nas tego dostają, Niebo i boga za toż przedają. Zygr. Ep. 92. Gdy co zrobić , złoto najlepszy robotnik. Jog. Gr. a 5. (cf. złota szwajca , złoty orzeł). (Slav, Kamen zlato pro-buge, zlato ludi ; kamień złoto próbuje, a złoto ludzi). Lepszy funt złota, niż cetnar ołowiu. Fredr. Ad. 52. Cn. Ad. 451. Zlot. a 3. Lepszy funt złota, niż rozumu cetnar, Byś był najcnotliwszy z mądrą bardzo głową, Bez pieniędzy me stoisz za szyszkę borową Burl a 2. Nie złoto szczęście czyni, o bracia , nie złoto. Kras. Sat. 26. Złoto tak nowe dobre, jako i stare, w jednakiej cenie idzie. Sak. Kal. B 2 b. Jako złoto złotem, acz z ręku plugawych bierze się; tak też prawda prawdą, acz z ust plugawych wychodzi. Zygr. Pap 185 Nie wszystko złoto, co się świeci z góry. Rys. A4. 42. Kras Monoch. 1, Sorab. 2. wonno ne jo scho slotto, zo sze bliszkoyo.— Transi. Nadobnie Kochanowski o tym pisze , mógłby słowa jego sadzić złotem. Paszk. Dz 47. Złotemby słowa te pisać, złota godne słowa jego. Tr. bic SBortC ftnb giilben, ©olb wertf), (cf. złolomowny). Złotemby go odważyć. Tr. bardzo cenny, szacowny, er ift md)t mit ©olDC JU bejahen (ob. odważyć co czym). Już ci to świat wie cały, że on

1086 ZŁO T OBARWY - ZŁOTOGŁÓW.

ZŁOTOGŁÓWEK - ZŁOTOIMIENNY.

nie od zïota. Teat. 43. c, 141. że nikczemnik, hołota,    złotogłów biały, rośnie na Rusi i Podolu, pięknie kwi-

nidjtśttmrbig. — Cum pluvia diutius expectata et fruyibus    tnie. Kluk. Dyke. 1, 58. ©ofbmurj, meijk 2l3p|öbel, Slffo*

opportuna cadil, dicunt : Złoto pada. Cn. Ad. 315. złoty    bel; Boh. zlatohlawek , kopicko kralowské ; Bosn. zlato-

deszcz, nieprzepłacony , nieoszacowany ; eê fällt ein golb»    glav, ceplis ; Croat, slatovist, kops, kosmâlk , kosmal-

ner 3îegen, eô repet ©olb. — Blandiendo: Moje złoto,    zhèk; Ecd. aaaTOrJiaB-B, (cf. lilia zawojek). Masleska ko-

moje złotko, perełka, dyamencik, rubinek, klejnot,    rżeń ma żółty, jakoby pozłocony, zkąd też złotogłowem

rybka; mein ©olbfinb, ©olbfityndfen, ©ofbtöd;terd;ett,    mianowano. Syr. 583. ib. 107. ib. 861, cf. Urzed. 13.

cfyen. Spij moje złoto! śpiewała Kołysząc matka swe    ZŁOTOGŁOWEK , wka, m., głowy złotawej, ein ©olb«

ZŁOTOGŁOWN1K, a, m., Cn. Th.

dziecię, Spij moja nadziejo cała, Moje ty życie! Kniaź.    fopf; Boh. zlatohlawek pyrrhula , scarabaeus auralus, ob.

Poez. 1, 87. — §. Złoto strzelające, pukające, pióru-    Złotnik, złotawiec.

nowe, ^nallplb. Na mizerere dają złoto, strzclającem    1454. tkacz złotogłowów, ber ©olbttdrfer, 33rocarbtttad)er;

lub piorunowem nazwane ; aurum fulminans. Krup. 5,    ( Vind. slatofhivar ; Ross. 30J0T0mBefi ‘złotoszyj , złoty

729. ZŁOTOBARWY, 'ZŁOTOFARBY, a, e, złotawy,    haftarz , f. 30J0T0iiiBeMKa, adj. 30Ji0T0iiiBeHHbiH *złoto-

plbfarben; Croat, zlatofarben. 'ZŁOTOBIODRNY, a, e,    haftarski). ZŁOTOGŁOWY, ZŁOTOGŁOWNY, a, e, gło-

biodr złotych , plbfdjenfelig. Strzeż się motylków- złoto-    wy złotej, złotawej ; Boh. zlatohlawowÿ    ; Hoss. 3JaTorjia-

biodrnych. Zub. 13, 328. Zabi. 'ZŁOTOBLASKNY, a, e,    bum, golDfbpftg. — v§. Złotogłowowy,    od złotogłowów,

blask złoty rzucający, cf. złotolśniąey , złotojasny ; plb*    w złotogłów ubrany ; Hag. zlatotkan ;    Hoss. napneßbiö,

ftjjtmmernb. Złotoblasknemi kryte ściany blachy. Zab. 14,    raaceTOBbiii, ©olbftoff», ©olb^eup, golbgeftttft. Posłał mu

167. *ZŁ0T0BŁĘK1TNY, a, e, złoty z błękitnem, gob    szaty złotogłowe i srebrogłowe w dary. Baz. Sk. 568.

betlblau. Ranna zorza na swoim złotobłękitnym wozie.    Na wierzchu Moraw-skie, A pod niemi się gdzieś skryły

Staś. Num. 2, 175 ZŁOTOBREW', brwi, z, ryba mor- wzory ^złntotkawskie. Prawdać, że złotogłowni na ska, pstrąg morski. Cn. Th. 1434, Croat, zlate boje;    spodku panowie, A nad nimi wierzch mają marni szar-

Bosn. ovrata, podlenica ; Ross. et Eccl. S/iaTOÓpOBTi, chry-    kowie. Jag. Gr. a 3 b. Płaczą ^złotogłowy. Brud. Ost. B 10.

sophrys, bie ©olbforelle, złotopstrąg, cf. złotnik ryba.    złotogłowi, złotogłowni bogacze. ZŁOTOGOLEŃCZYK,

ZŁOTOBREWKA, i, z., brwi złotawe mająca, etne    herb ; goleń złota zbrojna z ostrogą, jak w herbie Normt plbfärbtgen 51upnbraunen. ‘ZŁOTOBRZMI4CY, a, e,    wina, kolanem w ziemię bijąca, na    hełmie trzy pióra

brzmiący od złota, golbtonenb, golbfltrratb. Zboczył tam    strusie. Kurop. 5, 59, ein genriffeö SBappen. ZŁOTOGO-

z wojskiem złotobrzmiącem. Miast. Byt. 13. “ZŁOTO-    RACY, a, e, wysoko żółty, niby się palący, Ijodj golb*

CHROŃCA, y, m., stróż złota, ber ©olbmädjter, ©olbbe*    farbig. Bndtk. Subst. ZŁOTOGORACOSĆ, fiofje ©olbfar*

nra|ver ; Eccl. 3ÆaTOxpaHHTe.ïi>, Graec. xQvaocpvXa^. ZŁO-    bigfett. ZŁOTOGORZ, a, m. , ob. Srebrogorzspragnienie

TOCHRÓST , u , m., krzewina , która spalona w złoto    złota , chuć złota , ber ©olbbnrft. ZŁOTOGRZYWY, a , e,

się obraca , ale temi czasy, przynajmniej w naszych stro-    grzyw złotawych , golbntäfmtg. Słoneczne złotogrzywe ko-

nacli, nie widać podobnego chróstu. Wiod. alex Plin. ,    nie. Tward. Pasq. 55. Nazajutrz słońce z morza w-óz

frutex, qui ustus in dinerem aurum redit. Cn. Th. 1434.    wyprowadziło, W którym czworo woźników złotogrzy-

tiit roeSmartnartiger ©fraud;; Sorab. 1. bano, dziwi rosz-    wych było. Kmit. Spit. B 2. Śpiewam, a Febus z tyłu

marin. ZŁOTOCIEKŁY, a, e, ciekący złotem, złoto-    złotogrzywy Z ogromnych nozdrzy wybucha płomienie,

płynny, złototoczny, 'złotonury, golbfltejknb ; Eccl. 3JiaTO-    Tward. Daf. 5. *ZŁOTOGWARY, a, e, gwar z złotych

TeuHbiH, Graec. ^Qvaogqvrog. ZŁÓTOC1SAWY, n. p. koń,    strun wydający, cf. złotojęki, złotomowny ; gt)lbraufd;enb,

brunatny i żółtawy, ein golbbrautteê ^Jferb. Tr. ZŁOTODA-    golbtönenb, oott golbnen ©eiten tönenb. Czy w twe ręce

SZY, a, e; Eccl. 3^aTOKpoBHUH, golbbadwg. "'ZŁOTO-    weźmiesz bardon złotogwary, Czy wdzięcznym tonem

DRUKI, a, ie, drukowany złotemi literami; Hoss. 3Jia-    głośne dąć zaczniesz fujary.... Zab. 7, 150. Wej. For-

ToneMaTHUfi, golbbrncfen, mit golbenen Suc^ftaben gebrudt.    tunny stokroć twym złotogwarym Cna Melpomeno da-

'ZŁ0T0DZ1EJ, ja, m., alchimista, starający się złoto    rem, W rodzinną chwilę słodkim na kogo Rzucisz raz

zrobić; Vind. slatodelauz; Eccl. 3JaT04t-ïaTejb, 3aaTO-    okiem błogo. Hor. 2, 214. Kniaź. ZŁOTOJASNY, a, e,

TBOpeiiŁ *złototwórca, ein ©dbntad;er, ein Sflcfimnift; Vind.    świetny, świecący jak złoto, cf. złotoblaskny, złotoślnią-

sEtodelauzhnia * alchymia. ZŁOTOGŁÓW, u, m., ma-    cy; golbfiell, golblCltdjtenb. Febus złotojasne promienie na

terya szat, tella aurea. Cn. Th. 1454. ©olbftóff, Srocarb,    ocean ciska. Kulig. Her. 220. W złotojasnym obłoku,

(ob. Srebrogłów) ; Boh. et Slov. zlatohlaw ; Croat, zlato-    póki nie zniknęła, długom widział Wenerę. Jabł. Tel.

glav; Rag. zlatotkana, zlatotkaniza ; Ross. rjia3eTb, napua,    46. Xiężyc złotojasny swą zgubił ozdobę. Kulig. Her.

(cf. parć). Złotogłów-, materya złotolita, lama, dyma i    292. ZŁOTOJĘKI, a , ie , jęk z złotych strun wydający,

t. d. Mon. 75, 592. Kto z przodku chodzi w złotogło-    cf. złotogwaryj, złotomowny; golbftÖfmenb, golbfeufjenb.

wie, na ostatku musi chodzić w siermiędze. Pelr. Et. 76.    Tryptolema węże otwarte z jęzorem paszczęki Zwieszają,

na mej harfy urok złotojęki. Zab. 15, 5. Kniaź. Jeszcze w pierwszych początkach niewłożonej ręki, Gdym wdzięczne trącał struny lutni złotojękiej, Radziła grać zaloty Wenus sercorucha. Zab. 9 , 335. Zabi. Szmer złotojęki ćwiczonej ręki. Hor. 2, 95. Kniaź. *ZŁ0T0IM1ENNY,

Niech pan za oponami siedzi, jako chce, nie będzieli cnotą zafarbowany, jest jako muł 'złotohławem zakryty, a gdy z niego ‘zejmą 'złotohław, *alić uszy, ogon, głowa wszystko po dyable. Rej. Zw. 71. — Botan.' Złotogłów ziele, asphodelus, rodzaju tego jeden mamy gatunek:

ZŁOTO KAMIEŃ - ZŁ OTOŁUSK.

ZŁOTOŁUSZCZY - ZŁOTOPIÓRY. 1087

a, e, imię od złota    mający, n. p. Chryzostom, złoto-    ‘ZŁOTOŁUSZCZY, a, e, z łuskami złotemi ; Eccl. 3.ia-

usty, golb benannt;    Eccl. 3jaTOHMeHHTbifi, HMtromiit Ha-    ToneniyHHuft, golbfdjupptg. ‘ZŁOTOMIECZY, a, e; Eccl.

3ßaHie oit 3jąTa, n.    p. ^naTOOifCTi, Graec. xQvawvfxog.    3jaTOMeiiHHH . sjhtwh Mens hm ty miii, mit einem golbenett

ZŁOTOKAMIEŃ, ia,    m. , chrysopas. Brud. Ost. F 7,    ©dpnerte. "ZŁOTOMIEN1ACZ, a, m. ; Eccl. 3,iaTOMtHaTe.iŁ,

Croat, krisolit, nazlatni kamenek ; Eccl. 3aaTOKaMeHL chrysoiit, ber ©olbftcitt. ZŁOTOKLEJ, u, m., chrysocolla.

Mon. 75, 502, Eccl. saaTOMefi, ©olbfpatl), Serggrün.

'ZŁOTOKOLANO , a , ziele; Eccl. 3aaTOKoatHO , Graec. yQvaoyovov. ZŁOTOKOPAGZ, a., m. ; Eccl. 3.TaTOKonaieafc,

Graec. XQvaoQ^X°^y bw ©olbgraber. ZŁOTOKOST, u, m., aurypigment. Cn. Th. 10, rodzaj farby złotawej.

Wiod. złatołusk ; Sorab. i. operment ; Vind. strup (cf. strup) , slotofvietlasta vpoja ; Croat, missnicza, missij eherner; Ross. KaMGHKa, MMiubHK'L mejiTbiH , Operment.

ZŁOTOKRADCA, y, m., auri fur. Cn. Th. 1 454 , ber ©olbbtcb ; Croat, zlatokradecz ; Eccl. 3aaTOKpaAem>, Graec.

XQvaoxXénrrjg. ‘ZŁOTOKSZTAŁTY, a, e, na kształt złota, cf. złotawy, golbgeftaltet; Eccl. 3aaTOo6pa3HUH, Graec.

XQWÔ/Hoçyoç. ZŁOTOKUTY, a, e; Eccl. ^katokobaitl, golbgef^mtebet. ZŁOTOKW1AT, u, m., Chrysanthemum, rośliny tej u nas gatunki są podokołkowy, stokroć wielka, zwyczajny, ogrodowy. Kluk. Dykc. 1, 123. ©olb* blttnte, SBudjerblume. ZŁOTOKWITŁY, a, e, kwitnący żółto jak złoto, golb&luljenb ; Ross. - 3.iaTOUBhTHLiH. ZŁO-TOLAZUROWAĆ cz. dok, n. p. Paw' ogonem koło zło-tolazurowane toczy. Hor. Sat. 161. golblaftren, ob. Lazurować. 'ZŁOTOLEŃCZYK , herb , ob. Złotogoleńczyk, Nowina hei'b. ZŁOTOLEWNY, a, e—ie adv., złoto lejący pr. et fig. tr., golbgteßettb, sypiący złotem , golbfdjüttenb.

Widzę, iż niemasz szczeliny tak ścisłej, Gdzieby bóg nie miał złotolewny dociec. Hor. 2, 116. Nar. *ZŁO-TOLEJ, ja, m., złoto lejący, cf. złotnik, złotarzj; ber ©olbgiejier, ©oIbfd)mel$er ; Eccl. 3iaToaiaTeab, Graec. xqv-GÓyoog ; 'Złotolejstwo ; Eccl. 3jaioaiaTeJibCTBO, cf. złotni-ctwo , \erb.'SAdciońm, Graec. xQvoo%oi<o\ Eccl. saaTüiia-jmue, 3aaToaiflTeaiime, Graec. yowoyodor , cf. złotarnia.

ZŁOTOLITY, a, e, z złota ulany, golbgegojfen, gölbgebtegen ;

Eccl. Bce3;iaTbift. Było tam wiele złotolitych. Tward. WŁ 137, Tam na srebrnych podstawkach Nimfy złotolite Głowy zubrze trzymają w dyamehcic ryte. Tward. Mise.

120. Złotolite monarchów pałace. Hor. 1, 26. Kniaź.

(złociste, złota-pełne). Każe rozbić nad morzem namiot złotolity. Pot. Arg. 458, cf. złotogłowny. ZŁOTOŚLN1A-CY, a, a, cf. złotoblaskny, złotojasny, lśniący się żółto jak złoto, golbfdjimnternb ; {Eccl. ^sio^apbii’L, 3jaiocm-Tejemb , Verb. 3aaTOciaio, 3^aT03aprbto , Grace, xçvaavyéco).

Ziemię okrywają złotolśniące kłosy. Jabt. Tel. 283. Zło-toślniące włosy. Zab. 6 , 4. *ZŁ()TOLUB, a 3aaTO.ro6eitL, 3jaTopanHTejib, ber ©olblteber. :!ZŁ0T0-LUBOŚć , ści, z. ; Eccl. zrAiłTOiUOKHic , ob. Złotogorz , bte ©olDliebe. ZŁOTOŁUSK, u. m., złotokost, Operment, auripigmentum , farba malarzom znajoma, samorodna jest kruszcem arszenikowym. Kluk. Kop. 2, 245. Złotołusk dla złotej barwy, którą ma, jest rzeczon , auripigmentum.

Sienn. 266. Śleszk. Ped. 425. Arszenik my złotołuskiem zowiemy. Syr. 390. Na spędzenie włosów weź złoto-łusku białego , to jest, arszeniku żółtawego. Sienn. 496.

ber ©olbroedjfler. ZŁOTOMOWNY, a, wspomina swego Jana Złotoustego , Latium Piotra Chry-zologa t. j. złotomownego , Polska Skargę. Birk. Sk. C 3, ob. Złotosłowny, SBorte ©olbeê mertb [preebenb, golb» milnbtg, golbjmtgtg. Ja tu w głębokich smutkach ponu-rzony, Jako mam brząkać w złotomowne 'stróny? Nar. Dz. 1 , 180, cf. złotogwary, złotojęki. ‘ZŁOTOMYWAL-NIA, i, ź.; Eccl. 3jiaTOMbiJbHH, Graec. yovaoyj.vaiov, la-vandi auri offkina, bte ©olbmafdje. ‘ZŁOTON1ENAWI-STN1K, a , m. ; Eccl. 3iaT0HeHaBH4eu,B , Graec. [uaóyęwog ; ber ©olbÇaffer. ZŁOTONITNY, ZŁOTONITY, a, e, złotych, cf. złototkany, cf. złotogłowy; goîbfûbtg, non ©Olbfaben. Złotonitne i jedwabne namioty. Faliss. FI. 85. Siedział pod złotonitym bąldakinem. Pot. Syl. 570 Zło-tonitym kozłem Alexander chorągwie przeplata. Pot. Pocz. 442. — Arfa złotonita. Hor. 2, 199. Nar. złotostrunna, golbjaittg. ZŁOTONOGI , a, ie, golbfnßtg. Uchwycił Herkules w biegu łanią złotonogą. Lub. Roz 506. Jął Tytan łapać swoje złotonogie konie Kmit. Spit. B 3. ZŁÓ-TONOSCA, y, z., miasto w Kijowskim, nad rzeką tegoż imienia. Dykc. Geogr. 3, 215. ®tabt Uttb tm 5ltjo* nnfdjen. ZŁOTONOŚNY, a, e; Croat, zlatonoszni, Subst. zlatonoszecz ; Eccl. sjaTCHOcen'B ; złoto noszący, złoto przynoszący, cf. złotorodny ; golbtragenb, golbbrtngenb. ( Verb. Eccl. 34aTOHOUiy, Graec. yowocpoośw). Położenie wszystkiej tej krainy złotonośne, aurypigmentu i wszelakich farb mnożne jest. F'aliss. FI. 243, {ob. Złotopia-szczysty). 'ZŁOTONUBY, a, e , w nurcie złoto pławiący, złotonośny, cf. złotopławny, złototoczny ; golbfdjmftmntenb. Nad Tagiem złotonuryra. Tward. Pasg. 37. Chrośc. Luk. 255. ‘ZŁOTONUTY, a

e , n. p. Grecya

z nici

m. ; Eccl.

e , nócący złotym tonem , golb* töneitb. Tam ci odmówią rym sztuką wiązany Przy siedmiotulnej odgłosie fujary, I w złotonute zabrzęczą organy, 1 złotojękie potłuczą cytary. Zab. 10, 251. Zabi. ZŁOTOOK, a , m , hemerobius, owad podobny do jętki ; ma skrzydełka cztery, oczy świecące się , jakby złotem powleczone. Zool. 156. błe glorfltege, -golbmtgige ^lorjîtcge; Ross. sjiotooki. — §. Złotook , ryba morska, acarne. Cn. Th. 1434, ein getotffer ©eeftfd) mit golbfnrbtgen Singen. ZŁOTOOKI, a , ie, oczu złotjT.h, golbäugtg. Tytan zło-tooki. Tward. Daf. 75. Atlas niebo złotookie nosi. Podw. Wróż. 12 , (cf gwiaździste). ‘ZŁOTOPASY, a, e, z pasem złotym, golbgegürtet; Eccl. s.iaionoaceH'B , (2. z honorowym pasem , cf. złocisty abo złoty rycerz). ZŁO-TOP1ASEK, sku , m. , kamień drogi, ammochnjsus, gemma aurum arenae mixtum exhibens. On Th. 1434. ber ©olbgltmmerftcttt.— §. Złotopiasek, ob. Piasek złoty. ZŁOTO-P1ASZCZYSTY, a, e, pełen złotego piasku, ddE ©olb* fattb. Złotopiaszczysta rzeka. Tward. W. D. 3, 240, ob. ‘Złotonury, złotonośny, złotopławny. ZŁOTOPIÓRY, a, e, z piórami złotemi, złotoskrzydły; golbfcbertg, golbgeftebert. Filozofii skrzydła złotopióre, Któremi w niebo wylatuje w górę. Bardz. Boet. 111. Przychodzi do Heleny Irys

1088 ZŁOTOPIÓR - ZŁOTORUCHY.

ZŁOTORUNY - ZŁOTO T K AN Y.

słowa złote, t. j nieocenione wvda-

XQV-

e, w złocie występlo-

•ZŁOTOSTĘPLNY , a,

ze złotemi strefami, gopgeftreift. Tr.

złotopióra. Dmoch. 11. 71. Gabryel przybył złotopióry Z niebieskiej góry. Groch. W. 104. Anioł stróż złotopióry. Groch. W. 279. Wóz złotopióry słońca. Pot. Arg. 468. Tward. Pasq. 120 Bardz. Luk. 52. Przypomnij sam sobie swe ozdoby, Łuk i Trackie złotopióre strzały. Tward. Daf. 21. — Złotopióry pisarz, cf. złotosłowny, złotomowny, złotousty. ZŁOTOPIÓR, u, m., pliszka zło-topiór, motacilla aurocapilla, ptaszek bardzo mały, oliwkowy ; czubeezek na głowie niby złotym sie wydaje. Kluk. Zw. 2, 259. cine Ślrt 93ad;fteljen. ZŁOTOPŁAWNY, pławiący złoto, cf. ‘złotonury, złotonośny, złototoczny, golbfd)tMtnnienb. Mnie ani złota Tagus złotojiławny, Ni pereł daje Indyjski kraj sławny. Kraj Chym. a 2. ZŁOTO-PŁODNY, a, e, w złoto płodny , złoto płodzący, złotonośny, złotorodny; Eccl. 3Jaronjio^HbiH, golber$eugenb. Złotopłodna praca. Nn. Dz. 1, 57. ZŁOTOPŁYNNY , a, e, płynący złotem, złotociekły, golbflicßetib. Złotopłynna Lydya. Hot. Syl. 295. W czas niedługi Złotopłynne fortuny obleją cię strugi. N. Pam. 24, 370. Myśl nauką stwierdzisz na czas długi Przez złotopłynne z jego reki strugi Ghroic. Job. 85. ZŁOTOPROM1ENNY, a, e; Ross. 3JiaT03apHfaifi, goRfłraljltg. Ty Febie ożywiasz ogniem żywioły złotopromiennym. Tward. Dof. 9. Zfotopromienne słońce. Pot Syl. 211. Hot. Arg. 47.'‘ZŁOTOPRZĘDCA , y. m . ZŁOTOPRZĄDEK, dka, m. ; Vind -la»oprediz , ber ©olbfpfntier. W rodź. zeńsk. ZŁOTOPRZĄDKA, i. Subst. Viud. slatopredstvu,'złotoprzędstwo, ©olbfpiiuterep. ZŁOTO-PSTRĄG , a , m. , ob. Zlolobrew' ; Vind. slatouka , slato-ukiza, łcf. złotówka); Ross. ro.!OB,ib, bte ' ©olbforefle. ZŁOTORODNY, ZŁOTORODZĄCY, a , e, cf. złotopło-dny, cf złoty, golberjcugenb, cf złotonośny. golDbrtngtnb. Hermus, Paktol, złotorodne rzeki. Ghroic. Luk 74. (zło-to pław ne , złotopłenne). Złolorodna Hespcryda. Kchow. 68. Skrzynia ta złotorodnych gór ma drogie treści. Min. AuZj. 21. Złotorodnego brata Palas boku przestrzegała. Żebr. Ow 122; (aurigenae). Trytonia towarzyszką była złotorodnemu bratu. Oiw. Ow. 190. Swawolność ludzka złotorodzący pokój i życie szczęśliwe światu wydziera. Star. Ryc. 9. ZŁOTOROGI, a, ie rogów złotych, golb« Jjorntg, ()0lbge(>örnt; Ecd 3.iaToporii1. Herkules łanią zło-torogą w biegu uchwycił. Lub. Roz 506 Złotorogi byk. Kolak. Wiek. a 4. Chętliwą dobrą wolą bóg wdzięczniej, niż ofiary złotorogie przyjmuje. Stryjk. 782. Pan to tak wdzięcznie przyjmie, że nigdy tak drogi Przed nim nie będzie wół złotorogi. J. Kchan. Ps. 99. Ofiara śluby zlo-toroga iści. Żebr. Ow. 165; (inducta cornibus autem vic-tima vota cadit). Świecił na niebie xiężye złotorogi. Chroic. Ow. 128, (cf. srebrorogi). *ZŁOTOTRONNY , a, e, na złotym tronie siedzący, golbttynmenb ; Ecd. ąaaTO-npecTOJibHWH, Graec. yggvatd'Qovoç ZŁOTORÓZANY, ZŁOTORÓŻOWY , a, e, golbro(enri)t(i. Złotoróżane promienie słońca. , Groch. W. 98. Złotoróżowym włosem lśni sie postać jej cała. Dmoch. U. 2, 300 ZŁOTORUCHY , a , e , ze złotym ruchem , nut einer ©olDfcbleppe. Płaszcz Wenery złotoruchy. Tward Daf. 26. Jutrzenka z loża wstawa złotorucha. ib. 1. Póki złotoruche dzień z morza ’ochyniony światło swe rozwinie. Tward. Pasq.

56. Złotoruchy proch. Hor. 1 , 312. Kniai. Złotorucha Wenus. J. Kchan. Dz. 158. Liche strzelasz białogłowy. Jako złotemi malowany puchy (Kupido) Rycerz ‘komunny i pojedynkowy, Dzieciuch on hardy pani złotoruchej. Tward. Dof. 22. Jeszczem na świata togo dziecinne pieluchy Z pierwocinami oddal matce złotoruchej. Zimor. 272. Kobierce takie ściele Na swoje złotorucha z Ado-nim wesele. Tward. Mise. 162. (Wenera). ZŁOTORUNY, a, e, z runem złotem, golbnen 331ie$eê; Eccl. 3.mopyH-HLIH. Niósł Fryxa z Helą skop on złotoruny. Hot. Hocz. 97. ZŁOTORYA , yi , i., miasto w Dobrzyńskiem Dykc. Geogr. 5, 213. eins (Stabt im ©obrjpntfdjen. ZŁOTORYB, a, m., coryphaena . ber ©tupfopf, ein gijci). Bndtk. ZŁO-TORYTY, a, e, wyryty w złocie, in ©MP gegraben. Król w szacie złotorytej. Hot Arg. 261. raczej: złototkana , złotogłowna szata , golbgemirft, golPgefïicft ‘ZŁOTOSKŁaD, u , m , skład czyli złożenie złota , >karb złota , bie ©olbe nteberlage ; Eccl. 3JtaTOB*ara;iHme. ZŁOTOSKRZYDŁY, a, e, z skrzydłem złotem, of. złotopióry : Eccl. 3JiaTOKpHJlb-Hun . goRfliigclig, golbgeflügclt. ZŁOTOSŁOWY, ZŁOTO-SŁOWNY, a, e, jacy, cf. złotomowny, cf. złotousty, ©oltuuorte Ijören laf* fetib; Eccl. ^mtocaobł, Graec. ygvaoloyog. Otwórz usta złotosłowe. Hot. Arg 597. Wiem onego złoto-Tow nego teologa sentencyą. Smolr. Lam. pr. Z tych słów najmniej tego ten to złotosłowny maż nie wyczerpnął. Smotr. Lam. 148. Verb. Eccl. 3jaToc^OBJiK), Graec. (ToXoyéci).

wany, golbgeftempelt. Lepszy szeląg z intraty, chociaż jest miedziany, Niż pieniądz złotostęplny, ale pożyczany. Kras. Sat 55. (lepszy miedziak własny, niż złocik cudzy). ZŁOTOSTREFA, y, z., ryba morska, salpa. Cn. Th. 14*5 Bosn. salpa, saopa, slatnięa, ber ©olPftriemer, ein ©eeftfeb. ZŁOTOSTREF1ASTY, ZŁOTOSTREFISTY, ZŁO-TOSTREFY, a, e ’ZŁOTOSTROK, u, m., n. p Pedant kamieńmi drogie-mi sadzony, Płaszcz axamitnv, złotostrok zielony. Chełch. ' Paprz, a 2 h.l ‘ZŁOTOSTRUŃY, ZŁOTOSTRUNNY. *ZŁO-TOSTRÓNY, a, e, o złotych strunach; Ross. et Eccl. 3JiaTO-cTpyHHUH, golbfaitig, mit golbenen (Saiten, (of. złotojęki, złotogwary, złotonuty). Lutnia moja ulubiona Lutni wdzięczna, złotostrona. Kchow. 250. Chociaźern nie wziął tego od natury w darze , Abym na złotostrunej mógł brząkać cytarze ... Zab. 9, 5. Świet. Wstań z ciemnej truny Do złotostrunej Arfy Dawidzie! Minsk. Ryt 58. Złoto-strunnej muzyki Orfeusza słuchali Simon. Siei 97. ‘ZŁO-TOSZATY, a, e. w szacie złotej golPrbtffg, golbgefleibet, im golbnen ©croanbe ; Eccl. 3,iaropn3HUH. ZŁOTOSZCZE-RY, a, e* szczerozłoty, cf. złotolity, non achtem ©olbe. Wstęga złotoszczera. Pot Arg. 683. 'ZŁOTOSZCZYTNY, 'ZŁOTOTARCZNY, a, e, ze złotym ’szczytem {scutum), t. j. ze złotą tarczą , golbgefdjilbet ; Eccl. sjiaTouumibifi.— Zło-toszczytny, ze złotym wierzchem, szczytem u góry, golb* gtebelig. Złotoszozytny pałac , ob. Złotowierzohni. ZŁO-TOTKANY, a, e, 'ŻŁOTOTKAWSKI, a, re , złotem utkany lub przetykany, złotogłowny; golbgeroirft, golbgefticft ; Ross. 3iaTOTKaHHUM ; Rag. zlatotkan; Eccl. 3;iaTonpHTKa-

ZŁOTOTOCZNY - ZŁOTÓWKA.

ZŁOTOWŁOS - ZŁOTY.

i 089

z grzywny fejnu, czyniące groszy miedzianych trzydzieści. Vol. Leg. 7, 451. Stan. Aug. Wypisano jest na złotówce Polskiej y₈₀ część grzywny Kolońskiej. Lesk. Mer. 2, 86. (Vind slatouka , slatoukiza * złotopstrąg). ZŁOTOWŁOS, ZŁOTOWŁOSY, a, e, włosów złotych, golbfiaa* rig ; Boh. zlatowlasÿ; Sorab. 1. ze zwotemi woszami ; Croat, zlatolàsz, zlatolaszaszt ; Dal. zlatokossan, (złoto-kosy) ; Eccl. 34aT0Baacbiîi. Złotowłosy warkocz Feba. Hor. 2, 47. Kniaź. Słońce złotowłose. Tward. Wł. 156. Złotowłosa Erato. Kchow. Fr. 25. J. Kchan. Dz. 121.

HHH. Złototkane szaty. A. Kchan. 77. Nie płonie, ze nie jest pierwszy z imienia , że go nie zlototkane pasy wiły. Zab. 3, 255. Koss. Na wierzchu Morawskie, A pod nim się gdzieś skryły wzory złototkwaskie. !£>. Pra-wdać źe złotogłowni na spodku panowie, A nad nimi wierzch mają dziś marni Szarkowie. Jag. Gr. a 3 b. ZŁOTOTOCZNY, a, e, złoto toczący, złotopławny, złotopłyn-ny, złotociekły, 'złotonury, golbflromenb. Złototoczne strugi. Smotr. Lam. 4. ZŁOTOTWORNY, n. p. Złototworny Mida. Kchow. 69. golbfdjaffenb ; Groat, zlatotvorëcz ; Hag. zlatotvoraz alchimista, *złotodziej ; Vind. slatodelauz ; Eccl.    Godziny złotowłose juz dzień poczynały. Emit. Spyt. B

SjaTCMiflaTejib , 3,/iaTOTBopeini ; (Croat, zlatotvornoszt ;    2. Złotowłos (Feb) światłem obarczony błyszczy. Zab.

Hag. zlatotvorstvo alchimia ; Vind. slatodelavzhnia). ZŁO-    i4, 165. Zefir łaskotliwy, pieszczoch trzpiotopióry, Zło-

TOUSTY, a e, ust złotych, wymowy złotej, nieocenio-    towłosej rozkoszy przybiera kędziory. Zab. 10, 56. Koss.

nej ; golbnuinblg, »on einer golbrcertljen 33erebfantfeit; Boh.    — §. Botan. Złotowłos, rodzaj roślin krytopłciowych-,

zlatousiÿ; Croat, zlatovuszt ; Hoss. 3MToycTbiH, 3.iaTO-    adianthum , u nas rośnie w murowanych studniach, abo

raarojMBbifi. Złotousty pr. et tr, wymownyaurei oris    na starych murach. Kluk. Dyke. 1,8. ^rauen^aarfarn,

vel eloquens , Graec. ftovGOGTopiog ; Joannes Chrysostomus,    SSenu^aar , $rauentyaar ; Hoss. KOKyiuKHHKï JieHt ZŁO-

episcopi eloquentissimi nomen. Cn. Th. 1435. Jan od    TOW, a,m., miasto w wojew. Kaliskiem. Dyke Geogr. 3,

złota ma być złotousty. Jag. Gr. C. Chryzostom był dla    213, eine 0tnbt tn ber SBojtt). Slalifd). ZŁOTOWY, a, e,

boskiej wymowy złotousty nazwany. Sk. Dz. 316. Jan    ‘złotny, do złota należący. Cn. Th. 1455. ©olb *, öott

dany na naukę wielkim krasomówcą został, tak iż po-    ©olb*, ©olbeê * . Na zlotowym zasiadł tronie. Bzów. Hoź.

tym słusznie Chryzostom albo Zlotoustym nazwany był.    69, (cf. złocisty) Złotowy talar, 40 groszy. Dow. a 2

Sk. Żyw. 58. Jan Złotousty. Żyw. Jez. 19. Złotousty*    b. ZŁ0T0WZ0RY, a, e, cf. złototkany , złotogłowny,

Chryzostom. W. Post. W. 246. Jan ś. od złototocznych    golbgefłtcft. Złotowzory płaszcz zorzy. Nor. Dz. 2, 27.

strug niebieskiej jego* do pokuty nauki Złotousty miano-    ZŁOTOZYŁA ziemia. Cn. Th. 1455 kruszec złoty, albo

wany. Smotr. Lam. 4. Grecya wspomina swego Jana    raczej glinka, która żyłą i znakiem jest złota, segulum.

Złotoustego, Latium Piotra Chryzologa, t. j. złotomo-    Wlod. Cn. Syn. 806. golbäbrige ©rbe, ©olDerbe; Sorab. 1,

wnego, Polska Skargę Birk. Sk. C 5, (cf. złotosłowny).    zwotżenć pësk ; Eccl sJiaTOseiweHi złotoziemny.

ZŁOTOUZDNY, a, e, z uzdami złotemi, mit plbenem ©e* *ZŁOTOWAĆ , ob. Zlitować, zlutować. lujS; Eccl. 3.iaToy34HbiH, 3aaTo6po34Hfciîi. ZŁOTOWA- ZŁOI RŻEĆ , ob Łotrzeć , ZŁOTRZYĆ się zaimk , stać się ŻNY, a, e, ważący czyli wartujący złoto, golbtüägenb,    łotrem, zhultaić się; ein Sotterbube werben, Ittberltd) mer*

golbmert^. Z kupców ten, co złotoważne sprowadza to-    bett. Gdy podrosł, złotrował się bardzo, i nieczystości

wary, szczodrzej wdzięczność swą oświadcza, niżeli ów,    służył. Sk. Dz. 201. Sami się złotrzywszy, potym dru-

co podłe rupieci bardziej dla ładunku narzucał. Pilch.    giokr błaźnią. Hej Wiz. 54.

cf. 'złotny, Złotowy, złocisty; ©olb », golben ; Boh. zloty, zlaticky ; Slov. zlali; Sorab. 1. floty,' zwotć; (,arn. slate, -a, -u; Vmd. flat, slat, slaten ; Croat, zlót ; Dat zla-tan ; Hag. zlaatni ; Bosn. złe tn i ; Slav zlśini ; Hoss. 30-40tuh; Eccl. lętiaTT», 3jambiH , .s^aTocoiBopemibni, ( cf. żółty, cf. Germ, golben, gnloett, ©nlbcn, «h Złoto). Nie tylko u nas , ale iw innych krajach złotą monetę nazywano czerwoną , moneta srebrna białej , a zdawkowa czyli mieszana z miedzią, czarnej otmrnała nazwisko. Czack. Pr. 1, 165, ( ob. miej Subsl. Złoty, czerwony złoty). Sprawami Jego świata uwikłani , a złotemi łańcuchami upętani. Żarn. Post. 22 b. Złociuchny, złotem ozdobiony, lub złotu podobny. Włod, ( cf. złocisty, złotawy). Korona złociuchna W. Exod. 25 , 25. ( korona złota. Bill. Gd., cf. szczerozłota). Wojować jest to jakoby kto złotą węda ryby łowił Kosz. Lor. 144 b, (cf. ważyć wiele na mało) Złotą łopatą torować sobie drogę. Gost. Gor. 119. (przekupstwem). Nie masz tak potężnego muru , któregoby złotym nie przełamał taranem. Pilch. Sali. 148. Złoty orzeł wszędzie doleci. Gol. Wym. 195. Nieodbiły sztych złotej szwajcy. Jag.

Sen. lisi. 2, 195. ZŁOTOWIEC, ob. Złotawiec. ZŁO- ZŁOTY, a, e, ZŁOCIUCHNY intensiv., ze złota, od złota, TOWIEŃCZY, a, e, z wieńcem złotym, golbgefrdnjt ;

Eccl. saaTOBiHenHbiH ZŁOTO WIERZB, a, u, m., Cn. rlh.

1455, ZŁ0T0W1ERZBA , y, z. ; Boh. zlatoleyćj ; Croat. sùlika verba, bie ©oBwetbe, aurisalix. Ursin. Złotowieizba salix Graeca,- bie Sittbmeibe, krzew miernej wielkości, ze wszystkiem wierzbie podobny ; korę ma na młodych gałęziach jedne czerwoną, drugą siwozieloną. Kluk. Rośl.

2, 59 ; gałązki są wyśmienite do robienia półkoszków wozowych. Kluk Dykc '2 41. Jest drugi rodzaj wierzby, drobne maiący gałązki a gibkie, liście też trochę

v rumiane, który zowia złotowierzba. Cresc. 453. ZŁO-TOWIERZBOWY. Otw. Ow. 82, ZŁOTOW1ERZBY, a, e, od złotowierzby, golbmetben * , fttnbmetben *. Nierazem i ja złotowierzbym łubkiem, Nieraz wybornych malin ob-syłał kozubkiem Tward. Daf 44. ZŁOTOWIERZCHNI, ia, ie, z wierzchem złotym , cf. złotoszczytny ; Eccl. 3^a-TOBepxiîi, golbgiebelig, golbfuppelig. Monastyr w Kijowie ś. Michała złotowierzchniego. Fund. 52. ZŁOTÓWKA, i, i, złoty Polski, pieniądz jeden złoty wartający ; ettt ©ul* benftucf, ein ©ulben, namentlid) ein ^olnifdteg ©ulbenftöcf,

( cf. półzłotówka, dwuzłotówka). Złotówki ośmdziesiąt

137

Słownik Linizgo wyd. 2. Tom VI.

Czegóż więcej mam sobie życzyć , jeżeli złoty pokój w tern państwie będzie królował? mała mi będzie szkoda tej korony, względem tak wielkiego dobra ojczyzny. Boh. Kom. 2 . 476. Chyba się przeto złota wolność nazwać godzi, Ze kto złoto ma, nad tym, co nie ma go, przewodzi. Fot. Pocz. 635. — (Złota wolność, herb ; węże dwa skręcone, jak liczba 8; krzyż między niemi. Kurop. 3, 59, ein genriffećl ffiappen.) — Złota za prawdę godzina jest , gdy kto pokutuje. Birk. Zbar. C b. (szczęśliwa). Złota była senteneya Katona, którą wpomina Gelius. Birk. Chodk. 26. (wyborna, nieoszacowana). Macie zawsze pamiętać, na te pańskie słowa : *Więtsza jest rzecz dać, niż brać; o złota-ć to mowa! Prot. Jat. 7. (boska). Miękczy Apolo ją złotemi słowy. Tward. Daf. pr. ( wy-mownemi , łagodnemi, słodkiemi, cf. złotomowny, zło-tosłowny, złotousty ). ‘Ażaż nie często ‘słychamy onych pozłocistych słów : mój drogi , mój złoty ! Klon. Wor. ded., (cf. złoto, perełko, rubinie, dyamencie, klejnocie, królu). 0 mój złoty Józefie , przychodzę znowu do siebie, ożyłem. Teat. 55. d, 33. Śmiej się k niemu, mów co pieszczonego, Przyciśnij k sobie synaczka złotego. Groch. W. 363. (drogiego, miłego, kochanego). — §. Arithm. Reguła trzech , reguła złota ; Boss. 30J0T0e npa-bhäo, TpoiłHoe npaBMO, bte Siegel betrt, sposób wyrachowania ze trzech liczb wiadomych czwartej niewiadomej Solsk. Geom. 3, 79. Złota liczba, oznacza, który jest ten rok obrotu xiężyca , cycli lunae. Rog. Dos. 2, 282. bte golbne — §• Złoty, koloru złotego, żółtego na kształt złota, złotawy, golbfarbtg. Złoty kolor. Tr., (ob. Złotofarby, złotolśnisty). — Medic. Złote żyły, bte golbne 51bcr ; (Slav, zlâtna xilla). Żyły ku otworowi dolnemu idące zowiemy żyłami złotemi czyli hemoroi-dalnemi. Krup 3, 78. Złotemi żyłami nazywamy żyły w końcu prostej kiszki czyli w samym dziurniku ; gdy znacznie nabiegają , sprawują bole , gdy się nie otwierają i krwią nie płyną , nazywa się to ślepemi złotemi żyłami. Perz. Cyr. 2, 274. Sienn. Złote żyłki nabrzmiałe, nieciekące , ślepemi zowią, że są zawarte. Syr. 687.— Botan. Złota czupryna, chrysocoma, rodzaj rośliny. Kluk. Dyke. 1, 121. ©olbtyaar, etn ^flanjengefcble^t. Złota wierzba, ob. Złotowierzb. — §. Złoty Subst. , bev ©ttlbett. Złoty w swojej istotnej derywacyi w dawniejszych wiekach był nazwiskiem monety kursowej złotej, którą my teraz nazywamy czerwonym złotem. Kras. Zb. 2, 590, ber ©olbgulbcn. Złoty okazuje w swojem nazwisku kruszec, z którego był wybijany. Czack. Pr. i, 160. Wniesione są potym czerwone złote albo floreny, zkądeśmy złote nasze nazwali ; uchodziły z przodku za Kazimierza Wielkiego po 14, potym po 16 groszy. Gdy się moneta poczęła psować, za ‘Olbrachta ustawiono czerwony złoty po 30 groszy naszych, która cena i do tych czas przy naszym złotym została ; choć czerwony złoty, na- od którego złoty poszedł, tak daleko wyniósł górę. Za Alexandra cena czerwonego złotego stanęła na 32 grosze , i potym począł się podnosić , za zniżeniem monety, tak że przez 102 lat 28 groszy tylko wyniósł się, a przez te 42 lat przeszłe skoczył w górę 162 grosza-

Gr. A 3. Złota szwajca mury przebije. Zegl. Ad. 297 wszystko przeniknie. Fredr. Ad. 31. Pot. Zac. 203. Gdy ucieka nieprzyjaciel, buduj przed nim most złoty, aby spieszniej uciekał, abyś miał pokój. Birk. Chmiel. C 2 b. (ułatwiaj mu ucieczkę). Pieniądz złoty, (ob. Złocik , czerwony złoty, ^czerwieniec). Naczynia złote; Carn. sla-tina , (cf. srebro, sreberko). Doktor Jugo od złotej bani. Teat. 28. b, 32, (ob. Bania). I s'winie złote pachną jako róże. Jag. Gr. B 4. (złoto złotem , choć w plugawej skrzyni). Palec złoty, palec od złota , do złota , serdeczny, pierścieniowy, wierny, czwarty palec. Krup. 1, 148. ber ©olbftnger. Złota piana, ob. Glejta, szlak. Złota sztuczka, drobina , ob. Piasek złoty, bryła. Złota góra, aurifodina. Cn. Th. 1431. ein ©olbbergiwrf, eine (Mbgrube ; Vind. slatnaria, slatoustvu , slatarstvu , (cf. złotarnia ). Złote góry pod ziemią żadnego pożytku nie przynoszą. Far. (Jw. f 3. Obiecać komu złote góry ; Slov. zlaté bane nékomu slubowaf , zlati motóz nèkomu pres usta pretóhuuf; falsa spe lactare\ Vind. veliki obe-ti , malu prejeti ; Rag. obechjavati zlśto herzegovo , et* item golberte Serge öerfprecfreit. Złote góry obiecuje, a nie ma i ołowianych. Rys. Ad. 80. Ślubuje dygmtarstwa i wszelkie honory, Nie tytko srebrne fosy, lecz i złote góry. Kulig. Her. 244. Iż jej dla ubóstwa częstemi upominkami i podarkami ująć nie mógł . z nagła złote góry obiecywał Pilch. Sali. 46. — Złoty rycerz*, złocisty rycerz * białego orła , ettt Witter Pont meinen 3lbler. Rycerze złoci , albo rycerze przepasu rycerskiego przed-tym byli , co teraz kawalerowie białego orła. Tr. — Złoty rycerz, pasowany przy koronacyi królów, cesa-rzów, ein Ströniingöritter. Każdy król Polski na rynku Krakowskim trojakiem miecza uderzeniem pomiędzy łopatki , złotych rycerzów pasuje; zwyczaj ten wszczął się r. 1316. Tr. — Złote czasy, złoty czas. złoty wiek ; eine golbne 3*it» ba8 golbne    golbne 3etten. Zło

ty naprzód wiek nastał, który bez przystawa Żył, z dobrej woli wiary i cnot strzegł, nie z prawa. Otw. Ow. 8. Kiedy bladego złota i najmniej nie znano , Czemuż proszę wiek tamten złotym nazywano ? Kchow. Fr. 5. Najpierwsi ludzie mieli wiek złoty, po którym nastąpił wiek miedziany, nakoriiec żelazny, na który my nieszczęśliwi trafili. Mon. 68, 442 Wywiodły się lata dawne, Zmarły czasy złote sławne, Dziś nastały ołowiane, Nasze szczęście malowane. Pieśń Kat. 168. Zgrzybiałe lata nadeszły, nie one, które złotemi albo tłustemi zwano, kiedy wszystko by cielęta igrało, albo jako baby plotą, kiedy z kiełbas płoty pleciono, a połciami i gomółkami domy pobijano ; ale to są lata żelazne, skaliste, twarde, trudne. Podw. Wróż. 24 Zadtn obraz, rzetelniej nie wskazał wiek złoty, Jak widok w czasie żniwa wesołej roboty, Kiedy ją z serca pełnią szczęśliwi wieśniacy, Wszędzie cchoeza radość wybiega się w pracy. Tom. Roi. 76. Wiek Zygmuntów słusznie jest zwany złotym wiekiem w Polszczę. N■ Pam. 15, 381. Te złote dla Polski czasy minęły. Pam. 83, 478. — §. Transi. Złoty, cenny, kosztowny, uszczęśliwiający, szczęśliwy, wyborny, drogi; golben, foftkr, beglütfenb, treffltefy.

ZŁOWIĆ - ZŁOŻNOŚĆ.

ZŁOŹNY - ZŁOŻYĆ.

4091

mi wyżej. Stimm. B. Zwyczaj w trzynastym wieku w Niemczech przyjęty, mieszania w srebro miedzi , podniósł u nas wartość czerwonego złotego od 4 4 groszy, jak szedł za Kazimierza W., do 30 za 'Olbrachta, do.32 za Alexandra. Ossol. Zygm. 4. Cetnar soli ma być do Węgier dawany po cztery grosze, które są w złotym czerwonym , a złote nie mają być inaczej brane , jedno po siedmi *skotów , to jest po czternaście groszy. Herb. Siat. 403, r. 4368, (cf. grosz). Czerwony złoty, dukat, czerwieniec, czerwony, ein ©olbbltcaien : Sorab. 2. flotti, zerwone (lotto; Carn. slât, goldmar; Vind slat, dekat ; Bosn. sgjulięa, sgjuticeęa, ( cf. żółty); Ross. 30Æ0T0H, nepBOHeub, nepBOHHOM. Złote abo floreny we Floren-cyi bić poczęto r. 4252, Summ, a 4. Złoty Polski , szestdesatnik krajcarów Boëmis, monetae nomen ex auro vel argento, 30 sestertios aequans valore ; fuit aureus et argenteus. Cn. Th. 1435, (ob. talar złotowy). Z grzywny Kolońskiej mają bić po 80 czterogroszówek, którym to czterogroszówkom odtąd imię złotego naznaczamy, a takich złotych ośm na talar bity. Vol. Leg. 7, 451. Stan. Aug. ber fpolntfdje ©ulben * oier gute ©rofdjen. Złoty Pruski ma złotych Polskich dwa. ib. 634. Złoty Reński, Reński * cztery złote.

ZŁOWIĆ cz. dok., Zławiać niedok., połowić co, dostać, wyłowić razem, łowiąe wyciągnąć; Jltfammen fangen, $U* fammen fffcfjeit, ^erauêftfc^en ; Vmd. sloviti ; Ross. h3^obhtł. Złowienie ryb, 'ZŁÓW, iu , m., baS SluSfifcljett, pölltge Slufftfćfeen. Przy dokończeniu tego złowiu , trzeba szukać po stawach utajonych w kątach karpiów, Haur. Sk. 443. -r- Fig. tr. Złowić kogo, złapać kogo; einen er* nnfdjen , babep frtegen. Trudno Włocha złowić. Tent. 21, 50. Chcą mi pana złowić, ale to nie dudek. ib. 4. b, 64. Są ludzie, którzy poczuwszy u kogo pieniądze, wszelkich używaja sposobów na złowienie onych. Teat. 34. c, 64/

ZŁ0W1AREK, rka, m„ ZŁ0W1ERN1K , a, m., źle wierzący, złej wiary się trzymający, cf. heretyk, kacerz , odszcze-pieniec , niewierny ; ein ©cftledjiglänbiger, ber einem fdjled)* ten ©laubenSbefennintffe anljängt, (ob. Prawowiernik, prawowierny ). Wy nie tylko niedowiarkowie, ale i zło-wiarkowie jesteście. Smotr. Ex. 13. Niewiernik abo zło-wiernik. Sak. Okuł. Nie będzie tam niewierników, ani złowierników , heretyków. Sak. Persp. pr C 2 b. ZŁO-WIERNY, a, e, źle w ierzący , złego wyznania wiary, (opp. prawowierny), fcblecfytgläulng. O tej materyi do tego czasu między prawdziwymi chrześciany i złowiernymi heretykami spór dzieje się. Sak. Dusz. 79. Herezya ta cerkiew' nasze z wiary wyzuwa , a czyni ja złowierna i 'niezbożną. Smoir. Apol. 15. ZŁOWIESZCZY. ZŁOWROGI , a, ie, źle wróżący, złe wieszczący; 33ofeS prophet* enb^ ominös. Złowrogie wrony. Hor. 1, 255. Nar.

■“ZŁOŻNOść, *ZŁOZONÓŚC, ści, ż., sposobność bycia złożonym do kupy, ułożonym, składność ; bie Bufautntenleg* ftarfeti, 3ufammenfnglicf)fett propr. et fig. tr. ; Carn. slo-snost, concordia, (ob. Zgodność); Vind. sloshnost, per-kladnost (cf. przykładność) perrozhnost, perstoinost, (cf. przystać, cf. przystojność), Croat, szlosnöszt, szlosnozt ;

Ross. caojKHOCTfc (4) obrachunek, 2) składanie). Doczesnych rzeczy obrot z nieruchomości w ruchomość wpada , i z niezłożonośei przytomnego bycia rośnie w nieskończoną przyszłego/czasu wielkość. Bardz. Boet. 175. *ZŁ0ZNY, a, e, do złożenia w kupę sposobny, składny, składalny ; jufammenlegkr, jufammenfägbar * ZŁOŻYSTY , składzisty. Cn. Th. 1003 , Sorab. 1. zwożne ; Garn. sloshn concors • Vind. sloshen , perloshen , perkladen , perstoin, perrozhen ; Croat, szlösen compositus, concors ; Slav, slo-xan ; Ross. cæowhhh , cocTaBHuił ; Eccl. ciojkhhh , óaa-rocJioacHbiH, 4o6poc40JKHKii. *§. Złożna choroba * 'łożnica, choroba, którą człowiek złożony, eine bettlägerige Sîranfljett. 'Roków sędzia nigdy nie omieszka, 'krom wielkiej prawdziwej , złożnej choroby. Star. Lit. 4 45. — ( ZLÓZOWAĆ, ob. Lózować). — ZŁOŻYĆ, f. złoży, złożę cz. dok. , Składać niedok. Składywać częstl. ; 'Skłaść, 'składł jedntl. ; Boh. slożiti, slożjm, sklâdam ; Slov. skladaf, składam; Sorab. 4. złożu, zlożim , zwo-żuyu , zkwaduyu compono, delelenu delelenem , dele-polożu , delepolożim dèpono ; Cum. sloshiti , skladati, składam, slâgam ; Vind. floshiti, ukup floshiti , skladati, (fe floshiti * zgodzić się, ułożyć się, skladati « godzić spornych), doipoloshiti , doipoklasti, dolpokladati depone-re\ Croat, szlositi, szlosilszem, szlasem , zlasem , zku-pszlositi, (szkl-adàmsze consono, accords) ; Dal. szloxiti ; Bosn. slosgitti , slagati, sastaviti, sastavgliati, ( cf zastawić) ; Bag. floxitti , sklâdati, slâgati ; Boss. c,tojkhti>, caaraTB, cjaraio , CKiacTL. CMa^uBaro ; Eccl. iiii^o^hth, HH3JiaraTB , deponere) ; — § 1 j składać co, zginać w kupę , przeginać ; jufammen legen, jufamraen falten , jufam* ntett fdjlagen. Składam papier, szale. Cn. Th. 4002; (plico). Złożenie papieru, szaty, plicatura. ib. 4 4-35 List składa , i pieczętuje. Teat 22 b, 75 Zdejm mój płaszcz, i złóż go pięknie. Teat. 17. b, 44. Chusteczkę we dwoje złożoną, w wódce maczając, na oczy przykładać. Syr. 392. ein $ucb boppelt jufammen legen, jufammen fcfyla* - gen. Składany, pheatus Cn. Th. 1003. Składać ręce, btC £änbe jufammen legen, bte $äube falten. Przy litanii mówieniu ręce składywał. Chndk. host. 49 Leriiwcze, mało co pospisz, mało co złożysz ręce twoje, abyś usnął. 4 Leop. Prov. 6, 9. (trochę złożysz recę, abyś odpoczywał. Bibi. Cd.; bte £witbe in ben 6djoß legen, ob. z założonemi rekami chodzić). — Składa się kapusta , sałata, facit caput Cn. Th. 1003 staje się głowiastą , ba$ 5łraut Ijäuptelt ftd). — Fig. tr. Wielomowność nie może być bez grzechu . ale kto wargi swoje składa , rozumny jest. Gil. Post. 99 b. stula , zawiera , zamyka ; Dte Sippen, ben SDîunb jufdtlteBen, oerfebliefien. Składam co pospołu, jedno z drugiem ; jufammen legen, jufammen fejjen, $n* fammen fteflen ; Boss cocTaBHTb, cocTaBJMBaib ; Eccl. mn-HHTb, CLic^iiłłiiTit, conjieHHK), cjiaraio ano n.ieHU. Zmiećcie z drogi kamienie , i 'składźcie je w stosy. 3 Leop. Jer. 50, 26. ( uczyńcie z nich stosy. 4 Leop. ) Znowu bitwę wznawiają, znowu się obrażają i trupami składają. Krom. 464 ; (vulneranlur et codant utrinque). Składanie, złożenie, gromada Eccl. CKaa4eme Składany ze sztuk, z części. Cn. Th. 1003, Boss. cbo4hhh , ( cf. zwieść ) ,

4 37*

-S3

e*

fS-

P'

jufammett gefegt. Te istosiy, na które ciała' rozkładają , gdy ich skład roztrząsany bywa, nazywać się zwykły początkami, principia, albo częściami składającemi, partes constitutivae. Krumi. Chym. 10. Seftanbthetle. Liny, jeżeli mają być dobre, muszą się składać z dobrych postronków. Jak. Art. 3 , 227. powinny być skręcane z dobrych postronków, jufammen gefe|t, jufammen gebreljt. W kraju wolnym każdy obywatel składa cząstkę powszechnego rządu. Nieme. P P. 10. jest częścią, tft ein 58eftanb* thetl, rncnfyt einen Sefłanbtbeil aug. Składać się z czego, złożonym być z czego : lions. cocroan>, cootok) , tporang befteijen, jufantmengefcfjt fepu. Naród wielki składa się z różnych narodów małych. Gaz. Nar. 1 , 10!. Polska złożona jest z rozmaitych prowincyj. Gaz. Nar. 1,- 101. beftetyt aug perfdffebenen spromujen. Pospólstwo u Rzymian składało się z rolników, rzemieślników i kupców, u nas samym chłopom to imię służy. Mon 68, 370. obejmowało rolników i t. d., eg beftanb aug ben Sanbleuten unb f. n>., eg umfalfłe, begriff bte Sanbleute uńb f. w. Nie wszystkiego razem trzeba dziecięcia uczyć pierwej abecadła, potym sylabizować abo litery składać, a naosta-tek czytać. Glicz. Wych. J 8. 93uc0ft.if*ert jufammen fejjen , budjftabiren, fpHabtftrett ; (cf. Hoss. cjort, cjonma sylaba). W drukarni zecer z kaszty składa pismo do win-kielaku. Magier. Mskr. tn ber 3)rucferep feiert, ©cfyrtft fejjen, ben îert fe$eit. Składanie drukarskie; Ross. Ha-óopt, (cf. nabrać); bag ©efcen tn ber Srucferep, ber ©a£. Składany, złożony, nie z jednej sztuki, więcej sztuk lub części obejmujący, jufautmejtgefejjt. Rośliny złożone są, które na spólnym kielichu wiele kwiatów mają osadzonych. Bot. nar. 178; (compositae). Wyraz składający się z kilku wyrazów zowie się złożony, compositus. Kpcz. Gr. 1, p. 7, Slov. dwoućastećnć, złożenć słowo. Wyraz złożonym i niezfożonym nazywać się też może względem wewnętrznego znaczenia , n. p, czworonogi. Kpcz. Gr. 3, p. 3. —• Jeżeli wszystkie wiersze jednaką zgłosek liczbę mają, taki gatunek zowie się niezłożonytn ; złożonym będzie, jeżeli do niego wchodzą wiersze, nierówną liczbę zgłosek mające. Kpcz. Gr. 3 , p. 90. mieszany, pomieszany, niejednostajny, verntifdjte Vergärten. — Febry złożone albo zawikłane; compositae , complicatae. Krup. 5, 532. — Ruch składany, ja*ki bierze ciało razem popędzone od wielu sił , mających takie kierunki , jakie się spodoba. Jak. Mat. 3, 238. Mlkość składana complexa, składa się ze dwóch lub kilku liter’ związek z sobą przez znaki mających. Ustrz. Alg. 7. Gdy będą trzy ilości jednakowego gatunku, stósunek pierwszej do trzeciej, nazywa się składanym, ratio composita. Geom. 1, 199. Pomiary składane, w których niewiadome ilości są czworogranu i sześciogranu. Ustrz. Alg. 2, 89g Złożyć zrównanie znaczy, w geometryi odrysować linią prostą lub krzywą, w której związek współuszykowanych rodzi zrównanie podane , i to znaczenie należy do zró-wnań nieoznaczonych. Śniad. Alg. 2, 158. Złożyć zrównanie oznaczone, jest to odrysować dw-ie linie, przecinające się tyle razy, i w taki sposób , aby odcinki do przecięć należące, wyrażały wszystkie, pierwiastki rzetel

ne zrównania podanego. Śniad. Alg. 2, 158.— §. Składać wiersze, układać, pisać, tworzyć, robić, 3Scrfc ma« djen, ©ebtdjte machen, Vind. Hoshikuvati, tfloshikar, flo-shikuvauz » rymopis). Jam powiada snadniuchno w godzinę sto wierszo w złożył. Warg. Wal. 102. Pijany wierszów, jak mówią, nie składa. Warg. Dan. 113, Stefan złożył wiersze w ciemnicy, w których wiarę swą i "dufność wyśpiewywał. Baz. Hst. 167. — Piszę co na trwałość, składam wiersze, xiegi ; condo, compono. Cn. 7h. 703. Xiąg wiele sam składał i pisał. Sk. Dz. 510. jufammett fefjen, auffe$en, verfertigen, fd;retben. Przyłączam tu osnowę abo złożenie tej mowy. Nag. Fil. 2. treść, układ ; ben Jnljalt, Hauptinhalt. Złożyć , utworzyć , wymyślić, wynaleźć; fdjaffeu, erbeuten, augftnueu, erffnben. Cypryan ś przez ofiarę nie mszą, bo ją dobrze potym xięża złożyli , ale rozumie ofiarę dziękczynienia. Żarn. Post. 3, 535 b Religia Turecka , jest złożenie cudowne z chrześciańskiej i żydowskiej. Ktok. Turk. 169. mieszanina , utwór, ein ©emifebe ; Boss. cociaBt. — Składać się z kim na co, dare symbolatn Cn. Th. 1003. składkę czynić, jufammen fdjtejkn , jufammett tragen , betragen , betp fteuern, eine (Collecte machen; {Croat, zbéchatisze, zbé-châmsze). Składana wieczerza , obiad, pośnik, bankiet, lollalitia coena. Cn. Th. 1003, (cf. kolacya). Aby oświadczyli miłość swoje przeciwko królowi, złożyli się na sto i pięćdziesiąt tysięcy skudów. Birk o Exorb. 31. Chrze-ścianie apostolscy na każdą niedzielę schodząc się , czynili kolekty, to jest , składali się co kto mógł, na pomoc ubogiej braci. Sk. Dz. 29. Niech się jedno pomocnicy, każdy z swego ile może, Rzeczypospolitej Polskiej złożą , wnetże oni granice sobie rozszerzą Janusz. Lig. F. Składacze, na *rząd dający, składający się na bankiet abo picie, collalores symbolarum. Cn. Th. 1002. Składane pieniądze na co, skład, collecta ib Składanie się na co, contributio. Cn. Th. 1003, Ross. CKJia^Ka, składka, bag 3ufantinenlegen, 3ufammenf(fcteflen. Spodobało się to Macedonii i Aehai, aby uczynili jakie złożenie na ubogie święte w Jeruzalem. 1 Leop. Iiom. 15, 26. (upodobało im się nieco spoinie złożyć na ubogich. Bibl. Gd). Sam Rzymski biskup pewnych czasów wzywał ludzi na kolekty, to jest , na składanie jałmużny na ubogie. Sk. Dz. 29. Ubogim panieneczkom , co kto miał w kalecie, do klasztora składali. Groch. W 580. ( sed vide Zkładać, złożyć deponere ). — Venat. Jeśli myśliwiec doskonale tego nie umie, jakoby psy sobie sprzęgać albo składać, a trafi mu się , że mu się sami ‘‘psi złożą trafunkiem .... Ostror. Myśl. 45 sfurować , na smycz wziąć, jufammen fuppcltt bie Sagbhnube.— §. Składać sejm, zjazd walny * zwoływać, ben 3teid)gtag berufen. Pierwsza powinność króla sejm składać. Herb. Stat. 10. Zygmunt roku 1542 sejm do Piotrkowa złożył, ale sam na nim być nie mógł. Gorn. Dz. 8. Złożyć dzień zgromadzenia się, odbywania czego « wskazać, oznaczyć, postanowić; ben £ag befttmnten, anfcjyen, feftfcjjen. Przyjechali na dzień złożony do Gąsawy na sejm, Leszek Biały, Henryk Brodaty, Władysław Laskonogi, wszyscy panowie Polscy. Biel. 122. Przyszedł wszystek lud, ja-

na

CS!

-S3

ZŁO Y Ć.

1093

ko im był dzień złożył król. i Leop. 3 Reg. 12, 12. (‘słożył. 5 Leop. ; jako był rozkazał król, mówiąc: wróćcie się do mnie dnia.trzeciego. Bibl. Gd.). Potym złożywszy mu dzień, przyszło ich do niego na gospodę nie mało. 1 Leop Ad. 28, 23. (postanowiwszy mu dzień. Bibl. Gd). Oblubieniec upominał się swej panny; rodzice zezwalają, > dzień wesela składają, jej się gotować rozkazują. Sk. Żyw. 2, 354. Zakreśliliście czas zmiłowaniu bożemu , a na wolą swą złożyliście mu dzień. 1 Leop. Jud. 8, 12. (zamierzyliście. 3 Leop.J; wy nie kładźcie kresu radom pana boga. Bibl. Gd.). — §, 2) Składać abo raczej zkładać co z czego na dół, na ziemię i t d. , zdjąwszy kłaść, położyć, deponere; ablegen, |e r* unter legen, herunter nehmen uni) hinlegen ; Ross. cociaBim, cocTaßJiHBaTb. Składam z osła, z muła *burdy, ciężary rozbieram, depono clitellas. Cn. Th. 1003. Tam zdjąwszy sajdak z ramion, szybki łuk złożyła Z cięciwy, i w trawie sama się porzuciła. Otw. Ow. 75. może spuściła cięciwę , fie fpannte bie ©eljne ab. Chrystus wstawszy, złożył szaty swoje. Dambr. 206. zewlokł, er legte feine fôlei» ber ab , 50g fie au$. Już złożył żałobę. Tr. już zaprzestał chodzić w żałobie, er h<*t bie Trauer fchon abgelegt. — Składam kogo z urzędu , z godności * zrzucam , einen beë SlmteÖ entfejjen; Vind. odstaviti od flushilu, (cf. odstawka) ; Ross. oTptuiBrb , OTpiuiaTb. Dwóch biskupów z stolic ruszył i z biskupstwa złożył. Śk. Dz. 1095. Starostwo Krakowskie , złożywszy z niego Czyżowskiego, Pieniążkowi oddał. Krom. 618; (amoto Cizovio). Złożył z wysokich tronów tyrany wielmożne, A na ich miejsca wsadził w pokorę zamożne. Groch. W. 20. Złożył bóg mocarze z stolic ich , a podniósł pokorne. Sk. Kaz. 529. z Łuk. 1. (er fefcet bie ©emaltigen nom Stuhl, unb hebet bie ©lenben auf. fiuthh Bóg bogate i harde zkłada, a pokorne podnosi. Sk. Kaz 529 b. Bóg wynosi , ale tenże i składa. J. Kchan. Dz. 289. (poniża). Jeśli się ja podobam panu swojemu , najdzie-ć on drogę, iż mnie nie złoży z miejsca mojego. Rej Post. y y % (utrzyma mię mojem miejscu). Złożony z urzędu, zrzucony. Cn. Th. 1435. Prosił papieża, aby *z niego "‘urząd ‘złożył. Sk. Dz. 1115. aby z niego zdjął urząd, er möchte tpm ba8 2Imt abnehmen, ihn beè 2lmteö entlebigen. Przeklęctwo pańskie ‘zawźdy stać musi nad głowami ich, a opatrzność święta jego już 'zawżdy musi być złożona z nich. Rej. Post. y y 3. zdjęta, odebrana; abgenommen, meggenom* men. Złożyć rząd, urząd * zdać, baö 2Imt, bte ^Regierung nteberlegen. Xiązę panujący z przyczyny podeszłego wieku, złożyć ma rządy, i oddać je synowi. Gaz. Nar. 1, 256. Wolę pod ciężarem urzędu mego upaść, aniżeli abym miał to , co raz mi powierzono , albo przez zdradę opuścić , albo przez bojaźliwość złożyć. Siem. Cyc. 14, (Vind. ~kvitirati , flushilo gordati, od flusbbe stopili , cf. podziękować za urząd, abszyt wziąć). — Złożyć broń pr. et fig., ba$ ©emehr nteberlegen, baö ©eroehr ftreefen. Na słowo komenderującego : złóżcie broń ! broń na ziemi się kładzie. Kaw. nar. 245. Żołnierz waleczny, kiedy wiek przesłuży W ustawnym boju, ani Marsa dłużej Wytrzymać zdoła, składa broń. Zab. 13, 295. Harab. (żegna

wojskowość). Ja, który zawsze pokoju życzyłem, po Farsalskiej bitwie nie już złożyć, ale rzucić broń radziłem. Stem. Cyc. 378. (dać pokój wojnie). Złożyć głowę pod czem fig., schylić głowę, fein £aupt worunter beugen. Prowincye otwierały wrota , i składały głowę pod szczęściem broni Otomańskiej. Klok. Turk. 62. Wszyscy niemal składali głowę pod szczęściem broni .Cezara. Nag. Cyc. 106. — Składam z siebie co tr., zwłóczę , wyzuwani się z czego, exuo e. gr. humanitatem. Cn. Th. 1344. ablegen, abjtehen, roegroerfen, fairen laffen. Nie może-ć to być , żeby wespół ze wstydem, i ludzkość wszelaką z umysłu razem złożyć. Żarn. Post. 3, 552. Złożyć i precz porzucić wszelaką złość, zdradę, obłudę. Wiśn. 230. Złóż tę marną pychę serca twego. Rej. Post. G g g A. Upór serca twego i niedowiarstwo Tomaszu złożyłeś. Odym. Św. 2 N n 2 Złóż myśl ucieczki, darmo się mordujesz. Past. Fid. 110. (porzuć tę myśl). Sumnienie złożyć , oswobodzić swoje , cudze , eximere alicui reli-gionem. Cn. Th. 1083. skrupuł odjąć, ben ©crupel bench* men. Składam co z myśli, odwodzę się od czego. Cn. Th. 1003, (cf. wyperswadować sobie). Już bez broni, bez tarczy, a przecie nie składa Serca , w głąb się nie kryje, gołemi piersiami zastawia brata. Bnrdz. Luk. 49. nie spuszcza z serca , nie traci serca , nie upada na sercu ; er Ićifft baê $>erj nicht ftttfcn, ben SDîuttj nicht fahren. Złożyć z czego, spuścić z czego, spuścić z kwinty, sfolgować; nachlaffen , etroaö nacbgeben, ein menig fahren laffett, ablegen. W dalsze zawody tyran się nie zdawajac, złożywszy z uporu, wrócił bez krwi Inflanty. Tuiard.Wł. 10 Żyjesz, nie żebyś z swej złożył zuchwałości, ale żebyś się bardziej w niej umocnił. Nag. Cyc. 5. Złożył teraz z dumy. zuchwałości , i z pierwszej swej ku ludziom oziębłości. Tr. Tel. 410. Boże uczyń , niech brzydki, co się Turczyn sroży, z srogości złoży. Kchow. 312. Prędko musiał z pychy złożyć. Morszt. 48. Złożyć komu, ustąpić, uledz komu; einem nachgeben, metcfyen. Znał złe serce jego, i nic mu nie złożył , ani słowa dobrego nie dał. Sk. Dz. 458. Wściekły, okrutny, hardy, niecierpliwy, bogu samemu ledwieby co złożył. P. Kchan. Jer. 49. et 237. Złożył Sieniński uporowi królewskiemu , a biskupstwa Gruszczyńskiemu ustąpił. Krom. 646; (cessit pertinaciae). Gdy się obadwa wojska przeciw sobie ściągnęły , gdy jeden drugiemu nie chciał złożyć, potkały się zapalczywie z chęcią jednaką. Stryjk. 515. — Absolute: Złożyć, sfolgować, ustać, ustąpić; nadjlaffen, abfteben, aufhören. By się teraz ta twoja buława z grobu twego ukazała, ten panek ’Szwecki, ten Gustaw złożyłby prędko , i nie takby się srożył. Birk. Chodk. 15. Owi, co cię miecą, łają , wyzywają przed bitwą , pospolicie wnet złożą. Corn. Dw. 96. Złożył i zamilkł wiatr , i oddany jest pokój oceanowi. Birk. Dom. 7. — Złożyć co gdzie, położyć, składając umieścić; nieberlegen , itnlegen, beponircn. Są tam wieże potężne, w których wszystkie prochy składają i chowają. Star. Dw. 38. Tam swe misterstwa wszyscy ‘składli Fidias, Li syp i inni śnicerze. Chodk. Kost 73. Miał wielki puklerz, ale w pokrowiec złożony. P. Kchan. Orl. 1, 96. schowany, »ern>a|rt, |tneingelegt.

Możecie się tym złożyć., że jako nie-

‘Składli chorych u nóg jego, a on je uzdrowił. 1 Leop. Math. 15, 30. (kładli je u nóg jego. Bibl. Gd.). Miękki swój bok na tw-ardym często składa progu. Otw. Ow. 594. kładzie, hinlegen, tjinftrecfen. Leżał w domu ciężką chorobą złożony od kilku miesięcy. Nar. Hst. 5, 219. o łóżko uderzony, von einer f#iveren Sranfheit Inngeftrccft, aufâ Sager geworfen. Niebezpieczną złożony chorobą. Teat. 4, 18. Żalem złożony, nic nie odpowiedział. Tr.Tel. 84. zjety, bur#brttngen, gebeugt, ergriffen. W kniejach Cefal gust złożył i w zwierzu zabitym. Zab. 13, 578 Druzb. położył, zasadził, er fefjte bariu fein Wohlgefallen. Składam dziś fortunę moję na reku twoich. Tr. Składam w łasce twojej tę ufność, ib. (pokładam, zasadzam, gruntuję). Starostwo Krakowskie (złożywszy z niego Czyżowskiego), Pieniążkowi złożono. Krom. 618; amoto Cizovio, Pie -nionscio mandata, oddano, e3 ttUtrbe tljm übergeben. Wczoraj w wieczór jakiś kawaler oddał mi bilecik, abym go Pani w własne rączki złożyła. Teat. 52. d, 13. doręczyła , wręczyła ; eigenhönbtg abgeben, einfänbigen. Przy tej okoliczności damom mój uniżony ukłon składom. Teat. 4, 47 oświadczam, oddaję, wyrażam; feinen unterthanigften fêmpfeljl abftatten, p $ü$en legen. Brata jego odwiedzam rano, a Wac Panu po południu miałem złożyć uniżoność moję. Teat. 27, 153. wizytę, atencyą oddać; feine ©hrfnritt bejeigett, tur# eine ©taatävifite. Chciałem złożyć mu uniżoność moję Teat. 4. b, 93. — Złożenie, miejsce gdzie co składają, skład. Cn. Th. 1002 składne miejsce, bie fRieberlage, ber Ort ettvaS nieber p legen ; Xind. floshba , floshenje; Bosn. slogga, slosgenje; Eccl. codaBTi, cocTaBeitt. Spalili też nasi swoje miasteczka dla nieprzyjaciół, aby nie mieli nigdzie złożenia. Biel. 96, (cf schronienie). Do czeladnej izby i do każdego złożenia pilnie tego strzedz, aby słomy nie noszono, ale maty mają być Hanr Ek: 4 7. Czech nad Dunajem i Elbą swe złożenie abo dzierżawę otrzymał; Lech zaś z wojskiem swein dalej postąpił. Gwogn. 16. siedlisko , osia-dłość ; Wofnf4, infiebehutg, 9?ieberlaffung, ©i$. Złożenie, izba, pokój, gabinet, komnata, komora; eine ©tube, ein 3'ntmer, ein gabinet, ein ©enta#, eilte fatnmer, ©#laf* fantttter, ©#lafftelle. Darny saraju nie wychodzą mgdy z swego złożenia. Kłok. Turk. 11. W domu gospodarskim złożenie ma być dla sług, dla dziatek, dla gości. Petr Ek. 13. (izba czeladna, dziecinna, gościnna). Znoju pełen szedł ztamtąd do złożenia swego. Pot Arg. 173. Ale już na sen nocne radzą cienie , To rzekłszy, wiódł ich, i dał im złożenie. P. Kchan. Jer. 376. Weszła do komory, gdzie złożenie miała. Wys. Kat. 247. (gdzie stancyą miała, cf masz się modlić, ‘wnijdź do scho--wania twojego, i zamknąwszy drzwi twoje, módl się. Sekl. Math. 6). Był pokój, kędy gość miał on złożenie bhzki. Pot. Jow. 118. — §. Złożenie, to co gdzie złożono, schowano, depozyt, pokład; ba$ 9?iebergelegte, baâ ®epot, Bardzo mię sławne miejsca straszy położenie, W inszy kraj namyślam się przenieść to złożenie. (Jstrz. Troi. 32. — $. Złożyć co z czego na co, z siebie na kogo » przełożyć , ^crüberlegcn, hinüberlegen; Slov. wskła-dàm , fig. zwalić na kogo , zmówić na kogo , auf einen

fcOteBeit. W pogaństwie, gdy bękart urósł godnym ku rzeczy jakiej pospolitej, zacierano rodzice nieprawne a niesłuszrfe, a na bogi składano. G licz. Wyc h. B 5. Składam winę na kogo, zmawiam. Cn. Th. 1003. O jak zły, który winę swą na kogo składa. Min. Ryt. 4, 158. Źle zrobiwszy na ziemi , wszystkie składa winy na macochę. Bardz. Trag. 457. Myśmy się zwykli wymawiać, abo na innych winę składać, a ten święty składając z innych, sam na się był srogi. Sk. Żyw. 2, 165. Grzechy nasze z nas złożył, a świętymi nas przed bogiem ojcem, i nieśmiertelne na wieki uczynił. Paszk. Bz. 150. (zdjął, zwalił, zrzucił, zwlókł, wziąwszy na siebie). Ewa na szatana, Adam na Ewę swój występek składali. Lach. Kaz.

1, 65. Adam grzech swój składał na Ewę, a Ewa po-tym na węża, 'owo oboje chciało ze siebie złożyć, ale trudno u pana boga. Hrbst. Nauk. e b. Ewa na węza winę wszystkę składa , Źe ją od niego spotkała ta zdrada. Leszcz. H. S. 15. Mało nie wszyscy tacy bywamy, iż na drugie przyczynę złego składamy, a sobie pobłażamy, i jakobyśmy nic w czem winni nie byli. Baz. Modrz. 558. Nie trzeba składać swego grzechu na nikogo. Hrbst Nauk. e 5 b. Kto sobie przyczyną złego, próżno składa na drugiego. Cn. Ad. 401. — Składać się czym , składać się mieczem , bronią i t. d. , zakładać się czym , zastawiać się czym ; ft# tVOttttt vertfetbtgen, f#ü$en, eg p feiner SSertbetbtgung Vorhalten, Vorbringen, oorfdjügen phys. et fig. Nie w czas pożyczać miecza , kiedy się już składać. Fredr. Ad. 56. Zwierz zuchwały stra-sżnemi rogami się składa, A czart naciera, nagli, i kłami dopada. Przyb. Luz. 82. Widzi tygrysa wódz rogatej trzody, Źe się na obłów przybliża do stada, Sobą się jednym za wszystek gmin składa, Czyni po piasku ‘porożem rozbody, Przeciw zaś bąkom kiść ogona wodzi,

I takim rojom tak wzgardzenie szkodzi. Mon. 71 , 550. Rozum każdej złoży się broni. Suszyć Pieśń. 3 Q 2 b. Słabo się broni, kto się samą składa sprawiedliwością. Swad.

1, 418. Słowom składaj się słowem, szabli szablą , potędze potęgą. Fredr Ad 114. Nie możesz się temu wszystkiemu lepiej złożyć, jak cierpliwością i spokojem. Teat. 25, 110

wiadomi Warszawy, nie trafiliście do jego domu. Boh. Kom. 3, 148. wymówić się , *wvwinić się; ft# tVOtttit ent» f#ulbtgen, etnmS vorfdjüfcen, pr (Entf#ulbtgung Vorbringen.

— $ Złożyć, ułożyć, składać, układać , stosować, przystosować, kierować, nakierować; p re#t legen, p re#t t [teilen, p re#t fe£en, einri#ten, anlegen, legen, ri#ten nrie ft#3 gehört. Kmiotków gromada pługiem w skiby zagon składa. Mon. 74, 407. Ta ślicznie głos składając, słodkie nuci tony. Hul., Ow. 123. Miał Bolesław dowcip prędki, do wszystkich się rzeczy uczciwych a godnych składający. Krom 64 ; (accommodons se). Złożyć się , składać się; nakładam się czego, przywykam czemu, wkładam się w co, zwyczaje się do czego, ‘wyknę czego, asuesco. Cn. Th 1435. et 461. (cf. wciągnąć się).

Łuk ciągnie miernie, drzewy do siebie składają. Star.

Vot. C b. godzą, mierzą, celują, fie richten bie Sanken auf fi (ft. Składam ku komu grot, kopią; dirigo, protendo.

ZŁOZYCIEL - ZLUBIĆ.

ZLUCHNA - ZŁY.

1095

Cn. Th. 1003. Dawszy‘bojcem koniowi, na zgromadzone    wiał domu pańskiego. 1 Leop. 2 Parał. 24, 4. ( umy-

niósł drzewo złożone. P. Kchan. Orl. 249. wymierzone,    ślił w sercu swoim odnowić dom pański. RjJ>l. Gd.).

bte gerichtete, JU recht gelegte, gefällte 8an$e.^ Dzika szcze-    Zlubiło się tak panu, aby mię królem obrał. 1 Leop. 1

ciny ‘czczą do góry, by drzewa złożone. Zebr. Ow. 197;    Parał. 28, 4. (upodobał mię sobie za króla. Bibl. Gd),

(densis similis hastilibus horrent). Miałem sztuciec, co    Ta-ć jest góra, w której się zlubiło panu bogu mieszkać

siedmset kroków bije; jak się złożę, jak wytnę do nich,    Wróbl. 153; (in quo beneplacitum est Deo...). Ziemia

wszyscy z koni jak kaczki. Teat. 26 , 57. jak go przy-    gdy będzie opuszczona od nich , zlubi się w tych świę-

łoźę , twe ich CUllege, anfefje, wie ich ntich in ^ofitur fefje.    tach , które ma 'prze ich spustoszenie. 1 Leop. Levït.

Oracz powinien umieć przy pługu dobrze złożyć się,    26, 43. (rada będzie odpocznieniu swojemu. Bibl. Gd).

aby skiby równo składał. Haur. Sk. 48. On słucha spo- ‘ZLUCHNA , y, i., n. p. Do Zluchny. Kchow. Fr. 28, (cf. kojnie, I na to odpowiada złożony przystojnie. JabLTel. zły, złościwy) » kobieta nieco zła, méchante, cf. do-78. ułożony, gefafft, in onftänbtger Stellung. Styrem przez bruchna.

wiatr wielki składa.    Zbił. Dr.    a 3. kieruje, włada,    er lenft    ZŁUDNY,    a, e, obłudny,    łudzący, gleißnerifch.    ‘Owo przy-

ÎXrô Steuerruber. Złożyć konie    na bok. Ossol.Mskr.    skiero- chodzi do mnie , ‘miasto    przyjaciela, złudny    nieprzyjaciel,

wać , auf Die Seite lenten. Wóz rwą po oddrożu , i to    Pilch. Sen. list 337. ZŁUDZIĆ cz. dok., Złudzać    niedek.,

wybijają górę to krzywym ślakiem k ziemi się składają.    ob. Łudzić, wyłudzić, zmamić; pfammen locfen,    h^flu3*

Zebr. Ow. 33. (skręcają, schylają, zbiegają). Król do-    locfert, blenben,    »erblenben, locfettb herum jiehen.

padłszy konia, z jezdnemi swemi składał ku swym. ZŁUGOWAG, ob. Ługować. ZLUNĄĆ. ob Lunąć.

Leop. 3 Reg. 20, 20. (uciekł na koniu. Bibl. Gd.). Już *ZŁUP , u, m., złupienie, łupy; jRaub, Scute. Barbarosa więc miejsca    niemasz, dokądbyśmy mieli składać a ucie-    dobył tego miasta, i    dał rycerzom na złup. Biel Sw.

kać. 1 Leop.    1 Mach. 9, 45. (ustąpić. 3 Leop.\ niemasz    96 b. ZŁUPIĆ cz. dok., Złupiać, Złupować niedok., Złu-

miejsca do ustąpienia. Bibl. Gd.). Po'miesiącu swe kroki    piwać, Złupywać czestl., łupiąc zdzierać, wyłupiać : ab=

ku jaskini składa. Jabł. Tel. 246. (posuwa, sunie, kie-    häuten, abbalgen, bte £aut abjtehen, abfchtnbeit, fchinben ;

ruje). Gdy się* cofnęła i k domu Nimfy składała nogi,    Slov złaupiti ; Ross. caynmL, ciynart, CKOflynHyTb,

korzeniem zrosły. Zebr. Ow 228; (dum valet discedere).    CKOJynHBarb.    Złupić barana ze skóry. Tr. —    Fig. Ir.

Składać co zezem, składać co ku czemu * porównywać,    Grzech złupuje człowieka z wszystkiej cnoty i zasługi,

stosować, przystosowywać; gegen etnanbev galten r jufam«    W. Post Mn. 555. zwleka, wyzuwa ; auêjtehen , entblö*

tuen halten, Dergleichen. Niegodna rzecz jest, aby kto tę    ßeit. Niemasz złupować nikogo z powinn-ej chwały jego.

zapłatę, którą czyni nauczycielowi za syna , miał równać    W Post. Mn. 21. Co może być haniebniejszego, jako

a składać z    zapłatą tą, którą wydaje grabarzowi. Glicz.    kłamliwą gębą złupić    poczciwą białogłowę z dobrej sła-

Wych. M 3    b. Gdybyśmy chcieli rzeźnika z doktorem    wy? Gorn. Dw. 273,    (cf. uwło^zyć komu). Złupiono go

albo nauczycielem złożyć a zrównać, najdziem to, iż    ze wszystkich urzędów i majętności. Tr. (zdarto, wyzuto,

daleko więcej miałby się każdy ociec zachować nauczy-    zzuto). Peculor, pospolitą rzecz kradnę złupywam. LJrs.

cielowi, niż któremu mówcy Glicz. Wych iV 4. Skła-    Gr. 233. Wyłupuję abo wyłupiam skrzynię , komorę. Cn.

dając kapłaństwo zakonu starego z kapłaństwem naszego    Th. 1519. rauben, pïünbem, beftehlen. My dziś me koźlą-

pana , w nim samym wypełnienie samego kapłaństwa    tek, ale starych kozłów, baranów. wołów, groszyków

Paweł apostoł ukazuje. Żarn. Post. 68. Solon pokazał,    z ubogich złupiamy. Falib. T 3. zdzieramy, wydzieramy;

jako ubiory nic nie pomagają ku dobremu, gdy złożył    entreißen, erpreffen, rauben. Gdyby gród abo zamek jaki

Telusa człowieka ubogiego ku KrezuGOwi. Glicz. Wych.    obwiniono, że się z niego złupienie stało, abo że tam

F 4 b. ZŁOZYCIEL, a, m. , ob. Składacz; Vind. sasla-    łup na zamek wniesiono, tego się pan onego grodu

gavez , vkupsloshnik , dolpoloshnik : Rag. sloxitegl : Bosn.    może sprawić przysięgą Szczerb. Sax. 219. łupiestwo,

slosgitegl, koji slaga; Boss, caamejib ; Eccl. ciojKHTejib,    rozbójmetwo; fRauberei) , ©traffenraub. — Za Szląską złą

ber 3ufammenleger, Bnfantntenfejjer, 5lbfe|er. 5Rieberfe|jer. Fund.    'mymcę Polską starą dobrą złu iwah. Gród Dys A 4 b.

55. VV rodź. źeńsk. ZŁOZYCIELKA , i; Rag. sloxitegliza.    wykradywali, wyławiali; auê Dem Saribe herauf fchtnärjen, her»

ZŁOZYSKO, a, n., n. p. Panie, nieplenne zboźysko ,    auêftehlen. — $ Złupnąć jedntl., Złupać dok. ,_łupam em

Bo silne złożysko, Trzeba-ć 'dzisia na korzec bić, Niźli    zbić. herunter fpalten. Bndtk.

go przyjdzie namierzyć. Rej. Zw. 235. zboże się pokła- ZŁUSZCZYG , ZŁUSKAĆ , ob. Łuszczyć 'ZLUTOWAĆ , ob. dło , baë ©etretbe hat ftćb gelegt. ZŁOŻYSTY, ob. Złożny, Zlitować, litować, lutować. ZLUZOWAĆ, ZLOZOWAĆ, składny, składzisty.    ob. Lózować.

*ZLUBić co cz. dok.,    polubić,    lieb gewinnen. To    u mnie    ZŁY, zła,    złe, (Źle Adv.,    qu. v.\ Gorszy, gorzej Compar.,

nie lada, Ześ mnie zlubił ty, co wiesz, kto ciura, Nie kto szlachcic z ojca, lecz w kim tura. Zab. 9, 86. liyck. — Zlubić sobie, polubić sobie, n. p. Zlubił sobie tedy Lot krainę około Jordanu. 1 Leop. Genes. 15, 11. (obrał ją sobie. 3 Leop). Zlubiło się komu, upodobało się ; eê hat ihnt beliebt, gefallen, tfNhm gefällig geroefen. Zlubiło się Joasowi, żeby popra-

cz

kto qu i> );    Boh. zly, horśj    ; Slov. zli , nićemu    hodnÿ ; So-

na-

rab. 1. fly, zwa, zwo, adv. fie, zwé; Sorab. 2. fU, lie, gorschi ; Carn. hud (cf. chudy), slęgu, (zle) ; Vind. hud, huifhi, sliegen, hudu , sliegnu, slu adv. , slieg , sieg, hudu « złe; Croat, zèl, zla, zlo, zlocheszt, lyùt (cf. luty), hud; Bosn. zao , zal, zlocest , zloban, opâk , (ob. Opak), zlo, loscio, lose, hûd, zlotan, słotni; Slav, zao, zli,

więcej nie m ,

zla, zlo , gorji; Rag. zoo, zli, zlochjudan, zlobni, hud, zlo , zled ; Boss. 34HÖ, 304B, 3aofi, 3Jto, 3JiHimH, xy-AHH, xyATâ, (cf. Hebr. bïï? schal, petulantia-, Chald. schalu, delictum ; Hebr. nbu erravit, cf. Germ, fdjlecht, fdjlirnm) ; zły, niedobry, niecnotliwy, niepoczciwy , złośliwy, bez sumnienia, bez cnoty, bezbożny; böfc, nicht gut, nicht tugenbhaft, fehlest, boshaft Złych nazywamy tych, którzy chociaż świętości używają, i wiarę wyznają tęż jaką i dobrzy, lecz'życiem i obyczajem od nich się różnią. Kuczb. Kat. 182. 33öfe, ©ottlofe. Złe łudzie zowie-my niemierne , łakome , wszeteczne , złośliwe , nie iżby każda z tych sztuk mieli mieć w sobie , ale iż w nich być mocą, i są, chociaż nie są wiadome^ Corn. Sen. 2v0 Kto zły , zawsze zły. Bys. Ad. 28. Żaden zmazą jaką naznaczony, odprzysiądz się nie może ; bo kto raz zły, zawsze za niedobrego bywa poczytan. Szczerb. Sax. 18. Zli złych się boją. Jabł. Tel. 108. Kto sobie zły, nikomu nie będzie dobry. Cn. Ad. 401. Kto sobie zły, a coż innym nie ma być gorszym? Lek. D 3, Boss. nace ceók 30JTB, KOMy /toóps óy^eTh. Łakomy wszystkim zły, sobie najgorszy. Cn. Ad. 426. (drugim szkodzi , a sobie najwięcej). Bardzo zły człowiek, niegodziwy, piekielny, piekielnik, piekło go nie ma, piekło mu równego nie ma, sam czart, bies, wróg, nieczłowiek; Ross. 34UH, nero4HUM ne.iOBkKt. Zły *zawżdy na grzbiet ma dębowe goście. Bej. Zw. 222. Co złe z młodu, na starość wisieć. Dwór. K. (złość rośnie z latami , z złodziejka złodziej). Po złym penie bywa gorszy. Cn. Ad. 451. Pospolicie po złym ojcu, bywa gorszy syn. Biał Post. 177. Złego człowieka karze pan bóg przez gorszego. Bys. Ad. 79. Ze złym żle znaleźć, źle zgubić. Bys. Ad 80. (trudno dogodzić , trudno z nim się dzielić , zawsze trudna sprawa) Z jakiem drżeniem usteczek dziecina płakała, Gdy z niej piękne sukienki zła ręka zdzierała Lib. Hor. 115. nieprzyjacielska, złośliwa; Ctneböfe, fettlbltche, rdu* beriiebe Jpattb Pobudzając, dzieci ku okrutnośoi, dają im imiona tygrysów, lwów abo złych ptaków, niektórzy złych ludzi. Boler. 515 drapieżnych, böfe ütnubcbgel. Z złego ptaka, złe potomstwo. Zorn Post. 3, 777, (cf. niedaleko jabłoni jabłko pada; cf. jaki oćiec, taki syn; jaka matka, taka eóika). Drzewo złe owocu dobrego dać nie może Wiśn. 229 Nic gorszego nad złą niewiastę. Zob. 15, 224. Złe rzeczy są dla tego złe, że z natury złe. Lach. Kaz. i, 467. Żadna rzecz tak zła nie jest, aby w' sobie czego dobrego nie miała. Cn Ad. 1295.— Złe słowo, łajanie, fukanie. strofowanie, cf. złorzeczeń-stwo; ein fddimmeś 28ort, ein böfeö SBort, 0d)elte, 6dnnćb hung, Sd)ni<U'rebe,    ( cf. dobre słowo j. Co to za dobre

panisko, czwarty rok u niego służę, a jeszczem złego słowa nie słyszał. Teat 22. 6, 25. Chrystus nie oddał złorzeczeństwa za złurzeczeństwo , my i jednego słowa przykrego cierpieć nie możemy; ale za jedno złe słowo sto gorszych oddawamy. Dambr. 183. Złe oko, zazdro-śne, zawistne, ein fcheelfichtigeä 2Iuge. *Azaż dla tego ma być złe oko twoje , iżem ja dobry? Żarn. Post. 81 b. — §. Zły na kogo, złoszczący się, gniewający się, gniewny, pełen nań złości; Boss. cep4Hr&, Döfe auf je*

îltaitb, iürnettb. Zły na mnie ociec, pan. Cn. Th. 1436. Jednakowoż na ciebie trochę zła jestem. Ç>. Wac Pani Dobrodziejka chcesz mówić, iż się gniewasz na mnie. Teat. 30. b , 22. Tak się ze mnie naśmieli, że aż zła jestem do tego czasu. ib. 45, 62. Coż tam sobie pa-ploczesz dziewczyno? zdaje mi się, iż zła jesteś, ib. 52. c, 10. (markotna). Nadto Wac Pan na niego zły jesteś. Tent. 12. b, 4. (nadto się gniewasz). Coż to Wac Pan pani mojej zrobiłeś, że tak zła jak bies jaki. Teat. 55. br 36. — Zły duch, zły * nieprzyjaciel duszy, czart, bies, szatan, złe licho , licho, zła bieda, złe {ob. niżej Złe Subst.)-, wróg, ber Sofę, ber boje ©eift, ber bofe getitb, ber @atan, ber Teufel; Cam. hudizh, hudoba, (cf. chudoba); Vind. hudizh, hudir, slodei (cf. złodziej), sluedei, słomek, hudi duh , te hudi, peklenski foura-shnik ; Croat, hudich , hudoba, szotona, zlodèy, urąg, malik, szumrak, napastnik, skrapecz, paklenik, djaval; Bag. vrägh, djaval, sotôna, hudóba, napast, straseno-silnik hudobski , necisti duch, duch zli, napasnik, zarni duch ; Boh. hudoba. Czy mię zły duch wmieszał w ich interesa ? Teat. 51, 49, (cf. kaduk, kat). Opętaną tak bardzo pchnął w on ogień zły nieprzyjaciel, iż głową w węgle uderzywszy, 'dunicę rozbiła. Wys. Kat. 139. Lepiej złego nie drażnić. Simon Siei. 107, (ob. nie maluj dyabła na ścianie, daj złemu pokój, licha nie budzić, psa nie drażnić). Czy mię tu, boże odpuść, złe licho wplątało? Teat. 43. c, 128. Wyb. Wie go zła bieda , kupczym sądami, jak żydzi pieprzem. Fahb. F 3. — §. Zły, nieszczęśliwy, nieszczęsny, nie dobrze wróżący ; bofc, ungliicfltcb, Ungliitf fotngenb. Zły aspekt. Cn. Th 1456. Ach jakże w zły czas dyabeł mię sku-ił. Teat. 15, 36. W zły dzień z Paryża wyjechać musiał, i tu dnia fatalnego stanął, ib. 32. c, 31, (ob. w nieszczęśliwą godzinę, zła gwiazda). -— Aliter: W zły czas, w niedogodny, w nieprzyzwoity, me w porę, w nieczas , jur tlnjett. W zły czas wybrałeś się ze swemi zapytaniami. Teat. 17, 138. W zły dzień Wac Pan przychodzisz, nie mogę teraz Wac Pana zaspokoić. Teat. 48 , 60. — Aliter: Zły czas, czas zły, niepogodny « niepogoda, fPga, burza, zawierucha, pluta. Złe czasy, ob. pod Czas — §. Zły, lichy, nie taki jaki być powinien, lada co, lada-jaki , zepsuty, nienależyty, skażony, zarażony; bbfe, fd)Iecfjt , fd)lttmn, tterberbt, nicht fo recht. Złemu rzemieślnikowi każde naczynie złe. Cn. Ad 1559. Nie pomoże szkapie złocista uzda, ani złemu mieczów i nowe pochwy, przecie *zawżdy złe złem być musi. Rej. Zw. 133 b. Zły rząd , kiedy poddani panom rozkazują. Bardz. Trag. 561. (na opak , opaczny, do góry nogami, przewrotny, cf. bez-rząd). Chronią się przed nim , jak przed złym groszem. Teat. 33. b, 4. (jak przed fałszywym pieniądzem, którego nie biorą). Łatwie się pan o mej dowie , znajoma-ć tu ona jak zły szeląg. Teat. 51 b, 12. (okrzyczana , wywołana). Znam tę chorobę jak zły szeląg, Lom ją miał kilka razy Tent. 35, 82. Bóg zapłać, ie złe i to. Teat. 24. c, 91. (ujdzie, skoro lepszego półbiedy). Dzieci złego łoża. Chełm. Pr. 73. nieprawego, oon unehlicher ©e&urt Chełm. Pr. 124. — §. Złe Subst.

ZŁY.

ZŁYKAĆ - ZMACAĆ.

4097

neutr., Sîofeê, baê 33öfc, bflê    Hebel; Sorab. 1. zlofcź,    JJrzed. 18. Na z Je,    jak zapalił. Gost.    Gor. 6.    (złe jak

flabota, (ob. Złość); floss. 340 , xy40. Zowiemy złem    ogień się szerzy,    chwyci na około    siebie).    — Na

wszystko , co w nas może uczynić albo powiększyć bo- złe używać , of. nadużywać , ntißbra«d)e«. Czasem uczeni leści, lub pomniejszyć jakążkolwiek rozkosz. Cyank. Log. ludzie rozumu na złe używają. Mon. 65, 513. Rzecz ta 33. Prosimy boga, aby nas    obroniwszy od grzechu,    nie ztąd złą, że jej    kto na złe używa.    Suszyć.    Pieśń. 3

obronić raczył od wszelakiego    złego , obronić od ognia,    F b. (abusus non tolet usum). — Brać    za złe,    mieć za

od wody, od gradu, piorunu, od wojny, nieprzyjaciela,    złe; Vind. sasluvseti, sa huda jemati, hudu vseti ; Ross.

od powietrza morowego, od choroby, od wiezienia, od    bł 340 BMiHflTb, oxync^aTb , 40ca40BaTb , übel neunten,

wszelkich utrapień Karuk. Kot. 44 6, Ecd. h^babh naci    «bd beuten, mißbeute«, tterargen, «erbenfe«. Za złe ko-

orb a&KÄKaro , erlöfc ««8 sdo« bem Hebel. Złe , zła rzecz ,    mu mam, niekontetem z kogo ,    nie miło mi nań. Cn.    Th.

nie luba, złego co, złość; generalis est vox, et sub se    1355. Za    złe mam co, markotno mi. ib. —    Złe

continet muhas alios, ut sunt. szkoda, klęska, utrata,    neulrum , de masculino loguentes usurpant Poloni, ut de

sromota , nieszczęście, choroba, rana, śmierć, zguba,    homine: Złe-ć to. zła-ć to rzecz, et contra dobra rzecz,

szubienica i t. d Cn. Th. 1450, (opposit. dobro). Otrzy-    i. e. dobry człowiek, Latini itidem, e. er. Fac fidele

mai Midas    prośbę swoje, ale    ze swem złem. Petr. Ek.    sis (ideii ;    i. e. fnlelis ,    (Plaut.) Cn. Th.    1431. eine    böfc

122. z swoją szkodą, zgubą,    z swojem nieszczęściem;    33r«t, ettt    böfer SDïenfcb.    Złe, zły* czart,    licho, kat,    ka-

3« feinem    ©cbabeu,    9îad)ttyeil, Hnglücf. Nie uboje się ‘zła    duk ; baâ 33bfe, ber 930fc, ber ©atnn,    ber genfer.    Śmie-

(złego),    boś ty    ze    mną. budn. Ps. 23, 4. ("nieszczęścia.    je się, by złe na szkodę. Rys. Ad.    62. W tych rui-

Ld.\ ni    będę    się    bał złego Bibl. Gd.). Złe wisi nad    nach strachy częstokroć przebywają,    i jak lud    prosty

Tioją.    woch.    U.    59. (zguba, cf. boss 4HBI.). Na złe    mówi, złe mieszka. Mon. 72, 108.    Już się po    rozwagom, na    zgubę, (cf zgubne    imię, złamana szyja, cf.    linach złe    nie tłucze,    ib. 65, 106. (już    w strachy    nie

guz). Do    nieprzyjaciół swych    , którzy się z jego złego    wierze).    0 niechże dyabli , choroba , wszystko złe    ta-

cje szyi i , mowę swą obraca. Ryb. Ps. 9. (z jego biedy,    kich bierze    ichmciów. Teat. 27.    e, 57, (cf. piekło).    Czy

nieszczęścia) Rozgniewali się i myślili jeszcze złe na złe    mi go złe    nadało! ib. 43. e, 12.    Wyb. (licho). Czy    go tu

przydać, i ciężej się jeszcze z ludem obchodzić. Jer:    złe na mnie nasłało? Teat. 21, 96. Radbyrn wiedział,

Zbr. 248. (powiększyć nędzę, biedę, klęskę, nieszezę-    co złe naszego starego tu przyniosło, ib. 51. e, 81. (ja-

ście). Długo się złe pamięta. Rej. Zw. 161 b. Złe nigdy    kie licho). Nie umrę na złość złemu. Ryb. Ps. 235.

nie uciecze. Rej. Zw. 80 b Złe przychodzi prędko, a    Oj niemasz kobiety, którejby złe nie skusiło. Teat. 29,

odchodzi pomału Teat. 22,15. Ze dwojga złego mniej- ,34, (ab. Pokusa). Monstrum hominis, szkaradny y by co sze rozum radzi. Pot. Syl. 18. Każdy ze dwu złych mniej-    złego Marz. Jakby co złego ujrzał , tak krzyknął. Cn.

sze złe wybierać ma. Szczerb. Sax. 440. Woleć już    Ad. 287; (tanquam Gorgone visa; straszydło, widmo,

mniejsza złe, niż większe. Teat. 15,94. (lepsza szkodka,    dyabła , czarta). — Do czasu człek bezbożny krzywdzi,

niż szkoda; opposit. ma być kwaśno, niech będzie ocet;    broi, mąci, Mówią, że się samo złe o drzewo roztrąci,

masz wisieć, to za obie nogi). Lepiej się odważyć,    Pot. Jaw 28. Samo się złe o bożą mękę rozbije. ZegL

i złem zbyć złego, raz- umrzeć każdemu. Pot. Syl. 70.    Ad. (złość, czary, dyabelstwo kark skręci).

Złego złym zbyć. Fredr. Ad. 48, (cf. klin klinem wy- ZŁYKAĆ, oh. Zełknąć.

bić). Ale że się złe ziem jrdnem nie kończy, Drugi to- ./(ŁYKOWACIEĆ nijak, dok., stać się łykowatym, jctfjie «ter* pień z otchłani wysunie się rączy. Zab. 6, 152. Min.,    bp«. Woszczyźny. kiedy złykowacieją , to będą jak łub.

(cf. jedna bieda nie dokucza). Dobrze pow iedziano : siła    Kark. Pas. 20 Woszezyzny stare złykowaciałe. ib. 8.

złego, dwóch na jednego Teat 19. b, 76 wielom się ZŁYSIĆ, ZŁYS1EĆ, ob. Łysić , łysieć, jeden trudno oprze, oicl £mnbe |itib beó Reifen îob. —

Z M.

(Wiele złego, bolan., ziele, oh Obrazki;.— Choć złe wielkie dziewczyna , ale miłe bardzo. Rui. Ow 140. Co tu w tym złego, żem prawdę mówił? Teat. 29, 125.

(jaka szkoda, co to szkodzi, lub co tu nagannego?). Nie ZMACAĆ cz. dok., pomacać, betafie« , befuge«. Dała jemu ma tu w tym nic złego. ib. 29, 86. Ze go kocham,    zmacać i ssać piersi. Zygr. Pap. 147. — Zmacać kogo,

coż w tym złego? ib. 54. b, 56 — Uczynić sobie co    wybić, wylatać skórę, eine« burcfjtnalfe«. Na przepalan-

zmaca ,

gdy ją przy czym zdybie. Comp. Med. 396. — Losem go tam zmacała kula w swoim biegu. Paszk. Dz. 36. dosięgła, trafiła, ugodziła; bte $ugel traf if;n, erreichte tb«. Ogień w mej wszystkich członków zmacał aż do kości, I rozpalił niebogę w okrutnej miłości. Papr. Koi. 24. J Kchan przeniknął, przejął, *zjął; burdtbringe« , ergreife«, faffen. — Zmacać kogo, lub co, trząść, przetrząść, przeszukać; burćbfudjen, b«rd)jHJbern, burd)rüttefo «nt JU ftnben. Zbójca torbę moje wiszącą u łęku konia

złego. Cn. Th. 1178. ftd) dit £eib aitt^lin. Myślę uczynić    kę wlecze, co nadybie, Choć jej mąż boków

sobie co złego; gravius de se consulo , cogito suspendium.

Zdolna jestem chwycić się wszystkiego, i bądź pewien , że sobie co złego zrobię. Tent 10. b, 91, (ob. Samobójstwo). — Złe moralne, niecnota, nie-cnotliwość, złość, złe uczynki, złe sprawowanie się; baê Söfe, bie H«t«ge«b, böfe 2luff«br«ng, #anblu«ge«. Zwróć od ‘zła (od złego), a czyń dobrze. Badn. Ps. 34. 14. (odwróć się od złego, a czyń dobrze. Bibl Gd.). Nie trzeba złych rzeczy pisząc uczyć, samo się złe uczy.

Cn. Th. 410.

138

Słownik Lindego wyd. 2. Tom VI.

zmacał, ale widząc tylko w niej koszulę, dał pokój. ZMARMUROWAĆ, ob. Marmurować, pomarmurować.

leer, nergebltd) werben, z takiej paszy zmarnieje tylko i zmizernieje się obora. Haur. Sk. 54. ZMARN1Ć, ZMARNOWAĆ, ob. Marnować, marnym uczynić; eitel machen, »eretteltt. Od dobrego użycia czasu, lub zmarnowania onego , zawisło szczęście lub zguba nasza. Gaz. Nar. 1, 3, ob. Przemarnować, rozmarnować ; öerfchwettben , t)er* geuben, ucrthun.

Warg. Radź. 155. Szukając tych rzeczy, gdy wszystek ZMARNIEĆ nijak, dok., stać się marnym, czczym; eitel, namiot zmacał, nic pie znalazł. W. Genes. 31, 34. Król radził jeszcze pierwej wszystkich dróg zmacać. Gwagn.

169. Wszystkę ziemię Wołoską zmacawszy, wszerz i wzdłuż ją ‘splundrowawszy, do swych krain się wrócili.

Gwagn. 103. (zrabowawszy, złupiwszy). — §. Zmacać, dojść, odkryć, zwąchać; erforfd)en, Ctttbetfen. Jedna strona zmacała , że się uwieść może sędzia korupcyą. Jabl. Tel.

m., ZMARSZCZKA, i, z., zdrbn., fałd na czole, na twarzy, niegładkość skóry lub czegokolwiek; bie 9łunjel, gälte; Boh. wrâska, swrâsk, swrasklina , râsa (cf. rzęsa), (zmrsk szyba górna); Sorab. fmorsk , zmorsk; So-rab. 2. roppa, (cf. ropa); Carn. gèrba, (cf. garb, cf. garbić) ; Vind. garba , gerba, vrapa, vraska, sgerbanje, sgerba, nabór (cf. nabrać), nabranje ; Croat, guza, (cf. guz); Dal. fraszka ( cf. fraszka), brazgotina , gib, (cf. gibać) ; Bosn. fraska, verusgja , suerusgje , smrriskanje ; Rag. vraska, braskottina, ghib, smarsnos, (ob. ‘Marskość) ; Ross. MopmuHa, MopmHHica, crHÓOKS ; Eccl. Bpacna , Mop-mnHa. Drgnie , gdy mu piątka przegra trzyrogata , 1 czołem straszy, w które zmarszczki zbiera Więcej niż Jowisz brwiami u Homera. Mon. 65, 99 bie éttrne tn tajeln, ttt galten legen, fie rnnjeln. Odszedł mrucząc z zmarskiem i z kwasem. Jabł. Ez. a 4 z zmarszczoną twarzą, markotny ; mit germtjelter, ärgerlicher 2)îtene. Zmarszczki na twarzy od wieku, ©eftcf)t3mn$eln, Sllterêrunjeln. Nim się po-orze twarz zmarską niezbędną.... Hor 2, 180. Kniaź. Na co metryki? na co kalendarzy? Liczby wydają lat zmarszczki na twarzy. Min. Ryt. 3, 365. Wszak w zmarszczkach rozum mieszka, a gdzie broda siwa, Tam wszelka doskonałość zwyczajnie przebywa. Kras. Sat 7. — Zmarszczki, znaki od ran, szramy, blizny; Farben, ©chmar* ren. Te zmarszczki od żelaza i ’poczciwe blizny Świadczą co przed laty czynił dla ojczyzny. Morszt. 102 , (cf. paragrafy). — Zmarszczki w sukniach, w szatach, fałdy, cf. krezy, bryzę; galten, Traufen, ©eMufelteü. Kołnierz w zmarszczki zebrany. Min. Ryt. 2, 299.— Fig. tr. moral. Wada, przywara , skaza , plama ; eilte 9htnjel, eine gälte, ein gehler, ein $abcl, ©ebredjen, glecfcn. Chrystus sam sobie wystawił kościoł chwalebny , ktróry nie miał ‘swędry abo zmarski. 1 Leop. Ephez. 5, 27. (abo zinar-sku. 3 Leop., nie mający zmazy abo zmarsku , ale iżby był święty i bez nagany. Bibl. Gd ; nie mający makuły, ani zmarski żadnej. W. Post. W. 2, 374; bez żadnej makuły i zmarski. ib. 1, 70 , uczynił ten kościoł sobie chwalebnym , zmazy i zmarski nie mającym. Żarn. Post. 77. Salin. 6, 193). Każda dusza by była prosta, czysta, by w niej żadnej zmazy albo zmarsku nie było. Eraz. Jez. R b. Dobrodziejstwa Chrystusowe czynią sy-ny ludzkie bogu ojcu czyste, bez zmazy i zmarszczku. Biał. Post. 94. ZMARSZCZYĆ cz. dok, ob. Marszczyć, Zmarszczać niedok., w zmarszczki złożyć , sfałdować, pokarbować; jufantmen runsein, jufammett falten, in 9îun* sein unb galten legen; Sorab. 1. zmorfczu; Rag. namar-skati, nabraskati, (smarsiti, smarsivati delere ). Leśne

160. Zmacałeś serca i myśli skrytej. J. Kchan. Pt. 19. ‘ZMARSK, u, m, ’ZMARSKA, i, z., ZMARSZCZEK, szczka, (zbadałeś serce. Karp. 5, 37). Niezmacany, niezbadany, nie do zmacania, niezgłębiony, niedościgły, unerforfdjlid).

Bóg wzrokiem swoim bada umysł ludzki niezmacany. P.

Kchan. Jer. 3.

ZMACEROWAC, Zmacerowanie. Gwagn. 695, ob. Mace-rować.

ZMACHAĆ co, cz. dok.; Ross. cMaxHyrt, CMaxaTL, CMa-XHBaio ; Croat, zmahujem , zmahuvati evihrare ; machaniem zmordować, wycieńczyć; ttttlDe rütteln. obmattert burd) große 2lnftrengnng. Strasznie zmachałem rękę, niech już dosyć tego pisania będzie. Teat. 12, 156. Niechaj konie trochę wypoczną, gdyż dyabelnie się dziś zma-chały. ib. 32, 37.— Zmachnąć, zmachać, ob. Machnąć.

ZMĄCIĆ cz. dok., pomącić , mętnym uczynić; trüben, trübe machen, aufrühren, umrübren; Ross. cMyrirrb, CMymaTt,

(cf. smucić) Wino się wzburzy i zmąci. Cresc. 348.

— Fig. Ir Galowie niespodzianą potyczką zmąceni. Nar.

Tac 2. 464. strwożeni, zkłopotani, zmieszani; oermirrt, beftürjt.

ZMAGN1AĆ, ob. Zmocnić. ZMACZAĆ, ob. Zmoczyć ZMĄ-CZYĆ , ob. Mączyć, pomączyć , omaczyć. ZMAGAĆ się, ob. Zmódz się. ZMAGLOWAĆ,' ob. Maglować. ZMAGNE-TYZOWAć, ob. Magnetyzować. ZMAIĆ , ob. Maić, omaić,

ZMAJĘTNlć kogo, ob Majętnić, majętnym uczynić, zbo-gacić ; oermögenb machen, bereichern. Zmajętnił arcybiskup nową plebanią Krom. 375. uposażył.

ZMAKAĆ , ob. Zmoknąć.

ZMALEĆ nijak, dok., stać się małym, lub mniejszym pr. et fig. tr., słabieć ; Reiner ruerben, geringer werben , in 216* narine fallen. Tak rzeczy idą na świecie koleją , Mali urosną , gdy wielcy zmaleją. Kchow. 63. Tobie ociec miesiąc swój w pełni zostawił , a tak prędko zmalał.

Pot. Pocz. 65. Język nasz teraz bardzo zmalał. Budn.

Bibl. pr.

ZMAMIĆ : Rag. smâmiti tkoga ; Croat znamiti , zmamlyu-jem ; Ross. CMatiWTb , CMaHHnaTb, oh. Mamić, omamić.

ZMAMOTAĆ, ob. Momotać, mamotać. ZMAMRZYG , ob.

Mam rzyć.

•ZMARCHaG cz. dok., znędzić , zbiedzić , wysilić , (cf. marcha) ; elenb machen, enrfräften. Król starością już zmar-chany, i wzroku już przy tępiałego będąc, sam porządku wojennego przestrzegać nie mógł. Krom. 525 ; senio con-fectus, wyniszczony, zgrzybiały.

ZMARLINA, y, z., zmarłego co, etma3 îobteë. Król jest żywym głosem, prawo umarła skóra; kto się nie boi żywego króla? kto się boi zmarliny w papierze? Petr.

Pol. 325. ZMARŁY, a, e, ob. Zomrzeć.

ZMARSZCZYCIEL - ZMARTWYCHWZB.

1099

gruszki są cierpnące, a więcej zmarszczają i ściskają żołądek. Spicz. 124. Dostatki nasze mamy wedle możności naszej nie skurczoną ręką, nie zmarszczoną twarzą obracać na to, zkąd idzie pomnożenie chwały bożej. Żarn. Post. 2, 554. Zmarszczenie czoła , Slav, zguxva-nje csela, obraza, (ob. Obraza, uraza). Caprare, ‘srnar-szczać sie jak kozioł, caperare frontem *smarszczyć czoło, niewdzięcznie, niełaskawie patrzać. Man. Twarz zmarszczona lata pokazuje. Cn. Th. 1436. Zmarszczony, pełen zmarszczek, Boh. swraśtily, rasnÿ ; Sorab. 1. zmorskoyité ; Cam gerbast; Rag. smarskan, namarskan, nabarskan ; Eccl. BpacKaBbiii. ZMARSZCZYCIEL, a‘, m., który co zmarszczą, ber fftnnjeler, $a!ter; Rag. smarsi-tegl deletor.

ZMARSZEROWAĆ , ob. Marszerować.

ZMARTWIĆ, ob. Martwić

Otlferfłfltibett, ennetft. W ciele swem równej chwały Z ojcem doszedł pan nasz zmartwychwstały. Kanc. Cd. 104. Zmartwychwzbudzonego oczyma swemi widzieli, i z nim obcowali, z nim jedli, pili. Smal. 107. Wszyscy Onego zmartwychwzbudzonego widzieli, ib 94. — Zmartwychwstanie , wstanie z martwych , b(l3 $luferfteben , bte Sluferftebattg »on ben lobten ; Slov wskriśeni Krista pana, (ob. Wskrzeszenie) ; Slov. uskersnûtje ; Croat, goreztaie-fiye ; Ross. OJKHBOTBopeme, (cf. ożywić). Chrystus po wstaniu od umarłych, ustąpił na niebo.. Stryjk. 55. (po zmartwychwstaniu). Godni świata onego i wstania zmar-twych. Sekl. Luc. 20. Dzień chwalebny zmartwychwstania pańskiego, Wielkanoc. — Fig. tr. Światłość słoneczna zawsze zachodzi, i jakoby zmartwychwstaje ; drzewa w zimie zieloność swą tracą, a "Jecie zaś, jakoby zmar-umartwić, zmartwić; aitfë Cttt* twychwstawszy kwitną. Karnk, Kat. 87. pfmbltd)fte frdnfett, martern. Zmartwienie, ob. Umartwię- ZMARUDZIĆ, ob. Marudzić, me tr. Ożenienie w domu sułtańskim, lubo przykrym ZMARZLAK, a, m. ; Ross. Mep3JiHKb; człowiek na mrozy posagiem zmartwione, odyma. Kłok. Turk. 91. przykro-    zbyt czuły. X. Kam. zimoląg, etil Srbfłling, frofitger 9J?enfd).

ścią wydawania posagu przyprawne, »eïfümtttert, »erletbet,    ZMARZŁOŚĆ, ści , i., przymiot tego. co jest zmarzłym,

»erbittert. — Zmartwić członek jaki, uczynić go zmar-    mróz, zamróz: böl ©efrowe, ber $roft, tn einer 6ad)e.

twiałym , zdrętwiałym, zdrętwić go; ein ©lieb erftarrett    Gdy mrozy wielkie nastawają, masz przestać murowania,

tnadjen, abfłerDert marten. ZMARTWIEĆ nijak, dok , zdrę-    bowiem ona zmarzłość murowa rozpuści się czasu cie-

twieć, cf. zmilknąć; erftarren, ftarren phys. et fig. tr.    płego, atak mur będzie się rysował. Cresc. 35. ZMAR-

Przeszłej zimy o raałom nie zkościał, i rękoma od mro-    ZNAĆ nijak, jedntl., mrozem być przejętym, cf. zamar-

zu zmartwiałemi, już władnąć nie mogłem. Mon. 68,291.    znać, burtbfrieren, erfrieren, jnfamttten frieren; (Slov. zmrzóm ;

Zmartwienie ciała abo członka; Eccl. noftiepTBeHie, mor-    Vind. smersniti, samersniti , smershovaf, smarsitife;

tificutio membri a magna imflammatione, quae nec di g er i,    Garn. smersovati ; Croat, zmersnuli, zmerzâvamsze ; Dal.

nec in pus converti potuit, ad ossa penetrans, sideratio.    szmarznutisze , zmerzlivamsze ; Bosn. smrriznuti , smrri-

Cn. Th. 1436, (cf gangrena).— Wielki go napadł strach,    znutise, slediti, sleditise, (cf. zlodowacieć); Ross. CMep-

zmartwiał wszvstek i ledwie się czuje. P. Kchan. Jer. 6,    3HyTbCH , CMep3arbca ; Eccl. H3Mep3aio. ‘Zmarzający ła-

Eccl. nOMepißb^biH. Na poły zmartwiał język upragnio-    two, qui facile gelu cogitur. Cn. Th. 1456. Zmarznie-

ny, Grób swój przed sobą widzę otworzony. J. Kchan. Ps.    nie, congelatio. Cn. Th. 1436, (Croat, zmersnènye). Zmar-

29. (przylgnął mi do ust. Karp. 5, 54). Zmartwiał od    zły, zamarzły, ib., Sorab. 1. zmerzwć ; Carn. smćrsl ,

żalu, ciężkim tknionny mrozem Na gęste trupy sułtan    srnersliv, smersèl; Vind. smersou ; Croat, zmérsnyen j

patrząc z blizka. P. Kchan. Jer. 258 Klerwil, przeczy-    Bosn. smrriznuŁ, sieden; Slav, smérzao , -zla, - zlo ;

tawszy ten list, stanął tak zmartwiałym jako Zofia, i tak    Eccl. ii3Mep3ibiH Zmarzłym czynię, congelo. Cn. Th. 1436,

rozpaczającym jak Germewil. Zab. 14, 352, ( cf. stru-    (ob. Zmrozić). Zmarzła plaga świata, zona frigida. Petr.

chleć). — Urodzaje w szcząt zmartwiałe. Kanc. Gd. 314.    Pol. 2 276.

befebmteren. Zmaścić cię-m nie mógł, ni iść za twem ciałem , Cały od ciebie śwuat mi jest przedziałem ; On to da pogrzeb , on przy hojnej stypie , 1 wonią-ć zma-ści , i kmieciem osypie. Zab. 15, 396.

zanikłe, zmilkłe, zamilkłe , abgeftorben. 'ZMARTWY, a, ZMARZAĆ , ob. Zmorzyć, morzyć. ZMÄRZYC, ob. Marzyć, e, śmierci podległy, odumierający, śmiertelny, fierbltd) ; ZMASC1Ć cz. dok., oó. Maścić, pomaścić ; befalben , mit (Salbe oppos. *Niezmartwy, nieśmiertelny, nnfterblicfj. Czego ma czekać niezmartwa cześć moja , Nie majac w ciele miłego *pokoja ? Petr. Hor. 2, C 3 b. ‘ZMARTWYCHWSTAĆ, f. zmartwychwstanie med. jedntl, Zmartwych-wstawać medok., zmartwychwstaje pr. wstawać z mar- *ZMASTYKOWAC, ob. "Mastykować fig. tr. Wiśniowiecki, twych, »ort ben lobten auferfte^en, ob. Wstać; Ross. B03- gdy to zmastyk"je , Za afekty ku sobie rycerstwu dzię-KpecHyrb, B03KpecaTb, (cf. wskrzesić) W dzień wielka- kuje. Tward W. D. 29, cf. strutynować. nocny Rusini się pozdrawiają: Chrystos woskres, t. j. ZMATAĆ cz. dok., ob. Matać, pomatać , powikłać, zwikłać, Chrystus zmartwychwstał, a drugi odpowiada: wo istinu    splątać; »erftfieln , iwfïed)ten, üermicffln , »ermirren pr. et

Ryt. 4 , 272. Często do mnie zdradliwym przepijając trunkiem Zmysły mi zmatał, nogi splątał jak postronkiem. Min Ryt. {, 323, (cf. zmącić). — Absolute: Zma-tać, skręcić, skłamać, zełgać; brennt, lögen. Prawieś "czyście zmatał na głowę twoje. 1 Leap. Dan. 13, 55. (prawieś skłamał na głowę twoję. Bibl. Cd.). Dobrześ

woskres, t. j. prawdziwie zmartwychwstał. Pim. Kam.    fiq. tr. W sprawie tak zawiłej i zmatanej rzeczy. Min.

270. Iż dusza nigdy nie umiera, nie mówimy właśnie, żeby kiedy miała zmartwychwstać , lecz ciała nasze zmartwychwstaną. Karnk Kat. 86. Bolesławie, byś zmartwychwstał , wziąłbyś się za tak wiele dusz chrześciań-skieh krzvwde. Falib. u Zmartwychwstały, wskrzeszony,

*ZMARTWYCH WZBUDZONY, redivivus, »on ben lobten

zmatał i ty na głowę swoje. ib. 59. (i tyś 'czyście skła- Ross. cMa3aTb, CMawy, CMa3tiBaTb. Bolesław śmiały, że mał. Bibl. Gd). — §. Juz teraz każdy z niecnotą się    szczęścia swego miernie nie chciał używać, przyszło do

zmatał. Wad. Dan. 174. splątał, poplątał, związał, ftdj    tego, ze co nieborak napisał złotem, to zmazał błotem,

womit oerfuppeln.    ‘    ' Biel. 63. Kto się dotknie smoły, zmazę się od niej. 1

#ZMATCZYĆ cz. dok., matki pozbawić, (entmüttettt), ber    Leop. Syr. 15, 1. fpomaźe się nią. Bibl. Gd). Człowiek

ter berauben. Jeżeli kiedy jednak ów ul podstawiony    się rychlej złemi zmazę, niżli cnotą ozdobi. Sk. Zyw. 1,

Chował w sobie rój pszczelny, któren był zmatczony,    3. (skazi). Oczyścił nas przed majestatem ojca swego,

Zbyt dotkliwe na takiej okropności ślady, Rzucają go, i którzyśmy byli marnie zbrukani, a bardzo zmazani wy-innej szukają osady. Tom. Roi. 72.    stępkiem przodków swych. Rej. Post. y y A. Familie

ZMAWIAĆ , ob. Zmówić.    nam co dawniejsze ustały,^ i te , które się jeszcze tro-

ZMaZA, y, i., ZMAZKA, *ZMASKA , i, ź., zdrbn., plama ,    che trzymają, rozmaitemi się występkami zmazały. Star.

skaza; ber $letf, ftlecfen, ©cl)nmj$ecf. O zganianiu zmaz    Ref. 11. Zazdrościwy cudzej sławie jest, kto wszys-

z lica, zwłaszcza pieg, krost, węgrów i t. d. dleszk. Ped.    tkiemi niewstydy zmazany będąc, zwątpił, aby jego

35. — Fig. tr. Dusze i ciała nasze przez pana Jezusa    imię w potomne czasy miało być kiedy sławne. Zygr.

uwielbione, i od najmniejszej makuły i zmazy doskona-    Pap. 319. Walczcie śmiało, mężami chciejcie się pole ‘oczyścione    będą. Dambr. 55. Zmaza    grzechowa.    kazać, A nade wszystko hańbą lękajcie    się zmazać.

Groch. W. 90.    Kto grzechów swoich liczbę wiedzieć    Dmoch.    II. 131. Nie wierzą, aby kto, boskie i ludzkie

może? Z tajemnej zmazy oczyść mię mój    boże? J.    prawa    występkiem zmazawszy, zaraz mógł    zasnąć spo-

Kchan. Ps. 25.    Dobrodziejstwa pana czynią    syny ludz-    kojnic.    Siem. Cyc. 72. (zgwałciwszy). —    §. Zmazanie

kie bogu ojcu czyste, bez zmazy i zmarszczku. Bial.    nocne, zmaza nocna, polucya , hie Solution Miał po-

Post. 94. Dusza by była prosta, czysta, w którejby    lucyą abo zmazanie ciała, co uskromiło pokusy eiele-

źadnej zmazy abo ‘‘zmarsku nie było. Ecaz. Jez. R b.    sne. Zygr. Pap. 155. -ZMAZYWACZ, a, m , który co

Pan uczynił sobie kościół chwalebnym, zmazy i *zmar-    zmazuje, ber 5lu3nnfd)eę, SJerrotfcJjer • Sorab. 1. zmazanik ,

ski nie mającym. Żarn. Post. 77. Kościoł nie mający    f. zmazanka.— §. Który pomazuje, splugawia , ber 23e*

zmazy abo *zmarski. Salin. 6, 193. Pierwszy ‘naród ludz- fetynutzer.

ki, acz już niejakie zmaski w sobie na on czas znośne ZMĘCZYĆ cz. dok., męcząc zmordować, jämmerlich erf^öp* miał, od grzechu jednak, religią turbujących wolny był.    fen , efmübett, entfräften ; Croat, zmuchiti ; Ross. 3Mjunib,

Żarn. Post. 3, 34. — Ogie.ń na końcu świata, Wszys-    ‘ii3Myi]HTb. Ach okrutmem zmęczony, aż poty biją na

tkie z żywiołów zmazy wypali, I wszelką od nich ‘szka-    mnie. Teat. 52. d, 7. — $. Zmęczyć, ob. Męczyć, wymęczyć,

radość oddali. Odym. Św. 2 T. nieczystości, niechędo- ZMĘDBOWAĆ cz. dok., mniemaną mądrością dokazać, zfi-

gości, plngawości ; Tlitretntgfctt, Unfauberfett. — Zmaza sławy, dobrego imienia, tr. plama, niecześć, zarzut; etrt glecfeit ber dbre, beä guten ftaeirô, ( ein ©djaubflccf). Żaden zmazą jaką naznaczony, odprzysiądz się nie może ; bo kto

glować, skręcić; erflügeltt, erfnnfteln. Jeśli szatan mógł tak rychło, i przy czujnych dozorcach wymistrzować, a coż nie miał zmędrować za dalszych czasów, kiedy pasterze mniej czujni byli ? Gil Post 69. ZMĘDBZEC raz zły, zawsze za niedobrego poczytan Szczerb.    nijak, dok., ob. Mędrzec, stać się mądrym, fing merbett.

Sax. 18. U nas na    mężu zostaje zmaza    poczciwości i    Lud    to jest    bez porady; daj hoże, by zmędrzeli a ro-

wstydu białogłowskiego ; u Turków się to    obraca na jej    zum    wzięli.    1 Leop. Deut. 32, 28. (oby mądrymi byli!

ojca, na jej bracią,    i krewnych. Kłak    Turk. 185. —    Bibl.    Gd).    I ptaki nawet juz tak zmędrzały, że poznają

§. Zmaza nocna, ob.    Zmazanie, polucya.    — *§. Perso-    co chłop, a co snop. Lub. Roz. 214.

nif. Ty giniesz synu, a ja jako zmaza Wyniesionego ZMELĘ, ob. Zemleć. #ZMELIC, ob. Zmylić. ZMERLAK , na cię nie cofnę żelaza,! Morszt. 329. monstrum, po-    ob. Umerlak.

twora ; ©c^eufal, Ungeheuer. ZMAZAĆ, f. zmaże cz. dok., ZMĘT , u, m., zmącenie, pomącenie , odmęt, zamęt pr. et Zmazywać częstl., zmazuję pr. , zmazać co napisanego. fig. tr. ; ba3 ïrùbcmathen , 2lufrü^rcn, bie Ü8ernurrnng, ber Cn. Tli. 1437. wymazać, au3ttn|d)cn, rcegnnfchen, herunter*    Sötrrtnar. Z której strony Aohajskie walczą wojowniki,

ttufchett, »ertDtfchen, auMÖfcbeit, oerlt))then; Boh. smazati ;    W takim zmęcie rzeź, w takiem pomieszaniu krzyki....

Sorab. 1. zmażu , zma„zuyu , zmazugi , wotmażu ; Croat.    Dmoch. II. 2, 41. ZMĘTLiĆ , cb. Mętlić.

zbriszati , zbriszi , izbriszati, zbriszâvam ; Ross. CMapaTb , ZMĘŻNIEĆ nijak, dok , ob. Mężnieć, wzmężnieć ; ntännlid) CMapiiBOTb, HcuepHHTb ; Eccl. noxepHBaio, nonepHHBaio    werben, ntannbar tuerben. — Addas: Nie wylękła się na

pr. et fig. tr. Zmazujący, zmazaniu służący, delelilis e    strach ledajaki , l na przypadek zmężniała wszelaki. P.

gr. spongia. Cn. Th 1437. Zmazaniu [»odległy, łacny    K<han. Jer. 152. nabrała męstwa, mężności , fie fafftc

do zmazania, delebilis. ib. Jeżeli dzielność klęsk prze-    Uiättnltd» üDhltl). — Język dwoisty rozegnał niewiasty

szłyeh nie zmaże, Wspaniała rozpacz wszystkiego do-    ‘zmeżyłe , a pozbawił je siły ich. Bibl. Gd. Syr. 28, 17.

każe. Kras. Woj. Ch. 81. (nie wygluzuje , nie wyprą-    (zmężniale, mężne, rycerskie, bohatyrskie).

wi). — Zmazać, pomazać, zwalać, zbrukać , zesmo- ZMIĄĆ, zmiął, zmnie , zemnie, zmnę , zemnę cz. jedntl. lić, splugawić, znieczyścić, splamić, skalać, pokalać    dok., ob Miąć; Ross. CMflrb , CMHHaTb, H3MHTb, H30MHy,

pr.etfig.tr.\ befubellt, beflecfen , oerunretntgen ; Slov. zma-    CKOBepKaTb, CKOBepKHBaTb ; miąć zgnieść, pomiąć, zżąć,

zugi ; Sorab. 1. wonekmanu; Croat, zmazati , zmazńjem ;    zżymać; jufammett fnitteln, nńttben, brücfcn. Szaty baweł-

ZMIĄDLIĆ - ZMIĘKCZYSTY.

ZMIĘKCZYSTOŚĆ- ZMIENNICZY. 1101

niane zmięte, aż pod pachy podkasali. Przyb. Luz. 14^ Niech widzi cudzym śladem pościel zmiętą całą. Hul. Ow. 60. Skórę lwią miał na sobie ‘zemnioną. A Kchan. 204 ; (torquens). Bolą zmięte obrotem i kości i ciało. Hul. Ow. 9. zdruzgotane, zrobione, zmordowane, §||» famrnen gerüttelt ZMIADLIĆ , ob. Zmiędlić czeć, ob. Miauczeć.

zmiękczysty, qui emoUiri nequit. Cn. Th. 1165. Subst. ZMIĘKCZYSTOŚĆ, bte ßmei^borfeft. ZMIĘKCZYĆ nijak.

dok., Zmięknąć jedntlstać się miękkim lub miękczej-szym , ob. Miękczeć, mięknąć pr. et fig. tr. ; entJetcfyeit , wetdj werben, weither werben. Takeśmy zniewieścieli , tak dalece zmiękli, Żebyśmy się dziadowskich rynsztunków międlić. ‘ZM1AŁCZEĆ, Zmiau- przelękli. Pot. Pocz. 328.

ZMIELAĆ , oh. Zemleć.

ZMIANA, y, z., zupełna odmiana, oofltge SSerfittberung , $n= ‘ZMIEŃCA, ob. Zmiennik. — (‘ZMIENDA, ZMIENDACTWO, bernng , Slbdnberung ; Boh. zména , sména ; Croat, zmén-ba , zamenba , izmenba , premenba; Dal. izmina, pro-mina, zamina ; Rag. izmjena , smjenna ; Ross. ii3Ml>He-nie, (H3MtHa zdrada, cMtita , CMbrniBanie , CMtHeHie ló-zowanie ; Eccl. inp.mn nagroda, powetowanie, wymiana, zmiana , zdrada ). Czas wszystek upływa na zmianach , i wspacznych coraz zwrotach. Pilch Sen. Ust. 3, 379.

Świeża szczęścia zmiana. Chrośc. Job. 15. ( katastrofa ).

Ziemia nowa członki pochłonęła, Po których zmianie wyspa ogromna stanęła. Zebr. Ow. 207 ; (mutatis mem-bris). Zmiana wiary, zmiennictwo, wiarołomstwo, bte $reuloftgfett.

*ZMIANKA, Warg. Cez. pr. d 2. Warg. Wal. 59. Biat.

Post. 158, ob. Wzmianka.

*ZMIAftA, n. p. Przyjaciół nie zmiara.

niezmierzona liczba, niezrachowana , ob. Miara, niemiara, co niemiara. ZMIARKOWAĆ, oh. Miarkować, umiarkować, pomiarkować.— Addas: Umieliśmy naturę'zmiar-    jest widzę chory, jak się zmienił. Teat. 39, 313. (nie

kować, przeistoczyć, przystosować do naszych potrzeb.    ten, insza cera, insza twarz). Zmieniony; Ross. H3iwfe-

Stas. Buff. 4. pomierzyć, abnteffen, ermelTen.— Aliter: Spory    Heirnwu , ganj oermibert, wcale inszy. (Ross. CMbiteHiiWH

między Płockim i Chełmińskim biskupy długo trwające, za    lózowany). Niezmieniony, niezmienny, zmianie niepodle-

uznaniem mistrza Krzyżaków zmiarkowane ‘umarły. Krom.    gły, ttmteranberltdj. Posiadł one wieczne rozkoszy onego

276. zrównane, wyrównane, zagodzone; ausgeglichen ,    królestwa już nigdy niezmienionego. Rej. Post. y y 2. J—

Wmo zmienione jak naprawić i przezroczystym czynić. śleszk. Ped. 380. musujące, robiące, przewracające się, gdftrettber Söetit. Zmienienie oczu od zachodu słońca, najczęściej trafia się flisom, albo i tym, co ku zachodowi idą. Comp. Med. 69. omamienie wzroku , Slenbung ber SIttgen. Zmienić pieniądze, przemienić na drobne; grobeS ©elb umioedjfeln, auśroedtfeln, etmrecbfeltt. Drobnych nie miałem a częstokroć i zmienić nie było co. Teat. 31. b, 14 — ($. Zmieniać, wzmiankować; ertDflljinen, (-TriMl)* nung tfymt, ob. *Zmianka, wzmianka. — Dał rękojmię, iż nie miał tego nigdy ani wspominać, ani zmieniać. Akt. wsi Siar. Ms kr). — ZM1ENNICA, y, z. ; Ross. H3MtnHHua ; zdrajczyni, wiarołomna przpz zmienność , niestateczność ; bte SSerrdtijeriiin, ïrenlofe, auâ 33eränberltd)fetl. Ah ty zmien-nico! Morszt. 63 Idźże zmiennico! Sieh. 2,251. Chyba kto rozum traci, ten sobie może pochlebiać, że ją stateczną uczynić można ; jużem tak przywykł widzieć Wac Panne zmiennicą, że mnie to nie martwi. Teat. 25, 71. zmienną, odmienną. ZMIENNICTWO, a, n., zdradzie-ctwo . postępowanie zmiennicze ; ^Serrätßercp , oerrdtberb fdjeS Verfahren, auS Unbeftänbigfeit, SSeranberli^feit. Nar. Tac. 3, 280. ZMIENNICZY, a, e, od zmiennika, zdradziecki przez zmienność, uerrdtbcrifd; ctuś Unbeftdnbtgfett ; Ross. HSMlsHHuecKiB , H3MiHHHuiH , H3ivrfeHHt>iH. Niestała i zmiennicza wola pokazuje umysł lekki. Pilch. Sen. list.

Wad. Dan. 131.

ob. Zminda). — ZMIENIACZ, a, to., odmieniacz, prze-mieniacz , wymieniacz , zamieniacz ; ber SSerdttberer , Verlaufener, 3?ent)ed)fler,' Rag. izmeriitegl: Croat, zme-nitel, zmenyavecz, izmenitel

Eccl. HSMbHHTejt. W rodź. ieńsk. ZMIENICIELKA, i, Croat, izmeniteheza. ZMIENIĆ cz. dok., Zmieniać niedok.; Boh. sméniti, zinèniti ; Vtnd. premeniti, okulsmeniti ; Croat, zinenyati, zmćnyam , izmeniti, izmenyali ; Rag. izmjèniti ; Ross. caitHHib, CMtHHTb , CMtHHBaTb , H3Mt-HHTb , H3Mtimrb,    ^2. zdradzić); zupełnie odmienić,

zmianę uczynić, ganj öeräriberit. Prusowie starzy byli z Litwą jednego narodu, i *rzecz jednaką mieli, jedno przez obcy naród zmienili język , mało nieco ‘sobie rozumieją, i dziś ich ‘rzecz podobna bardzo Litewskiej. Biel. Św. 169. Gdy wiosna minie a nastanie lato, tedy się z onych ‘burzek snadnie wszystko zmieni, Wszystko pięknie zakwitnie wszystko się zieleni. Rej. Zw. 29 b. Dorwał

Dal.

izmenilavacz ;

be^elcgt.

ZMIASZEC, ZMIAZSZEC , ob. Miąższeć.'

ZMIATAĆ, ZMIOTAĆ, ob. Zmieść. ZMIATACZ, a, to., który co zmiata, ber 2lf»rt)crfer, Buf^tnntennrerfer, 21bfel)rer, 3ufflmmenfe(irer ; Boh. smetaf śmieeiarz, co śmieci sprząta, smetać pampinator. ZMIECISKO. Radź. Prov. 26,

W’ H. Pot. Zac. 83, ob. Śmiecisko.

ZMIĘDLIĆ, ZM1ADLIĆ, ob. Międlić. — Addas : Pospołu zasnęli, ani powstaną‘zasię , zmiądleni są, jako len, i zagaszeni są. 1 Leop. Jez.s 43, 17.

ZMIEDZ1EĆ nijak, dok., stać się miedzią, ju Tupfer werben, fig. tr. Już cale usta zmiedziały, już prawda zpienięża-ła , już się sława cale przedała. Lub. Roz. 282. prze-daj ne , przekupne, cf. srebrogorz , złotogorz.

‘ZM1ĘDZY, z między, z pomiędzy, ob. Między.

ZMIĘKCZYĆ cz. dok, Zmiękczać niedok., ob. Miekczyć , umiękczyć, miękkim lub miękczejszym uczynić, złagodzić; Croat, zmekchatii, zmekehavam, izmekehavam , er-roeidjen, tretet, ober tnetdter machen pr. et fig. tr. Jak mię

, ten zmiękcza widok! 'Teat. 47. c, 149, (cf. rozczulić). Szczęście tych wydyma , ow’yeh zmiękcza , i ąnuśnymi niewieściuchami czyni. Pilch. Sen. list. 282. ZMIĘKCZY-CIEL, a, to., który zmiękcza, ber (Ermeić^er. W rodź. ieńsk. ZMIĘKCZYCIELKA, i, ‘ bte feetd)erinn. ZMIĘKCZYSTY, a, e, możny do zmiękczenia, ewmd)bar; oppos. Nie-

4102 ZMIENNIK - ZMIERNOŚĆ.

ZMIERNY-ZMIERZWIĆ.

280. Fortuna się zmiennicza zawsze poniewiera , Co jedną ręką daje, to drugą wydziera. Pilch. Sen. list. 52.

Serce zmiennicze. Teat. 27 , 135. Możesz człowiekiem fałszywym być , serce twoje zmiennicze. ib. 25. c, 74.

ZMIENNIK, ^ZMIENNIK, a, m., *ZMIEŃC4, y, w.;

Boss. H3m1>hhhki> , H3M'ł>HmiiK'Ł ; zdrajca przez zmienność, wiarołomca , cf. perekińczyk ; ein wctterwenbtfdjer SSerrĆb iljer, ein auS ttnbeftanb îreulofer. Judasz, on ci to izmiennik, co mistrza swego przedał. Klon. Wor. ded. Zmiennik Judasz, chcąc swoją ogrodzić Niecnotę, rzekł: ‘zalim ja jest, Rabbi? Odpowiedział pan: tyś rzekł! Odym. Św. 2 X 3 b. My zdrajcę, my Judasze, myśmy pańscy zmieńcy.

Pot. Zac. 25. Julian zmiennik, odpadł od wiary chrze-ściańskiej. Sk. Dz. 351. odszczepieniec, ber Slbtrihintge.

Siłaż tam zmienników jeszcze będzie, nim ty umocnisz państwo twoje. Birk. Zamoj. 3. Zmiennikom nie służył , nie brał pieniędzy nigdy przeciwko królowi, ani wierze, ani ojczyźnie. Birk. Krz. Kaw. 38. Nie dają się przena-jąć za żadne monety. Bo u nich każden zmiennik z ‘narodem przeklęty. Biel. S. N. 32. ZMIENNOŚĆ, ści, i., odmienność, przemienność, podległość zmianie, bte 3Ser* dnberltdjfctt, RttjUücrläßtgfeit ; Ross. ii3Ml>HHeM0CTŁ ; Eecl.

H3MbHeHie. ZMIENNY, a, e — ie adv., zmianom podległy, odmienny, przemienny; oerdnberltd), (tbdnberltd) ; Boh.

smënnÿ, (2. wexlowy) ; Ross H3Ml>HH6Mł>iił, hsmÎhhhm , ZMIERZCH, *ZMIERZK , 'ZMIRK , m.smIjHHO , ii3m1>hh1j. Tu panie swoboda ; tu wierne przyjaźni, Których zmienna niestałość rzadko kiedy drażni.

Zab. 11, 574. Zabi. (ob. Zmienniczy, zdradziecki). Za niezmiennym biegów kołowrotem Nizki świat górnym kierują obrotem Planety. - Chrośc. Job. 92. Nie schybi słońce nigdy swym zapadem, Xiężyę niezmiennie świeci licem bladem. Kane. Cd. 359. Znaki te to królestwo

obrażenia osobne osobnej jakiej odległości powtarzając przez ustawiczne dodawania, nabywamy wyobrażenie niezmienności. Cyank. Log. 32. Niebo, ziemia , morze niezmierności pana objąć nie może. Kunc. Gd. 54. ZM1ERNY, a, e — ie adv., mogący być zmierzonym, miarze podległy; Vind. domerliu , merliu; Eecl. H3m1j-pHTejbHujS, ermeffltcO, ermeffbar, auêntepar; oppos. niezmierny, Boh. nesmirnÿ; Croat, neizmeren , neizmerni, neszmèren ; Bag, neizmjerni; Slav, neizmiran : Ross. He-H3MtpHMUH, bezmierny, niezmierzony, unetnteffHd) phys. et. fig. tr. Świat niezmierny. Tward. Wt. 158. Każda stworzona rzecz jest zmierzona , a grzech jest niezmierny. W. Post. W. 255. Mówimy, że ilość jest niezmierna, albo niezmiernie mała względem drugiej, kiedy niemożna naznaczyć żadnej ilości tak wielkiej albo tak małej, któraby wyrażała stosunek między pomienionemi dwiema ilościami. Jak. Math. 3, 3. Panie wszechmocny, niezmierne i niedosięgłe miłosierdzie twoje. 1 Leop. 2 Parał. Manass. Miłować dzieci dobrze w miarę; niezmiernie miłować, pobłażać im , zła taka miłość jest. Petr. Ek. 24. bezmiernie, nad miarę, zbytecznie, über bte ÜÄctßen. Kamień i rznięcie zwrzodziałego żołądka niezmiernie go dręczyły. Pilch. Sen. list. 115, Boss. <tpe3$ uypŁ. ZMIERZAĆ , ob Zmierzyć.

u, m. , Zmierzchanie, ‘Zmierzkanie , Zmierzchnienie , ob. Mierzch, mrok; Slav. sûtonj , bte 21benbbätnmermtg. Od zarania do Wieczornego zrnierzkania. Groch. W. 42 Już było na zmierzkamu. Stryjk. 257. Wyniesiesz sprzęt swój przed oczyma ich w zmierzkaniu. Radź. Ezech. 12, 6. (z ^mierzkiem wynieś. Dibl. Gd.). Noc jest w ciemny zmirk przybrana. Kulig. Her. 283. Jutrzenka różane swe ciemię wyniósł-niezmiennie znaczyły. Wad Dan. 61. (nieodbicie, nie-    szy w górę, światłem zmirk rozrządzi, Kulig. Her. 220.

uchronnie) — §. Zmienny, zmieniony, zupełnie przemie-    Umrzesz, ze zmierzchem twoim wszelka chluba zgaśnie,

niony, przeciwny; ganj oeränbert, entgegengefejjt. Zmienną    Zab. 13, 238. Nar., (z zgonem twoim, z zajściem two-

rzeczy koleją, gdy po długiem wstręcie Ćoraz się ku    jem). ZMIERZCHAĆ med. dok., Zmierzchnąć jedntl. ,

Zmierzchać się, Zmierzchnąć się zaimk., oh. Mierzchać się, zajść mrokiem, ob. mrok pada, bdmmern, bitttfd werben; {Rug. smarknutise ; Croat, szmerknûjemsze). Gdy już zmierzchać poczynało, stanąłem na nocleg o mil ośm' od domu pana podstolego. Aras. Pod. 2    16.

Zmierzchło się, contencbravit. Cn 7 h. 1457. ZMIERZCH-LIWY, a, e, mierzchem zachodzący, ftd) oerbunfelnb, bdntmernb. Część skrzydły walczy, po rżąc zmierzchliwe powietrze. Przyb. Milt. 52.

ZM1ERZNĄĆ nijak jedntl., Zrnierzieć dok., omierznąć, obmierznąć , jum (gfel werben phys. et fig. tr. Żołnierzom Tureckim wojna Węgierska zmierziała , że na sam jej odgłos powstało nieukontentowanie. Ktok. Turk. 205. Zakrywasz twarz chustką , zmierzłoż ci już spojrzeć na mnie. Teat. 29. c, 62. Bogactw nienasyconem i złota pragnieniem Staje się swych poddanych zmierzłem pohańbieniem. Jabi Tel. 50. Zmierzły, obmierzły (Sorab.

nam bliżej wiek przysuwa złoty, Gdy mądrość berłem władnąc, acz w srogim odmęcie Przedziwnych daje światu wzór maxyrn i cnoty. Zab. 11,40. Zabi. — Zmienny, łatwy do zmienienia, n. p. na drobne, mogący być wymienionym, zamienionym; »erwedtfelbnr, nuêwedjfelbar, letd)t auêjuwed)feln, ju t>ertaufd)en, etnjuroedjfeln; Boss.

CMiitHŁiH, (CMtHL przefrymarczony towar).— $. Zmienny, zmienniczy, wiarołomny, w wierze niestateczny, zdradziecki ; ou? ttnbeftanb treulos, rerrät^erifd), wortbrüchig,

Wespół się wzmacniajmy niezmienną pańską mową. Acme.

Cd. 260. pewną, niechybną, jnoerlćtfftg. Ni ci ziołem czarownem rywalka szkodziła, Ni cię wodą Hemońską zmienna baba myła. Hul. Ow. 90. czarodziejska oszustka,

Ii u j^l 9 rkîi.

1. ZMIERAĆ, Zmiera , ob. Zemrzeć. 2. ‘ZMIERAĆ , UMARZAĆ. ob. Zmorzyć.

ZMIERNOŚĆ, ści, i., bycie w miarę, podług miary, podległość mierzeniu, wymierzeniu; bte (£nnejfltd)fett, SlilS* 1. zmerwé rigidus).

tneffltcbfett; oppos. niezmierność, bezmierność, bte Uuer* ZMIERZWIĆ cz. dok,, ob. Mierzwić, pomierzwić, zgnieść, iucjïltd)fett ; Boh. nesmjrnost; Rag. nezmjernos ; Croat. zmiąć, zdruzgotać, zetrzeć, w nieporządek wprawić; neizmernoszt, neszmernoszt ; Ross. HeH3MbpiiMOCTi>. Wy- Croat, zmerulyûjem, zmerviti confricare ; Bosn. izmeruiti

ZMIERZWICIEL - ZMIERZYĆ.

ZMIEŚĆ.

1105

izmrriviti, jerbriitfen, jerftßcfelrt, jerbrötfelit, in ttnorbnung bringen. Wprzód Filisie, popraw' moje piôclanke różowe,

Bo całując mię, całą zmierzwiłeś mi głowę. Chód. Gesn.

Widzi zmierzwione włosy po szyi trzpiocące. Zebr.

Oio. 17; (inornatos capillos pendere). — §. Zmierzwić, namierzwić, pmmerzwić, mierzwą zapełnić, mit SBtrr* ftroty anfüllen. ‘ZMIERZWICIEL, a, m., który co zmierzwił, ber Bufammenbritćfer, B^bnttfer; Groat, zmemtel contritor.

fantmenbrütfbar, jerbrücfOar, jerbrbcflńij ; Bom. izmervivi, izmrriviv friabilis.

ZMIERZYĆ cz. dok., Zmierzać niedok. , wymierzyć co,

• przemierzyć, wziąć pod miarę; Boh. zmćfiti; Croat. zmeriti, zmerjati, zmerńjęm, abnteften, auämejfen. Kto nie wierzy, zmierz sobie Ztbr. Zw. 11. Zmierzyć zboże    feąd, dążyć, spieszyć, składać dokąd, kierunek swój

trzeba. Tr. Niezmierzony, nie do zmierzenia, zliczenia;    mieć abo wziąć, wojun gelten. Człowiek ledwie z kolebki

Slav, neizmiran, unermeffltd), (ob. Zmierny, niezmierny,    wyciągniony, pędem do grobu zmierza. Zab. 7, 163.

bezmierny) Wielki skarb i niezmierzone bogactwo. Rej.    (leci, pędzi). Zacząwszy od kolebki przez cały wiek nasz

Ap Z 1. Tak wjedzie do stolicy, a z tyłu i w czoło    do śmierci zmierzamy. Ossol. Sen. 72. (do niej ciągnie-

Niezmierzony gmin ludu toczy go w około. Tward. Wi.    my, posuwamy się). Kto w boga nie uwierzy, pewnie

16. Pędź z nią w czerstwości lata niezmierzone Zab.    w potępienie zmierzy. Kanc. Gd. 263. (leci, wpadnie).

13, 230 Zmierzony, określony, określny, ograniczony;    Skwapliwym krokiem dalej zmierzałem. Zab. 2 , 183. Alb.

ermeffltty, begrćinjt, befcbrćtnft;—niezmierzony, nieokreślony,    (spieszyłem, ruszyłem). Jeden do mnie się zbliżywszy,

nieograniczony; unermeffltd), uubegranjt, unbefd)ranft. Każda    rzekł, niech mi się godzi-spytać, dokąd zmierzasz? Zab.

stworzona rzecz jest zmierzona , a grzech jest niezmierny.    2, 176. Alb. (ruszasz, machasz, bieżysz?j.

W. Rost. W. 253. Wszystkiego twórco, boże niezmie- ZMIEŚĆ, zmiótł, zmietli, /.zmiecie, zmiotę cz. dok., Zmio-rzony! J. Kchan. Ps. 9. Który napełniasz bóstwem nie-zmierzonem Niebo i ziemię , i wszystko stworzenie , Duchu wszechmocny, ciebie uniżonym Wzywam umysłem.

Odym. Św. A. Ku wiecznej sławie Sarmackiej korony,

Niech to Jehowa zdarzy niezmierzony. Odym. Św. ded.

Pan niezmierzony, nigdy nieskończony. Ryb. Ps. 191.

Ojcze niezmierzony! Odym. Św. 2, Bb 2. Niezmierzona prawda. Rej. Post. Ccc 6. ( niezgłębiona, niepojęta, niedościgła, nieosięgniona). — Zmierzyć co z czym, do czego, na co « pomierzyć, wonach abnteffen. Zmierzyć trzewik na nogę. Bndlk. — Zmierzyć się z kim pr. et fig.    tr., ftd)    mit einem    meffen. ('Zmierzył    się, ob. ‘zmierzyć

się    z kimj.    — §. Zmierzać do celu,    do kogo, na co,

ob.    mierzyć    do celu ,    celować, godzić;    WOfht Jtelett, wor*

auf    jtelen,    htnjtelen.    Zmierzyć kogo ,    wziąć go dobrze

cel; einen gut in« 3iel faïfen, aué ßorn faffen, ihn recht abnteffen. Tak dobrze zmierzył Filistrata , że go w sam brzuch włócznią uderzył. Jabi. Tel. 283. Strzelcy , gdy do czego zmierzają, jedno oko zamrużają. Sak. Probl.

27. Dziś powodzią wewnętrznej niezgody porwany, Ociec z synem, brat z bratem do siebie zmierzali. Groch. W.

546. (z sobą walczyli) Kto *ninacz nie zmierza, w nic nie uderza. Cn. Ad. 386. Nie zawsze uderzy, na co zmierzy. Gn. Th. 1437. — Fig. tr. Zmierzać myślą na co, godzić myślą, zamierzać sobie, dążyć postępkiem, sprawowaniem się, załatwiać, zarabiać na co, zachodzić ; worauf ÿinjfelett , lunftenern, Einarbeiten, e$ bea&ftdp tigen, bejwecfen. Bóg człowiekowi pewny kres ,1 w któ-rymby stał, zamierzyć, i pewny cel, do któregoby zmierzać 'zawzdy miał, naznaczyć raczył. Żarn. Post. 3,

583. Słusznie moje oko nigdy przedtym i dziś nie zmie

41.

na

‘ZMIERZWISTY, a

e, do zmierzwienia, ju*

rza wysoko. J. Kchan. Dz. 236, (cf. wspiąć się , wspinać się). Już to niewdzięcznik , kto oddziały wając dobrodziejstwo wzięte, zmierza na drugi wziątek. Gorn. Sen. 275. (zakrawa). Zmierzanie myślą na co, zmierzanie myślą do czego, umysł, koniec spraw, przedsięwzięcie, in-tencya nie Polskie jest. Cn. Th. 298. zamiar, zamysł, cel; baS Biel, baê Slbfeben, bte 2lbftcbt, ber 93orfa£, ba$ Seftreben, ba3 ütradjten wonad). Szło to wszystko niespornym krokiem ; przecież doszło mniej lub więcej zmie-rzań swoich. Kras. Pod. 2, 152. Zmierzać ku czemu, dążyć, mieć za cel , wychodzić na co ; worauf fyinauëge* (ten, lunanêfommen, balun fuhren. Pełń obowiązki wszystkie religii ; bo wszystkie zmierzają ku chwale boga i uszczęśliwieniu twemu. Kras. Pod. 2, 76. Zmierzać do-

tać, Zmiatać niedok., Zmiatywać czestl., zmiatuje pr. contin. ; Boh. zmjtati, smeyćiti, (zmetati abortare , smjtka pampinatio)' Slav, zmjtâm ; Croat, zinezti, zmécham, zmeszti, zmechem , zmétam, zmetati ; Bosn. smesti , smetati ( perturbare ) ; Ross. CMeTaTb , CMenjBaTb , CMe-CTH, CMeiKa ; §. 1) miotając zrzucić, zwalić, herunter wer* fen, abwerfen, fwabfdileubern pr. et fig. tr. Umyślnie szatę z ramion zmiatam. Otw. Ow. 84. — Allegor. Sprośną swych grzechów szatę na stronę zmiatajmy. Chryszt. Kin. B 4 b. (odrzucajmy). Przez gwałt wszystko czynią, i podług swego chciwego upodobania jednych zmiatują, drugich stanowią na urząd. Zygr. Ep. 10. Już go bóg raczy 'zmietować z onego włodarstwa jego. Rej. Post. K k 2. (składać, ob. Złożyć). Wnet Ajax Telamonid Symoisa zmiecie, Nie znał ślubów małżeńskich, i był w wieku kwiecie. Dmoch. II. 105. zwali, sprząta, zgładza, auS bent 2Gcge raumen. Nie mogli nieprzyjaciół z muru silnym zmieść odporem. Dmoch. II. 2, 529. (zepchnąć, spędzić). Pan i anioły z nieba l!!zmiatował, i króle możne *zawzdy o pychę niszczył. Weresz. Reg. 89. — Zęby w drugim roku konie zmiatają, dwa wierzchnie a dwa Spodnie. Lek. Końsk. pr. ronią, B^bne abwerfett. Zęby, które konie najpierwej zmiatają , są dwa spodnie. Cresc. 514. — Nauczyła mnie Dyana, w nieochybnej mierze Śmiertelne strzały zmiatać, i leśne bić zwierze. Dmoch. II. 133. ciskać, strzelać ; abfćbtejktt, abrwuefen.— §. Fig. tr. Zmiatać dane słowo , zmiatać się z danego słowa , zrzucać się z niego, fettt gegebene^ ©ort breefyen. Dziś reki danie wni-wecz, dziś słowa zmiatanie w zwyczaj poszło. Simon. Siei. 41. — §. 2) Zmiatać miotłą, skrzydłem, miotełką; Vind. dolpomesti, abfefuen, abfegen, (Ktunterfehren, fier*

1104 ZMIEŚCIĆ - ZMIESZKAĆ.

ZMIESZKANNIE - ŻMIJA.

?yń- jeśliś zmieszkaï wczoraj. Rej. Wiz. 160. (nie dogonisz). Kio chce sprawiedliwie osądzić , trzeba na tym zmieszkać ; nie o to się starać trzeba, zęby się siła na dzień osądziło akcyj, ale o to, żeby się choć mało , ale dobrze osądziło. Corn. Wl. H 4 b, (cf. musi się bawić, kto co chce sprawić). Syn twój niechaj w naukach czas dobry uczyni, przy jednym nauczycielu niech zmieszka, aż poczuje i pozna w sobie wiadomość nauki. Glicz. Wych. N 3. — Zmieszka,ć , wytrwać , wymieszkać ; au$* bauern, befjarren. Ani zmieszkają niesprawiedliwi przed oczami twemi. Wróbl. 9; (non permanebunt). Próżno zły ma tuszyć sobie, Aby miał zmieszkać przy tobie. /. Kchan. Ps. 5. (utrzymać się). Zmieszkać, zabawić, zostać się ; bleiben, »ermeileit. Przymusili go mówiąc, zmiesz-kaj z nami, boć się już wieczór przybliża. W. Post. Mn. 200. Prosili go, aby zmieszkał u nich, i zmieszkał tam dwa dni. Dudu. Joan. 4, 40. (prosili go, aby u nich został, i został tam przez dwa dni. Bibl. Gd.). Tyle dni, jako pYosiła , zmieszkał. Corn. Div. 505. — Trzydzieści lat i dziewięć na święcie zmieszkawszy, umarł. Groch. W. 576. przeżywszy, bnrd)lebcn- — Zmieszkać co, omieszkać , ociąganiem opuścić, »erfäunten. Jeśli się co milczeniem zmieszka, albo wystąpi, tedy się to'zasię mó-wrąc naprawić może. Eraz. Jez. F 8 “b. #*ŹM 1ESZKANN1E adverb., ociągając się, jauberltb, jögernb. Niezmieszkannie znowu do was przyjdę. Chodk. Kost. 5. et 51. nieodkła-dajac, nieodwłocznie, niezwłocznie.

ZMIETAĆ, oh. Zmieść. ZMIETL1Ć , ZMĘTL1Ć, ob. Mętlić. MIGOTAĆ, ob. Migać, migotać.

, m., zmindak, skąpy. Wiod. Cn. Th. 1437. liczykrupa, liczygrosz ; ein Sîiltcfer, 5îliailfer, $tlj, cf. miąć,

unterfegen, (cf. abflebern. 21 big). Mącznej kurzawy z m skich ścian zmiecionej, trzy łóty przysypać. Syr. 715.

— Fig. tr. Bogowie nie sprawiąż tego, ażeby tak znakomite cnoty zmiotły z plam tyle tak straszliwych niecnot. Nag. Cyc. 55. (zczyściły, wyczyściły). Zmieść z siebie jaki zarzut. Zub. 15, 202. Nagi oczyścić się , uniewinnić się , usprawiedliwić się , ‘sprawić się. — §. Zmieść do kupy, zrzucić do kupy ; auf einen Raufen jufammen fdjleubern, jufammen werfen ; Sorab. 1. romadu metam conjicio. Zmieść miotłą, jufammen febren, jufammen fegen.

Zmiatam co do kupy, converro. Cn. Th. 1457.

ZMIEŚCIĆ cz. dok., Zmieszczać niedok.,- ob. Mieścić, pomieścić, umieścić; $la$ geben, Slaum geben, plactren.

Jednak świat, choć to tak ciasny i mały w okręgu swym, tak przecie w sobie wiele zawiera i zmieszczą rzeczy wielkich, iż w nim zamykają się sposobnie i bez ciasnoty, morze , i ziemia , i wyspy i lądy. Roter, a 2.

(obejmuje sobą). Zmieścić się, umieścić się, pomieścić się, miejsce mieć, *pia£ haben. Gdzie co raz leżało, i drugi się zmieści. Pot. Arg. 559. Zmieści się tu tyle , zmieścimy się, capiet nos domus. Cn. Th. 1437. Już morze brzeg ma, już się i w swoje zmieszczają (Łożyska pełne rzeki, strugi opadają. Otw. Ow. 21. wracają się, zamykają w łożyskach.

ZMIESZAĆ cz. dok., ob. Mieszać, pomieszać, zamieszać,

Boh. smiśati ; Sorab. 1. smjschu , zmiseham ; Yind. fmie-

fhati ; Croat, smessati, smessćvam , izmessam, izmessa-

nye; Dal, szmeszti, (cf. zmieść); Bosn. smesti , smutit

(cf. zmącić , cf. smucić), smeten ,

izmuliti ; Rug. izmjêscjati ; Ross. (

zmieszać co z czym, pomieszać, »ermtfdmt, untereinanbcr

mifctyen, mit einanber »crmifcben. Zmiesza się woda z wi- t, zmiąć.

pomiesza się, odmienia sie w wino. Cn. Th. 1457. ŻMIJ, ja, m., (ob. Żmija), waz, gad, gadzina, złe plemię, jaszczurcze plemię; ©dilange, Otter, ©tterngejncbte. Tak też w raju niegdy żmij kusił przodka naszego. Exam. 55 Wróble wytępiać, aby ten żmij nie czynił szkody. Emit. Spyt. B 2 b. (ten gad, ta gadzina). Muzyka będzie, pieśni też dostanie, A k temu płacić nie potrzeba za nie, Bo się tu ten żmij rodzi tak ‘okwito , Lepiej daleko niż jęczmień , niż żyto. J. Kchan. Fr. 6, (cf. paskustwo , trutnie , bąki).

ŻMIJA, ii, i., ŻMIJKA, i, i., zdrbn., (cf.‘żmij), coluber vipera, brunatna, czarnonakrapiana , długości blizko łokcia , grubości na dwa cale, używają jej mięsa do robienia dryakwi. Zool. 202. bte Matter, 2Śiper, Otter ; Boh. geśter(geśtćrka «jaszczurka), (zrnyge coluber berus); Sorab. 1. fmija had (cf. gad), (Imiy, f. zmiyenęza smok); Sorab. fmija ; Carn gad, gadazh, uhtèrka ; Vind. modrofs (cf. modry), vipra, kazba (cf. kaczka), koka, gifterta, kazba od smija, gadjara kazha, krinzhe-sta ; Croat, zmia , lyuticza, poszkók kacha (cf. poskok) ; (zmàj draco, zmaycbich dracunculus ; Dal. żmija, zmaj serpens, dem. zmijcza) ; Bosn. poskok zmia, zmia gljuta gliulięa, (zmia, goja serpens, an guis , zmaj draco, f. zmajiça , dem. zmaijcch) ; Rag. żmija gljutizza , zmijza, poskok, zarnokrugh, zmaj, (żmija, zmijza colubra, serpens, zmiojalina anguis innoxius, zmaj , zmaijch draco)’y

uehjen . smutiti ZMIGAG , , CMiuniBaTb ; ZMIGBÜSZ,

fts

nem ,

Łaskawość z surowością tak zmieszał, iż surowość łaskawością, a łaskawość surowością być się zdawała. Sk. Zw. 2, 255. (złączył, zjednoczył). Wyobrażenie zmieszane, którego nie można dostatecznie rozróżnić od innego. Cyank. Log. 77. »ermifcht, »erroorren, oerrotrrt Człowiek , dziwne to zmieszanie doskonałości i krewkości.

mieszanina, 23erntifd)ung, 3ufammeufej)ung. Zmieszanie ado. ; Rag. smóteno, oermtfć^t. Pana jedno-rodzonego we dwu naturach niezmieszanie, nierozerwanie wyznawamy. Kat. Gd. 87. — Transi. Zmieszać kogo, pomieszać, strwożyć; einen ücrroirrt machen, oermtrren, befturjen, »erlegen machen, (cf. zbić z konceptu, z "jedno-cbody, z terminu). To słowo; do kozy! tak mię mocno zmieszało, że mię przeszły mrozy. Teat. 46. b, 46. Ten, którego niezmieszanyrn, niezalęknionym zowiemy, mało co i rzadko się kiedy zmiesza i zatrwoży , nie zaś nigdy. Pilch. Sen. list. 2 , 384 , Boh. smésytedlnÿ mogący być zmieszanym, pomieszanym.

ZMIESZKAĆ med. dok., Zmieszkiwać czestl., bawić, ociągać się, nie spieszyć się z miejsca, zatrzymać się, zostać na jednem miejscu; ftd) anfhalten, »ermeilen, roetlen, nicht weiter eilen, Jägern; Ècd. 3aMeuu<aK), kochio, 38we-IHK). Wygrana twoja pewna, tylko nie zmieszkiwaj. Zebr. Ow. 264. (nie ociągaj się, pelle moram). Dziś nie wczas,

Zab. 8 , 151.

to -

ZMIJAĆ - ŹMIJÓWKA.

ZMILCZEĆ -ZMIŁOWAĆ. 1105

JÓWKA , i, z., picris echioides, gatunek goryczy. Kluk.

Slav, poskok . otrovna zmia, vipera , (zmia , guja « anguis) ;

Ross. 5Ke.iTony3’B, wejronysHKb, (3m1jh , 3Mta, 3MtuKa ; Dykc. 2, 182. eine SIrt Sitterfraut Eccl. 7jMttn, SMHH, 3Mia, 3Miu, SMiiiKa > wąż) Żmije u ZMILCZEĆ med. dok , 'Zmilczewać, ‘Zmilczywać czqstl. et nas nazwane, najwięcej się różnią płaską swoją głową; contin. ; ob. Milczeć, zamilczeć, milczeniem pokryć, za-w zębach nad wszystkie inne węzę żmije największą mają truciznę. Kluk. Zw. 3, 70, (cf. padalcoźmij, źmijogad, cf. łbieniec opoczny, skalna jaszczurka). Żmije gniewliwe.

Banial. J. Jakże to osobliwsza źmijka, Acz z swego urodzenia pozioma bestyjka. Zab. 15, 180. Żmija mała, jest mniejsza matki ciałem , ale jadem równa. Żarn.

taić, oerfdjtPetgen. Jako ma cudze rzeczy zataić, który sam na się wszystko powie , i nic zmilczeć nie może ; i woli taki sobie niebezpieczeństwo uczynić, a podjąć mówiąc, niżby to miał zataić a zmilczeć co wie. Eraz. Jez. M 5. Zmilcz mu tej nowiny. Tr. — Zmilczeć komu, silentio audire, (erre, praeterire. Cn. Tli. 1458. ftitlfctyroeb Post. 2, 452 b. Wiem, że często kwiatki kryją W krza-    genb gebulbtg (W^ren. Ją i w nagrodzie znacznej upe-

czku jadowitą ’żmiją. Teat. 44. c, 40; (anguis sub her-    wniała, Lecz .się ona na

ba). Rag. Prov. Tkoga zmia uje, i guscterize se boij * kogo żmija uje , i jaszczurki się boi ; kto się na gorącym    Ow. 252 ; (silet).

sparzy, i na zimne dmucha. — §. Rodzaj trzeci gadu    füll fcbtpetgen, jtt fpredjen auf^Öreil, Perfiummen. Gdy to

czołgającego się, nazywam żmijami: prawda, że pod    uszłyszeli, poglądając jeden na drugiego, zmilczeli się.

.tern imieniem osobny tylko niejaki gad . dotąd rozumie-    Raz. Hst. 52. Tak im odpowiedział, iż się wstydzić mu-

liśmy ; a kiedy ten tu się mieści , tak się widzę przy-    sieli, i zmilczeć się w pytaniu swojem. W. Post. W. 2,

muszonym do tego polskiego imienia, jak Linneusz za-    253. Rzecze mu: przyjacielu, jakoś tu wszedł, nie mając

żył Łacińskiego coluber. Kluk. Zw. 3, 31. bfl§ 9îatterge»    odzienia weselnego? a on się zmilczał. Sekl. Math. 22.

fcbledjt. — §. Żmija, pewny gatunek armat.. Papr. W.    Oni się wszyscy zmilczeli. Rej. Post. P. 114 Zmilczały się.

1,    247 ; wyrzuca dwanaście funtów żelaza. Archel. 13,    Zebr. Ow.l ; (lenuere silentia cuneti). ZMILKNĄĆ nijak, .je-

cf. śmigownica, ctttc 2Irt fleincr Kanonen. — § Moral, tr. dull., ^Zmilkać niedoli., umilknąć, zamilknąć, zaniemieć, Żmija, złośliwy człowiek, cf. jaszczurcze plemię; eine    oevftlimmen ; (Bosn izmuknuti raucescere, izmuknut, izmu-

Böfc Matter, eilt böfer SDfenfd). Żmijo, stul gębę. Tr.    kul raucus); Ross. CMO.iKHj'Tt. Muten, zamihzawam się,

Ty żmijo, t. j jadowita niewiasto. Cn. Th. 1457, Ross. exn-    zmilkam, niemy się stawa nr. Mąci. Car został smutnego

4Ha, ranima, 3MtH.— (ZMIJAĆ, żmija, ob. Zminąć. ZMI-    Panem miasta, praw zamiikłyeh i pustego Domu. Bardz.

JACZ , a, w., która żmija, omija; ber 31u3lpetd)cr, lerntet»    Luk. 75. — §. Zmilknąć, zmartwieć, zdrętwieć; erftarreu,

ber). — ŻMII, ja, je, ŻMIJOWY, a, e, od żmii, SStpperu*,    (tbfferbeu, etitfc^lafen. Nacieraj tym korzeniem Opięte żyły

Pattern Boh. geśtćrćj, (cf. jaszczurczy); Sorab. 1. ha-    mdłe albo zmilkłe, uznasz pomoc. S/e/ui. I 19. Już zmysły

dowć , (cf. gadowy) ; Garn. gadovè ; (Dal. zsnain, zmaj-    władzy pozbyły, Już wrodzone zmilkły siły. Knnc. Gd.

szki serpenlinus) ; Rag. zmijn, (zmàjev * smoczy; Bosn.    318. Koryander jest zbytnie zimny, a czyni omdlenie i

zmjin ; Ross. 3mîhhkiii , smJjhhhh 1) wężowy, 2) smoczy;    zamilknienie głowy. Spicz. 20. odurzenie, Betäubung.

Eccl. 3MieBbiîf, H3MiHHŁiH wężowy). Śmierci zaciągamy    Blady strach oblata zmilkła w swym gruncie ziemię. Zab.

w Rzym z Libyi, gdy jadów źmiich zasiągamy. Bardz. Luk.    12, 233. Włoskiego orzecha jąder pełnych zdrowych,

167. Chleb jego w żołądku jego obróci się w żółć żmijową.    niezmilkłych dwa loty ukrajać drobno. Syr. 544. me-

5 Leop. Job. 20, 14. (jaszczurczą). Wyrodkowie żmijo-    zwiędłych, nic|t tpelf. Hanyżowe nasienie ku lekarstwu

wi. Budn. Math. 5 , 7. (rodzaju jaszczurczy. Bibl. Gd.,    ma być świeże , pełne , niezmilkłe. Syr. 408

Otterngejucfyte. Sutty.). (Eccl. 3MieHpaBHMH wężowej natu- ZMIŁOWAĆ się, (’Smiłow.ać się. W. 4 Beg. 14, 23) żary).— g. Żmijowa główka, echium, rodzaj rośliny. Kluk.

Dykc. 1, 197. Mernfopf, Otientfopf, eine ^flanje ; (Ross.

SMtHHafl roJiOBKa , y'JKOBKa porcelanowa muszla, cypraea caput serpentis). ŹMIJOGAD, u. coluber ospis , żmija czerwonawa z brunatnemi plamami. Kluk. Zw. 3,

71. bie braune -flatter. ŻMIJOWIEC, wca, m., dragon~ tium , Dröd)emtmr3, znajduje się w cieniu przy płotach ; korzeń dobry na ukąszenie od węża. Kluk. Rośl.

2,    298. Ziejec, żmijowiec rzeczony od żmii, że nietylko pstrocinami jest jej podobny, ale i lekarstwem jest wuel-kiem przeciwko jej zeszczyknieniu, dracunculus minor, fletu Ścblangenfraut. Syr. 627, ob. Wężownik wielki, jaszczurcze ziele; Croat, zminëcz » obrazki ziele; Bosn. zminaę arum; Ross. 3MieBHKT> szczaw wodny, pyMflHa żmijowiec Włoski. — §. Żmijowiec kamień , echites , lapis viperae ; viperae morsibus remedium est. Ca. Th. 1437.

Żmijowiec, kamień, który jad wyciąga. Dudz. 74. ber Ottemfłetn, Siperftein; Ross. aMieBHKi serpentyn. ŹMI-

acz

Olw. Ow. 267.

sprawę tę zmilczywać zdała. “'Zimlczewa i rozmyśla co widzi. Zebr. — 'Zmilczeć się zaimk. , umilknąć ;

imk. dok., Zmiłowywać się czestl., zlitować się, mieć miłosierdzie , fl# erbarmen ; Boh. smilowati se , smdowawa-ti se ; Sorab. i. fmeiuyu szo ; Sorab. 2. fmilni miłosierny, litościwy; Corn, snułem se , usmilem se ; (srnile se meni miseret me, miluvati « żałować) ; Vind. fe vfmi-bti, fmilili, fe ufmiliti , (fe mi fmili * żal mi); Croat. szmiluvatisze , smilujemzse ; Rag. smillovati se , pomillo-vati ; Bosn. smillovati se ; Ross. CMHJiOBaTbCH, yMHaocep-4HTbca, eacajHTbca (cf. użalić się), cocTpa^aib, cocipa-*4y; Eccl. 6,iaroyrpo6cTByK) , yme/tpaio, ( cf. szezo-drzyć). Bóg zmiłowawszy się nad nędzą ludzką; zesłał wybawiciela syna swego. Bial. Post. 154. Bóg zmiłuje się, nad kim się zmiłuje, a ‘zlutuje się* nad kim się ‘zlutuje. Salin. Z, 178. (zmiłuję się nad tym, którego mi 'lito, a miłosierdzie okażę nad tym, nad którym się zlituję. 1 Leop. Rom. 9, 15; zmiłuję się, nad kim się zmiłuję a zlituję się, nad kim się zlituję; a przetoż nie należy na tym , co chce , ale na bogu , który się zmi-

Słownik Lindego wyd. 3. Ton» VI

139

4106

Z MINĄĆ - Z M I Ń D Z I Ć.

Z M I N I O W A Ć - Z M O C N I Ć.

tak, jako onym żydom zbytnie nazbieranie pokarmów. Gil. hui 504.

Iowywa. Bibl. Gd). Niewidomy zawołał: Juzusie, synu Dawidów, zmiłuj się nade mną! Sekl. Luc. 18. Hospo-di pomiłuj, t. j.    panie zmiłuj się! Pim. Kam. 106. Vind.    ZMINIUWAĆ . ub Miniować.    *ZM!NKA.    Biel. Św.    28.    Biel.

bogu fe vl'mili !    Zmiłowanie się, zmiłowanie, zlitowanie, H*t. 152, ob. Wzmianka,    ‘zmianka.

listość , miłosierdzie; baS ßrbarmw, He ©rbarmuttg; Boh. ZMIOLĘ, zmiele, ob Zemleć.

pBOTä, bag 3luêgemorfene, ber 3Iuänmrf. Pies do zmiotu wraca, wilk do swej natury. Pot. Zac. 68. (pies się wraca do *zmieciska swego. Radź. Prov. 26, 11). Pot. Zac. 83. MIOTAĆ , zmioce , zmiotę , ob. Zmieść.

smilowanj ; Vind. vfmilenje, miluvanje; Croat, szmilu- ZMIOT , u, m., wymiot. śrniecisko, zrzut; Ross. H3Mer& , vanye ; Ross. MiiJOBaHie , noMiuoBaHie, yiumieHie. — §.

W życiu potocznem : Zmiłuj się »proszę, upraszam, bądź tak dobry, tak względny, tak łaskaw , suplikuję ; tdj bitte,

Ijabe bie ©fite, fetj fo gut, fo gütig. On jakiś podaje

sposób. !$•. Zmiłuj się, powiedz, czy jeszcze zostaje *ZM1RK, ob. Zmierzch, nam który? Teat. 45. b, 49.    *ZMIRZYĆ się z kim, Zmierzyć się z kim, (distng. zmierzyć),

ZM1NĄĆ cz. jedml., Zmijać niedok., ob. Minąć, pominąć,    zaimk. dok., mirem czyli przymierzem związać się

ominąć; übergeben, aitMaffen, auö ber 5lcH laffert. Jedno    z kim, mit einem ein $rteben3bünbnip, einen 23unb ( cf.

zwinąć, drugie zminąć. Bys. Ad. 18. — Zmijać kogo,    *bunt ) machen. Abyście    nie zapomnieli przymierza Je-

chybić ; »eiferen, nie^t treffen, lttd)t antreffen. Jabłka ci-    howy, którym się zmirzył z wami. Budn. Deut. 4, 23,

skiern ‘wzrażaoa, zgania bieżącego i żmija. Zebr. Ow. 264.    (przymierza , które uczynił z wami. Bibl. Gd.). ‘Zmierzył

ZMINDA, ‘ŻM1EŃDA , y, ź, ŻMINDACTWO, ZMIEŃDA-    się był król Judzki z królem Izraelskim. Budn. 1 Reg.

CTWÜ, a, «., phijargyria, skąpość, żrnieńda , łakome    22, 44 (uczynił z nim pokój. Bibl. Gd.).

zbieranie. Mącz.    Żminda, ‘skępstwo nawet dla siebie.    ZMISTROWAć, ob. Mistrować , wymistrować.

Wiud. gtljtgfeÛ,    ^ntrfere^ , ^nflufere^. Bezecne brzydkie-    ZM1TRĘŻYĆ med. dok., ob.    Mitręiyć ;    mitrężąc    spędzić,

go łakomcy żmindactwo. Dmoch. Szt. R. 39. Za ską-    przepędzić , zmieszkać , He 3Ht öertänbeln. Wojsko Pol-

pym idzie żmiendactwo, ciężkość, umysłu podłość, ^wzgar-    skie zupełnie cztery niedziele na gnuśnym stanowisku

da, nienawiść ludzka. Petr. Et. 256. ib. 112. Zmindą,    zmitręźyło. Krom. 601.—    Kropidło arcybiskup , z wszys-

po żmindacku , illiberaliler. Cn. Th. 1438. mit Enicfcrety,    tkich dóbr wyzuty, kilka    lat w przykrym niedostatku

îtttdertg. — %. Botan. Zminda, Amaranthus Blilum, ga-    zmitrężył. Krom. 416; inopem vitam egit, skwasił, bie

tunek szarłatu, roślina roczna, w warzywnych naszych    3gÛ öerffltiern, öerleiben.

ogrodach się znajdująca, Kluk. Dyke. 1, 28. bie (Erbbeer» ZM1ZERN1Ć , ZMIZEROWAĆ cz. dok., mizernym uczynić

melbe, ber SDîeieramarantlj. Zminda, Blilum, rodzaju tego mamy gatunek jeden, żminda Jagodna, Kluk. Dykc.

Î, 74. — g. Żminda, w., i z. » ZMINDAK, a, m., skąpiec, żmigrosz, mrzygłód , liczykrupa , smażywiecheć ,

wędzigrosz, szperka, sknera; Bosn. trator, ein §il$, etn ZMIZGAĆ, ob. Mizgać. ZMLECZN1EĆ,

^Iiaufer, $nicfer. Żmindak , mając dość, skąpo żyje, so-    ZMŁÓCIć, ob. Młócić. — Addas: Zmłócony , Croat.

bie żałuje. Cn. Ad. 1557. Bieda skąpcom i żmindakom,    zmlaten ; Zmłócenie Croat, zmlatènye. ZMŁODNIEĆ, ob.

Skarbnych szkatuł strzegącym. Brud. Ost. E 9. Nie był    Młodnieć . odmłodnieć, ob. Młodzić się. ZMNAŹAĆ ,

z natury skąpym i żmindakiem, Jako zwyczajnie zyski    ZMNOŹYĆ , ob. Mnożyć, pomnożyć,

czynią takim. Jabł. Ez. 54. Patrz jaką pochwałę bierze ZMNIEJSZYĆ, ob. Mniejszyć, pomniejszyć, umniejszyć, miłosierny, A ty czemu nie dajesz , żmindaku mizerny ?    Zmniejszać niedok. — Addas : Teraz gdy kraj szczupłą,

Prot. Jal 4. Skrzętnym mię żmindakiem zowią, ponie-    zmniejszają, właśnie o tej porze, Przyszłej jego wiel-

waż wymyślnemi ,na przepych potrawami stołów nie za-    kości ma zajaśnieć zorze ? Żab. 10, 225. Chcą aby na

stawiam. Pilch. Sali. 268. Zmindak ukryciem rzeczy    ich wolą góry się zmniejszały, Ludzi wszystkich rachują

sobie mniej zdatnych , ujmuje innym potrzebnych. Pilch.    jak za proszek mały. Jabł. TeL 351.

Sen.'Z, 77. Dziś tchórz ostrożnym się zowie, a żmin- ZMNOZYĆ, ob. Mnożyć, pomnożyć. Stryjk. Gon. N 3. dak oszczędnym. Min. Ryt. 4, 167. Na niedostępnym ZMÓC, ob. Zmódz ZM0CNIĆ cz. dok., Zmacniać niedok., wierzchu góry jabłoń rodzi, Ale żaden po owoc ku niej    umocnić, utwierdzić, mocniejszym uczynić, mocy do-

nie dochodzi, Tylko ptakom jest karmia , ostatek wiatr    dać, wzmocnić; flärfett, meljï    geben, ftärfer Uta*

psuje, Ja to, żmindaku wszelki, tobie przypisuję. Caw.    eben, befefttgen. W spróchniałej chałupie wszystkie spo-

Siel. 387. Nie godzi nam się być wielkich przodków    je rozwalniają się, a za zmocnieniem jednych, rozsia-

naszych wyrodkami, tchórzami, żmindakami. Star. Ref.    dają się drugie. Pilch. Sen. list. 243. Ręka zmacnia

20. ZMINDAGKI, a, ie, ŻMINDL1WY, a, e, skąpy,    miasta murami, fosami. Papr. W. 1, 183. Takowe bom-

sknerski, jak zmindak; fitaufertg, fnilfeng, ftljtg. Hübe-    by nazwane zmocnionemi, którym daje się cokolwiek

ralis et sordidus yuaestus , sromotne a żmindliwe naby-    grubsze żelazo w dennej części. Jak. Art. 2, 68. Przecię

wenie. Mącz. ; Po żmindacku , żminda, illiberaliler. Cn.    sen mię zmocnił trochę, ale jednak jestem słaba bardzo.

Th. 1438. ZMIŃDZIĆ cz. niedok., nażmindzić dok., po    Teat. 5, 117. (posilił, pokrzepił). Na co wielkie statuty

żmindacku zbierać, gufantmen fnaufem, Jltfammett fntefem.    i prawa pisane, Gdy niebędą *zwyczajmi ludzkiemi zma-

To co łakomca nalichwi , nażmińdzi, nałupi , obróci się    cniane? Baz. Modrz. 17. (wsparte, podparte). Zmocnić

zbiedzić, elcttb 1'ltacbeit. Lud zdeptany, zmizerowany, do niczego zdatnym być nie może Mon. 65, 501. Z takiej złej paszy zmarnieje tylkor i zmizeruje sie obora. Haur. Sk. 54.

ob. Mlecznieć.

ZMOCNIEĆ - ZMODZ.

Z M O D Z.

4 i OT

ocet, exacuere acetum. Cn. Th. 1438. mocniejszym, ostrzejszym, kwaśniejszym go uczynić; ben fêtftg ftärfen, fdjär« fen, Zmocnić się, nabrać mocy, ZMOCNIEĆ ; ftd; ftflt* fen, »erftärfen, fid) ftnrfer machen , ftärfer rcerben ; ( Bosn. usnasgitise, objaciati ). Mówił Dawid synowi swemu : zmacniajze się a bądź mężem mocnym, 1 Leop. 3 Reg. 2, 2. (zmacniaj się, a bądź mężem. Bibl. Gd ; nabieraj męstwa, serca , odwagi). Im więcej jego powagę zniżano , tym się więcej zmacniała. Sk. Dz. 553. (utwierdziła się, poszła w górę, górowała). — *§. Zmocnić się komu , stać się komu silnym , dla niego zbyt mocnym , górę wziąć nad nim, przeważyć go; einem Jtt ftarf mer« ben, tiber tfm bie Oberbanb Mommen, tipi überwältigen, (ob. zmocować kogo , zwalczyć kogo). Jeśli mocniejszy nań przyjdzie, a zmocni mu się, tedy wszystkę zbroję jego odjąwszy, będzie sobie dziel-ł łupy jego. Bej. Post. N 5. Amonitowie bardzo się byli zmocrnli synom Izraelskim. Rej. Post. M m m. 3. Jestem jako człowiek opiły , i któremu się zmocni wino. Radź. J r. 23 , 9. (jako mąż, po którym się rozeszło wino. Bibl. Gd., ob. zmocowany od wina). Nauczyciel obaczy, jeśli m; śl młodzieńca ku walce, albo też ku zmoenieniu a okrucieństwu? Kosz. Lor. 2. (ku gwałtowności, ku gwałtom ). ZMOCOWAĆ cz. dok., mocując zwalczyć, zmódz, przesilić, wysilić ; mit ©ewalt übermächtigen, klingen. Usta-wna praca przesili i każdą rzecz zmocuje i zmorduje. Haur. Ek. 22. Wszyscy byli zmocowani od wina.

Jud. 13, 2. (wszyscy byli poustawali. Bibl. Gd.). Zmocować się, mocując zmordować się, wycieńczyć się silić , nadwerężyć się, przerwać się ; ftcb burd) gingen, Stampfen, łpebcn,' ©traben tyuit, ftd) »erbeben, zerreißen.

ZMOCZYĆ cz. dok., Zmaczać niedok. ; Croat izmochiti, iz-machem , zmochujem ; Dal. zmoezivan; Ross. H3MO<uiTb ; dać cieczą przejąć , zmiękczyć w płynie , w cieczy ; ein« t«ud)eu, eim»eid)en, in einer ftlüfftgfeit. Ś. Makary nic nie jadł, jedno surowe jarzyny wodą zmaczane. Sk. Żyw. 1. 26. Zmoczyć, mokrości nabawić, mokrym uczynić; naß ntadjen, nefserc , betteten. Kto chce ryby jeść, musi się zmoczyć. [Cn. Th. 19. Ern. 65. Trzeba się zmaczać, kto chce ryby łowić. Rys. Ad. 68, (cf. bez prace , nie będą kołacze ; cf. witaj mi kaczka nie brodząc). Dziwne ‘cudo uczynił, iż na deszczu wielkim i pod, rynną zmaczać się nie mogli. Sk. Dz. 868, ob. Zmoknąć, naß werben.— Transi. Wieczna jest chwała , krwią miecza nie zmoczyć. Bardz. Trag. 512. (nie skalać, nie splamić).

‘ŻMÓDKA, ob. Żmudka, ZMODL1Ć , ob. .Modlić. ZMO-DRZYć, ZMODRZEĆ , ob. Modrzyć, modrzeć.

ZMODZ, zmógł, f. zmoże, zmogę med. dok., Zmagać czestl. et niedok. ; Boh. zmâhâm ; absolute zmodz , zdołać, wy-dołać, mieć ‘z to siły, mocy « być w stanie; »ermögen, im ©tanbe feptt. Drugim często ten pomoże , który sam tego nie może. Cn. Ad. 792. Nie zmogąc ratować się siłami, pokorą swe obietnice wznowić myśli. Tward. Wł. 50. Furman uwiązł z wozem w strasznym błocie , Bicz, ani wiu wiu nic mu nie pomaga, Dźwigać i wrzeszczeć już prawie nie zmaga. Jabł. Ez. 184. Gdzie już trudna rada, tarany tam nie zmogą. Chodk. Kost. 40. Czy ro

W.

*y-

zum i liche me siły Niedościgłych się będą dzieł żyły, Jednak co zmogę nieuk w Helikonie, Przyjm mój patronie. Kchow. Roz. 113. (co ‘przemogę, ile ‘przemogę) Ja-ć jeszczcze zmogę swojej chęci oświadczyć , a łaski twojej godnym będę. Tward. Pasę. 108. (potrafię jeszcze). Mizerna kreaturo, Jak ja opisać mogę twoje utrapienie? Kulig. Her. 81.— Cum Dativo : Zmódz komu , wydołać mu , zrównać mu , sprostać mu , być *z niego , einem gemaripeu fepn. Wszystkim sąsiadom Rzyrn nie zmoże. Słryjk. Gon. K. — §. Zmódz kogo , przemódz go, zmocować go, zwalczyć go, zwyciężyć go; einett übermächtigen, überwältigen, kjwtrtgen, befiegen. Tyfeusza olbrzyma zmógł, i trupa jego przywalił górą. Otw. Ow. 195. Jego Siła ma nie zmoże. ib. 373. Ani bystra bla zmoże. Bardz. Trag. 309. Czasem dobrą wolą rychlej ‘pożywiesz , czego złością nie zmożesz. Ezop. 35. Bramy go piekielne nie zmogą. Bals. Niedz. 1, 425. Każdy frasunek zmoże dobra rada. Morszt. 66. Wypytaj z niego, jakobyśmy go mogli pochodzić a ‘zmóc. 1 Leop. Jud. 16. Może że tyle przeszkód stałos' ią zmożemy. Nieme. P. P. 42. Sam go czas może. Juli Buk Qu 4. Często mnie dobywali, *wzdain jednak nie zmogli. 5 Leop. Ps. 128, 2. (nic mi nie megii. 1 Leop.) nie przemogli mnie. Bibl. Gd.). Dziś mię bożek zmógł skrzy-

0 jako zmaga wino wszystkie ludzie, zawodzi rozum! 1 Leop. 3 Ezdr. 3, 18. (o jak bardzo mocne jest wino, wzzystkie ludzie zwodzi. Bibl. Gd.). Najmężniejszy rycerz, co dobry kufel duszkiem zmoże. Falib. R 3. (wydusi, zdusi). Niezmoźony, do zmożenia, niezwyciężriy ; unwberwttiblid)₄ nnbcjmtngltd). Acbiles niezmoźony. Zebr. 0.w. 299; (magnum). Witaj królu niezmoźony. Pnpr. Tr. B 3. Niezmoźona stateczność. Módl. Gd. 105, (ob. Niezłamany, niezłomny, nie-przełomiony). — §. Zmódz, wycieńczyć, wysilić, zbawić mocy, siły ; entfrdften , erfdwpfen , ofmmńdjtig ma* Ó)en Oblężeni głodem, żelazem i ogniem zmożeni, sami siebie ogniem potracili. Faliss. FI. 66. Znaleźć niczego nie mogła , czymby poniekąd był on uśmierzony przemor szalony, a już się zmogła postem i smutkiem.... Zab. 10, 141. Członki rycerzów wielkich niezmoźone Ani daleką i zbyt przykrą drogą, Ani żelazem ciężkiem obciążone.... P. Kchan. Jer. 547. (nie zmordowane, nie znużone ). Zmogłem się bijąc szkapę prętami. Alb. z Woj. 12. (zmordowałem się). Zmożony, zmogły, zmordowany; ermubet, erfcbópft, fraftlirô. Zmogłe woły z pługiem do folwarku Zwrócony lemiesz na mdłym wloką karku. Hor. 2, 307. id. Mon. 70, 804. — Czemu zmogła myśl twoja się frasuje W radach niebieskich, których nie pojmuje? Pelr. Hor. 2, B 5. Słaba do pojęcia rzeczy boskich. ib. mdła,, obnmäd)ttg, unfähig. — §. Zmodz się, wzmodz się, zmocnić się; fid) ocrftarfen, fid) ftärfen, JU* nehmen ; ( Sorab. 1. zmohuyu szo undo, wełnisto szumię). Tym, którzy się zmagają i % choroby powstają , burak jest ratunkiem. Syr. 1291 , ( Somb. 2. sze smo-gnusz, smogowasch ozdrowieć ). Słabość się zmoże. Teat. 52. b, 28. Kazał się ubrać a *zmoc wsystkiemu wojsku swemu. 1 Leop. Jud. 3, 15. Chęciami z głosy

dlaty. Teat. 11. b , 41.

wa-

sza-

me

po-

różnemi zmagając się strony , dni kilka strawili na ele-kcyi. Krom. 201 ; variis sludiis certatum est , zachęcając lub też zjątrzając się.

ną łóżku. Pilch. Sen. list. 4, 207. Trochę jestem zmordowany, tak wiele biegałem , nim tu przyszedłem. Teat. 52. c, 35. Gość radością swojaków właśnie opętany, Nie czuje się z podróży, jak nią zmordowany. Żab. 12, 91. Nagt Rzeki w morze pożądane Prowadzą błąkaniną wody zmordowane. Otw. Ow. 54. Niezmordowany, niezmordowanie adv., nie do zmordowania, nie mogący być zmordowanym , Uttertmutbltd) ; Groat, nezatrudiyiv ; Ross. HeycbHiHUH <cf. uśpić), HeyTOMHMWH. Wy, co w tym gaju miłe słowiki Przepierujecie niezmordowanie, Łączcie z mą fletnią wdzięczne treliki. Zab. 10, 205. Zabi. *Nie-zmordowaność Ross. HeyctmuocTL, HeyTOMHMOCTb. — Zmordowanie, zmordowanie się, spracowanie, strudzenie, sfatygowanie mocne; brt3 tërmüben, btc ©rmübltttg, ßrfdjöpfung, SDîübigFett, SÄattigfett, Ülbmattmtg ; Boh. usta-lost; Vind. trudnost (ob. Trudność), vganost, strudenje , strudnost ; Rag. umör ( ob. Umor, na uinor ), trud (ob. Trud); Bom umor, trud; Ross. ycTa.iocTb, ycTajb, hcto-mh , TOMHOCTb. — §. Zmordować, zamordować, zabić mordersko , erntovbeiî. Tyran ten pięciu braci kazał zmordować; gdzie dwie smętne matki zabiły się nożami, widząc zbite dziatki. Stryjk. Turk. E 2. — ZMORZYĆ cz. dok., ‘Zmarzać , ‘Zmierać niedok, (cf. zemrzeć, zmie-rać), ob. Morzyć, umorzyć, zdusić, sił pozbawić, zmęczyć, zniszczyć, wycieńczyć; erfłttfen lajfen, entkräften, a&matten, $u £obe quälen, jit ©ritnbe richten. Kwiat dusznym wiatrem zmorzony teinie. J /(chan. I>s. 152. Ty nas ożywić masz nędzą zmorzone , Ty uweselić w smutku położone. J. Kelvin. Ps 125. Ujechawszy pięć mil, iż nam konie zmorzyły się były , musieliśmy zostać na . Warg. Radź. 347. (zmordowały się , ustały ). — Sen go zmorzył, uśpił* spi jak zarżnięty, ber ©d)Iaf fyat tfht Überwältigt. Ona tej nocy smacznym snem zmorzona, takim widzeniem była obdarzona.... Auszp. 12. Osłabieni pracą , snem są zmorzeni. Tent. 50, 82. Twardym snem bóg zmorzył Adama. Kanc. Gd 269. uśpił go mocno , er liejj einen tiefen ©cbhif aitf ft)n fallen. — Szczegół-niej: Głodem zamorzyć * wycieńczyć, osłabić głodem, mit junger enfrâften, (cf. przemorzyć, wymorzyć głodzić, cf. głód mrzeć). Nie wszyscy mogli wytrwać dia zmorzenia wielkiego , bo którzy już długo głód cierpieli , skoro im jadło weszło do żywota , zaraz umierali. Jer. Zbr. 286.

‘ZMÓDŹ, ob. Żmudź.

‘ZMOGĄ, i, i., *zmo$enie, ‘przemożenie, ‘przemogą, zdolność; ba$ Vermögen, bte Sfraft, gäljigfeit. Wszyscy pracują, każdy według zmogi i siły swej, pszczółek naśladować w tern usiłujemy. Smotr. El. 46. ZMOGĘ, zmogłem , ob. Zmódz.

‘ZMOJONY, a, e, który się stał moim , ber SDîetntge geroor* beri. Mieczu ocknij się na blizkiego mego. Budn. Zach.

13, 7 ; not. właściwiej: na zmojonpgo.

ZMOKNĄĆ nijak, jedntl., ‘Zmakać niedok., ob. Moknąć, przemoknąć, przejść mokrotą, cf. zwilgnąć, (activ. zmoczyć, zwilżyć); Croat, izmoknuti, izmachem, izmoknujem, zmoknńjem , naß werben, burdjnefct werben. Gdy komu nogi zmokną , obmyć je w letniej wodzie. Krup. 5 ,

19. Skoro zmoknę, coż mi po opończy? Pot. Syl. 135,

(cf. łyżka po obiedzie , lekarstwo po śmierci, cf. po szkodzie mądry). Zły gospodarz , co w domu zmoknie.

Cn. Ad. 1553. Leniwy, i w domu swym zmoknie, ib.

435.

Lepiej zmoknąć, niżeli utonąć. Fredr. Ad. 52.

(lepsza szkodka , niż szkoda) — Zmoknąć od łez, od płaczu, n. p. Między upominaniem i dziełem, zmakały Mdłe policzki, i ręce ojcowskie skakały. Zebr. Ow 295;

(genae maduere smiles). Zdziwi się Kornelia zmokłym oczom męża , nie śmie we łzach widzieć Pompejusza.

Rardz Luk. 89. W świetne gwiazdy patrzali oezvma zmokłem i od łez. ib. 65. naß tfoit grauen, in îfirânen fdwtmmenb. «ZMÖKRZYC , ob. Mokrzyć.

noc

ZMOMOTAĆ, ob. Momotać.

ZMORA, y, ź, mora, mara, mor; Ross. KHKHMOpa , 3a-v xBaîeHie 4yxa eo cirfe. AaB.ieHie 40MOBaro, ber Slip ; (ob.

Mora, cf mara). — Addas: O upiorach czyli podług innych strzygoniach, zmorach. Krup. 5, 621. Slip, Tritt,

Zląkłem się , aż przez

9?ad)tmttnnd)cn. — Ani się brzydsze twarze nocnych zmor znawiają. Przyb Mdt. 57.

wy-

HCTOM.iHTb. Nie zmordowałby mnie był , choćby i rok gadał. Jabi. Tel. 11. (nie znużyłby, nie znudziłby). S\l-wi kochany, srodzem nademdlała , Chodzić nie mogę , com się zmordowała. Past. Fid. 249. Zmordowany; strudzony, spracowany, zrobiony, bardzo sfatygowany, fefw ermubet, ganj erfdjöpft ; Boh. ustały, (nb. Ustać;; Vind. ZMOWA, y, i. ; ( Boh. smlauwa truden ( cf. trudny), otruden, ugnan, fmujan ; Rag. umorni , truudan ; Groat, zatrudlyiv ; Bosn. moren, iz-moren (1) fesus, 2) occisus)-, Slav, umoran ; Ross. to-MHbiH , TOMem, yda.ibiH , npHCTa.iUH. Lekarze zmordowani, zasapani, niechaj nie wchodzą do pacyentów zapowietrzonych. Perz. Lek. 252. Zmordowany kładnę się

mię szła zmora. Morszt. 507, cf. mrowie , bte ,$fliit fdjau* berte mir. Mory mię przechodzą. Cbroic. Ow. 3. Przez Argenidę zimna przejdzie mora, Pomniąc jako odprawił ojciec Gelanora. Pol Arg. 408. Wspomniawszy na to, idzie przez mnie zmora. ib. 754. ZMORDOWAĆ cz. dok., strudzić, spracować, mocno sfatygować: orntfi* ben, Îllübe madjen, erf(^öpfen ; Vind. struditi, otruditi, ob ZMOTAC, ob. Motać, (cf. zmatać) . motaniem zdjąć, lub trudni, (mujati ; Ross. yioMHTb, yTOMMTb , McroMHTb , do kupy zwinąć; abfjaSpeln , abroeifen, jufammen l;aépelrt,

jufammen weifen ; Sorab. 1. zmoltam; Vind. dolfmotati, frnutati , fmotiti, ( frnota intricatio , error, fe fmotiti er-rare, cf plątać, spleść); Rag. smotatti ; Bosn. smotatti , svitti ; Ross CMOTäTb , CMaTłiBaTb, cnyiaTb , cnyruBaTb, (cf spętać).

umowa ; Slov. smłauw'a. foedus ). Zmowa in malam partem, umowa non item. Cn. Th. 1438. praktyka , porozumiewanie się chytre przeciw komu. ib , cf. kunszachty, ©tnperftänbmjj gegen jjemanb, SSetftćinbmjl, f>etmltd)e Slbrcbe ; Boss. cocjoBie, (cf. spiknienie , spisek ). Zmowy i konfederacye Rzpltej szkodliwe czynią. Star. Ryc. 39. Zmowę z kim uczynić

me

na kogo , zwalić na kogo , Praetor cum imperia

na

u sądu , zmownie kogo bronić u prawa , colludere , cum actor et reus litem simulant et ab' altero causa proditur.

" Cn. Th. 1438.— Zmowa, le rendez-vous, czyli schadzka kochanków. Mon. 71, 65, (ob. *Zrok). —In meliorem partem : Zmowa * umowa , ugoda , układ ; \ind. obgo-vor, podgovor, bie 3lbrebe, ber Vergleid), bn§ Ueberetn» fottinteit, bie Uebcretnfuft. Gdy zmowę uczyni! z robotni-ki z pieniądza dziennego, posłał je do winnicy swojej. 1 Leop. Math. 20. (zmówiwszy się z robotnikami z grosza na dzień. Bibl. Gd.). Nagrodzi mi służbę mą wierną, jutro kiedy przyjdzie czas *smowy przed tobą. 1 Leop. Genes. 30. (gdy przyjdzie do zapłaty mojej. Bibl. Gd.). — Panna już będąca w zmowie. Bot. Jow. 201. już zmówiona , zamówiona , zrękowana , już po zmówinach ; fd)on oerfprodfen, ocrljctficn, ocrlobt. ZMOWCA, y, w.,

ugodziciel , zgodziciel , pogodzicie! , klóry umowę czyni; ber SSertragöfiifter, Vermittler, Verabreber; Boh. smiauwce. Mojżesz zmowcą i śrzodkiem był między panem i między Izraelitami , aby opowiadał słowa jego. W. Deut. 5, 5. (stał między panem a między mmi, aby im odnosił słowa pańskie Bibl. Gd ). ZMÓWIĆ cz dok., Zmawiać niedoli, umówić, ugodzić; Boh. smluwiti; \ind ob-govoriti , obgovarjati, obraunati, öcrabrcbcit. Zmówić się zaimk., fid) mit etnanber oerabreben, uberetnfomnten ; Croat. zgovôrjamsze ; Bag. vrocittise , srociltise (of zrzec, *zro-czyć), urechise, ugovoritti , zgovorittise, uvjettovatise ; Boss. CMOJiBHTbCH. Pierwej gdy co zacnego i w Polszczę zmawiano, Tedy to Cześkiem słowem zdzierżeć obiecano. Bej. Zw. 241. Gospodarz wyszedł rano jednać a zmawiać robotników do winnicy swojej , a gdy zmowę uczynił z robolniki z pieniądza dziennego, posłał ich do winnicy. 1 Leop. Moth. 20, 1. (wyszedł najmować robo-tniki. Bibl Gd. ; wyszedł najmować robotniki , a gdy się zmówił z nimi z grosza na dzień, posłał ich do winnicy, Sekl. Math. 20). Gospodarz zmówiwszy parobków z grosza dziennego, Zęby w winnicy jego od zarania Ro-bdi aż do ‘zaścia słonecznego , Posłał ich tamże. Odym. Św. 2 G. b, ( cf. zrządzić sługę ). Wyszedł rano , ku zmawianiu robotników do winnicy swojej. Żarn. Post. 81. Oni którzy o jedenastej godzinie byli zmówieni , wzięli każdy także po groszu iJainbr. 112 Nie czynię-ć krzywdy V/.aś się nie zmówił z grosza ? Badz. Math. 20, 13. (*azaś się me z grosza zmówił ze mną? Bibl. Gd., *zażeś się nie z pieniądza zmówił *se mną? 1 Leop., omisso się : n. p. *azaś ty nie wiesz, jakoś zmówił ze mną? Żarn. Post. 81 è; ’“zażeś nie z grosza zmówił ze mną? Biał. Post. 270). Tedy oni zmówili *s nim trzydzieści srebrnych. 1 Leop. Math. 26, 15. (co mi chcecie dać? 3 oni mu odważyli trzydzieści srebrników. Bibl. Gd.).— Stało się czasu niektórego , że się iść na ryb łowienie zmówili. Odym. Św. 2 N n 2. umówili się, fie berebetett fidj mit etnanber ju einem P'djfange, oerabrebten i(m. Zmawianie się na czynsz abo na dań Gielm. Pr. 132. umowa, ugoda; Verabrebung, Vermeid). Zdaje sie, iż sie samo przyrodzenie ze wszystkiemi rzeczami zmówiło, żeby Konstantynopol uczynić szczęśliwem miastem. Klak. Turk. 248. złączyło się,- sprzymierzyło się ; fid) oerbtn*

ben, meinen. Jeżeli między karłami trafi się głuchy i niemy, a potym go i eunuchem uczyniono , w takim się znajduje respekcie w saraju, jakoby się w nim przyrodzenie z kunsztem zmówiło na wystawienie na świat najdoskonalszego stworzenia. Klak. Turk. 44.— In ma-lam partem: Zmówić się, spiknąć się, fid) 31t einer bö» fen 21b)id;t oerbinben, öerfdjmören, Slbrcbe nehmen, ein 0er* fielen. Wszystko się zmawia, żeby większyć moje pomieszanie. Teat. 6. c, 79. — ’“‘Zmówić niewiastę , pannę» zamówić, zrękować, zmówiny z nią czynić; nnt ein ftrauenjimmer anjpredjen unb baS Verfpredjen, bie iWage er» galten, Don tljr ba3 SBort nehmen ; Boss. croBopuTb He-Btciy ; Eccl oyhgkuctiith , yHeBtmani , yiieB-feeniBaio. Zrękować córkę komu, zmówić za kogo, poślubić, obiecać, pacisci (iliam. Cn. Th. 1450. einem bie ïocliter öerljeijkn, oerloben. Zmówiona, zrękowana.' Cn. Th. 1438, Boss. crOBBpeHuaa; Eccl. yHeßfemeHHaa. Górka jego zmówiona była za cesarza. Sk. Dz. 762. fie mar jiigefagt. Posłowie Polscy zmówili wr małżeństwo za Alexandra Helenę. Biel. 432. fic gelten um fie an ttnb be» famen fie jugefagt. (Groat, zagovontisze, zagovarjam zaślubić się). — *§ Zmówić, wymówić, powiedzieć, wyrzec; autfjprecben, auSfagen, oorbringen. Jeśli jeszcze przeciwnik zmówi ....'Sak. Bersp. 9. Jeśli zmawia, jako i mówią schizmatycy.... ib. — Zmówić się, wytłumaczyć się, rozmówić się; fid) auSfpredfen, fid) oerftanblid) nuidjen, fid) erflären. Umiał się dobrze zmówić języki różnemi. P. Kchan. Orl. 1, 228. — §. Zmówić, do końca odmówić, mówiąc skończyć; ganj fierfagen, ^erbeten, ooHig enbigen f/erfagenb, betenb. Tak długo grona w moszczu gorącym trzymać , jakoby zmówił dwie zdrowaś Marya. Cresc. 529. Ubrała się panna, i zmówiła‘paciorki. Teat. 26. c, 32. Zmówiła pięć pacierzy, i tak ₍wiele zdrowych Maryj ku czci jego. Wys., lyn. 165. Żadnego dnia chciał puścić bez zmówienia pacierzy. Buk. Gl. Kon. 49. Paweł trzech inszy słuchał, Zmówił cztery różańce, na gromnice dmuchał, Dwie godziny klęczał. Kras. Sot. 21. Nic me umie , chyba za panią matką pacierz zmówić. Mon. 71, 107. (własnego zdania nie ma).— §. Zmówić na kogo, złożyć bie <Ed)ulb mtf einen attbern fdfieben. od Rzymian po.-łany, więc co weźmie od kogo , zmawia Rzymiany. Klon. Wor. 18. Chcesz zmówić na drugiego zbrodnią przez ciebie zdziałaną. Teat. 5, 59. ZiMO-VVINY, in plur., zrekowiny, ślub . partio connubialis, spon. salta. Cn. Th. 1451. baö el)elid)e Verfpredjen, bie 3»fagc, bie Verlobung, baS VerlÖbnifi ; Boli. zâmluwa, (ob. Żarnowa, zmowa); Slov. prstenkowanj, (ob. Pierścień), od-dówónj (cf oddawanie), oddawki, zaslubenj (zaślubienie), prepigónj, (cf. [przepić 2], przepiąć) ; Boss. erOBOp'B ; Eccl. yHGBtmeHie, (cf. niewiastka). Zmówiny, zrekowiny, zaręczyny. Budź. 74. Haur. Sk. 154. Dzisiaj wesele, i dziś zmówiny, Często w pół roku bywają też chrzciny. Bratk. J 2 B. Nie dostaniesz twego polubieńca , choć już po zmówinach waszych. Teat. 30. c, 6. Ono złączenie mieszkania naszego cielesnego , któremeśmy byli złączeni w małżeństwie, było to tylko zraówinami abo

1HO

ZMOWNY-ZMRUZYĆ.

ZMUDA - ŻMUDNY.

gające się, mrużące się). — §. Zmrugiwać się na kogo, 'oczami się zmawiać, znaki sobie dawać, porozumiewać się ; ftdj einanber jublinjelu, mit ben 2lugen juwinfen. W twojej się jeszcze przytomności na cię zmrugiwają. Star. tief. 75, (of. przeszydzać z kogo). — §. Zmrużyć oczy na co , zamknąć oczy, nie chcąc widzieć , przez szpary patrzeć; bic 3Iugen wobeę jubrütfen, fließen, nid;t feiert Wollen. Zmruż oczy na swą biedę. Teat. 51, 59. Dziś czasowi trzeba służyć, Pokrywać, a na wszystko obie oczy zmrużyć. Pot. Arg. 271. — g. Zasypiając oczy zmrużyć, einfd)lafcit, bie 2Iugen jumacfyeu. Chociaż wcześnie spać poszedłem, przecież przez całą noc oka zmrużyć nie mogłem. Boh. Kom. 3, 231. Od samego świtu taki zgiełk i hałas w domu, że oka zmrużyć nie podobna. Teat. 52." d, 13. Nikodem z Chrystusem panem po za-mroczu, Nie lenił swych nie zmrużać dla mów błogich oczu. Ghodk. Kost. 52.

zrękowaniem naszem. Baz. Ust. 97. ZMOWNY, a, e — ie adv., podług zmowy, podług umowy * zmówiony, in ma-lam et bonam partem, oerflbrebet. Pod zmownem drzewem siadła. Zebr, Ow. 81 ; (dicta sub arbore, pod wskazanem , wyznaczonem). Rada nieustająca, zmownie z hetmanami, naznaczy od regimentów pewną liczbę robotników do naprawy dróg. Vol. Leg. 8 , 103. (zniósłszy się). Zmownie, z namowy, z umowy, ex pactione. Cn.

Th. 1438. perairebcter SJtaßen. Zmowni ‘aktorowie , sędziowie , porozumienie z sobą mający, collusores. Cn. Th.

1438. w kunszaftach z sobą, mit einanber eiiwerffanben, im 3Scrftaubinffe, ©intłerfirtitbntffe, cf. ukartowany, abgefar* tet. — Zmowny, od zmowm, od zrękowin » zrękowinny,

3śerlo$Ut!()3 «. Już miano ją dać za mąż, i upominki zmo-wne z obu stron pobrano. Sk. Żyw. 147.

ZMOŻE, ZMOŻENIE, ob. Zmódz. ZMOŻNIEĆ nijak, dok., ob. Możnieć, stać się możnym lub możniejszym, cf spa-noszeć, zmocnieć ; ftârf er merbcrt, mächtiger merben. Niech ZMUDA, y, i., ‘omieszka, ‘zamieszka, ‘mieszkanina', omieszkanie. Cn. Th. 627. zbyt wolny aż do znudzenia postęp, ze stratą czasu na drobiazgach, cf. mitręga , nuda, maruda; bie 3ettoer[aumni$, ber 3eitöerluft, Me ßangwierig« feit, gangfamfelt einer pulverigen Arbeit, Klauberei), momit man nicfjt oom gierte fommt; Cam. samuda, mudlivost, (muja; Germ, bte üDîli^e, usilność) ; Vind. samuda, mudi-tje, mudenje, saprega (cf. zaprządz), (muja, delu * praca, robota, trud); Boss. aieae^a, noarfexa, kochoctł KocnbHie. Porzuć zwłokę , i zyskowne żmudy, Pomniąc, że z życiem mkną chwile płoche. Hor. 2 , 276. Daremnie się mężu biedzisz , Nigdy żony nie wyśledzisz , Czatuj, dybaj, strzeż, poglądaj, Ślubów, przysiąg po niej żądaj, Daremna w tym twoja żmuda , Wszystek się zachód nie uda. Mon. 74, 126. nudna staranność, czas trująca praca, jettraubettbe $emu!)ung. Coż jest człowiek, co jest świat? fraszka, bieda, zrnuda ! Pot. Jow. 87. marność, fêitelfeit, 3ctt£,el:luft. — §• Pertonif. Zmuda człowiek żmudny, ciemięga , mantyk, nudnik. Ossol.Wyr. maruda, ein S^töcrtrbbler, lattgjamer, langweiliger SDîeufd), ein Saftler, Glauber ; Vind. mudiz, mudmk, samuda, ke-fnuvauz, halei, shulei, shulovez, (cf. Eccl. MywiiKfc chłop, służący). Panie żmuda, z ciebie złodziej będzie. Klon. Wor. 45. ZMUDNOŚĆ, ści , i., przymiot tego, co jest żmudnym, czas trującym, fraszkami go zabierającym i nudzącym; bte Sangweiligfeit, Saumfeligfeit; Cam. mudlivost impedimentum ; Vind. mudnost, mudlivost, kefnost, shu-lenje, toshlivost. ŻMUDNY, a, e — ie adv., ze żmudą, pełen żmudy, czas powolnemi drobiazgami trujący ; flau« berig, famnfelig, langwierig, jeitranbenb, nidjt flertenb, nicfjt »om glecfe, nidjt orni ber 6teHe fommenb; Cam. mudliv impeditivus; Vind. müden, mudliu , kefen, omuhaun, shulast, poshulen, (fmujen, fmujan ; Sorab. 2. muzni lassus) ; Boss. nonom« , KonoTOKL ; Eccl. kocmii , Me-(cf. mdły). Robota żmudna. Świt. Bud. 399.

przepadną ziemią takie gody, niżbym zdradą zmożniała. Zefir. Ow. 189; guam sim proditione polens.

ZMOZOUĆ , ob. Mozolić. ZMRACZAĆ, ob. Zmroczyć. ZMRAŹAĆ, ob. Zmrozić.

ZMROCZYC, Zmraczać, ob. Mroczyć, umroczyć, zamroczyć. ZMROK , u , m., ob. Mrok , zmierzch ; bte 9lbenb* bäntmeritng, bie Dämmerung. Nim mnie wyratowano z błota, trwało to aż do zmroku, i ledwiem na noc o ćwierć mili do najbliższej karczmy zajechał. Kros. Pod. 2, 15.

ZMROZIĆ cz. dok , Zmrażać niedok., ob. Mrozić, przemrozić, mrozem zjąć; Vind. smrasiti ; Croat, zmerzavam , mit groft burtbbrtngeu, frieren wadjen, erfrieren machen. Pieniężnych żołnierzów nie mało ostra zima częścią w drodze zmroziła, a częścią nadmroziwszy w pół drogi zo* stać przynagliła. Krom. 662 ; partim confecit, partim de-bilitavit.

ZMRUZEK, żka , m., gra, mżyk, *mźytek, żmurek, babka. Cn. Th. 1458, cf. ślepa babka, ciuciu babka; Croat. sismis, bliitbeë SWftufel (Defter.), blittbe ftuÿ, ein ^tnber» fpiel. Dudz. 74. Wiod. ZMRUZYĆ cz. dok., Zmrużać niedok., Zmrugnąć jedntl., Zmrugiwać czejtl., mrugać oczyma, ruszać powiekami, mit ben îlttgen blinjeln. Zmruża-nie, mruganie oczyma przyrodzone, nictatio. Cn. Th. 435.

Slhueltt, 3ubltnjeln. Go oczy często zmrużą, mruźek. Cn. Th. 435. Ile razy do ciebie mówi, oczy zmruży. Teat. 46, 7. (nieszczery, nieotwarty, nieczystego sumnienia, prosto nie patrzy w oczy). Niezmrużają oczu.

435. Orzeł, gdy mu się orlęta wyklują, przeciw słońcu wystawia, a które mogą topić w nim oczy niezmrużone, te chowa. Bardz. Luk. 171. Śmiałe orlę na dębie wysokim Patrzy na blask słoneczny niezmruzonym okiem. Zab. 10, 321. Kniaź. Straszne oczom potwory, bynajmniej nie są temu , który niezmrużonym okiem na nie poglądać, i pomrokę tę przedrzeć może. Pilch. Sen. list. 3, 350. Niepodobna, żebyśmy oczu, gdy kto w nie znagła palcem chce ugodzić, nie zmrużali. Pilch. Sen. gn. 183. (żebyśmy nie wzdrgnęli oczyma). — Zawsze ja widzieć będę te ‘zmruźne powieki, oczy ‘słupne i zgasłe, trupią siność twarzy? Przyb. Ab. 197. (zmrużone, zmru-

Cn. Th.

AJetTB ,

Sposób ten podziału jest żmudny. Bog. Dos. 2, 189. Nie dba o to , co żmudna i wysilona praca ku okazałej wytworności stawi. Pilch. Sen. list. 49. Jeżeli rzemieślnik nie ma gdzie podziać tego, nad czem żmudnie i pracowicie robił, to wnet ochotę straci. Pam. 83, 473. —

ŻMUDY - ŻMUDZI N.

Z M U L E C - Z M Y C.

4111

(ZMUDY, Żmudziny, Żmudzinki, ob. Zmudzinek). — ZMU- ZMULEĆ nijak. dok., zapełnić się mułem , 00H ©d)lamnt DZlC cz. dok., ob. Mudzić. Addas: Carn. samudim *    werben.— §. [Zmuleć, zmiąć, ponacierać, rusk, mulaty 2J,

zamieszkać, omieszkać, mudim mor or, impedio, mu-    od molów być pogryzionym, oort ©d)al>eit jerfreffett tuer*

jam se « trudzę się; Vmd. samudili, vrnuditi, pomuditi,    bert. Przetrząsać zmalałe papiery. Teat. 17, 29. ŻMUL1Ć,

omuditi négliger e, zaniedbać, fmujati, olruditi * zmor-    ob. Mulić. ZMULISKO, a, n., miejsce zamulone, mułem

dować) ; Croat, zamuditi , zarnugyujem, (mudim negligo,    zapełnione, eilt »erfcfclammter Ort; Slov. zmulina , kał.

impedio) ; Ross. MeAJimb, yMe4üH;ib, Me4.ïeHie , (cf. mdlić) ; , Wnet przywrócona woda wypłócze zmulisko. Pol. Pocz. 333. Eccl. 3aMeuiKaio (ob. Zamieszkać), kochio , 3aMe;iHio, ŹMUREK, rka , m, Ross. >KMypKH ; zmrużek, mżyk , *mży-(cf. zamylić); nudnie czas struć, bie 3dt »ertröbeln , mit    tek, babka. Cn. Th. 14-58. ślepa babka, gra dziecinna,

©aumfeligfdt, mit ^laubere^ »erbringen. — Aliter, e gr.    Dudz. 74. ciuciu babka, (öfter, bliitbeö SMttfel), bltnbe

Niechcąe nędzy przycierpieć, brzucha swego zchudzić,    $llE, ein Sdnberfptd. Źmurka gramy, i oślep idziemy.

Leżąc próżno na miejscu, wolą swój czas zmudzić. Biel. Orzech. Qu. 17.

S. M. B i i i j b. ciężką pracą zająć , pracując spędzić ; ZMUROWAĆ cz. dok. , ob. Murować , wymurować ; Croat. bie 3dt mit fernerer, faurer Arbeit Einbringen, ferner »er* zveidati, zveigyujem; nufmanern, 3»fammen mauern. Do

trzech set kościołów na cześć i chwałę pana boga po różnych miejscach zmurowała. Groch. W. 288. powy-

beiten.

ŻMUDŹ, i. i., Żmudzka ziemia, xiçstwo Źmudzkie, *Źmujdz-

kie, ‘Żmódzkie, Samogitia, ©amogiteu. Weidewutos,    murowywała.

pierwszy król Pruski, starszego syna Saimona albo Zai- ZMURZYĆ cz. dok., ob. Murzyć , umurzyć « zczernić, po-mona stolicy swojej nad inszymi braty przełożył, który    czernić; fd)l»arj färben, fdfmärjen. Gdy chmura niby worem

Żmudzi dał od siebie nazwisko , gdy mu się i ta ziemica    zmurzy niebo. Tward. Wi. 193. zaćmi, zakryje; »erftn*

dostała. Stryjk. 46. Żmudzka ziemia leży między Prusy    ftern, »erbecfen.

a Inflanty, na północy blizko morza, mając Litwę od ZMUSIĆ, f. zmusi, zmuszę cz. dok., Zmuszać niedok., południa. Gwagn. 76. Ziemia Żmudzka do Litwy należy,    wymusić, musem wymódz , erptttgett, enträngen, abbrtn*

ziemica dosycju’zez sie niemała, i w zboże bardzo ob-    gen, abjttńngen. Gdzie co radzą, tam na wolą dają; a

fila. Biel. 6. Żmujdzki. Vol. Leg. Źmódzki. W. Post. W.    gdzie co rozkazują, tam zmuszona jest służba. Sk. Kaz.

Xiçstwo Źmudzkie niegdyś swoich udzielnych xiążąt    462.    — Zmusić, przymusić, znaghć do czego; tttOJU

miało; wszakże potym do W. X. Litewskiego wcielone,    JtUtngen , nötigen. Serca przez gwałt zmuszone, nie są

administrowali starostowie trybem Polskim; które imię    nigdy prawdziwie poddane. Teat. 50 ,.,15. — Zmusze-

że przez długi czas w tymże xiestwie zamieszkało , dlate-    nie, ber 3wang Pr- ot fig. tr. Nie przywięzyw’ałem się do

go i na potym, lubo tak wielkie xiçstwo, nie; wojewódz-    słów, starałem się jednak dochodzić i nie odstępować

twa tytuł na sobie utrzymuje, ale starostwa Źmudzkiego,    myśli autora, i być wiernym bez zmuszenia tłumaczem,

tak dalece, że starosta Źmudzki między wojewodami sam    Pilch. Sen list. pr., (cf. przymus, żenowanie). Jest bo-

jeden i wysoko w senat Polski wchodzi. Nies. 1, 138.    jaźliwym, zmuszonym, nie śmiejącym nic z siebie po-

— Herald. Źmudzki, herb; kusza napięta. Kurop. 3,    myślić, nie mogącym rozpościerać swój rozum, słowem

59. *Żmódź. Tr. dit gettnffeê SŚappen. — Prov. Nie Żmudzka    jest zahukanym. Mon. 69, 248. żenowany, ambarasowany,

beczką furyi mierzą, Krakowskim korcem i to pod strych.    zatrudniony ; getttrt, gejlUUtigen. — Zmusić , zgwałcić , ©Cirait

Rys. Ad. 47. (niezmierzona, nięhamowna). ŹMUDZIN,    antltilrt. Caenis po brzegach kryjomych, jak się przesu-

ŻMÓDZ1N, a, to., obywatel ze Żmudzi, dit ©atltogtlter.    szała, bóg morski ją zmusił. Zebr. Ow 500; (vim passa

Odmiennie mówią Źmódzinowie , 'takoż Kurowie, niż    est). Cesarzowi nie dowierzał, jeśliby mu jakie zmusze-

Litwa. Biel. Śwt 191 b. W rodź. zeńsk ŻMUDZINKA ,    nie uczynił. Sk. Dz. 548. gwałt, ©emaltfamfett. — Roz-

ŻMUDZIANKA , ŻMUDKA, ŻMÓDKA, i, dne ©amgtttertmt.    wala się na łożu , twardym snem zmuszona, Wątpiłbyś,

Kiejstut z żony Biruty Źmódki miał sześciu synów. Stryjk.    czy to chrapi, czy to nagle kona. Zab. 6, 162. Min.

426. ŻMUDZIN,, a, m., ^MUDZINEK, ŻMUJDZINEK,    zmorzona, »»m ©d)lafe übcnrälttgt.

nka , w., plur. Żmudziny, Żmudzinki, Żmudy, Żmudzi- ZMUSNĄĆ , zmuskać , ob. Musnąć, pomusnąć. nek, koń małego wzrostu, jakich najwięcej we Żmu- ZMYĆ, f. zmyje cz.dok., 'Zmyjać, Zmywać niedok. ; Boh. dzi ; jednochodńik drobny. Cn. Th. 1438 , cf. hetka,    smyti, smeyti, smyl. smygi, smeywśm , smÿwâm ; Sfov.

hester, podjezdek ; Sorab. 1. tupotaki, mahwe spësehne    zmygi ; Sorab. 1. zméhyu; Dal. odaprati, (cf. zprać, prać) ;

koné ; Ross.    <i>ypcnKTi , etn fletneś befonbcrâ    ©amogttifd)eé    Ross. cmmti,, cmoio, CMtraaTb;    Eccl. h^miith , ii3MHBaTH ;

fferb. Mogę    na małym żmujdzinku gdzie    chcę jechać.    myjąc wyciągnąć, wywabić,    wyczyścić, wychędozyć,

Mon. 73, 603. Sparłszy się na żmudzinku    obóz pędzi    wymyć, umyć; I)erait3t»afcl>ett,    t»egt»afd)en , afr»afd)en, rettt

cały. Zab. 6,    167. Min. Żmudy, przeto żę    drobne, "le-    ttMfdKit pr. et fig. tr. Włoska    ziemia nie zje szafranu

piej ciągną, niżli niosą. Pot. Pocz. 545. Żmudy, które    przez rok tyle, jako w kuchniach Polskich zmyją na

zbierają"ogryzione 'ździebła. Pot. Jow. 106. Upominek,    jeden tydzień i wyleją z kuchni na ulicę. Gost. Gor. 86.

jak imudzinek, jak fryz oracya. Mon. 76, 472. (wątku    (pomyją, w pomyje wyleją). Z rąk twych brud wodą

mało, słów wiele). Jeśli jeszcze będzie stał ten świat    zmywasz, omyj wprzód sumnienie. Groch. W. 165. Aby-

ze trzy *krzyże, To i ludzie i konie w żmudziny po-    ście z siebie starą zmazę a stare swe obłędliwe zwy-

strzyże. Pot. Pocz. 168. (wszystko zdrobnieje).    czaję ścierali a zmyjali. Rej. Post. B 6. Wprowadziliście

im

ZMYDLIĆ - ZMYCIĆ.

ZMYK - ZMYSŁ.

YK ob. Smyk. ZMYKAĆ , Zmykïy, ob. Zemknąć.

YLI , ‘ZMELIĆ cz. dok. , Zmylać niedok., ob. Mylić , omylić; (Sorab. 1. zmohlu, zmohlim , zamohliu, zamo-hlim , (ob. Zamylić); Slov. zmylugi fruslro, zmÿlenj fru-stralio) ; zmylić komu co , pomylić, pomieszać, zmieszać; irre machen, »ernnrren. Król Zygmunt przez Dniepr się przeprawił, gdzie swoim serca dobrego przydał, a Moskwie szyki zmylił. Szyjk. 696. Zmyliła ach zmyliła okrutna śmierć szyki. Pot. Jow. 83. — Zmylić komu w xiazce w której czytając stanął, ob. Mylić; öerblättew, »erfragen in dnem 33ud)e. — Nie zmyliła kroku swego. Rej. Post. Fff 2. Żebyście tak, jak i on, nie zmylili skoku. Prot. Jat. 50. — Zmylić, schybić, uchybić, nie trafić, omylić się, pobłądzić; fehlen, irren, nicht treffen, öerfefyleit. Wnętrzności oszczepem szukał, lecz ręka zmyliła. Past. Fid. 208, (cf. spudłować). Lud klęczący słowa nie zmylał powtarzając i ucząc się z uwagą modlitwy. Xiądz. 155. Kto po prostu idzie, od prawdy nie zmyli. jStryjk. Henr. a 3. (nie stroni, nic wyboczy, nie oddali się, nie odstrzela się). Iz się wymowy między ludźmi nie przyłożył używać, nie raz potknie się, ustanie, zmyli, splecie, (ihcz. Wych. K 7. Jako to przystoi białogłowie, kiedy tańcuje, mówiąc co z kim, abo żartując, w rzeczy nic o tańcu nie myśli, prosto jakoby zmelić ani umiała, ani mogła. Gorn. Dw. 59. — Venator: Kiedy ‘psi przedni zmylą, odpędziwszy daleko zająca, pozadni częstokroć poprawiają. Ostror. Myśl. 43. ben ,$afcn oerfefylen, ocrltcren. Zadni ‘psi trudno mają zająca zmylonego od przednich pojąć. ib. 43. zgubionego, »erfcblt, verloren. ZMYLNY , a, e, omylny, błędny; irrig, irrcnb. Zmylnym pióra zapędem niedawno był zwiedziony. Zflb. 12, 114.

ZMYSŁ, ‘SMYSŁ, u , m. , ‘smysł mihi videtur melior et magis cationi consetaneus pronunciandi modus. Cn. Th. 1459. *Smy>ł w ciele powierzchny , sic enim tersi et notas melioris Piiluni loquuntur, non zmysł, ul vulgus ; alioqu nulla differentia esset inter descendeutia a zmyślam et a smysł, inter zmyślny i e *smy4ov\y, et inter zmyślny i e. dowcipny, similiter inter zmyślność i. e. dowcip , et inter smyślność i. e czułość smysłów. Cn. Th. 1505. (NB. annolatio haec sayacissimi Cnapii probat, ipsum sensisse discrimen inter Hierum s et z , de quo pluries in etymologia operi nostro praemissa, et in ipso dictionario sub s et z sermo fuit. Mirandom vero, Cna-pium hoc sollumodo in vocobulo zmysł, discriminis hujus mentionem et usum fecisse, in verbis vero spędzić, zpę-dzić et simillbus, de eo tacuisse); ber Sinn , einer brr fünf ©inne, baS ©innemtterfjeug; Dok. smysł, cyt, (cf. czucie, cf. cyt); Slov. smisel, smiselnost sensus, sensalio ; Sorab. 1. zmószwo, fmiiszl ; Carn. pozhutk (cf. poczuć), (smi-shla) ; Vind. zhutpozhutik , pozhutek , pozhutenje , po-zhut, zliutenje , pozhuteine, (fmiflik, fmiflenka « bajka, bajeczka, ifmifhk * urojenie); Croat, chutenya ; Dal. chuchenya ; Slov. ochńtjenje ; Ross. uyBCTBO , nybctbh.ib,, (cmmcjI), cmuccji rozum, dowcip, sens, znaczenie). Wszystkie zmysły, słuch, widzenie, smak, powonienie,, właściwie mówiąc, są częściami zmysłu dotykania Zool. 54..

ręce Piłata zmywacie. Teat. się, i^r rcaf<J)t euer £ânbe in

mię w tę matnią , a 1$. b , 71. uniewinn ttnfdjulb. Precz mi ztąd zaraz, albo jeśli winę Chcecie zmyć z siebie, płaćcie mi daninę. Zab. 14, 281. (plamę wyczyścić, uniewinnić się, usprawiedliwić się). — Żadna niepamięć Dafno cnót twoich nie zmyje, Umarła Dafna , Dafny imię jednak żyje. )Zab. 8 , 507. Nar. nie zgładzi, nie wygładzi, nie wyglózuje; au3 bem ©ebäd)tniffß bringen, entfallen taffen, oergeffen machen.— Aliter: Zmyć, spłókać, zmoczyć, oblać; begtefSeu, einroaffern, beneffen pr. et fig. Ir. Trzykroć zmyje łzami, niźli zje kęs chleba. Paszk. Dz. 125.

£ 'S

Zmyć komu głowę ; Rag. izmitti tkomu glavu , einem ben $opf ttmfcben. Zmyć kogo , wytrzeć komu kociołek, zmyć bez ługu. Cn. Ad. 1559. Takim kazaniem zmył starcowi głowę, Co za szaloną masz, rzecze, ochotę.,., Zab. 14,246. Szym, (cf. dawać komu łacinę). — Zmyć kogo , zgolić, ogolić, krzywdzić, złu pić, zedrzeć, zbić: einen mäfeben, fegen, ohne ©eife barbiren , oirôplünbent, fdjinben, abprügeln, itjnt bie )paift über bie Obren jiebett. Rodzice z zalotnikiem córki, zażywszy do woli biesiady, gdy rzecz miała przyjść do skutku, chcieli go z tego zmyć suchą wodą, i zbyć go jako tako. Hour. Sk. 259. z kwitkiem go puścić , fie motten ihn laufen taffen, mit tanger 9îafe abjieben taffen, ihm ben Saufpaß, ben Slbfctjicb geben, leer abmcifcit, abfpeifen. Na trybunale, jeśli nie stanie on pozwany, to go zmyją. Gorn. WY. M 4. (ukarzą że popamięta , złupią). Ani się oba-czysz, prędko cię tam zmyją. Rej. Wiz. 124 b. Gdy się wszystkie wrony pospołu skupiły, 1 ‘ciolkęby odjęły, i jastrzęba zmyły. Rej. Wiz. 55. U nas kto kogo otnie, to i ol nie, a prawda coś słyszałem, że i pana zmyto. Teat. 45. c, 20. Wyb. Wołosza już odpadła, byś też nie był zmyty, strzeż się mężny Polaku ! Paszk. Dz. 58. (by się tobie nie dostało, byś był cały). — Poszedł jak zmyty, tjlko nieborak czapkę na uszy natulił. Teat. 22, ", (cf jak zwarzony, er giettg, atë nian ibm ben Hopf gemafeben. Pójdziecie oba jak zmyci. Teat. 55, 18. Tak tedy sprawę przegrał, i poszedł jak zmyty. Zabi Zab 58. Idzie tedy jako zmyty od pisarzów skarbowych , i że niema nic w trzosie , patrzy, kędyLy szablą znowu chleba dostawał. Dirk. Kaz. Ob. 5, (cf. jak gdyby mu kury krupy zjadły). Tylko co ujrzy kij pies już raz bity, Zamruczawszy nań na stronę ucieka, I ogon tuląc pójdzie jako zmjty. Jali. Buk. N b. Trusaldym jak przeczyta ten list, Hipolitka z rąk swoich nie puści, a Leander pójdzie jak zmyty. Bob. Kom. 1, 259. z kwitkiem, z nosem, z niczem, er mirb teer auêgeben. — Zmywanie, zmycie Ross. CMbiîie, cmmbkh. — Importune, nie na czas , nie wczas , po zmyciu bywa też mówiono. Mącz. zapoźno, już po szabasie, już klamka zapadła, już po wszystkiem.

ZMYDLlć, ob Mydlić, omydlić, pomydlić.

ZMYCIĆ cz. dok., 1 ) oh. Mymić. — 2) Przemycić, bez myta wkraść, einfdmmrjen ohne 30ÎI jtt jablen, berem ftetp ten pr. et fig tr. On to niechajby nie myśhł się zmycić. Chrośc. Luk 352. Zbieg ten bojaźnią się nie zmyci , wyskoczy na brzeg. ib. 63.

CSJ ISl

o.

ZMYSŁ. *

ZMYŚLACZ - ZMYŚLIĆ.

4143

waniem

'ZMYŚLANIEC, ńca, m.,

m.

Zmysły nic innego nie są, jedno utkanie i zbiór żył suchych, jako strun na skrzypcach rozmaicie natężonych i nastrojonych. Boh. Dyab. 34. Smak, zapach, słuch, dotykanie, w ścisłej Miej straży, pięciorakie te od grzechu zmysły. Min. Ryt 4, 483. Smysł ukuszenia sensus gustus, jest smysł powierzchowny, pojmujący rzeczy smak w sobie mające. Sak. Probl. 85. Nie czujemy żadnej rzeczy, która pod zmysły nie podpada , t. j. która żył suchych zmysły składających nie porusza. Boh. Dyab. 39. Jeśli kiedy, to tu trzeba zmysłów piąci. Pot. Arg. 452. (natężenia wszystkich zmysłów, całej uwagi, natężonego rozumu). Zmysł tak zewnętrzny, jak wewnętrzny, z uwagą na wrażenia zmysłowe obróconą, zmysły, zmyślność, przytomność duszy związanej ze -zmysłami; ber ©inn, bie ©inne, bie ©tnnlid)fett, bte $luf« nicrffamfeit auf bte ©tnneiietnbntcfe, bie Sefonnenfjeit, baê SBeftiincn, bie ©etfieögcgetttuari. Gdy dusza rozsądek czyni o rzeczach, zowie się rozumem , gdy rozpamiętywa rzeczy, zowie się pamięcią, gdy czuje, zowde się smysłem. Suk. Dusz. 67. Samego człowieka inaczej smysł, inaczej imiginacya, inaczej rozum ludzki, inaczej boska widzi rozumność. Bardz. Boet. 4 66. Odchodzić od zmysłów, odchodzić od siebie, tracić przytomność; »Ott ©innen fonimen, obite Seftnnen ober Seftnnuttg fetpit, ba8 Setmißh fetjn »erlieren. Nie będąc przyuczeni do takiego widowiska, od zmysłów prawie odchodziliśmy. Zah. 15, 123. Cierpnę z biedy, trętwieję, i bez zmysłów chodzę. Bardz. Trug. 202. (bez czucia, martwy). Gdy gniew'minie , tedy ‘zasię człowiek k sobie a ku pierwszemu smysłowi przychodzi. Eraz. Jez E 7 b. (er fommt toteber $u ©innen, 5um Seftttttcn, ju $roft, ju ftd)). — §. Zmysł, umysł, rozum, pojęcie; Słerftflttb, Serftdnbitijś. 'Minerwa smysłu wielkiego była nad ludzi. Biel. Ust. 23 Sensiculus, *zmy-słek . rozumek. Mącz. Zbawiciel po zmartwychwstaniu otworzył smysł uczniom swoim, aby pismo zrozumieli. Karuk. Kat 80. Syn boży przyszedł, i dał nam zmysł, abyśmy poznali boga. 1 Leop { Joan. 5, 20. (smysł. Bibl. Gd.). Słuchaj mnie synu, a ucz się nauki smysłu, a słowa moje. uważaj na sercu swem. 1 Leop. Syr. 4 6, 24. (nauki mądrości, rozumu). Niemasz tam smysłu dobrego, gdzie jest gorzkość. 1 Leop. Syr. 24, 44. W kościele chcę pięć słów smysłem swym mówić , abym też inne nauczył. 1 Leop. Cor. 14, 48. (wolę pięć słów' ‘zrozumitelnie przemówić, abym i drugich nauczył, niżeli dziesięć tysięcy słów językiem obcym. Bibl. Gd. ; zrozumiale* uerftctnbltd)). Bóg tych, którzy go poznać me chcieli, podał we zły smysł, aby to czynili, co nie należy. Żarn. Post 78 b. w nierozum . Umterftanb. — '§ Zmy ł pisma, znaczenie, myśl, sens, treść; ber ©inn einer ©djrift, bte wahre Sebeutung. Czytali w xiçgach za-’ konu bożego wyraźnie, a wykładając zmysł, objaśniali to, co czytali. Bibl. Gd. Nehem. 8, 8. Ci teologowie tych, którzy co dobrego piszą, psują i na opaczny smysł, jako oni zwykli, wykładają. Żarn. Post. 81. Jest fałszo-nauki, do czego inszego przystosować sło-pisma świętego, a niżeli *słusza, albo też nie w tym smyśle, w którym są napisane. Gil. Post. 490 b.

Słownik Lindego wyd. 2. Tom VI.

ZMYŚLACZ, ZMYŚLNIE , a, który co zmyśla, udaje, wymyśla fałszywie; ber (Srbtcbter, ©rbenfer, 58erfteüer, ein fćtlfdjltcber Sorgeber; Vind. fmiflo-vez, fmiflhuvauz, (fmiflenik , fmiflilauz * bajarz, bajkopis, wierszopis, poeta); Croat, smiszlitel , (zmisîdyavecz « wy-myślacz, wynaleźca); Rag. vuhvenik, zuhvitegl, lisimjeraz (ob. *Licemiernik), hinaz ; Eccl. npiiTBOpHHKŁ. Prorok fałszywy, i zmyślacz snów, niechaj ‘zabit będzie. Radź. Deut. 13, 5. Łgarz i zmyślacz. P. Kchan. Orl. 1, 83. Monta-nus fałszerz i zmyślaniec. Sk. Dz. 93. Wielką plagą przegraża pan królestwu, gdy szalbierskiego w religii zmyślacza przepuszcza. Birk. Zyg. 12. Niemasz nigdzie tak wielkich zmyślników i hipokrytów, jako Turcy. Klok. Turk 192. Od wstąpienia na tron, nie baczył w ludziach tylko zmyślanie , zdradziectwo, i pozorami po-pokryte zbrodnie, ztąd wierzył, iż wszyscy ludzie zmyśl-nikami byli. Tr. Tel. 46 — Tego, który ‘zawzdy myśli źle czynić, zowią zmyślaczem złości. Radź. Prov. 24, 8. (złośliwym. Bib. Gd. ; źle myślącym , ^złe czyi; złości wymyślającym , wynajdującym). W rodź. zeńsk. ZMYŚLA-CZKA, i, ź., Dasypod. U 4. bte ©rbtdjterinn, ^orgeberitin ; Croat, zmiszlitelicza ; Eccl. npHTBOpHima. ZMYŚLIĆ cz. dok., Zmyślać niedok. ; (Boh. smysliti, smeyśleti cogitare, sentire, judicaré, arbiirari. ob. Myślić ; Corn, smihlam « wymyślam; Vind. fmifliti, finifhluvati, fmifhlati, ifmifliti, eunfmifliti » wymyślić, bajać: Croat zmiszliti , zmisslya-vam, zmishlyavati, izmishlyavati » wymyślić; Bosn. smi-sliti ; Rag. smiscgljati considerare ; Ross. CMbiui.iHTb, cmmcimk) zamyślić, zamierzyć, CMMCiUTb, CMbmi.no znać, wiedzieć, znajomość mieć; Eccl cmuuijhio , ( CMMLU.ieHie znajomość, znanie, rozum, ob. Zmyślność , zmysł). — "Zmyślać głowę, myśląc wysuszać , suszyć sobie ęłowę, wycieńczyć , wyczerpnąć myśli ; ftd) bert ^opf auêfhtnen , auabenfeit, ' ftnnenb jerbrecben.’ Dawmiej o elekcyach sobie głowy nie zmyślali. J. Kchan. Dz. 462 (nie łamali sobie głowy).— 'Zmyślić się , zamyślić się, zapędzić się w myśli , zadumać się , ftd) ttt ©ebanfen öerttefen. Zmy-śliwa się, i niechcąc płomienia zachwyta. Zebr. Ow. 100; (stupet). — § 'Zmyślać co, zamyślać co, w myśli mieć, myślić co ; ttt ©cbanfen fyabett, tnt (Stnnc    bamtt urn*

geben, bamit ttt ©ebanfen fdnvatiger geben. Ja zmyślam na was nieszczęście, i myślę coś przeciw wam. Radź. Jer. 48, 14. (gotuję na was zła rzecz, >i myślę coś przeciwko wam. Bill. Gd.). Siedmioraką złość zmyśla serce jego. Rej. Post. x x 5 On ‘zawźdy w sercu swojem zmyśla zdrady, ib. Zmyślił jakoby złodzieja w kradzieży wyspiegować. Dwór. J. zamyślił się , uważał, rozważał , er bnd)te barüber n«d). — §. Zmyślić co, wymyślić , wynaleźć; erftnnen, erbenfett, mtśbenfen, ernennen, erftnben, auêftnbtg tttctd)en ; Ross. npnAyMaTb Nowo zmyślonemi a rozlicznemi mękami męczył ich. 1 Leop. 2 Mach. 9, 3. (rozmaitemi i niezwyczajnemi mękami ich dręczył. Ribl. Gd).— Zmyślać co bez zasady prawdy, wymyślić, utworzyć przez imaginacyą, skomponować; erftnnen, erbitten, in feiner fêtnbilbnng erraffen; Eccl. npnTBopato, npiiTBo-peHie.-Kto zmyślił tę nowinę? Tr. Gdy do pisma świętego co obcego bywa przydano , albo odmieniono, albo

.440

4114

,Z M Y Ś L I Ć.

ZM Y ŚLIWY - ZMYSŁOWY.

co inszego nad to zmyślono, to też słusznie za fałsz i ciemność ma być miano. Wiśn. 317. W matematyce : Ilości zmyślone, quantitates imaginariae. Juk. Mat. 2, 108. Wiara nasza nie jest - ci jakie próżne zmyślanie , ale skuteczne sprawowanie ; pan Chrystus nie jest-ci jakie zmyślenie, albo przez sen widzenie, ale jest w ludziach wiernych żywym umocnieniem.

(nie fikeya, nie urojenie, nie marzenie, nie imaginaeya, nie płód zmysłów). Zmyślona rzecz, commenlum. Cn. Th. 1439. Zmyślając, zmyślenie, nie prawdziwie, ficte. ih. Zmyślenie jest żywiołem i duszą poety, Gdy wytkniętej rozumem nie przechodzi mety. Dmoch. Szt. II. 6. fikeya ; bte btdjteriicbe, poettfdjc gtctûm; ( Vind. fmifhluvanska sna-nost, vmetalnost » rymotworslwo , ifmillenje, fmifluvanje poëma, fmiflenik, fmifhluvauz « poeta). Zmyślona dla uciechy, niech rzecz będzie blizna Prawdy, ni w swoje każe wierzyć widowiska, hor. IJor. 18. Zmyślanie żarto-wne, nieszkodliwe, ironia. Cn. Th. 1439. — Zmyślić, nieprawdę powiedzieć, skręcić, zełgać, skłamać; biebtett, Utuva()rl;ett rebett, lügen. Źle zmyślać, źle i prawdę mówić w pańskim dworze. Kras Bij 78. Zmyślam co fałszywie , zdradliwie , cmentior.-Cn. 7h. 1439, ( Rag. liîniti , lisiciti, vuhviti). Zmyślone albo fałszywe nazwisko mający, pseudonymus Cn. Th. 1439. Od wstąpienia swego na tron niebaczył w ludziach tylko zmyślanie, zdradziectwo, i pozorami cnoty pokryte zbrodnie. Tr. Tel. 46. Pa-trzajcie, jako zmyślać umie cudnie, Wszystko nieszczerze, i wszystko obłudnie. P. Kchan. Jer. 564. Zmyślić, fałszywie udawać; porgebctt, falfctylt# porfteflcrt, oerfteUen. Układł się Amon, i zmyślił niemoc. 3 Leop. 2- Reg. 13, 6. (założył się niemocą. 1 Leop. ; układł się, zmyślając sobie chorobę. Btbl. Gd). Gdy zawołają doktora, zmyśloną chorobę pozna i odkryje. Tent. 7 , 39. Żona tu w frasunek , i jaki żal nienawiści może być zmyślony, łamie ręce, wyrzeka, pełna obłudy. Tward. WL 11, (Sorab. 1. zmoszlene ; Vind. fmiflen , fmifloun * bajeczny). Rozrywek najprzyjemniejszą niezmyślona wesołość była ozdobą. Weg. Marm. 103. (szczera, nie udawana). Łacno mógł każdy osądzić , iż z "opływałości serca , a nie zmyślenie mówił. Warg. Radź. 142. adverb, szczerze, nie obłudnie, nie udając. Ci którzy niezmyślnie sprzyjają

Rej. Post. T 3.

greunb ftcUcn. Zmyślasz się być przyjacielem, prostakiem. Tr. ’"ZMYŚLIWY, a, e, zmyślający, zmyślony, udający, udany; »erjMenb, oerftdlt, erbtcbtet, falfdj; ( Vind. ifmifliu, fmiflitliu * wymyślny). Skryte myśli czeladzi zmyśliwej Samo szczęście wydaje przeciwne. Bardz. Luk. 2, 36. ’"ZMYŚLNODZIEJ, ja, m., romans. Wind, eût Vornan. ZMYŚLNOŚĆ, et ut Cnapius vult. *SMYŚLNOŚĆ, ści , z., ’"smyślność , czułość ‘smysłów. Cn. Th. 1035. podległość zmysłom, bte ©tnilltd)fe{t ; Bili. cytedlnost, cylliwost; Slov. zmiselnost; Cam. pozhutlivost ; Vind. pozhutlivost, zhutenstvu, pozbutnost, zhutezhnost; Dal. cliyuchensztvo ; Rag. chjûchjènstvo ; Ross. qyBCTBOBaHie, qyBCTBeHHOCTb. Masz mocr widzenia, bóg ci to nadaje, Gzegoby zmyślność twoja nie objęła. Kras. Woj. Ch. 97. (zmysły twoje). Zmyślność co na dal rzeczy nie dości-ga , Widzi światełko mdłe, które się miga. Kras. Woj. Ch. 98. Człowiek w zmyślności śmiechem się najbardziej od zwierząt różni. Mon. 72, 393. (co do zmysłów , jako stworzenie zmysłom podległe). To co dogadza zmyślno-ności i uciechom ciała , prędko czy poźno będzie karą duszy. Zab. 5, 36. Smyślność, czułość smysłów pie-śćliwa, smysłotn lubieżne dogadzanie. Cn. Th. 1035, cf lubieżność, cielesność; ©tnnlicbfett, fiunltd)cr ©enuß, gletfôîic&feit, gleifôeëïuft - ’SMYŚLSTWO, "ZMYSLSTWO, a, n. ; Ross. rLiecHOCTb. Nad rozum nasz przekładamy zmyślność naszę. Lach. Kaz. 1, 225. Gdzie tylko ślepa rzuci go podnieta , Zmyślności wszystko poświęca i dumie. Kniat. Bocz. 2, 260. To ziele ma moc człeka ku zmyślstwu pobudzać. Spicz. 50. Ciała w próżnowaniu, w' obżarstwie, w smyślslwie ustawicznem przebywające, są najskłonnicjsze ku zarażeniu. Siena 477. — g Zmyślność , dowcip. Cn. Th. 1035. dowcipność , bystrość zmysłów i wymyślania, cf. sprytność, spryt; ©cUrffiuiÛgfeÛ, ber ©djarfftmt; Boh. smyslnost, (nesmyslnost amentia); Ross. saMbicjOBaTOCTb, (HeMbicjeHHOCib nierozum) Słonie bardzo wiele mają zmyślności i pojęcia. Zoo/. 293. — In malam partem: Zmyślność , udawania s/tuka , nie-szczerość, obłudność , fałszvwość ; $evfh'Uitng3fu)ifi, ©letßnerei). "ZMYŚLN0SŁ0WY n. p. Ulises. A Keban. 260. chytrosłowy, liftigrebenb, mit glatten, gleiPncrtjdjen Sorten. ZMYŚLNY, a, e, Zmyślnie Adveib. ZMYSŁOWY, et Wac Pani, nie mogą tylko jej radzić, abyś jak najprę-    ut tnnvult Cnapius *Smyślny, ’"Smysłowy, ad sensus per-

dzej przyjęła tę partyą. Teat. 3. c, 21 (prawdziwie,    tineas. Cn. Tli. 1035. od zmysłów, do zmysłów należą-

szczerze , z serca). Tając swe tyrańskie jady, Wolność " cy ; ©tntt*, ©innen *. Narzędzia zmysłowe. Zool. 47. —» im wielką zmyślenie nadali. Auszp. 114. (pozornie, na    Oto wpuszczę w was ducha, a będziecie żywe, dam też

pozor). Zmyślona rzecz    niedługo w swojej trwa posta-    wam smysłowe żyły, i każe na was *obrość mięsu , a

wie. Mm. Ryt. 4, 135.    (udawana, pozorowa, pozorna,    rozciągnę po was skórę. 1 Leop. Ezech. 57,6. (włożę na

obłudna). Zmyślać postać, chód, głos, mnie uczyła.    was żyły. Bibl. Gd).— §. Od zmysłów zawisły, od nich

Past. Fid. 69. udawać, naśladować, cf. przedrzeźniać;    pochodzący, im podległy, fimilttfy; Boh. cytedlnÿ, cytliwÿ;

nadjutadjert, nadjaljmen urn jit tauften ; Reel. cipaHHOHBn-    Sorab 1. wuiżuyitć, (cf czuły. *czulny) ; Vmd pnzhuthu,

thcb , CTpaHHoaBjamca. Siostra jego, strój męski wzią-    zhutezhen , pozhuten, pozhutkopafhen ; Croat, chûllviv ;

wszy, stan zmvśliwszy, do zakonu ś. Franciszka wstąpi-    Dal. chyutiv ; Rag chjùtiv. (ochjutni sensibilis) ; Boss.

ła. Nies. 1, 187 -, (simulans). On fałszywy i zmyślony    qyBCTBeHHUÎi, rkieciibiH, TijeeełTE , (cf cielesny). Żą-

brat, raz i drugi zmyślał się modlić. Birk. Dom. 89.    dze zmyślne. Bals. Niedz. 1, 259. bte jtnnlidjcn Scgterbett.

udawał, er fteüte ftcb, al$    ob er betete. Nie strasznym mi    Dzieci do tego się mają, co im miło; żądza zmysłowa

jest ten nieprzyjacielem,    Co się nie może zmyślić przy-    i gniewbwa *im panuje. Petr. Ek. 95. Porównanie zmy-

jacielem. Past. Fid. 93.    simulate, układać się, jtdjl «13    ślnego zasmakowania z wewnętrznem umysłu uczuciem.

Z N.

zna, znają med. niedok., *Znawać contin., znajomość czego lub kogo mieć , fenneit ; Boh. znâti , znal, znam; Sorab. 1. fnacż, znayu ; Sorab. 2. (nasch, (Sorab 1. sznacż; Sorab. 2. fnasch, sznasch , sznatko snadź, podobno, może); Carn. snati, snâm ; Vind. snat, fnati, snati, posnali , (snan, posnan «głośny, jawny, snanje , tovarstvu» towarżystwo, znajomość); Croat, znatj, znâm, znanye, znàn, vmeti, (cf. umieć; znati » wiedzieć ; znanye « znanie) ; Dal. umetje ; Bag. znatti, ( znànstvo scientia , znanaz doctor, ob. Znawca; Bosn. znatti, umjet-ti * umieć, znanaę cognitor, zanat « sztuka , kunszt; Slav. znati «wiedzieć, poznan « znany); Boss 3HaTb,

(3HaTb widać, snadź, zapewne; 3nawie znajomość, cmm-CÆHTb, cmmiiijiio wiedzieć, znać, cf. zmyślić) ; Eccl. chkh-A-łth, CBkM'b (ob *Wzwiedzieć), 3HaTejbBMH znający, cmłi-nmenie znanie, znajomość; iieAoyMtło nie wiedzieć, nie znać). Cyrus w wojsku swojom, każdego nielylko znał, ale i imię wiedział. Dambr. 246. Od małego dziecka , aż do starego dziada, już go 'wszyscy znają, jak zły szeląg. Teat. 10, 81. Znam Wac Pana na palcach. Teat. 23. b, 10. (przenikam go). Mądrość największa każdego, znać dobrze siebie samego. Cn. Ad. 463 ; (nosce te ipsum). Kto nie zna złego, nie zna dobrego. Cn. Ad. 389. Mówimy o rzeczy, której oba nie ‘znawa (dual). Gorn. Wl. b 4. Przyszedł od rzeczy znanych do nieznanych , przez porównanie obrazów, jakim przypadkiem lub reflexvą do siebie zbliżonych. Sniad. Alg. 1, 1. Bóg 'wżdy dziś ‘znańszy. Zab. 2, 254. znajomszy, więcej, lepiej poznany, Mrtitrdcr, Znam kogo z powieści, słyszałem o nim, wiem jak go zowią; novi de nomine. Cn. Th. 1442. Znać się wzajemnie, być sobie wzajemnie znanym, znajomość z sobą mieć; etmwber fenneit, mit efwtnber befamit fepn, öefanntfdjaft Folien. Znaliśmy się , pomnisz, gdyś był w Krecie. Jabł. Tel. 129. Nieczęste widzenie, gotowe nieznanie. Pot. Jow. 23. Zbraciłem się ja dawno z dyabłem, dawno się my znamy, i zawartą między sobą przyjaźń mamy. Birk. Exorb. D 3 b. O dobrodzieje, znacie sie wy obadwaj. Teat. 29, 101. Znacie się wy dobrze to dla -was nie nowina , zgodzić się w takiej rzeczy. Teat. 15, 59. Znają się oni , rozumieją się. Cn. Ad. 1362. Znają się, jak złodzieje w jarmark. ib., cf. zmowa, zmowny; ftc fcmten etnanbcr, öerjteljen etttan» ber, ftnb mtt etnanber einoerflanben. —¹ §. Znać się na czym, znajomość czego mieć, znawcą czego być, *ro-zumieć się na tym ; etmaê feitnen, »erftcben, ein tenner baößlt fepti. Miły matematyku, znasz się na powietrzu Jako wielbłąd na skrzypcach , jako wieprz na pieprzu. Pot. Jow. 2], 4. Znający się na czym , świadom czego. Cn. Th. 1440, (ob. Znawca, znajomiec, znajomek). Bobra, znać się na ludziach, wiedzieć ich przymioty. Bach. Ep. 64. Kobiety dzisiaj lepiej znają się na ludziach, niż dawniej. Teat. 5 c, 12. Znać się na ludziach, to jest nie na twarzach ich , i ciała postaci, ale na przymiotach,

Mon. 72, 340, f Eccl. rfcaoaioÓHBHif, KOToptiîi toilko ZMYSZKOWAĆ, ob. Myszkować. ZMYWAĆ, ob. Zmyć. o yupameum h HacHmemu rfeaa CTapaeica). Człowiek, jako stworzenie zmyślne, tysiącznym namiętnościom podległy jest. Mon. 68, 473. Zmysłowe rzeczy są , które pod zmysły wpadają. Gal. Gyw. 2, 7. tn bte ©inne fafleitb, ZNAĆ, znam, ftltnltcfy. Wyraz zmysłowy, który znaczy rzecz lub przymiot , podpadający pod zmysł jaki, n. p. słońce, okrągłość. Kpcz. Gr. 3, p. 4, (ob. Zmysłowy). — g. Zmyślny, dowcipny, wymyślny, ftnnreidj ; Boh. smyslnÿ sagax,

( nesmyslny amenaj-, Boss. CMHcaaotiö, 3aMUCJOBaTWH,

CMHCJieHHbiü. Od jednego smyślnego będzie osadzona ojczyzna , a od trzech złośliwych spustoszeje. 1 Leop. Syr.

16, 4. Cześć i chwała w mowie smyślnego, ale język nie roztropny jest wywrócenie jego. 1 Leop Syr. 5, 15.

3Haro,

ZMYSŁOWNOŚĆ.

ZMYSZKOWAĆ - ZNAĆ.

1115

Nie zmyślni a szaleni ludzie. W. Post. W. 14. Paweł Galaty ucznie swoje niezmyślnymi, nieobrzezanymi zowie.

W. Post. W. 2. 12?. Głupszy nad zwierz nie zmyślny ten w życiu swym byw'a, Który doczesnych rozkoszy tak ściśle zażywa , Jakby z niemi miał być tu na wieki.

Kulig. Her. 204. Człowiek zmyślny w mądrości trwa jako słońce, ale głupi jako miesiąc mien-i się. 1 Leop.

Syr. 27, 12. (rozmowa pobożnego zawsze jest o mądrości. Bibl. Gd). Pan dał im mądrość i rozum , aby umieli zmyślnie robić te rzeczy, które przykazał. 1 Leop. Exod.

36. Zmyślny, sprytny, sztuczny, n. p., Był to rzemieślnik zmyślny i dowcipny, misternv na wszelka robote.

Badz 1 Beg. 7, 14. (pełen mądrości i roztropności i umiejętności na robienie wszelkiej roboty. Bibl. Gd. ).

Poślij mi człowieka zmyślnego, coby umiał robić na złocie i srebrze. Radź. 2 Iiron. 5, 7. (męża umiejętnego,

Bibl. Gd.). Tak nauczyła roztropna natura Urobić szkutę zmyślnego Mazura, Klon. Fl. E {. Niech się zmyślny Włoch chlubi z swerni fortelami. Slryjk. Turk. B 3. chytry, argltfltg, öerfdjmifct. Ci panowie pospolicie chłopce chowają, od misternego smyślnego zwodzenia białych głów-. Glicz. Wych. J 2. — § Zmyślny, zmyślony, udany, pozorny, nie prawdziwy; erbid){ft, crfónnctt, Stor* geblici) , fcbeitibar. Zbytni strój i wydworne ubieranie nie różne jest od zmyślnych komedyj Petr. Ek. 8. ' Te godzinki, nie takie czucie, jakiego chce po nas apostoł, ale zmyślne a potworne, nieprawdziwe czekanie przyjścia pańskiego, ale postawne. Żarn. Post. 4 b. Zmyślnie, zmyślając, nieprawdziwie, fiele. Cn. Th. 1439. Zmyśl-! ie oszalał Brutus , i tern oszukaniem wielkie swoje cnoty zakrył. Warg. Wal. 210. Rzymianom Antyoch niesmyślnie , ale rzetelnie dziękował, że go z wielkich zbytnie rządów' wyjęli, a w równych granicach panować rozkazali. Warg. Wal. 117. Aryus pokutę zmyślną czynił Sk. Dz. 206. Swoje wszeteczności zmyślnie pod płaszczem kryje poczciwości. Past. lud. 57. obłudnie. —

Trzy dni w drodze będąc , zmyślnie się do dawnego siedliska wrócili. Warg. Gez. 75. (umyślnie, po rozwadze). •ZMYSŁOWNOŚĆ', ści , i., odpowiadanie zmysłom , stosowność do zmyślności ; bftś ßntfpredjen ber ©trtit* lidjfeit, jtnnltc&eS SerJjćiltntjŚ. Okazawszy na migach wszystkie cechy, przez które są zrozumiałemi znakami, t. j. przyro-dzoność. jednostajność, zmysłówność...., Kpcz. Uki. 142.

Po sobie znam , ex me

Znać po sierci zwierza, z mowy człowieka. Zygr. Pap. 154; (Slov. ptaka po peri , wilka po srsti , cloweka po reci poznaś ; Ross. immy y3Haeuib no nóJieTy , yeaoirfeKa no ero pinaarb, At/iaHiflarB ; ptaka po pierzu , wilka po sierci , człowieka po mowie poznasz). Znać dudka między dzięcioły. Rys. Ad 78. Znać oudka z czubka Cn. Ad. 1561. Znać z octu wino.

które ich czynią dobrymi lub złymi, wielką jest nauką, mądrością i doskonałością. Mon. 65, 515. Znam się ja dobrze na lisach farbowanych. Boh. Kom. 1, 75, ( cf. znam cię ziółko, żeś pokrzywą; cf. licemirnik , faryzeusz, jezusek). Choć jestem młoda dziewczyna, ale znam się na kawalerskich przysięgach Tent 55. b, 23. (umiem je cenić, wiem, co o nich sądzić). Czego się nie zna, tego i nie żąda. Xiądz. 221; (ignoti nulla cupido). Trudno się kto ma w czym kochać, na czym się nie zna. Givagn. 580. Znasz się ty widzę, Mospanie na rzeczy, Kiedy w szkatule masz złoto na pieczy. Bralk. H 2. Waść widzę coś nadto przebąkujesz , znaj się Waść na sobie. Teat. 26. b, 6. (nie trzymaj zbyt wysoko, nie przesadzaj w rozumieniu o sobie). Znaj się na swojej j ty człecze sile. Jobl. Ez. 146. (sądź o mej należycie, piędzią się mierzyć, zbyt sobie me ufać) — § Znać, poznawać, rozeznawać, erfennen. Senat niechaj w brunatni, posłowie w zieleni, a sędzia parlamentu niech chodzi w czerwieni, aby znano po szacie, jakiej kto'godności Star. Vot. D. W niebieskieś sie sekreta wszru-bował, który znasz na wnetiznoś< iach, i na gromie świata , i na gwiaździe , gdy która ogonem zamiata, przyszłe rzeczy. Bàrdz. Ti ag. 19 conjecturam Ir a ho. Cn. Th 7 20. Z dymu ogień znaj, a gaś, nie cźekaj. Cn. Ad 901. — %. Absolute: Znać, można poznać, daje -się poznać, pokazuje się ztąd, widać, domyśleć, (cf. *sna , snąć, snadź) ; mail fattn fen* nett, erfennen, abnehmen, abfehen, merfen, mahrnehmen, e$ Idfft ftd) fehen, fpürert, ocrfpńrett, benterfen. Znać wilka po głosie, po sierci ; znać v\ilka , choć w baraniej skórze. Cn. Ad. 1561

ib. Jak zaraz znać człowieka dworskiego. Teat. 1 , 42. Znać po głosie , znać po twarzy, znać po chodzie. Cn. Tli. 1459. Przystojny z niego chłopak, znać z oczu, że jakiś poczciwy. Tret. 5 4 c, B i j. (dobrze mu z oczu patrzy, poczciwą ma twarz). Nasi \szeliniarze niczemu się nie godzą, i mało ieh znać, i wniwecz się obracają. Bej Zw. 145 b. (małego znaczenia). Strzała wystrzelona do celu, przez powietrze lecąca, gdy minie, drogi którędy leciała, ani znać. Cii. Post. %56. (ani śladu, ani znaku). Kiedy komu wymawiamy głupstwo, mamy zwyczaj mówić: znać, żeś niewiele wziął plag w szkołach; znać, że cię niedobrze bito; znać, żeś nieczęsto pie-niek wycierał. Mon. 73, 136. /widać). — Znać co na kim, pokazuje po sobie. Cn■ Th. 1441. Pokazuję co po sobie, daję co znać po sobie. Cn. Th. 756. dać po-strzedz po sobie, tak że po mnie widać, nie taić, nie pokrywać , auf ftd) ctmaê merfen laffen. Pokazują , dają znać, mówią , świadczą, ib. — Gdy mijał wrota , muc, któremu znać figura jego nie podobała się , zaszczeknął. Teat. 24. c, 44. (snadź, trzeba się domyśleć, zapewne , mo-

że, podobno, työdjft mahrfd)etnltd)).— Dać znać, dać wiedzieć, oznajmić; mtffen laffen, 51t erfertnen geben, anjetgen, anbeuten; Vind. snanje dati, na snanje dali, pomiemti , pominati , nasnanuvati ; Slov. dâwam nawèstj. Jak prędko nadejdzie, dawaj mi znać. Teat. 22. b , 50. Skoro powróci, dasz mi znać. Teat. 18, 11. Skoro zobaczysz powracającego , natychmiast znać mi dawaj. Teat. 24 c, 40. Miarkuję, że przez okno widzieć musiała, kiedyście państwo jechali, a zatym i dawać jej znać , nie widzę potrzeby. Teat. 15. c, 22, (cf. meldować , zameldować). Dano znać do wieczerzy. Kras. Pod. 2, 159. Chciał dalej mówić; ale znać dano, iż już czas jechania. Kras. Dos. 61. (ostrzeżono, oświadczono) Poseł nasz w Ausz-burgu , przeczuwszy to , że Niemcy uradzili wojnę przeciw królowi Polskiemu, dał o tym znać do króla. Biel. 119. (uwiadomił króla, ostrzegł go). Daję znać, oznaj-muję , pokazuję, znak daję Cn. Th. 115. Oznajmuję, oznajmiam co komu , donoszę co, opow’iadam , daję znać o czym. Cn. Th. 655. Znać danie albo dawanie , vici-num obwieszczenie. Cn. Th. 1440.— §. Dać s-ię znać, dać się w znaki, dać się uczuć ; ftd) merfen laffen , fid) fpü« ren laffen, ftd) empftnben laffen, ftd) füllen laffen, ftd) fühl* bar machen, entpftnblld) jufefjett. Radzili, aby już Halickiej ziemi Ruś więcej nie dzierżała , bo się im nie raz dali znać ; ale aby była ku, Polscze przyłączona wiecznie. Biel. 110. Szwedowie fraszka, fraszka Kozacy! Dya-bla fraszka, dali wam się znać. Opal. Sut. 129. Znowu mu się zachciało, co mu się raz znać dało. Cn. Ad. 1565. (na czym się już raz sparzył,'po szkodzie jeszcze nie mądry ). — Znać , doznawać . doświadczać ; er« fahren, gewahren, burd) Erfahrung roafjrne&men. Sieciech nie znał po synach łaski takiej, jaką po ojcu ich znał. Biel. Hst. 68. Krzyżacy wnet zapomnieli tych dobrodziejstw, które ‘zawzdy znali od xiążąt i monarchów Polskich. Biel. 175. Król z niebytności króla Czeskiego bardzo był niekontent, i ' przeto nie takie chęci znał arc\xiążę Ferdynand, jakich się spodziewał. Corn. Dw. 60. Pomnij na mnie , mój panie , w onej dawnej chęci, Którą ludzie *znawali, w oczu twoich wzięci. J Kchan. Ps. 158 Hetman w żołnierzach zwykłej nie znając ochoty , wszystkich widząc potrwożonych , takiej do nich użył mowy. P Kchan Jer. 150. (nie postrzegając, nie widząc, nie bacząc). Dosyciem znał ‘dotychmiast uszy twe zarn-knioqe, Dosyciem znał i nazbyt oczy odwrócone. J. Kchan. Ps. 15. Dosyciem znał przez ten czas uszy twé zamknione, Dosyciem znał aż nazbyt oczy odwrócone. Kanc. Gd. 276. et 277. Niechajże już panie twoje zamiłowanie po tobie znamy. Hyb. Ps. 59. Naśmiewca, gdy się zestarzał, dzieci z niego się naśmiewały, On leżąc cierpietliwie to wszystko przyjmował, Mówiąc; to sam znam dziś, com drugim pokazał. Papr. Koi. B b. — Effect. Znać, dowdedzieć się, wiedzieć; erfahren, Jtńjfen, erfennen. Frontyn, uderzywszy w gębę Zbryganie-go , mówi: znaj co umieją słudzy Leliusza. Boh. Kom. 5, 166. Wszystkich, których wiernymi być znano, Do bałwochwalskich ofiar gwałtem przymuszano. Groch. W. 312. Myszy tam nie bywają , gdzie o zbożu nie znają.

ZNACHODZlC - ZNACZNY. *1117

ZNAĆ.

Czach. Tr. h \ — Depend, suhmitt Znać co , uznawać co lub kogo; anerfennen, befemten , fenncn. Postawił takie prawo Henryk VIII, by króla Angielskiego poddani znali i mieli za głowę kośeitda w Anglii, i na jego wyroku w rzeczach duchownych przestawali. Sk. Zyw. 2, 440. Przysięgał wojewoda Wołoski być *zawzdy w posłuszeństwie króla Polskiego, ani żadnego pana inszego, ‘krom jego , nie znać. Stryjk. 657. Znał zbór Kalcedoń-ski zwierzchność kościoła Rzymskiego , gdy powszechnym patryarchą Leona nazywa , i potwierdzenia od niego prosi na to, co postanowił. Sk. Zyw. 227 b. Łotr na krzyżu towarzysza zfuknął, i milczeć mu, i znać wielkiego króla kazał. Sk. Kaz. 219 b.

czyli się zna

skarży na cię? Paszk. Dz 112.

Na wszystko się odważa , kto nie zna bóga , ni wiary. Teat. 53. b, 42. Jakoć się dziecię za młodu pyszno a szarłatno nauczy chodzić, potym tak się będzie odymało, żeć i ludzi nie będzie chciało znać . słowa inszego , jedno mój miłościwy nie da sobie mówić Glicz. Wych. F 4 b. ( ludzi nie mieć za boże stw-orzenie). A znasz ty to , że ja twoim mężem ? Ç*. Oj ! dało mi się to dobrze we znaki ! Teat. 28, 107. (uznajesz, przyznajesz, wiesz, pamiętasz).— Znać kogo za co, znać kogo czem * uznawać go za co, einen wofür anerfennen. Pana boga swego prawdziwie za pana znać, jest—ci jemu jako najwyższemu wiernie i z chęcią poddanym być , sługą jego się czuć i na wszelkie rozkazanie posłusznym być Wiśn. 557. Nie zwierzyć się komu, jest-ci me ‘dufać mu, nie znać go za przyjaciela, społeczności z nim nie mieć, nie znać go za swego. Wiśn. 502. Chrystus obroną wiernych, gdy za owce się jego być znają a rozkazania jego nie przestę-pują Sk Żyw. 1, 31 Synu mój, znam cię teraz Spar-taninem , 1 czuję z chlubą, ż*jś ty moim synem Kniaź. Poez. 2, 59. Nie chciała żadną miarą innego znać mężem , prócz swego kochanka. Mon. 70, 743. (za męża przyjąć, za niego iść, za nim być). — Zaimk. Znać się do kogo , znać się do czego , przyznawać się , uznawać, ftd) ju einem ober ju etmaê befemten. Pyta sąd więźnia, do zbrodni , którą mu zarzuca strona? Ostr. Pr. Krym. 2, 107. Powiadaj człecze, jeśli się znasz do tego, o co Wylewając serce przed bogiem, znać się do tego, żeś nie jest godzien łaski jego, a wszystko puszczać na wolą jego. Groch. W. 232. Kto się do hasła zna Dy mitrowego Bij, siecz, wiąż, łapaj hołdownika jego. Paszk. Bell. n 3 b (kto do niego przystał, jemu hołd złożył). Znam się do kogo, ‘ożywam się do kogo; profiteor me alicujus amicum, nutum, propinquum Cn. Th. 1442. (nie zapierać się kogo). Godzi się wszelkiemu chrześcianino-wi, nie przeć się, ale znać do^ rodziny swojej, a w czym może aby ich nie opuszczał Żarn. Post. 3, 790. Chrystus taką musiał mieć matkę i rodzajem znaczną, i ubóstwem pokorną; do rodzaju, aby się żydzi znali, i żeby się proroctwa iściły; a na ubóstwie aby się wzgarda świeckiego królestwa pokazała. Sk. Żyw. 2, 172. — Similiter : Znać się ku komu, ku czemu; n p W którym kiedy Spartanka zajęcze serce matka widziała , abo się nie znała k niemu , abo go ręką własną zabiła. Gorn.

Dw. 265. Z Kluniaku Kazimierz najpierwej jechał do matki swojej; jednak długo nie chciała się k niemu znać matka, bo go nie mogła poznać; aż gdy znaki powiedział, rzekła: ‘Gdyżeś ty jest mój syn. Biel. 51. Gdy się wszyscy k temu nie znali, rzeki Piotr: te tłuszcze cię tłoczą, a ty mówisz: kto się mnie dotknął? i Leap. Luc. 8, 45 (gdy się wszyscy zapierali. Bibl. Gd.). Znać się , poczuwać się do czego, mieć sie za obowiązanego ; ftd) rooju öer&mtben fü&lett, feine Serbtnbltdjfeü baju etlennen, anerfennen. Niech aby raz zna się do wdzięczności każdy. Koił List. 1, 65. Gdy od czeladzi ściśle usłużenia wyciągamy, znajmy się też na tern , co się im od nas należy. Kras. Pod. 2, 56. Wielką szczodrobliwość świadczył Faraon Jozefowi, godną takiego pana, który znał się przeciwko tak mądremu ministrowi. Zai. H. T. 63. — Znać, przyznać się, uznać, zeznać, nie zaprzeć; gcftefien, Mermen, eingeftefien.* Gdzie idzie o jaki gwałt, obwiniony przed sądem zaraz ma ‘przeć albo znać. Sax. Art. 46. Jeden ’‘‘żałuje, a drugi odpowiada, i albo się zna, albo *przy. Szczerb. Sax. 74. W każdej sprawie , kiedy na kogo skarżą , zarazem powinien znać albo *przeć. Szczerb. Sax. 6. O cokolwiek kto "żałuje, to sędzia może obwinionemu skazać, aby albo się znał, albo '“przał ib. 426. -— Sądźcie , jak wam przystoi , znajcie , i uprzejmie nam powiedzcie , ‘izali my króla wiecznego dla śmiertelnego odstąpić mamy? Sk. Zyw. 195. rozstrzygajcie, uznawajcie,_ rozeznawajcie, rozsądzajcie, zeznawajcie; erfennet, macfjt ein dśrfenntntff, fait einen (Sr* fenntttißfpntdj, urteilet, fäKt ba$ Urtyefl. Znać prawdę, wyznać prawdę, zeznać prawdę; bte Safirfiett befemten, bie 3Baljrl)ett auêfagen. Ale ‘wzdam, coś ‘więtszego jeszcze, iż mam prawdę znać, doktor a nauczyciel. Glicz. YJych. N 4 b. Solon obaczył , iż Krezus pan jest w skarby i w złoto , ale iż mam prawdę znać , nie w rozum. Glicz. Wych. F 4. — §. Znać co do siebie * wie— ' dzieć co do siebie, przyznać się samemu sobie do czego ; ftd) einer ©adje art fid) felbft bemufft fepn, ftd) e8 felbjl gefteften, an fid) erfenuen, fid) ntd)t trerlje&len. Lepszy głupi , który zna głupstwo do siebie , bo czego nie umie , poradzi się u drugich , a niż mądry taki, który w oczach tylko swoich mądry, ten pogardza radą cudzą. Birk. Kaz. Ob. K 3 b. Kto zna chorobę do siebie, łatwie lekarza poszuka. Hrbst. Nauk. g 3. Chory, który do siebie choroby nie zna i nie przyznawa , trudny jest do uleczenia. Smotr Apol. 59 — ( ‘ZNACHODZIĆ, ob. Znaleźć ). — ZNACZĘ , ob. Znaczyć. ZNACZEK, ob. Znak. ZNACZENIE, ob. Znaczyć. ZNACZNY, a, e, —ie et - o adv. .dający się znać, poznać , postrzedz; bemerfltd), knterf* bar, erfettnbar, fcnntlid); Vind. snanliu , sastopliu, sa-stopnu, svanzhliu , obvanzhliu, samerkliu, sagledni ; So-rab. 2. markowne ( cf. miarkować ) , znaczne resupinus, wznak leżący; Ross. 3HaTHUH, bh^km, (cf.'widny). Nieznacznie, nićpostrzegle ; anbemerfltd), mtbemerfbar, turner* merft. Nie znacznie ‘roście człowiek , dzień, trawa. Cn. Th. 545. Żyd wyskubie nie znacznie pana lub chłopa, jak gęś wypierzoną, rwąc po piórku. Comp. Med. 395. Nieznacznie, nie do poznania , uttfemttltd). Przebrał się

oznacza * wyraża) Co to zna* się znaczy ? eo to ma ma? bereutet ba? ? ma?.foli ba? bebrüten? ma? Ijeift ba?? ma? foli ba? beißen? ma? foli ba?? Znaczyć, oznaczyć, dać znać, wyjawić, okazać; bejeidjueit, ju cvfcnneii geben, anjeigrn, offenbaren. Bóg w cudach wielkość swoją znaczy. Bizyb Luz. 518. Beka boska w tern wszystkiem jak widzę się znaczy, Jej poddaję się wr mojej ostatniej rozpaczy. Teat. 44, 107. Sydon, ‘niekiedyś miasto wielkie w Fenicyi , którego mury obalone i teraz wielkość znaczą. Jer. Zbr. 2, 118. Wielka lam na nich łaska pańska się znaczyła. J Kehan Cs. 171. (objawiła, okazała, pokazała).

notom. Cn. Th. 1410. (bezeichnen, ein 3ctcl)en aufbriicfen, eittbrncfen ; cf. cechować, piątnować, notować, natermi-nować). — $ Znaczyć, notować, naterminować ; Oltmerfen, notiren, att[jcid)nen. Zwiedziłem świat, potrzebne znacząc pilnie rzeczy, Klórycbby prosty pielgrzym w żadnej nie mieł pieczy. Stryjk pr.— Transi. Gdy tak boju wypadki okiem wodza znaczył, Pięknowłosej Heleny małżonka oba-czył. Dmoch. II. 2, 52. mierzył, rviarkowsł; mit bent Sługę rneffen, abitebmen, erme[[eit. — § Znaczyć, naznaczać, wyznaczać, wymierzać; bezeichnen, beftimmen, fc[![cf)en, begrdlijcit, abmcffen. Bóg biegiem gwiazd znaczy czasy zimy i lala. Corn. Sen. 574. Pytania nieznaczone , pro-llemnta indetenninata, Śriiad. Alg. 1, 40, (cf nieokreślone, nieograniczone). — Znaczę się po ezym , ex si~ gnis colligo. Cn. 7h 1440. miarkuję sie podług znaków, ■"znakuję się, znamionuję się; id) neunte au? Beiden ab

Saul nieznacznie , i wszedł do jednej czarownicy. Zał. H. T. 170. Ci ludzie tak spryskowani są, jak wałasze nozdrza, i tak znaczni są, jak w żółtych czapkach żydowie. Glicz. Wych. B 2. (tak w oczy wpadają, w oczy uderzają). ‘Nie znacznie komu, niewiadomo, tajno mu; un* befnnnt, unbewußt, verbergen. Tatarowie wprzód za Ka-spijskiem morzem, tajemnie i nieznacznie tak Grekom jak Łaeinnikorn mieszkali. Stryjk. 222    ( nie znani od

nich, nie wiadomi im). Joba męża świętego historya jest znaczna mało nie każdemu. Bej. Zw. 205 b. (znana, widoma, świadoma).— Znaczno, znacznie, jawno, wyraźnie; beutlid?, offenbar, befiimmt, auébrücflidj. Przymawiał się, a potym i znacznie prosił, aby mu łańcuch darował. Budn. Apopht. 87. Nieznaczny, niewyraźny, ‘nierzetelny, nieczytelny, co go nie rozeznać. Cn. Th. 541. Wyliczyło się dosyć przykładów, zkąd znaczno jest, że niekiedy niewolnik dać panu dobrodziejstwo może. Gorn. Sen. 195. jawna, oczywista, dowiedziona, rzecz, widoczna , m bte 9iugeit faflenb. Białe przy czarnym znaczniejsze. Birk. Zbór. G 2. więcej wpada w oczy, więcej się wydaje, lepiej odbija; bcmcrîbfllïV, (lliffflllcnber. Bwą hy-acynt, smutnemi znaczny literami. Ustrz Klaud. 50. znaczony, ‘znakowany; gc$eid)iiet, bejciduict, nnb babnrcb fenu* bar. — § Znaczny, znakomity, ważny, nie mały, wielkiego znaczenia, wiele znaczący, znamienity; bebeutei\b , tum $3ebcututtg, crbcblid), arfcbnltd;, midjtig ; Sorub. 1. zna-mofcżwatć; Bosn. zlamegliv , seto zlamenuje ( znamienity) , zamjeran, ('zamierny); Bosk. iiMtuiinhitl , npHMtTHNH (cf przymictriy), öLiTiibiü ( cf by Iny), Bti/udii, roJtMUM ; Eccl iiitfiOYiiTTi Nową swą nauką chciał być na święcie znacznym. Hrbst. Odp. U u 7    ( sławnym) . — Oppos.

Nie znaczny, nie znakomity, niesławny; ignobilis, 06-scurus. Cn. Tli. 545. Nieznacznie, nieznakomito. ib. Znaczni clirześcinnie, których wnet każdy obaczy sprawy i postępki obejrzy. Dambr. 557, (cf. zacny). Ma piękne dochody, na bankach znaczne sumy. Tent. 7. c , 10. Z nim znaczne zagrzebano skarby; bo był bardzo bogaty. ib. 55. c, 11. ZNACZNOŚĆ, ści, i., znakomitość znamienitość, przymiot tego co jest znacznym, znaczenie czego ; bie 51njc(mltcbfcit. Ścmcrfbarfeit, Sebentenb* Imt; Boss. BH4H0CTb ( cf. widność), 3naTHOCTb świetność, lustr, glane. ZNACZYĆ cz. niedok. , Oznaczyć dok. (q. v. ) , znakiem znaczyć, ‘znakować; mit einem 3eid)cn bejeid)ncn, aujetdmen , ein ober mebrere 30dun mad)en, (cf. wytykać); Boh. znamenowati, wyznamenani, (ob. Znamionować); Sorab. 1. woznamofeżam, met komné czey-chuyu; Carn pomeniti, pomęnem, pomęnk, fof. pomnieć) ; Croat, znśmlyarn ; Bosn zlamenovati, bigljescili, zabigljesgiti, zamiriti, (cf. zamierzyć) ; Boss. 3namtTb, swaty, 3Hate-nie : Mt>rnTb, wity (cf meta, cf mieść, miotać), 3a-MtiaTb, 3aMtuaTb , noMita-rb, 40MiTflTb, 40MitaTb ; E>'<i. içu.u.icsi.vni , 3naMeHaio SHaMCHyio, 3n<iMPHOBaniibiît. Tam pieniem Prozerpina swe melankolie Ciesząc, daremne matce podarunki szyje ; Cztery świata żywioły i ojca mieszkanie Ćwiczoną igłą znaczy. Ustrz. Maud. 20. oznacza, wyszywa, wyhaftowuje, haftem rysuje, wyraża,-wyobraża; mit 3?t$w barfteflen, auänäfteit, [tiefen,. Chustka

do znaczenia, do ‘znakowania ; ba? Sîdfiefud), SDîerftudj, 3eid)nentud) ; Boss. KaefiMHicb. — Tr. fig. Aryslofan , znacząc tych ludzi, którzy Bzpltą, mieszając ‘rosfą, o nich powiada, iż ci lak czynią, jak oni, którzy w odmęcie łowią węgorze. Orzech. Qu. 19. (wytykając, malując, do nich przemawiając, bie Sente bejciducnj. Cześć obrazu ściąga się do osoby, którą obraz znaczy. Sk. Dz. 741. wyraża, wystawia, wyobraża; fluêbrncfeil , bt'JCtdiuen , öor* [teilen, reprefentiren. Kapłan za spólną zgodą, która się ze słów xiężny nieprzymuszonych zi aezyła , ślub dał. Goni. Dz 94. wyrażała sie, okazała się, wyjawiła się; murbe baburd) bejcidjnet, auihjebriicft, ging barau? perioor, lendjtete beroor. Nowy zamek (Łucki Litwa z gruntu zburzyła, dlatego, aby sie tam znaczyła posesya Kazimie-rzowa. Biel. 204. by znaku nie było, by śladu pozoru, dowodu nie zostawić, bamit fein 30d)eit übrig bliebe. Ledwie co się cizi* ń znaczy, i *zle jeszcze świta, Gdy się do króla z bieżeli, /''o/. Arg. 420. (ledwie o sobie znać daje, ledwie pierwsze zn-aki daje; giebt faiim ein 30diett j)0it [idi , ldf[t fd)* faum bemerfeit). Słowo znaczy to lub owo, ma takie lub insze znaczenie; ba? SB?Ort bezeichnet, bebcutct bti? ober jeneti. Afykanus z samego imienia znaczy, że trzecią część świata zawojował. Stern. Cyc, 116. Co v ini< nem przyiacielowi wolałbym posłuchać, niżeli wielorako się słowo to przyjaciel bierze, albo wielorakie ma człowiek znaczenie. Dût b. Sen. list. 563, (Boss. 3na-MOHOBaHie, cf. sen«). "Kalhohkos jest imię Greckie, i znaczy ‘sie powszechny albo soborny Fund. 71 (znaczy,

zy ? Cn. Tli. 1440. co to znaczyć? dla czego to? na o o?

Znaczę znak przykładam, appono

ZNAJDZIC1EL , a , m., znaleźea, naleźca , naleźnik: Croat, znajóitel, ber gttlber. Znajdziciel pieniędzy. skarbu. .4. Zam>j. HO.

CIELKA, i: Croat, znajdilelicza.— ’“ZNAJMlć cz. niedok., *Zn»jmowań r.ontin., ob. Oznajmić, oznajrnować, anjciijeit, aubeulen, befaunt malten. W symbolice żebra życzliwość zn i|mują, bo serca blizkie. Chodk. Kost. epigr, (cf. znamionować, znaczyć, oznaczać). W tern sługa rozkaz znajmi. . . . ib. 29. (uwiadomią), — *§. Znajinować, ob. Ponajmować, nadj etnanber miet&en, erlaufen. Za to srebro znajmował, łotry, bieguny i puste a ubogie ludzie. Biel. H t. 50, ob. Przenająć, przekupić. — ZNA-JOMCA . y. m.. znawca, znający się na czym ; Ross. 3Ha-Te.iL , ber Remter. Znajomca umie wybrać , wie co szacować. Gol. Wgm. 417. Nieznajome przyniósł ziółka znajomcowi. Jag. Gr. B b. — § Znajomiec, ZNAJOMEK, mka , m., znajomy komu, zna|omy czyj, znany od kogo; ber 55efannte, ein iBefannter; Vind. snanez, snanz; Croat. xnânecz ; Slav, znanac ; Ross. 3HaK0nem. Z szablą prze-

znania czego, znanie się na czym, wiadomość; bte StenntmjL Sefanntfdjaft womit", bte SötffenfC^nft ; Boh. et Slav. znómost ; Sorab. 1. znatźo ; \ind. snanje, snanost, posnanost (cf. poznanie), vie-dnost, sposnanje, sposnanost, snajozhnost ; Croat, znànoszt, znanye; Dal. umsztvo, (cf. urn, umienie); Rag. znànstvo ; Ross. 3Hame ; Eccl. CMbiui.ienie ( cf. zmyślić), h3b!>ctbo. Nieznajomość, niewiadomość; Ross. He3Hanie, HesHaeMOCTb, HeH3BtcTHOCTb ; bte.tt«Defaunt|d)aft, bte lliifimbe. Znajomość mieć, znać, wiedzieć, umieć Ross. cmmcjhtl , cmhihik). Wszedłszy pierwej w jaki stan , niż poznawszy, zawodzić koniecznie bezznanością musi. Teat. 52, 43. nieznanością, nieświadomością, niedoświadczeniern. — g. Znajomość z kim, bte śBefamttfc^aft mit jemanben ; Boh. znalost; Vind. snanje, tovarstvu, (cf towarzystwo); Boss. 3HaK0MCTB0. Miałem tam kilka bardzo miłych znajomości, nie śmiem mówić przyjaciół. Kras. Rst. 76. Coż tu przecie za znajomości bawią Wac Pana ? bez tego wiem , że nie żyjesz, a po dobrej przyjaźni i mnie zechcesz zarekomendować. Teat. 22. b, 16. Życzył sobie biskup, aby z tym xiçdzem , tak wybornym mówcą, mógł zabrać znajomość. Zah. 13, 89, (ob. Zaznajomić się, zapoznać się). Juz t ja miałem swoje znajornostki. Kras. Pod 111, (cf. kom-panijki). ‘ZNAJOM, ZNAJOMY, a, e —o ad».,

ZNACZ Y CIEL - ZNAJOMEK.

ZNAJOMKA-ZNAK.

4119

ruble mtd) nad) gelegnen Betreu, oricnltre rntd). — Znaczę przyszłe rzeczy, przeznaczam. Cn. Th. 1440. norbebeuten ; Hoss. npe4Ha3HaijaTb, 3Hamm>. Znaczący co złego, omi-nosus. Cn. Th. 1440. — *§. ‘Znaczyć co sobie * ważyć, cenić; fdjcijjen, achten. Ach jakoźeś nas nader drogo sobie znaczył, Gdyś krew' trunkiem, ciało swe chlebem nam dać raczył. Pot. Zac. 10. — Verb, medium: Znaczyć , znaczenie mieć, być poważanym , być cennym, znaczącym, cf. Opłacić ; bebeuten, gelten; (Garn. velisheti). Widziałem się dziś z człowiekiem , wiele znaczącym u dworu. Teat. 53, 16, (cf. znakomity). Znaczenie, waga, poważanie w którym kto zostaje; bte Sebeutent^ett, baß Slttfefyen / bas ©erntet, ber ©rebtt; Boh. weyznarij; Sorab. i. znamofczenofcż ; Yind. oblast (cf. władza), pofhte-nje (cf. część), mogofhtvu (cf możność), nagledafhtvu (cf nagiądać) ; Riss. vulg. 3iiaTL. Chcielibyśmy na święcie co znaczyć ; Boss. mli 4to6nsni bï CBhrfe mo HHÓy4b 3H«qnTb, imh óbiTb yBUJKuenibl. To nic nie znaczy, fraszka, bzdura, bagatela, Boss. to HHnero He 3Ha4HTL. Wpływ jest pierwszym z stopniów, prowadzących do wziętości i znaczenia. Znaczenie, co do władzy, więcej jest. jak wziętość, lecz nie zawsze co do₀szacunku. Pam. Warsz. 7, 22. Nieme. ZNACZYCIEL, a, m , który co znaczy, notuje, naznacza; ber 21n$eid)ner, Se^eidmer, ^öftrer; Sorab. 1. merkwar, wobcżewychwar. Anonim niejaki, dziejów Polskich dawny znaczyciel raczej, aniżeli pisarz, powiada że.... lirom. 59; (annotator verius quam se.riptor). W rodź. zeńsk. ZNAGZYCIELKA, i, bte 2liifjetd)nerinn, 33ejetd)neriitn, ^ïuêsetcbnertn. — CZNADWOÜZE, ob Na-dworze, znadworza, e- gr. Tramy położył w domu około znadworza , aby nie przylegały do murów kościelnych. W. 5 H fj. 6 , 6. (not. na kamieniach z muru wypuszczonych i wysadzonych , ustępy uczynił z nadworza.

llibt. Gd. ; oon aujSen, tton ber 2lujŚenfeite, mm ber (poffette). ZNADWOUNY, a, e — le ado., od dworu, od podwórza bedą-y, n. p. Ganki były ku sieni znadwornej. Budn. Ezeeh 40, 51 (ku sieni zewnętrznej Bib'.. Gd). — ZNA-GŁA , z nagła, ob Na.de). — ZNAJDOWAĆ, znajduje, ob. Znaleźć

IV rodź. ień<k. ZNAJDZI-ciwną na znajomka swego lub nieznajomego natrzeć. Bardz. Trag. 118. W rodź. zeńsk. ZNAJOMKA, i, bte Sefarntte ; Croat, znankïnva ; Ross. 3naKOMKa. ZNAJOMOŚĆ , ści, 2., ZNAJOMOSTKA, i, z. , zdrbn. , *ZNA-NOŚĆ, ści, i., posiadanie

znany,

wiadomy; befrtmtt, fuitDtg; Boh. znam, znamy: Slav. znómy ; Sorab. I. snajomny, snajowny ; Ross. 3HaeM;>iit,

' 3HaeM£, 3a3HaeMO, H3Bi>CTHMiî, HSBtcietrB. Prawdziwy uczenia sposob jest, postępować od znajomej rzeczy do nieznajomej. Kpcz. Gr. 1, p. 8 od znanej do nieznanej, »om 23efannten sum ttnbefaunteu. Ten godzien od śmierci chłosty, który wiciom znajoin ^wiera Sobie nieznajom umiera. Bardz. Trag. 310. Nieznajomy, nieświadomy, niewiadomy. On. Th. 515. Mąż z cnot i światła powszechnie znajomy. Giz Nar. 1, 108, (Vind. ozhiten , zielo-snan; cf. głośny, sławny, słynny) Znają mię wszędzie, ten mię pałasz znajomym światu uczynił. Boh. Kom. 4,'240. Znajomym się staó End. yßt4tTHca. — Znajomy z kim, znajomość z kim mający, znajormec czyli'znajomek jego: jemtmoeß Sefattiilcr, mit ihm befamit ; Boh. znały ; Vmd. snan , sposnan ; Ross. BHaKOMUH snaKOML (of. znakomity), cpy'iHUH : (zaręczyć). Ale , rzykra jest znajomych ludzi na świadectwo wzywać. Siern. Cgc. 50. Kto to jest? Ç*. Mój znajmny, mój dobry znajomy, moja znajoma , moja dobra znajoma, tcf przyjaciel, przyjaciółka, cf. drużba). ZNAK, u, m, ZNACZEK, czka, u, m., dem., co-kol viek znaczy albo oznacza co, bag    Sîeitnsetdjen,

Slnjetdjen, 3J?erfjetd)en ; (Boh. cey-h (ob. Cecha), znamenj , znatnka (ob. Znamię), znak « Wznak qu. v. ; Slov. znak; Sorab. 1. czeych , merkomné czeych , znamo," czeych-wacżk, wopowedżeneżko, ( cf. opowiedzieć; Sorab. 2. fnak * wznak ) : Garn. samirk (cf zamiar), snag, snak , n?k, njak , is nj *k resupinus: Hang. nyak); Vind. sna-minie , pelt; Groat, zamèrka, zlamenka, znarnenye , (znâg

Na

Deszcz znakiem pańskim odegnał. Birk.

* wznak; Bosn. zlamen , bigljegh, bigligh , obigljesge, zamerâk, zlamenak, kazanje, (cf. kazanie, ob. Wskazać, pokazać) ; Bag. zlàmen ; Ross. SHaKt , npH3HaK"B , MtTa , MtTKa, arbTOHKa (cf. meta, mieść, miotać), 3aivrfcTa, 3a-MtTKa, aasriiTcmKa, npHMtia, npimtTKa (cf. przymiot), OTMtTKa, OTM-feTO^Ka, noMtTKa , noM^TOifta , pa3MtTi;a (3naqeic&, 1) chorągiewka, 2) kołnierz, 3) znaczek, 3Haq-r KOBbiM, u Kozaków oficyerski, HaB3HHHi> na wznak); Eccl. ^iim.iciiiik; , «panini, 3iiaKB, iiatmo ( cf. pią— tno) , Kf^tlAKIt , Ha B3HaKX . HaB3HHKÏ, Ha B3HHHB * na wznak, B03HaHHtiK supinus). Znak jest, który mimo rzeczy onej, która zmysłom podaje, to jeszcze sprawuje, abyśmy inne rzeczy przez nie pojąć mogli. Kuczb. Kat. 2, 201. Przez znak czego inszego domyślawamy się i do-rozumiewamy, jako po stopie na ziemi, czyjegoś tamtędy przejścia. Karuk. Kat. 101, cf. ślad, trop; Bctdjett, ©pur. Jedne znaki są z przyrodzenia , uatürlidje 3<dd)Crt, które nad to czem są , coś inszego znaczą, jako dym znaczy ogień: drugie nie są z przyrodzenia, ale ustanowione od ludzi dla porozumienia się, nńllftil)rltcl)c B^'¹* $en. Karuk. Kat. 102. Znak naturalny, który z natury swej ma, iż znaczy rzecz jaką, wolnoczynny który znaczy rzecz dlatego, iż jest na to obrany, albo przez boga, albo od ludzi. Boh. Progi. 156 Znak, po którym co poznajemy, brtô fôemtjetdjcn , ba? 3^c|<m. Z Kluniaku Kazimierz najpierwej jechał do matki swojej ; jednak długo nie chciała się k niemu znać matka , bo go nie mogła poznać, aż gdy znaki powiedział, rzekła: "Gdyżeś ty jest moj syn. Biel. 51. (cf. znamiona, znamię), migi tylko z sobą mówili przez znaki. Otw. Ow 141. fie imterrebeten fid) burd) Betdjen. Okazawszy na migach wszystkie cechy, przez które są zrozumiałemi znakami, t. j. przyrodzoność, jednoętajność , zmysłowość..,. Kpcz.

Ukt. 14 2.

Dom. 116. znakiem krzyża świętego, znaczeniem czyli żegnaniem , przeżegnaniem , mit bent 3^d)cn bag $reui)e$. Znak dla przestrogi, etu Sarne$etd)en ; ein Betreu. Zno-wum się bała , abyś dla nieznaku Nie zawiązł był gdzie na Hebrowym haku. Chrośc. Ow. 13. (dla braku ostrze gającego znaku). Znaczek, kreska w xiegach uczyniona od czytelnika dla pamięci lub poprawy. Cn. Th. 1410; asteriscus, obelus, n. p. rączka, gwiazdeczka, etu Bedien tm 33ud)e ; Boss. yKa3aTeat. To znajdziesz w znaku szóstym. Sak. Kal. D 4. (w paragrafie szóstym). — Znaki zwycięzkie, insignia victoriae. Siem. Cyc. 190. ©iege?$eb d)en. Znaki przed domem, etu 21u?()dttge$etd>en, etu ©dldb ; vVwd. hishnu kasalu , (cf. wiecha , wieniec , krzyż). Sklep Angielski pod znakiem jelenich rogów. Teat. 52. d, 20.

—    Transi. Nie psuj daremnie Morfeusie maku , Hetman się zdrzymał, lecz tylko dla znaku. Jabł. Buk. M 3 b. na pozór, na oko, na pokaz, niby też to, junt ©djetne.

—    Znak czego ten jest, że dowód , B^djen , Setttet?, Slnjetgc. Być królem, znak jest szczęścia ; dać berło, znak cnoty. Bardz. Trag. 301. Zazdrość jeszcze w sercu mają, jest to znak, że się kochają. Teat. 52. d, 126, (ob. znać, że się kochają, ob. Snadź, snąć). Cudność zwierzchnia prawdziwy znak jest a ‘piątnem wnętrznej dobroci,

jak piękny kwiat na drzewie znakiem jest dobrego owocu. Gorn. Dw. 409. Znak pewny czego, specimen. Cn. Th. 1441. Znak na pieniądzach wybity, cecha. ib. ber ©tent* pel, ba? ©tetnpeljetdmt. Pruskie miasta, jeżeli chcą monetę bić , niechaj stare znaki na nie kładą, a naszych znaków niechaj me kładą. Herb. Słał 81 To znak, to 'piatno, prawych chrześcian krzyża prześladowanie. Dambr. 708. — £nak spólny, zmowny, porozumienie. Cn. Th. 1441. ein ttcrabrebete? Bddjen. Wydawca Judasz dał im był znak, mówiąc: kogo pocałuję, ten-ci jest, trzymajcież go. 1 Leap. Mire. 1 1 44. Znak zmowny we wsi, w miasteczku, godło. Cn. Ta. 198. Znak wojenny, hasło; ba? 8oftmg?ietd>crt, Süfimgotnort, bte Sofung. Na wojnie ma żołnierz znak swój, po którym go od wojska i żołnierza nieprzyjacielskiego rozeznać Dambr. 57. Znak wojenny przyszłej potyczki. Cn. Th. 1441. ba? Eingriff?» jetdjen. — 2* Znak, chorągiew', sztandar; bte ‘Jalute, ©tanbarte. Oderwało się kilkaset koni od znaku. TY. Prochy, armaty, i wiele znaków wojennych potracił. Tr. Towarzystwo husarskiego, pancernego znaku. Mon. 73, 581. — § Znak w polu, kopiec.; ein ©rettjjeidicn, ©rett}* ftetu , SOîarfjctdjCü. Znaki graniczne Tr, Lepszo pokazał znaki i kopce. Cr. — Ani znaku * ani znać, ani śladu; aud) ntdjt eine ©pur, nicht ba? germgfłe 30d;en. Na wiosnę słońce śnieg tak roztopi, że go ani znaku zostanie, a nie wiedzieć gdzie się podzieje. Rej. Zw. 1 61. (Nadzieją) grabarz wesół w‘pęciech tocząc taczki, Tusząc, że kiedy tych blizn zaginą i znaczki. Ryb. Gejl B. (ślady, blizny).

—    Do znaku, do'cna , do szczętu, do krzty, ze wszys-tkiem. X. Kam gdnąltch, ööflig, mit ©tntnf uitb ©ticl.

—    Do kogo rola znaku nie należy, na niej nie może

siać. Gród Dis. D b. bynajmniej , wcale nie , gauj Uttb gar nicht, nicht tut gertngften, *Przedsię znaku o tym nie rmślimy. ib. f 3.    — Znak niebieski , pewna gromada

gwiazd, cf. znamię; etu ©tentjeid)en, ein jttmmltfdie? Bet* dien, ein ©ternbilD. Urodził się pod znakiem lwa. Tr. Znaki południowe, znaki północne. Tr., cf. zwierzyniec, zodyak ; Eccl. SHaKOHOceu’B. Zodyak dwunastą zodya-cznemi znakami jest podzielony : Baran idzie przed bykiem, po bliźniętach raki, Lew przed panną uchodzi, te są letnie znaki ; Waga chłodzi z niedźwiedziem, strzelec zimnem grozi, Koziorożec ląd wiąże, wodnik ryby mrozi. Wyrw. Geogr. 42. — Znak przyszłości, ein üßorbebeu* tung?jeidien, ein Bctćhen. Znak pogody, niepogody. Cn. Th. 1441. Dobry znak, świerzbi mi ucho. Cn. Ad. 187. (dobra wróżba). Znak przyszłego przypadku dziwny, bywa na niebie, na powietrzu, na'płodzie dziwnym. Cn. Th. 1441. fein Bedien, 2ßuitber$etd)eu; cf. godło o przyszłych rzeczach, z jakiego trafunku abo mowy.wzięte, wróżka trafunkowa , omen). Znak, cud; ein ÎBunber , 2ÖUUber$et* dieu. Żydzi pragnęli znaki widzieć, gdy im co anieli opowiadali. Biał. Post. 77. Nietylko w żydostwie, ale i u nas w chrześciaństwie , wielu się znakom dziwnym sprzeciwiało. Biał. Post. 10. Nie był żaden taki, któryby takie znaki czynił jak bóg. ib. 238. — §. Dać się komu w znaki, dać się komu znać, dać mu się poznać * dokuczać , doskwierać, dopiekać mu, dać mu w tebinki ;

ZNAKOMITNIK-ZNAKOWAĆ.

ZNAKOWY - ZNALEŹĆ. 4121

ft# einem fühlbar madjen, ihm sufefcen, ihn empffnben laffen, tt)Cl3 manlnermag. Dobrze się dal we znaki na psiem polu knechtom. Psalmod. 15. A znasz ty to, że ja twoim mężem? Ç*. Oj dało mi się to dobrze we znaki. Teat. 28, 107. I mnie on się dal we znaki, ten niegodziwy kapitan, ib. 15, 95. Umyśliłem dać się dobrze we znaki. Teat. 18. b, 62. ’ZNAKOMITNIK, a, m., Signator, pie-czętnik , znakomitnik , znaczyciel. Mącz. ber Sejett^ner, 3ei#eitaitfbritcfer, Sefiegler; (Carn. imenitnèk * znakomity, znaczny , znaczący człowiek). ZNAKOMITOŚĆ , ści, z., znamienitość, znaczenie, znaczność; bie 33ebetltenbhett,

bem , pieczętować się, używać herbu , pieczęci ; im Stoppen führen, im (Biege! fuhren. Dom ten snopem się znakuje. Tr. ZNAKOWY, e , e, od znaku , od znaków, przez znaki; £«1 $en », burd) Beiden. Utrzymują oni iz w eucharystyi, w chle-biè poświęconym jest znakowe i hasłowe ciało Chrystu-Zygr. Gon. 236; (typicum et symbolicum corpus). Dalszy ciąg pochodź, słowa : znać,

sowę.

znam , znak,

znamieL , znamienity , znamionować, znamienić , snadź snąć, sna; nieznaski , niesnaski , doznać, doznawać, do-znawacz, doznawca , naznaczyć,, naznaczy ciel, naznamio-nować, obeznać, obeznawać, oznać sieL, oznajmić, oznaj-ba$ Sinken; Vind. polhetnost, fhtimanlivost, jimenitost,    miciel, oznajmiaez, oznaczyć, oznaczyciel, oznaka oznak

nagledafhnost; Ross. 3HaTHOCib, HMeHHTOCTb (cf. imię,    odznaczyć, poznać, poznawać, poznawacz, poznawca , po-

imienność), 3H8MeHHTOCTb, outroie, ouniiHOCTb, (cf. od-    znaczyć ; Poznań, Poznański, Poznańczyk ; przedznaczyć,

liczyć). ZNAKOMITY, a, e — cie et -to adv., znaczący,    przeznaczyć, przeznamię, pr zeznanie, przyznać, rozeznać,

znaczny, dający się znać, postrzegać, znamienity; be*    rozeznawacz, rozeznawca, uznać, uznawca, uznawacz’

beuteub, bemerfbnr, anfehnlt#, fôfifcbar, (zacny, wyborny)];    wyznać, wyznawacz, wyznawca, wyznanie, wyznaczyć,

(Boh. et Slov. znamenitÿ ; Sorab. 1. znamenité, mërko-    wyznaczyciel, zaznać, znznnjomić, zeznać.

mné, (cf. miarkowaćj ; Carn. imenitn , (cf. imienny) ; ’ZNALEŹĆ, ‘ZNAIŚĆ , ‘ZNAJŚĆ med. dok., znalazł, ‘znaszedł, Vind. Jemeniten, jimeniten, pofhten, fhtimanliu , navi-    ‘znajdł, znalazła, ’znadeszła , f. znajdzie, ’znaidzie i

dliu , nagledafhen, (cf. ‘poczcić, nawidzieć , naglądać) ;    znajdę dok., Znajdować, ‘Znachodzić conlin. , ob. Naleźć,'

Ross. HMeHHTUH , HMeHHTO , OTMHHbifi; Eccl. 3HaKOMttrE,    najdę, najduję , cf. Lat. invenio, ffnben, rooranf treffen',

3HaTHUH, ÓJiar03HaMeHHTbiH (uroczysty), iiapOYHrL, c»ho-    nrorauf fontttten, moranf floren ; (Vind. snaili, snaîti, snai-

bhti, neaoBiKi 3HaTHaro nima, eeabMoma, (cf. wielmo-    iditi ; Croat, znayti, znabâjam, iznayti, iznahajam). Zna-

żny). Nieznakomity, nieznaczny, niesławny; ignobilis, ob-    leźć czego się szuka , ba$ ©efu#te ffnben, Ciuffmben. Wszę-

Cn. Th. 545. Nieznacznie, nieznakomito, non in-    dzie jej szukam niestety, a nigdzie znaleźć nie mogę,'

Teat. 54, 39. Kiedy ci cni bogowie 'znijść tu pozwolili dla znajśeia twego ojca.... Jabł. Tel. 261. (dla znalezienia). Przyszli przymuszeni, Na zgotowane gody, po drogach znajdzieni. Kulig. Her. 286. (znalezieni). — Znaleźć z trafunku, natrafić na co , na kogo ; juffiHłg ffnben, tnbern einem etroaä oufftoßt. Znajdziono rózgę, CO się rozwinęła Aaronową. Leszcz. U. T. 161. (znaleziono).* Ledwie znajść takiego kiedy desperata, Któryby dyabłom kazał brać siebie ze świata. Aion. 31, 314. (znaleźć). Odległą cię znachodzę, w głąb lasów twój obraz oglądam przede mną. Teat45. c, 35. znajduję, ffnben, begegnen, antreffen. Idźcie teraz, wkrótce się bą znajdziemy. Ieat. 36 , 96. znijdziemy się, spotkamy się, zdybamy się; mir werben uttâ balb róieberffnben, rotę* ber sufammen treffen, roteber begegnen. Znajdować się gdzie ; trafem być gdzie, ff# rot) JufaBig beffnbett. Znajdujesz się z szulerem, chwal gry i oszukiwanie w karty; znajdziesz się z pijakiem, chwal starego Węgrzyna, znajdziesz się z partyzantem, bij przeciw drugiemu. Teat. 25. e, 86. — g. Znaleźć się, przytrafić się, zdarzyć się; ffff) ffnben, fftff trorffnben, ffeff ereignen. Nikt nie *znajdł s‘ię tłumaczyć to wiadomy. Leszcz. H. S. 87. (nikt nie znalazł się). Znajdują się tacy; Ross. HMteTca, iiMbaca ; Gall. il, -y, -a, (oppos. niema, niemasz). Napił się, zasnął, będąc trochy spity, Stał się trafunek, że się ’znajdł odkryty. Leszcz. H. T. 26. iż go znaleziono odkrytym , man fanb ffin aufgebecft. — Znaleźć co, zyskać, uzyskać; ffnben, geroinnen, erbalten, erlangen. Szacunek znaleźć sobie u kogo. Teat. 49. b, 114, (₀6. zjednać sobie). Znalazł ucznie, — któryż błąd nie znachodzi ucznie ? Kras. W. 32.— *§. Transi. Znajdować zdanie, wyrok;, dekret,

sewus

sigmie ib. Sławny z przymiotów duszy, kształtny z ułożenia ciała , znakomity z fortuny i dostojeństw. Mon. 69, Zęby aktor obwinionego o zgwałcenie pokoju, znakomicie i sollenniter pozwał. Chełm. Pr. 186. uroczyście, formalnie , publicznie , jawnie.— *§. Znakomity; Ross. 3H8KOMUH , 3HaKOBTB : znajomy komu, znajomy czyj ; mit jemanben befannt, tron jemanbeê Sefanntfôaft. ’ZNAKOWAĆ cz. dok., znakiem znaczyć, oznaczać, wyrażać, *piątnować, cechować, znak przykładać: 3etcl)en aufbrfiifen /jetcbnen, bejeichuen, etnjetchuen, ftempeln. Znany był w starożytności Azyatyckiej sposób pierwiastkowy znakowania mowy. Przyb. Pis. 10. (znaczenia, notowania, znakami wyrażania , ‘naterminowania). Gdy 'piątnują i znakują skóry, wedle znaków odbierać, aby urzędnik braku sobie nie czynił Haur. Ek. 78. Przypłodek wszelki trzeba ‘piątnować, znakować, ib. 77. Zbudować z kwiecistych muraw wszystkie te miejsca, i znakować świe-cistym głazem. Przyb. Milt. 356 Cynobrem malarze krew' malują, ani jest rzecz podobniejsza , któraby lepiej krew' znakowała, jako cynobr. Urzed. 408. (wyrażała, oddawała, oznaczała). Figura wymalowana gromowego ziela tak znakuje jabłonki, jako gdybyś namalował kapustę, a figura miałaby znakować chrzan. Urzed. 38. Z gwiazdy, gdy³się promień snuje, Którą wychodzi drogi nie znakuje. *Suszyć. Pieśń. 2 D 2 ani znać, ani znaku, śladu, znaku nie zostawia; Idfft feine Betten, feilt ©pur.

_ g₍ Znakować się po czym, znamionować się po czym,

znaczyć się poczym , miarkować się znaków ; aué B^M abnehtnen, roabnte&men, ft<$ bania# ri#ten. Po bocianach ludzie się znakują, jaki w którym roku będzie urodzaj. Haur Sk. 352. — §• Aliter: Znakować się jakim her-

76.

ani

zastaję ;

z so-

Słownik Lindego wyd. i T®» VI-

441

4122

ZNALEŹCA - ZNAMIĘ.

Z N A M I E N I G - ZNAMIENITY.

(ob. Naleźć, najdować), eilt Urteil ’“ftnben, {ob. SI b I g.), ein Urtheil faden, feftfe&en, befchliejlen, anèfpre#en. Chcąc zabieżeć temu, iż takowe dekreta nie by/y wzruszane, znajdujemy spólną uchwa/ą, iź.... Vol. Leg. 2, 651. — Znajdować co dobrze, źle * mieć upodobanie, nieupo-dobanie , sądzić dobrze lub źle o czym, etwa# gut ober fdjledjt ftnben. Ustawicznie znajdujemy wygodny dom, znajdujemy gustowne sprzęty, znajdujemy nawet osoby dobrze zrobione. Jak to Wac Pan znajdujesz? Gol. Wym. 209. (co o tym sądzisz? coć się zdaje? jak ci sięt podoba?). Coż w tym koszyczku Chloe znajdujesz, Ze go tak bardzo drogo szacujesz? Chód. Gesn. 84. co w nim masz? co w nim upatrujesz? roaö ftubcft bu benn an bent Störbcfoen? — *§. Jakoż się teraz Doryndo ‘znajdować Piaczysz , nie czujesz teraz tak boleści? Past. Fid. 250. jak się masz, jak zdrowie służy, rotę Beftnbeft bit btdj jejjt? — §. Znaleźć się, umieć się znaleźć, okazać się takim jak potrzeba; ft# $n ftnben rotjfen, ft# rooretn ftnben, fdjttfen, ft# jU benefimen rotjfen. Darmo g/os zawiści oskarżał Polaków o niejedność; znaleźli się przy zbawieniu Gaz. Nar. 2, 127 b. ZNALEŹCA, Znajdziciel,

zna-

ojczyzny.

ob. Naleźca, naleźnik , naleziciel; Croat, znajditel, ftinber. W rodź. zeńsk. ZNALEZ1CIELKA, i; Croat, znajditelicza, bie ftinberimt. ‘ZNALEŹNY, a, e, nalezisty, należny; Vind. snaiden, snaidliu, ftnbbar, aufftttbbar. Znaleźne, należne, nagroda nalezienia ; Rag. nâljexa, baS §tttbe* gelb, baŚ gnnbgelb. Dał mu znaleźnego talarów dwadzieścia. Mon. 67, 359. Znaleźne w żadnym razie sumy pięciuset łutów srebra przechodzić nie ma. Gal. Cyw. 2, 56. Po dziesięć od sta zwyczajnej wartości, jako leźnego zapłacić, ib. 2 , 56.

*ZNALNY, a, e, do znania, poznania, mogący być znany; erfemtbar, fennbar, möglich fennen p lernen. Byliśmy mię-

, dzy zwrotnikiem i polem australnem, Tym to biegunem ziemi, najmniej dotąd znalnym. Przyb. Luz. 152.

ZNAŁOGOWAĆ cz. dok., nałogami zarazić, mit Unarten an* ftetfen. ‘Niezbożni w złym znałogowani. Wad. Dan. 215. Nie będzie wiedział końca swojej złości, tak się zuchwalec w grzechach znałoguje. ib. 164, cf. znarowić.

ZNAM, ob. Znać. ZNAMIĘ, ienia , n., ‘ZNAMIONO , a, Znamiona plur., Znamionko, a, n. , zdrbn.\ Boh. zna-menj, znamka, smaha ; Slov. znamenj, (znamenko akcent, znómka litera, znamkomena, znâmkomenka anti-sloechon , znâmkodwogec diaplasmus)- Sorab. 1. znamo, znamena, czeych (cf. cecha), budmo, budmik, bud-micżko, (znamo, lnamio , znameżko, bilda * obraz); Sorab. 2. fnarne, porok; Garn« snamène; Vind. snaminje, snamik, snamen, naznamik, fleme, obelifh, (Vind. snamik, snamink, snamiza * nota, snamenje, sastava * chorągiew, ob. Znak; snamen, snamik, nasnamik, snamenilu, snamenika * pieczęć, snamik, nasnamik, fhtempel * stępel, ‘piątno) ; Croat, znamenye, znamćnka, zlamenye, zlâmanka , slamenje , czimer ; Dal. bilig, bi-lish; Bosn. zlamen, zlamenak , bigligh , bigljegh ; Rag. zlamenje, zlàmen, bigljègh , obiglèxa ; Ross. nflTHO (*pią-tno), npn3HaKŁ , aituca , mcŁtow , npHMtia , npiorfcTKa, aaMtTKa, 3aMtTOHKa, npirntTOHKa, (3HaMH chorągiew' ;

tytuł sztychowany, pieczęć, paszport, aHaMeHHUÄ cho-rągiewny, 3HaMeHOceieL chorąży, ‘znakonosz) ; Eccl. ?hs-M6NHIC , 3HaMeiIKO , IIHTHO , (SHaHetUKHKl , ^HAM6H0H0CKI)k

signifer, 1i exil lifer ) , (cl. Graec. aryisTov, atpiaivw ; tiebr.

siman, signum) ; znamię , znak, po którym co poznają ; ba$ ftennseidjen, ba$ Betten. W pocałowaniu Judasz zdrajca dał był żydom znamię. Pieśń. Kat. 45. (btC 8t>* fung , cf. znak , godło , hasło). Armaty znamieniem miesiąca ‘piątnowane. Psalmod. 69. (‘piątnem, herbem, stę-plem). Gdy kto ukaże list komisarski, któryby znaczył znamiono granicy ; ona granica ma być pewna. Tarn. Ust. 7. znak, kopiec; Vind. snaminjak , 3Dîa#lftCttl , ©rânj* fłettt , ©ränjsetdjen. Wyrzuty podobnej ospy, wcale żadnych po sobie znamion nie zostawują. N. Pam. 4, 29. (żadnych znaków , śladów , dziobów). Znamię przyrodzone, blizna. Dudz. 75; blizna abo brodawka przyrodzona. Cn. Th. 1442. ein natürliches SJłal, ein Muttermal; Rag. madèx , madexich ; Ross. po4HMoe nflTHO. Znamiona dzieciom pospolite, z imaginacyi matki płodowi przydają się. Comp. Med. 10; plamy te zgagą nasze białogłowy zowią. Syr. 184. ognie pióra; Vind. snaminjie od ognja, vshganu sname, preshganifhe, preshganiza (cf. żegać), ein fteuermal. — Znamię niebieskie, gwiazd pewna liczba i figura. Cn. Th. 219, ob. Znak , ein ©ter* nenbtlb, ein ^immelöjetchen. Włod. Na wiosnę słońce przechodzi trzy znamiona , skopa , byka i bliźnięta. Sienn. 436. W lecie słońce troje znamion przechodzi, raka, lwa i znamię panny. ib. — Znamię cudowne * cud , ettt 2Bunberjei#cn, ein timber. Bóg cudem uczynił znamiona apostolstwa Pawła ś. w dziwnych znakach. Biał. Post. 28. Anioł nie opowiada pasterzom dziwnego z nieba znamienia; lecz że nie w miękkiej kolebce, ale w jasłach, uwiniony w pieluszki, Jezus leżeć raczył. Biał. Post. 77. Znamię cudowne przyszłości, cf. znak, godło; Rag. zlamen, koob, prîkaza ; Sorab. 1. pżedznamo ; Eccl. npe/tBt^tTejibHoe, npeAno3HaTeJŁHoe, cf. prognostyk, ein BorbebentnngSjeichen. — *§. Znamię orderowe, ein £>rbenSjei#en. Znamię orderu tego jest orzeł. Tr. — *§. Znamię, znak, chorągiew'; bie ^aljtte, ©tanbarte, baS 3ct' #en. Kościoł wojujący pod znamieniem Jezusowem. Bndik.

—    §. Grammat. Znamię, tym powszechnym wyrazem zowiemy wszystkie znaki pisarskie , notas orthographions, a każde znamię ma w szczególności swoje nazwisko. Kpcz. Gr. pr. 1, 7. ein orthographiées 3«i#en, ein Schriftlichen. Znamię prawe, acutus ; znamię lewe, gravis, ib. 1, prz. 58.

—    §. Botan. Znamię , stigma , jest sam wierzchołek słupka, w nim otwór jest bardzo szczupły, przez który się pyłek dostaje do słupka Bot. nar. 112. bie. Barbe, bie Oeffnuttg beS ©tempelS, beS ©taubrocgö ber ^flanjen. *ZNAMIENIG, ob. Znamionować, (ob. Namienić). ZNAMIEN1TOŚG, ści, ź., znakomitość, znaczenie, zacność, wyborność; bie Bebeutenbhett, bas BuSjetchnen, Buögeieichnetfepn, bie 2luS* Setdjnung, baS Slnfefjen, bie Berühmtheit, ïreffli#feit, Bor* JÜglichfeit ; Slov. znamenitost; Vind. pofhtenost , fhtiman-livost, jimenitnost, nadgledafhnost ; Ross. hmghhtoctl , 3HasteuHTOCTb. ZNAMIENITY, a, e — o et -cie adv., znakomity, znaczący, znaczny, znamionowany, przedni, zacny,

ZNAMION OGLĄD ACZ - ZNAMIONOWAĆ.

Z N A R O W I ć - Z N Ę D Z NI E Ć. 1125

osobliwy, wyborny, sławny; Dcbeutenb-, au3gesetc$net, flU3* ZNAROWIĆ, *ZNOROWIĆ cz. dok., ob. Narowić. — Addas: jetcljnenb, angefelien, öorjügltcl), treffïicl), berühmt; Boh. et Ludzie znarowieni. Tr. Tel. 144, (cf. znałogowani). Woło-Slov. znamenitÿ ; Sorab. 1. znamenité, budnoyité ; Carn. chowie wrodzoną niestatecznością znorowieni, do Wę-imćniten , Subst. imenitèk ; Vind. Jemeniten, jimeniten , grów? odpadali. Krom. 758 ib. 732. Wołek znorowio-pofhten, (htimanliu , navidliu , nagledafhen; Croat, zna- s ny. Błaz. Tłum. C 3.,

mènit; Rag. zlamenit, zamieriv, (zlamenit, kobni prodi- ‘ŻNARZ, ‘ŻNIWIARZ, ŻYNARZ, ob. Żeńca. ZNASZAĆ, giosus); Bosn. zlamegniv, kto zlamenuje significans ; ZNOSIĆ, ob. Znieść.

Ross. HMeHHTuB, 3HaMeHHTHH, HMeHHTü ; Eccl. 3HaMeHa- *ZNAWAĆ, ob. Znać. ZNAWCA, y, m., znający się na TeaeiiŁ , 3HaMGHOB&Teju>HbiH, 6aaro3HaMeHHTLiH. Przybrał    czym, znajomca, znajomiec, ber Remter; Vind. posnauz,

sobie Huniad w stowarzyszenie znamienite xiążę Albań-    posnuvauz, f.    poznaviza, poznauka ; Rag. znanaz ; Bosn.

skie, od Turków Skanderbegiem rzeczone. Krom.    578;    znanaę ; Ross.    3H8TOKŁ , HCKycHHKt ; Eccl. 3HaieJb. Zna-

(clarissimum principem). — In malam partem: Znamię-    wcy    sztuki probierskiej mają osobliwy gatunek robot

nity łotr i buntownik Barabasz nazwany. Odym. Św. 2 F ? swoich. Krumł. Chyra. f 45. f 3 b. słynący, osławiony, arcyłotr ; ettt berückter, ein ZNĘ, żniesz, źnie , ob. Żąć.

fêrjfptfcBuBe ; ( cf. ‘czysty, wierutny, cf. całą gębą, cf. ZNĘCIĆ cz. dok., Znęcać niedok., nęcąc przyciągnąć, przy-na urząd). ZNAMIONOGLADACZ, a, m. ; Eccl. 3HaMeuo-    nęcić, zwabić; jufamttten loefen, JjerBet) loden, jufammett

spmeAt, 3HaMeHie CMOTpHTeab, Graec. (Trgxsioaxönog, pro*    îôbertt, |)er<m fobew pr. et fig. tr. Pijanica współbiesia-

digiator ; ber 3ct$ettfeber. 'ZNAMIONOPIS , a, m. : Eccl.    dników swoich znęcił, i przyzwyczaił do wina. Pilch.

SHaMeHOnHCeifb , Graec. argmoyęacpog; ber BcicbenfcfyretBer,    Sen. gn. 295. — $. Znęcać się nad kim, pastwić    się

ob. Znaczyciel ; Slov. znamenitel, kterÿ o druhem zname-    nad kim ; ftd) an jemanbeö Quaal tüetben, biß Slugen    rcet»

nj dâwâ notor , cognitor. ZNAMIONOWAĆ , 'ZNAMIĘ-    beu ,    ergötzen. Szaty na nich targali , włosy ich szarpali,

NOWAĆ, ’ZNAMIENIĆ (distng. namienić, znamienić) cz.    ciała    katowali, po ziemi włóczyli, i tak bardzo nad nie-

niedok, znamieniem znaczyć, znak przykładać ; Bejetdjneu,    mi się znęcali, ze domownicy słysząc    wrzask i kołat,

eilt 3cid;en (infbrncfen ; Boh. znamenati, zaznamenati, wy-    bieżeli, żeby je ratowali. Wys. Ign. 123. Jakie ci, któ-

znamenanj ; Sorab. 1. znamenuyu, woznamofeżam,    wot-    rzy s.ię mogą    znęcać nad nią, są złośliwi! Teat. 18,

znamuyu ; Croat, snamenuvam ; Vind. sasnaminovati, sa-    103. Jakby o    bogu nigdy, że jest, nie wiedzieli, Znęcają

snaminuvati ; Croat, znamenuvati , znamenüjem , znś-    się synowie nad krwią, z której wzięli. Karp. 1,190. Kar

^iumchsth , 3HaMeHaio , 3HaMeHyio, 3HaMeHame, 3Hajie-    ZNĘCICIEL, a, m., ponęciciel, zwabiciel; ber Bufawmen*

HOBaHMH, (npH3HaMeHyio, npH3HaiiMBaio adsignifico , prae-    loefer, 3lnIocfer. Uśmiech, oszczerca, znęcacz słodkiej

lerea significo). Miejsce, z którego strzela, znamionuje    krotofili , Wdziękami chytrość umili. Kniaź. Poez. 3,160.

nogą. Cresc. 635. (naznacza, oznacza). Znamionować, ZNĘDZIĆ cz. dok., ob. Nędzić , wynędzić, nędznym uczy-naznaczać co kreską. Tr. Każdy hetman pewnym zna-    nić, do ostatniej nędzy przyprowadzić, fjodjft elettb ma*

kiem i herby znamionuje swoje od inszych, a najwięcej    cfyen.    Niewiasty swoją pięknością mogą znędzić, abo

od nieprzyjacielskich ludzi. Żarn. Post. 38 b.— £j. Zna-    ubłogosławić, dać zdrowie albo chorobę, śmierć abo

mionować co przyszłego, etroaê künftiges Anbeuten, Be*    żywot. Corn. Dw. 308. Niewolnice ogniem i mękami

beuten. Roku 1211 kometa wielka była, która wiele    skarane i znędzone gubią. Warg. Cez.    139. (wysilone,

złego znamionowała naszym krajom. Biel. 116. Oba te    wycieńczone, wymęczone, zmęczone).    Przez siedm lat

sny jedno znamionują. 1 Leop. Genes. 41 , 26. ( oznaj-    głód miał znędzić Egipt. 1 Leop. Genes. 41,56. (strapić),

mują. Bibl. Gd.).— §. Znamionować , znaczyć , wyrażać,    Panny jego znędzone. W. Thren. 1,4. (‘smętne są. Bibl.

wytykać, wystawiać; Bebeutett, Bejeidjneu, auäbrütfen, au*    Gd.). Kościoł Smirneński był wielokroć od nieprzyjaciół

jetgen. Nie pamiętam, abym kiedy czytał to słowo Ws    srogich złupion, znędzon i udręczon. Rej. Ap. 21. Fa-

tem znamionowaniu, albo by go tym sposobem używali    raon    znędził lud Izraelski. 1 Leop. Exod. 5, 23. ( ści-

składacze. Mącz. (significatus; Ross. 3HaMeHOBaHie sens ).    snął.    3 Leop. ; gorzej się obchodził z ludem. Bibl. Gd.;

Człowiek bez sukni ‘swadziebnej znamionuje wiarę bez    ciemiężył, uciemiężał; Bebtttćfen, brittfen). Oszukał on

miłości. W. Post. Mn. 363, (ob. Wyznamionować ; Sorab.    mię; ale nie dopuścił bóg, aby mię znędził. Budn. Ge-

1. pżedznamenatć typicus) — Znamionować się po czym,    nes. 31, 7. (nie dopuścił bóg, aby mi szkodził. Bibl.

:>znakować się, znaczyć się poczem, ex signis colligere;    Gd.). ZNĘDZIEĆ, ZNĘDZNIEĆ nijak., dok., ob. Nędznieć,

ftef) na# gemtifen Bei&en rieten, ftnben, baran galten,    stać się nędznym , być wynędzonym, j)ö$ft elenb roerben.

Uszedłszy z więzienia zbłądził w *lesiech , bo nie dro'gą " Znędzniałem był, a zbawił mię Jehowa. Budn. Ps. 116, szedł , ale znamionując się po słońcu. Stryjk. 403. Dru-    6. (byłem uciśniony, wspomógł mię. Bibl Gd ). W dzień

dzy po tym się znamionują, że już czas zbierania wina,    on znędznieje sława Jakóbowa. Budn. Jes. 17,4. (umniej-

gdy grona poczną więdnąć. Cresc. 335. Baba , gdy już    szona będzie. Bibl. Gd., upadnie, uszczerbek poniesie),

kura nie było , nie mając się po czym znamionować ,    Opilstwo jest przyczyną znędznienia Polskiego. Star. Ref.

dziewki o północy budziła. Ezop. 32.    57. Prorokowali o walce, i o znędznieniu i o głodzie.

4124 ZNEGOCY O WAĆ - ZNIEPRAW1Ć.

ZNIEPRAWIEĆ - ZNIEŚĆ.

W. Jer. 28, 8. fo uciśnieniu. Bibl. Gd.)-, 6lenb, Sebrńtfung,    prawość; einen unbteber madjen, tfin nerberben,! anfietfen,

5)rucf. — (ZNEGOCYOWAĆ, ob. Negocyować). — ZNĘ-    Derfcblec^tern, oerfdjlimmern. Znana jest ich przedajność ;

KAĆ cz. dok., ob. Nękać, zmęczyć, strapić; abgnćilen,    pieniądze ich zmeprawiły. Gol Wym. 321. (Stan. Leszcz.)

mé

ûbmartern. Żywe troski, któremi znękany jestem, star-    ZNIEPRAWIEĆ nijak, dok, ob. Nieprawieć, stać się

gafy siły moje. Gaz. Nar. 1, 73 b, (Croat, znüczan usu    prawym, unrecJjtiicij, ltnbieber werben. — Addas: Ntepra-

altrilus).— Nasz to Ostrogski Konstantyn waleczny Pod    wie uczyniliśmy. Budn. Dan. 9, 5. właściwiej: zniepra-

Orszą hardość nieprzyjaciół znękał. Kras. Woj. Ch. 65.    wieliśmy, ib.

fié gebeugt, gebrochen , gebemütfugt.

•ZNIADŁY, a, e, śniadny, jadalny, do zjedzenia , zjadania ; eff bar , JU ©jfen. Macie-Ii tu co zniadłego ? Sekl. Joan. 21; macie-li co ku jedzeniu? ib.

ZN1COWAĆ , ob. Nicować, wynieować, przenicować.

'ZNIDĘ, znijdę, ob. Zejść, 'Źnijść. ZNIECIĆ , ob. Niecić, wzniecić.

ZNIECHĘCIĆ , ob. Nieehęcić. — Addas : To tylko wymyślono dla zniechęcenia króla z sejmem. Gaz Nar. 1 , 103. dla poróżnienia, dla niesmaku, wechfelfeitige 51bnet»

gung ju erregen.-

ZNIECIERPLIWIĆ, ob. Niecierpliwić, ungebulbig machen. — Addas : Nieprzyjaciele zaczęli strzelać do naszych ; nasz porucznik stał długo spokojnie ; nakoniec zniecierpliwiony , kazał dać ognia. Gaz. Nar. 2 , 262. Strona nasza spokojnie znosiła, to wszystko, co tylko złość wynaleźć mogła, by ja potwarzami zniecierpliwić. Ust Konst. 1 , 150.

ZN1EDŹWIEDZIĆ cz. dok., na niedźwiedzia przerobić, zdzi-czyć; einen jum Saren machen , tyn oerroilberu laffett. U nas się zniedźwiedzili. Pot. Pocz. 706. zdziczeli , zleśnieli , ftc ftttb oerrotlbert.

ZNIEMCZYĆ, ZNIEMCZEĆ, ob. Niemczyć, niemczeć. — Addas: Nie wiedzieć, czy to było prawdziwe jego nazwisko, nie zniemczone i złacinione. Nar. Hst. 5, 183. Ziemomysł, gdy sie jął nazbyt bracić z Krzyżaki, jakoż był i zniemczał prawie, odstąpili go poddani. Biel. 154. ZN1EMIEĆ, ob Niemieć, oniemieć.

ZNIENACKA , *ZNIENADZKA adu, oh. z nienacka. Znienacka, po mału. Cn Th. 1442 ; Wlod., (cf z nieobaczka) ; allmdhltg, unaermerft, ( cf. niepostrzegle , nieznacznie). Północne krainy po lekku a znienadzka były narodami napełnione Stryj k. 38.

ZNIENAWIDZIEC med. dok . ob. Nienawidzieć, powziąć nienawiść przeciwko komu, einen §aß gegen jemanben fajfen. Tę mają przebrzydłą przywarę owi , co -szczęściem zbu-jali, że których obrazili, tych też znienawidzili. Pilch. Sen. gn. 257. Przyrodzenie każdego człowieka, W skok znienawidzieć gdy kogo urazi. Pot. Sgl. 65 ; oderunt, guem laeserunt.

ZNIEOBAGZKA adv., ob. z nieobaczka.

ZNIEPOWAGA, ob. Zniewaga, ZNIEPOWAZENIE , ob. Po-nieważenie, niepoważenie ZNIEPOWAŻYć, ZNIEPOWA-ZAĆ ob. Ponieważyć, ponieważać, ob. Znieważyć.

ZNIEPOZYTEGZNIĆ nijak, dok., (ob. Pożytecznieć), stać się niepożytecznym, nnnuj) werben. Wszyscy zniepożytecznie-li, niemasz czyniącego dobroci. Budn. Rom. Z, 12. (wespół stali się nieużytecznymi. Bibl. Gd.).

ZN1EPRAWIĆ cs. dok., robić kogo nieprawym , skazić jego

skruszył, uskromił , przełamał, złamał, poraził; er ÿdt ZNIEŚĆ, zniósł, znieśli, f. zniesie, zniosę cz. dok., Znosić niedok, 'Znaszać contin. ; Boh. snesti, snesl, snesu, snaśeti ; Slov znćsti , znosił, znóśeti, snaśeti, snâsjm; Sorab. {. fnefeż, zneszem , znoschem , zneszu, znoschu, znoschuyu, romadu noschu ; Carn. snesti , snêsem; Vind. sanesti (ob. Zanieść», donesti (ob. Donieść), prenesti, (ob. Przenieść); Croat, znâssarn; Bosn. snesti, sniti, snositi ; Rag. snjêti, snossiti, snossim ; Ross. CHecTfc, CHeCTH , CHOCHTB , CHOIIiy , CHcüIIIIBaTfc ; Eccl. HOCHTH , HOiny. * Znoszę co do kupy, gromadzę, kupię. Cn. Th. 1443. jufammen tragen, sufantmen bringen, pjammen fcblep« pen. Polacy z częstych pogromów poganina znaczne korzyści znaszali do domów. Tward. Wl. 86. Grosz cichy troskliwego znosi miliony. Kras. Hst. 2, 100. (przynosi, daje z czasem nazbierawszy). — Transi. Bądź męska , bądź żeńska płeć, wespół łzy swe znoście, A sobie jał-mużnicy swej płakać pomóżcie. Groch. W. 526. ( zlewajcie ). Dla swego dobra co czynisz narodu, Jakie dlań znosisz kroki i staranie.... Zab. 13, 14. Zabi (raz w raz czynisz). Znoszenie, zniesienie, Boh. snuśka ; Slov. snuśka , zbjrka ; Ross. chocb , CHOCKa ; zbiór, składka; bte 3ufantmentragnng, bte Sammlung. Spiski takowe na przyszły sejm mają być zniesione , a dopiero z takich spisków łatwiej się rozeznać będzie mogła szkoda Rzpltej. Vol. Leg. 2, 615. (rejestra mają być złożone, przyniesione). Rzplta nasza ze dwu państw i narodów w jeden się lud zniosła i spoiła. Vol. Leg. 2, 770. złączyła się, skojarzyła się , zjednoczyła , zrosła, zbratała się ; JU» famtnen neretntgen, uerbinben, »erbrnbern. W kopytny róg paznokci pięć a pięć się zniosły. Żebr. Ow. 48. (skupiły Się, połączyły się, zbiegły się). — Znoszę co z czym, porównywam, przyrównywam. Cn. Th. 1443. (etwaâ ge* gen einanber halten, mit eiuattber Dergleichen; Ross. 3BtpaTŁ, 3B'kpiiTb, cl. sprawdzić , zweryfikować, cf. zwierzyć). Gdy znosimy apostoły, jako pasterze, z pasterzem apostołem Piotrem, xiążęciem go pasterzów tych znamy. Smotr. Ex. 52. Trzeba pilnie zważyć, czego się podejmujemy, i siły nasze z temi rzeczami, które bierzemy na się, znieść i pomiarkować. Pilch. Sen. gn. 292. (zmierzyć). Nie mogą przeciwnicy w swoim przedsięwzięciu żadnej słusznej konsekwencyi czynić, czyniąc znoszenie albo stosowanie rzeczy podobnych i nierównych. Salin. 4, 303. —• Znoszę się z kim, naradzam się, radzę się kogo Cn. Th. 1443. mit einem confertren, Sftücffpradje nehmen, ftd) mit ihm Deration, (cf. dokładać się kogo). Naradzam się z kim o czym , namawiam się , znoszę się, namyślam się, porozumiewam się z kim. Cn. Th. 473. Znoszenie się z kim, naradzanie się. Cn. Th. 1443.— §. Znoszę co na dół; (Vind. dolnesti, dolnefhnia ; Sorab. 1. dehle neszu) ; herunter tragen, ^erabtragen, abtragen. Znoszę co precz.

ZNIEWALAC-ZNIEWAGA. H25

ZNIEŚĆ.

Cn. Th. 1443. Zbytek Rzymian do tego przyszedł stopnia, ze całe góry znaszali. Pilch. Sen. gn. 173. równali z ziemią, fie trugen ganje Serge ab. Wał znosić, przekop równać , tłuc działami mury. Slur. Vot. C 4. Turek traktować me chce, ażby Bersadę miasto ukrain-ne zniesiono. Twurd. Wł. 64. zburzono, zniszczono, bet ®rbe glet# machen. Zaczęto pierwszy wstępek do boju , dymem znosząc bardzo wiele wsi. Krom. 446. (niszcząc, zgładzając). Pirra i Antyocha potężnego i Hanibala śmierć zniosła straszliwego, Lib. Hor. 70. zgładziła, auö Dem SBege räumen. Alexander VI kilku kardynałów trucizną znieść postanowił. Zygr. Pap. 529. — Pocieszył smutne, Zniósłszy z nieb jarzmo niewoli okrutne, Odym. Św. 2 K k 4 b. zdjąwszy, er f>ob e8 »on ihnen ab, nahm e8 i(men ab. — Znieść nieprzyjaciela , znieść wojsko nieprzyjacielskie, do szczętu porazić * zabrać , w niewolą wziąć; ben ftelnb aufd #aupt plagen, aufljebett, iljn gänjltch auf« reiben, gefangen nehmen. Ciężką zimę wiatr ciepły znosi, ustępuje wiosna latu, i to się precz od nas gotuje. Lib. Hor. 99. (ruguje, paruje, oerbrängen). Znieść co, skasować; cajfiren, aufheben; (Cam. doliperpravem). Gdyby to w mojej mocy było, zarazbym pojedynki zniósł. Boh. Kom. 4, 230. Co ? pojedynki znosić ? «'olałbym, żeby zniesiono ₈chleb, wodę i powietrze, niż pojedynki, ib. Gdy się znosi wina, znosi się i ^kaźń. Zygr. Gon. 310. Tomasz wyznaniem zniósł swą niewierność, z wiernych zbudowaniem. Odym Św 2 N n b (poprawił, zgładził, nagrodził, powetował). Jedne rzecz przeciwną położywszy, druga się znieść musi. Zygr. Pap. 136. ein8 fjebt fi# mit bem attbern auf. Cała xięga Bertrama zgoła niech będzie zniesiona. Zygr. Gon. 291 ; (ßuferaturf. — § Znosić suknie, szaty, odzienie * noszeniem spotrzebować, wytrzeć ; abtragen ein ftleioungSfiucf, bur# tragen «bmtfcen ; Cam. obnositi, obnôsem , pono^ti, ponêsem ; Vind. po-nofiti , obtinfhali, ponuzati ; fions. H3H0CHTb , H3HauiH-Baib, HCTaKUTb. Już wcale był stary kapelusz i wni-znoszony, Kąty się rozpadały, i psuły się strony.

Hoss. no

de może się wydoskonalić). Znieść co , wytrzymać co ; ertragen , auSljalten. Nieprzyjaciele nie mogąc nawet znieść twarzy naszych, których sobie za czartów jakich dla natarczywości poczytali, uciekać poczęli. Uslrz. Kruc. 3, 132 — Znieść, zcierpieć; ertragen, erbulben, bulöen, gebulbig tragen, leiben; Cam. uterpęti ; Sorab. 1. pżecżer-pu, (cf. przecierpieć); Vind. prenesti, prestat, preter-pet, odshalostife, sashaluvati, isshaluvati; Croat, pod -nezti, podnashati , podnasham ; Bosn. podnjeti , trripiti, podnositi ; Ross. yiepnbTŁ , yiepniiiBaio , (cf. ucierpieć) ; Eccl. nop>ATH, no4’BeJtiïo, (cf. podjąć). Jeśli jaka przykrość ci dokuczy, Znoś w cierpliwości; nie skura , kto mruczy. Mon. 73 , 106. Nieszczęścia nie czuć , rzecz nieludzka ; nie znieść, niegodna męża. Ossol. Sen. 50. " Umiem i niedostatek zcierpieć, umiem znieść dostatek wszystkiego. Zygr. Gon. 3t>4. (w nim się zachować). Tym cięższe nad sobą panowanie czuje, im niechętniej je znosi. Pilch. Sen. gn 320. Ci którzy mają wiarę, gotowi wszystko znaszać i cierpieć. Baz. Hst. 241. Choć go często obrażamy, on nas w cierpliwości znasza. Ryb.

P «T

ba§

Ps. 201. Dla boga znaszałem urągania. W. Ps. 68, 8. (dla boga ponoszę urąganie. Bibl. Gd.). Umiejmy znaszać przymówki, potwarze. W. Post. W. 208. Nie ma- -ły to stopień mądrości , cierpliwie znosić głupstwa ludzkie. Zab. 13, 75. Znosić stałym sercem dotkliwości. Teat. 4. b, 166. Gdy mężnie znosisz, kiedy ból mniej cięży. Morszt. 66. Kto dawną krzywdę znosi , ten zaciąga nową. Pot. Arg. 616. By za mnie ociec grobie , Nie zniosę tego na sobie. Teat. 5. d, faun i# ni#t über mein $er$ bringen. Nie zniosę tego, aby miał jaki krok uczynić przeciwny rozsądkowi. Teat.

wecz

Zab. 12, 67. ber $ut mar ganjli# abgetragen;

HOUieHHOÎî

8. c, 30. Ani ja waszych obyczajów zniosę, ani wy mego rządu zcierpieć będziecie mogli. Warg. Wal. 202. Państwo dwóch nigdy nie zniesie. Bardz. Trag. 312. Pa-trzajże , jako senat zniósł niecierpliwie . iż wojsko dopuściło Kwintowi zginąć. Warg. Wal. 56. (oburzył się, zniecierpliwił się, źle to przyjął), — §. Znosić kogo¹* cierpliwie wyglądać, gebulbtg ermarten, Imwen. Dusza na-Znoszona suknia, rzecz Ross. hbhocoks ,    sza znosi pana, bo ratunkiem i obrońcą naszym jest. 1

Oóhocoki , oófloooueK* Znoszenie sukni; Gam. obno-    Leop. Ps. 52, 20. (oczekawa pana. Bibl. Gd). Wszyscy,

shna, bie Slbtragung, ^Umit^Uttg. — §. Znieść, unieść,    którzy ciebie znoszą, nie będą pohańbieni. 1 Leop. Ps.

udźwignąć pr. et ßj. tr ; tragen, ertragen, auâpalten, be*    24, 3. (którzy oczekawają ciebie. Bibl.    Gd.). —*§. Znieść

fłreiten. Gdyby tego człeka, gdy go pławili, była woda    się, unieść się, zapędzić się, zabiedz    ; ju weit rennen,

zniosła, toby go lud o czarodziejstwo potępił. Pam. 83,    porrennen, ju fehr ht beu-©#uß geraden, ft# porftürjen.

2, 153. Więcej podobno przyjąłem ciężaru, aniżeli    Rozumu gończemu psu trzeba, albo żeby się znosił,

znieść potrafię. Siem. Cyc. 14. Oto baranek boży, któ-    albo skoro się obaczy, że się zniósł, żeby umilknąwszy,

ry znasza grzechy świata. Gil. Kat. 227. (dźwiga na so- - cicho zająca zakładał Ostror. Myśt. 9. — §. Kokosz jaja bie, nosi, unasza). Już ubóstwo jego więcej nie znosi-    zniosła. Tr. Cn. Th. 1443; (ovum edit, emisit) . Wie

ło kosztów w ‘nakładziech prawnych. Paszk. Dz. 115.    zrzędna gospodyni, kiedy kokosz jaje Znosi; bo jej

nie wydołało , nie wystarczyło; Formte fte ni#t beftretten,    kwokaniem nudnym słyszeć daje. Zab.    10, 75. Koss. fte

ertragen. 'Miasto pałacu mieszkał w lochu ciemnym, lecz    fiat eilt @9 gelegt. Kura przy zniesieniu    często jaje zjada,

inaczej nie zniósł czas, i ustawna trwoga.... Groch. W.    Tr. betylU 6i)erlegen.

297. bte Umftänbe erlaubten e$ nt#t anberS, brachten fo ZNIEWALAĆ, ob. Zniewolić, niewolić, tnit. Niektóre tylko zabawy ukazać ci trzeba, Jako czas ZNIEWAGA, i, i., znieważanie, znieważenie, ponieważa-znićsie , jako ukaże potrzeba. P. Kchan. Orl. 1,63. Der-    nie, ponieważenie, zhańbienie, lżenie, hańba, obelga;

wiszę muzykę piszczałki wydoskonalili, jako może znieść    bie Verunehrung, 8ef#impfung, Verachtung, bie ©chimpfU#«

instrument. Klok. Turk. 171. (ile pozwala, ile się daje,    feit, ©#anbe. Idź sobie ztąd zniewago Parnasu! Boh.

4126 ZNIEWAZCA - ZNIEWOLIĆ.

ZNIEZBOŻNIEĆ - ZNIKNĄĆ.

Kom. 4, 150, cf. wstyd, wyrzut, cf. smród. ZNIEWAZCA,    opuszczali, a zniewalali się bogom cudzym.    Budn. 2

nie zniewolę dla ciebie wdzięcznością , jeśli tego dokażesz? Zabi. Zab. 8. (jaką ‘zjęty, przejęty, zobowiązany będę ci wdzięcznością ; mit melier 2)anîbarfeit merbe id) an bid) gefeffelt merben, bir ergeben fepn). Zniewolić się sobie na spólną pomoc , jest wielki pożytek. Sk. Kaz. 51. zobowiązać się, związać się; fid) med)felfeitig oerpfltdj* ten, oerbinben. — §. Zniewolić sobie kogo, zjednać go sobie, zobligować, zobowiązać go sobie; jid) jemanbetl »erpfliditen , [ich feiner bemeiftern, tyn an fid) fetten, i(in ganj geminnen. Ziemowit ludzkością i hojnością serca i chęci tak żołnierzów, jako i panów radnych, przeciwko sobie zniewalał. Krom. 50.

y, m., ZNIEWAŹYCIEL, a, m., zniepoważający, poniewa-    Sam. 8, 8. (służyli bogom obcym. Bibl. Gd.). Jakąż się

żający, hańbiciel ; ber Gerächter, 93erunehrer, 23efd)tmpfer, ftreöler. Owoż nasz znieważyciel, owoż jest, krzyknęła.

Źebr. Otu. 267; (contemtor, ob. Gardziciel, pogardziciel, wzgardzicie^). Człowiecze plemienie bogów znieważcą było. Zebr. Ów. 6. ib. 224. Mieli go za szalonego albo za znieważcę tajemnic pańskich , gdy tak służbę bożą od-prawował. Pirn. Kam. 90. '"Episkop ten degradacyi podpadł jako znieważca postanowienia apostolskiego. ib. 178.

W rodź. zeńsk. ZN1EWAŹYCIELKĄ, i. ZNIEWAŻNIĆ cz. dok., nieważnym uczynić , wniweczyć; ungültig machen,

‘niezbożnym , t. j. bezbożnym, gottlob merben. ^ Zgrzeszyliśmy , znieprawieliśmy i zniezboźnieiiśmy. Żarn. Post. 119 b. Niezbożnie czyniliśmy. Budn. Dan. 9, 5. (właściwie niezbnożnieliśmy. ib ; niezbożnieśmy się sprawowali. Bibl. Gd.). Ziemia niezbożniała. Budn. Jez. 24, 5. (ziemia splugawiona jest pod obywatelami swoimi, ‘abowiem przestąpili pravra, wzruszyli przymierze wieczne. Bibl. Gd.). *ZNIK , u , m. , zniknienie, ob. Zniknąć, cf. nik , wnik, ponik. ZNIKAĆ, ob. Zniknąć. *ZNIKĄD, ob. Znizkąd. ZNIKCZEMNIĆ cz. dok., ob. Nikczemnić , unikczemnić , nikczemnym uczynić, wniweczyć; nicf)łgeltenb machen, ungültig machen , öermd)ten. Pokój byłby dla was nieszczęściem ; onby znikczemnił wasze męstwo, onby osłabił te niezwyciężone barki. Stas. Num. 1, 215. Umowę ze mną znikczemnili. 1 Leop. Jer. 31 , 32. ( zgwałcili. 3 Leop.; przymierze wzruszyli. Bibl. Gd.). ZNI-KCZEMNIEC, znikczemniały, ob. Nikczemnieć.

KNAĆ nijak, jedntl, Znikać niedok., ob. Niknąć, zniknąć z oczu. Cn. Th. 1443. zgubić się z oczu, auê ben Slugen uer* fchmtnben, »ergehen, untergehen pr. et fig.; Boh. zanizeti, (zni-knauti, znikł oriri, naści (ob. Wyniknąć), elabi, eva-dere); Vind. smegniti (cf. zemknąć), sgeniti, sginiti, vihniti, vbihniti , sibniti; Croat, izniknuti, iznikujem ; Bosn. izsignuvati , izvitriti, ludovati ; Eccl. HCue3HCTOBa-thch , H^Ye^NATH. Znikać, z oczu umykać ; ftd) bem ®e< fid)te, bem Sluge entgehen. Znikają gwiazdy, gasną. Cn.Th. 1443. Często widzim gwiazdy znikłe Łudzić tylko oczy zwykłe. Teat. 46. c, 45. znikome, znikliwe, mijające, migające się na czas; »ergehenb, »erfd)minbenb, fd)minbenb, oergćingltd) ; Eccl. ncue3HOBeHHBiH. My wczorajsi, i jak znikłe cienie , Tak dni ubiega naszych przedłużenie. Chrośc. Job. 33. Zniknął anioł, duch, er t>erfd)manb. Za anielskim, stał się otrzeźwiony Zniknieniem, orszak z bojaźni struchlały Halabartników, którzy grobu strzegli. Odym. Św. M m b. nach bem ^erfchminben be3 ($n* gels. Jako obłoki, ułożone w góry Od słońca albo od wiatru znikają, Tak pałac znika . a same z natury Sprawione skały i góry zostają. P. Kchan. Jer. 416. Noc znikała w swym rańtuchu szarym. Przyb. Mill 175. umykała , brała się precz ; bte 9?ad)t »erfdjmanb, fdjmanb, ging »orüber. Gdy to mówią , czas znika. Hul. Ow. 74. (ubiega, upływa, przepada). Zginiesz, i cel żądań twoich

»ernteten. Jego tryumf ich męstwem będzie znieważnio-nym. Przyb. Luz. 9. ZNIEWAŻYĆ cz. dok., Znieważać medok.\, zniepoważyć, ponieważyć, nieuczcić, pogardzić, ^ZNIEZBOŻNIEĆ nijak, dok,, ob. *Niezbożnieć, stać się wzgardzić, obelźyć, zhańbić; nicht ehren, »eradjten, »er* fdjmćtljeit, »erunehren, f>efd)impfen. Ukarać ludzi swawolnych, i prawń znieważających. Vol. Leg. 3, 6. (gwałcących ). Nie ustąpi-ż miłość -znieważona uczuciu przyrodzonemu ? Teat, 4, 118. Gdy zdrożność w usłudze gospodarz postrzeże, niepowinien czeladź w obecności gości znieważać ; jest to albowiem dzikie grubiaństwo.

Kras. Pod. 2, 54. zawstydzić, zelżyć.

ZNIEWCZASOWAć cz. dok., ob. Niewczasować, uniewcza-sować, niewczasem strudzić; burd) SDîangel an $ulje er« ntüben, aüntatten. Zniewczasowana niespaniem orlica U myśliwca na ręku dzikość swą rzuca. Tward. Pasq. 8.

Skoro tylko słońce wschodziło , zniewczasowanych nieprzyjaciół zaraz trapi i morduje. Chrośc. Fars. 456.

ZNIEWIDZIĆ cz. dok, uczynić niewidzialnym, unftcf)tf>ar ma* djen. Przyjdą grube ciemności, wszystko się zniewidzi.

ZNI-

Przyb. Mit. 387. zaćmi się.

ZNIEW1ERZYĆ się zaimk. dok., przeniewierzyć się, stać się wiarołomnym; ungetreu merben, bte Breite bredjen ; (Croat. zneverùjemsze rebelio, znevèra rebellatio ). Poślubiona gwałtem, zniewierzyła sie młoda żona staremu mężowi.

Mon: 76, 552.

nie-

ZN1EWIE0CIAŁOŚG, ści, i., bycie zniewieściałym

wieściuchostwo ; Bffh. zżenilost ; Croat, sènsztvo ; Eccl.

HSGNhCTKO, JKeHono4pa5Kanie, ziacKocfrLßHie, aacKocp^hCTBO,

bie 2Betbtfd)fett, 2Betf>Itd)fett, ^erjdrtelung. Rycerstwo z swojej zniewieściałości chełpiło się. Staś. Num. 2, 123.

ZNIEWIEŚCIĆ cz. dok., ob. Niewieścić, metbtfd) madjen.

Ejfoemino, zniewieściam, to jest, z mężnych czynię niewieście, t. j. nieśmiałe, mdłe, miękkie. Mącz. ZNIE-W1EŚC1EĆ nijak. dok. ob. Niewieścieć, metbtfd) merben,

Eccl. aacKOcepcTBOBaTH. Takeśmy zniewieścieli, tak dalece zmiękli, Żebyśmy się dziadowskich rynsztunków przelękli. Pot. Pocz. 328. Dziwowali się Włosi zniewieścieli , iż Cymbrowie ważyli się w zimne niewczasy do nich przez wyniosłe skały ciągnąć. Stryjk. 34. Znie-wieściały ; Boh. zżenily, (cf. żona).

ZNIEWOLIĆ cz. dok., Zniewalać niedok., ob. Niewolić ; wolności pozbawić, podjarzmić, podbić sobie; ber ^repfyett berauben, unterjochen. Zniewoloną Włoską ziemię od Lan-gobardów wybawił. Sk. Dz. 733. Zniewolić się komu * oddać mu §ię całkiem , ftd) einem ganj htngeben. Boga

ZNIKŁOŚĆ - ZNI K^O MOŚĆ.

ZNIKOMY - ŻNIWACZ.

H27

i zdrowe oczy znikomością mydli. Wad. Dan. 274. marnością światową, znikomym blaskiem , zmyślnością. ZNIKOMY, a, e — ie et - o adv., znikający, znikaniu podległy, przemijający, nietrwały ; ^inft^mtnbenb, oorüberfîffttJtn» benb , oergdltglicl). Rzeczy znikome, które bez swego zniszczenia abo bez swej straty zupełnej użytkowane być nie mogą, n. p. piwo, oliwa, zboże, pieniądze; które zaś przez ustawiczne używanie nie całkiem zniszczone lub spotrzebowane być mogą, zowią się rzeczami nie-znikomemi. Gal. Cyw. 2, 11. aufbraudjbar, üerbratupar, »erjejjrbar. Teraźniejsze sprzęty są wygodniejsze, ale znikome; co kilka lat odnawiać je trzeba. Przestr. 140. (nietrwałe, wątłe, słabe). Człek składa postaci tym od boskich różne czynów, że są *nikome i próżne. Suszyć. Pieśń. 3 S b. Proszek *nikomy, który oka ku zdumieniu, igra w słonecznym promieniu, ib. 1, F 2 b, (cf. nikczemny, cf. znikliwy, znikły). — *§. Kupido sztuczny, i kiedy chce wszędzie Umie się taić, i znikomym będzie. Morszt. 8. ukrytym, skrytym, niewidomym, niewidzialnym, iittffcDtljar.

marne, czcze;

zniknie. Teat. 5, 135. (przepadnie). Nadzieja nawet zniknęła juz dla mnie. Teat. 49, 4. (zgasła). Zwyciężył nałóg, i nadzieje znikłe. Klon. Fl. C 4. znikome ,

»erg&ttglidje, eitle Hoffnungen. — Jasność dnia oczy moje mgłą zajmuje ciemną , A drżące me kolana znikają pode mną. Teat. 45. c, 17. umykają, schylają się, upadają, bte ftniee toanfen. -— §. Znikać czego , unikać czego ; einem Uebel ju entgegen fudjen, e$ meiben, »ermetben. Uchodzę czego, wolnym od czego zostaję, znikam czego, uszedłem, uchroniłem się tego owego, evadere. Cn. Th.

1172. Dla niezdrowia wielu rekreacyj uchronić się mógł; inaczej żadnym obyczajem zniknąćby ich był nie mógł.

Wys. Aloj. 57. Gdyżeś sam lud upominał w polu, aby statecznie walczył, przecoż sam chcesz znikać śmierci, a przy ludu swym nie stoisz? Jer. Zbr. 84. Przebóg, niechaj tej niesławy niemamy, Ze niebezpieczeństw i pracy znikamy Dla rzeczy słusznej i tak sprawiedliwej!

P. Kchan. Jer. 100. Piłat zniknąć chciał sadu pana Jezusowego , ale go do Heroda odesłał. Żarn. Post. 3,

780. chciał się z tego uwolnić, nie chciał się wdawać w to ; er wollte md)t bannt ju tljun haben, fid) baoon loê ŻNIN, herb-, jedno co litera S. Kurop. 3, 59, ein gewiffeS machen. — 'Zaimk. Módlcie się, abyście ‘się tego wszys- Söappeit.

z xiążąt Niemieckich, dla tajemnych z Bolesławem znio-sków, wzbraniało się cesarzowi dawać ludzi. Kras. List. 2, 176, cf. kunszafty. — §. 2) Zniosek , jaje kurze. X. Biel. ein gelegtes Halteret). ZNIOSĘ, ob. Znieść. ZNIOSŁY, ob. Znieść. — *§. Zniosły. Chód. Gesn. 2, ob.

tkiego mogli zniknąć. Gil. Post. 25 b. uniknąć tego, ZNIOSEK, sku, to. , §. 1) zniesienie sie, znoszenie się, ujść tego, schronić się, aHen bent entgegen. Zniknąć przed zmowa; §8erat(ffd)Iagung, (Sonferenj, ©tnoerftanbniff. Wielu czym, ujść, umknąć przed czem; entgegen, enttmfdjen, entfdjlüpfen. Nie bądź tak zła , nie znikniesz przecie przed miłością , Żadna dziewka nie znikła przed jej wielmo-znością. Simon. Siei. 47. Zniknąć czemu, ujść czemu, uniknąć czego, ustąpić; atrô bent 2ßege gelten, meiben, entgegen, entfdjlüpfen. To nie jest sztuką , zniknąć złemu, Wzniosły, wyniosły.

ale mężnie przeciwnej fortuny znieść fale. Pot. Syl. 65. ‘ZN1SKĄD, ZNIZKĄD, ‘ZNIKĄD adv. ; Slov. odnikud, odnl-Gdzie zniknę duchowi twemu, kędy obliczu strasznemu? kai, (odnćkad*, odnékud , odnékâl alicunde)] z żadnego Ryb. Ps. 277. Razowi znikał. Zebr. Ow. 57; (se retra-    miejsca, z żadnej strony; ntrgettb^    iüOfier,    ntrgenbê \)Vt.

hebat ab idu). Nie wstyd , przez co większemu wstydo-    Włos martwy raz zafryzowany, nie    mając    z nizkąd od-

wi kto znika. Pot. Arg. 137. — *§. Więzień dawnością    wilżenia , długo w sobie fryzurę utrzymuje. Perz. Lek. 16.

żadną uczynku swego zniknąć nie może. Tarn. Ust. 132.    ZNISZCZEĆ nijak dok., ob. Niszczeć, w niwecz się

(bezkarnie ujść). Karol pozwał Henryka o dziedzictwo,    obrócić, »erttjdjtet werben, JU ntc^tö werben; zniknąć, za-

Henryk go zniknął dawnością. ib. 74. (zbił go, zniósł    gubić się, zginąć, wyginąć, üerfdjwinbett, »ergeben. We

zarzut, odparł go). — *§. Zniknąć zkąd dokąd, prze-    mgnieniu oka zniszczeją, którzy się    boga nie boją. Pieśń.

mknąć się, prześliznąć się, (ńnnber gleiten. Szczęście zaś,    Kat. 162. Radbym już zniszczał na    wieki.    Teat. 49, 92.

które i tam i sam latać zwykło , Od Rusi do Polaków    Bogusi. Zygmunt zaraz po koronacyi z panami obmyśli-

zdradnym skrzydłem znikło. Stryjk 200 przeleciało , ffat»    wać począł, jakoby upadek Rzpltej, na ten czas prawie

terte hinüber. ZNIKŁOŚĆ, ZNIKLIWOŚć , ści, i., przy-    w skarbie i w inszych rzeczach zniszczałej, naprawić

miot tego,    co jest znikłym,    znikliwym * nietrwałość,    mogli. Stryjk. 689. W Bytomie zniszczał kruszec srebny,

niestałość;    bte glatierlwfttgfett,    ttnftatibaftigfeit, SScrgćmg*    gdy mieszczanie zabili dwóch kapłanów. Papr. Kol. ZNI-

lidjfett, (ob.    Znikomość). ZNIKLIWY, a, e — ie adv.,    SZCZYĆ cz. dok., ob. Niszczyć, wyniszczyć, wygubić;

znikły, nietrwały, niestateczny; babtnffatternb, worüber flat»    Rag. unisctiti ; Eccl. mi^KpaTHTii, gättjltd) ttenitd/tett. Zni-

terb, jntifcfjwtnbenb, (cf. znikomy). Skoro otworzysz re-    szczenię, wygładzenie, wygubienie, zgubienie, zguba,

tortę, cząstki znikliwe w okamgnieniu zapalają się. Wyrw.    zatracenie, zagłada. ZNISZCZYCIEL , a, to. , ob. Ni-

Geogr. 37;    (partes volatiles).    Ze wszystkich kruszców    szczyciel; Rag. uniscitegl, ber ganjltdje ^Sernić^ter, SSerttb

żywe srebro    jest najznikliwsze.    Stas. Buff. 104; le plus    ger, SluSrotter ; wygubiciel, wygładziciel, wykrzewiciel.

volatil. ZNIKOMOŚĆ, ści, z., podległość znikaniu, nie- W rodź. ieńsk. ZNISZCZYCIELKA, i; Rag. unisctite-trwałość, marność; bte $ergćtitglid)fett, bte Htnfdjroittbbarfeit. gliza.

Obracaj zawsze oczy ku niebu, a znikomością śmiertel- ZNITOWAĆ, ob. Nitować, ponitować. , nych rzeczy pogardzaj. Zab. 2, 27. Alb., (cf. marność). ‘ŻNIWACZ, ‘ZNIWAK, ŻNIWIARZ, a, to., ‘ZNIW1EC, wca, Gardź znikomością chwały skazitelnej, Do tej skłoń    to. , żeńca , koło żniwa abo żęcia chodzący, żniwem się

serce,

co pochodzi z cnoty. Kras. Woj. Ch. 202. Świat    trudniący; ber ®Wter, ber ©djttttter; Carn. shajnik; Bosn.

sgetjak , sgetilaę; (cf. Eccl. Hiuupi. rolnik, ob. Niwa).    niebo, A odpędzając z dala deszcz i nawałnice, Rozkaże

Ojcze dobrodzieju, otoż nasi źniwacze wianek mi ofia-    "wnijść zefirom w żniwne okolice? Tom. Roi. 76. gdzie

rowali. Teat. 54. d, 25. Nie widzieć tarn gromady żni -    się żniwo odbywa, lub odbywać ma.

wiarzów, którzyby dary ₅Cerery żęli i wiązali. Staś. Num. ZNIŻYĆ cz. dok., Zniżać nie dok. , ob. Niżyć, uniżać, po-1, 51. W rodź. źeńsk. ŹNIWACZKA, ŻNIWIARKA, ŻNI-    mżać; B <sn. snizili, sgmsgiti, ciniti umigljena; Rag. sni-

WKA, i-, Carn. shajniza; Bosn. sgetjaciça ; Vind. kopa-    xiti, snixîvati ; Ross <;6hh3htl , oÓHiiwaTfe, erntebrigen,

rza, kuparza, (cf. kopa); bte (Erntertnn, ©t&nitterinn.    nieDriger machen, herunter Iaffen, berabiaffeit, fyerabfttinmen

Mowa tu o dobrej żniwiarce. N. Pam 19, 110. —    phys. et fig. Ir. Zni/am co, czego, uniżam; depnmo, e.

(ZNIWECZYĆ, ob. Niweczyć, wniweczyć). — ŻNIWO,    gr. vitem , dernitto. Cn. Tn. 1445. Zniżyć zwodu, głosu,

a, n., ŻNIWKO, «., zdrbn.; Boh. żniwo, zen, żni, żetj,    Tr. Zniżanie, zniżenie czego ; submissio , e. gr. vocis ,

też, teżenj, autézek, kledba , klizunk, sklizunk; Morav.    orationis , depressin. Cn. Th. 1445. Zniżam się zaimk.,

znâ; Slov. żatwa ; Sorab. 1. żne ; Sorab. 2. żni; Carn.    spuszczam się, n p Robotnik pracując, na słońce, ry-

shętva , kóslena , kositya (cf. kosić, kośba), stern, (cf.    chło-li się zniży, pogląda ; gdy się ku zachodowi przy-

ściernie) ; \ind. shetva, shetua, shetje, shenjenie , she- ' bliża, z tego się raduje. Żarn. Post. 5, 749. Brzeg ten ten zhafs , vkopespraulenje ; Croat, sétva ; Bosn. sgelva ;    morski, czasem się zn żując, czasem podnosząc, czasem

Rag. xètva ; Slav, xetva ; Boss, scama, jkhiibo, notarié    • się wydając na szerokie morze, ma wiele równin, pagór-

(pożęcie), crpaAa, CTpa4Haa nopa, (efpaj?: trud, nęy.ka    ków, dolin i miejsc, chłodnych. Boler. 259. Głębokość

praca, hchhbo rżysko, ściernisko); Eed. aca-rie , hchhbo,    morska odpowiada proporeyi wysokości gór, i może tak

asATKa, (hchhbo locus aestivae habitationi accommodas, (jruec.    się nizko zniża, jako się ziemia wysoko podnosi. Boler.

&èQttQOv)\ żniwo, żęcie, ba# (Ernten; żniwo, czas żęcia,    3. — Wielka fortuna wielkiego umysłu potrzebuje; co

bte (Ernte, bte (Emtejeit, bie ©{fymttjeit; Oberb. ber ©djnttt,    jeśli on me może w równi z nią stanąć, owszem prze-

bie ftädjfuttg. Żniwo, to co żną , abo co użęto, n. p. do-    wyższyć, tedy onę wespół z sobą do ostatniej podłości

bre żniwo miał, ba# ©eerntete, bie (Ernte, ba# (Singeerntete.    zniży. Pilch. Sen. łask. 20. (do ostatniego stopnia spodli,

Cn. Ih. 1445. Zapuść sierp twój, a żn:j, boć już przy-    ^erabtDUrbigen; Vind. odvriediti, dolsvriedili) Zniósł mię-

szła godzina, aby żęto, iż ci już dostało się żniwo zie-    dzy swoimi zniżenie, gdy Cengeloryxa Cezar wyżej za-

rni. 1 Leop. Apoc. 14, 15.    (już przyszła godzina żniwa,    lecał, bardzo przykro. Warg. Cez 94. upośledzenie,

bo poschło żniwo ziemi.    3 Leop. ; przyszła godzina,    postponowanie; (Ertitebltaung, ' 3ln$fr$il!tg, (pintanfefcung.

abyś żął, ponieważ się dostało żniwo ziemi. Bibl. Gd.).    Zniżenie (Adverb.proszą«-, wszystkie swoje powolności

Żaden obraz rzetelniej nie wskazał wiek złoty, Jak wi-    poświęcam na usługi twoje Zebr. Out. 4. uniżenie, jak

dok w' czasie żniwa wesołej roboty, Kiedy ją z serca    najpokorniej; untert|)äntgft, bemutt?tgft. — Zniżać się do

pełnią szczęśliwi wieśniacy, Wszędzie ochocza radość    niezdolności, nieumiejętności czyjej. Tr. ftcfy tyerablajfen.—

wybiega się w pracy. Tom. Roi. 76. Poczekaj cierpliwie^    Zniżać cenę, zniżenie ceny, monety, zniżona cena. Tr. —

Dowiesz się, siła masz zboża, po żniwie. Zab. 14, 118.    §. U malarza zniżyć, zagłębić, wgłębi obrazu umieścić;

Każdy będzie skąpie żął, kto skąpie rozsiewa, Lecz    bet) ben ÜOîalertt ; »erttefen. Malarz to pięknie zniżył. Tr.

CS! N

który    hojnie    sieje,    hojnę    żniwo miewa.    Potr.    Jal.    7.    NÓCjĆ, ob. Nócić, cf. znotować.

We żniwo,    we    żniwa    plur.    ,    pod czas    żniwa,    n.    p.    Kto    NOlć cz. niedok., uznoić dok., znoju    nabawić, znojem,

we żniwa patrzy chłodu,    Nacierpi się *zimie głodu.    gorącem, upałem, żarem, potem przejąć, fyetß machen,

Rys. Ad. 27. —- Fig. tr.    alleg. Przyjdzie czas złych i    fdjtwjjen madjen ; skwarzyć, doskwierać, dopiekać, einen

dobrych żniwa, Że cnota na wierzch wyjdzie, jak oliwa. braten, iftttt tMMt ntacfyen, feljr jufe$en; Ross. et Eccl. Chrośc. Job. 45. (godzina    próby, doświadczenia). Nasi    3hoio. Znoić się, uznoić się, upałem się strudzić, spo-

bijący się z nieprzyjacielem, odprawiwszy swoje żniwo,    cić się; nor $t|je fdjttHfcen, jptjse letben, ftd; itt ber f)t|e

zgiełk usłyszeli. Warg. Cez. 150. (swoję robotę, swoje    quälen, abmatten; Vind. potitife, snojiti, snojen biti ;

dzieło, sw-oję pracę, swój trud , albo w ogólności swoje).    Croat, znoitisze , znóimsze , (znoitêl, potitel * pociciel) ;

Nie chcę ja się tu wdawać w cudze żniwo, t. j. wrze-    Bosn. potitise, znojitise , opotitise , oznojitise, oznoitti-

miosło kowalskie. Hipp. 57. (w cudzą rzecz). Wezwany    se; Rag. znoittise ; Eccl. 3H0K)CH. Czwarty anioł wylał

. stwa stolicy apostolskiej, na przyjmowanie pogaństwa do wiary świętej. Sk. Dz 1116. (żniwo apostolskie, praca w winnicy pańskiej). — Dzisiaj wasze żniwo, Lecz wkrótce wypijecie swego waru piwo, Pot. Zac. 150. (wasz tryumf, wasza korzyść « górę macie, cf. obłocić się , spluskać). ’ZNIWOWAĆ cz. niedok. , odbywać żniwo , (Ernte galten, ernten, etnernten. ŻNIWOWY, ŻNIWNY, a, e, ŹNIWIARSKI, a , e ; od żniwa, od żęcia, od żn i— wiarzów ; (Ernte *, (Ernten *, ©djnitt *, ©knitter * ; Ross. waTBeHHUH ; Eccl. jkhhbhlih. Coż jeśli jeszcze względne nad człeka potrzebą, Pogodą swą zabłyśnie i zaiskrzy

na to żniwo, nie śmiał sierpa brać, bez błogosław ień-    bańkę swoję na słońce , i dano mu znoić ludzie w ogniu ;

i znoili się ludzie gorącością wielką. Budn. Apoc. 16, 8. (dano mu moc trapić ludzi gorącością ognia ; i byli upaleni ludzie gorącością wielką. Bibl. Gd.). Czujność pracowita znoi uprawcę na polu. Hor. 2,    154. Kniaź. Znojące dni całych prace. Mon. 67, 174.    Nie dość ciężkie-

mi znoić mię trudami, Ostatni jeszcze    sposób życia odbierają. Kniaź. Poez. 5, 139. Czoła    wasze pożyteczną

pracą uznojone i uwieńczone. Dyar. Gród. 551. Dźwigać dzielnie pastorał, jest pięknym przymiotem, Bronić trzody pracownym uznojony potem. Zab. 12, 109^ Spracowany łowami, słońcem uznojony , Szuka gdzieby mógł

spocząć Kupido znużony. Toi. Saut. 15, (Vind. snoin, mosge podnit; Slav, podnosljiv; Ross. chochhü, chocho, poten , puten, potliu , potiun ; Croat. ,oznojen , poten ;    TepniiMHÜ, CTepmiMMti, chocæhbuh cierpliwy). Ciężka

Dal. znojan ; Bosn. znojan , potan). Żołnierz bojem ,    rzecz znośna bywa zawsze cierpliwemu. Lib. Hor. 31.

pielgrzym wędrówka uznojony, o folgę prosi. Nar. Tac.    Dla rzeczy znośnych a niewielkich wielkie kościołowi

2, 279. Niech *wzdy uszczęśliwienie ci swoje ^zobaczą,    niepokoje zaczął. Sk. Dz. 1168. Dawał wolność żołnie-

Co dla ^szczęścia cudzego tak się znoić raczą. Zab. 15,    rzom małżeństwa, żeby tym niewczas im wojenny był

304. Swiętorz. trudzić się, mordować się, usiłować;    znośniejszy. Tward.WŁ 106. (mniej przykrym). W dzień

fid) anftrengen, aHe Kräfte aufbieten, fid? abarbeiten. —    on sądny Sodomom znośniej będzie, niźil miastu onemu.

Oppos. Nieznośny,

§. Transi. Znoić się, troskać się;- in Vngften fein,    Seid. Luc. 10; lżej będzie, ib.

fid) ängftigen, fehlen. Jeśli po pijano co złego pobroi,    *Nieznosisty, ‘Nieznośliwy, nie do zniesienia, ścierpienia,

Często się o to potym potrzeźwiawszy znoi. Klon. Wor.    wytrzymania; Boh. nesnosytedlny, nesnesytedlnÿ ; Vind.

70. (z kłopotu aż się poci). — Aliter: Oczy łzami    neprenefliu, nepreterpliu ; Sorab. 1. neznoschenitë ; Eccl.

znojone. Teat. 45. b, 1. zroszone , zwilżone , zlane; be*    HecHOCHbrił, HecTepnHMWH, unerträglich), unauêftehlich, un*

feuchtet, begoffen , uafl, feucht öOrt tränen. ZNÓJ, oju, m.,    leiblich.|Ból głowy bywa nieznosisty przy każdem powie-

pot, ztąd znoje się. Dudz. 75; gorąco. Cn. Th. 1444.    trzem zarażeniu. Sienn. 481. Stał się im ciężkim i nie-

gorąco słoneczne, ogniowe, skwara, gorącość, upał pot    znośliwym. 1 Leop. 2 Mach. 8, 5. Turcy na urzędzie są

wyciskający, briufenbe, 0d)tt>eiff auityrejknbe §i|e; Sorab.    nieznośni i wszystkę powagę swoje obracają na pastwie-

2. fnoj, (żnojski lipiec); Carn. snôj ; Vind. snoi, snui,    nie się nad mizernym pospólstwem. Klok. Turk.97. Nie-

pot, put, vreezhina, toplute, gorezhnost, snojina, sno-    znośna    rzecz * przykra mi jest, nie mogę na    to    patrzyć,

jenje, (snoinik, potetnik * pociciel) ; Croat, znóy , pót ;    Cn. Th.    545. liadabym się jej pozbyć, stała    mi    się już

Dal. znóy; Rag. znooj ; Bosn. znój, pot; Ross. 3HOÄ,    nieznośną. Teat. 30. b, 47. Mąż każdy dosyćby mieć

(hoh douleur sourde); Eccl. äsen, z;non, »ap'B, neuf»,    powinien na tym, gdy żonie nie jest nieznośnym. Teat.

ropHueCTfc. W upały i śrzodletnie znoje Obiegać dla    3. c, 25.    1 słuchaniu nieznośne rnęki zadawali. Warg.

ochłody zdroje. Zab. 13, 295. Roboczy gospodarz po V\al. 318. (aż przykro słyszeć). Gdzie umysł i ciało słonecznym znoju do domu powraca. Kulig. Her. 253. —    skaziły rozkoszy, tam się zda być wszystko nieznośno.

Znój, trud, praca ciężka w upale, fd)tt)ere fcheißbringenbe    Pitch. Sen. gn. 255. — Bał się go, iż mu duży i nie-

3lrbett tu ber Ipifce. ZNOJNY, a , e — ie adv., pełen znoju,    znośny być mógł. Sk. Dz. 223. (nie do odparcia , prze-

pótny, znojonośny ; fchntetjkrpreffenb, britcfenb heip, t>t>U    silny, übermächtig). — Opowiada wszystkiemu światu to

©djmetß ; Vind. snoin, vrezh, gorezhen ; Bosn. znojan,    nieznośne wesele, a tę wdzięczną radość, iż się już

potan ; /loss. 3H0hhmh, aiioeH'B. Lato znojne ku zemdleniu.    narodził zbawiciel. Bej Post. C 5. nieograniczone , nie-

Smolr. Lam. i. W lecie znojnego czasu, szukamy chłodu.    pojęte; uilbegräujt, nicht JU faffen. ZNOSZĘ, ob. Znieść.

Hipp. 25. ‘ZNOJONOŚNY, a, e — ie arft*. ; Eccl. 3HOeHO- ZNOWIĆ cz. dok., Znawiać niedok., odnowić, ponowić, CHHH ; aestifer, znojący, znojny,; fcbmetjśbmtgenb, hi^ebringenb.'    erneuern. Posłaliśmy do was znowić to braterstwo i ‘przy-

ZN0SAC1EĆ nijak, dok., stać sie nosatym , wozgrzywym *    jacielstwo. 1 Leop 1 Mach. 12, 10. (o odnowienie bra

dostać nosacizny; ttott ^ferbeu , fojjtg werben, beu Voh befoutnteu. Kiedy się zołzom nie prędko zabiega, koń z tego znosacieje. Hipp. 113.

terstwa i przyjaźni. Bibl. Gd.). Bóg obietnice znaczniej znowił był w. Dawidzie. Żarn. Post. 3, 675 b. Osieł mniemając, że się z wełną stanie, co z solą , znawia ZNOSIĆ, ob. Znieść. ZNOSICIEL, a, m. . który co znosi, swoje w rzece pokładanie. Jalł. Ezop. 49.

ber âufammentrager, 9Ibtrager, Aufheber, tërtrager, (Erbulber; ZNOTOWAĆ cz. dok., ob. Notować, ponotować. — *g. Zno-( Sorab. 1. fnoszuwar; Hag. podnositegl). Znosiciel, abo-    tować absolute, spuścić z tonu, spaszować, ustąpić,

litor. Cn. Th. 1445. Znosiciel jednej rzeczy z drugą,    uledz; herunter fttiumen, tt>eid)ett, uachgeben, baê Vnfcheu

porównywacz, sprawdziciel, ber Vergleicher; Ross. CBi-    verlieren, nidjtS bebeuten. Mówił anioł, Głosem tak wdzię-

pajibmHFCL. W rodź. ieńsk. ZN0S1CIELKA , i. ZNOŚNOŚĆ,    cznym przeciwko któremu Najsłodszy ziemski każdyby

ści, i. ; Boh. snesytedlnost; możność być zniesionym,    znotował. P. Kchan. Jer. 555 'Znucił znajduje się w pie-

ścierpianym , bie (Erträglicbfeit ; Vind. preneflivost, prêter-    śniach staroświeckich o Herodzie, podobno co teraz

plivost; {Boh. snśśeliwost ; Ross. CHOCJlHBOCTb cierpli-    mówią-    spuścił na kwintę, spaszował Włod.

wość). Oppos. Nieznośność; Sorab. 1. neznoschwanofcź.    ZNOWU,    ZNÓW adv. , z nowego, na nowo,    'de    nowo,

O boże! jakaż nieznośność, nosić wstyd na czele, a    powtórnie, ‘zaś; tutebcrum, ttueber ; Boh. znowu, znowa,

niepokój w duszy. Teats 49. b, 15. ZNOŚNY, a, e — ie    poznowu, opét: S/od. znowa, općt, po druhé, zas, zase,

adv., mogący być zniesionym, ścierpianym ; erträglich,    zasek : Sorab. 1. z nowoho , pak, (ob. Pak); Sorab. 2.

ertragbar; Buh. snesytedlny, snosytedlnÿ, obstognÿ, (snâ- fasz, faszej, nalpet , safpet, wofpet, pak rahs, (znowu śeliwy cierpliwy); Sorab. I. pżecżerpnitć, pźeczerpne,    inszą rażą); Carn. spęt, spęt, sûpét ; Vind. is noviga ,

(cf. przecierpieć); Cam. terpliv, (cf cierpliwy); Vind.    na novo, na novufh, spet, opet, drugizh , fupèt, fno-

terpliun , sterpezhliu , islerpliu , sterpliu , poterpliu, pre-    vizh, od novega, od novizh , (speten , drugozhen « po-

nofhliu, prenefliu, preterpliu ; Croat, podneszlyiv; Rag.    wtórny); Croat, iz nova, z novoga, znova, znó-

podnossiv, tarpiv; Bosn. podnosiv, tarpivi, seto se    vich, iz novich, pâk , ópet, nazopet ; Dal. iz nova;

mosge trripiti , ustrripivi , trripiui , terpiui , seto se    Bag. iz nova; Bosn. iz nova, opeta, ostanoviçe; Slav.

142

ZNÓJ-ZNOŚNY.

ZNOSZĘ - ZNOWU.

1129

Słownik Lindego wyd. 2. Tom VI.

1130

ZNUCIĆ - Z Ó B.

Z O B A C.

, znużyć kogo, zmordować , wycieńczyć siły jego ; einen gan$ abmatten, erfcDopfen, ertmiben. Przykrą podróżą znużony, przyczolgał się do zdroju, i tam usiadł dla odetchnienia. Mon. 72, 417. Spracowany łowami, słońcem uzno-jony, Szuka, gdzieby mógł spocząć Kupido znużony. Toi. Saut. 15. W nieładzie byliśmy znużeni siedmiogo-dzinną sesyą Ust. Konst. 1, 155. Sejm był znużony roczną nieczynnością swoją. ib. 1, 96. (znudzony). Ledwo przemawiam , rozpaczą znużony. Teat. 45. b, 70. (zjety). Nieznużenie adv., nie do zmordowania, mtermubet, nid)t JU erittüben. Raz po raz nieznużenie wykrzykują : żyj królu! żyj królowa. Ossol. Mow. 51. Na śnie króciuchnym przestał, i czuwał nieznużenie. Pilch. Sen. gn. 206.

opèt, iz nova; Ross. bhob’B , (bhobIj niedawno, świeżo), H3HOBa. 3H0Ba , onsTb; Eccl. nami, (cf. Lat. de novo, denuoj Zacznij, pół jest roboty zacząć, niech ci zbędzie Połowa ; zacznij znowu , a tak koniec będzie. Min. Auz 18. Zaś w mym domu znów gwałt taki? Teat. 56. b , 7. (nowy gwałt taki, drugi raz gwałt taki). Latini ad exprimendum znowu utuntur in verbis compositis praepo-sitione inseparabili re- , quali nos quidem caretnus : Znowu trefię włosy, recompono comas ; znowu najmuję recon-duco domum; znowu kładę na głowę, repono diadema ; znowu siali ; resevemnt campos ; znowu się w ziemię obracają wszystkie rzeczy, recidunt in terram omnia. Cn. Tli. 1444, (cf. nazad). Ja kładę duszę_moję, abym ją znowu wziął, i mam moc położyć ją, a mam też moc znowu wziąć ją. Kucz Kat. 123. (‘zasię. edit antiqu., cf. odebrać , odzyskać). — Phrases : Zadziwienia , eilt 93efrent« ben auêjubrûtfen : s. 33. maS tft benn mieber? fd)tm miebcr? Ale co znowu? Teat. 34. c, 98. Coż to znowu? ib. 34,

11. Tyś to temu winna, że zginął kotek! 1$-. Ja znowu? Teat. 14. d, 4. Czy można znowu wyciągać z kobiety, żeby się tylko z Wac Panem samym cackała? Teat. 29, 8.

ZNUClć, ob. Zriócić , nócić. — *§. Znocić, cf. znotować. ZNUDNIEĆ, ob. Nudnieć. ZNUDZIĆ, ob. Nudzić. ZNU-KAĆ, ob. Nukać , przynukać.

ZNURCIĆ cz. dok., nurt wyryć, ein glnßbette, Strombette attêgraben, auśttuiljlen, auölödjern. Twych przepaści wiry, Za sobą się znurciły. Ryb. Ps. 78.

ZNURZYĆ, ob. Nurzyć, ponurzyć, zanurzyć.— §. Znurzyć, znurzony, wynurzyć, wywnętrzyć. X. Kam., Ross. H3Hy-* pHTb, H3HypflTb, baS Snnere |erau8jcljüttett, herauSnefniten, auêrceiben, cf. wypatroszyć.

ZNUŻNIĆ, ZNUŻYĆ cz. dok. , ob. Nużyć , cf. nudzić

Z o.

ZÓB', Z0B1A , *ZUBIA , i, z., zób' ptasza, kokoszą i t d., posypka; fornerfutter, Streufutter, Scfyüttfutter, ^ogelfutter, Sdmabelfutter; Boh. zob, (2. dziób); Carn. osóbki acus, aceris > plewy, (sób * ząb; Vind. sob « ząb, sobje « zęby); Croat zób » owies, zobeni * owsiany; Dal. zoob, ovahs ; Huny zab * owies ; Bosn. zob pabulum equi, ut est hordeum, avenu ; Rag. zoob; Slav, zöb » owies; {Eccl. 3061 dziob ; Ross. 3061 1 ) wole u ptaków i lu-

dzi, 2) żołądek). — Te robaczki pomykają się do jedzenia owsa albo inszej zobi. Ząbk. Mi. 93, (Vind. esh-bizbje, svierna reja). Ziarna kokoszom z żytnemi alter-natim z zubią sypać. Haur, Ek. 155. Kokoszom . aby sytnej zubi nie dawano. Haur. Sk. 120. Ty wiesz jakich trzeba dla ptasząt na zób'nasion. Zab. 11, 3. Koss. Trudno ptaszka chować, gdy zobi nie będzie miał. Faliss. FI. 277. Każdy to głupi i daremnie robi, Co ptaki zbiera, nie mający zobi. Pot. Jow. 2, 63. Ptaszyna , chociaż na niwach gęstą zobią zbiera , Przecież do gniazda swego się obziera. Kchow. 62. — Fig. tr. Zób', posypka , przyłuda, powab', nęta , to czym nęcą, mianowicie ptaków; $0gelaß, Socffuttîï. Ptaki łacno brać na zobi. Pot. Arg. 106. Ptaki na zobią , na ponętę ryby łowią. Pot. Arg. 145. — Ogólniej: Ponęta, fiocffpetfc, Wędę widząc na grobie, coż tu rzekę robi? He nie mając żadnej na żelezie zobi? Pot. Pocz. 485.— §. Botan. Ptasza zob', Boh. ptaćj zob , zymoleyz; Carn. brastovz, veléstika; {Groat, divja zob aegelops) Ptasza zób', drzewko oliwie i bzowi podobne, jagody kwiczołom, drozdom miłe rodzące, li-gustr, ber Hartriegel. Śleszk. Ped. 419. Jagody ligustrowe zdadzą się ptasznikom do łowienia ptaków, ztąd po sla-ropolsku zowią się ptasza zobią. Kluk. Rośl. 2, 56. Ptasza zób czyli ligustr. Mon. 74, 712. — Sowi groch, sowią zobią zowią, łabo silvestris, 3Bilbf>of;nen. Sienn. Wyki Zób' żabia, lens palustris, SJîeerltnfeit. Tr., ob. Zabi. — §. W zobki potrawa , którą zobać trzeba, ex grants , vel granorum instar cibus, quasi granatim, seu grants singulis colligendis edendus. Cn.Th. 1219. W zobki potrawa, którą po ziarku i odrobinie jeść potrzeba, albo raczej zobać. Wiod groch , poziomki i t. d, eine Körner* fpetfe, bte man ein Söntchen nad) bem aiibern ifi. Transferor ad alia , et idem sonat quod drobno, vel w dorywczą. Cn. Th. 1219. $u flehten, einzelnen, abgebrochenen djen, tbeilmeife, ftücfroeife, unterbrod;en, abgebrodjen, in ein* Sein abgemüßigten Shtgcnbliden, subcisive. Badzę, żebyś tę xiegç me w zobki tylko i powierzchownie , ale z pilnością od początku do końca przeczytał. Archel. pr. (w do-padki, w dochwatki, w dorwy). Żebym jednak w zobki plotek tych nie przyjęła , zwlokę śmierć swoję Pot. Arg. 47. Sławny nadworny poeta , choć w zobki Napisał był tej suczce po śmierci nagrobki. Pot. Arg 221. (na pręd-ce). Przysłał dyament, a przy nim wiersz w zobki napisany. Pot. Syl. 503. W obojgu ćwiczony xiądz Kochanowski , gdzie przyjdzie bądź w snopki Słowa za-dziergać , bądź mowę lać w ‘zopki. Petr Hor. 2 B 3 b. Przeżegnawszy w zobki owce, woły. skopy, Idzie w kościół, kinąwszą ofiary i popy. Pot. Arg. 129. ib. 157. (w ogóle). —    §. Nakoniec ciężki wstyd obejmie stany.

Ze dla wolności krwi nie cedząc kropki Tyrana w rządy wpuszczą, jako w zobki. Chrośc Fars. 148 może: jak w zboże, jak w stodołę. ZOBAĆ, *ZUBAĆ cz. niedok., zobie pr. dok., zoba pr. contin. ; Boh. zobati, zobi rostro colligere ; Carn. sobâti, sobal , soblêm » w iśnie i t. d. jeść ; \ind fobati , soblem , sobati, sobanje ; Croat. zobati, zóblyem granatim comedo, jeść n. p. winogrona; Rag. zobatti , zobgljem res granatim comedere, rostro ci-

ZOBACZYĆ - ZOBOPOLNY.

ZOB OPOLNOŚĆ - ZOCZYĆ.

1131

bum capei'e ; Bosn. zobati comedere rem, quae habet act-nos vet grana ; Ecd. porani, 306,110 singula grana ori indo, colligendo edo. Zobać , zbierając , dziobiąc jeść ; nie mówi się to słowo o ptakach mięsojadach. Wtod. mit bent ©djnabel pitfenb effen, fdmakltt, auffdjnabeltt, picfen, Monter frcffcn, (etgentlid) nur nom Körner freffenben ©eflitgel). Zobiące ptastwo, zbierające; collecto viventes avss, semina colligentes: oppos. rapto viventes.

1444. Nastawił chłop sidła na żorawie i na mu zboże na polu zobali. Ezop. 27, (cf. ptaki zboże piją , wyzobią dziobem , n. p. cudzą pszenicę ogania , a jego wróble piją). Mahomet był gołębicę <‘zuczył , kiedy kazał ludziom , przyleciała, padła mu na ramieniu, i i zobała z ucha. Biel. Św. 72. Nosił koszyki z ciastem na głowie; ptaki przylatywały i w nich zobały. Zał. H. T. 58. 4 Leop Genes. 40, 17. (ptastwo jadło je z kosza. Bibl. Gd.). W kojcu zawsze trzeba mieć piasek czysty, bo to kapłuny lubią ‘zubać. Haur. Sk. 122. Złodzieja tego zobać mają ptacy. Pot. Arg. 505, (ob. krucza strawa). — Eig. et Ir. Zawsze mu serce mól tajemny zo-bie. Pot. Syl. 265. gryzie, toczy, nagelt. Myśli biedne serce

ciężkiej niewoli w trokach powiodą ; podrostkowie , białogłowy i panienki zobopolnie wszystkie do porubstwa ciągnąć będą. Janusz. Pos. D. — Zobopolny, wzajemny, roecbfelfeitig. Zobopolna chęć, mutua voluntas. Cn. Th. 1045. Daję wam nowe przykazanie, abyście się zobopolnie miłowali; jakom ja was miłował, abyście się i wy tak miłowali społecznie. 1 Leop. Joan. 13, 34. (abyście się społecznie miłowali. Bibl. Gd.). Za zobopolnym gęsi, co zezwoleniem. Vol. Leg. 3, 168. (jednej i drugiej strony ). O ukochany ty jeden z wiela Dla *zopolnego przybądź wesela. Zab. 9, 357. Zabi (dla spólnego). Patrzcież byście się sami zobopolnie nie potrawili. 1 Leop. Galat. 5, 15. ( abyście jedni od drugich nie byli ztra-wieni. Bibl. Gd ).— § Chem. Sol obospolna , 3?eutralfalj, nazwisko ogólne, służące złączeniom chymicznym jakiegokolwiek bądź kwasu , z gatunkiem ziemi pierwiastkowej , lub z metalem , lub z alkali ; ztąd podział na sole obospolne ziemne , metaliczne , alkaliczne. Mier. Mskr. — Subst. ZOBOPOLNOŚć, śei , z., społeczność, mność. Cn. Th. 1444, bie ©emeinfcbaftlicbfeit, bie SBecbfel« feitigfett. W zobopolności tam się ucieszymy. Auszp. 99. zobiące. Jabl Tel. 98. (trapiące). Przeczuwszy Nie potrzebuję-ć tej zobopolności. 4 Leop. 2 Reg. 19,37. Anton senat na się żwawy , Źe go z tych akcyj inwidya ZOBOWIĄZAĆ , ob. Obowiązać.

*zoba .... Ghrośc. Fars. 55. (gryzie, doskwiera, dokucza, *ZOBRĘBAĆ .cz. dok., *Zobrębować contin., poodrębywać , prześladuje). Gdy się nieprzyjaciele koni szukając rozbiegli,    rozrębywać, bte SReifett nad) etttanber a&banen, jer^auen.

Bolesław przypadłszy po jednemu zobał. Pot. Pocz. 479.    Wina u nieprzyjaciół znaleziono dosyć, ale je król kaszubił, pokonał, pobił, poraził, zjadł, strawił, zgubił.    zał zobrębować dla jakich jadów. Giuagn. 75. Kazał je

ZOBACZYĆ cz. dok, ob. Obaczyć, okiem postrzedz, wi-    zobrębać. Biel. Św. 232 b.

dzieć, zoczyć; mit Slugen feben, ftd) bard; ba§ @efid)tübet* ZOCHOCIĆ cz. dok., ob. Ochocić, zaochocić; anfrifd)en, an« jeugen. Co" to za uparty; on widzę, nie wierzy, aż zo-    fenem. Władysław gdy już śmiałem i zochoconem ser-

baczy. Teat. 27. b, 90. Kilka mil za Warszawą już Pol-    cem do bitwy zmagające się rycerstwo obaczył , do po-

skiej monety nie zobaczy, lecz tylko Pruską. Gaz. Nar.    tkania trąbić każe. Erom. 357.

1, 304. (nie widać). — Transi, Zobaczę, pomiarkuję , ZOCZYĆ cz. dok.,,ob. Oczyć, okiem spostrzedz, zobaczyć;

ażę okoliczności; id) twrbe fetłen, merbe mtcf) nad)    erblitfeit, maf/rnefmteit, gemäßen, gemabr werben ; (Boh.

ftnbett ber itmftdnbe rtd)ten. Kiedy tak, to zobaczę! Fb.    uhledati, uhlidati , zahljdnauti (cf. zaglądać), zazriti ( cf.

Ale ja się tern zobaczę nie kontentuję. Teat. 9, 58. —    zajrzeć), spatriti, spatrowati, ( cf. upatrzyć); Sorab. i.

Zaimk. Zobaczyć się z kim, znowu widzieć się z kim,    wuledam, ( cf. wyglądać) ; \ind. dogledati ( cf. do-

ftd) ttńeber febett. ścisnąwszy sie wzajemnie , więcej rzec    gladać), vgledati, domeshati ; Croat, zapazüjem ( cf. za-

przed płaczem nie mogliśmy , tylko: jutro się zobaczem.    patrzyć), (zoch'im confronlo , in coram conslituo,    zochim-

Zab. 12, 59. Gawdz. Co za bieda! muszę się koniecznie    sze in coram me sisto , confrontor, cf. zaoczny)    ; Bosn.

z nim zobaczyć. Boh Kom. 1, 57. — Do zobaczenia,    socitise, sastattise incontrarsi; Ross. ycMOTptib, ycMO-

do zobaczyska « do widzenia znowu, à revoir, junt 38ie«    TpHBam. Jeleń kiedy wilka zoczy. Od smakowitej paszy

Do zobaczenia bracie. Teat. 24. c, 99. Do zo-    zarazem odskoczy Lib. Hor. 24. Nie obaczysz boga

grzeszniku , nie zoczysz tryumfującego wszeteczniku pana. Pociej. 252. Ona przed inszemi pana swego Zoczyła zmartwychwstałego. Groch. W. 100. (ujrzała). Tom ja, drzewy zatajona, Wysłuchała nie zoczona. Jag. Wub. C 4 b. (niewidziana , niespostrzeżcna , nieodkryta). Zawołaj na wszystko widome i niezoczone stworzenie. Bzów. Boi. 42. oku nie podległe, niewidzialne, unftdjtkr. Zoczenie, co kto zoczył, widzenie, widowisko, widok; baê ©rblitfen, ba3 ©rblicfte, ©efebene, bie Gsrfcbcinung, ber 21tlMicf. Nieszczęśliwe zoczenia snuły mu się pod oczy. Nieme. Król. 1, 116. (Croat, zochnószt conspectus, prae-sentia). — *§. Zaimk. Zoczyć się komu, pokazać mu się w oczy ; einem unter bte Slugett treten , tbttt in bte 2Iugen, in ben SBitrf fommett. Hetman oblókłszy się w chłopską su-

Cn. Th.

wzaje-

rozw

berfeben.

baczenia , wkrótce tu powrócę ib. 3o, 82. Bywaj zdrów, do zobaczenia, ib. 55. d, 10. Anusiu idźmy! do zobaczyska ! ib. 22, 60. Treb. S. M 95. Teat. 52. c, 51.— *3 " Zobaczy wać sie , obaczyć się, pomiarkować się, upa-niiętać s.e; in fidb geben, fieb eir.eö Seffent beftnnen, feinen $elj!er einfebett. Byśmy się zobaczywali. Kanc. Gd. 213. ‘ZOBIJAĆ cz niedok., poobijać, nad? ciitaitber befragen. Kobiercami zobijane ściany. Paszk. Dz. 72. łZOBŁUDNIEĆ wjak. dok., stać się obłudnym, ^end)Iertfd; merben. 1 prorok i ofiarnik zobłudnieli. Budn. Jer. 23, 11 ; t. j. stali sie obłudnymi, tb (są obłudnikami. Bibl, Gd ). ZOBOPOLNY, *SOROPOLNY, a, e, ‘OBOSPOLNY. a, e, — ie adv, społeczny, spoiny, w kupie razem będący ; ge« meinfcbrtftlicb, allgemein, gemein, jugleid). Mężczyzny do

1132

ZOGZNY - ZOLA.

Ż OŁA - ŻOŁĄDKOWY.

n0430Jifc zoîa). Nawieźć zolu mydlarskiego. N. Pam. 17, 205. W zoię, w Jogu wygotować, wyzolić. X. Kam., mtśfoljlen. — ZOLA ; n. p Ty śpiewasz skowroneczku, już tez i ja orzę, Tobie krzycząc pod niebem, trój pot ciecze z czoła , A mnie przy moim pługu strugiem płynie

ie

knią, przypasawszy szablicę Słowiańską, ochotnie się zoczył wszystkim swym towarzyszom. Baz. Sk. 222. Skan-derbeg z wielkim gniewem i z sromotą po cichuczku się Turkom zoczył. Baz. Sk. 266. ZOGZNY , a , e , adv., do zoczenia, do spostrzeżenia, mogący być zoczo-

nym ; erblttfbar, ficfytbar ;■ (Croat, zöchen praesens, con- > źoła. Baw. Siel. 593. (znój, pot ze skwaru słonecznego). fron tatuś, oppos. zaocznyj. Kukałam na drzeweczku nie- ŻOŁĄDEK, dka, m, ŹOŁĄDECZEK, czka, m., zdrbn.; Boh.

winna Zorula , W tym mię niezocznie z tyłu ugodziła kula. Gaw. Siei. '093.—§ Activ. Zoczny , łatwo zoczący, bystrego oka ; letdjt erbltcfenb , fdjarfftchttg. Zoczna , miano charcicy, 9îame einer Sßtnbhnnbmn.

ZODYAK, u, m., koło zwierzęce na niebie, zwierzyniec; Mnd. fnuzhni pot, obrozh a li pals dvunaist nebneh sna-mmj ; Eccl 3HaKOHocem> , ber îi^terîretô ; Adject ZO-DYAGZNY, ZODYATYCZNY, ZODYAKOWY, a, e, $bter« fretö « .— Zodyak, koło zwierzęce, które na sobie nosi dwanaście zwierząt z gwiazd wykształlowanych ; a imiona ich te są: skop, byk, bliźnięta, rak, lew, panna, waga, niedźwiadek , strzelec , koziorożec , wodnik , ryby. Olw. Ow. 50. Zodyak , cyrkuł wielki, ukośnie na sferze położony, na dwanaście części dwunastą zodyacznemi znakami podzielony. Baran idzie przed bykiem, po bliźniętach raki, Lew przed panną uchodzi, te są letnie znaki ; Waga chłodzi ż niedźwiedziem, Strzelec zimnem grozi, Koziorożec ląd wiąże , wodnik ryby mrozi. Wyrw. Geogr. 42. Światła zodyatycznego tak wielu sławnych fizyków nie dojrzało. Pam. 85, 2, 47.

ZOFIA, ii, z., 1. *Z0FKA, ZOŚKA, i, i, zdrbn., ob. Zosia, Zosienka; imię własne, niewieście, ©opljta ; (z Greek, oocpia mądrość) Zofia mądre imię ma, i moc słodkości, Bo kto nie wie, że płynie, cukier z ust mądrości? Burl. B 4. Witołd namówił Władysława, iż pojął małżonkę 'Zowkę, córkę Iwana xiecia Kijowskiego; w Grodnie ochrzczona była, bo Ruskiej wiary była, a dano jej imię Zofia. Biel. Sw. 255. — §. Botan. Zofia, gatunek ru-kwi, Sisymbrium Sophia Kluk. Dykę. 3, 81. <£op^teett * fRaitfe, (£opbieenfraitt. — (2 ZOFKA, i, i., mała zofa, ₅ gatunek kanapki, ein fletncê @opl)a , ob. Sofka).

*Ź0G, u, m., żeganie, palenie, ogień; bfl3 23rctineit, bte <pi£e , baö Reiter. Memnona Dorys miła swym żogiem podpala. Zab. 15, 515. Jabl.

*Z0GLĄDAĆ ez. dok., ob. Oglądać « zobaczyć , zoczyć ; er« bltcfcu, gu fejjeit kftnmnen, tuahruehnten. Byś się też skrył pod ziemię, tam zastanę ciebie, Byś wszedł i pod obłoki , zoglądam cię w niebie. Chrzyszt. Nin. C 4 b.

ZOGMEĆ nijak, dok., ogniem być przejętym , zapalonym; ootrt fteuer ergriffen, unb bitrdjbrungett fesjit. I belki płomieniste , i kamień zogniały, W jednej mgle , aż pod słońce rzucane latały. Zab. 5, 459.

ZOKRĄGLIĆ ez. dop,., ob. Okrąglić, okreglić, zaokrąglić, okrągłym uczynić , abrthtbcit. Łopatka nakształl kijanki u wierzchu zokraglona. Przędz. 56.

ZOLA , y. i, *Z0L

żalaudek, żaludek ; Slov. żaludek ; Sorah. 1. żoldk , żówtk, yédnicza ; Sorab. 2 magan ; Corn, shelodez , shelodz; \ind. shelodez, sbeloz; Croat, séludëcz ; Rag. xelùdaz, utróbiza, (cf. wątroba); Bosn. sgeludaę; Slav, xeludac, terbu, (cf. trzewa) ; Ross. jKe^y/totCB, 3o6ł ( cf. zób«), oxoaï, MaMOHa , vulg. mćimohb , (cf. mamona); ber SDîa» gen. Żołądek, ventriculus, worek z błonek rozmaitych ułożony, służący do trawienia pokarmu. Zool. 26. Krup. 2, 24. Perz. Cyr. 47. Wejch. Anat. 67. Żołądek przyjmuje od gardzielą pokarm i picie. Kirch. Anat. 1. Nim zboża dociekli Za dawnych wieków ludzie , .chleb z żołędzi piekli, Stłukłszy ją abo zmełszy, jako jęczmień drobno, Ba;i żołądek od niej nazwany podobno. Pot. Pocz, 303. Żołądek , gospodarz człowieczego ciała. Burl, a or Żołądek jest jako gospodarz w naszym ciele, który wszystkim członkom żywości dodaje. Sak. Prob!. 142, (cf. brzuch). Żołądka dobrego, dużego. Cn. Th. 1444. (może co strawić, strawnego żołądka pr. et fig. tr.). Pokarm przyjęty od chorego żołądka wyrzucony bywa. Biai. Post. 292. Żołądek zły ledwie miękkie potrawy strawi, a dobremu i miękkie i grube nie wadzą. Sk. Kaz. 250 b. Żołądek co staremu strusi służył zdawna, Teraz mu klejek , rosół, ptyzana niestrawna. Zab. 8, 590. Tern winem prawdziwie naprawić można żołądek zepsuty przez niewczas. Teat. 4. b, 9. Żołądka bolenie , ob. Kordyaka. Żołądka bolenie cierpiący; Croat, sèludczo-bolni, (ob. Kordyaczny). Zapomniałem, że mnie żołądek mój bardzo boli. Boh. Kom. 2, 31, (cf. rznięcie mieć). Nie zapalaj się bardzo moje serduszko, żebyś sobie żo-łądeczka^ nie zalterowała. Boh. Kom. 1 , 401. —    *§.

u, m., łużyny, popioł pozostały z ługu. Wlod ; łużyny, z których ług ciecze, zoła. Cn. Th. 575, cinis post lixivium factum relictus. Cn. Th. 1444. ûtiêgdaugte Slfdje, ŚRutterfohle, SNitfterlauge ; (Ross.

303a popioł , 1UOAOKŁ ług, 30MCTŁ1H popielisty, n04304KH

Transi. Żołądek, gniew, chrap, chrapka, wątroba, w ark, serduszko, apetyt. Cn. Th. 1444.*eH96 llimuflen, 5D?iß« glut ff, Merger, cf. Lat. epistoła plena stomachi-, (ob. żołądkuję się , cf żółć). — §. U zwierząt odżuwających pierwszy żołądek zowie się żwacz, drugi czep ; bte 9J?ttj$e, baé ©ant, trzeci xiçgi : Boh. drśtka : Ross cbmyrs, czwarty nakoniec żołądek. Kluk. Zw. 1, 41. ber Settmagen, ber werte SDîageu ber rcteberfäimtbcn Spiere, ber fRobcn. Wół ma cztery żołądki, co się snadnie może obaczyć w owych flakach , które się dzielą na czworo ; jedne zo-wiemy xiegi, drugie są jako czepiec, trzecie jako łosia skóra, czwarte śliaz. Sak Pr obi. 71, (ob. Flak, siatka , psałterz). Żołądek flakowy czyli xiegowy. Wolszt. 30. ŻOŁĄDKOWAĆ się zaimk niedok. /.żołądkuję się, gniewam się, stcmachor. Urs. Cr. 253. Cn 7/i 1444. Wtod. wark mieć, chrapkę, wątróbkę mieć, markotać sie : ungehalten jepn, umtnfltg feptt, »erbrfifllidj fepn . cttfett Slerger nähren. ŻOŁĄDKOWY, a, e od żołądka, hagelt«; Boh. żaludkowy; Vind. shelodezhni; Croat, sèludechni ; Ross. jKejyAOUHUH ; Eccl. »eayAKOBHH. Żołądkowe uście

Cn. Th. 1444, Hag. xüciza, oxiciza, ber SDîagenmunb. Woda letko zgrzana często pita moc żołądkową zemdle-wa. Cresc. 12. Żołądkowe lekarstwo. Tr. Trzebaby dla jejmości żołądkowego wina , i dziatkom też dla żołądka , pozwalają. Falib. N. (wódeczki, cf. kordyalik, kordyal). ZOŁĄDŹ, ędzi, i., Boh. żalud , zialud ; Slav, żałud; Sorab. 1 źoldż , (2. żółć), żowdż, dubanó żowdz ; Sorab. 2. żolż (cf. zołzy), żowż ; Garn. shölod, shelod ; Vind. shö-lod, shelod; Croat, sèlud , seludek, sir (ob. Żer), buków 'sir , bukèveza , (ob. Bukiew'); Dal. xelyud ; Rag. xelud, xir; Bosn. sgelud , sgeludciaę, sgir ; Slav, xir ; Ross. æe^yAb; Koci.    »ejieąa, (2. acejeąa zołzy,

HteayAOqKH glandulae; cf. Lat. glans, glandis ; hal. glu-anda) ; żołądź dębowy, bukowy, więzożołdowy. Tr. ; bte (Sichel, bte ©cfer, 35ud)ecfer„ 23ud)eid)Cl. Żołędzie zdadzą się do czarnego farbowania i należycie niemi ukarmiają się wieprze. Kluk. Rośl. 21 , 19. Zołądź collect.* żołędzie, (Etdjel, (Sicheln. Jeśli kto świnie na żołądź do łasa wżenie. Herb. Stat. 535. na żer , na żerowisko ; bte ©dnvetne in bte ©igelit treiben. Prowent z żołędzi zowie się żerowym , który wchodzi dziedzicowi do intraty. Haur. Ek. 168.

Prov. Niedźwiedź srogo na żołądź ryka, Gdy gałąź spadnie, milczkiem umyka. Cn. Ad. 593. (na słabego się porywamy, przed wielkim umykamy). — §. Żołądź , żołędzie w karcie Niemieckiej ; Hoss. aury/iH, «pecTu, KpecTOBLiß, bte ©id) ein, ober bte ©(fern In ber $eutfd)en ftarte. Żołądź się święci. Tr. — §. Zołądź, rzecz do żołędzi podobna, efmaë ber @ićf)el âfmlidjeê. Żołędziami ołowianemi wieikiemi, na rzemieniu długim uwią-zanemi , jakoby basałykami , nieprzyjaciół gromili. Warg. Cez. 205. kulami, mit bleiernen ©idjein, fugeln. Z żołędzia kijec gronowify. Alb. na Woj. 11. (z żelezcem na kształt żołędzi, szerszym od spodu i kołpaezastym). — Anatom. Bulanus , żołądź czyli główka korzenia męskiego. Perz. Cyr. 146. Paszk. Dz. 79. bte ©icbel am mann* lieben ©liebe. Stulejka pokrywa żołądź czyli główkę członka męskiego przedskórkiem , załupek ?pod nią szyjkę ściska. Perz. Lek. 2, 18. — *§. Zool. Żołądź , morski pław miękkoskorupy, jako Grecy i Łacinnicy go zowią, ba-lanus ; testaceorum^ genus glandi simile. Cn. Th. 1445. bte ©icbelmitfcbel ZOŁĄDZiORODNY, ob. Zołędziorodny, żołędzisty, żołędny. — ( ZOŁAWSJU, ob. Żuławski).

ŻÓŁĆ, i, i. ; (Boh. żluć; Slav, zluć , zlć ; Sorab. 1. żoldź (1) zołądź, 2) żółć), żowdż; Cam. shovzh , yht, (cf. jad); Vind. sholz , shauz , shouz; Croat, sût; Dal. ziaticza; Rag. x uuc, ijéd , (cf. jad); Bosn. sgjuç; Slav, xûcs ; Ross, JKeJMb; Anglos, gealla ; Angl. et kl gall ; Svec. galla ; Germ, bte ©aKe ; Graec. loky , cf. Gall. jaloux ; cf. Lat. fel) ; żółć, bills, cieczą tłusta, żółta, gorzka > zawiera się w torebce Lłonkowatej przyrosłej do wątroby. Zool. 50. Kluk. Zw. 1, 35. Krup. 2, 49; sok iół-tozielonawy, gorzki, nieprzyjemnego zapachu. Śniad. Chem 2 , 24. Wejch. Anat. 80 bte ©alle, ©alle. Zdrową żółć mający ; Eccl. YpiHomitYHie . Graec. sv^olog. Czarna żółć, cf melankolia, kolera ; Vind. tegota, (cf. *tążyć) ; Eccl nepHomeJdiie. Sok z firletki kolorę albo żółć wywodzi. Syr. 576. Żółć grubą, gęstą, dawni

pisarze lekarscy żółcią czarną nazwali. Osteal. 13 pr. Czarna żółć, materya ostra, gęsta, w śledzionie , w wątrobie, w gruczołku podżołądkowym długo spokojna pozostaje. Krup. 5, 418. Czarnej żółci człowiek; Eccl. «tepHOJKeJUiHHH , (cf. melankoliczny, cf. koleryczny). — §. Żółć , siedlisko złego humoru , złości , gniewu ; ztad : żółć » złość , gniew , wark , (cf żołądek , cf. wątroba) ; Croat, zlatenicza , sutenicza ; Dal. ziaticza, ©alle,

Iteit, Merger, Slergernif), Bont. Coż to Wac Panu żółć tak poruszyło? Teat, i ..b, 48. (co go tak rozzłościło, zją^-trzyło?) Zazdrość prosto nie patrzy, zyzem tylko strzyże, Żółcią pluje, i splutą żółć za pokarm liże. Zab\ 12, 233. Jest. ona dobrego, łaskawego i niezawziętego serca , jako gołąbek bez żółci. Teat. 24. b , 54. O mój gołąbeczku, i ty ? masz żółć w sobie! Teat 30. b. 112. — §. Effective: Żółć, gorzkość, gorycz; ©alle, bittere ©ab le, Sitterfeit.. Gorzki jak żółć Vind. grenek kaker shouz, gallenbitter. Kąsek żółci beczkę miodu popsuje. Bari. a 4, (cf. kwas). Gdzie miód , tam też żółć. Fraz. Jez. B s. (nie ma róży bez cierni). Fortuna żółć miesza z miodem. Chrośc. Luk. 155. (gdzież róża bez cierni?)' Więcej żółci, niżli miodu, t. j. nędzy więcej niżli rozkoszy. Macz.\ (plus fellis, quam mellis). Na miód, nie na żółć łowią ludzie muchy. Jabl Ez. 97. Zamiast powabu, uczyni wstręty, pobożność żółcią zaprawna. Żab. 13, 245. Nar. Słodycz ta podobno^ mu się żółcią stanie. Teat. 14, 74. ZOŁCIANY, ob. Żółciowy. ZÓŁClć, cz. niedok., ożółcić , pożółeić dok. ; Boh. żlutiti; Sorab.

1.    żówtżu; Vind, sashouzati; Ross. jkcjithtl, 5tte.mo, *ej-qy ; Eccl. OJKejrr/no, ateauo; żółcią, czyli goryczą zaprawić . uergaHett, mit ©aKe, mit Sittern anmadjen , bitter machen pr. et fig. tr. Niechaj mię w winie kąpie , pieprzy, żółci, słodzi; Ani mi kuchmistrz, ani piwniczny dogodzi, Gdy nie masz fantazyi. Bot. Arg. 140. — g. Żółcić, żółtą farbą napuszczać. Wtod. żółtym czynić, lub czynić, że co żółknie; 'gelb macljen, gelb färben phys. et fig. tr. 0 ługu, który żółci włosy. Sienn. 492. Recepta nà żółcenie włosów, że będą jak złoto. Śleszk. Ped.

2.    Farbierze czynią z krokosu farbę, którą żółcą szaty. Syr. 1527. Te smutne namiętności z twego patrzą czoła , 1 żółcą wszystko, co cię otacza do koła. Przyb. Ab. 23. ŻÓŁCIEĆ nijak, niedok., ‘zżółcieć dok., stać się żół- ' cią , goryczą , ju ©aKe werben pr. et fig. tr. — §. Stać się żółtym, zajść żółtością, źółknieć, ob. Żółknąć: Eccl. sta-rbm, mmarfcTii, gelb merben propr. et tr. Z powszechnego zepsucia humorów twarz żółcieje. Krup 5, 758. Włosów żółcienie. Siefin. 492. Miękkie i geste włosy na głowie żółcieją, A lica się purpurą jasno ru-mienieją. Toi. Saut. 48. Jeśliby włosy zżółciały i zcień-czały, wyobcuje ich kapłan, bo tacy mają trąd w głowie abo w ciele. 1 Leop. Levit. 13. Tak gdy dojźrza-łym plonem przyodziane. Obszerne łany przyjemnie żółcieją, Skina się od słońca kłosy pochylone. Kras. Woj. Ch. 45. Żółcieję blado, jasno, płowieję. Cn. Tli. 1445. Żółcieję ostro ku czerwonemu, rutilesco Cn. Th. 1445. ŻÓŁCIEŃ, ja, m, ziele; Indyjski ostrzyż, żuchany puszcza z siebie farbę jako szafran, przeto też od nas sza-

'NJ

Nie do twarzy staremu, nie

franem i żółcieniem Indyjskim nazywany. Syr. 28. curcuma longa. , gatunek ostrzyża , korzeń na wTsi zowią im-bierem żółtym, zażywany na żółto farbowanie. Kluk. Dykc. 1,173. ©ilbtmtrjel, longe ©ttreume. ŻÓŁCINA, y, i., żół-tość ; Croat, sutina , sutoszt ; Rag. xutîna, xutillo ; Bosn. sgjutillo ; Ross. *e4TH3Ha , gelbe gorbe, ©elbljett. Cezar, gdzie Ren pieni swoje męty, Nie widział równej włosów żółciny. Chrośc. Luk. 331. *ŹOŁCIOŚNIADY, a, e, n. p. Cerber wywiera z gęby jad żółciośniady. Hor. 2, 95. Kniai. ; spiritus teter saevusque , gaUenbraitiiltd). Źółcio-śniade smoki. Hor. 2, 221. Kniai. ŻÓŁCIOWY, ŻÓŁ-CIANY, a, e, felleus e. gr. sudor. Cn. Th. 1445, od żółci, ©aßen*; Boh. żlućowy ; Rag. xûcni ; Ross. weJimibiH. Zółeiany, żółciowy, do żółci należący. Włod. Torebka żółciowa, skórkowate naczynie, na podobieństwo gruszki, leżące w dolnej części wątroby, które utrzymuje żółć , i przyzwoitego ją czasu do kiszek odprowadza. Kluk. Zw. 1 , 42. Żółciowy pęcherz. Wejch. Anat. 79. bte ©allen* blofe ; Boh. żlućina. Krup. 2, 49. Żółciowa gorączka. Perz. Lek. 42. et 47. bo3 ©atlenfteber. ZÓŁC1STÓŚĆ, ści, i., mnogość czyli obfitość żółci, bte ©aUtgfeit, Eftenge Doit ©«He; Vind. shouznią , shouznost; Croat, suhkócha ; Dal. xukost, xukoszt * gorzkość, bie Sitterfeit. ZÓŁCI-STY, a, e, — o adv., pełen żółci, goryczy ; oott ©adelt, gaEtg ; Sorob. 1. zowdzoyité, zowdziské; Carn. shovz-hnàt ; Vind. shouzast, shouzhen , shouza poun ; Croat. sùchaszt , zlatenichen , zlatenichaszt, (sùhkek ; Dal. xu-kak « gorzki ; Bosn. sgjùk , gorak); Rag. xuutugav, zlau-tin ; Slav, xucsljv ; Ross. MHoro*e;mHidîi. W grubo żół— cisto myśli głęboko t zgrążony. Przyb. Ab. 117, cf. zgryźliwy, gniewliwy. ZÓŁC1UCHNY, ob. żółty.

Pochodź, żółty, żółtawy, żółtaczka ; zołzy, zołzować ; żółknąć, pożółknąć , przeiółknąć, wyiółknać ; — §. cf. złoty, złoto ; — §. cf. złość, zły.

3ŁD, u, m. ; Boh. żołd; Slov. żołd; Sorab. 1. żóld ; Hung, zóld Vind. sold , shold, plazhilu, plazha ; (shoud, voiska , shoudovanje , voiskovanje , Carn. shôvd militia , bellum, praelium ; Vind. shoud osnaniti, shoud napo-vedeti » wojnę wypowiedzieć, wojnę wydać); Rag. plâ -ta , plâchja ; Ross. Moropeu'B, Morophm ; Eccl. Haustu (cf. najem), ORpOKi, (cf. obrok); liai, soldo; Gall, solde; Hisp. suelde ; cf. Lat. solvere, salarium , cf. solidus; cf. Gall. sou); zapłata wyznaczona mianowicie najętym żołnierzom czyli żołdatom ; Germ, bet ©olb, cf. lenung , bte 8ól)itltttg. Przestańcie żołnierze na żołdzie waszym , na służebnych pieniądzach waszych. Sk. Kaz. 29. Nienależyty to zwyczaj utrzymywać ludzi wojskowych na swym żołdzie , pod imieniem gwardyi narodowej , zwłaszcza partykularnym. Leszcz. Gł 117. I któż kiedy swoim żołdem 'bojuje ? 1 Leop. 1 Cor. 9, 7. jktoż kiedy służy żołnierską swoim kosztem ? Bibl. Gd.). Żołd, który z dawna Skanderbeg Mojżeszowi dawał, po tern jego zjechaniu do skarbu swojego obrócił Baz Sk. 410. ('jurgielt, pensyą jego). Celnicy, nikogo nie ściskajcie, ale przestawajcie na ‘żołdziech waszych. 3 Leo/y Luc. 3, 14. (na zapłacie swojej, na pensyi swojej).— Żołd wiodę, żołduję , żołnierską służę; mereo , stipendior , mili-tor. Cn. Th. 1445. żołdatem jestem, tnt ©plbe ffeljett Seÿnfolbat fep, aló (Solbot ober ©ölbtter btenen. Mając moc i siłę cielesną wielką między wojskiem Rzymskim żołd wiódł. Sk. Żyw% 2,

do jego cery Żołd wieść, służąc pod znakiem Marsa lub Wenery. Mon. 70, 124. Rodzice ich wespół ze mną żołd wiedli. Pilch. Sen. łask. 34. (razem w wojsku służyli). — §. Żołd, wojowanie, wojskowość, służba wojskowa ; ber StrieflSbienft, baś tegśmejen. Jarormrz do Polski się udał , chcąc przy Bolesławie i żołdem się bawić, i gruntowniej o rzeczach swoich radzić. Krom. 97 ; mi-litalurus. Żołnierze zazwani , evocati, którzy w żołdzie lata swe wysłużywszy, na prośbę hetmana do żołnierskiego się rzemiosła wracali. Pilch. Sali. 114. Wspomnijcie na nędzne towarzysze, którzy jeszcze w polu na żołdzie niebezpiecznym leżą! Sk. liaz. 639 b. Bolesław sposób żołdu rycerstwu po wszystkich powiatach opisał: tak, aby każdy wojewoda z powiatu swego według opisania pewną liczbę żołnierza gotowego na wojnę stawił. Krom. 78 ; (rationem militandi). Przeszkadzali Krzyżacy, aby papież Władysławowi prawem wojny krzyża ś. Tatary wojować nie dopuścił, obawiając się, żeby król takiego żołdu przeciwko onym nie zażył. Krom. 469; (illis militibus ; wojska tego , wojny tej , wyprawy wojennej żeby przeciw nim nie obrócił). — Transi, ogólniej : Żołd, służba; ©tenft, Sobnbtertjł. Od żołdów dya-belskich do chorągwi Chrystusowe!) ich zaciągnął. Dirk. Dom 39. Czart od służby bogarodzicy sługi jej^ odstraszył, i na swój^żołd przewabił. Bzów. Roi. pr. ŻOŁDACKI, a, ie , ZOŁDACZY, a, e, od żołdaka, żołda-ctwa, żołnierski; ©ölbner*, ©olbaten*, ©olbateffa»; (6'arn. shovdne ; Vind. shouden » wojenny) ; Ross. co waTcniif , coji43TOB'b. Żołdaczy gmin. Nar. Tac. 3, 29, ib. 86. Śmiałym z pijaństwa być może , ale nie rycerzem , który rozumem i cnotą wiek swój i żołdacką prowadzi. Star. Ryc. 36. żołd wiedzje, żołduje , żołnierską służy, żołnierską się bawi. ZOŁDACTWO , a, n., żołnierska służba , żołnierka, żołnierstwo , ber ©olbatenbienft. — ? Colled. Żołdaetwo « żołdaki, bte ©olbateffe, ©olbaten. ŻOŁDAK, *Z0ŁDAT , ZOŁDAT, a, m , 'Zołdriierz. Biel. Św. 194 b. Germ. ber©Ölbtter, żołd wiodący, żołdujący , żołnierską służący, żołnierz, wojak; ber Sofyttfolbat , ' ber SDłtetljfolbflt, ber ©albnt; Ross. oópomntKt, oóponuuKŁ ,

( cf. obrok). Żołdak który nie z gruntu, ale za żołd służy. Dudz. 73. Zołdat, źołdaci. Vol. Leg. 5, 122. Żołdak, "ŻOLDOWNIK, żołnierż płatny. Włod. Żołdak, żołdownik, żołdowy żołnierz, żołnierz pieniężny, służebny, groszowy, kwarciany. Cn. Cn. 1445. Źołdatów za pieniądze zaciągają. Kłok. Turk. 208. Delikat nigdy nie będzie dobrym żołdakiem i dobrym rycerzem , chyba na burku. Falib. R. Mówimy-ć o wojnie, ale mało na tym, Rzeczą się samą trzeba pokazać żołdatem Pot. Zac. 162. (wojownikiem , rycerzem , bohatyrem ). Żołdatem służył przed Francuską wojną. Chośc. Luk. 176 (żołdowałem , żołd wiodłem , służyłem żołnierską ). Stała^ rota żołdalów na straży w ‘paracie. Pot. Arg. 211. Żadna różnić mnie od was nie będzie odmiana , Żołdaka mieć

ZOŁĘDZIORODNY- ŻOŁNA. 1135

ŹOŁDOWAĆ - ZOŁĘDNY.

52 , 106 , Boss. JK4y40BtiH Ty3ï. Acz też tam i kufel i żołedny tuz wielkie zachowanie miewają, ale gdy zachowasz na wszem stateczną pomiarę w sobie , rue to tobie wszystko szkodzić nie będzie. Bej. Zw. 26 b Drugiego żołedny król od wielu rzeczy odwiedzie, a swemi go sprawami zabawi. Bej. Zw. 100 b. Podała mi w uwagę szóstka żołędna bardzo dobrą temę ; założyłem ją tedy sobie na czoło mego pisma. Mon. 74, 389. Obrotliwa błądzi, słowa z szóstki żołednej. ib. 74, 598. — g. Zołędny, żołędziorodny; żoładziorodny , j żołędzisty, żołędziowy, wydający czyli rodzący żołędzie ; eicijeltragenb, etd)elersengenb ; Eccl. jKe4y4opo4HHH. Zo-

Cn. Th.

będziecie ze mnie i hetmana. Zab. 8, 353. Koss. Posłuszny iołdat nie czuje swoich ran , gdy na hetmańskie patrza. Birk. Gł Konc. 36. Gdzie żoldaci mało posłuszni, tedy tez nimi mało sprawi. Budn. Apopht.

135. Car Abysyński ma około 3000 żołdaków. Boter.

212. Sułtan może z najpodlejszego żołdata baszę uczynić. Kłok. Turk. 88. (z gemeina, z prostego, gminnego żołnierza ). Mina biednego żołdaka. Teat. 32, 52. Bezpieczne narody, lub żołdata nie znały, wyżywały gody. Zebr. Ow. 4. Jak rzucają się wilcy na owce stra-chane, Tak żołdaki pod Dametesa sztandary zebrane.

Chód. Gesn. 220. Na tej trumny bokach wojenne wyszyte są znaki, Tu zbrojne uderzają na siebie żołdaki.    łędny, żołędziowy, żołędziorodny, glandifer.

ib. 220. — NB. Widać z tych przykładów , że dziś    14-55. ^ rodzący żołądź.    Włod.    Chciał    wyrwać żołedny

żołdak, żołdat używa sję zgrubiałe, zamiast powszechniej dąb. Zebr. Ow. 504; (glandiferam quercum). Widziałem używanego żołnierz. Ż0ŁD0WAĆ med. contin., żołd    usiłującego wysiepnąć    z ziemi    dąbu    żołądziorodnego.

wieść, żołnierską służyć, być żołdakiem czyli żołdowni-    Otw. Ow. 484. Nastroili się byli    ‘szczurcy podgryźć dąb

kiem , żołnierzować ; SDîietljfolbat fe^n, im ©Olbe fielen,    żołędzisty. Ezop. 109.

5friegé>btenfte fût Sühnung tljun; (Vind. shodovat s wojować, ZOLIC cz. niedok., wyzolić dok., w zole, w ługu gotować v’shoudjemati, nashounirati» zaciągać żołnierzy). Źołdo -    i wygotować. X. Kam. fohlen, attêfo^ïett , in ber Sauge fo«

wałem nie bez chwały, gdy jeszcze był mój wiek cały.    d)en. Zoli się półsetek w ługu z    popiołu. Przędz. 86,

Petr. Hor. 2, H 3 b. Niewieściuch lękał się pod temi ? (ob. Zoła). Płótna zolenie , czyli w    ługu moczenie ? ib. 81.

szą.

dów znajduje, Z południa, i z północy, to z nami żoł-duje. Bardz. Luk. 119. Żołdowanie, żołnierski stan, ‘żołnierska. Cn. Tli. 1445. żołnierka, żołdactwo ; ©olbaten

znakami żołdować, że ci żołnierze zawsze walczyć mu- ŻÓŁKNĄC, ŹÓŁTNĄĆ nijak, jedntl., Źółknieć, Żółtnieć Ossol. Mow. 76. Cokolwiek pod niebem się naro- niedok., pożółknąć, zżółknąć dok., żółto zajść, żółtym

się stać, żółcieć, żółcić się, gelbe werben ; Boh. z,lutnauti, seżlutnauti ; Slov. żłutnauti ; Groat, sótem, sutimsze, sutszem ; Bosn. sgjutitise , posgjucchivati ; Bag. xûtjelise ; leben, ©olbatenftanb ; (Vind. shoudovanje, voiskovanje * Boss. »e^KHyTb, ncearfeTŁ. Wody się ścinały, kwiatki wojna, wojowanie). Robert od bożego się grobu wró-    więdły, liście żółkniały. Mon. 65,    182. Wiatr powtarza-

ciwszy, żołdowanie swoje obrócił na odszczepieńców.    jąc silne swoje przyjścia, Splotłe    łimie gałęzie, zżółkłe

Sk. Dz. 1094. (wyprawę wojenną, służbę wojenną;    miota liścia. Kras. Oss. H 3 b. Pożółtły wierzby, zżółtła

wiklina, Poczerwienione wiśnie, zżółtniałe jabłonie. Chód. Gesn. 91. Gruszki te w słomie chować, póki się nie uleżą abo żółknieją. Chmiel. 1, 646. Biedna dziewczyna zżółkła jak liść. Teat. 18. 6, 56. Zżółkłe czoło. Bald. Sen. 16. Jemu zaś czarni szkaradzą oszczercę Zwa-rzony umysł i *ziołkniałe serce. Kniaź. Poez. 1, 197. Żółknienie, ZÓŁKL1NA, y, ż., pożółknienie, zaszłość żółtem , żółtość ; baê ©rgdbeit, èelbmerben , baê ©elbe. Żółknienie z karmi zęby psuje; dobrze od takiej żółkliny w ‘uściech mieć mastykę, na każde zaranie żując ją. Sienn. 518. ŻÓŁKWIĄ, ŻÓŁKIEW', kwi, ż., miasto Ruskie w cyrkule Lwowskim, dało początek imieniu familii Żółkiewskich. Dykc. Geogr. 3, 114, eine ©tttbt ttt ©altjten. ŻOŁNA, y, z., rodzaj żołny do rzędu sroczego należy, merops ; u nas znajduje się żołna żółta , apiaster, i szara , chciwa jest na pszczoły, które językiem z pszczel-nika wydobywa. Zool. 266-7. Żołna czarna pospolita, picus martius, wielkości wrony, ma czarne pióra; żołna zielona, pierwszej mało co wielkości ustępuje, viridis. Kluk. Zw. 2, 279. ber Stenenfrejfer, 3mmemt>oIf; (Boh. żluwa , wlha , (cf. wielga); Sorab. 2. luzija ; Cam. sel-nyak (cf. zielonek), shovna , brigovniza , brigula , hud-varnézza-, Vind. sholna , shouna , shona * dzięcioł; Bag. xùgna, vugga ; Croat, detély, brigunicza, brigulya, pche-lozobacz merops; Bosn. brigunicza , prigoruglja ; Slav. xiina * dzięcioł ; Boss. æeAHa, *OMa picus martius, mypKa

mu

$rieg$e?pebition, SîriegSbienft, ob. Żołd), — *{j. Byle w do-bez piekła, bez krzyku, spokojnie, Daję ci pozwolenie, żcrłduj gachów roty. Zabi Amf. 58. weź w^żołd swój , najmuj sobie, pozaciągaj, nimm )te tlt ©olb. ŻOŁDOWY, Ż0ŁD0WNY, a, e, od żołdu, żołdem najęty, zaciągany, lenungowy, najemny; ©olb*, 8oIm⁵, 80fp nungg », 3Jłietl;$*; (Cam. shovden, shovdne ; Vind. shou-den , voisken » wojenny ; Boss. C0J4aTCKM, COJuaTOBfc żołnierski). Za jeden żołdowy grosz przedać gotowy duszę , w szyku stoi. Suszyć. Pieśń. 503. Wysłał Perseusz dziesięć tysięcy żołnierzy żołdowych, by pagórki osadzili. Zab. 3, 38.

Dalsze pochodź, żołnierz, żołnierka, żołnierski, żoł-nierstwo.

Z0ŁEDN1AK , a , m., wieprz żołędziowy , ł żołędziożerny, żołędziopasny, ein ©djelfcbtttein. ZOŁĘDNY, ŻOŁĘDZIOWY, a, e, od żołędzi, ©id;el=; Vind. sholoden, shelodnast ;

Croat, sćludni; Bag. xeludni ; Bosn. sgeludni; Eccl. ive-4J4HUH. Mysz żołędna, mus quercinvs, najduje się po lasach i drzewach dębowych, żyje żołędziami. Kluk. Zw.

1, 333 ; znajduje się pod drzewami dębowemi w lasach, żołędziami żyje Ład. H. N. 114. bie èicbdmauê. Ż0ŁĘ-DNY, żołędziowy, pasący się na żołędzi, żołędziożerny;

Boss. iROJiyAOHAeWb , CtcfeelfrefTenb. Żołędziowe Świnie, glandivori. Cn. Tn. 1445. — §. W kartach: Zołędny, in ber 2)eutfd)en Me: ®i#el*, ßdern*. Tuz żołedny. Teat.

" 1136 ZOŁNICA - ŻOŁNIERSKI.

ŻOŁNIERSTWO - ŻOŁNIERZ.

‘żołnierska ,

n.,

tnerops apiaster). Zolny jadają pszczoły. Banial. J 3. Żołny napadłszy na zwadli'we pszczół roje, bez braku winne i niewinne połkną. Karp. 7, 72. Nie wyciągam języka jak źołna^, ale go mocno za zębami trzymam. Mon. 71, 518. ^ Żołny, trznadle i kuropatwy ciekawe. Maniai. J 3. Żołny niemiło skrzeczały, ib. zinzulabant. Chmiel. 1, 86.

ZOŁNICA, y, z., statek czyli naczynie od zoły, ba3 8rtU*

, Genfaß.

ŻOŁNIERCZYK, a, m. , zdrbn. rzeczowa, żołnierz, etit jutt* get ©olbat, eilt flehtet ©olbat; Boh. wogóćek. Upomniałem cię, abyś z żołnierezyki sprawy nie.miał. Mat. z Pod. B 1. Wszystko Żołnierczykom wolno. Mat. z Pod. B 3. ŻOŁNIERKA, J, i., kobieta żołnierz, rycerka , boha-tyrka, bte ©olbatinn , bte Sriegerintt, SRtttertmt, $elbtnn ; lub też żona żołnierska , bte ©olbatenftau ; Boh. wogaćka ; Cara. shovnirka; Vind. shoumrka , shouniriza, shouni-rjava shena , shoudniza , voiniza , shoudjakinja , voiśka-riza ; Bosn. vojniça ; Boss coi^aTKa. Łuk nosiła i strzały, żołnierką była. Otw. Oiu. 75 Porównywa miłość z żołnierka. Bul. Ow. 6,2. — §. Żołnierka,

(ob. Żołnierski), żołnierstwo , żołd, stan żołnierski, *żół-dactwo, źołdowanie , żołnierzowanie , służba wojenna, wojskowość; ber ©olbatenftanb, ©olbatenbtenft ; Vind. shou-dnu obflushenje, shounirska flushba ; (Ross. coj/tamHHa zaciąg żołnierski, rekrutowanie). Wzięto mi na żołnierkę syna mego, jedyną podporę mojej starości. Zab. 10, 277. Żaden zdatny do żołnierki nie stawił się. Nar. Tac. 2, 458. Zdatność do żołnierki między ludźmi rzadka. Mon 69, 441. Młodzieniec ostrą hartowny żołnierką, ib. 70, 636 Ociec próbując mojej w żołnierce ochoty, Nabył dla mnie chorągiew' w rejmencie piechoty. Nieme. P. P. 47. Bok długą żołnierką znużony, złóż pod mym laurem. Hor. 1, 220. Min ; (fessum militia latus). Jakby to pięknie było widzieć młódź w wojskowym trybie powszechnie znającą się na żołnierce. Pam 85, 1, 739. ŻOŁNIERSKI, a, ie — o adv , od żołnierza , od żołnier-stwa, ©olbaten », (ob. Żołdacki, żołdaczy, żołnierzy); Boh. wogackÿ, (wojacki); (Garn. shovdne * wojenny, ob. Źołdowny); Vind. shounirski, shounierski, (shouden, voisken * wojenny) ; Croat, katânszki ; Slav, vojnicski ; Boss. cOMaTCKÜi, coi-4aT0B’B. Szata żołnierska. Cn. Th. 4104 (mundur). Żołnierski, rycerski nauczyciel. Cn Th. 1446. Żołnierskie, militariter. Cn Th. 1446. po żołniersku, n. p Zawsze po żołniersku żył, żeby tym mężniejszym był do boju. Sk Żyw. 2, 161 b. Nie każdy, co się po żołniersku stroi, placu i potyczki dostoi. Cn. Ad. 607. — § ‘Żołnierska Subst. , żołnierstwo , nauka rycerska , żołnierska. Th. 1445. wojskowość, ba3 ftrtegäroefen, bte 5frtegeifnnfŁ Żołnierska, żołnierski stan. źołdowanie. ib. ‘żołd, żołnierka; ber ©olbatenftanb, ba$ SJlilttair, ©olbateitleben, (ob. Źołdactwo). Od młodych lat twoich żołnierskiej pilnujesz; i teraz jeszcze sędziwe skronie twoje szyszakiem przyciskasz. Birk. Kaz. O'*. G 2 b Na żołnierskiej wiek swój trawił Pelr. Pol 2 , 393. Żołnierską traktował. Kras. Pod i , 242. Wyszedłszy z szkoły, jeden na żołnierską , drugi na dwór jakiego pana uda się. Sak. Persp.

C 1. Przy dworze abo na żołnierskiej nie rad, by go Rusinem zwano. Sak. Persp. C 1. (w wojsku). Z towarzystwem na żołnierskiej musi kompanią mieć i w nabożeństwie. Sak. Persp. pr. C 1. Jeśli król je wyśle na żołnierską, idą. W. 3 Ezdr. 4, 4. (pośle-li je przeciwko nieprzyjacielom , idą. Bibl. Gd.). Jako ci się tam na tej żołnierskiej wodziło? Mat. z Pod. a 2. (na tej wyprawie). Żołnierską służę * źołduję, żołd wiodę. Cn. Th. 1445. żołnierzuję ; Bosn vojevati, bitti vojnik , (cf. wojować, wojak), ©olbatenbienfte tljun , ©olbat fc^rt. Raczej duszą, niż ciałem mógł żołnierską służyć, dla starości leżeć, niż pracą wojenną podejmować sposobniejszy. Warg. Wal. 178. Żaden służąc żołnierską bogu, nie‘wikle się sprawami świeckiemi, aby się temu podobał , któremu się oddał. Zygr. Ep. 96. Przez te lat ośm , przez które służył żołniersko, tak zhardział, ? że go żaden zcierpieć nie może. Boh. Kom. 4, 274. ŻOŁNIERSTWO, a , żołnierski stan, źołdowanie, żołd; ber ©olbatenftanb , bte ©olDateffe, baG SJîtUtair; Cam. shovnirstvu , (shovnirshè-na s wojsko); Vind. shounirstvu , shovstvu , voiskuvanje, (shounirshina exercitus). Mając dwadzieścia lat na żoł-nierslwo się udał, walcząc przeciw nieprzyjacielom narodu swego. Sk Zyw. 230. Ten nigdy żołnierzem nie jest, który nie pracuje w źołnierstwie. Zygr. Ep. 89. Szkoły są podobne żołnierstwu albo kozactwu, około którego się na Podolu albo na Ukrainie *parają uczciwi a zawołani ludzie. Glicz. Wych. K 7 b. Aby tam nie inaczej, by na jakim źołnierstwie abo Podolu, pierwszych ćwiczeń nabywali. Glicz. Wych. KI b. Wolał groszem kmiotka swego odkupić powinność sławy źoł-nierstwa twego. Janusz.. Oksz. G 3 b. Umyślił wziąć na się krzyża ś. żołnierstwo, t. j. walczyć z poganami o grób pański. Sk. Zyw. 2, 137. — §. Żołnierstwo, nauka rycerska, żołnierska; bte $neg3fimft, 5frieg$lt)tffenfd)aft. Te trzy nauki, żołnierstwo, krasomowst wo , gospodarstwo, najpotrzebniejsze są w Rzpltej. Petr. Ek. 6. (wojskowość). — §. Collect. Żołnierstwo, żołnierze * żołnierz, collect, źołdactwo, wojskowi; ©olbaten, üDîilttatr. Tzali jest liczba żołnierstwa jego? Budn. Job. 25, 3. (‘izali jest liczba wojskom jego? Bibl. Gd.). Towarzysze kochani, żołnierstwo cnotliwe! Lib. Hor. 17. Zbieram i zręczne majtki i bitne żołnierstwo. Przyb. Luz. 135. Wszystkie rzeczy żołnierstwu na łup oddaje. Pilch. Sali. 21 1. — Żołnierstwo Jezusa Chrystusa , militia sacra , ś. Dominika. Birk Dom. 156 zakon, zakonnicy; ein getftltcfyer lOrben, getftltdje Orbendbrüber. ŻOŁNIERZ, a, m., ‘ŹOŁDNIERZ; Boh źoldnćr , wogâk, wogaćek , (ob. Wojak , wojskowy); Sorab. 1. wujak; Sorab. 2. wojak ; Cam. shovnir, sholner, voiszhak; Vind. shounier, shoudjak , shouduvauz, soldat, voiszhak , voiskuvazh , voiskar , voiskazh , voinik; Croat. szoldât, vojnik, katana; Bosn. vojnik, bojeik, (ob. Bój); Slav., vojnik, soldat; Boss. coMarB , noanaHHKb , (cf. pułk); Eccl. f>JTaH , ßATIUIIIKT. . paTOBaTCJt, paTOÓopeu*, (cf. rataj, path wojna), ob. Żołdak, zołdat ; Germ, bet ©olbat, żołdownik, > ber ©ölbtter, (ob. Żołd). ‘Zołdnierz. Biel. Św. 194 b. Żołnierz, niby żołd bierz. Chmiel. 1. 57. Ten, co żołd bierze, zowie się żołnierzem, od

Włoskiego słowa sol dato , cui solidus datur, i już nie    nierski, żołdączy,    żołdacki, 6olbateit*. Miecz    przypasal

ma tej prerogatywy, co rycerz,    bo duszę swoje za grosz    żołnierzyn. Zebr.    Ow. 368; miles erat gladio.    ŹOŁN1E-

przedaje, kto mu jeno zapłaci,    a rycerz tylko swojej    RZYNA , y, m.,    biedny nędzny żołnierz, ein (inner eien*

Kzpltej„ broni kosztem swym,    który ma z majętności    ber (Sblbflt. ŻOŁN1ERZYSKO, a , m., brzydki    żołnierz ,

n. p. Zolowanie zapału, t.~j. zalanie lub- zaprawienie i na nowo odwiercenie zapału wystrzelonego. Jak. Art. 3, 326. bcrô vernagelte Runblod; frffdji mtfbobren, (cf. Germ, fofden).

swej. Zolnierzów przeto zowią mercenarios, a rycerzów ein Imffltdjer, flbfd)eilltcl)er (8>i)lbat. prawych cives. Star. Fiyc. 15. lenungowy ; Mnd. plazbilni ZOLOWAĆ cz. dok. shounir, saplazhilar, ber SôÇnfoïbat, 2Jîiety$folbat, @ölb* ner, ©Olbttt. Żołnierz singulare, pro plurali żołnierze; etiam Latine miles * milites. Cn. Th. 1446. ber    @o!bflt,

bie ©olbaten; 'żołdactwo , żolnierstwo collect., cf.    wojsko,    ZOŁOWATY,    a, e    —    o adv., pełen zoły, cf. popielisty; oolt

wojskowi, bie ©olbflteffe. Żołnierz pieniężny, służebny,    (SMjle, Sauge, laiigig, rtfc^ig. Ziemia zołowata , rzadka,

groszowy, jako u nas kwarciany. Cn. Th. 1446, (cf. po-    tylko z prochu zebrana , przeto wszelką wilgotność z wierz-

częli nasi służebnych więcej przyjmować a chować na    chu wnet wypija. Crest*. 103. ZOŁOWłNA, y, z., 3lf(^en*

Podolu przeciw Tatarom. Biel. Św. 231 b). Ruszenie    erbe, Srtltgetterbe. Jest też ziemia którą starzy oracze zwali

pospolite potrzebuje tego, aby za pieniądze ludzie , które    zołowiną; ta nie może nigdy przyjść ku płodności, bo

żołnierzami zowiemy , byli przyjęci, dla straży i bezpie-    ustawicznie sucha, nie suchością piaszczystą, ale pro-

czeństwa wojska. Vol. Leg. 2, 874. Żołnierz dwój żołd    chowa, albo popiołową, w której iż jedna część ziemi

biorący, dupliciarii. Cn. Th.    1446. Zołnjerz na żołdzie    nie    dzierży się drugiej, ale się sypie jako    proch,    przetoż

skarany, wypisany, e numeńs    exemptus, aere dirutus. Cn.    się    tam żadna rzecz nie    może wkorzenić.    Cresc.    103.

Th. 1447. Żołnierz zmówiony, przysiężny, co zadatek ‘ZOŁOWIĆ cz. dok., w* ołów*' przetworzyć, tn Slcty tferman* wziął. ib. żołnierz nowotny. ib. 1446, (ob. Nowozaciężny,    bdtt    \or. et fig. Ir. Może    czarować, może    zołowić , Lecz

ob. Rekrut, pb. Wybraniec).    Żołnierz stary, (ob. Ćwik, ? nie    doczeka, żeby miała    złowić. Pot. Syl.    46.

wyjadacz), żołnierz wysłużony, wyzwolony, (ob.    Wysłu-    "ŹOŁSTKA ,    i, i.,    n.    p. Karmazynu w Litwie, w żmudzi,

żony, wyzwolony). Żołnierz pod chorągwią, (ob. Pod-    w Łotwie    jeszcze    do    farbowania żołstek i płachet białe—

chorągiewny). Żołnierz przodkowy, na pierwszym miej- głowy używają. Syr 1344?

scu w

szyku. ib. 1447. Distng. Żołnierz przedni, męstwem, ŻÓŁTA, ob. Żółty. ŻÓŁTACZEK, czka, tn., zięba żółta— nie miejscem, ib. Żołnierz odwodowy, oó. Odwód. Źoł-    czek, fringilla flavida, ptaszek większy od wróbla , wszę-

nierz posiłkowy ₍ ob. Posiłek, posiłki. Żołnierz ₅ pieszy,    dzie żółty. Kluk. Ziv. 2, 263, charadrius oryalus ; ber

ob. Piechotnik , pieszy, t piechura, piechota. Żołnierz    Jämmerling, ein gelber $ogel ; (Sorub. i. knadż ; Croat.

konny, ob. Konnica. Żołnierz pociskowy, jaculator.    szternâtkn (cf. trznadel), suną, vuga, (cf. wywielga) ;

Cn. Th. 1447. Żołnierz lekki, lekko ubrany bądź    Bosn. sgjutovoglka, (sgjugna, vuga * wywielga); Slav.

konny, bądź pieszy, Jako u,nas kozak, hajduk, vêles. Cn. Th. 1446. żołnierz ciężki, (ob. Kiryśnik ). Żołnierz, osadzony na zamku , granicy, ib., (ob. Osada , warunek, garnizon). Żołnierz wozowy, z wozu się potykający, curulis. Cn. Th. 1447. Żołnierz wodny, Croat. ladjobojnik ; Ross. weHHHtCL, (cf. łódź); Eccl. Kopaóae-óopeut, (cf. korab'). — Ciężką wojną od nieprzyjaciół zatrudniony, i ledwie z obronę państwa swego mając żołnierza. Warg. Wal. 157. (Wojska). Będzie żołnierz, gdy będą pieniądze. Zegl. Ad. 15. Żołnierz zbrojny, lepszy niż strojny, Cn. Ad 1365; (Croat. Nit chini popa duga lialya , NU vojnika zlata szablya * nie^czyni xiedza długa suknia, ani żołnierza złota szabla). Żołnierze brukowi, Z których rzadki co spojrzy w oczy Turczynowi, Choć na bruku dość mężnie głowy nadstawiali. Alb. z Woj. 26, (ob. Kuropłoch , junak). Żołnierz , hartowny, waleczny, mężny, rycerz, wojak, wojenny, bohatyr; etn reciter, roarer, t»(|* tiger @olbat. De homine etiam mililaris conditionis dicimus : Nie żołnierz * nie waleczny. Cn. Th. 1446. Nie żył delika-cko, jako domator jaki, ale żył jako żołnierz w trudach twardych aż do sędziwego włosa. Birk. Chodk. 32. ŹOŁ-N1ERŹ0WAĆ med contin., żołnierzem być , żołnierską służyć, żołdować, żołd wieść; ©olbrtt fep, ftriegóbtenfte tf)Un* Przestawszy żołnierzować, udał się na naukę, functus militia. Mącz. Dziś ledwie żołnierzuje kto nie dla swywoli. Pot. Pocz. 470. ZOŁN1ERZYN, a, e, zoł-

ma ,

tością oszpeca. Krup. 2, 86. — Fig. Ir. Jak sam jest zły, tak i o drugich sądzi, podobny do chorującego na żółtaczkę, któremu wszystko co widzi, żółto się wydaje. Mon. 68, 277. — §. 2) Horlul. Często kiedy inne drzewa jeszcze się zielenią; na niektórych już liście źół-knieją , ogrqdnicy żółtaczką nazywają. Kluk. Bośl. 1, 133. bte ©fclbfudjt ber Säume. ŻÓŁTACZNY, a, e, od żółtaczki, ©elbfudjtS * ; Croat, zlatenichni. — §. Żółtaczkę mający, gelb* fudjttg; Vind. slatenizhen, nifharbast; Rag. xuutugav, zlaatin, Subst. xûtugavez, xutùgljaz; Vind. rommenak, (cf rumienny). ŻÓŁTAK,a,m., boletus granulatus, gatunek hubki, najdujący

xùta zęba). Żółtaczek ptak, od żółtaczki choroby, avis cujus aspeclus morbum rcgium sanat. Cn. Th. 1447. ŻÓŁTACZKA , i, z. ; Boh. żlautenice , żlatanka ; Sorab. 1. żowta khorofeż ; Cam. slatenza ; Vind. slateniza , ni-fharba , mifhvarost, vifhverga ; Croat, zlatenieza , zlate-nichni betcg ; Dal. zlaticza; Bosn. zlatenięa; Hag. xutù-ga , zlaaten ; Slav, xûtinica; Ross. JKejrryxa , mejnaHHiia; Eccl, iT6NHi|A , acejiTflH 6ojri»3Hb, aKsiYh ; §. 1) żółtaczka choroba nazywa się od żółtego koloru , którym ciało wszystko narażone bywa. Comp. Med. 280. bte ©elbfncfyt Przez żółtaczkę rozumiemy żółtość twarzy, oczu i całego ciała ; źółtość białka w oczach jest pewnym znakiem żółtaczki prawdziwej. Krup. 5, 757. Żółtaczka pochodzi ztąd, gdy przez zapchanie i zamulenie kanału żółć wychodu nie i tak z inszemi homorami zmieszana całe ciało żół-

i 15

Słownik Lindego wyd. 2. Tom VI.

4158 ZOŁTARZ - ŻÓŁTOBRZUCH.

ŻÓŁTOCYTRYNO WY - ŻÓŁTY.

m. ; Boh. źlautek ; Sorab. 1.

m., właściwie

e — o adv.

się w lasach. Kluk. Dyke. I, 75. ber gelbe 8ödjerfcl)tt>amm.

“ZOŁTARZ, m., psałterz, ber ^falter, biefßfalmen, (cf. ber ©alter. 31 big.); Boh. żaltar, (żalm psalm, żaltarnjk p suites) ; Sorab. 2. psaltar; Vind. pfalmove bukve; Slov. zalâr, żalm; Croat, sötar, sholtar, söltarszka knyiga, '(sbltarnik » psalmista); Hag. saltjêr, psaltjêr ; Hung, sól-târ, zsoltâr; Hoss. nca.iTHpt. Xiegi psalmowe Polacy z Czechy zołtarz zowią. 1 Leop. Ps. pr. W zołtarzu to czytamy. Kuczb. Kat. 2 , 375. (w psalmach Dawida, edit, rec.). Proroctwo o panu Jezusie w zołtarzu. W. Post., W. 275. Marya wziąwszy zołtarz, poczęła czytać psalm. Zyw. Jez. B 2. Panna na ten czas zołtarz czytała , Gdy pozdrowienie usłyszała. Pieśń. Kat. 7 ; (divinis intenta erat). Tam go włożyli, tym czasem śpiewali Kapłani zołtarz, i boga błagali. P. Kchan. Jer. 75. Jagieło psałterzysty, którzy zołtarz w kościele śpiewają, na zamku Krakowskim założył i nadał. Biel. Św. 230 b. id. Gwagn. 72.— Zołtarz, fundacya na śpiewanie psalmów; bte ^falmett* ftlttbalton, ^falmeuftiftung. Wątpliwości swojej po śmierci znaki zostawiali, zwłaszcza one trecezymy, zołtarze, *ża-łomsze, które dla tęgo za żywota fundowali, iż się po śmierci czyścu lękali. Żarn. Post. 198.— Różaniec mianuje się też psałterz abo zołtarz panny Maryi. Bzów. Roz. 7. ber fRofenfrattJ. — *§. Psałterz abo zołtarz właśnie jest instrument, sposobny ku graniu, na kształt naszej lutni; Dawid na takowym instrumencie śpiewał piosnki swoje. 1 Leop. Ps., Hag. prigudnize, (cf. *gędzić), ber ^falter, ba3 3rtftrumettt, (cf. harfa). Sławimy cię w zołtarzu o dziesięciu strun z śpiewaniem. 1 Leop. Ps. 91 , 4. (na instrumencie o dziesięciu strunach , na lutni i na harfie z śpiewaniem. Bibl. Gd.).

ŻÓŁTAWY, *ŻÓŁTASY, a, e, — o adv., na żółto pochodzący, żółtoblady, cf. płowy, gtlblicfi; Boh. nażlautly, (cf. nażófknąć); Sorab. 1. nażowt ; Cam. ermenkast; Vmd. shutliu , ermenliu, rommenkast ; (Croat, sûlfcav ranridus, cf. żółcisty); Slav, xuchkast; Boss. weaTOBaTUif. Głód fortec dobywa; pastwiska żadnego dla koni tam nie znajduje, a Ceres żółtawa żadnych zbóż nie posiewa. Bardz. Luk. 62. Ziarno żółtase już jest “doźrzałe. Haur. Sk. 14. ŻÓŁTEK, tka, macżk, cżermk ; Carn. zhermelâk , ermenâk ; Vind. er-menze , zermenjak , erm mjak , zermlak, to armene od jaiza ; Croat, sùtanyek; Dal. xomalcze ; Hung, somanez; Rag. xumânze; Bosn. sgjumançe ; Slav. xomânjak; Hoss. wem)!«*, HcejiToąeia ; ber ©ibotter, ©ierbotter, ber Dotter. W samym śrzodku jaja^, otoczony białkiem, jest żółtek, wcale okrągły. Kluk. Zyw. 2, 77. ŻÓŁTKOWY, a, e, od żółtka, ©ierbotter *, Dotter«; Boh. żlautkowy. Cn. Th. 4448. ŻÓŁTNIEĆ. ob. Żółknieć, żółcieć. ŻÓŁTO, ob. Żółty. ŻÓŁTOBLADY, a, e —o ad»., .bladożółty, żółtawy, cf. płowy, blafoelb. Cn. Th. 1448. ŹOŁTOBRODNY, a, e, — o adv., brudno żółty, fd)muj)tggelb. Chory wynę-dzniony, z skórą na twarzy na źółtobrudną pochodzącą. Perz. Cyr. 3, 9. ZÓŁTOBRZUCH, a, brzuch żółty mający, ein ©elbbaud).—,Tr.fig. Pasibrzuch, ein 3łattd)btener, ©djlemmer, greffer. Źółtobrzuch, rozko-sznik , dogadzający gębie , brzuchowi, albus pinguisque

epulo. Włod. Czegoś ci jeszcze nie dostaje, obżerco, żółtobrzuchu ! Sk. Zyw. 1, 27 b. Coż ‘wżdy czynisz żół-tobrzuchu , Marnie ożarły paduchu, Na pięć mis ci wrzody dają, Francą z wierzchu potrząsają. Rej. Zw. 231 b. Żóltobrzuchom, legartom domy budują. Gil. Kaz. Ce 3. Chlubią się w swoich żółtobrzuehach, a my się chwalmy w naszych męczennikach; przyjdzie czas, kiedy oni nagrodę onę bogaczowską, a my też Łazarzowską otrzymamy. lGU. Post mb. ŻÓŁTOCYTRYNOWY, a, e, — o v adv. , na kształt cytryny żółty, cttronertgelR. Siarka dobrze wyczyszczona powinna być koloru zółtoeytrynowego. Jak. Art. 4, 61. ŻÓŁTOCZERWONY, a, e, — o adv., ŹÓŁTOGORĄCY, ognistej farby, rutilus. Cn. Th. 1448. rottygclb, feuergelb. ZÓŁTOFARBOWNIK, a, m., roślina, Luteola. liście przednie żółto farbują. Kluk. Hośl. 3, 352. gemeiner SBau, 3Baurefebe, ©ilbfraitt, gärbergraö, ©treidj* frant, £egenfraut. ŹOŁTOGŁO WY, a, e , głowy żółtej, gelbfopftg, oh Żółtowłosy. ŻÓŁTOGÓRĄCY, ₎ ob. Żółto-czerwony. ZÓŁTOGRZYWY, a , e , n. p. Zółtogrzywy lew. Nar. Dz. 1, 56. gelbmdfuttg. Dzik , co zgrzytem chrobocąc, kieł swój ostrzy krzywy, Oby wypadł ku trzodzie, lub lew złotogrzywy. Pilch. Sen. list. 2, 65. ZÓŁTO-KŁOSY, a, e, kłosami żółkniejący, kłosów żółtych , gelb» eifrig. Wilży cię, koniku polny, latem plon żółtokłosy, Mnie srogim ogień parzy płomieniem. Zab. 10, 413. Kniaź. ŻÓŁTOKRUSZ, u, m., 5îtipferfteê, kruszec twardy żółtego pospolicie koloru; ma w sobie, miedź, żelazo, siarkę i arszenik. Kluk. Kop. 2, 182. ŻÓŁTONOSY, a, e , n. p. Zółtonose kosy. Banial. J 3. z nosem czyli dziobem żółtym, cf. żółtodzioby; gelbnaftg, gelbfdjntfbeltg. ŻÓŁTOPIÓRY, a , e , piór żółtych , pierza żółtego ; gelb* febertg, gelbftebertg, gelbgeftebert. Zginął mój gołąb', gołąb' żółtopióry. Karp. 1, 126, cf. żółtoskrzydły. ZÓŁTÓSć, ści, i., kolor żółty, (cf. żółcina) , bte ©elbljeit, gelbe ftarbe; Bosn. sgjutillo; Croat, sùtoszt, sutina; Hag. xu-tîna, xutillo ; Hoss. ateJTOCTt, >Ke;rnï3Ha. Blada* szpetna żółtąść. On. Th. 1448. Przebijająca się żółtość Hoss. npoJKeaTb. ZÓŁTOSKÓRY, n. p.Jew. A. kchan. 92. skóry czyli sierci żółtej, gelbbdutig. ZÓŁTOSKRZYDLATY , n. p,. krogulec. Otw. Oto. 304, cf. żółtopióry, gelbfliłgeltg. ZOŁTOSOK, u, m., cambogia, rodzaj rośliny, gatunek jeden guma guta, z którego pnia płynie guma żółta. Kluk. Dyke. 2. 94. ber ©ummtbaum. ŻOŁTOWŁOSY , a, e, włosów żółtych , cf. żółtogłowy, gelbfiaarig; Croat, sù-tolaszaszt ; Eccl. æeJTOBiachiH. Zółtowłosa matka zbóż Gerera. Otw. Ow. 219. Matka żółtowłosa zbożorodna. Zebr. Ow 14-0 ; flava comas, frugum mitissima mater. ŻÓŁTOWODNOŚĆ , ści, i., n. p. Sosnka żółtowodność z ciała wygania. Sienn. 81. Spicz. 42, cf. żółtaczka,, cf. wodnica, ©elbroafferfltcbt. ŻÓŁTY, a, e, — o adv., ŻÓŁ-CIUCHNY, a, e — o adv., ŻÓŁCIUTENKI, a intensiv.-, (Boh. żluty, żlute, (cf. złoty); Sorab. 1. żolty, żowte, żowtużki ; Carn. gćjl ( cf. gil), gęjl, ermen, ar-mêne , rumèn, (cf. rumiany); Vind. sholt, shut, gel, ermen, armen; Croat, sût, suta, sute, suti, suto; Rag. xût,,xuut, xûta ; Slav, xût ; Bosn. sgjut, (sgjuk * gorzki, ob. Zółcisty, żółć); Boss. weiTHÄ, aceno, jkojto, »ea-

ŻÓŁW.

' ŻÓŁWI - ZOŁZA.

1139

TexoneKi; Ital. giallo; Angl. yellow; Anglosax. gealuve ;    @d)tlbbadj. ŻÓŁWI, ia, ie, ŻÓŁWIOWY, a, e, od żół-

vus, falvus ; Dan. guel ; Germ. vulg. gal, gel ^ cf. Hebr. nbn croceus) ; żółty, jeden z głównych jasnych kolorów,

Hisp. jadle ; Gall. jaune; Lat. med. giallus, elvus , gil-    wia , ©djübfröten s ; Sorab. 1. żkrodawacznć ; Croat, sei—

var; Eccl. jKejmifi, 3effiHHL)ü, qepenauiHm; Ross, qepe-naxOBuft, qepenamifi. Żółwia skorupa. Ch. Th. 1448. za prysmatem między czerwonym a zielonym sie poka-    (cf. tartaróg, szylkret). Eschil zginął od żółwiowej lub

żujący ; Germ. gelb. Kwiat szafranu wydaje kolor pięknie    małżej sklepizny. Jabl. Ez. 46. Naśmiewał się zając Z

żółty. Kluk. Rośl. 1, 221. Żółta choroba pochodzi ze    nog żółwiowych, swoje prędkość wychwalając. Ezop. 75.

słabego żołądka, ze zepsowanej krw-i. Hour. Sk. 405,    Bacząc zając leniwość żółwiową, odpoczywał sobie, ib»

żółtaczka, bte ©elbfucljt. U Chińczyków kolor żółty jest    75, Żółwim krokiem, na żółwiu, z wolna, odwlekając,

mocno szanowany; w Europie żartownisie mienią go być    z odwloką; ben ©djnecfcngang, ćtufkrft laitgfam, fautufeelig.

kolorem mężów zdradzonych. Zabi Z. S. 34. Tacy ludzie    Nie mogę ścierpieć , kiedy interesa , w które ja wcho-

tak spryskowani są i tak znaczni, jako w żółtych czap-    dzę, żółwim krokiem się wloką. Teal. 6, 79. Żółwio-

kach żydzi. Glicz. Wych. B 2. Szlachcic jeden , że był    wym ehodem u nas sprawiedliwość idzie. Opal. Sat. 94.

żółty głową, Jego potomstwo długo Szafrańcami *zową.    Sprawiedliwość u nas żółwim zawsze się toczy krokiem.

Pot. Pocz. 144, Żegna lato dzieci swe słowy żałobnemi,    Dyar. Gród. 406. Żółwim krokiem szły przedtym nauki

W ten sposób rzecz prowadząc usty żółeiuchnemi. Ryb.    kłopotnę, My orły wybujałe, orły bystrolotne. Kras. W.

Geśl. B 4, (cf. żółtokłosy).    Żółty    jak wosk, Boh. wo-    9. — Żółwi    kamień, chelonitis, gemma testudini simi-

'S3

skożluty. (Ross. Htejraa    mosiądz).    lis , chelonia    iłem Plinii, est oculus Indicae testitdinis

)ŁW', *ŹÓŁE', ia , m., ŹÓŁWIK , a, m. , zdrbn. ; Boh.    inter lapides magiccs. Cv. Th. 1448. Chelonites jest In-

żilw, zâba stfepnata , (cf. strzępić) ; Slov. koritnaćka , ko-    dyjskiego żółwia oko ; czarnoxiężniey kładą go pod ję-

rytnaćka , (cf. koryto) ; Sorab, Ï. żkrodawa ; Sorab. 2.    zyk, a tak rzeczy przyszłe ludziom przepowiadają. Sienn.

, ma

noppawa ; Cam. skledneza ; Vind. skorjasta shaba , skór-    329 ; ten kamień bywa wyjęty z wielkiego żółwia

jazha, kornjazha , kostenobranska shaba, krota, Ibilt-    barwę jakoby perła, na sobie mając skorupę, ib. ber

krot, shelva ; Croat, sèlva, (koretnyacha , sèlva * skoru-    ©cfulbfrotenftetn. ŹÓŁWICĄ , y-, z , żółw' samica , bte

pa); Bosti. skorgnaccja , sgaba s korom; Rag. skorgnac-    ipeibltcbe ©cfytlbfrote. — *§. Żółwica-, ob. Żełwica, żełw\

cja ; Slav, skornyacha , kórnjacsa ; Ross. ace-ïBB, qepe-    ZOŁW1EC, wca , m., rodzaj żółwców Dasypus, należy

naxa , (æejiBaKB guz, narostek) ; Eccl. %eithBh, (cf. żelw',    do zwierząt szczerbatych; żółwiec trojtaśmisty cały po-

żełwica), 3e^Bb, qpenaxa, qepenaxa, ,(3ejBL. 3e.iBeHb, cmi-    kryty skorupą kościstą; może się w kłęb skulić jak jeż;

3eHb » ślimak; cf. Germ, ©djelfe; lieber f a f. ©djlutöe; cf.    długość jego półłokcia i znajduje się w Indyach. Zool.

m.,

Graec. /etaóę) ; bte ©{fytlbWte. Żółw-', * twardą skorupą    299. Sïrmobiï, ©firtclt^ier , Tfltu. ŻÓŁWIOJAD , a ,

z wierzchu i ze spodu okryty, tak że tylko głowę, nogi    który żółwie jada, ber ©djtlbfrttfeneffer. Gn. Th. 1448.

i ogon wysuwać może ; żółw' geometryczny ma skorupę    collect. ŻÓŁWIOJEDŹ, i , i , ludzie żółwiami żyjący, che-

z wielu granów żółtemi linijkami rysowanych. Zool. 210. lonophagi. ib. *; naród żółwiami żyjący. Wlod., ©djttlbfrö* Żółwie błotne. Banial. F. Podobien taki jest żółfiowi , letteffer. błotnej jednej bestyi. Glicz.    Wych.    K 6 b.    Domatorowi    ’ZOŁZA , y, z.,    zwyczajniej: ZOŁZY plur. ; §. 1 ) rodzaj

ku domowi myśl przychodzi , by    żółfiowi    ku skorupie.    choroby końskiej , wrzód koński. Wlod. bte ®ntfe, eine

Glicz, Wych. K 6 b. O żółwiu powiadają ci, co się na ^ferbefranfljett, ber getfel ; Boh. żlaza glandula; (Slov slza ludzkich chorobach znają , że żółw' czyści krew⁷. Jabl. Ez.    lacrima , ob. Łza); Sorab. 2. żolż, żowż, (salsę gruczo-

25. I żółw' dobry w niedostatku. Jabl Ez. 25. (i płotka    ły) ; Sorab. i. żawza zauszny wrzód, gruczoł ; Carn.

dobra, gdy szczupaka niemasz). 1 w’rona ma przekwin-    slęsde « gruczoły, solsa»łza; Croat, zlézda scrofula, ton-

ty, to ścierwik , to żółwik Zjadłszy, choć bez serwetki, siła ; Eccl. atejie3a zołzy, (1) żołędzie: Ross. ace^a kracze, że nie słowik. Bielaw. Myśl. E i i i j —Żoł-    gruczoły). Miewają konie zołzy albo zaskórne broda-

wik morski, ślimak purpurowy, bte ^Itpltrfdmecfe. W Ty-    wki. Cresc. 528, (cf. żabki. żaby). Zołzy niektórzy ro-

rze źółwików morskich skorupiastych sokiem , w⁷ełriy far-    bakami zowią : ta niemoc bywa koniom na piersiach al-

bowano. Olw. Ow. 217. Pościel Tyrską farbą farbowa-    bo też na 'udziech przeciw mosznom , a to z wilgoci

na, t. j. farbą karmazynową z purpur albo iołwików    zbytnich gorących, które się zbierają w okrągłe gałki,

morskich, u Tyru miasta łowionych. Olw. Ow 403. —-    zkąd przychodzi boleść na ono miejsce; potym wstępu-

§. Alluden. Na żołwdu * żółwiem krokiem, na ślimaku, bar-    ją w nogi, czyniąc opuchlinę w goleniach, i też aper-

dzo leniwo, opieszale, powoli, noga za nogą; attf ber    tury ciekące. Przydają się^ koniom zołzy na głowie,

©^netfenpoft, ben ©djnetfcngang , langfnm, fanmfeeltg. Ła-    także odymania i apertury, a czasem się ta Wilgoć obra-

ska ta w ohydzie, Co na żółwiu idzie, Lecz przyje-    ca w nozdrze, jakoby woda lipka, a tę niemoc zowią

mna taka, Co ma skrzydła ptaka. Min. Byt. 5, 356;    zołza ciekąca. Cresc. 528, (cf. nosacizna). Zołzy, guzy

(bis dat, qui cito dat ; nil dat , qui munera tardai). Slov.    między czeluściami napuchłe i twarde, glanduli , z ro-

Prov. Ked; koritnaćka zagóca prebèhné ; kiedy żółw' za-    zumienia pospolitego człeka , w'szelkie guzy twarde , któ-

jąca przebiegnie , prześcignie * nigdy). — g. U dawnych    re się gdziekolwiek po ciele końskiem czynią, zołzami

żółw' była machina do dobywania murów. Papr. W.    nazywane bywają. Hipp. 113. — [ §. 2) ‘Zołzy, szkro-

1 , 191. zasklepienie tarcz, bte SRôntifdte îefhtbo, brtê    fuły, bte ©cropÇeln. Zołzy, które na szyi bywają, tak je

ZOŁ^O WATY - ŻONA.

4140

pieje, Źe w pieluchach na człeka mają przywileje. Pot. Arg, 170. Nieba przeznaczają zonę dla człowieka. Teat. 51. d, 53. Zona a śmierć przeznaczone rzeczy od boga. Rys. Ad. 77. Nie bój się, śliczna dziewko, chociaż ci strach dojmie, Niczyjej, dawno mówią, żony nikt nie pojmie. Pot. Pocz. 538. Zony bez siebie do przyjaciół nie puszczaj. Rys. Ad. 78. Żoneczkę zelżą, zhańbią , dziatki w nędzy piszczą. Paszk. Dz. 49. Wca-

rozganiać możesz, albo ku zbieraniu przywieść: nasusz korzenia trędownikowego, a stłucz na proch , wsypże je w ‘karmie choremu , a te je 'rozpądza. Sienn. Lek. dośw.

82. — 2 ]. 0 ‘guziech i ‘zołziech , które się pod gardłem czynią i o wolach. Śleszk. Ped. 71. Koń zołzy mający,

ZOŁZO WATY, ZOŁZUJĄCY; Eccl. aceaesaTUH ; Ross.

»ejit3HCTuii, brnftd^t, bie ®rufen fya&enb. Szkapa zołzu-jąca. Hipp. 56. Koniom nosatym, zołzującym babia sól

lekarstwem. Syr. 1141. Jare żyto koniom zołzującym    leby mi dziwno nie było, gdybym rnoję żonunię spotkał

dobre. Haur. Ek. 36. ZOŁZOWAĆ nijak, niedok., cier-    włóczącą się po ulicach. Teat. 24, 92. Czart. Jaki pan,

pięć zołzy, bie $ntfe Ijabeit, mit ber 2)rufe ober ftetfel be*    taki kram, jaki pan mąż, podobnaż pani żona. ib. 24.

|aftet fetylt. Zolzowame, kiedy się u konia w gruczoł-    b, 3 , Groźny na żonę, kto nie ma swej żony. Rys.

kach podgardzielnych soki zamulają. ,Kluk Zw. 1, 194.    Ad. 6. Zona modna. Kras. Sat. 72. Zona kłopot. Cn.

ŻONA, y,t i, ŻONKA, ŻONECZKA , "ZONKTKA, i, z.,    Ad. 1366. ‘Aza się lepiej, wziąwszy żonkę młodą Na

zdrbn. ZONULA, ŻONUNIA, i, z., pieszcz. — *§. 1 )    gospodarstwie kłopoty powiodą? Jabł. Buk. P 4 b. (So-

kobieta, białogłowa, niewiasta, (cf. “źenczyzna) ; ba3 3Betb,    rab. 2. Bogatu źonu szom wasel, s’tim szom mojo kna-

bte ftran, ftrauenSperfon, ÎBeibôpcrfon, betä 2Beib$btlb, grau*    stwo pshedal ; bogatą żonę wziąłem, i państwo (pano-

enjfmmer; Boh. żena, fżenina nałożnica); Slav, żena fe-    wanie) przedałem). Chcę ją pojąć za żonę, byleby tylko

■ to

c, 7 . warum ludt er ntc&t

mina, (żenina, po strarny żena nałożnica); Sorab. 1. żon-    przystała na to. Teat. 54, 17 Ale czemu o córkę nioska, żona, żonka zdrbn., (żonski żeński); Sorab. 2. żo-    ję za zonę nie prosi? Teat.

na, żonka; Vind. shena , sheniza, shenstvo , zhloveo-    um meine ïodjter an? Jak się masz źoneczko miła? Teat.

kina; Croat, sena, senchicza, senszka glava ; Huny.    55. b, 42. Dobry dzień moja źoneczko! ib. 54. b, 12.

aszszony, aszszonyallat, assonyalath, aszszonyka , aszszo-    Żonulo 1 ib. 43. c, 66. Więc ja nie jestem godzien

• nyatska; Rosn. sgena, sgenska glava , sgeniça ; Rag.    twojego kochania nieoszacowana żonulo ! Teat. 13, c, a.

xena , xenska glàva , (xéna , xénhar « niewieściuch) ; Slav. Pochodź, ionezysko , żońsko , ienczyzna, żeński, żon-xena, xenica ; Ross. meHa ; (Eccl. m6iuii|ie, wemumia    koś, żonińy, żeniny, żonaty, bezżenny , bezżeniec, nie-

HeuorpeÓHaa nierządnica); (cf. Ger. velus chena , kona,    ienny, b ab ożeń , żonobójca , zonobójslwo, żonokradca, żo-

cf. ftunfel (kądziel). 51 b I 0. ; cf. Hebr. D-Vj sonah, foemina,    nokradzki, zonokradetwo, zonokupca ; żenić, żenich ; oże-

cf. Pers. zanka. (Bndtk. wywodzi słowo żona od następu-    nić, pożenić, dwójżon , dwójżeniec; małżonek, małżonka,

jącego tu *żonąć, żenie « gnać, gonić). Palas najpier-    małżeństwo.

wej żonom wymyśliła prząść kądziel i płótno tkać. Biel. ’’‘ŻONĄĆ cz. jednll., żonął, żonęła , żenie, żenę , żonę, f. Św. 8 b. Z przyrodzenia to pochodzi, że się żonka    pożenę, pożonę, obsolet, in inßnilivo , za który używa

z żonką zgodzi. Rys. Ad. 82. —    2 ) Iiodie : Zona ,

małżonka, za mężem będąca; bie $rau , (Eljefrau, bte ©attin-,. ©ijegattnt ; Boh. żena , źenka , manżelka ; Slov. żena, manżelka; Sorab. i. wudahta żona ( cf. wydana, na wydaniu), mandżelska żona, żonka; Garn. shêna, sheniza; Vind. shena, sakonska shena ( cf. *zakonski, ’Vikonny), porozhena shena (cf. zrękowana), sakoniza, (cf. zakonnica) ; Croat, sèna , sènchicza ; Dal. xena ; Hung. aszszony; Rag. xèna, druga, (cf. druga, cf. drużba, drużyna); Bosn. sgena, sgeniça, vjerniça (cf. wierzyć, wiara), sadrusgeniça ; Slav, xena ; Ross. HîCHa , cowiiTeübHHna , cynpyra (cf. sprzęgać, cf. Lut. conjux) ; Eccl. noAf>OYffîHi€, nocecTpie (cf. siostra), noMomwma (cf. pomoenica), mewa , acetiouKa. Mąż i żona są przez małżeństwo złączeni. A. Zamoj. 49. Po ślubie zaraz kobieta nazywa się żoną. Teat. 53 c, 46. Żona uczciwa ozdoba mężowi 1 najpewniejsza podpora domowi. ,/. Kchan. Dz. 242. Cnotliwa żona, męża korona. Mon. 73, 535. Cnotliwa źonetka. Papr. Prz. A 4 b. Pierwsza żona od boga, druga od ludzi; trzecia od dyabła. Rys. Ad. 54. (pierwsza najlepsza). Miał dwie ’•'zenie. Papr. Koi. 225. (dual). W. Post. Mn 70. Wziął dwie ‘żenie swoje. Budn. Renes. 52, 22. ( wziął obie żony swe. ₅ Bibl. Gd. ) , cf. dwójżon, dwójżeniec, dwójźeństwo. Żonę biorę, ob. Żenić się. Śmierć a żona , przypowieść doświadczona

się gnać, gnałem. X. Kam. [takowy infinit, nigdy nie był używany, tylko Gnać 2] ; treiben, (dntreiben, jagen, wet* ter jagen, weiter treiben; Boh. hnati, hnal, zenu, uhnati, użenu ; Slov. hnaf, żenem ; Sorab. 2. gnasch, zenu, że-norn ; Carn. gnAti, gnał, shêném ; Vind. gnati, gnał, shénem , ( vgnati, vshenem s zmordować) ; Eccl. »etty , roHK). Pasterze żeną do koszar trzody z pastwisk. Przyb. Milt. 108. Przestań ma fletni, przestań oto na twe pienie Już się zbliża, już oto Dafnis trzody żenie. Nar. Dz. 3, 57. Córka jego idzie żonąc trzodę twą. 1 Leop. Ge-meima, nes. 29, 6. (córka jego idzie z stadem. Bibl. Gd.). Kto rozumie , wóz niech żenie , podwode światłości. Zebr. Ów. 59 ; ( quilibet alter agat portantes lamina currus , niech go kieruje, wiedzie , powodzi). Czasem to tego , to owego żonie, 1 pełno trupów i przed nim i za nim. P. Kchan. Jer, 192. (pędzi, przegania). Śmierć tak dobrego, jak złego jedną drogą żenie. Zbił. Lam. A 2. (ściga). Ostrym mieczem uderzy, a krwawe strumienie Żoną duszę od ciała aż w piekielne cienie. Kraj. Cbim. B 3 b. Wicher, co deszcz żenie. Hor. 1, 277. Koryt.. Już wicher wściekły zakłóciwszy fale Jeden po drugim wał żenie po wale. Min. Ryt. 5, 18. Czy ślepota przypadku, czy nieba zrządzenie Dolą moje mizerną na to miejsce żenie. Tręb. S. M. 66. — Verb, neutr. Żenie, pędzi, macha, bieży, rusza ; reimen, jagen, eilen. Pójdź ze mną na to

ŻONAĆ-ŻOŃSKO.

ZONOWAĆ - ZORA W'.

4141

pole, tam z gór rzeka zenie. Karp. i, 94. (ciecze, pły-    a , n., ob. Żonczysko. — §. Z    przymileniem : Poezci-

nie raptownie). Mienią się lata, noc za dniem zenie,    we żonisko. Trój. SI. 1118.

Ją się w miłości mej nie odmienię. Karp. 4, 4. — (2. ZONOWAĆ cz. niedok., Wyzonować dok., (gu. v), na słoń-‘ŹONĄĆ , ob. Żąć. 3. ŻONĄĆ, ob. Zionąć).    cu trzymać, grzać; Germ, fonnett,    ait ber @omte fyflltett.

ZONĄD adv. loci (ob. Onąd), z owego miejsca, ztamtąd,    Wódkę tę trzeba przelutrować,    i    długo na słońcu zo-

i)on bort. Poszedł tedy Dawid zonąd, i uszedł do ja- nować. Syr. 54, cf. słonić. skini. VF. 1 Reg. 22, 1. (wyszedł ztamtąd. Bibl. Gd.). ZONT, ob. Zunt.

ŻONATY, a, e, ożeniony, żonę mający; ( oppos. bezżenny, ’:‘ZOPACZYĆ, ‘ZOPAKOWAĆ cz. dok, ob. Opaczyć, opako-nieżenny) ; Boh. żenaty, (zżenily zniewieściały, zżenilost zniewieściałość ; Croat, sénsztvo) ; Sorah. 1. wożenenć , nowożena ; Vind. shenin , shenzhast, poshenzhen ; Rag. oxègnen ; Ross. tKettaTUH ; Eccl. otKeneHuS , eine $rau fiabettb, ktimbt, t>erf;etratf>et ( oon aJîaittrôperfonen ). Gdybyś się Wac Pan ożenił, tobyś był żonaty. Boh. Kom. 3,

413. Zawsze żonaty w kłopocie. Bach. Ep. 7, (ob. żona kłopot). Nieżenny jeszcze. ,Nar. Hst. 6, 154 , nod) unbemetbt, nod) unoer^etrat^et. ZONCZYSKO , ŻOŃSKO, a, n. brzydka zła żona , ettt l)dffltd)e3 böfeä 2ßet6 ; Sorab.

4. żenisko; Sorab. 2. żonnisko ; (Slav, xensko * panna znakomitego domu , cirt .graniem). Stare mam

sko. Teat. 32. b, 30. ZONECZKA, ŻONKA, eb. Zona. ‘ZOPYTAC, ob. *Opytać * zapytać, spytać. Dudz. 16. Wlod., ŻON1N , *ŻEN1N , a, e, od żony, do żony należący, (cf. audfragett r au3forfd)ett, nadjfrageit. Król ich zopytał 1. W. jejmościn, cf. żeński) ; graußlt», bte $rau attge^enb, i^r au= Genes. 47, 3. Tubym się rad zopytał ich.,.. VF. Post. gehörig ; Slov. manielkin, (cf. małżeński); Sorab. 1. mand-żelsko, żoninć, (źonski kobiecy, żeński); Croat, senin ;

Ross. /KeHHHHE. Skoro się mąż z żoną złączy, tedy wszyscy krewni żenini są jego szwagrami ; także też jego krewni żeninemi. Szczerb. Sax. 184. Krewnej swej albo ieninej żaden pojąć nie może. Szczerb. Sax. 228. Przyjaciele, żenini mają prawem dochodzić wiana. Tarn. Ust.

403. Żenin , '"żeński sprzęt. Dudz. 74, cf. wyprawa córki. 'Cn. Th. 1419; przywianek. ib. 1525. Dobra żenine.

A. Zamoj. 51. U nas zięcia zowie ociec żenin i matka ‘ZORA, ob. Zorza, synem , jako Noemi Ruth ‘niewiastkę swoje syna swego ZORAĆ, f. zorze cz. dok., ob. Orać, poorać, przeorać pr. żonę, ‘dziewką swoją zwała. Biał. Post. 71. Myślił xią-    et fig. tr., n. p. Z wiekiem twarz się stanie w brózdy

że Downat, jakoby się mógł na Mendogu pomścić zel-    zorana. Ustrz. Troi. 165. zmarszczona, pobróżdżona ;

żywości ioninej. Stryjk. 287. Władysław za radą żeniną , burcl)atfert,, bltrd)fitrcf)t, t)oE Sftuttjeltt. bracią chciał z części ich wyzuć. Gwagn. 46. ( podbe- ZORAW', 'ŻURAW', ia, m, ZORA WEK, wka, chtanv od żony). Miał on siła żeninych pieniędzy. VF. W1K,

Tob. 11, 18. — (ŻON1SZEK, ob. Żeniszek).— ŻONKA. ob. Żona. — -(ŻONKILA, i, i., Narcyssus Jonquilla , kwiatv ma pospolicie żółte. Kluk. Dykc. 2, lo7 , btc 2>01ts gutHettnarctjfe). — ŻONKOŚ, ia, m., żonie podległy, żonie nazbyt dogadzający ; Ross. æeHonoKôpnBbiH , îjer litt» ter bent Pantoffel ftel)t. Żartować on z żonkosiów lubi.

Mon. 69, 415. ŹONOBÓJCA, y, w., zabójca żony, ber $MU< enmörber. Stefan I. w Węgrzech żonobójcę karze na oddanie jej familii 50 jałowic. Czack. Pr. 2, 114. ŻO-NOBÓJStWO, a, »., zabójstwo żony, ber ^ranenmorb.

Krwawe żonobójstwo. Nar. Hü. 5, 186. ZONOKRADCA, y, m., który komu żonę wykradł , ber ^rattettbtef». Parys żonokradca. adject. ZONOKRADZKl, a, ie, n. p. Boski Meonczvk w złotą trąbę głosił, jak Greczyn żonokradzką Troję mieczem znosił. Ńar. Dz. 2, 37. ŻONOKUPCA, y, m„ który sobie żonę. kupił, ber ftrattfaufer, ber ftd) bte ^rau aefauft bat. Na żonokupcę: Słusznie rzeczesz: ja droga żono! Kchow. Fr. 101, ZOŃSKO, ZONISKO,

wać * na opak przewrócić, cf. ‘szpocić , wyszpocić ; Rag. izopaciti pr. et ßg. tr.; oerfe^rett, untfefireit, ^erumtnerfett, bre^en, oerbre^ett, nerfe^rett. Często bóg zopaczy, Co człowiek postanowi, i c.o sobie znaczy. Pot. Arg. 561. Moja wróżka tak mi ukazuje, lż się wasza rada zopakuje. Biel. S. N. 9. Sromota się wstecz cofać , i krok zopa-kować. Ryb. Geśl. C 3 b. Miejsce to w piśmie ś. tak jest jasne , że go dotąd żadni odszczepieńcy zopakować nie mogli. VF. Post. W. 372. Potępiają ich, że siedm świętych synodów zopakowali. Gwagn. 502. ‘ZOPACZNY. Przyb. Milt. 87. et 236, ab. Opaczny, żonczy- w ‘ZOPKI « w zobki , ob. Zob'.

VF. 332.

Niech każdy zopyta sam siebie, jeśli.... ib. 201. Uczyń rozmowę z spółpasterzami twemi . zopytaj ich o podanym im urzędzie ? Smotr. Lam. 23. Zopytaj i o powierzonej ewangelickiej przepowiedz:, sali pasterze o owcach czuli, a nie niedbali najemnicy? ib. 25. Synowie są świadkami nieprawości przeciwko złośliwym rodzicom w zapytaniu swojem. Radź. Sap. 4, 6. 1 Leop. ib. (synowie tacy są świadkami złości przeciwko rodzicom , gdy pytani bywają. Bibl. Gd.).

mo-

, ŻORA-

a-, m. zdrbn., ptak , grus ; ( Boh. gerâb , ferai/ , zoraw , (gérâbek lagopus, ob. Jarząbek, jarząb); Slov. garab , gerab , wrąb, (garóbek , garabka, gerabka atta-gen, garabica kuropatwa) ; Sorab. 1. zeraw , żerawa , (że-rawa struś) ; Sorab. 2. żorawu ; Cam. sherjav ; Vind, sherjau . gruh ; Croat, sèrjâv , serjavehecz , sèrjavchich ; Dal. sdral , ( cf. żreć ), xdral ; Hung, daru ; Bosn. sgdral, sgdrao ; Rag. xdraal, xdro, xdralich; Slav, xdrâl ; Ross. 5KypaB.it>, jKypaBJHKt, îKypaBjeHOK'B ; Eccl. ; tKep.iK.ih cf. Graec. yéoavog ; Germ, ^rattt^, ^!raf)tt ( Lad. grus, grues ; itai. grù). Zoraw' żywi się zbożem, ziołami i robakami : żórawie na zimę gromadnie odlatują , zachowując w locie figurę trójgrańea. Zool. 149. Żurawie kre-rają. Dudz. 21, Gruo, kryram jako żoraw'. Urs. Gr. 250. Chmiel. 1 , ,86, Croat, serjav kreka ; Eccl. acepaBib nyp-jnunaerL. Zoraw' strukał, Banial. J 3 b. Nigdy na takim synodzie być nie chciał, gdzie jako gęsi gęgają, a jako żorawie skrzypią., Sk. Dz. 5Q4. Czujne żorawie. Banial. J 2 b. — §. :i!Zoraw' u studni, na którym prze-

m.

11 42

Ż 0 H A W I - Ź O R A W N I K.

ŻORULA - ZORZA.

wi kamień; geranites lapis. Cn. Th. 1449. ber fôrantdjk fteitt. *ZORULA, i, i., biedna żorawiczka , ein elettber rcetbltdjer Sîranic^. Kukałam na drzeweczku niewinna żo-rula , W tym mię niezocznie z tyłu ugodziła kula. Gaw. Siei. 593.

ważającym się wodę wyciągają, bywa sosnowy. Kluk.

Rośl. 2, 168. Rog. Doś. 2, 248, Żoraw', którym sięgają wody w studni , untlia. Mącz. Zoraw' u studzien, tollen-no. Cn. Th. 1448 , Slav, sochor , druk ; Sorab. 1. stu-dnacza waha babo żerawa ; Croat, chiga, ( cf. cyga ),

Ross. HtypaBii, æypaBeiVB , Kopoaiucao, mtns, nepeßtct. ZORLEĆ nijak., dok., stad się orłem, junt Slbler werben. Na Zorawki jakie bywają ,przy studniach. Świtk. Bud. 366. ^ orłowym gnieździe , zorleje i sowa. Klon. Wor. 56. ber Srmtnenfdjroettgel. Zoraw' budow-niczy. Tr. ber ^raljtt, *ŻORN , ob. Źarna^.

wa gorączka kończy się na wyrzuceniu żornicami. Perz. Lek. 49. W zbytecznym paleniu się dzieci na odrę i na żornice , pijawek używać się zwykło. Perz. Cyr. 2, 431.

$ra$nfd)tt>engel, bte S£raljtt&r«cf)e ; Boh. gerśb ; Ross. BoporB ŹORNICA , y, z., ŻORNICE , ic plur., gatunek osypki czyli (ob. Wrót, zwrot), raarojTB, (cf. literę Rosyjską r). Sil- krost, etrt gerotffer 21u3fd)Iag , eine 3lrt Slattern. Osutko-nia do wiercenia zapałów armatnych nazwana żuraw'.

ospę,

Jak. Art. 5, 113. (bascule). Zoraw' podnosić. Eraz. Ob. F.—

rza zaranna, świt, bte üJiorgcnrütbe; Boh. źóre rannj, (zâre lux, ful g or) ; Morav. zd’âr ; Slov.' żara , rannś zora, dennica; Sorab. 1. yutne zehra , żćra ; Sorab. 2. fora; Carn. sór, sarja; Vind. farja , sarja ; Croat, zörja , (zorni matutihus, zornicza » jutrzenka , ô zorje sub auroram , ob zorii * ze świtem, pred zorjum * przed świtem); Dal. zora ; Hung, hajnal, ob. Hajnał ; Bosn. zora , svichanje, svjechjanje , svanutje * ś^it, ( zorniça : jutrznia ) ; Bag. zora , zorizza , (pridzorje crepusculum matutinum ; prid-zórni antelucanus) ; Slav, zora; Ross. 3apa ; (Eccl. o^a-piiTii, otęapraTH oświecić , cf. żarzyć ; cf. Lat. uro, cf. aurora , cf. Hebr. mn charah , arsit.) Zorza zaranna zaczyna się, gdy słońce wschodzi na horyzont. Wyrw. Georg. 47. Zorza zaranna , światło poprzedzające wschód słońca. Włod. Ranna zorza rumiana złączenie czyni między dniem i między nocą. Otw. Ow. 289. Poranną zorzę poganie mieli za boginią, i nazywali Aurora, ib. 533. Przed wschodem słońca zarze ‘wznijdą. Syr. 97. Goniec ogniów słonecznych, z Jońskiego morza Wstając, złotych promieni blaskiem ranna zorza Ledwie świat oświeciła, a różowe skronie Drżą w wałów przeźroczystych kryształowem łonie. Ustrz. Klaud. 23, (cf. gończe złotego słońca różana jutrzenko). Pod czas zarania Zorza rumiana znak na wszystkie strony Wydawać zwykła swem światłem , nim wdzięczna Lampa na niebie rozświeci słoneczna. Odym. Sw. M. Różanoręka zorza. J. Kchan. Ps. 82 ; różopalca. Przyb. Luz. 324. Ciemność pędzi za górę jasna zorza ona, Bo przed światłem uciekać tej rzecz przyrodzona. Rej. Wiz. 177. Gdy się zarza oka-zować poczęła.... Radź. Genes. 19, 15. (gdy weszła zorza. Bibl. Gd.). Boga wielbiały porankowe zorze. Chrośc. Job. 147. Tzaźeś ty rozkazował zaraniu, a zarzy ukazał miejsce jej? Radź. Job. 38, 12. ('izażeś za dni twoich rozkazował świtaniu , i ukazałeś zorzy miejsce jej ? Bibl. Gd.) Światłość twoja wyniknie jako zarza. Radź. Jes.

zorza ranna. Bibl. Gd.). Różana zarza wynika. Groch. W. 45. Jako zarza nagotowane jest wyjście jego. Rej. Post. T u 5. — Personif. blandiend. Adieu ! jasna pogodo, zorzo, miesiącu! Teat. 22. b, 76, ( cf. gwiazda, słońce, perła i t. d.) — §. Zarza wieczorna zaczyna się, gdy słońce znika z horyzontu, a kończy się, gdy na 18 od niego oddala się gradusów. Wyrw.

Zoraw' wojenny, machina, którą kamienie duże ciskano do muru. Dudz. 75; machina, qua saxa in urbes jacie-bantur, vel milites in mur os elevati exponebantur. Cn. Th. ZORZA, ‘ZARZA, y, z., Zorze plur., ZORZE, a, n., zo-1449. bie Sîralntmafdjlne bet) Belagerungen. — ‘g. Dobył Bolesław Krzywousty miecza żorawiem nazwanego i skoczył na Węgrów. Nar. Hst. 3, 259; mucro , quem gruem vocant. Kadłub. ( krzywa szabla , ein frumittcr ©ćtbel, , cf. szczerbiec).— *§. Święty Jędrzej, Polak, pustelnik, Zo-rawek nazwany. Sk. Żyw. 281, alë Sentante: Sranidj.

[przezwisko to urobiło się z przekręcenia imienia Syar-dus 2].— Grać żorawka. Gorn. Dw. 183. pewna gra dziecinna, ein genjtffeS tmberfptel, (cf. gęsiego). ZORA-Wl, ia, ie, od żorawia , SłMtttcf) * ; Boh. gerabj ; Ross.

»ypaßJiHHKH Rodzaj żorawi należy do rzędu bocianego.

Zool. 249. Słowiańska trąbo zagrzmij pod niebiosy, Jako Żórawina gardłem rozpuść głosy. Paszk. Bell. a 3 —

§. Bolan. Zorawie noski; Boh. ćapj nüsek ; Sorab. 1. bacżenacze nosz ; Ross. jKypaBÆtiHOH hocokb; Germ.

<Stor^[d)nabe^, nasienniki tej rośliny nosom żorawim są podobne. Kluk. Rośl. 2, 269. Bodziszek, rodzaj ten rośliny, ze wszystkiemi swemi gatunkami pod imieniem bocianich nosków, żorawich nosków-, jest znajomy. Jundz. 351.

Zorawie abo bocianie nosy, gdy okwitną, strączek bywa długi, jako żorawi nos. Urzed. 156; niektórzy zowią iglicą dla strączka nasiennego , który w górę ostro sterczy, u dołu mając około siebie pięć albo sześć ziarnek, jako hanyż. Sienn. 131,,(o6. złote ziele, pychawiec, wilcze igły, wróble proso, żabie kośmy). Zorawie jagody, ziele, erica baccifera. Cn. Th. 1449. wrzos, eilte 3U't £et)be. ZORA WICA, y, z, ŹORAWICZKA, i, ź„ zdrbn. samica żorawia, ein meibltcfyer dranic!). ZORAWIE , ięcia,

. n., ZORAWIATKO , a, n., zdrbn ; pisklę żorawie , ba3 3unge beś taticp, b«3 Sîüdjlettt; Boh. gerabé. f Bocianie z nosa , znać żorawię z szyi. Wad. Dan. 6. Zorawięfa.

Haur. Sk. 331. Źorawki, żorawięta młode, vipiones. Cn.

Th. 1449. ŻÓRAWINA, y, i., ŻÓRAWINY plur., in Genit. ; (Boh. gerabina sorbum, cf. jarzębina); Żórawina, vaccinium oxycoccos. Jundz. 225. bte SDîooêbeere, SOîooÔ»

^etbelbeere ; Ross. MiOKBa, k.tokobku Truskawki ,?pozio- 58, 8. (jako meczki , piękne Żórawiny. Rej. Wiz. 24. — £. Żórawiny, miechunki, garliczki, pęcherzyca, psinie wiśnie, so-lanum vesicarium, 3ttbenftrfd)en. Syr. 1374;fwiśnie psie, psinki pęcherzyste, morskie. Cn. Th. 401. ŻORAWINNY, a, e, od Żórawin, SOîooêBeer * ; , Ross. kæk)KObhum. Krzak iorawinny Ross. kjhjkobhhkł. ŻORAWNIK, a, m., żora

ZORZĘ - ZOSTAĆ.

ZOSTAĆ.

i 14-3

Geogr. 47. Zorza wieczorna. światło na niebie, zaraz po zachodzie słońca. Włod. bie SXbenbröt^e, (cf. mierzch, zmierzch). Słońce zachodziło, 1 wdzięczną niebo zorzą ozdobiło. Auszp. 32. Już wieczorne paliły się zorze. Odym. Św. D d 4 b. Juz swoje zorze Jasny dzień przykrył ciemnej nocy cieniem. Auszp. 11. Czy we dnie, czy jasnęły zarze, Duch mię mój karze. J. hchan. Ps. 18.

—    Ogólniej: Zorza, zorze, światło, jasność; bcrô Jagećb

ltdjt, bic    , baź 8id)t. W tym głuchym ‘pieczarze ,

Kędy słońca i jasnej nic nie widać zarze. Pot. Arg. 57.

—    §. Zorza północna , albo światło północne , aurora borealis , jest obłok rzadki, przezroczysty i światły, na horyzoncie północnym czasem pokazujący się. Wyrw. Geogr. 25. ba$ 9îorbficht, ber ülîorbfcbein; (Boh. zâfe pul-nocnj, ćerwónky, (cf. czerwonka); Carn. burjâva ; Vind. burjava, feverska fvietloba ; Ross, cnoaoxn onieoópa-3HUe u Archanielskich majtków). — (ZORZE , ob. Zorać. ‘ZORZĘ, a, »., ob. Mórg. Tr.) — ZORZYSTY, a, e , czerwnoognisty jak zorza , feuerrot!), rote bie SDîorgeit* rothe. Subst. ZORZYSTOŚĆ, sei, £., bie geurröttye. Bndtk.

ZOSIA, ZOŚKA , i , £., ZOSIEŃKA zdrbn. imienia Zofia , ©oplńedjen. Zosia. Kniaź-, Poez. 1, 186. Zosiu, wielkiś przebieglec, mądryś szkoły żaczek, I Kupidaś z tabliczką w naukę posłała , Długoż się ma Zosieńko będziesz rozmyślała ? Burl. B 4. Zosieńko masz słodkie lice , Ze przechodzisz miodowe i mleczne krynice, ib. Nuże dzieci, bierz i tę Ty Zosię, ja Dorotę, Porwij w taniec ! Dwór. K 3.

ZOSTAĆ, został, ‘zostojał, /. zostanie, zostanę med. jedntl., zostaje pr., Zostawać niedok. ; Boh. zustati , zustai, zu-stanu, zustawati, (2 habitare) ; Sorab. 1. wostanu, wo-stanem , wostahwam , zwostahnu , zwostahwam ; Carn. osstâjam ; Vind. ostati, ostał, ostanem, ostajati (ob. *Ostać, *ostojeć), zhes ostati, prebyti (cf. przebyć), zhre-sostati, vunostati, vunostajati ( cf. wystać), obstati (ob. Obstać), obstanuvati , stanevitati (cf. stanowić), dostati , (cf. dostać); Rag. ostatti, izostatti; Bosn. ostati, ostajati , izostóti ; Slav, ostati ; Croat, oztati ; Eccl. ocTaHTH, otctüth, , He 40HTH; (Ross. cocTOflaTh, cocTOK) zawisnąć z czego, zależeć; cocTOflibca ogłoszonym być, wydanym, publikowanym); § 1) zostać gdzie, zostać się gdzie, zaimk., pozostawać, nie ruszyć razem z drugimi; bleiben, prncfbletben, an Ort uitb ©telle oerbleiben. Zostaniesz na przywitanie, tu hic nos salutaturus exspecta. Cn. Th. 1449. Już kto miał *jachać w nawę swoje wstąpił. A kto miał zostać, z okrętów wystąpił. Groch. W. 435. Pożegnania zawsze więcej smucą, niżli pocieszają ,    1 tych co w podróż jadą, i tych co zostają.

Przyb. Luz. 138. Czemu Lech z bratem pospołu miał uciekać? któremu w ojczyźnie zostałemu braterska ueiećzka dla spadku pożytek przynieść miała. Krom. 26. ( ojczyzny nie opuszczającemu ). — §. Zostawać , być gdzie, bawić, znajdować się; ftd) roo beftnben , aufhalterç, fepn , bleiben, weilen. Do zostającego w Więzieniu przyszedł czart, mówiąc: ‘wynidź a uciekaj! Sk. Zyw.VNS b. Rzekł Tobiasz: gdzie chesz, abyśmy zostali? 1 Leop. Tob. 6, 10. Dziś zostaniemy u Raguela , który jest powinowatym twoim. Bibl. Gd. Tob. 6, 12. Długo u kogo zo

stać; Ross. yacHTLca, yacHBaTBca, (cf. użyć, cf. żyć, zażyłość). Wielu ludzi w zwadzie do Rzymu uciekali, i tam zostajali, bo im to dano na wolą. Biel. Hst. 99. (zatrzymywali się tam, bawili). Zostawać u kogo w obowiązkach, w służbie i t. d ; fid) Betę einem aufhalten, bet) ii)m in 3)ienften fielen unb b. g. Ah to Służalski , który niegdyś u mnie zostawał. Teat. 34. c , 74. Powiedz mi, czy zostajesz w służbie u jmć pana Jana. Teat. 31. c, 14.— Zostawać, trwać; bleiben, Jjarren, auöharren. Zostańcie tu przez noc. 3 Leop. Num. 22, 8. (trwajcie tu przez noc. 1 Leop.). Zostaję, nie przestaję być; id) oerharre, öerbleibe, bekane. Zostaję Wac Pana Dobrodzieja sługą. Teat. 21, 81. Mam sobie za zaszczyt zostawać dozgonnie JW. Pana Dobrodzieja najniższym sługą. Ld. — Zostań zdrów, zostań z bogiem , bóg z tobą zostań « bądź zdrów, bywaj zdrów, bóg niechaj będzie z tobą, à Dieu , ©oft fei) mit bir, ©ott befohlen. Zostańże z bogiem ,_ tobie się nie godzi iść ze mną. P. Kchan. Jer. 412. Żegl. Ad. 307. Bóg z wami zostań, nienasytne żądze, I z tymi, waszym co tleją pożarem. Hor. 2,119. Nar. (żegnam was, bóg żegnaj, rozbrat z wami). — Zostać, zostawać przy czym, cf. ostać , obstawać ,'statecznie trwać, trzymać się czego ; roobep oerharren, feft baran 1(alten, babep ftehen bleiben. Zostaję się przy czym, przy prawdzie', cnocie. Cn. Th. 1449. Obieraj sobie, przy czem zostać masz. Rej. Post. 0 o o 5. Przeklęty wszelki któryby nie zostawał w tych wszystkich rzeczach, które są napisane w xiegach zakonu. Salin. 4, 178. Zostaję, zostanę przy tym, dowiodę tego. Cn. Th. 1449. — Zostać, zostać się, ‘zostojeć się * utrzymać się przy czym , fid) roobet) behaupten. Rosya chce koniecznie zostać przy Oczakowie. Gaz. Nar. { , 239. W zgodzie samej nadzieja , że się przy swobodzie swej dawnej zostoicie. Star. Vol. B 4 b. Jeśli się okręt Rzpltej zatopi, wasze się też prywatne tłurnoczki nie zostoją. Sk. Kaz. 138, Zostaję się przy majętności. Cn. Th. 1449. (na mnie przyszło, przypadło). — Zostaję pozad , posterior fio. Cn. Th. 1449. nie nadążam, ustaję; jurücfbleiben, nacbbleiben, nicht nachfominen; (Vind. ostajati, sadi obstati; Croat, zaoztati). Zostanie na zad, bas Bnrudblctben; Ross. ociaBanie.— Transi. Zostaję swych przodków, non respondeo majoribus, descisco ab antiqua mstitutione. Cn. Th. 1449. nie równać przodkom, hinter ben Vorfahren jurncfbleiben, ihnen nicht bekommen, nid)t gleichen. Syn ojca męstwem nie zostawa. P. Kchan. Orl. 1 , 64. (równa mu). Wnet z was maszkarę zdejmą, a ludzie poznają, Ze Polacy przodków swych'bardzo zostawają. J. Kchan. Dz. 33. Ale wiesz co się trzyma i garnie ku tobie, To iż przodków twych zostać masz za lekkość sobie. J. Kchan. Fr. 51. (że za hańbę poczytujesz nie równać przodkom). Sposób mi serce, niech zostanie Światu, a tobie służy panie. J. Kchan. Ps. 127.-niech się rozstanie, rozbrata z światem; rootron abftehen , eê fahren laffen. — Zostaję w słowie , na słowie, winie-nem spełnić obietnicę. Włod. Zostaję w słowie, na słowie ; sum reus promissi, non implevi promissum. Cn. Th. 1449. nie dotrzymałem słowa, nie uiściłem się w obietnicy; id) höbe mein Sffiort nicht erfüllt, bin mit meinen 3Ser*

1144

ZOSTAĆ.

ZOSTAWIĆ.

fpre^en rüdftdnbig geblieben, bin bamit nod) int SRficfjtoube. — Zostaję na liczbie , nie dopłacam , nie wyrachowałem się. Cn. Th. 1449. id) bleibe bet) ber fRedjnunglegung im SRüdfianbe, bleibe fd)ulbtg, fyabe ein ©eftcit. Brata twego zahamowaliśmy dla srebra, które był został królowi na rachunku, i dla innych rzeczy, które na się miał? 1 Leop. 1 Mach. 13, 15. (dla tych pieniędzy, które został winien do królewskiej komory. Bibl. Gd.). Zostanie na liczbie, reliquatio. Cn. Th. 1450. — Zostaje się co u kogo, zatrzymuje się, wstrzymuje się przez niego, za-trzymanem jest od mego; e3 bleibt bety ifjttt iurthf, er tjdlt eê jurücf, bemalt e8 oor, läfft e8 nłdft oerabfotgen. Ktokolwiek u ciebie będzie co robił, tudzież mu zapłać, a płaca najemnika twego żadnym sposobem niechaj u ciebie nie zostaje. 1 Leop. Tob. 14, 15. (zapłaty wszelkiego człowieka, któryby tobie robił, nie zatrzymawaj u siebie , ale mir ją zaraz oddaj. Bibl. Gd.). Zostaję na placu, occumbo in vesligio. Cn. Th. 1449. polegam, auf bem fptajje bleiben, getöbtet feęn, liegen bleiben. — Zostaję żyw po zgubie czyjęj, superstes sum alicui. Cn. Th. 1449, (cf. przeżyć kogo), bety geben bleiben, Icbenbig übrig bleb ben, nid/t mit umfommen, bie Umgefommenen überleben. Stawa tu ten , który jeden tylko z niegodziwego ich został zabójstwa. Stem. Cyc. 18;    (qui unus relictus ex

cuede restât). Co lepsze zginęło , co gorsze "zosłanęło. Cn. Ad. 94, Zostały, co nie zginął, nie umarł, pozostały. Cn. Th. 1449. Zostanie przy zdrowiu, incolumitas. Cn. Th. 1450. — Zostaje czego, zostaje co, resztuje, jest reszta, zbywa; e$ bleibt übrig, bleibt fKeft, reftirt. Zabijano ich, topiono, spychano, i rozmaitemi śmierciami gubiono, i wyganiano, lak iż ich mało co zostawało. Sk. Dz. 905. Zostały, pozostały, zostający, pozostający, re-sztujący, zbywający ; übrig geblieben, übrig bletbenb, übrig refiirenb; Vind. zbriefen , saostan , zhriesostan ; Ross. ąo-CTafltHMH ; (Rag. izostajak , ostatak » ostatek, reszta). Zostało się co przy niewielu , przyszło do niewielu. Cn. Th. 1449. zredukowało się, e8 ift bety einem îletnen 9?efte geblieben, ift febr jufammen gefd)tnoljen. Przyszło do mała, do niewielu , przy niewielu się zostało to , ad paueos re-cidit. Cn. Th. 869. Nie zostaje mi jedno żebrać * przychodzi mi żebrać, e$ bleibt mir ntcbts anberê übrig, (cf. nie *lza). Zostać na koszu, ob. Kosz, ft|en bleiben, (cf. ben $orb befommen). Wszystko dokazać chciała , ale na koszu została. Lib. Hor. 59. — Zostać po kim, zostać się po kim; nad) jemanben juntef bleiben, übrig bleiben. Wszystko tu zostanie Po śmierci twej panie. Rys. Ad. 74. (zostawisz wszystko, nic z sobą nie weźmiesz). Kiedy dobra bez dziedzica zostałe skarb bierze, tedy też powinien nosić wszystkie powinności onego dziedzictwa. Szczerb. Sax. 120. Kon lotny wytchnie w stajni mojej, *Aza *wzdy z grzywy jego włos się tam ^zostoi, Podkowęli staloną tamże on wyrazi, Wszak nogi żartkoskrzydły najmniej nie obrazi. Miask. Ryt. 2, 211. —    2) Zostać czym, za

czynać być czym, stać się czym; Vind. gratati, postali, etroa$ tuerben. Często zostać szlachcicem piękniej ; niż nim się urodzić. Pot. Pocz. 51. Pieniądze robią niezwyczajne cuda, Czym nie zostanie, kto rozrzuca złoto! Zab. 14,

251. Szym. Milej było Zoroastrowi zostać mędrcem , niżeli królem. Staś. Num. 2, 16. Kto chce być mądrym, niech sie stanie głupim, aby mądrym został. Sk. Żyw. 2, 11. ZOSTAWIĆ cz. dok., Zostawiać niedok., Zosta-wować, zostawuje conlin.\ Boh. zustawiti, zustawowati ; Sorab. 2. wostawisch ; Sorab. 1. wostawam , wostaham , wostam , wostahwu, wostawiam; Croat, oztaviti, oztavlyam, (ob. *Ostawić); zostawić co gdzie, nie wziąć ztamtąd , nie ruszyć, nie zebrać, tak że się tam zostaje; ba laffcn, jurücf* taffen, nidjt fort neunten, mcftt nutnef»men. Bóg wziął głowę, króla mądrego, wziął ręce, hetmanów koronnych obu-dwu, wziął żywot, obfite Ruskie kraje, wziął piersi, wojsko ukrainne, tylko nam nogi do uciekania zostawił, abyśmy za Gdańsk i Szląskie granice uciekali. Star. Hyc. 55. Tej to nocy dwaj będą na jednym łożu , *alić jeden będzie wzięt, a drugi zostawion. Sekt. Luc. 17. Zostawić po sobie jako puściznę, hinter ftd) nadjlaffen, jurütf* taffen. Zostawisz ogród, pałac i folwarki, Zawisnę cię z nich wyprowadzą Parki. Hor. 1, 197. (nie weźmiesz ich z sobą). Zostawić po sobie pamiątkę , sławne imię , dobrą pamięć. Ld. — O dziwna łaskawości, godna aby od wszystkich sławiona , ogłoszona i w pismach ku pamiątce była zostawiona. Sien. Cyc. 296. zachowana , auf« Begatten, aufberoafyrt. — Zostawić u siebie, zachować u siebie w milczeniu, nie rozgłosić, nie wydać, me wygadać •. bet) ftdj begatten ein @efjetmn$, nidjt befamti tuer* bett taffen, (cf. niech to zostanie między nami). Ociee mój miał 500,000 fortuny, ale to W. M. Pan u siebie zostawisz. Mon. 65, 212. (nikomu nie powiadaj). Zostawić co komu, zachować mu, ustąpić, oddać do jego dyspo-zycyi; einem übertaffen, antjeim ftetten, übergeben; Boss. npe^tocTaBHTb, npe^ocTaBJiaTb. Zostawiam ci zupełnie Koronę, ty mi rządy Litwy zostawisz. Nieme. Bibl. Targ. 15. Zostawiam cudzemu rozsądkowi, in medio ali-quid relinquo. Cn. Th. 1450. ( nie przywłaszczam sobie rozstrzygnąć co). Próżno o przyszłe frasujesz się rzeczy, Zostawmy dalszej nasz los bogów pieczy. Teat. 54. c, B ij, (cf. zdać na kogo). Zostawiony sobie , opuszczony od innych, nie dozierany, nie wspierany, fiel) fetbft Über» taffen. Człowiek na osobności sam sobie zostawiony. Zab. 12, 96. Wierny amant zasmucony, Lubi sam być zostawiony. Teat. 5, c, 46. Mniej rozsądnych nigdy sobie samych zostawować nie trzeba. Pilch. Sen. list. 69. — Zostawić co , porzucić , dać pokój czemu, rozbrat z czym czynić; Croat, oztavitisze, fahren taffen, aufgeben, rerlaffen. Dusza przez dzięki ciała odbiegała , I przez gwałt prawie świat zostawowała. P. Kchan. Jer. 251. Pierwej swój zwykły miesiąc bieg zostawd, Pierwej go chybi, niźli mnie pożyje. P. Kchan. Jer. 258. — Zostawuje dziecię, odsądzam od piersi. Cn. Th. 1450. Włod. *ostawuję, od-stawuję, odchowuję, ein Stnb non ber Srufł abfefjen. Dnia onego , w który Izaak jest zostawion od piersi, uczynił Abraham ucztę wielką. Radź. Genes. 21, 8. (rosło tedy dziecię i zostawione jest od piersi. Bibl. Gd.). — Zostawić co z czego , zostawić część, resztę czego ; ettuaë übrig taffen, einen fftefi taffen. Zostaw' co na potym, na jutro. Cn. Ad. 1370. (nie wszystkiego dziś spotrzebuj).

ZOSTAWACZ - ZPŁODZIĆ.

Z P Ł Y N - Z R 4 B A Ć.

1145

Zostawiam na rozmnożenie, na płód, nie obcinam, nie knych dowcipów spładzane. Przyb. Luz. 296. ZPŁYN, czyszczę. Cn. Th. 1450. -— Zostawuję sobie co w majętności przedanej., wymawiam sobie. Cn. Th. 1450.

Włod. wyjmuję, waruję; ftd) ettt)aê öorbeljaltett, auêbebtrt* gen. 'ZOSTAWACZ , a , m., który zostaje , ber Vletber ,

Verbleibet, Burücfbieiber. ZOSTAW1C1EL, a, m., ZOSTA-

WIACZ, a, m., który co zostawia, bćr Burucflajfer, Heber* Sk. 252. ZPBĘDKA , ob. Prędko, laffer ; (Eccl. cociaBKTeab składacz). W rodź. ieńsk. ZO-STAW1CIELKA , i.

'ZOSTRZAŁOŚC , ści, i. ; stanie się ostrym , surowym »

osurowienie, ostrość, surowość, obostrzenie; (Schärfe, ZR4B , 'ZRĘB, ębu, m., §. 1) zrąbanie, ścinanie drzewa, giautyett. Zostrzalości gardła czyli gardłu zostrzałemu    Włod. caeùc arborum. Cn. Th. 1450. bd8 IpoljfaHen , cf.

mąka pszeniczna jest lekarstwem. -Syr. 929. Ochrapieniu    rąb.— §. Zrąb, co zrąbano, zrąbane drzewa, ba3 gefällte

i zostrzałości gardła płókanie takowa jest użyteczne, ib.    §olj; zrąb succisae arbores. Cn. Th. 1450, porąb, drwa

11. ZOSTRZEG nijak. dok., ob. Ostrzeć, stać się ostrym,    porąbane, pocięte. Cn. Th. 776. Zrąb, same drzewa

nabrać ostrości; fdjarf werben, ©dlärfe befommen pr. et    Ścięte. Włod. — Zrąb, porąb, miejsce gdzie drwa po-

fig. tr. Zęby ode rdzy zostrzałe. Źebr. Ow. 214. Italia    rębują dla potrzeby. Cn. Th. 776. ber ^pjjfcblag, ber $la|t

państwy ociężała i wojny zostrzała. A. Kchan. 95; (bel-    n)ü |>olj gelingen, gefällt wirb. — §. 2) Zrąb, wzrąb,

lo fremens). Darcie w kiszkach z jedzenia rzeczy suro-    kleć, drzewa na budynek zrąbione, grubo związane;

wych albo zostrzałych i zjadowiczonych wilgotności w nich    ValfengefteU, jufammengefdilageneö ©ebälfe, ©efteHe ju einem

zgromadzonych. Syr. 145. Gardłu zostrzałemu mąka psze-    fybljertien ©ebältbe. Zrąb, wzrąb, ściany drewnianego do-

niczna jest lekarstwem. Syr. 929.    mu , na których jeszcze dachu nie dano. X. Kam., Ross.

ZOTA , y, ż. , kruszcowa istota, biały kamień kruszec za-    cpyót, (cpyÓE Bt K0;i04U,fe ocembrowanie studni). Zrąb

mykający; fDfuttererj, metjkr ©tein, ber (Er* fint, (cf. Germ.    w budowaniu, w dachu, ob. Wiązanie, ber ®ad;ftuf)I. Ma

©Ob, ©oba).    -    on siana swego po zręby w przyczółku. Pot. Pocz. 255.

'ZOTWARZAĆ cz. dok. contin., ob. Otworzyć, otwarz&ć,    (pod dach, pod strych). Zrąb w dzwonicy do dzwonów,

otwierać, pootwierać: nad) einanber öffnen, anftlmn, auf*    wiązanie, ber ©locfenfiultl. Tr. Zrąb albo budynek u wia-

ntadtett. Chrystusowi boską cześć dali, skarby swe zo-    traka ma być na sześć grani. Solsk. Arch. 97. ’"Zręb

twarzali. Karte. Gd. 63.    w tartakach, trzymający ramę z kołkiem, przewiązany

ZOW', "Zową , zowią , oh. Zwać.    ~    ~    będzie na naznaczonym miejscu , przez które przewiązania

ZOW4D, *ZOWOTAD adv., z owego miejsca, z owej    chodzi wolno do góry i na dół rama. Solsk. Arch. 39,

strony ; Eccl. OBoy4y, ot 4pyrou. Owdzie wilcy drapie-    — Zrąb okrętowy tarcicami nie pokryty, baś) ©djtjfSgerippe,

żni, a tam lwy ryczące, Zowąd smocy jadowici, a ztąd    Tr. Zrąb, wzrąb karety, pudło, ber ftntfdjfaften. Zapła-

bazyliszki -srogie. Smotr. Lam. 2. Ztąd i zowąd woda    ciłem karetę, choć wysłużoną,'tak jak gdyby była naj-

jako mur stanęła, a oni sucho przechodzili. W. Jud.    nowszą, w nadziei, że siodlarze wzrąb odnowić potrafią,

5, 12. (z jednej i drugiej strony, z    obu    stron).    Między    a lakiernicy utaić    lat kilka    jej wieku. Pam. Warsz. 24,

nami i wami wielka    odchłań jest postanowiona,    aby    zo-    332. Czart.— §.    Zrąb dla    obrony ziemią nabity. Cn.Th.

tąd nie mogli do was przejść, którzyby chcieli. Sekl.    1450. blokauz . ba§ VlO(fl)au$ ; Boh. śrub, (raubeń, rau-

Luc. 16. — Jak to można ni ztąd ni z owad nienawi-    benj taras, srubnica gatunek strzelby). Zrąb, obrona

dzieć człowieka. Teat. 35 , 63. niewiedzieć dla czego,    czyli wał wojska, z drzewa i ziemi. Włod. Nie pomo-

mtr nid)tö bir nid)t8,    ofme Urfadjie.    gły kule częste,    Zręby mocne, baszty gęste. J. Kchan.

ZOWIE, ob. Zwać.    Dz. 245. Są tam    wysokie    dęby, Z których twierdze skła

dają i obronne zręby. Zbił. a 2. ZRABAĆ, f. zrąbi, zrąbię cz. dok., ‘Zrąbić dok, Zrąbnąć, 'Zrębnąć jedntl., Zrę-bować contin. , Zrąbywaćv czejtl. ; Boh. sraubiti ; Sorab. 2. Irubasch; Sorab. . zrubam; Boss. cpyÓHTb, cpyóaTb, H3pyÓHTŁ; — zrąbić drzewo, ściąć. Włod. dymień, fäUeit einen Saum, meberfmuen. Gdy już wierzba wzrośnie wzgó-rę, tedy zrębić wuerzch, a będzie lepiej rosła. Cresc. 521 Zrąbać, zsiekać , przesiekać, proscindcre quer cum ferro. Cn. Th. 905. Zrąb' drewka do ryb. Tr. porąb', posiecz, fient ftatfen. Zrąbać wołu oprawionego. Tr. porąbać rąbać na części; tu ©tücfen flauen, jerlegen, jerfiauen. Zrąbać człowieka, zabić rąbiąc; einen je^aucn, nteber* Ijauen. Strasznie go zrąbano. Tr. — §. Zrąbić belki, drzewa, dyle grubo związać ; jufammen iitttntern, jufam* men fügen, Valfen mit einanber uerjapfen. Zrębuję , wiąże,

ob. Spłyń. ZPOD, (distng. spód), z pod, ob. Pod, ob. Z. ‘ZPOŁUDNY, ob. Społudny. ZPOM1ĘDZY * z między, ob. Między, pomiędzy ; Slov. izmed. ZPRACOWAĆ, ob. Spracować,

Addas: Ze złości chłop pańskie bydło wni-wecz obróci, bo wyrobi je, zpracuje i wynędzi. Haur.

wo

Z P.

ZP * sp , składane zatym od tych zgłosek zaczynające słowa , znajdziesz pod sp-. jeżeli nie są odesłane do swoich pierwotnych , n. p. ZPAM1ĘTAC , ob. Spamiętać. — Addas: Zaszedłszy z trzodą między nieznajome knieje, Nie mogłem się zpamiętać, co się ze mną dzieje. Zab. 13, 158. Sżost. (nie mogłem się pomiarkować, nie mogłem przyjść do siebie, do upamiętania). ‘ZPIERWU, *Spierwu , z pierwu , z razu , z początku , ob. Pierw. — Addas: Jarosław przykro zpierwu i rzeźwo się potyka. Krom 71. ZP1ŁOWAĆ, piłując zdjąć, aöfägen, a&fetlen;

ZPŁODZ1Ć, spłodzić, zpła-dzać, spładzać, ob. Płodzić. — Addas: Bajki od pie-

Ross. cnnjHTt, ctiHMBaTb.

Słownik Lindego wyd. 2. Tom VI.

144

, roz-

1146

Z R Ą ß I S T Y - ŻRAWOŚĆ.

ŻRAWY - ZRAZIĆ.

żywa, rychło będzie łysy. Spicz. 128. ŻRAWY, a, żrący, wyżerający; freffenb, ouëfrcffenb, jefirenb.

♦ZRZAZ, u , m. , ZRAZIK, *ZRZAZ1K , a, m., zdrbn. , zrzaz, zerznionego czego sztuka. Cn. Th. 1451. ein fftfdmftsel, etn?ad 2lbgefd)mttene3, ein herunter gefdjntt« teneê ©tütf, eine ©dwitte, ein ©djnt|el ; Boh. kraje, kra-gjeek, skrogek , skrogieek , (cf. krajać, skroić, zfjzek resex) ; Slov. skywa , skywka , (cf. skiba); Sorab. 1. rëz heblowiny, wiór; Vind. vresek , vreslei, vresiza, nare-sek, fhnita » grzanka; Boss. cp^s, sprout, o6pt30KB (cf. obrzezek), obs. pt3enb. Secamentum, zrzaz, t. j. odcięta sztuka. Marz Zrazik cytryny z cukrem przegryźć. Perz. Cyr. 2, 68. (cf. kawałek, cf. w talerki pokrajać). Wolę zraz pieczeni spory, Niżeli kalafiory. Pot. Jow. 117, (cf. sztuka mięsa). Ciebie zaś Frantowiczu , za to , żeś tak dziarski, Wzywam do siebie na zraz pieczeni usarski. Zabi Zab. 81. Czy nie masz tam gdzie choć dubeltu piwa i zrazika pieczeni. Teat. 43. b , 29. — Zrazy, zraziki zdrbn , z różnego mięsa, jak póltalarek cienko krają

nim inną

potrawę złożą. Wiel. Kuch. 455, Carn. vershôle , §letfdp fdpńtte, SRopêfïetfd). Nie byłoby to dosyć , zrazów, bigosu hultajskiego, a zamiast ostryg, po pradziadowsku śledziło. Teat. 53. d, 20. — Anatom. Zraz, lobus. Perz. Cyr. 158. Móździk na dwa się udziały czyli zrazy lobos rozdwaja-. ib. 40. bte ©efurnlappeu. — §■ Hortul. Zraz; \ind. natizh) (cf. natykać), ctil ^ropfretś. Pullulus, maluczka latoroślka , ‘soszyk , zrzazik. Macz. Zrazy są to owe ró-zeczki z dobrych drzew wzięte, które w pieńki szczepić się mają. Kluk. Bośl. 1 , 65. Wszczepić w płonkę gruszową zraz z jabłoni. Perz. Lek. 65. Zrzaz, emplaslrum. Cn. Syn. 325. Starać się , aby ucinać, czy to sam pień, czy gałęzie, jak tylko można najbliżej małych gałęzi albo latorośli czyli -zPazów. Fors. 19. ‘ZRAZA, y, z., obraza, uraza, wstręt; 58erle|uttg, Scleibtgttng, 2lbfd)eu, Sibnefgmtg. Niech cielesne ‘pierzchoty, niech szatańskie zmazy, Na wieki nie uchodzą swej ode mnie zrazy. Chodk. Kost. 33. ZRAZIĆ cz. dok. , Zrażać niedok., (cf. 'zrzazać, zrzezać) ; (Boh. srazyti odtrącić, zarazyti, zara-zeti impingere, infigere , inhibere aguam , perturbare meutern; Sorab. 1. zrazu, zrażam deculio, fraschicż, schericż spłoszyć, zestraszyć; Boss. cpa3HTb, epantaTŁ porazić, B03p&3nn>, BOapaacaTb zbić ; Eccl. cphato strącam, B03-paacaio odrażam); zrazić, strącić, zepchnąć, zwalić, zbić; herunter fdjlagen, fwunterftoßen, ^crabftoßen, abftoßen, JPcgftopen ; Boss. ciuhóhtł, cmnóaTb, (cf. szybować). Zrażam kogo, spycham, strącam. Cn. Th. 1450. Zraża, spycha z krzesła. Tr. Zrazić sobie skórę. Bndlk. ftd) bfc $aut nntttb ftoßett, abftoßen. Zrazić ranę, palec, nogę. ib. urazić, oerlepen. Okręgu zaspę Jupiter wszystkiego widząc, dżdże zraził. Zebr. Ow. II. (spędził precz, odpędził, odegnał, zegnał, zbił na bok). Urodę, śliczność, czerstwość, zrażą choroby. Kanc. Gd. 219. (odejmują, niszczą). Z niego śmiertelność nakazuje zrazić Do czysta, -i z niebaczka pod wody go wrazić. Źebr. Ow. 566. (zdjąć, zewlec , zzuć, zedrzeć). Zawstydził się Faeton , i sromem gniew zraził. Źebr. Ow. 25. (stłumił, zwyciężył).

spajam belki drzewa. Wiod. Zrąbić halki, związać , spoić.

Wiod. Z Staroduby się mocno bronili, bo ich tam wielu było w zawarciu ; zamek był z drzewa dębowego w *izd— ZRAZ bice zrąbiony, przeto mu działo każde mało wadziło.

Biel. Św. 291 , (ob. zrąb dla obrony). Za wiano człowiek rycerskiego stanu ‘zenie swej dać może budowanie zrąbione, albo drzewo do budowania zgotowane. Szczerb.

Sax. 456. — §. Zrąbić, zrębować, zrębkować, zrąbko-wać, obrębować , obrąbić, obrąbkiem obszyć; beftaen, ltmfdutncn, Benzen, jujammen faunten. ZRĄBISTY, ZRĘ-B1STY, ZRĘBNY, a, e, zrąbiony, spojony szczelnie;

(Boh. zewrubnÿ, zewrub szczelny); iufantmen glimmert, jufamnten gefügt, au3 halfen jttfammen gebaut. W ziemskim prawie do wiana należą zrąbiste budowania. Szczerb.

Sax. 461. Ogrodzie śliczny przed zwierzęcym zębem Zrębisty dębem. Miask. Byt. 31. (zrąbionyrn parkanem zasłoniony).— §. Zrębisty, szczelny; btdjtoerfdjlojfen, genau pajfenb. Pszczoły ku rodzeniu się uczynią naprzód jakoby komorkę ciasno zrębistą na cztery grani. Cresc. 594. —

§. Aliter. Tu ziemia niezorana , co rok dawać zboże, zrazy, które na czas kładą na spód rondla A niezrębny winograd ‘zawzdy kwitnąć może. Hor. 2 ,

356. Min. niezrąbany, nieociosany, nie potrzebujący okrzesania, nietykalny żelazem; unbehauen, unbcfcfynitten.

ZRABIAĆ, ob. Zrobić. ZRABOWAĆ, ob. Rabować.

ZRACIIOWAĆ cz. dok., Zrachowywać czesll., ob. Rachować, do kupy porachować, zliczyć; pfammenrecljnett, abredjnen;

Boh. sejsti,, sectu, sćjtam, spoćisti, spóćjtati ; Sorab. 1. zrachnuyu; Croat, zrachundvam, zbroiti, zbrójam; Bosn. zbroitti ; Eccl. couhcmio. Niezrachowany, ♦niezrachowny, nie do zrachowania, niezliczony, niezliczny ; unberédjlten» bar, unjä^lbar ; Sorab. 4. nerachnuyté, nezrachnuwanité. s Niezrachowana prędkość. Przyb. Mili. 236. ‘Niezracho-wność , ‘niezliczność Sorab. 1. nezrachuwanitofcz. '

ŻRĄCY, ob. Żreć.

ZRABOWAĆ się, ob. Uradować się , radować się. ZRADO-WANY, uradowany, wielce radosny, pełen radości, od) erfreut. Porwał się ze snu zradowany. Jabi. Ez. a 4.

ZRADZAĆ, ob. Zrodzić.

‘ZRADZ1Ć, uradzić, ob. Radzić, radę dać; ratljeu, auratfien, an bte $anb geben, jak zradził Sam zapał, sporszym kro-

. kiem za nią się wysadził. Zebr. Ow. 18.

ZRA1Ć, ob. Naraić, raić; jufreieu, pfdjanjen. Jabłko to Parys, że mu cudzą żonę Wenus tam gdzieś zraila , onej je przysądzi*!. Tward. Pq.sq. 16.

ZRANlAĆ, ob. Zronić.

ZRANIĆ, ob. Ranić/poranić, uertmtubeu. Z miłosierdzia zawiąże , zahaftuje i opatrzy te marne rany tego nędznego ą tak zranionego sumnienia twego. Rej. Post. G f f 5.

Żywy, już nie zraniony, ale chwałą przywielbiony. Groch,

VF. 218.

ZRASPLOWAĆ, ZRASZPLOWAĆ, ob. Raszplować. ZRASTAĆ, ob. Rosnąć, ’’zróść. ZRASZAĆ, ob. Zrosić.

ZRAWOŚĆ, ści , i. , przymiot żarcia, wyżerania; bad 33et* jkit, 2Iu3beißen, bte    tëtgenfdjaft bejfen, rcaf! frifft,

auöDctßt. Wódki tej dawaj z innym lekarstwem do picia ; samej nie dawaj dla jej irawości ; bo kto jej wiele po-

.ZRAZIĆ.

ZRAZIK - ŻREĆ.

4147

Stos umykaniem zrażał i dalszy pęd psowal, Aż mu    kto dobra owoc dające zastawił, a'w umowieby tego

Agenorowic grot w gardło wparował.^-Zebr. Ow. 57;    nie dołożono, że wierzyciel wszystkie pożytki brać ma

(arcebat, w niwecz obrócił). — Translate varie: Zrazić    aż do wykupienia, one pożytki mająli być zrażane z głó-

kogo z czego, strącić, zepchnąć, zrzucić; einen ferait    wnej sumy czyli nie? Szczerb. Sax. 275. On pożytek

werfen, herunter ftojkn, herunter bringen, abfe^en. Zrazić    na główną sumę ma być zrażon. ib. 275. ZRAZIK, ob.

kogo z urzędu, z godności, z dostojeństwa. Tr. , (cf.    Zraz. ZRAZOWY, a, e, od zrazu, od zrazów; @djnttt>,

złożyć kogo, cf. zeprzeć) ; dejicere àliquem de gradu.    3R>fdj)nttt *, (£>$nt|eb , ^lopê *. Zrazowa pieczenia. Pot. Jow.

Cn. Th. 1450—Złaski królewskiej go zraził. Steb. 4, 77.    208. (na zrazy). Pieczenia zrazowa z samego kroku u wołu,

(pozbawił go jej, er tfitt auê ber ©nabe, cf. einen anê skrzydło zaś jest pieczeń przy zrazowej. Magier. Mskr. bent (Sattel 1/eben). Zrazić kogo z czego, odciągnąć, od- ZRDZEWIEC nijak, dok., ob. Rdzewieć, rdzawieć « rdzą wieść, odprowadzić, odstraszyć, spłoszyć; einen WOÖOU zajść, rofttg werben, oerroften. Zrdzewiały od krwi oszczep, abbringen, abjieben, ableiten. Jużże się z tej swej drogi Kras. Oss. A 2 b.    ^

zrazić nie pozwolisz. Olw. Ow. 450. Milczałem, żeby ZRĘ , żresz, żrę, ob. Żreć. ŹREBIĆ, ob. Zrąbać. *ZRE-mnie z prawej drogi nie zrazili, I na swą sektę nie BIĘ, 'ŹREBIEC, ob. Zrzebię. ZRĘBISTY, ZRĘBNY, ob. przekabacili. Chrośc. Job. 477. Od cnoty nic go nie zra- Zrąbisty.    '

zi, do zbrodni żadna go nadzieja nie powabi. Pilch. "'ŻREĆ, żarł, żre, żrę cz. niedok., ob. Zer; łokać, łoczyć, Sen. list. 2, 248. Sposobił się do buntu Warcisław,    chciwie, żarłocznie jeść, freffcn ; Boh. żióti, żral, żeru.

lubo go ustawiczne z Duńczykami wojny zatrudniając,    zżjrati, lakotiti, hltati, hltàm; Slov. żraf, żeru; Sorab,

zrażały jeszcze z otwartego nieposłuszeństwa. Nar. Ust.    4. żracż, żral, żeru, żerern ; Sorab. 2. żrasc-h, feżrasch,

5, 202. wstrzymywały go mimowolnie, hielten tfm jurucf.    żaru, żarom, (żresch pić bez miary, wlewać w siebie);

\ Chytro ich z onej myśli zraził, i Janowi apetyt do sto-    Garn. shręti, shćrl, shrêm ; - Vind. shreti, shrem, policy odjął. Sk. Dz. 4014. To ich może zrazić z ich mnie-    shreti, poshirati , poshreshuvati , trebufhiti, trebufhuvati

mania. Syxt. Szkl 431. (wywieść z błędu). Już z na-    (cf. brzuch), (cf. zerat, pozerati, sazerat, szerat digere-

dziei ostatnej zrażeni, Do końca byli o sobie zwątpili.    re cibum, strawić', Germ, jebrett , nervten) ; Croat, sè- -

P. Kchan. Jer. 348. wybici, wyzuci z nadziei, pozba-    rem, (3rèlo * żuchwa) ; Hung, pazarlok, (cf. żałrok) ; Rag.

wieni nadziei, bet lefjteit Hoffnung beraubt. — Zrazić co,    xderati, xderratti , xdritti, proxdirati; Bosn. sgerati,

skazić, zepsuć, narazić; öerberben , Ottflecfeit. Potrawa ta    sgderati, posgdirati, gummati, muçafi, muçnuti ; Slav.

serce przerazić; belt Slîutli benebntett, nteberfcljlagen. Wielu z mych ludzi trupem usławszy., zamachem Swej broni, i najśmielszym serce zraził strachem. Min. Byt. 4, 233.

Zraziliście nieraz, nie dwa , *ufce Tureckie sercem waszym bohatyrskim ; ustępował umarłym, który się żywych nie chronił Birk, Podz. ■ 14, (cf. porazić).— Zrazić, odrazić, wstręt uczynić, odstręczyć, odjąć serce, ochotę, zatrwożyć; abgeneigt mäkelt, unlnftig machen, bte Sitft, bett 2Jhttf> bettejjfltett. Chciwy, srogi, okrutny, wolność w poniewierce Miał ostatniej , czem wszystkich zraził sobie serce Mieczysław stary. Min. Byt. 152. Ludzie wszyscy prawie mają chęć do ożenin, tylko ich w tej sprawie ubóstwo zraża, ' Jabł. Tel. 172. Nic nie zraża dzielniej zamysły ludzi przewrotnych , jak spokojność dusz wielkich. Gar. Nar. 4, 68' b. Powinniśmy nie dać się przeciwnościom zrażać. Gaz. Nar. 2 , 52 b. Nadane szczęście przyjaciół rozmnaża , Nagły przypadek w momencie

ich zraża. Chrośc. Job. 20. Źelisław w potrzebie rękę grimmen, ©^ttetbett, Meißen. — §. Zaimk. Żreć się pr.

et tr. Nie żrą się tak bestye jednego rodzaju , jak ludzie. Pot. Pocz. 232. (nie kąsają się, nie gryzą się tak, nie mordują, katują się tak, nie zabijają się tak wściekle). Żre się tygrys. Ustrz. Troi. 38. ( sam się kąsa). *Skępstwo sarno się żrące. Jabł. Tel.s 250. trwające, bet ®etß oerje^rt ftcb felbfl — Aliter: Żreć *się, gryźć się mocno, frasować się; ftd) oorSlerger, Mb, łparm freffen, tterjeljwt. żarł się w sobie W⁷alens cesarz, iż insi bi-

zrazi pokarm mamki. Tr. — Fig. Zrazić serce, zepsin? xderati, proxderati : Hoss. æpaTb, acpy, coscpaTfc, co-

acpy , campai*, vulg. jpecuaTt , cTpecuan, ; Eccl. mp-sTn, 5Kpy ofiarować , ob. Zar, źartwa,. cf. Syr. K1Ü schara ; Cliald. schera epulatus est , 1TO scheru cibus, ob. Zer, Germ, jebren). Ej będęż żarł, jak wilk w oborze. Teat. 53. b,. 40. Mięso codzień ni wilk żrą, czy jedzą. Wad. Dan. 15. Smok jedne żre, drugie dusi. Otw. Ow. 403. pożera, pochłania, połyka; auffreffen, üetfcfjlttt* gett. Tak mi się chce żreć, jakbym z potyczki powracał. Teat. 43, 440. — §. Transi. rLvtt ziemię, popiołu poledz zabity, itt bett ©taub betjktt. Będziesz mi tu żarł ziemię, już mi się nie wymkniesz. Stas. Num. 1 , 455. Już pięciu zbójców żarło popioł, lecz.... ib. 2, 442 —

§ Żre wrzód, jad * wyżera , wyjada*; baê ©efdjltttur , ba3 ®tft frifft urn fid}. — Żarcie, baê ^reffen; Boh. źródło; Garn. shertje ; Bosn. shertje ; Sorab. 2. żrascbe , ( żre-sche picie, wlewanie w siebie). Lekarstwa to na żarcie w brzuchu pomaga. Sienn. 290. na rznięcie , Saud)*

utracił ; ale nie zrażony tym szwankiem, tegoż samego Morawca , który mu prawą uciął, lewą zabił. Nar. Hst.

3 , 99. Kto prawdziwie kocha , nie zraża się czekaniem.

Teat. 26. c, 30. Przysłuchasz się i nauczysz; nie zrażaj się w początkach trudnością Teat. 19. c, 43. Jest rzecz bardzo właściwa swobodzie, zrażać się każdą nowością. Xiadz. 93, (cf. zgorszyć się). — Arith. 'Żrazić copotrącić, odtrącić, defalkować, odciągnąć; »on einer ©Ultime abiteben, abfcblagen, abrecbtten. Jeśliby fant był skupi ze stolic ustąpili, a Bazyliusz na swojej bezpie-taki, któryby pożytek jaki niósł, tedy on pożytek z głó-    cznie siedział. Sk. Dz 276. Jam się żarł ze złości. Xiądz.

wnej sumy ma być zrażon. Szczerb. Sax. 130. Gdyby    35. To skoro Antoni przeczyta, gniewliwy, Żre się od

1148 ZRECHTAĆ - Z REGIESTR O WAĆ.

ZREJOMY - ZRĘKOWAĆ.

jadu, na zemstę skwapliwy. Chrośe. Fart. 481. Wszys-    bttt, ö£rjetd)nett. Wszystkie rzeczy ruchome zregiestro-

tkie Nimfy z zazdrości radyby się żarły. Jabł. Tel. 95.—    wali. Sk. Dz. 596. (spisali inwentarz). W tak rozwle-

Active: Czemu cię ta zawiść tak żre? 1 Leop. pr. ś.    kłym królestwie Paprockiemu nie podobna było, wszys-

Hier. (tak gryzie, martwi , do wściekłości aż przyprowa-    tkie herby i domy zrejestrować. Nies. pr.

dza ? ). Zaraz wychodzili z wielkiem żarciem i furyą. 'ZREJOMY, ob. 'Zrzejomy.

Wys. Ign. 158. z gniewem jadowitym, zażarci.    ZRĘKOWAĆ, ZRĘCZYĆ cz. dok., zaręczyć do małżeństwa,

Pochodź, dożreć, doierać , nażreć sieL, ożreć, ożralec,    zmówić, zaślubić; OCfloRetl, $ltr (Sljc twfpredjetl ; Sorab. 1.

ożralstwo, pożreć, pożerać , pożeracz, przeżreć, pizeże-    k mandżelstwu flubu ; Garn. sarozhim, porozhim ( cf.

rać , przeżeracz , przy żreć, przyżerać, rozżreć , weżreć,    poręka , cf. poruczyć , srozhim» wręczam); Vind. saroz-

wżerać , wyżreć , wyżerać, zażreć, zażerać, zeżreć, zże-    hiti, ^porozhiti ; Croat, zaruchiti, zarńcham , zaruchujem,

rac, żarłok, żarłoczny, żarłoczność, żarłoctwo ; żóraw‘,    zapersztenim , persztenûjem (cf. pierścień), (zrùcham ex-

Boh. rerab , gerab ; Croat, sèrjâv ; Dal. sdral, xdral;    trado, committo , in manus consigno) ; Bosn. zaruciti ,

Ross. acapï ; — § żar, pożar, żartwa, żertwa, żerlo-    vjerritti (cf. wierzyć, cf. wiara), pristenovati, yjerrovati

-wnik , ierlwować ; (Eccl. noaceprB , Bt JKßpmy npnHeceH'B,    sponsalia celebrare, recipere in fidem, zaruciti, vjerriti ,

1) ofiarowany, 2) pożarty-, Carn, zrèti , zrêm * prażyć);    obechjatti za sgenu despondere ßliam ; Rag. zaruciti spon-

—    §. żer, żyr, żerować, żerowny, żerowy, żerunek ,    dere conjugium , rukovatti,    vjerriti ; Ross. oôpyqwTb,

żerowisko.    oópyiaTb (ob. Obrączka), npocBaTan, (cf. swatać), crouo-

" 'ZRECHTAĆ, ob. Zrzechtać , zrzektać, zrzekotać.    pim neuhCTy, (cf. zmówić,    cf. ’’gaworzyć). — Zręko-

ZRĘCZNOŚĆ, ż., przypadanie do ręki, podług ręki, pod    wać córkę komu, zmówić za kogo, poślubić, obiecać,

ręką, zdarzenie stosowne , sposobne (îtgenfdjaft ober    Cn. Th: 1450, Eccl. yHeßtCTHTH (cf. niewiasta, niewia-

djretgnip gattj nad) ber £anb, rcaS einem [o recbt tu bte $anb    stka), yHeßhmaTH, bte £od)ter gur (Sbe t>erfpred)ett, oerloben.

pafft, tu feinen ^ram taugt ; Boh. rućnost pomyślność,    Rodzice z Silwim zrękowali córkę. Past. Fid. 307. Już

ermünfc^teê 2ßo|lergebett. Korzystam ze zdarzonej mi zrę-    mnie z Silwim matka zrękowała. ib. 152. Umyśliła ma-

czności zgłoszenia się do pana. Ld., cf. okazya. Zręcz-    tka córkę w małżeństwo zrękować. Odym. Św. D.—

ność, prosperilas Krom. 596. — Subject. Zręczność czyja,    Zrękować sobie pannę, zrękować sobie oblubieńca, zrę-

zgrabność, szykowność, zwinność; bte ©efd)t<fltd)fettf (cf.    kować się; ftd) eine perloben, ftd) einen perloben, ftd) per*

23e(wnbtgfeit) ; Slov. rozsafnost , (cf. rozszafować) ; Sorab.    loben; (Croat, zagovoritisze, zagovarjam ; Bosn. zarucitse,

1. meeżelnofcż; Garn. rodnost ; Vind. spodobnost, pre-* yjerritise ). Zrękuję cię sobie a poślubię cię sobie. 1 vershnost, porozhnost, vmetalnost ; Ross. jiobkoctł , npo- Leop. Ozea. 2, 19. Tak dawno zrękowawszy Alixç, chciał BOpCTBO, H3BopoTiHBOCTL, HCKycTBO. ZRĘCZNY, a, e,    teraz pojmować Berengaryą.    Ustrz. Kruc. 2, 331. Zrę-

—    ie, et - o adv., do ręki, pod rękę, podług ręki bę-    kował żonę, a nie pojął jej. W. Deut.    20, 7. (ma po-

dący ; jur §anb , nad) ber $anb, bequem, gelegen; Ross.    ślubioną żonę, a jeszcze jej nie pojął.    Bibl. Gd.). Jeśli

cymmiH; Boh. rućny. Zręczno co jest, succedit sub ma- jest który człowiek, który się zrękował z żoną, a je-nus aliquid. Cn. Th. 1450, (powodzi się, udaje się, cf.    szcze jej nie pojął, 1 Leop. Deut. 20,    7. Uplotła mu

pomyślny, po myśli).—Zręczny, dogodny, pomyślny, zda-    z swoich włosów pierścionek , i tak go    zaraz sobie zrę-

rzony; enowtfd)t, red)t nad) ©inne. Zręcznym swoim na-    kowała , i tak z nim się ztowarzyszyła , jako oblubieni-

daniem uniesieni Krzyżacy , na od wetowanie Malborku    ca zwykła być towarzyszką oblubieńcowi. Zygr. Pap. 147.

przykładać myśli poczęli. Krom. 616; (his successibus).    Oblubieniec zrękujc się z oblubienicą; toż i Chrystus

' Ale i tam nie zręczniejszej fortuny zażył, owszem wię-    uczynił, zręczył się z kościołem swoim.    Dambr. 466. Je-

cej jeszcze ludzi potracił, ib. 670; (nihilo meliore fortu-    zus pierścieniem wiary swej zrękował mię    sobie. W. Post.

na usus).— §. Zręczny, zgrabny, udatny, zwinny; gefd)tcft,    W. 3, 154. Zrękowana , zarękowana,    zręczona , zarę-

(cf. be^ettb) ; Sorab. 1. mecżelne ; Carn. rodne; Vind.    czona, poślubiona, zmówiona, oblubienica, cf. panna

rozhen, narozhen, porozben, vroiden, prevershen , vine«    młoda; bte Verlobte, bte 93erfprod)ene ; Slav, znrucsnica;

tain , perpraven ; Slav, okrotón ; Croat, prilichen . zpre-    Groat, zaruchniza , vernicza ; Dal. neveszticza, (cf. nieten; Ross. jobkw, npOBOpHHH, H3BopoT.iHBHH, HCKycHHH,    wiastka) ; Bosn. zaruçniça , vjereniça ; Ross. oópyuHima,

dOcyjKÜi, impasy , (cpyqHtift zażyły z kim, cf. zręczyć,    npocBaTaHHaa. Zrekowany, obiecany, poślubiony,    zarę-

zrękować). Jakże niezręczne chłopisko z tego Jana. Teat.    czony » oblubieniec, cf. pan młody, ber Verlobte;    Vind.

51. c, 17, niezgrabne, nieulizane , nieokrzesane, cf.    sarozhnik, fvat, (cf. swat); Croat, zaruchnik, zaruchen,.

olszowy Marcin. ZRĘCZYĆ, ZRĘCZNY, ob. Zrękować,    vernik, (cf. wiernik); Slav, zarûcsen , zârucsnèk; Bosn.

zrękowiny, zaręczyny.    virenik, vjérenik, zarucnik,    zarucgnik; Ross. ońpyuHHtCB,

ZREFLEKTOWAĆ, ob. Reflektować. — Addas: Gustaw    coBOpentHUH, cocBaiattHUH, (cpyuHfciii znajomy z kim,

zreflektowawszy się poznał, że człeka godnego bez przy-    zażyły, cf. zręczny). Dziewka zarękowana. Budn. Deut.

czyny znieważył. Żab. 13, 82. rozważywszy okoliczności,    22, 25. Panienka zrękowana. Groch. }V. 122. Gdy bę-

upamiętawszy się, przyszedłszy do siebie, udobrucha-    dzie dziewica zrękowana za    mąż. Budn. Deut. 22, 23,

wszy się, opłonąwszy.    (cf. wydać za mąż, wyraić,    wyswatać). Syn starszy tam

ZREG1ESTR0 WAĆ, ZREJESTROWAĆ,' ob Regiestrować,    nie chciał, gdzie mógł dostać żony, U 'sąsiad nie    chciał,

spisać w poczet, jufammeu regtfłriren, etntragen, auffd)reU    ale chodził w obce strony, A owszem tam zaważał,    gdzie

bogaty, rozumny, dobrze zrobiony. Teat. 17. b, 8. kształtny, ułożony, układny, dobrze zbudowany; wo(;l gebaut, WOtyl geffaltet. Z pierwszego na ciebie wejrzenia, nie wiem coś mi się tak miłego na sercu zrobiło , że oczu moich od ciebie oderwać nie mogłem. Teat. 54. c j j. nie wiem co mi się stało, co mi się działo ; tüte mir gefdjab, wte mir würbe, wa$ mit mir urtb in meinem §erjeit »orging. — §. Zrobić się lub kogo , zmordować , spracować bardzo , wysilić , siły robotą zbytnią abo długą utracić , wycieńczyć , nadwątlić ; miibe madjert , abar* beiten, tnübe arbeiten, erfcppfen, entfräften, ju @d)anben arbeiten ; Vind. obtruditi, vgnati, vtruditi , strudili ( ob. Strudzić, utrudzić), otruditi, fmujati ; Ross. MaaTfc, y»ia-HTb. Płaczcie kapłani starzy, pańscy robotnicy, Którzyście się zrobili na jego winnicy. Groch. W. B 4. Daj mi tej ‘warzy, ‘abowdemem się bardzo zrobił. 1 Leop. Genes. 25, 20. (bom bardzo spracowan 5 Leop.; bom się spracował. Bibl. Gd.). -Konie ich bardzo się zrabiały. 1 Leop. 1 Math. 10, 81. ( spracowały. 3 Leop. ). Żelazo, by najmiększe, gdy się ustawicznie a ciężko obraca, pewnieby się rychło zrobiło , by mu łojem nie podma-zował. Rej. Zw. 15 b. 'ftd) abnujjen. Stare kosy, które

zręćzona była Komu inszemu panna. Simon. Siei. 40.

Bogu się poślub samemu, Oddaj mu serce stworzone Miłością wieczna zreczone. Dar. Lot. 9. — Zrekowanie,

ZRĘKOWINY, in plur, ZRĘCZYNY, yn, plur., zaręczyny, zmówiny, poślubiny, akt zrękowania; ba3 SSerloben, Me Verlobung, baâ $erlöbniß, (erbeut baë £>anbmald, baë $anb* gelöbniß) ; Boh. zâselky, (cf. zasyłki) ; Slov. oddawki (cf. oddawanie panny), oddawâni , prstenkowani, zaslubeni, prepigâni , (cf. przepiąć); Sorab. 1. lubeno , (cf. lubić, cf. ślubić) ; Cam. sarôki, porôka , poroshtva ; Vind. sa-róke, sarok, obluba, likoff (cf. litkup), sarozhenje, sa-„vodle, sakonska obluba, (poroka , porozhitje, porozhe-nje, ukupdanje * ślub) ; Croat, zarùki ; Slav, zarucsènje ;

Bosn. zarucenje, vjerenje, virenje , pir, gosba od zaru-cenja ; Eccl. yHeßhiueHie ; Ross. noMOJBKa. Dzień zrę--kowania i dzień wesela. W. Post. Mn. 38. ber SSerlöb» nißtag, 93erlobung3tag. Począł nalegać , aby syn jedyny Ślubem potwierdził dawne zrękowiny, 1 zmowę skutkiem wypełnił, za żonę Wziąwszy osobę sobie naznaczoną.

Min. Ryt. 2, 108. O żonę niech proszą, a od rodziców niech będą zrękowiny. Zygr. Pap. 126. Haur. Sk.

454. Dudz. 74. Słowa te jej były osobliwe: ono złączenie mieszkania naszego cielesnego, któremiśmy byli    chłopy około trawy i sieczki zrabiają. Strój. Staw. B 3.

złączeni w małżeństwie , było to tylko zmówinami abo    Przez taki nieład zgasną mężne serca , tak mądre gło-

wy się zrabiają. Pot. Arg. 523. Bóg się nie spracuje ani się zrobi. Radź.- Jez. 40, 28. (bóg nie ustanie, ani się zpracuje. Bibl. Gd.). Zrobiony, zprncowany, wysilony, wycieńczony; abgearbettet, erfćóopft, entfrdftet, abge* mißt, abgebraucht. Był głodem i pracą zrobiony a strapiony. 1 Leop. Deut. 25, 19. (utrudzony i zpracowany. Bibl. Gd.). Laty podeszły, sejmami i obozami zrobiony, uciskami stroskany, koronę składam. Swad. 1, 222. Jan. -Kaz. Giężkiemi pracami przez lat 20 ostro z nimi walcząc , obyczaje złe okrutnie gromiąc, był niemal zrobiony. Birk. Dom. 70. Wracam się zrobiona połogami, niech więcej nie będę ślubiona. Bardz. Luk. 26. Gdy

zrękoWaniem riaszem. Baz. Hst. 97 b. Dziwne jej zręko-wanie , w którem od pana przez pierścień w wierze jemu poślubiona była. Wys. Kat. Ę18. Potrzeba koniecznie zreczyny z bogiem mieć wiecznie, chceszli duszo wiecznego dojść kiedy dziedzictwa twego. Dar. Lot. 9.

ZRĘKOWINNY, a, e, od zrękowin, zaręczyny; ^SerlobmtgÖ *,

SSerlÖbntß * , sponsalis. Cn. Syn. 835, Sorab. 1. flubowé,

(cf. ślubny); Croat, zaruchni; Ross. o6pyqajbHMM. Podarek oblubieńczy, zrękowinny, proxeneticum. Cn. Th.

732. Zrękowinny sąd abo sprawa, sponsus. Cn. Th. 1451.

ZRÓB, u, w., ZROBY plur.; w Górnictwie, zrób albo zroby, Sttttgc, Çiltge, ślady lub reszty zawalonych i zaniedbanych kopalni. Mier. Mskr., mt SBergbaue, alte ©ucfel, brzemiennej ciało bywa jakoby zrobionej lub spracowa-alte aJîâmter, tterlaffcne , twworferte (Mttge, (ob. Zrobić).    nej, okazuje wielką płodu niebezpieczność.    Spicz. 182.

Zroby, dawne doły, w których ,kiedyś rude brano. Os.    Stary marcha zrobiony, znędzniały, nosaty    i schorzały.

ZROBACZEĆ, ZROBACZNIEĆ, ZROBACZYWIEĆ nijak.

Żel. 88.    '    Alb. z Woj. 8. Woły pługi ciągną wywrócone , Pochy

liwszy ku ziemi szyje sw’e zrobione. Lib. Hor. 111. W$ł dok., ob. Robaczywieć, stać się robaczywym, napełnić    stary i zrobiony pługiem i jarzmem. Opal. Sat. 122.

się robactwem; witrmfttd)tg werben, twH SBttrmer werben.    Panowie rolnikom konie z stajen zabierali, a potym zro-

Woda od trupów potopionych zśmiardła i zrobaczała.    bione albo też wynędznione odsyłali. Krom. 191 ; (defa-

Papr. W. 2 . 102. Zrobaczniały. 7V., (cf, czerwiwy).    tigatos et enertos). Niezrobiony, świeży, niezmordowany,

ZROBACZYWIĆ rz. dok., robactwem napełnić, robaczywym    lub nie do zmordowania; frtjcJ), unermübet, Mterttiübltd).

uczynić; mit 2Bürmern anfutfcn, wurmftidng machen. Bndtk.    Tam widać koni niezrobionych wielkie stada. J. Kchan.

ZROBIĆ cz. dok., Zrabiać niedok., urobić, dok. od Sio-    Dz. 172. Czasu swego żąć będziemy niezrobieni. Budn.

wa

4149

ZRĘKOWINY- ZROBIĆ.'

ZROBNY - ZROCZYĆ.

robić, robiąc dokonać, dokazać , (cf. zładować co);    Galat. 6, li. (żąć będziemy nie ustawając. Bibl. Gd.).

fertig ntacfjen , vollbringen, auöritfyten. Pracuje drugi i sili    Nie zrobione lemiesze. J. Kchan. Dz. 167. (wcale nowe,

się, a przecie nic. nie zrobi. Lub. Roz. 481. (nie wskó-    niestępionej. ‘ZDOBNY, a, e, do zrobienia, do w'yko-

ra). Nie poglądaj z oczka filutko, nic tym nie zrobisz.    nania, üollbrtngbar, oppos. n. p. Strwożony    tą niezrobną

Teat. 29, 84. Kiedy kobieta płacze, wszystko z męż-    pracą. Morszt. 86. ZROBY, ob. Zrób.

czyzny zrobić potrafi, ib. 53. c, 29. fie farm mit i(im ab    *ZR0CZYĆ się^zaimk. dok, zmówić się (zrzec    się), znieść

le3 madjen, au3rid)ten. Do zrobienia szczęścia lepsza jest    się , złączyć się, zjednoczyć się; ftćp mit einanber bete*

biegłość, niż rozum. ib. 20. 6, 194. do zbudowania, za-    bert, »ergleidjert, übereirtfotttmen, »erbinben, oeremen; {Boh.

pewnienia sobie szczęścia, feęrt ©littf JU machen. Młodzik    srocjm zapozywam , cf. rok; Vind. vsrozhiti, srokuvati t

1 ) aime, o6pa3Ł, bhas , 2 ) H3xoópa*eHie wizerunek > obraz, postać; cpOKt termin, rata, fryszt, "rok, cpo-UHaa pozew ; Eccl. epOKL, ii|n;₍vrwVb intervallum, npa-3poaHUi1 4eHb, cpoMHwn termin, yspoKt, buhu , npnqa-Ha causa ). Dali sobie zrok, gdzie się zjechać mieli. Papr. Kol. 664, Ross. co5K4&tlcji, C5KH4aTbCH -r- [ §. Zrok, ‘wzrok, widzenie ,' 2lnftd)tnebmcn 2J. Zlecił hetman posłom swoim, aby dali zrok abo miejsce posłom cesarskim , gdzie się zjechać mieli ; dali "wzrok na uroczysko Kurayteben. Papr. Kol. 405. [widzieli się 2]. Dal im zrok za tydzień niedaleko pierwszego miejsca, ib. Nie mógł na czas naznaczony przyjechać, lam gdzie był dał zrok Tatarom, ib. 106. *ZROKOWAĆ , ob. Rokować, cf. prorokować; ( Croat.' zrokuvati ; Rag. vzrokoyatti « przyczyną być).

vsrazhunati * przyczyną być, powodem być do czego;

ratiocinatio ,

Croat, zrochimsze paciscor , zrochènye pactio (ob. "Zrok), zróchim ratiocinor, zrochni ratio'cinalis , zrokovitni caiisarius , zrokuvati * przyczyną czego być;

Bosn. rocitise, srocitise, dogovoritise pacisci, rocenję , srocenje pactum, conventio ; Rag. rocittisè convenue de re aliqua, roccittise, urocitti dha diem statuere, rocni dan dies statuta ; Eccl. npEopomibiH 4eHb, cpouHbiiî, cpoKŁ , npti^tnfb intervallum; Ross. cpüKï termin, rata, *rok).

Na tyrana zroczywszy ;się , jarzmo z karków zwalili.

Chrośc. Fars. 233. Płyną w osobnych flotach, ani się z sobą jednoczą i zroczą, znać , źe na się ‘warch mają.

Pot. Arg. 804. Tuszyli , że się Antoni z nimi zroczy.

Chrośc. Fars. 61. Skoro się rozum ze zmysłami zroczy... Pot. Sgl. 401. Czterysta nacyj przywiódł Cezar

ku pokorze Tego narodu i z Rzymiany zroczył. Chrośc, ZR0N , ia, m., wyroń, koń, który zronił , wyronił zęby. Fars. 48. — Z nieprzyjacielem zroczyć się nie mogą.    Cn. Th. 330. etît ^ßferb, b«3 Me SJłatfljCllute »erloteu ^at.

Zebr. Ow. 313; concurrere, spotykać, jufanitttett treffen,    ZRON1Ć cz. dok., ob. Ronić, zrzucić, zmieść, upuścić,

auf etnanber ftoffen.    zgubić; fallen ïaffen , fahren laffen, »erltercn; Ross. cpo-

'ZROCZYSTY, a, e, przeźroczysty, przejrzysty, burćfjffdjttg.    bats, cpoiwTb, cpoHHio, cpoiuo, cpantiBctio. Dziedzic na

Mętny potok niezroczysty. Jabl. Tel. 215.    onego , po kim się czego spodziewa , z wielkim grze-

‘ZRODEK, dka, w.,    zrodzony z kogo,    płód, plemię czy-    chem pOglądając w'zęby    mu jako żrzeboowi zaglądając,

je; ber ©rjctigte,    ber 9lbfi>mmltng, ble ftruc&t »on jematt*    jeśli już ronił,    albo jeśli    je przyjadł, lata mu liczy, po-

bett. Który kiedy rodzie zwego spłodku się wstydził,    wiada, iż to już nie młody pa)er, czasby nru przed Moj-

jak się ci swoich zrodków wstydali , że się do nich znać    żesza. Rej. Zw. 160 b. — Zronić czym, obsypać czym,

nie zezwolili. Smotr. Apol. 25. ZRODZIĆ cz. dok., Zradzać    womit Defcbutten. Zronione skronie wdzięcznym szronem.

niedok., ob. Rodzić, urodzić, porodzić,    spłodzić; eräugen,    Tward. W. D.    2, 116.    Włos ozdobny, żywy w'zrok , a

geba&reu ; auf bte    SBelt fe^en , sengen.    Weź sobie za żonę    zroniona broda    Wdzięcznym szronem. Tward. Mise, i 34.

niewiastę nierządną, zrodzże z niej syny psotliwe. 1 Leop. ZRQPIC cz. dok., ob. Ropić, in ©iter »ertMnbeltt. Są febry Ozea. 1 , 2. (zpłódź dzieci z wszeteczeństwa. Bibl. Gd.).    z części wewnętrznych zropionych. Krup., 5, 553.

Syn od samego ojca jest nie uczyniony, ani stworzony. " ZRÓŚĆ cz. dok., ZROSNĄĆ med. jedntl., Zrostać, Zrastać ale zrodzony. Kat. Gd. 65. Zrodzony, rodzący się, stwo-    niedok., *Zrostawać contin., Zrosnąć się, Zrastać się

zaimk., rosnąć w jedno się złączyć', w jedno do kupy wyrosnąć, jufaintuen maffflen ? Boh. srusti, srostl, srostu; Slov. srusti, srostśm ; Sorab. 1. zrastu szo rómodu ; J \ind. srastiti ; Croat, zrasztujem ; Ross. cpocTHCH, epa-CTaTbca. W rozdarcie korzenia drzewa kamień był wster-czon, który nie dopuścił takowej dziurze w korzeniu zrosnąć. Cresc. 67. Trafia się, źe dziecko na świat z zrosłemi do kupy nogami wychodzi. Perz. Cer. 2, 140.

O zrosłych palcach, ib. 2, 148. Kości połamane pospolicie zwykły się w cztery a czasem aż w sześć niedziel do kupy zrostać. Perz. Cyr. 94. Zrośnienie kości połamanych dzieje się za pomocą lipkiej ciekłości , z połamanych kości osiąkającej. Perz. Cyr. 96. Latorosłki winne ciało i krew' macicy swojej jedzą i piją , i z nią się złączywszy i zrósłszy, istność z niej i moc wzrostu swego mają. Żarn. Post. 157 b. Członki w ciele pod głową, a gałęzi zjednoczone z macicą zrostawają się i obżywiają i rostą przez sok własny onej głowy, onej macicy. Gil. Kaz. B b 6. Gdzie się ramię z ciałem zrasta.... Szczerb. Sax. 183. Zrosły \ind. srastjen. Zro-słego co, zrosłe gałęzie; Ross. cpocfliHb, cpocTOK'B ;

(Slov. zrostliwe słowo concretiva vox). — §. Zrosnąć, urosnąć, wzrosnąć, porosnąć w kupie, nttt etnanber auf* roacfffen. O kwiatki , co na inszej nie zrośniecie ziemi. Przyb. Milt. 335. Z młodych lat na chlebie rycerskim zrósł.

i 4 50 "

ZROCZYSTY-ZROK.

ZROKOWAĆ-ZROŚĆ.

rzony, śmiertelny, nativus. Cn. Th. 4451. gejeugt, gebolp ren.— Fig. Zrodzić co, wskrzesić, wzbudzić, wzniecić;*• erjeugen , erruećfen, anregen. Rozterki domowe zrodziły despotyzm u Rzymian. Gaz. Nar. 1, 291. Tym, żeś swoje przypadki obszerniej wywodził , W jej sercu pałającym nowyś ogień zrodził. Jabl. Tel. 42. — Zrodzić, odrodzić, odmłodzić, odświeżyć propr. et fig. tr.; tt)te*

' ber erjeugen, erneuern, verjüngen. Drzewa niektóre same dobrowolnie się zradzają. Olw. Wirg. 597. Co cudnego jest jego ? jedno zboże wybranych, a vyino, które zradza panny. 1 Leop. Zach. 9, 17. (które rodzi panny.

3 Leop.\ zboże młodzieńce , a moszcz panny mowne uczyni. Bibl. Gd.) — Zrodzić, obrodzić, obficie wydać; retffiltd) erjeugen, retdjltcfie grnc&te bringen. Jeśli żyto zrodzi , będzie tanie. Pot. Arg. 251.

ZR0GAC1EĆ, ZROGOWACIEC , ob. Rogacieć, rogowacieć.

ZROIĆ , ob. Roić, uroić, naroić.

#ZR0K , u, m., *zrzeczone, "zroczone , czyli umówione miejsce i czas do widzenia się, le uendez-vous, zmowa schadzki; baö fRenbej * oou^, ©teHtńcffetn, beftimmter Ort unb Stunbe ; ( Croat> zrochènye pactum , pactio , ratio-cinatio, zrök ratio , ratiocinium ; Dal. uzrok causa ;

Bosh, rocenje, srocenje pactum, conventio, vzrok causa , caput, origo ; Rag. rook, rocni dan dies dicta ,

▼zrok causa; Slav, uzrok causa, (cf. wzrok); Ross. 3paus

ZRÓŻNICZKOWAĆ -ZROZUMIEĆ, i451

ZROŚCIĆ-ZRÓWNAĆ.

Warg. Wal. 84. — §. Zrosnąć się czym, porosnąć czym, jedna nad drugą przedniejsze miejsce, ubrańszy i prze-pokryć się rosnącym; bewadjfen werben, fid) mit    (Semdch'    strzeńszy ubiór    mieć usiłuje; ziemianka chce zrównać

fftt bebecfcit. Pola się brzydkiemi zrosły rdesty.    Tward.    z kasztelanką ,    kasztelanka    z wojewodzanką , wojewo-

Wi. 186.    dzanka z królewną. Żarn. Post. 3, 561. W wymowie

ZROSCIĆ cz. dok., Zraszczać niedok., ’^Zrastać, (ob. Zrosnąć);    z każdym teologiem zrównał ; a w głębokim tajemnic

czynić że co zrasta , jufatmnctt ttHUfyfett machen. Przęslka    boskich rozumieniu wielu ich przechodził. Sk. Żyw. 224 b.

ziele żyły przerwane spaja i zraszcza. Spicz. 25. id. Sienn. ZRÓŻNICZKOWAĆ cz. dok. (ob. różniczkowy rachunek cal-45. Trawa wzrosnąwszy, ziemię zjęła i zrościła. Cresc.    cuius differentiae). Zróżniczkuj wyraz kolejno względem

22, Kościoł, t. j. ludzie zebrane a 'zrościone w głowę    każdej odmiennej, tak jak gdyby reszta była mnożnikiem

żywą pana Chrystusa przez ducha świętego. Gil. Kaz. B b 6 . statecznym. Jak. Math. 3, 15. różniczkowym rachunkiem b. Mądry ten król swych państw rózdwojone ciało zrościł.    dochodzić , nad) bet* ©ifferentialrechnung h^cmêbringen.

Pot. Arg. 30. Chrystus pan zjednacza , wszczepia , zra- ‘ZROZNOSIĆ, ob. Poroznosić , nad) Cittattber fcierfd)tebentlidj sta nas, odłączywszy od korzenia Adama starego do    berauMragcn, fjerauê&ritrgett ,    (ob. Z—, praep. inseparab.)

siebie przez spojenie i obżywienie ducha swego    święte-    Z*raz wszystkie    zroznosiła    statki , I *zwywracane w głębi

go. Gil. Kaz. B 6 b.    morskiej ponurzyła. Otiv. Ow.

ZROSIĆ cz. dok., Zraszać niedok, ob. Rosić, porosić, zwil- ZROZUMIAŁOŚĆ, ści, z., łatwość bycia zrozumianym, ja-żyć, skropić; betrauen, betröpfeln , befeuchten pr. et jig Ir.    sność, wyraźność; Bah. srozumitedlnost, rozumitedlnost;

Piany bałwanów morskich do nieba leciały, i zroszone z    \ind. ozhitnost ( cf. oczywistość), sastoplivost ; Ross.

pryskania gwiazdy widzieliśmy, A. Urban. 80; ( rorantia    Bpd3yrMHTeaŁHOCTt, bie SBerftdttbJtdjfeit, ®eutlicf)feit. Active:

astra). Trzęsie się z wierzchu hełmu kutas krwią zroszony.    Zrozumiałość, wyrozumiałość, łatwość zrozumienia, poił). 264. Bieży strumień nowe mijać kraje, Zraszać łąki,    jęcia = pojętność, bte §etd)tigfeit int ^Begreifen, Safe«, 3Iuf«

witać gaje. Kniaź. Poez. 1, 116. Żal oczy i tobie zrasza.    faffen, SSerftepen ; Ross. iiohhthoctl. Wynalezienia nowe

ib. 174. Rzucił człowiek zroszone oko na tamte stronę gro-    są córkami geniuszu; zrozumiałość je wyprzedza, rozum

bu Szan. Chr. 10. zala-ne łzami, ein tl)t'dnenbećS 31uge.    drose toruje. Zab. 11, 277. ZROZUMIAŁY, ‘ZRO-

ZROSZTOWAĆ, ob. Rosztować,    ZUMIALNY, *    ZROZUMNY , ZROZUMIANY, *ZROZU~

ZRÓWNAĆ cz. dok., ‘Zrównawać niedok., Zrównywać czejtl. ;    MITELNY, a, e,    — le et    -lnie adv., mogący być zrozu-

Buh. srownati , srownawati ; Slov. srownawati , srownâ-    mianym , pojętym, rozeznanym, jasny, wyraźny; ner»

wam; Croat, izraunati, izraunavam , izraunujem , zrau-    ftdnbltd); Boh. srozumitedlny, rozumitedlny ; Vinä. resumliv,

navam ; Dal. zravnati ; Rag. sYâvniti ; Ross. cpaBHHTL ,    sastopliu , zapopadliu , saprimliu , sastopen, snanliu ,

cpaBHHBaTb, H3paBHBTb, H3paBHHBaib. Zrównywam co,    ozhiten ; Ross. pasysihBacMbin, Bpa3yMHTe.iLHuS ; Frei.

równam co, wyrównywam ziemie, ścianę. Cn. Th. 1451.    yMteMbiii, Koroparo pa3yMkTb M05KH0. Migi są zrozu-

et 935. zrównywam, auSebnen, anÖgletd)en , eben, gletd),    miałemi znakami. Kpcz. U ki. 142. Więcej niż wy wszys-

glatt machen. Gdyby gdzie blizkó siebie były macice bia-    cy językami mówię; a wszakże we zborze wole pięć ,

lego i czarnego wina , tedy zerżnąwszy po rózdze z obu-    słów zrozumitelnie przemówić, abym - drugich nauczył,

dwu, tak je społem złączyć, aby oko średnie jednej    niżeli dziesięć tysięcy słów językiem obcym. Bild. Gd.

prawie przytulić do oka drugiej, tak je zrównywając, jako-    1 Gor. 14, 18. (wole pięć słów *smys|em swym mówić,

by jedno były. Cresc. 504. (wygładzając).'-—$. Zrównać,    1 Leop. ; tak żeby każdy zrozumiał). Tłum wątpliwy coś

równym, jednakowym uczynić, jednakiej wielkości ; gleid)    niezrozumianie szemrać z sobą poczyna. Bardz. Luk. 10.

machen, gleich groß mache«, auöglefd)en , gletd) feilen. Ta    głucho, unöerftdnblid). Wszędy szmer niezrozumny. Nar.

maxyma-. że potrzeba wszystkich zrównać, sprawi, iż    Dz. 1, 119. W niezrozumialnych zgiełkach różnych słów'

się wszystko przewróci. Gaz Nar. 1 , 189. Stan. Aug.    mieszanie. Przyb. Milt. 583. — Active: Zrozumiały, wy-

Stoczenie i zrównanie świętych imion. Farnov, 45. Wa-    rozumiały, zrozumiewający , rozumny; Ross. hohhthhS,

ga (na niebie) godziny dnia i snu zrównawa. Otw. Wirg.    öerftditbig, einftdjt^öott, (gtnfepeit twbettb. ZROZUMIEĆ' med.

183. — Math. Wyrażenie związku dostrzeżonego między    dok., Zrozumiewać contin., (ob. Rozumieć), zrozumieć,

ilościami jakimikolwiek wchorlząc.emj' w pytanie, nazy-    rozumem pojąć, poznać; öerftehett, begreife«, faffen. Ro-

wa się zrównanie , aequatio. Śnicd. Alg. 1 , 8. Zgroma-    zumiem , że jestem zrozumiany. Gaz. Nar. 1, 34 b. Pan

dzenie dwóch lub więcej ilości , oddzielonych od sfebie    Jezus niech otworzy zmysły, abyśmy wszystko zrozumieli,

znakiem, jest. to co nazywamy zrównaniem aequatio.    poznać i obaezyć mogli. Dambr. 251. Zrozumiewam,

Jak. Math. 2,40. Me algebraize ©leićmng; (Slov. srownâ-    po woli pojmuję; allmdljlig begreifen, »erftehen. Teraz coś

ni; Boh. srownalost » zgoda). — §. Zrównać jedno z dru-    zrozumiewam Wac Pana. Teat. 14, 67. Czemuż słów

giem, porównać, znieść porównywane, sprostować,    moich nie zrozumiewacie ? iż nauki mej słuchać nie

sprawdzić; Dergleichen, auêgleichen, gegen einanber    chcecie. Odym.    Św N n    b. Słuchajcie słuchając , a nie

coflationiren. Zrównanie świadectw. Farnov. 39. —    Zró-    zrozumiewajcie,    baczcie    widzenie a nie poznawajcie. 1

wnać z kim abo komu, exaequari alicui. Cn. 77i>1451.    Leop. Jez. 6, 9. (słuchajcie słuchając, a nie rozumiej-

einent gleich fytnmen. Równemu nie zrównasz, a o ‘więt-    cie , a widząc patrzajcie , a .nie poznawajcie. Bibl. Gd.).

szego się kusisz. Cn. Ad. 510. (nie sprostasz, nie zdo-    —§. Zrozumiewać, rozumem rozważać, pobaczywać, do-

łasz, nie wydołasz). Dziś jedna nad drugą przodek,    chodzić; ewdgen, erfordert, überlegen. Sprawy boskie tym

1152

ZROZUMNIEĆ.

ZRUCHAĆ-ZRYWACZ.

bardziej są dziwne,    im więcej    bywają zrozumiewane.    rozumnym, przyjść    do rozumu, oernüttfttg werben. Bndtk.

Zebr. Zw. 1. Zrozumiewam twe drogi święte. Ryb. Ps, ZRUCHAC, ob. Ruchać, cf. zruszyć. ZRUGOWAĆ, ob. Ru-240. Mądrość roztropnego jest    zrozumiewać drogi swoje.    gować,    wyrugować.    ZRUINOWAĆ, ob.    Ruinować. ZRU-

Radz. Rrov. 14, 8. (mądrość    ostrożnego    jest rozumieć    MIENIĆ, ob. Rumienić, porumienić,    przyrumienić. —

drogę swoje. Bibl. Ud). Prostaczek wierzy każdemu    Addas: Zrumienić masło lub tłustość albo tez potrawę

słowu, ale ostrożny    rozumiewa    postępki swoje. Radź.    jaką ; dać rumiano. Wiel. Kuch. 435.

Prov. 14, 15. Bibl. Gd. Nie    ciałem, ale    duszą zrozu-    ZRUNĄG,    ob. Runąć;    {Croat, zrinuti, zrinujem detrudo).

miewamy. Zach. Kaz. 1 , 19.    Dusza, że    obłożona jest    ZRUjSIEĆ    nijak. dok. ,    stać się Rusinem,    $u einem Uteußen

ciałem, musi przez rzeczy widome zrozumiewać i po-    werben. Litwin zrusiały. Nar. Hsl. 7 , 79. ZRUSOWA-

znawać rzeczy niewidome. Kam. Kat. 105. Pilne czynił    GIĘĆ , ob. P.usowacieć.

staranie w rozumiewaniu sprawy legat papieski. Krom. ZRUSZYĆ cz. dok., Zruszać niedok., ob. Ruszyć, ruszyć 490; (causae disceptandae).— §. Zrozumiewać co z kogo,    co z miejsca; »on ber ©telle rühren, tnegbetüegen. Góra

wyrozumiewać , wymiarkować, wymacywać, dowiadywać    zruszyła się z miejsca swego. Rej. Ap. 64. (przeniosła

się; etwas einem abmerfen, tum tynt herauSfpdhen, berauê*... się). Zruszyć zkąd intransit., wyruszyć zkąd, aufbredjctt, łuktngen fuc^ctt. Zrozumiewa z niego, jakieby miał od fid) aufmadjen. — Zruszyć, poruszyć, wzruszyć; aufrttyren, pana swego zlecenia.    Tward. W.    D. 91. Zrozumieć od    in SetöegUttg fefjen.    Ten tylko który najpierwszy    po zru-'

kogo, dowiedzieć się    od niego;    öPU einem erfahren, fier»    szonej wodzie do    stawu stąpił, zdrowym się    stawał,

ôlrôbringen. Od owej mniszki jam wiele zrozumiał tych    Herb. Ąrt. 28. Morze    za wianiem wielkiego wiatru zi-

rzeczy, które tu piszę. Sk. Żyw. 2 , 60. Zrozumieć, po-    grawało i zruszało się.    1 Leop. Joan. 6, 18. (burzyć się

miarkować, pobaczyć, postrzedz; erfahren, roafirnelimen,    poczynało. BiblGd. ; eê    gertety .in Semegnng, in SöaKung).

gemalt werben, inne werben. Zrozumiawszy ten przypadek    — Similiter: Żydzi ci    nic jedno wojny czynią a trwogi

Geżar, zastępy konne wrócił.    Warg. Cez. 99. — §. Zro-    zruszają , ani dopuszczają królestwa być w pokoju. 1

zumieć kogo, przeniknąwszy    go poznać, znać grunto-    Leop. 2 Mach. 14, 6. (rozruchy czynią. Bibl. Gd. ; bunty

wnie ; einen ganj burtyftyauen , genau lernten. Nie chwal    wzniecają, wichrzą ; Unruhen erregen, ftiften, anrttyten).

nikogo z powieści- przedtym niż go zrozumiesz. Radź.    Bluźnili a wzruszali się przeciwko panu. 1 Leop. Num.

Syr. 27, 7. (nie chwal człowieka pierwej niżeli: mówi,    16. powstali, zbuntowali się , fte empörten    ftćf>. -—• §.    Zru-

gdyż to jest doświadczenie    ludzkie.    Bibl. Gd.). Kto za    szyć kogo, wzruszyć, poruszyć, zjątrzyć ; einen bewegen,

rok pana nie zrozumie, a za    dwa nic nie wysłuży, ten    rühren , aufbringen. Jako rozkoszną wielką one wieczerzą,

się pewnie u dworu zadłuży.    Rys. Ad. 26. Pierwej ko-    dla folwarków, dla wołów i dla żon, ludzie utrącają

nia zrozumieć, niźli na nim siedzieć. Pot. Arg. 321.    niedbali, a *przedsię to nas nic nie zruszy. Hebst. Lek.

(ostrożnie postępuj). — §. Zrozumiewać komu, ob. Re-    A 3. Dałeś przyczynę grzechu ludu memu, abyś mię

zumieć komu , znosić kogo , wystawić sobie jego poło-    zruszył a rozdrażnił w grzechach ich. i Leop. 5 Reg,

żenie, jego stan ,<. wnijść w jego okoliczności, a zatym    16, 2. (pobudzając mrę do gniewu grzechami ich. Bibl.

cierpliwość z nim mieć; ftd) an jentanbeê ©telle benfen,    Gd.).— Zruszyć,, naruszyć, nadwerężyć, zgwałcić, ura-

fetite Rmfidnbe ermdgen unb    9îatyjt<bt    mit tym fmben, tyn    zić, »erleben. Pannie Maryi zacniejszej    pan nie    mógł

glimpfUd) beljanbeln, 5Rncf|tcl)t    nehmen.    Kto czego s?m nie    uczynić, one i matką i panną zostawił,    gdy się    w jej

doznał, drugiemu nie zrozumie. Cn. Ad. 375, {ob. nie    hiezruszonym żywocie począł. Bzów. Roi. 44. Zruszył

rozumie nikomu). Na swą słabość patrząc zrozumiej dru-    i złamał przymierze, które miał z królem Izraelskim. 1

gim. Cn. Ad. 1075. Z ludzkiej niedoskonałości jeden    Leop. 4 Reg. 3, 5. (odstąpił od króla. Bibl. Ud.).

drugiego znosić i zrozumieć nie mógł. Sk'..Zyw. 203.    ZRUSZYCIEL, a, m , który co zrusza, wzruszyciel; ber

Pisał do niego, aby złym czasom zrozumiewa!, a nic    Serlefer, ©tityrer. Zruszyciel pokoju. Radź. Bibl. dedyk.

skwapliwie nie czynił, i królewskiej łaski jako mógł ZRy£ cz, dok., ob. Ryć, podryć; (Ross. cpUTŁ, cpuBaTb » szukał. Sk. Dz. 1163. Król Ludwik obyczajom Polskim    zburzyć, rozburzyć); — Addas: Wielorakim ruiny gatun-

przywyknąć nie mógł, Polacy także obyczajów Węgier-    kiem miasta te zryte i zniszczone zostaną. Pilch. Sen.

skich zrozumieć nie mogli. Nar.    Hst.    7,    188. stosować    2, 168. podkopane, obalone, zburzone; uittttiitylett,

się do    nich, zasmakować w    mch, baran    ©eftymacf ftnben.    untergraben, über ben Raufen merfen, imtmerfen.

— Ażem wchodził do świątyń bożych , toz zrozumie-    , n    ,    , .    ,    , .    ,

wałem    ostatkowi ich Buda    Ps    73    17    (tom Dorozu-    ZRACHTO.WAC, o6.,Rychtować, porychtować, wyrychtować.

wałem    ostatkowi ich. Budn.    Ps.    tó    I b (tom porożu    ZRYCZEĆ, ZRYKNAC, ob. Ryczeć. ZRYMOWAC, ob.

miał dokończenie ich Bibl. Gd.; wydołałem zrozumieniu, R watf ZRYPNAC ob. Rypnać. pojęciu ich). Kto mądry jestr zrozumie temu, a roztro- J .    ⁴ .    Jl 4

pny nauczy się tego.* Radź. Osea. 14, 10 (kto mądry, ZRYSOWAC. ob. Rysować, porysować. — Addas: Gdvłuk niech to rozumie , a kto roztropny niech to pozna. Bibl. spuściła , zacięła go pod ucho, i grzbiet zrysowała. Zebr. Gd.). — Zrozumieć się z czym «zmiarkować się z czym, Oto. 200 ; destringit, zadrasnęła, anfrtyen, jetrtyen pomiarkować się Z czym , pomierzyć się z czym , fity tüOttUt ZRATA , ob. Zryć. 1. ZRYWAĆ, ob. Zryć. nteffen, baburty rttyten, abmejfen, abrodgen. Najpierwsza sztuka 2. ZRYWAĆ, ob. Zerwać. ZRYWACZ , a, m. , który co w wojowniku, rozumieć się z siłami swego nieprzyja-    zrywa, przerywa, rozrywa * złamacz, zruszyciel, naru-

ciela. Lub. Roz 552. ZROZUMNIEĆ nijak, dok., stać się    szycie); ber Beißer, Stecher, Geriefter. Meeyusz przy-

ZRZĄDZICIEL - Z !\ Z E B I Ę. 1153

ZRZĄDZA - ZRZĄDZIĆ.

dzień pociechy, 1 oni takie pospuszczają wiechy. Chrość. Ow. 182. Bóg zrządził, bóg sprawił. Cn. Th. 1451. Bóg przejrzał, przeznaczył; ©ott fiat e$ gefügt, vcrfläugt. Zrządzony od boga, przeznaczony, przejrzany, von ©Ott ver* (längt. Zrządzenie boskie, divina disposilio, ordinatio. Cn. Th. 42, cf. fatum, przeznaczenie, przejrzenie, opatrzność; bie göttliche gitgung, ©ebtdung, baö $8erl)ängntß ; Boh. zfj-zenj; Slov. zrjzenj bqzj, predridzeni , zridzeni. O dziwna sprawo, a dziwne zrządzenie pana tego. Rej. Post. Z z A. Wieczni bogowie , bez których zrządzenia I tchnąć nie mogą wszystkie przyrodzenia. Past. Fid. 299. (bez woli ich).— §. Zrządzić której męża, zrządzić któremu żonę * upatrzyć, wyznaczyć, obrać, wybrać; jur tël)e auêtüâbleu, beftimmeu, erforen, erftefen, auśetfefien. Boga o to prosiła, aby ją był abo z świata *zjął, abo małżonka takiego 'wzdam zrządził, z którymby płód mieć mogła. Glicz. Wych. C 2. Ociec syna swego niechby na małżeństwo namawiał, a onemu małżonkę rządził, uchodząc niepokoju. Glicz. Wych. Ol. — Z nią ociec mię zrządził, z nią mię zrządziła miłość. Źebr. Ow. 182; pater hanc mihi junxit, hanc mihi junxit amor, złączył, połączył ze mną ; ücrbiuben, oereineu. ZRZĄDZICIEL , m., który co zrządza lub zrządził, uskutecznił, wystawił, wyrobił;

mierzą między Rzymianami i Albanami zrywacz. Zab. 4, 242.

‘ZRZĄDZA, y, i., zarządzanie, rządność , porządne zawiadywanie; orbentltcfye Verwaltung, 2öirtl)f(i)aftltd)fett > (diting. zrzęda). Lepszy człek bez pieniędzy, powiadają, Niż pieniądze , gdy zrządzę i człeka nie mają. Pot. Jow. 19.

ZRZĄDZIĆ cz. dok., Zrządzać niedok. ; [Boh. zrjditi, zrj-djm efficere, perficerv, instituerez instruereï constituer e ;

Croat, zrediti, zregyńjem ordinäre, zrediti szlugu conducere servum, ob. rządzić sługę; Bosn. srediti, staviti po redu » uporządkować, izrediti * urządzić; Bag, srediti praepa-rare, izrêditi, odrêditi, obrêdili, urêditi ordine disponere-,

Ross. cpa4HTB , cpaacaTb przyrządzić , przygotować); zrządzić, sporządzić, narządzić, przyrządzić, zgotować, przygotować ; Juristen, anrid)ten, juberetten , bereiten , fertig machen, verfertigen. Jedzą, co im zrządzisz, Bo sam wszyslkiem rządzisz. Kanc. Gd. 14. Juz stos, juz 'tłu— czne świece, już mary zrządzono. Zebr. Ow. 70. Ja zrządzam wam, jako mi ociec mój zrządził królestwo , abyście, jedli i pili. Sekl. Luc. 22. (tnie e8 mir mein $a« ter befdjieben fyat. 8utb.). Bóg, chcąc człowieka do siebie przyciągnąć, zrządził mu pismo nauki, w którym wolą swą obwieścić raczył. Glicz. Wych. G 8. _Ptaki wspólne gniazdeczko zrządzają w lesie. Zab. 7, 59. Nar. — Rzekła, i "‘potwarz wieprza dzikiego bez ciała zrządziła.    ber Mnorbner, Serorbner, SSerurfacfyer, Semirfer, Seftimmer,

Źebr. Ow. 558 ; effigiem nullo cum corpore falsi finxit    ^etvorbrittger. Widząc się uwolnionym , a poznając zrządzi-

apri, wyprowadziła, wystawiła, ^ernorbringeu. Pan bóg,    cielą wolności swej, pocznie mu dziękować. Ustrz. Kruc.

gdy zrządził Adamowi i Ewie odzienie, wygnał ich z ra-    ^ 1, 241 .W rodź. żeńsk. ZRZĄDZICIELKA , i.

ju. Biel. Hst. opatrzywszy ich w odzienie, ttflcbbem er 'ŹRZAŁOŚĆ , ści, i. ; Boh. zralost ; Croat, zréloszt ; Dal. ifmen Reibung gefcfmp, fte bamit »erfeben fmtte.— § Rządzić,    szazriyenye; Flung, erts ; Bosn. zrellost, zrjellost ; Boss.

skutkować, w skutku wystawić, uskutecznić, fiertmrbrtn*    3ptJ0CTb, padb, (ob. Rosnąć, wzrost); ‘doźrzałość , do-

gen.

Krwią korzeń zbroczały, Zrządził, że morwy-maści    stałość, dospiałość , bie fRetfe phys. et fig., (ob. Źrzeć,

szarłatnej przybrały. Źebr. Ow. 82. Burza wielką zrzą-    doźrzewać). Upadłeś kłosie pełny, ledwie zabielawszy,

dziła szkodę , Boss. 6ypa npwniHina BeaiiKofi yóbiTOKb.    Do *szedziwej źrzałości jeszcze nie przystawszy. Jur. Fog.

Zrządzona szkoda wynosi 1000 talarów, Boss. npnnn-    <4 4. W młodych 'leciech , gdy ciała jeszcze nie przyszły

HeHHH yÓHTOKb CTOHTii 1000 e^HMOBb. Częstokroć, czego    do źrzałości swojej. Fetr. Pol. 2, 304.

usilne starania dokazać nie mogły, traf nieprzewidziany ‘ZRZASNĄĆ się , [ZZASNĄĆ się ; Eccl. oymacn&TH ca ; Buth. zrządził nam wtenczas, gdyśmy to najmniej obiecywali    zżasnuty sia ; zlęknąć się, auffctyrecfen. 2], n. p. Zrzasnął

sobie. Teat. 49, 30, ( cf. sprokurować ). Miłość troski    się duch mój. 1 Leop. Dan. 7, 15. (zląkł się duch mój.

zrządza. Teat. 41. c, 312. płodzi, rodzi, źródłem lub przy-    3 Leop. ; zatrwożył się we mnie duch mój. Bibl. Gd.),

czyną ich się staje; uerurfadben, beworbringen. Wiecie,    fid) entfern, erfcbrctfcu, (cf. wrzasnąć, wrzask),

żem grzechu wielkiego nie zrządził, Tylkom pobłądził. ‘ZRZAZ. Cn. Th. 1451, ob. Zraz, zrazik. 'ZRZAZAĆ cz. Zab. 13, 145. nie popełniłem, nie wyrządziłem; id)    dok., ‘Zrzazować contin., zrzazać co, rzezać, zrzynać.

flöhe feine grope ©ünbe getfan, ober begangen. — §. Zrządzić Cn. Th. 1451 , ob. Irzezać.

kogo na co, narządzić, użyć do czego, nastroić; einen ŹRZĘ , ob. Źrzeć. ZRZĘ , ob. Zrżeć. *ZRZĘ, żrę, oh. Żreć.

befteHen, brauchen, ftefy feiner bebienen. Obiecał król, ŹRZEBIE, ia, n., ZRZEB', ia, m., [Eccl. uspiEim los, ze ani sam, ani przez zrządzone osoby odtąd następo-    udział, sors, Shitfietl 2]. W Sieradzkiem województwie

wać nie będzie na chana. Tward. W. D. 2, 123. —    żrzeb czyli żrzebie tak zwane, wypada na łan Teutoń-

§. Zrządzić! przeznaczyć, sprawić do pewnego przezna-    ski czyli Niemiecki Zabór. Georn. 300 bie $ltfe, bie $ube.

czenia ; moju beftimmen, su einer gemijfen Seftimmung ein«    Polom dawano także imiona'żerebia, ‘szladu; te pewnego

richten. Bóg dzień ku pracy, noc ku wytchnieniu i od-    wymiaru nie miały; brano je jako dnie orania. Czack.

pocznieniu człowieczemu zrządzić raczył. Módl. Gd. 123.    Pr. 223, fcf. staje, stajanie). Z każdego żrzebia, śladu.

Doktor taki napój zrządził. Tr. (przepisał, ordynował).    włoki z osiadłych roi mają płacić po dziesięciu groszy.

Devota sacrificia , ofiary poślubione , zrządzone, narze-    Vol. Leg. 2, 662. Z żrzebiów abo ‘szladów po sześciu

czone,

zrządziło , Która złej wróżki jędza zaskrzeczała , takiego drogę przestąpiło , Abo więc końce wdedma zamotała. Tward. Daf. 30. Boże , gdy z litości zrządzisz

oddane. Mącz. Wierzę, nieszczęście jakie to    groszy. Vol, Leg 2, 672. ŹRZEBIĘ, ŹREBIĘ, iecia,

Co i    w., ŻRZEBIĄTKO, ZRZEBIĄTECZKO, a , » , zdrbn., młody

płód koni, osłów; bnê füllen, bag $oi)Ien; Boh. hfjbé; hrjbâtko , (2. wozgrza , gravedo, hreb gwodźdź) ; Slov.

145

Utwnik Lindego toyd. 2 Tom VI.

żreba , źriba , hriba < żrjbatko ; Sorab. 1. żrebo, żrybio, żrybz, zrébatko ; Sorab. 2. żrebe ; Carn. shrébê , shébe, shebęta, (cf. Germ, ©djalbe)Vind. shrebe ; Croat, srebe, plur. srebichi ; Rag. xdrjêbce; Slav, xdribe ; Ross. me-peóeHOKł ; Eccl. mpuBA, »epeóeHOKii. Co się na kontach znają, ze żrzebięcia poznają, jaki koń być ma. Sk. Źgw.

2 , 66 ; (ex ungue leonem). Łyse żrzebię i koniem łysym będzie. Cn. Ad. 101. Zrzebiąteczko. Hipp. 23. Nie łam' żrzebięcia, powiadają. Jabl. Ez. 17. (czekaj pory, mech się owoc dostoi , niech doźrzeje). Oślica z ośląlkiem żrzebięciem jej. W. Post. W. 4. eilt (Efetôfülïen. Oddzielił oślic dwadzieścia , i żrzebiąt ich dziesięć. 1 Leop. Genes.

32. — ŻRZEBCZYK, a, m., roczne żrzebię! aż do dwu lat zowie się żrzebczykiem ; już sierć odmienia , już grzywa i ogon w włosy wyrastają. Kluk. Zw. 1 , 157. etrt guKett tttt gmepłett 3al)re. — ŻRZEB1Ć się zaimk. niedok., ożrzebić się dok. , żrzebię rodzić, fohlen, eilt ftiiden mer* fett; Boh. hrebiti se , hrebjm se ; Rag. xdnelpl. se, oxdrjebitise ; Ross. wepeÓHTbC/i, O/KcpeömbCH. ZRZE-BICA, y, £., ob. Swierzepa , świerzopa , świrzopa , świe-rzepica, świerzopka, świerzobka , świrzopka * młoda klaczka, kobyłka ; eût SDîufterfüHen, ein (nngeô ©mitten ; (Boh. hfebice, brebiçka, (hribek stajenny od stada); Rag. xdrjebiza ; Croat, srebicza ; Bosn. sgdribcięa, kobi-lięa). Trzyletnia płocha żrzebica. Hor. 2, 89. Min. Zrze-bica z grzywą od wiatrów rozpierzchłą, i karkiem jarzma nigdy nie znającym.

- Żrzebica,

’“Osoba żrzebców i też żrzebic ku przypuszczaniu do stada, ma być śrzednia. Crcsc. 514. Źrzebice do stada mają być ani wielkie ani też bardzo drobne, szerokiego brzucha, i takich łędźwi. Gresc. 514. Źrzebice wspaniałe samce rodzą. ib. 682. Kto chce źrzebice kupować, ma obaczyć ich lata. Cresc. 682. Źrzebice mają być pasione najwięcej na trawnikach albo też w stajniach suchym sianem; a gdy się już oźrzebią, dobrze im podawać jęczmienia. Cresc. 515. Trawą jest dobrą ku rozmnożeniu mleka żrzebieom. ib. 515. ZRZEBIEC, bca, m., ŹRZOBEK, bka, m., zdrbn., roczne żrzebię do dwu lat zowie się żrzebczykiem, od półtrzecia roku do czwartego już żrzebiec, a gdy już ma wszystkie końskie zęby, już wtedy należy mu się imię konia. Kluk. Zw 1 , 157.

^engftfnKcn, non anbert^alfi btö oter 3a^rcn, eût £>citgfb cfjen; Sorab. 1. żrybz; Boh. hrebc)k, (lirebec, hrebećek ogier, ogierek; Garn. shębz) ; Vind. srebiz , frebiz , zelak (cały koń), rainfiher, postuch (stadnik), shriebez * żrzebiec; Croat, srèbecz; Bosn. sgdribaę; Rag. xdnb , zdrjêbaz, xdrîbcie; (Ross, atepeóeut ogier, HcepeónwcB ; atepeóa ogierek, npunycKHOH ntepeóem stadnik; Eccl. 5Kf)T,KM|h, ncepeóeifB, HOK^eHHw KOHb). Jak rozeznać, czy będzie 1. żrzobek czyli klaczka ? Hipp. 20. Pro poledro secundi anni quinque marcas, qui vero poledrum tertii , quarti vel quinti anni, vulgnriter źrzebca occiderit, juxta exi-stimationem ejus satisfacere teneatur. Vol. Leg. 1 , 46.

Kto komu “kłusię zabije , ma dać za nie cztery grzywny, za żrzobka trzy, a kto komu obrazi żrzebca we dwu lat, ma zapłacić pięć grzywien. Tarn. Ust. 142. Znać zaraz

Mon. 70, 85.

1154 ŹRZEBGZYK - ŹRZOBEK.

ŹRZEBIĘCY - ŹRZEC.

źrzebca, że jest z dzielnych koni stada, Z wysoka stąpa, raźno gibkie członki składa. Pilch. Sen. list. 3, 326. Gniew długo wierzga, jak Podgórski żrzebiec, a długo się uspokoić a postanowić nie może. Rej. Zw. 80. Mam ja tu w stajni pięknego ^rzobka. Jak. Baj. 228. Rej. Wiz. 163. Klon. Wor. 19. Zrzobek niełapany, Ani pasterską ręką ugłaskany, Ucieka w pole. Hor. 2, 92. J. Kchan. J Kchan Dz 248. (Eccl. JKpeópeyKpoTHTejb , Graec. TioXcodccfxvrjç). — Fig. tr. Często i panie nie gardzą parobkiem , Kiedy się dużym uda damie żrzobkiem. Jabl. Ez. 11. (tęgi ^ chłop, rycerz w cielesnej sprawie). — §. Hist. nat. Zrzobek, konik ptak. Cn. Th. 298; anthus FUmi, avis equorum hinnitum imitons ; eût 2$ogel, ber baS 33eif>ern ber ^ferbe nadmtacfjen (oll, (cf. kobyłka, koni robak).'ŹRZEBIĘCY, a, e, od żrzebiąt, guHeit*, ^ofden*; Boh. hrjbécy, (hfebjôkowÿ spadix, badins, kasztanowaty, hrebecnj aurad urząd przełożonego nad stadem); Sorab. 1. zrèbaczé; Ross. wepeóayiii ; Eccl. aepebaaift, »peó-UeehiH. Zrzebie rodzi się bez zębów; a te które mu przez pierwsze dwa lata wyrastają, zębami żrzebięcemi zwane, giną wszystkie po póftrzecia roku. Kluk. Zw. 1, 157, (cf. pierwsza trawa, pierwsza pasza). ŻRZEBNY, a, e, n. p. Zrzebna klacz, źrzebna kobyła, żrzebna oślica, mit einem füllen trćicfyttg, (cf. szczenny, kotny, cf. brzemienny, ciężarny); Boh. hfebnÿ, shrebné klisna ; Slov. żrebnd kobila ; Sorab. 1. fobożna ; Ross. acepeóa«, Ogólniej:    mepeóa, cymepeóaa , cyacepeóa, óepemaa.

klacz, kobyła; bttö (Üîutterpferb, bte ©lutte. ‘ZRZEC, zrzekł, f. zrzecze, zrzekę cz. dok., Zrzeknąć,

f. zrzeknie, zrzeknę jedntl., Zrzekać niedok., *a) urzec, (cf. urok), urokiem czarować; befpredjett, mit SBoifeit be* jaubern, beljeren. Która mię Cyrce albo Medea zrzekła, żem obrócił serce me z ochotą na grzechy ? Kulig. Her. 47. — b) Zaimk. Zrzec się czego, .słownie się zdać czego, rezygnować, fcf. odrzec się, zarzec się); eiltet' ©ad)Z entfagen, Serjidjt baraitf tfnm , reftgittren; Sorab. 1. wo-tfeknu szo , zdahwam szo ; Sorab. 2. sze fahohlowasch ; Vind fe odpovedeti, odrezhi; Rag. odreccbise; Ross. OTpenbca; Eccl. OTnpouiaru, OTKaabiBaTbca (cf. odprosić, odkażać), OTpnuaTbCH (Boh. sfjcti se, sreknu zmówić się, zmowę uczynić, ob.* Zrok , ‘zroczyć się ; Rag. srjê-citi se verbis contendere ; Bosn. sr jęci lise , skaratise al~ terenri ; Vind. sreka * język , mowa , cf. *rzek). Izasław zachciał dziedzictwa Wyszesława , i kazał go do więzienia wsadzić , ażby mu swego zrzekł się dziedzictwa. Steb. 60. Ci którzy chcieli kapłanami być, zrzekali się stanu małżeńskiego. Smolr. Lam. 42. Klnąc swe przeznaczenie, nieba się zrzekają. Przyb. Luz. 124. Zrzeczenie się , btC (Entfagnng; Vind. odpoved , odpovedba (cf. odpowiedź, cf. wypowiedź) , odrek , odriek ; Cam. odpovd.

‘ZRZEC, źrzał, *źrzy cz. niedok., ^Zierać contin., (ob. Doj-źrztć, najźrzeć, spojźrzeć, wejźrzeć, wyjrzeć, zajrzeć); 1) widzieć, patrzyć, baczyć, oglądać; feiert, bltcfert, (mifefjen; Boh. źriti , żrel, żrjm, sziram inluere, zrenj wzgląd, zregmÿ, (ob. *Zrzejomy, ’zrzemy), patrnÿ oczywisty; Slov. zfetedlnÿ dilucidus, ob. Rzettdny; Garn. ob-sol. srâk aër; Vind. srak, srakizh aèr ; Croat srak, zrâk, ajer » aura, zrâchecz ventulus, zrâchim * wietrzę; Slav.

zrak aër ; Bosn. zrók aër, zrśk , zrakka, (Ital. raggio ;    jabłka słodkie na drzewie, *ano jedne głodzą osy, drugie

Lat. radius * promień), ziriti , nazritti inspkere ; Rag,    czerw gryzie, trzecie sie też urwawszy rozpadnie. Rej.

zrâk, zrakka radius, lumen, ziram, nazritti aspicere,    Zw. 4 45. Na bezbożny miecz dziecko natrafiło, Gdy

zracjatti observare ; Eccl. sjfrŁTH, oyięp-ŁTH, 3pjo, 3pii,    pocałować ojca się kwapiło , Padła pod ołtarz ofiara

rMAH * patrz, 3pHTfeCH widać, spniejibHbiii od widzenia,    nieźrzała. Bardz. Trag. 299. Dymitr przyszedłszy do lat

widzialny, widokowy, CŁ^piijaTH , 3epuaio oglądać, uwa-    źrzalszych , z klasztora umknął. Gwagn. 564. Nieźrzała

żać, B3paqnTHca wyobrazić się, 3a03piiTe.ïb złego oka,    doskonałość. 4 Leop. Jez. 4 8, 5.

, ob. Rżeć,

rżać, n. p. Koń zrżał, ob. Zarżeć, porżeć ; jltj«mmOtmte* hem, anfmiehern, Ir^mtehent. — ŹRZEĆ, ob. Łec.

ZRZEC.

Z RZ E Ć - ZRZĘD NO Ś C.

4455

tępam , spaquK’B obraz; Ross. 3piTb, o/utTb, cMOTphTb, ZRZEC, ZRŻAĆ, zrżał, zrży , zrżę cz. dok. apiitie widzenie, wzrok, 3pHKü wzrok, spania, spant widzący, widomy, sprawił widzialny, 3oponeKt, 3panent źrzenica , spuTejib widz, spektalor, f. 3piiTeabHHU,a , no- ZRZĘDA, y, z., ZRZĘDY, plur., dziwaczne ganienie wszys-30pHme , 3jvfeamue widowisko; Turc, israk fuigor, spień- tkiego , zrzędzenie, zbyteczne krytykowanie, cf. gdera-dor, ortussolis, (cf. zorza) ; cf. Mehr. Tiï? sc.hur, intueri; nie; griffitcfjeê SBefen,    , taklfucfyt, fpofmeifteret),

cf. Aegypt. iris , ‘ocuius; cf. Graec. oqüv). Filomela na-    ©rttelfi). Zrzęda starości nad najmniejszym punktem mniej

piera się do siostry, na którą źrząc Tereus , wzrokiem    czasem zcTatne czyniąca refîexye, 'zawźdy trwożliwa, i

kredencuje. Zebr. Oiv. 452 ; (spectat eam). Źrzy za słoń-    mniemanego strzegąca się podejścia. Mon. 72, 735.

cem, vertitur ad solem. ib. 87. Conjecti omnium in te    Wszelkie na się mamy względy, A na drugich czynim

o cult, każdy na cię źrzy. Mącz. Źrzy mu z oczu złość,    zrzędy. Jak. Baj. 17. (sobie darujemy, drugich nicuie-

szubienicą pachnie, olet malitiam. ib. Ze w głowę od-    my; cf. belka, cf. drzaska, źdźbło). Niechaj zawisnyra

ciętą Pompej u szową źrzał chłopiec Ptolomeusz , nic dość    krytyka okiem, Na mnie obróci swą zrzędę, Prostym ja

tej sromoty, trzeba leź ten widok zostawić dla Cezara.    idąc wdzięczności krokiem , Winnym ci tonem piać będę.

Chrośc. Luk. 269. Rwie wieczne prawo a nieźrzale cuda    Zab. 15, 42. Knioź. Szczodrolę w' *skepstwo, a łago-

Izraelskiego rzuca pośrzód luda. Suszyć. Pieśń. 2 F 2 b.    dność w zrzędy mienisz. Zab. 12, 346. Nar. Zrzędą-ć

(niewidziane).    twą młodzi radę nazywają zdrową. Pol. Arg. 223. (dzi—

Pochodź, źrzenica, źrzeniczny ; zwierciadło ; wzrok,    w'actwem , grymasem , urojeniem , gdyrstwerńj. Mąż ucieka

wzór, wzorzyc, wzorzysty ; zorza-, dojrzeć, nojrzeć, nie-    od żony, Wypchnięty swej jejmości zrzędą i fochami.

najrzeć, nienaźrzed, pojrzeć, spojrzeć, spojrzenie, przej-    Teat. 48. b, 55. .Choć raz oparłszy się, i nie dawszy

rzec, przyźrzeć, przyzierać, utrzeć, wejźrzeć, wejrzeć,    użyć następującej zrzędzie, mów żeś uw»olniony. Sionk.

wyzierać, zajrzeć, zazierać.    Pers. 54. Przez ustawiczną zrzędę mąż jej się nie mi-

2. 'ŹRZEĆ, ŹRZAĆ , źrzał, źrzeje med. niedok, (Doźrzeć dok., łym staje. Teat. 52. d, 43. To sztuka na fortunę, nie qu. v.), 'Źrzenieć nijak, niedok., stać się doźrzałym, do-    dbać na jej zrzędę, Pot. Pocz. 486. (dziwactwo, koło-

chodzić do dojźrzałośei, dościgać , dospiewać, dostawać;    wrotność). — Ten był sposób najlepszy; przynajmniej

reifen, reif werben; Boh. zrâti , zràl , zragi , zralÿ; Sorab.    nie będą Nieprzyjaciele nasi z zapalczywą zrzędą Szukać

4. fracź, fefracż, fraly, frawy; Sorab. 2. fdrali ; Garn.    go w grobie ojca. Min. Byt. 4, 76. Przebóg, kto się

soręti, sórem , sręl, sreilu, godnim , godim , godne,    domyśli, i z ciekawą zrzędą Między nieboszczykami czyż

(cf. Zgodny); Vind- srejati, soriti, srelo , srelu ; Croat.    go szukać będą? ib. 78. natręctwem, dziwacznym śledź—

zreleti, zrelel , zreli, zrelem, zezreliti, zezrćlyam , zrćl,    twem , jubringltdjeê Sîadjforfdjen. — §. Zrzęda, y, ni. et ż.,

zezóren ; Rag. zretti, .sazretti , z rietti, zrió , zrella ,    ZRZEDZIOCH , a, m , człowiek zrzędny, kobieta zrzędna,

zreilo ; Bosn. zrjetti , zazritti, zrritti, zoriti , zrelli , zrjelli,    cf swarządź, sprzeka , wybrydnik, niedogodek , *hyrny,

sazrjelli, zrio ; Slav, zrio. -la, -lo ; Ross. sptrb , co-    cf. zgaga, gdyra ; Corn, godernavz, f. godernavka, ein

3ptTb, 3ptfo, 3pi>^biił, (cf. co3pbTb, o wrzodach * do-    nürgltcbev, grämlicher SDîenfcfy ; dziwak , dziwaczka, ein nutn*

stawać, czerwienić się, cf. rdza; Eccl. spdbjiio doźrzałym    berliner ^eiliger, eine numberlt^e ^eilige. Wac Pan tak-

czynię). Długo kłos Toście, długo źrzeje na sw’pj słomie,    że wydajesz się niby trochę zrzęda. Ttęb. S. M. 6.

A w mgnieniu go lada grad, lada wietrzyk łomie. Pot.    Przedwieczne koczkodany, gaduły, zrzędzioehy. Węg. List.

Arg. 401. Na wiosnę kwitnie, źrzeje ow’oe latem. Pot.    18. Co ten stary zrzęda gada? Teat. 49. b, 48. Czy mię

Syl. 452. ‘Jesieni owoce źrzałe zbieramy. Sienn. 456.    dyabli skarali z tym zrzędą! w niczym mu dogodzić nie

Był tedy czas, gdy już źrzałe grona mogły być jedzone.    można. Teat. 28, 5 ZRŻĘDAĆ, ob. Zrzędzić. — (ZRZE-

1 Leop. Num. 43, 21. Kładź nieco jagód nieźrzalych    DNIEĆ, ZRZEDZ1EĆ nijak, dok., oh. Rzednieć, rzedzieć,

z doszłemi do prasy, wygniatujże je wespół. Sienn. 623.    rzadzieć , stać się rzadszym; bünner werben, felttter mer«

Kucharze umieją robić potrawę z poziomek co ‘naźrzel-    ben. Skoro powstanie, co w bitwach się śmieje Loklin,

szych. Syr. 1350. Na to święto przynosili do kościoła    jak chmura przed słońcem zrzednieje. Kras. Oss. E 3.

pierworodne urodzaje zboża już źrzałego. Gil. Post. 105.    Przesiliła się bitwa , zrzedniały ugony. Przyb. Milt. 188.

Ojcowie jedli jagodę nieźrzała, ażeby synów ich osko-    ZRZĘDZIĆ, ob. Rzedzić, przerzedzić). — ZRZĘDNOSĆ,

miny cierpią. 1 Leop. Ezech. 18, 2. Niektóre rodzaje    ści , i., skłonność do zrzędy, do zrzędzenia, niedogo-

w tejże mierze są, gdy kwitną abo źrzenieją, odtąd    dzona dziwaczność, 9îürgltd)fett, Sîbrgit^fdr, $abelfüd)ttg«

‘kwilnieją abo źrzenieją, aż się ustawają. Glicz. Wych.'    feit, ©rtcfltdjMt ; (Vind. obfhnerlivost, naskerlivost, vti-

0 2 6. Czas nasz bardzo krótki jest, a "'źdrzejemy jako    Injenost). Zbyteczna czułość pana nad sługą, staje się

4 45*

zrzędnością. Kras. Pod. i, 103. Rażące w swoich wady    czułości na powszechne dobro , domowym tylko zaprzą-

bez zrzędności lubiła poprawiać ; miło ją było słuchać    tać sie zrzędzeniem , nie jest słuiyć ojczyźnie. Mon. 65 ,

nawet strofowanemu. Zab. 9, 183. (bez dziwaczenia ,    257. — *§. Zrzędzić * Zrządzić , Sprawić, Wyrządzić, qu.

bez gdyrania, z łagodnością). — *§. W każdym stanie    v , n. p. Święte anioły racz na strażą zrzędzić. Kanc.

potrzebna jest gospodarska zrzędność. Mon. 72, 240.    Gd. 344. wyznaczyć, beftttmueu, beftellen, »erleiden,

troskliwość, staranność; ©orgfamïeit, Sldjjtfamfelt. ZRZĘ- ZRZEJĘ, ob. Zrzeć.

DNY, a, e, — ie adv., niedogodzony , mrukliwie kryty- ‘‘ZRZEJOMY, *ZRZEMY, a, e, — ie adv. ; Boh. zregmÿ; kujący, zbyt drobno ganiący; Carn. goderné ; Vind. na-    Ross. 3pHMUii; widoczny, oczywisty; ftdft&öriidj , äugen»

skerliu, vtifnjen, nevstrefhliu, nevstrefhiu ; Eccl. m6o-    fcfjetnlicl). O zrzejome wielkiego boga ze mną dzieła!

yKopHŁiH, grtćflid), nürgltdj, nörglig, fwfmelfterifdj, tabel»    Pot. Arg. 604. Resztę bogu oddaję, któregom teraz

füdjtlg , grctmUd). Umysł zrzędny Łacinnicy imperiosum    łaskę zrzejomię doznała. Pot. Arg. 381. Straszno zrze-

zowią. Fredr. Ad. 93. (i chciwy rządzenia, Ijerrfdjfftdjttg ,    me miejsca. Zebr. Ow. 244 ; loca plena timoris, stra-

befefylSIja&erijdj). Gdzie pokój niepewny, albo wojna po-    szliwe do widzenia,

trzebna, tam drogi łacniejszej do wojny szukać , są rze- ZRZEKAĆ , ŻRZEKNAĆ, ob. Zrzec.

czy człowieka ‘wzrzędnego. Janusz. Lig. H. (determino- ZRZEKTAĆ, ZRZECHTAG, ZRZEKOTAĆ cz. dok, ob. Rze-wanego , rezolutnego). Toście wy wilcy, a nie pasterze    kotać , jufamuteu fragen, auffrädjjeu, quäfertt. Zrzechtać

oszczędni, Na zgubę trzody swojej, nie na życie zrzę-    kogo, znudzić, zmordować rzekotem ; einen ntftbe qitdfen,

dni. Jabł. Tel. 276. troskliwie staranni, forgfältlg bebadjt,    mit ©equate ermüben. Z niespodzianego hałasu i grzmo-

beftrebt. — §• Zrzędny, troskliwie rządny, aż do zbytku pra-    tu Porwie się Lepid , tak go zgiełki zrzechcą, I przyrze-

wie, drobiazgowo starowny : außerft tt)irt(|fd)aftlicl) bt3 auf    cze im uczynić co zechcą. Chrośc. Fars. 142.

bie gertngfte Śleiittgfett, forgfaltig , adjtfam. Wie zrzędna ŹRZEN1EĆ, oh. Źrzeć, zrzeje, zrzenieje. ZRZĘPOL1Ć , gospodyni, kiedy kokosz jaje Znosi, bo jej kwakaniem ZRZEMPOLIC, ob. Rzępolić.

źrzeć ); Boh. zfjteldnice ; Sorab. 1. wokowe fornaschko (cf. ziarnko), wokowe yadreiko, ( cf. jąderko) ; Carn. serklu , punzhèza; Vind. serklu, jegerz, jederz v’ozhe-fah , ozhnu jederku , ozhelna jabuzhiza , ( cf. jabłko); Croat, zenicza ; Bosn. zenięa, zinięa ; Rag. zćniza, zćniciza ; Slav, zenica ; Ross. 3iHima, sopoueia, spauetCB (cf. wzrok, cf. C03epuaTH przejrzeć) ; Eccl. ^iuiHi|a , soponeut ; [ cf. niem. fefien 2] ; źrzenica , dziurka w oku , którą widzimy. Włod. ber Augapfel. We śrzodku błonki tęczystej jest okrągła mała dziureczka źrzenica zwana. Zool. 48. Błon-ka oka rogowa ma we śrzodku dziurkę źrenicą nazwaną, pupilla. Krup. 2, 289. W oku błonka jagodowa , której przednia część dziurawa , formuje wespół z likwo-rem kryształowym źrzenicę. Kirch. Anat. 83. Źrzenicy okrążek , abo kółeczko około źrzenicy, iris. Cn. Th. 1451. Straciwszy źrzenicę, nie będziesz widział. Radź Syr. 3, 28. Źrzenicę kto obrazi, oko nakazi. Janusz. Wr. B 3. Honor podobny do oka źrzenicy, która najmniejszego zaprószenia cierpieć nie może. Mon. 70, 693. Jak źrzenicy w oku , tak pilnie tego strzegli. Rej. Post. K k k. 2. (jak oka w głowie, nne ba$ 51uge int $opfe; cf. jak bożego grobu bronić). Tak ci twą czystość chować należało , Jako źrzenicę w oku ; już stało ! Past. Fid. 217. Wybór królów źrzenicą wolności, i najpiękniejszym narodu Polskiego zaszczytem nazywano. Ust. Konst. 2, 6. — Metonym. Źrzenica, oko, oczy, wzrok; baS Sluge, bie 2lugert, ber üBlicf. Oto cię sam wabi swemi Źrzeni-czkami drzymiącemi. Groch. W. 366. (oczętami). Rzuć człowiecze, na obraz natury źrzenicę, Patrz, co w sobie obszerne jej mieszczą granice. Dmoch. Sąd. 14. O cna ojczyzno, choćbym twej granicy Zawiązanemi dotknął się źrzenicy, Wnetbym cię poznał , tak mi coś wdzięcznego Zaraz do serca skoczyło samego. Past. Fid. 256. ŹRZENICZNY, b, e, od źrzenicy, Slugapfel * . Zawizjże

1156

ZRZĘDNY - ZRZĘDZIĆ.

ZRZEJĘ -ŹRZENICZNY.

nudnym słyszeć daje. Zab. 10, 75. Koss. Ty wiesz, ŹRZENIGA, y, i., ŹRZEN1CZKA , i, i. , zdrbn. ; ( Etym. czym żyje zrzędna mrówka. Żab. 11, 3. Koss., cf. skrzętny. ZRZĘDZIĆ cz. dok., Zrzędać contin., §. 1) dziwacznie gdyrać, ganić, drobiazgi wytykać, mrukliwie za lada co strofować, (cf. rządzić się, jak szara gęś po niebie); jdnfeln, nörgeln, nörgeln, tabelfüdjtig friteln, granteln, grin» fein. Wacław, gdy z oczu Polakom unika do Pragi , traci w sercach ich miłość i respekt powagi ; Gość w swym państwie wędrowny, na którym gdy zrzędzi, Nie rządzi, w sześć lat śmierć go do grobu napędzi. Min. Ryt. 2,

29. Od rana do samego wieczora zrzędzi, gdyra. Teat.

28, 28. Zrzędzi i gdyra co moment , ale go się nikt nie boi. ib. 27, 23. Go ten stary gawęda zrzędzi ? ib.

19. b, 32. Powiedz , niech nie zrzędzi ; bo to nawet i starym nie do twarzy. ż6. 19, 62.— O wstydzie, hańbo, rozpaczy , Zawsze zrzędzi, i dziwaczy. Zabi. Z. S. 58.

Jej postępki nie zawsze mi były do smaku, i najczęściej mieliśmy' nad czym zrzędzić. Teat. 26. d, 4. (sprzeczać się, dysputować, krytykować). Dzieci, które karmią inne niewiasty, a nie matki, często widzimy, jako zrzędzą , krzyczą, kwilą się. Mon. 69, 698. grymasy mają, dziwaczą ; ©ritten Ijaben, nnmberltd} fepn. — Kto jest winien, na kogo głos sumnienia zrzędzi .... Dmoch.

Sad. 66. kogo strofuje, łaje, gani , tuen ba§ ©etütffeu ftraft. — §. 2) Zrzędzić czym , nad czym * dokazywać , wydziwiać , szafować dziwacznie ; womit grlllenfiaft umgeljert, tuuttberltcö nńrttyfdjaften, fdjalten unb tualten. Lepiej zrzędzić nad gruszką , niżli nad człowiekiem. N. Pam. 5,

150. Oni ludzkiem marnie życiem zrzędzą. Chrośc. Ow.

153. On kości jego, i spiki w nich wędzi. Ze uznać musi, kto nad nim tak zrzędzi. Chrośc. Job. 125. Nowym kształtem nieszczęście się ‘wzrzędza. Mon. 70, 596. zabiera się w nowe dziwactwa, Unfug, Unbtlbe treiben. —

§. Zrzędzić, skrzętnie rządzić, drobiazgowo gospodarnie |r zarządzać, bt$ auf 5Uelnigfetten angfilid) tulrt^aften. W nie-

ZRZETELNY - ŹRZÓDLISKO.

ŹRZÓDLISTY - ŹRZÓDŁO MÓWCA. 1157

moję także źrzeniczną zasłonę , Ty, przez którego jestestwa bywają wszkrzeszone. Zab. 16, 572. ‘ZRZETELNY, a, e, ob. 'Rzetelny ; Boh. et Slov. zretedlny; Ross. et Eccl. 3pHTe.ibHbiii ; widzialny, w oczy wpadający, oczywisty, ‘źrzej omy ; m bte Slugen faUenb, ftdjtbar, ftdjtkrltd).

Rzeczy te wielkie a potrzebne nauki w sobie zamykają; przetoż aby nam źrzetelniejsze były, porządkiem je sobie rozbierzemy. Żarn. Post. 9 b. Pismo ś. rzetelnie i nie z jednej miary ducha ś. bogiem mianuje. Salin. 341.

Te tu słowa źrzetełnie są napisane, przystosowane do syna bożego, ib. 24. W tych ‘słowiech takie się to źrze-telnie zamyka, ib. 4, 63.

'ZRZĘŚ1Ć cz. dok., rzęsisto spuścić, zlać; reidjltdj ergtejJen, fllrôfdjütten, airêfpenbett. Bez twojej łaski więdnę, usycham , Ale gdy zrzęsisz hojną jej rosą, Jak listki z pączka myśli się wzniosą. Kniaź. Poez. 1, 4.

ZRZEWNIĆ , ob. Rzewnić , rozrzewnić.

‘ZRZEZAG, ‘ZRZAZĄG cz. dok , 'Zrzazować niedok ; (Vind. sresati , sreshuvati; Rag. srezâli ; Bosn. izriezati na kuse). Rzazać co, ob. Rznąć, zerznąć , zrzynać. Cn. Th.

1451, (cf. zaraz), jujammen fcf)ntj$eln, abfcl)mj$eln, a&fdjneiben. herunter fć^netbert. Dobrze jest z drzew starych zrazować z wierzchu skórę wierzchnią a chropawą , aż do świeżej.

Gresc. 375. Piołun trzeba zrzazować, aby się lepiej odmładzał, ib. 270. Drobnym szczepom nizkie zrzazo-wanie bardzo ^przysłusza. ib. 127.

ZRZOBEK , ob. Zrzebiec, żrzebica , żrzebię.

'ŹRZOCZYSTY , a, e, — o adv, przeźroczysty, klarowny; burd)ftd)ttg; flor, tyell. Dolina przez strumyk przerżnięta źrzoczysty. Przyb. Milt. 310.

ŹRZÓDEŁKO, a , »,, zdrbn. rzeczwn. Źrzódło gu. v,, baë Quellcben, eine flehte Quelle. Źrzódełko, aquula. Macz.

ŹRZÓDELNY, ŹRZÓDLNY, ŹRZÓDLANY, ŹRZÓDŁOWY, a, e, od źrzódła , do źrzódła należący, ze źrzódła pochodzący; Quellen*, Quell*; {Boh. zfjdelnÿ; Æop.'vrelni).

Źrzódlny, źrzódłowy ; confundit usus hanc vocem r cum Zdrojowy, {qu. v.) Cn. Th. 1452.; Woda źrzódelna. Świtk.

Bud. 479. Rog. Dos. 5, 520. Żadnej różności niemasz między dżdżystą , rzeczną , źrzódelna i jeziorną i morską wodą ,-jeno nazwiska są różne, ale sama istność i przy-    cznego. Dambr„ 611. Dziwne skutki i dary ducha ś.,

rodzenie wody jedno jest wszystkich. Syxt. Szkł. 18. —    które od niego jako od wiekuistego źrzódła dobroci wy-

Źrzódlna Ida. Źebr. Ow. 245 ; humida, źrzódlista, quel*    nikają. Kuczb. Kat. 1, 172. /jako od studnicy. edit vet.).

lig, t>oH Quellen. — Fig. tr. Źrzódlany, źrzódłowy, po-    Pan, Chrystus jest łaską prawdziwą i wszystkich darów

czątkowy, początek dający, główny, pierwiastkowy; QueU*,    źrzódłem. Kuczb. Kat. 2, 401. (studnicą. edit, vet.) Sławmy

Ur*, UrfpruugS*, urfprünglicj), ©runb * ; Boh. pûwodnj ; Vind. vreuzhen, sazhetliu, perven , pozheten ; Ross. nepBOHa-uajbHbiił, BceBMHOBHbin. Rugują teraz naukę języków dawnych, źródlanych języków. Kras. List. 2, 11. ŹRZÓ-DŁEK , łka, m., montia, rodzaj i gatunek rośliny. Kluk.

Dykc. 2, 127. eut getmjfeS ^flanjengef^Ie^t. ŹRZÓDLISKO, a, »., źrzódło niedobre, nieczyste, szpetne; ein fdjledjter, trüber, bäfflidjer QucU. Źrzódlisko, fons

. Cn. Th. 1451. Źrzódliska zatkane przekopami dobywać dla spadku wody. Haur. Ek. 51.

są to prawdziwe zdroje i źródła , ale tylko żyły i źrzódliska. Switk. Budr 328 , cf. zaskórna woda , Quell* brütfye, QueHabem. Jak źrzódliska naleźć, i dobroć wo

dy poznawać. Cresc. 26. miejsca, gdzie źródło się naj-duje; QueUurfprung , Urquell. ŹRZÓDLISTY, a, e, — o adv., pełen źrzódeł, queHig, ooU Quellen, queüretdj ; Sorab. 1. żurwate, cf. zdroisty. Substant. ŹRZÓDL1STOŚĆ, ści, i., obfitość w źrzódła, 3iei^tbutn an Quellen. ŹRZÓDŁO, a, ». ; Boh. zridlo , żidlo, zrjdel , pramynek, (cf. promień, promyk); Sorab. 1. żorlo, żurwo ; Sorab. 2. żredlo, żre-lo , żrewo , zera rzeczka ; Garn. svirk , urûtk ; Vind. vrelz , isvir , (cf. wreé) ; Croat, isvir, vrèlo , zviraliche, cheszma, (srelo * wir) ; Dal. vrillo, sztudenacz, hladenacz; Bosn. vrjello, vrello, tocjak (cf. toczyć, tok, stok), stu-denaç (cf. studnia), kladenaç (cf. chłodnik), cesma, ce-smiça ; Rag. vrello , vrutak , xîvaz (cf. żywy), hladenaz , kladenaz; Slav, vrello, izvar, bùnar , ( xdrilo * bagno ) ; [ rusk, żereło ; starorusk. ncepeio * uście 2]; Ross. KJiionb (cf. klucz), HCToqHiiKE, npoHCTeuenie, po^HKi ; Eccl. HCxoftHqie, (cf. wychód). Źrzódło, cf. Germ, ©trubel, ( cf. [gardło 2j , ród). Źrzódło confunditur cum zdrój, vide ibi discrimen. Cn. Th. 1452. bte Quelle, ber Quell. Źrzódło, trybem wszystkich narodów, początkiem nazywamy strumienia, z którego strumień płynie. Pociej. 433. Więc źrzódła one piękne między drzewki wrają, A kamyczki by złoto tam się w nich błyskają. Rej. Wiz-. 24 b. Źrzódeł abo fontan w Niemczech niewiele widać, ale rzeki przedniejsze są Ren . Moza , Ems i t d. Bo-ter. 79. Źrzódło ciepliczne ; Ross. KHneHb, (cf. kipieć). Ze źrzódła wszyscy czerpają, a strumień z niego nie zmniejszony płynie. Psalmod. 56. Tzaż nie dla ciebie wynikają źrzódła, rzeki płyną, wiatry wieją? Żarn. Post. 2, 321 b. Kto ma źrzódło, na co mu pić wodę z strumyka ? Zabi. Fire. 82. Z czystego źrzódła mętny strumyk nie pochodzi, Ni orzeł niebosiężny podłych ptaków rodzi. Zab. 9, 7. Świetorz. (jaka matka , taka córka ; fortes nascuntur fortibus. Hor ). — Allegor. figur. Źrzódło , początek , wszczątek , zkąd co początkowo wypływa, spływa, pochodzi, wyczerpuje się, bierze się ; Boh. puwod, (cf. powód); Bosn. podrjet (cf. podryć), vrutak, glaua , (cf. głowa) ; Ross. nepBOÓbiiie. Pójdź pragnący, oto źrzódło wód żywych wyskakujących do żywota wie-

sus

nie

autora , z którego bierzemy, Gdy wodę pijern, źrzódło uwieńczajmy. Kras. Mysz. 103. Moje pióro jest tych wierszów źrzódłem. Boh. Kom. 4, 152. Moja omyłka stać się może szczęścia pańskiego źrzódłem. Teat. 5, 13. (przyczyną, początkiem, powodem). Brzydzimy sie winem , które wszelkiego złego jest źrzódłem. Boh. Kom. 2, 40. Lecz gościu , rzecze dalej, zapoczniej od źrzódła , Powiedz nam , jak się chytrość Greczynom powiodła. N. Pam. 3, 542. (od samego początku, ab ovo , a W studniach fonte). — *§. Dodaj oczom źrzódła na płakanie. Groch.

W. 66. dodaj łez. ŹRZÓDŁOMOWCA, y, m., etymolog , etymologista. Kpcz. Gr. 3, p. 103. ber Ośtlpmolog. Źrzó-dłomowcy z języka narodowego wyciągają częstokroć

musco-

usunąć; einen »om 9Imte tnegfloßen, Ijerunter werfen, ad* fejjen. Za ten przestepek twój , będziesz zrzuceń z królestwa twego Rej. Post. H h h 3. Zrzucił mocarze z *stolców ich, a ‘powyższy! pokorne. Rej. Post. E e e b. Kapłan, który nie pości śrzody lub piątki, niech będzie zrzucony. Pim. Kam. 277. (złożony z kapłaństwa). — Zrzucam pokarm * womituję. Cn. Th. 1452. Włod. Womitować , zwracać, zrzucać. Cn. Th. 1281. wyrzucać, tDegbrcdjen, ntegfpeien, atiöwerfen; ( Boh. krkati, krkâm, kuckati ; Slov. wywracugi ; Vind. koslati, pluyat , fe tergati , zbresdati). Objadłszy się zrzucał. Sk. ■ Zyw. 71 b. Pijak , co w.czoraj poźno jadł, dawno zrzucił 'skwarne. Rej. Wiz. 51. Polifem zwał, i zrzucał strawę w krwawej jusze. Otw. Ow. 564. Zrzucony womitem v wyrzucony. Cn. Th. 1452. — Zrzucać co, naruszać, nadwerężać , złamywać, przełamywać, targać; fieftig »erlebe«, angreifen , bredjett Kaszel poronienie przywodzi, siły zrzuca, i wszystko ciało wycieńcza. Cziach. Prz. C 3. Zrzucam kontrakt,-targ. Cn. Th. 1452. łamię, nie dotrzymuję; bert Śłauf, ben Contract brechen. Dla łakomstwa H^ftuthYkTH, HU3BeprHyTH, HH3BepraTH, HcnpoBeprHyTH, et- przyjaźń ze mną zrzucił. P. Kchan. Jer. 119, (cf. porzu-Kß-Eqiii CBeprato, ckhhhtl, cöpocHTb; 1) zrzucić, ztrącić, cić). Dał się Władysław namówić, że przymierze z Amu-zepchnąć na dół ; herunter tnerfen , berab werfen, nbmcrfen.    ratem zrzucił. Biel. 351. — Zrzucić się z czego, uwol-

szczęśliwie najdawniejsze zdania i obyczaje narodowe. Kpcz. Gr. 3, p. 101. ŹRZÓDŁOSŁÓW , u m., Slov. wlastnóslownosf. Przez źrzódłosłów rozum się : 1 ) wszelki wyraz pierwotny , z którego wyrazy pochodne , jak wody ze źrzódła płyną; baê ©tï)îmm, bflê ©tammwort, ttrwort, ber ©lamnt ; 2) nauka o pierwotnych czyli źrzó-dłosłowowych wyrazach, etymologia. Kpcz. Gr. 3, p. 29. bie 2ßcrtforfd)Ung , (cf. słowmrod). Nic nie masz pospolitszego, jak w badaniu źródłosłowów i początków narodów oswajać czytelnika z niezliczonym prawie ciągiem wieków , i pod odmiennemi nazwiskami wskrzesać hord zapomnianych sławę. N. Pam. 10, 32. ŹRZÓDŁOWY, ob. Zrzódelny.

ZRZUCIĆ cz. dok., Zrzucać niedok. ; Boh. zwercy, zw rbl, swrcy, swrhnauli, swrhöwati ; Slov. zwrhugi ; \md. sver-niti, dolvrezhi, dolmetati , dolluzhati; Groat, zaverchi , zverchi , zmetati , zmechem, zhititi; Bosn. sverechi , zba-ęati, hittiti doli; Ross. cBepruyTŁ, CBeprart, cpmiyiL, CKHHyTŁ , CKH4aTh , CKH^WBaTfc ( ob. KldaĆ). 3ÓpOCMTb , 3ÓpacbiBaTb , HH3pimyTb , misptaib , iiH3pliBaTb ; Eccl,

Zawadziwszy o półkę, garnek na niej stojący zrzucił.    nić się gwałtem, [1$ tritt ©Ctoalt tl'OOOn h)3tnac()ert. Polska

Teat. 22. b, 108. Zrzucam kogo z góry, z mostu. Cn.    zrzuciła się z gwarancyi sąsiedzkiej. Gaz. Nor. 2, 260.

Th.    1452. Niewolnika, pana sw’ego ‘mordem, rożka-    Choćbyś    zrzucać się chciała ze słowa, musiałabyś dożął    z góry Tarpejskiej    zrzucić. Warg. Wal. 208. Ja    trzymać.    Teat.    29. c, 6 — §. 2) Zrzucam co w kupę,

biedny ze skały na łeb zrzucony, ledwom sobie karku conjicio in medium. Cn. Th. 1452. auf einen Raufen $U* nie    złamał. Zab. 4, 17.    Ossol. Koń kogo zrzucił, z sie-    ffltttmen    tuerfen.    Zrzucić się na co , złożyć się tudzież.

- bie    zsadził, b«$ <J3ferb    fiat tfnt abgcworfen. Klacz mię    Cn. Th.    1452.    tn ber ©tle jnfammen fließen, jnfantmen le*

zrzuciła, potłukłem boki. Teat, 24. c, 54, Zrzucający    gen, jufatmnen werfen eine ©elbfitmme. Oppiusz dla ubó-

koń; Sorab. 1. zmotaeżne kon, {ob. Zmiotać , zmieść).    stwa nie mógł igizysk sprawiać, spektatorowie zrzucali

Zrzucam z siebie kogo, zsadzam kogo z siebie, dejicio    mu się. Cbrośc. Fars. 186. Memmi tak ubogo umarł,

servile j u gum e cervicibus. Cn. Th. 1452. (id) »Ottt §alfe    żeby go było wedle przystojności nie pogrzebiono , by

fdiaffen , fentanbeê 3ód) abmerfen, abfdinitcln. Zrzucę cię,    się mu było pospólstwo nie zrzuciło po dwie uneye z

abo zsadze cię z siebie. Cn. Ad. 1373. Jeśli co panu    głowy. Warg. Wal. 150. ‘'‘ZRZUT, u, m., “ZRZUTA,

będzie nie do gustu, można prędko ten cieżsr zrzucić,    y, z, ‘ZRZUTEK, tku, m., dem, zrzucenie, wyrzucenie,

rozwieść się, i kwita! lent 19. b, 37. zwalić z siebie,    odrzucenie; bflê §erabmerfen , ^emntcrnwfeu, ber SUmmrf,

eine Saft flbwäljeit, fid) »um £)alfe ntäljen. Zrzucić z sie-    baé #inuterftnrien. Przyjdzie do zguby i ostatniej zrzuty

bie płaszcz, suknia, szatę * nagle złożyć, spuścić, ze-    Jednej minuty. Pot. Arg. 595. — g. Co zrzucono, wywlec ; ben SWanfel, ba$ 5Uetb abwerfen. Suknie zrzuciwszy,    rzucono » wyrzut, womit ; bas Slnêgen’orfcrte, ber, 3lnöttmrf,

pokazał sebudłe i wystarzałe ciało. Sk. Dz. 767. — Fig.    Jam perły zrzutek plugawy. Dar. Lot. 5. Pies łepce

Słyszę jakiś J’ abé chciał dla niej czarną suknią zrzucić.    swoje zrzuty. Pot. Zac. 34.

Teat. 42. c, 7. (stan duchowny porzucić, by się z nią ZRZYGNĄĆ, ZRZYGAĆ; Croat, srigâvam, ob. Rzygać, żenić). Roku 1525 Albrycht mistrz Pruski uczynił hołd ZRZYNAĆ, ob. Zerżnąć.

Z s.

Zygmuntowi , a zrzucił płaszcz zakonu Krzyżackiego, i na xiçstwo Pruskie od króla jest przełożon ; a od tego czasu zakon Krzyżacki w Prusiech ustał. Stryjk. 740. —

Zrzucić zęby, sierć , ob. Zmiatać, zronić, ob. Ząb. —

Zrzucać co z drogi, wyrzucić na bok, sprzątnąć; anf ZSĄCZYĆ cz. dok., Zsąezać niedok., sącząc spuścić, ûbftcfertt bie ©eite werfen , wegwerfen. Już to ostatnia, nadwiną-    lajfen, jnfatnmen fîdern laffeit.

zsadjm , zsazowati ; Ross. cca^nrb , ccatKHBaTb ; Eccl. H3-cantAaio ; zrzucić siedzącego, odsądzić, wysadzić pr. et fig. tr. ; Ijerab fejjen, hinunter fe^en, abfe|en, berab werfen ; (cf. Verbnrn medium zsieść, zsiadać). Zsadzam kogo, depono aliquem de sede, ex equo , vel ex altiore loco in

wszy nogi, Kamień na wstręcie co był, zrzucać z dro- ZSADZ1Ć cz. dok., Zsadzać niedok. ; Boh. zsaditi , ssaditi, gi.    Mon. 11, 348. —    Absolute: Zrzucił w bok zając.

Tr. uderzył w bok. odskoczył od drogi, er fyflt eilten Sibfprung gemad)l. — Zrzucam most, przerywam. Cn. Th.

1452. bie Sriicfe abwerfen. — Zrzucić kogo z godności, z urzędu « zepchnąć, zstrącić, gwałtem lub nagle złożyć,

ZSAPAC - ZSIEŚĆ.

Z S 1 E S Ć.

1159

yśeunąc, dognać, do-

tkować ,

terrain. Cn. Th. 1452. Zsadź dziecię ze stołka na ziemię. Tr. Zsadzenie Ross. cca4Ka. Koń go z siebie zsa-dził. Tr. — Fig. tr. Z hardej imprezy poganina zsadzą. Jabł. Buk. K 5 b. zbiją , strącą , zepchną ; Runter wer* fen, herunter ftojJen. Zsadzić kogo z urzędu, z dostojności, zrzucić, zepchnąć, złożyć gwałtownie; oom 21mte werfen, gewaltfam abfe^en. Kniaź wielki metropolity, vvła-dyki, opaty, według woli swej obiera, na urzędy wsadza i zsadza. Gwagn. 524. — Zsadzam kogo z siebie, zrzucam kogo z siebie , depello aiiquem a cervicibus. Cn. Th. 1452. ftd) einen nom ipalfe wegfdjaffen. Nie dam z siebie szydzić, zsadzę z siebie każdego. Cn. Ad. 506. (stawię się każdemu, dam każdemu radę). — Zsadzić do kupy, szczelnie połączyć, btd)t an etnanber jufatnmen fefcen. Sklepiąc piec uważać trzeba , aby cegiełkę z cegiełką dobrze zsadzić gliną T>iz'. Skt 84. spoić, pospajać.

ZSAPAĆ ob. Sapać, wysapać ZSU1KAĆ, ob. Sarknąć.

*ZŚC1GAG cz. jedni!., doścignąć , pędzić; nad)jagenb cintyolen, erjagen. Cesarz Klaudyusz, zścignąwszy Gdów u Dmiaja , gdzie się z plonem przeprawiali , na głowę ich poraził. Biel. 16.

ZSEDN1Ć, oh. Sednić, osednić.

*ZSENATOHZYC cz. dok., uczynić senatorem, junt (Sonator machen. Widzisz senatorem że został starosta , Patrz jak się zsenatorzył ! Kras. W. 19. minę, powagę ustroił senatorską.

ZSEP , ob. Zsvpka, zsypać, sep. ZSETKOWAĆ , ob. Se-posetkować. ZSEJM1KOWAĆ, ZSEJMOWAĆ, ob. Sejmikować, sejmować. ZSFOROWAC , ob. Sforo-wać , posforowywać.

ZSIADAĆ, Zsiadło, Zsiadły, ob. Zsieść. ZSIADŁOPŁASKI, a, ie, zbitopłaski, beri) unb find), gebrdngt tn ber ftlctdje. Cebula jest różnym kształtem , jedna też jest zsiadłopła-ska. Sgr. 1221. ZSIADŁOŚĆ, ści , z, zsiadłość cieczy' płynu, zsiadanie się, ustoiny, uslałość; ba3 ©erinneit, baë ©erottncne, ber @a$; Boh. zsedlma. Zbitość do kupy, ścisłość, miąższość krępa; berfre ®tcfe, Hnterfeijltctt. Obesitas , tłustość , t\łowitość, zsiadłość Marz.

ZSIAGAĆ. ZS1AGNAĆ, ob. Zsięgnąć. ZSIAKNĄĆ, Zsiąkać, ob. Siąknąć.

ZS1EC, zsiekł, f zsieeze, zsiekę cz. dok., Zsiekać niedok., siekąc zbić, pobić, w kupę posiec ; aHacfeu, fjerunter* Ijacfen, jufamnten fiacfen ; Boh. zsekati, zsekam, sesekam; Vind. dolpofekati , okulfekati ; Croat, zeszechi , zesze-kujem; Ross. cctuŁ, cciny, cctnaro , H3CTecart>; Eccl. cctoaro. Medea Absyrta na sztuki zsiekała , i krwią rodzoną p oj uszył;; tropy. Twnrd. Dnf II.

ZSIĘGNĄĆ, ZS1ĄGNĄĆ cz. j-.dntl., posiągnąwszy zdjąć, (te* ruutcrretcfjen, ob Sięgnąć, dosięgnąć.

ZSIEKAĆ, ob. Zsiec. ZSIĘKNĄĆ ‘ ZS1ĄKNĄĆ, ob. Siąknąć. ZS1EPAĆ ob. Siepać.

ZSIEŚĆ, zsiadł, zsiedli, /’. zsiędzie, zsiądę med. jedntl., Zsiadać medok. , Zsiadywać częstl. , z miejsca siedzenia swego ruszyć się, abft&en, ftd) herunter fe^cn, abfłetgen oom @{|e, (cf. activ. zasadzić kogoi ; Boh. zsysti , zsedl, zsednu, zsedati ; Vind. odfesti, dolfesti, (cf. zleźć) ; Rag. sjesti, sjahati , sjahatti , sâchi, odsjesti ; Bosn. sjahati

s'kogna; Ross. cctcTS , ccHAy, ccfc4art Zsiadam z konia , z woza ; desilio, descendq. Cn. Th. 1452, ob. Zsko-czyć , afcftcigen, abftjjen oom ^ferbe, oont SBagen , ( cf. wysieść). Juz ani na konia wsieść, ni zsieść z niego mogę. Prot. Cont. a 4 b. Trzeba często na młodego konia wsiadać i *zasię zsiadać, aby takowym zwyczajem nałożył się spokojnie stać ku wsiadaniu. Cresc. 523. Widząc jego twarz, jako trup zbladła, I już nie zsiadła, ale z konia spadła. P. Kchan. Jer. 518. Z cu dzego konia i śrzód błota zsiadaj. Rys. Ad. 78. Teraz z cudzego muszą zsiadać. Pot. Syl. 205. ( ustępować , wracać co cudze). — Fig. Ir. Na jego rozkazanie i konsulo-wie z urzędów zsiadać musieli. Sk. Dz. 177. ustąpić z urzędów, złożyć urzędy, zsadzeni byli przez niego; fte mufften bic Stemter meberïegen, ijjrtett entfagen. Aliter : Z lat i z *żytu zsiedii. Zebr. Ow. 211 ; annis aevoque soluti, wycieńczeni, zrobieni; flfegemottet , a&gemargelt.— § Zsiadać, zsiadać się zaimk., n. p. Zsiada się mleko, krew' zsiada * gęstwieć , skrzepnąć, w kupę się zbiegać; jufammenfaljrett, gerinnen, ftd) fefcen, btcf werben , fcrjtd)f werben, pfammen laufen; Boh. sewrjti se, ( cf. zwarzyć się) ; Croat, uszirisze, (cf. ser, serzysko) ; Ross. ccŁctł-ca , cdMaiocb — Zsiada się mleko, maść i t d., coagn-lalur. Cn. Th. 1452. Mleko kwaszą, *aże się zsiędzie ; a potym od niego serwatkę odcedziwszy , z worów wylewają. Paszk. Dz. 4, ( cf. ustać się ). Zsiadanie oliwy , mleka, coagulatio. Cn. Th. 1452. Zsiadły, Boh. posy-raly, zsedlÿ; Ross. ccferaił. Zsiadłe mleko, coactum lac. Cn. Th. 1452, Bosn. kogliatta , strrighgljatta, mljeko usireno, sgetięa , (cf. żętyca). Gąszcz migdałowy, wlawszy polewki do niego szczuczej, zsiędzie się jako gęsta galareta , abo jako mleko podpuszczane. Sienn. 608. Zsiadło się, jako mleko, serce ich. 1 Leop. Ps. 118, 70. (serce ich zatyło , jako sadło. Bibl. Gd.). Zsiadło pzy-nię, co a gulo. Cn. Th. 1452. (zwarzam). Niezsiadły, co się zsieść nie może ; qui coagulari nequit, vel nondum coa-gulutus. Cn. Th. 546. Zsiadający się rychło, Graec. sv/zrjxtoç, facilis ad coeundum, qui celerioris coaguli est. Cn. Th. 1452. leicft gerinnenb. — Similiter de diis liquidis: Na krwi wypuszczonej, gdy się zsiądzie, woda widzieć się daje. Zool 7 gdy się ustoi , gdy osiada, gdy krze-pnieje ; wann fid) b ai Slut fefd, wann e3 gerinnt. W onym srogim zimnie krew' w ludziach zsiadła , żyły się kurczyły. Sk. Żyw. 151 b. (ścinała się, zamarzała). — Fig. G ly go widzę, zaczyna się krew' we mnie zsiadać. Teat. 46. 63. ścina się. t. trętwieję, baê Slut erftarrt in meinen sibertt. — W dystylacyach para w krople się zsiada , a potym w wodę się obraca. Petr. Wod. 8. zbiegłszy się w krople osiada , fc$t ftd) in tropfen an. Wody Jordanu zsiadłe jak mury. Gęb. Hymn. 296. ( stanęły , wznosiły się stężałe, nieruchome). Przy jednem cieple wosk się roztapia, a błoto się zsiada. Fredr. Ad. 114. (tężeje, gęstwieje, schnie). — §. Zsiada się co na dół, opada, ftd) auf bett $oben anfe|en. Kiedy rok suchy, zsiada się tam na wyspach sól biała jako lód. Papr. Kol. 108. Nil wpadłszy w jeziorzyska abo doliny, zsiada się w białą sól. Boler. 214, (Boh. zsedlina ustoiny). Zsia-

Zstępować dokąd , wstępować ; WO

dać się, twardnieć, trętwieć , skorupieć ; ftd) »erhärten, hart unb fteif werben. Paznogcie od tej roboty zsiadają się i *ztwardziewają. Sak. Probl. 111. Sadło gęsie pomaga zsiadaniu nóg abo twarzy od zimna , dla słodkiej

v tłustości swojej. Spicz. 147. — Co do wzrostu: Zsiadły, krępy, zwięzły, ścisły , mocny w sobie dla niezby-tniej wysokości; fiämmtg, unterfeßt, gefegt, berb, gebrängt. Wół do roboty powinien być mocny, zsiadły. Kluk. Rośl. 3, 113. Człowiek zsiadły, krępy, marsowaty. Xiądz. 32. Piast był wzrostu zsiadłego. Krom. AS.

ZSIKAĆ, ob. Sikać, posikać. ZSINIG, ZSINIEĆ, ob. Ze-sinieć , sinieć. ZS1W1EĆ , ZS1W1Ć , ob. Siwieć, siwić , osiwieć. ZSKOCZYĆ , ob. Zeskoczyć. ZSKROBAC. ob. Zeskrobać. ZŚLIFOWAĆ; Vind. dolsbrusiti, ob. Ślifo-wać, odślifować. ZŚLINIĆ , ob. Ześlinić.

ZŚLIZNAĆ się zaimk. jedntl., zepsnąć się , wyśliznąć się ; herunter gleiten, «bglitfchen, entgleiten pr. et fig. tr. Jak sen odpadł, z pamięci się zśliznął. Wad. Dan. 55. Zśli-zniony, zślizły, wyślizniony, herunter geglitfcbt. Ziele to języczek zślizniony i spadły w gardle na swe miejsce przywodzi. Syr. 249. Języczek nabrzmiały, abo i ze swego miejsca ślizły, do swej miary i na swe miejsce przywodzi, ib. 916.

ZSŁOWIACZYĆ. ZSŁOWIAŃCZYĆ cz. dok., Zslowiańczać niedok., ob. Słowiaczyć , przerobić po słowiańsku , n. p. przełożyć, przetłumaczyć, ( »erflaoifcljen ) , inö ©IaMfcl;e Übertragen. Słodkie jego (t. j. Symonidesa), sielanki, który tylko czyta , Czuje zsłowiańczonego wdzięki Teo-kryta./Kras. List. 43.

ZŚLUBIĆ cz. dek., ob. Ślubić, poślubić, zaślubić; »erlo* ben, »erwählen. Kleopatra już Cezarowi zślubiona, gzi się z chłopy. Bardz, Luk. 185.

ZŚNIEC1Ć , ob. Ześniecić. ZSNOWAĆ , ZSNUĆ, ob. Zesnuć, zesnować.

‘ZSOBNA adv. , z osobna , ob. Osobno ; einjeln , für fiel; be* fonberê. Wypowiedzieć wielkość każdego dobra zsobna, ani rozum człowieczy , ani język nie może. Hrbst. Lek. BA.    ,

*ZŚRZÓDZB1EZNY, a, e, odśrzódpędny, odśrzedni, (oppos. wśrzódpędny, dośrzedni) ; centrifuge, n. p. Ziemia jest wypukłą pod ekwatorem, a wklęsłą pod biegunami, w takim *zamiarze, jakiego wyciągają prawidła ciężaru, i moc siły zśrzódzbieżnej. Stas. Buff, ben SJîittelpunct file* henb.

ZSSAĆ, ZESSAĆ, ob. Ssać, wyssać; Ross. cocaTb, ccocy, ccacuBaTb.

‘ZSTAĆ, ‘ZSTANAĆ, ‘Zstaje, ob. Stać, stanąć, n. p. ‘Zstaje mi czasu, siły⁵, dostaje mi. Cn. Th. 1453. ‘Zstanie mię na co, zdołam, ib. — §. ‘Zstać czego, odstać od czego, przestać, zaniechać; WOötm abftehen, ablaffen. Pada trup uparty, ginie rycerz śmiały, Nie jednak serce złożą, nie śrzód takiej Hagi Zstaną swej przewagi. Tward. Mise. 18. — *§. Zstać się, dostać, doźrzeć , doścignąć; biê jur »böigen SReffe flehen bleiben, »böig reif werben. Pożytecznie, gdy się owoce dobrze zstoją i uźrzeją. Spicz. 241.

ZSTĄPIĆ , ‘ZSTĘPIĆ , f. zstąpi , *zstepi med. dok., Zstępować niedok. Zstępuje na dół. Cn. Th. 1453. idąc spu-

szczam się z góry, ferafcfłefgett, hwtnterjłeigen, hinunter [teigen, Jjinab fteigen, fi<h h^unterlaffen ; Boh. zstaupiti, zstupowati; Sorab. 1. stupam dehle ; Croat, dolistôpam ; Boss. cocTynHTb. Różna jest postawa wstępujących zstępujących: którzy z góry idą, ciała wstecz cofają, które zaś w górę postępują, zginają się; *abowiem zstępując , ciężarem swym ważyć się ku pochyłości, a wstępując, wstecz go cofać, wychodzi to właśnie na to, co występkom ulegać. Pilch. Sen. list. 4 , 219. *Alić oto zstępowała córka Faraona , aby się kąpała w rzece. W. Exod. 2,5. (w tym wyszła , aby się kąpała w rzece. Bibl. Gd. ; zeszła, fie fant fterab). Człowiek niektóry zstępował z Jeruzalem do Jerycha. VF. Lue. 10, 50. er ging Çtltal? ». 3. gen 3. Zstępowanie na dół, zchodzenie. Cn. Th. 1455. Pan zstąpił z nieba , by ludziom zbawczą podał rękę. Przyb. Luz. 20. Chrystusa zstąpienie było z r.ieba na ziemię. Salin. 2 , 83. Zstępuję z nieba , i bóg ziemię przeglądam, kształt wzuwszy człowieczy. Zebr. Ow. 8. Sam do niego przyjść a ‘sstępić raczył. Rej. Post. K k 6. ib. H 5. Zstąp' śliczna Uranio, z twych przybytków w niebie. Przyb. Mili. 211. Pan do piekłów zstąpił, ożył dnia trzeciego. Groch. W. 23. er fltfyr f)tt* rtteber jur $ÖHe. Zstąpienie do piekła. Cn. Th. 1453. Me Höllenfahrt, ba3 9îieberfahren jur Hölle- Wyzywają dobrych dni , a w mgnieniu oka do piekłów zstępują. 1 Leop. Job. 21, 13. (w mgnieniu oka do grobu zstępują. Bibl. Gd.', zchodzą z świata,). Wilgoci te w piersiach się zbierają, potym zstępują w nogi, czyniąc opuchlinę w- goleniach. Cresc. 328 spuszczają się, zciekają , spływają, zsiąkają, fie fcnfen fid? herunter. — O sukcesyi na dół zstępującej. A. Zamoj. 152. Me abftetgenbe fiittte tuber Erbfolge, (ob. Zstępny, oppos. wstępny). Poślubił sobie żonę z pokolenia swego, z dawna jakoż jeszcze od Ja-kóba ‘sstępującego. Rej. Post. Z z 3. — Zyto coraz na dół zstępuje. Dwór. G 3. tanieje, upada w cenie , e$ fällt tm greife, (oppos. w górę idzie). — §. Zstępuję z drogi. Cn Th. 1453. ustępuję, wybaczam, mijam, oddalam się od drogi, porzucam drogę ;    »0W 3Sege ab*

wetdjen, ben 2Beg »erlaffen, non ber ©traße abgehen, auf Me ©eite abtnetcöen, abtretten. Mam ci coś rzec, zstąp'tu trochę z drogi. Teat. 42. d, a. Na śpiegi wysłany, często z drogi zstępując, dla rozmaitego przebiegania , nie rychło się wracał. Warg. Wal. 331. Wszyscy za wodzem idąc, z gościńca zstępują. Groch. W. A 2. Lepiej się trzymać tych, którzy rzedziej z ścieżki albo toru zstępują, niż tych, którym się to bardzo często trafia. Teat. 26, 14.

abtreten, eintreten, etnfehren. Król stacyi u szlachty niech nie miewa. Jeśli się nam przyda przez królestwo jechać, zstępowania żadnego do szlachty i ich kmieci nie będziemy czynić, ani żadnej rzeczy względem tego zstępowania nie każemy od nich wyciągać; a jeśliby inaczej nie mogło być, jedno żebyśmy musieli zstępić, tedy za nakładem każemy potrzeby sobie gotować. Herb. Stat. 261. Ludw. r. 1374, cf. stanie, stacya ; Slbfteige, (Etufeljr. — §. Zstąpić komu z drogi, zestąpić komu; einem au8 bent 28ege reichen, ihm auśweichen, thm W* machen. Fa-

Z S Y C H A C - Z S Z U M O W A Ć. H61

ZS TA RŻEĆ - ZSUNĄĆ.

biusz gdy się z ojcem swoim na ulicy zetkał, nie chciał    |ierflhf^ieBen, herunter fdjtebeu. Gdy się tygiel w formie

mu z drogi zstąpić. Dambr. 88. Zstąp' z drogi, choćbyś    trochę zastoi, obręcze zsuwają, klepki odejmują, i typo pas w biocie się zagrązil. Paszk. Dz. 50. Jeśli poty-    giel się gładki zostaje. Torz. Śkł. 106, Ona lekko zsuwa

kam konsula, nic nie opuszczę, co do uczciwości wy-    się z konia, przywięzuje go do drzewa.... Staś. Num.

rządzenia przynależy, zsiędę z konia, zdejmę czapkę,    2, 55.

zstąpię z drogi. Warg. Wal. 268. Już słońcu wschodzą- ZSYCHAG, ob. Zeschnąć. ZSYLA'C, ob. Zesłać, cemu jutrzenka zstąpiła. 8ariiz. Luk. 2, 71. (ustąpiła). ZSYP, ZSEP, u, m., ZSYPKA , i, z., zsypywanie, zsy-— §. Zstępować sukno, ba3 £ud) QVtmpeu, frttnpen, ein«    panie, i to co zsypują; b(i3 Bufauttnenfcfmtten, Stöfdjütten,

laufen laffeil. Zstępuje się sukno, contrahitur pannus ma-    baê 3ufatttmengefd)üttcte, Slbgefdjüttete; (Boh. seypka grana-

defactus. On. Th. 1453. ba§ £ud) lauft ein. — Fig. Baszty    rium). Wymłot w- kupie leży na zsyp do beczek gotowy,

i wały ustępują nieprzyjacielskiej mocy, Lecz wnet Sta-    Przyb. Milt. 150. Lato, co czystym zsypem zbóż spi-

reinberg nowe wewnątrz toczy, Zstępujące się utrzyrou-    chrze weseli. Zab. 10, 50. Koss. — §. Do powinności

jąc siły. Suszyć. Pieśń. 3 H 3 b. ściskające się, kurczące    danniczycb do stołu królewskiego należał za Piastów

się, jak sukno, gdy się stępuje. X. Kam. tu Slfotttljnte    osep, sep czyli zsypka różnego zboża. Nar. Hst. 2, 259,

fomntnt ,t ahneljmeu.    "Boh. osep, (ob. Osep, sep); ©djuttgetreibe, SîôruerjeÇenb,

ZSTARZEĆ się, ZSTARŻAŁY , ob. Zestarzeć się.    ©etretbeabgabe tu Körnern.    Zsep , który    powinni byli do

ZSTATECZNIĆ , ob. Statecznić, ob. Ustatkować.    zamku    oddawać, znosimy.    Vol.    Leg. o ,    582. ZSYPAĆ,

*ZSTAW, u, m , (ob. Staw), spój, spojony staw czyli członek,    f. zsypie cz dok, ‘Zsypować con tin., Zsypywać czestl;

spojenie stawów, baö jwfttmmengefugte ©elenf pr. ettr. Bóg    Boh. sesypati; Boss. ccbinaTb , ccbm.iio, ccbinaio ; zsy-

świata tego zstawy strząsa, kiedy chce. Modrz. Baz.    196.    pać do    kupy, sypiąc w kupę    zebrać,    zgromadzić, ju«

ZSTAWIĆ cz. dok., Zstawiać niedok., na dół odstawić,    fanuneu    fdjutteu pr et fig.    —    Zsypać czego, ob. Odsy-

złożyć, zsadzić ; herunter fłeHen, bcrabfteüeu, herunter fe^eu;    pać, abfdnitteu. — Zsypać się zaimk., p. n. Grobla się

Sorab. 1. delestaiu, delestajem , delestawiu, delestawiam ;    zsypowała, zpełzając na dół. Cresc. 22. rozsypyvvała się,

Vind. dolpostaviti, doldjati , dolvpraviti ; Ross. cocraBHTb,    ftd) uerfdmtter., ftd) jerfd)iitten, au3 einanber fd^ütten.

cocTaBÆHBâTb, (cf. zosta wić). Zstawiam co, eurent Latini ZSZACBROWAĆ , ob. Szachrować. ZSZADZ1Ć , ob. Szadzić, proprio, commune accipe: depono aliquid; quod reddimus    szedzić. *ZSZADZIEĆ , ob. Szadzieć, poszadzieć, osza-

nostro : s Th. 1453.

bożą, i postawili ją. na kamieniu wielkim. W. 1 Reg. 5, 15. Bibl. Gd. Zstawić wino do piwnicy. Tr. spuścić beczkę wina, iu beu Mer laffeu, etnfeüern, etufcfiroten. — §. Zstawić do kupy, 'sstawić, jufammen ftelleu; Bosn. sa-staviti , sastavgljati eonjungere, (cf. zastawić); Ross. co-

vel zkładam, zsadzam , zstawiam. Cn.    dzieć. ZSZAFRAN1Ć. ob. Szafranić. ZSZALBIEROWAG,

wóz stanął, lewitowie zsta wili skrzynię    ob Szalbierować. ZSZVMER0 WAĆ, ob. Szamerować,

oszamerować. ZSZAMOTAĆ , oh. Szamotàc. ZSZARGAĆ , ob. Szargać, zaszargać , oszargać, poszargać. ZSZARPAĆ, ob. Szarpać, szirpnąć. ZSZARZAĆ, ob. Zeszarzać , sza-rzać. ZSZASTAĆ, ob. Szastać, szastnąć. ZSZATKOWAĆ, ob. Szatkować. ZSZCZYKOWAG , ob. Zeszczknąć,

CTüBHTb, cocTBBJiHBaïb.    '    '    ZSZCZYPNAĆ cz. jedntl., Zszczypać niedok., Zszczypować

ZSTĘP, u, m , zstępowanie na dół, miejsce zstępowania    eon lin., zszczypiąc urwać, zdjąć, abfnetpett, (ob. Ze-

czyli zchodzenia na dół, to po czem zstępujemy, zcho-    szczknąć) ; Sarah. 1. zezcschipam. Dobrze jest przednie

dzimy na dół, zchód , (cf. wschody, zchody); bfiê Iper«    wierzchołki bani zszczypowaę, aby się gałązki gęstsze

abfdjretteu, ber ipinuntertritt, ^erabtritt, (stufen funabwdrtl    puszczały ku dawaniu owocu. Cresc. 227.

Z dołu jakiej kamienicy mamy wstępy na górę, lub ZSZEPNĄC , ZSZEPTAĆ, ob. Szepnąć; Zszepnąćsię, zsze-zstępy do piwnicy. Alg. Nar. 47. ZSTĘPNY, a, e — ie    ptać się zaimk., Zszeptywać się czestl., po cichu czyli

adv., od zstepu, zstępujący; <perabfd)rettung$ », abfteigenb,    szeptem się zmówić, flufternb ober gauj letfe ftd) mit etn*

tyerabftetgenb. ' Między zpokrewnionemi w linii wstępnej i    anber bereben, rerabreben, eiuoerftefien, (cf. spiknąć się),

zstępnej, małżeństwo utrzymać się nie może. Cal. Cyw.    W ten raz najwięcej może żądza oczu, Skoro się na co

1, 52, (ob. sukcesya na dół zstępująca). 1. ZSTĘPOWAĆ,    cicho z sercem zszepnie , Ustalonego tam trzeba pobo-

ob. Zstąpić.— 2. ZSTĘPOWAĆ , ZSTĘPNOWAĆ , ZSTE-    czu , Jeżeli kto je zatrzyma i zepnie. Zab. 15, 224. Tu

PNOWAĆ , ZSTĘPOWAĆ, ob. Stepować.    przestał Alet, a mężni żołnierze Cicho się z sobą sami

ZSTÉRT, ZSTYRT, ZSTYRTA , ob. Styrt, styrta. *ZST0JĘ zszeptywali. P. Kchan. Jer. 50.

się, ob. Zstać się, ob. Stać. ZSTOPlć . ob. Stopić, to- ZSZLAKOWAĆ, ob. Szlakować, wyszlakować ; auöfpüren, pić; (Bosn. sstopiti » zmoczyć). ZSTRYCHOWAĆ, ob.    entbetffit. Daleko lepiej, że jej drogę przebieżysz, a że

Strychować. — Addas: Percepta zstrychowana. Teat.    ją zszlakujesz. P. Kchan. Jer. 1, 8, ob. Wyśledzić, wy

16. b, 50.

ZSUĆ cz. dok. .

fdjutten, befdjutten. Widząc się być łem,

Chrośc. Job. 60.

tropić.

ob. Suć, posuć, posypać, zsypać: jufam* ZSZOROWAĆ , ub. Szorować, wyszorować.

na kształt palca go- ZSZUMOWAĆ cz. dok., szumowiny odjąć, odszumować, Wór cielskum przywdział głowom zsuł popiołem. abfd)ćhtnten. 'Warzęchwd w kuchni używają do szumowania

piany z rosołów Wiel. Kuch. 433 Materyał ztopion ZSUNĄĆ cz. jedntl. , Zsuwać niedok. ; Ross. ccyuyTb, cco-    z wierzchu zszumowawszy, leją łyżkami w panew'. O*,

BbiBaTb :

Słownik Lindego wyi. 2. Toin VI.

na dół posunąć, sunąc spuścić; ÿerabrücfcn ,    Rud. 201.

1162

ZSZYĆ - ZTĄD.

ZTĄDRODAK - ZUBIERAĆ.

ZSZYĆ, f. zszyje cz. dok., Zszywać niedok.\ Sorab. 2. fe-    tt)cgun§grunb, mir ni$t$ btr nidjtâ. Jak to można ni ztąd

schiisch ; Sorab. {. schiyu romadu ; Groat, zesvâvam ;    ni zowąd nienawidzieć człowieka. Teat. 35, 63. *ZTĄD-

Bosn. sascitti, (cf. zaszyć); Ross. ciuhts, ciniiBSTk,    RODAK, a, m

ciniiTbifi, cuiHBHufi, cuiHBKa, cTa«rar&, CTaqHßaTfc, (cf.    cf. tubylec, ein ©tngebo^rner, ein $ieftger. ZTAMTĄD Adv.

stoczyć, toczyć); Eccl. couiHBaio, cuiHBaio ; zszyć co    loci., z tamtego miejsca, zonąd, zowąd, nie ztąd; j>on

w kupę, szyjąc spoić; jufammemtdljen, jufaimncit^cften pr.    bort ^er, oon bort auS ; Slov. odonad, odonud; Sorab.

et fig. Ir. Zszywam co, consuo. Cn. Th. 1453. Zszyć    2. ztamto, hew, (cf. ‘haiw) ; Cam. odunad, odhondi;

dwa brety, pozszywać Ross. ccæohhtb, cciaHHBaTb —    Vind. od tęga, od tod, od tamkai, od teistega ; Croat.

Anatom.' Gdy się staje zrośnienie między dwiema kościami    od onud, od ovud , odtud ; Dal. odovude; Bosn. odotle,

przez ząbki, jak gdyby dwie żelazne piłki swojemi zęba-    od otud, otud ; Rag. od tar-nmo ; Slav, odonude; Ross.

mi z sobą się złączyły, zowią to spojenie przez zszycie, (mamo ; Eccl. 0T0Hy4y>Ke. Ztamtąd tu przyszedł, Tr. satura. Kirch. Ost. 11. bie ^nodjeuitatf) , Seiltnatfl. — §. ZTŁUŚCIEĆ » stłuścieć, ob. Tłuścieć, n. p. Roztyłeś, ztłu-INie wiem, jak tyle sprzecznych doniesień zszyć. Ld. po-    ściąłeś, obrosłeś. Budn. Peut. 32,15. fzslłuściałeś. Bibl.

godzić, zgodzić. — §. Zszyć aż na dół,' aż do końca;    Gd.). Roztywszy, ztłuściawszy, napęczniawszy, opuścił

herunter nnfien, nbna^en, uszyć.    boga. W. Deut. 32, 15.

‘ZTO * z to, ob. Z, ob. Ten, ta, to.

ZTOWARZYSZYĆ * stowarzyszyć, ob. Towarzyszyć,

Król Polski i Czeski ztowarzyszenie przeciwko Turkom między sobą zawzięli, i wzajemnie sobie pomagać przyrzekli. Krom. 638; (societas inita , ob. Przymierze, sojusz , związek). Tak wielce z nim się ztowarzyszyła była, jako oblubienica zwykła być towarzyszką oblubieńcowi. Zygr. Pap. 147. tak dalece z nim się wdawała, zpo-ufaliła.

ob. Turodak, iwligena. Otw. Ow. 587,

Z T.

n. p.

ŻT > st, ob. głoskę z, głoskę s, w prawidłach etymologii, i w słowniku na swoich miejscach. ZTACZAĆ * staczać, ztoczyć * stoczyć, ob. Stoczyć, toczyć.

ZTĄD Adv. loci, z tego miejsca , öoit fyter, oon l)ier auö ;

Boh. odsud ; Slov. odsud, odtud, odtâd (cf. odtąd), odtâl,

odtel ; Sorab. 1. ztuhde, wotfal • Carn. unad, odtód, ZTRĄBlć, ZTRĘBOWAĆ, ob. Strąbić, strębować, odletód ; Vind. is tod, is tęga, o ted, odtot , od fod,    Skończywszy łowy, w kupę obłów znoszą, Ci zaciekłe

odfod , od unod , od hunega kraja, odtechmal ; Croat.    psy ztrębują. Kchow. 25. jufammeit blflfett, jufammett trom«

od övde , od ovud: Dal. odavlye ; Rag. odôvle, odonle,    peteit.

odonud, odtùda ; Bosn. odtud, otuda, odovle, od ovuda; ZTBĘTWIEĆ, STRĘTWIEC, ob. Drętwieć. ZTRĘTWIAŁOŚć, Slav, od ovuda; Ross. OTCKMa. Won ztąd, bo ci drogę    STRĘTWIAŁOSC, oh. Drętwiałość, ba8 (Erftarrcn , baś

pokażę. Teat. 8, 114. Daleko ztąd do onąd. Opal. Sat.    ©tarreit. n. p. Ale niech pierwej wiem , jako cię zowią, Bo

31; [Slov. eścć ge daleko welki oltâr; procul abes a « jako się mam sprawić twoją mową, Jeśli nie wyjdzie ta mefa; Rag. velje reccenóga do ucignenoga , od reccèna    ztrętwiałość ze mnie ? J. Kchan. Jer. 256, cf. stru-

do stvörena kako od lijsta do korena, rneghju recce- chlałość. t    *

njem i slecenjem góra je po srjedi ; ltal. dal detto al ZTRZASKAC, ‘ZDRZAZGAĆ » strzaskać, roztrzaskać, fatto vi è un gran tratto * między słowem a uczynkiem    Mój duch na to jest gotowy, By mógł zdrzazgać swe

jest wielka przestrzeń). Owdzie wilcy drapieżni, a tam    okowy. Zib. 16, 369. rozbić, roztrącić, $erfd)mettent.

lwy ryczące, Zowąd smocy jadowici, a ztąd bazyliszki    ZTRZASKIEM, STRZASK1EM * z trzaskiem, ob. Trzask,

srogie. Smotr.Lam. 2.— Ztąd i ztąd* z jednej i drugiej ZTURBOWAĆ , STURBOWAĆ, ob. Turbować , poturbować, strony, zewsząd, z obu stron, »on betbett Seiten. Ztąd i beimruljigeit. Obaczywszy zturbowanego ojca, że ekonom ztąd chłopcy wdzięczne piejcie tony. Bardz. Trag. 76.    posłany po zboże pod czas nieurodzaju, nie powracał,

Ztąd i ztąd niechaj ognie z nieba wypadają, ib. 62. —    rzekł mu, by był wesoły, gdyż ekonom miał wkrótce

Ztąd, z tego źrzódła z tego funduszu; S)0it baßer, t)0tt    przybyć. Sk. Żyw. 2, 144. niespokojnego, zfrasowanego,

ßier ßeratlä. Zlał Klemens wszystkie świętych kościołów    zakłopoconego.

klejnoty, aby ztąd pieniądze bito dla żołnierza. Zygr. ZTWARDZIEĆ, STWARDZIĆ, ob. Twardnieć, twardzieć.— Pap. 329. — Zkąd ztąd » byle zkąd, rooßer aiid) immer.    Addas: Paznokcie    zsiadają    się, i ztwardziewają. Sak.

Tam dłużnicy tak długo w podeszwy bywają zbici, aż    Probl. 111.

muszą zkąd ztąd wziąwszy, kredytorom zapłacić. Gwagn. ZTYC , STYĆ , ob. Tyć.

511. — Ztąd conclusion. , zatem, z tej przyczyny, z tego powodu , dla tego , więc ; Vind. satorei, baßer, bewegen, folglid). Małżeństwo jest wspólną umową, ‘ztądyeć pocho-' dzi, iż jednej tylko osoby zezwolenie do złączenia mał- ZUB', ob. Zób'. ZUBAĆ , ob. Zobać , zobię. żeństwa dosyć być nie może, lecz dwie osoby na to    ZUBAS, u, m.,    głos    pewny    w organach. Magier.    Mskr. ;

zezwolić powinny. Kuczb. Kat. 2, 614. (ztąd więc. edit.    grubszy czyli    niższy bas,    ber tiefere 23ctß irt ber    Orgel,

recent.). — Vulg. Ztądeć * ztądci. X. Kam — Ni ztąd , ber ©OUÖ * baß.

ni zowąd * nie wiedzieć zkąd, nie masz przyczyny, bez ‘ZUBIERAĆ cz. dok., poubierać, itad) einattber anfle-tbett. przyczyny, bez własnego powodu; o|tte Airfare, ofytte 23e* One roty stoją przed wroty w kirysy zubierane. Kchow.

o-

n. p.

n. p.

Z u.

ZUBOZAŁOŚĆ - ŻUĆ.

ZUCEK - ŻUCHAĆ.

1163

Roi. 27. Na tak straszliwą groźbę ludzie się uznali, A    Ross. aceBHyTb ,    »eBaTŁ,    æyio; Eccl. JKCBaro. Mando,

od mała do wiela w wory zubierali. Ghryszt. Nin. B 2.    żuję, żwę. Urs.    Gr. 241.    Zębów nie masz, *wzdy żu-

ZUBOŹAŁOSG . ści, z. , zubożenie, ubóstwo, podupadlość    jesz szczękami.    Past. Fid.    115. Polifem zwał i zrzucał

na majątku; ba3 Verarmen, bie Serartnnng. Widzim zubo-żalość ‘oractwa z handlu niedbałego. Jabl Tel. 200. ZUBOŻEĆ nijak', dok , ob. Ubożeć, stać się ubogim, podupaść, (cf. wypierzyć się), gdnjltcl) Oerartnett pr. et fig. tr. Zboża, które na każdy rok dawano na województwo moje, nie domagałem się, bo był bardzo ‘zszedł i zubożał lud. 1 Leop. 2 Ezdr. 5, 18. Pamięć moja niego-towa , I zubożałem już na starość w słowa. Minsk. Ryt.

2, 8G. ZUBOZYĆ cz, dok , Zubożać niedok. , ob. Ubożyć, do ubóstwa przywieść, arm ma dien, oerarmen laffen. Pan zuboża i zbogaca, uniża i wywyższa. Radź. Sam. 2, 7.

Tym sposobem P.zpltą zuboża. Gród. Dis. a 3 b.

ZUBB, a, m., [*ZĄBR 2] ; Boh. żubr ; Slov. ur ; Ross. 3yóp”B ;

Eccl.    2] ; Siber. ustoópt ; [wołosk. zimbru 2] ; żubr,

bison. Cn. Th. 1453. ber 2lnerod)3, (cf. tur, 33itftelod)3).

Żubr,

strawę w krwawej jusze. Otiu. Ow. 564. Widziałem, gdy troje dziatek z domu mu zabierał, I z subtelniuczkiej wywnątrzywszy skóry, Zwał biedne kostki, i srogo pożerał. Tward, Daf. 4. Żarła, kruszyła, ostatek deptała nogami , i na kąski zwała. Wad. Dan. 153. (pogryzła , pokąsała ). Od żółkliny zębów dobrze jest mieć w ‘uścieeh mastykę na każde zaranie żując ją. Sienn. 518. Od wielkiej żałości będą żwać języki swoje. W. Post. W. 18. (gryźć się będą w język). Dzieci, gdy ujrzały chleb , padały nań, i acz w zęby brały, ale nie mogły zwać, i tak umierały, jeszcze w ‘uściech chleb trzymając. Jer. Zbr. 286. Potrawy skwapliwie spożywane i niezżute w sytość nie idą. Pilch. Sen. list. pr. niegryzione^nie-zgryzione ; ttidjt gehörig g cf aut, ttidjt fleht gefaut. Żucie Floss. wt’Bame. Narzędzia żucia są zęby których w każdej tur, czyli wól dziki, urus, zupełnie do byka    czeluści szesnaście. Kirch. Ostt 77, bie Baljne, SBerfjCltgc

podobny, ale większy, znajduje się w Polszczę i Litwie; bc3 $auen$.

niektóre gatunki mają garb na grzbiecie jak wielbłąd. przetrawić , nńebcrfduen. Na dolinie z gór blizkieh woda-Zool. 360. Podług linapskiego Żubr 'bison, tur urus.    mi oblanej. Legł na kolanach żując wół upracowany.

Cn. Th. 1453. et \ 164. Żubr, mniejsza trochę bestya niż    Karp. 3, 17.-Gołębica żuje pokarm dla swoich piskląt,

słoń, postacią, siercią, siłą, kształtem jakoby byk wielki,    Weg. Marm. 5, 200. — Fig. tr. Rozum wprzód słowa

wielkiej do tego prędkości. Warg. Cez. 142. Indyjskie    żuje. Nigdy ich bez rozmysłu z ust swych nie wysnuje,

zebry z naszymi żubrami jeden ród mają. Czack. Pr. '2,

259. Centaury nic innego nie są , tylko żubry, urami od Cezara, turami od gminu w Litwie zwanej Czach.

Pr. 2 , 259. Żubry ciężkie. Banial. J 2. Żubr beczał, i b. J. 2. pZambronis , 'zambri. Długosz. Insig. seu clenod.

73—2], Jacy się chłopi by zubrowie rodzą , bo jeszcze kątnie o ludziach żuje. ./ Kchan. Ps. 148. Pokątnie o w brzuchu utyje jako prosię,    urodzi się jako cielę, a    bliźnich swych żuje. Ryb. Ps.    196, cf. wziąć kogo na

‘uroście jako wół. Rej. Zw. 7.    Pożarłszy    się, by w zu-    język, na    zęby, na przetaki.

bry w się strzelacie. Falib.Ejjj. Kto nie ma przyja- Pochodź, iw acz ; doiuc, nazuć sie, ożuć, oz-ówca , cielą, jest jako on żubr odyniec, co go od siebie stado    ozuwca , pozuć, przeżuć, wyzuć, zażuć, ziuć ; zuchac,

wybije , iż jedno sam pustopas chodzi, a żadnego społku    iuchleć, iuchum ; żwawy, iwawoić , iwawiec.

z innerer zwierzęty nie używa. Rej. Zw. 88 b, (ob. Ody- ‘ZUCEK , cka, m., [dem. nom. Żuk qu. v. z mazurska 2], nieć). ZUBBOWY , ZUBRZY ,    a , e, od    żubra, 9Itterodp    n p. Oto    nasz strokaty (wół)    zachorował,    a jeden *zu-

fett «. ZUBRZYNA, y, z., mięso    żubrowe;    Eccl. 3yópnna,    cek pługa    nie pociągnie. Teat.    52, 9, cf.    żuk, [nazwa

2lnerod}fenfïettd) ; caro bisontis. Cn. Th. 1453.    czarnych wołów 2j.

ŻUBROWAĆ zboże, mąkę, z Niem., [dnbent, trtfünberÇett baê ZUCH, a, m., zuchwalec, *zuchter, człowiek zuchwały, (betreibe, ba$ üJîeljl flehten. Po żubrowaniu mąki, co cf. junak; dn fetfer, fuljner, »erroegner 5ferl, etn(Stfenfreffer,

SramarkS, etn öaubegen. Z tym Polaczkiem nie chcę mieć zaczepki; bo to zuch i grubian. Teat. 19. c, 1 1. Walne junaki i zuchy. Teat 11. b, 4. Nie łapie w Nie na takich jak ja tchórzach znaczą zuchy.

mniemanych zuchów,

3. Aliter: Zu ć, żuchać, przeżuwać,

Zab. 14, 48, Nagł. przecedza, rozbiera, rozważa; jer* gltebern, erwägen. — §. 2) Żwać o kim, źle o kim mówić, genuino dente rodere. Macz, (ob. Ożwać, ożówca , oźu-wca), afterreben, tterlaumben; (Boh. żwati garńre, żwa-nice garritus). Nieprzyjacielem mnie poczuje, Kto po~

w skrzyni z pytla, ta najprzedniejsza będzie, którą śro-tową zowią. Raur. Ek. 143.

*ZUĆ , nie jest w używaniu, ztąd pochodzą: wzuć, wyzuć,

wyzuwacz , zazuć, zzuć , zzuwaez, zzuwalnia .„zuwalny.    mucl

ŻUG, żuł, żuje cz. niedok., zżuć , użuć , pożuć dok., Żwać,    Zabł.

zwał, żwie, zwę conlin. , (cf. żuchać, żuchleć); §. 1) żuchwą pokarm stłaczać , przeżuwać , przegryzać, gryźć żuchwami; fatten, nift ben ^tnnlaben bie ëpeife jerquetfdjetr;

Boh. żwati, zwal, żwu , żweykati, użweykati; Slov. żwat,

źwem , żugi , żwayehóm ; Sorab. 1. żwacż , żuyu, żuwam ;    , garni. OssolL Sir. 7.

Sorab. 2. żusch ; Carn. shvékâm, shvéklâm, svçzhçm, *ZUCHA, ob. Żuchwa, ŻUCHAG cz. contin. , ŻUCHLEĆ dvezhem , dvezhiti, mèmlâm ; Vind. svekat, svezhi, shve- niedok., n. p. Źucham, żuchlę ; mando lente, ut rumi- . kati, shvezbem , shvakati , dvezhiti; Croat, svati, svèm,    nantia    soient.    Cn.    Th.    1453,    ob.    Zżucholić,    zżwiekać;

svànye, szàn , (svalim freno), koszali, (cf. kąsać); Bosn.    lattgfam    fatten,    fatten,    roiebevfälien.    Żucham ,    żuchlę,    żuję

sgvatati, sgvenkati ; Rag. xvatti, xvàtati ; Slav, xvâkali ; ,po mało. Włod. Mansitare , bez przestanku żwać, żuchać.

es O

Znałem juz

nasłuchałem ię ich junakiery Teat. 11. b, 8. ŻUCHAĆ się zaimk. niedok., stawić się zuchem, zuchwalić się; fid) fecf nnberfe|en , tro^tg werben, trofcen. Koń, chociaż nie narowisty , zuchał się, najeżył grzywy, wierzgał no-

Ol

C/2

4164

ŹUCHEL - ŻUCHWA Ł.

ZUCHWALCZY - ZUCH W ALKA.

lec. ZUCHWALCZY , a, e, od zuchwalca , cf. zuchwały ; $re»ler3*, ^reoïer *. Zobaczy zbrodnię zuchwalczą, Ze jego właśni bracia przeciw niemu wałcza. Przyb. Luz. 122. ZUCHWALEC, lca, m., ZUCHWALCA; y, m., ZUCHWAŁA, y, m., ZUCHWAŁ, m., ZUCHWAŁEK, łka, m., *ZUFA-LEG, *ZUFALCA ,    1) człowiek zuchwały, zuch, 'zuchter,

zbytni śmiałek; ein fecfer oerroegcner fDîenfd), ein Uebermü« teiger, ein ïro^fopf, greülcr ; Boh. weytrżnjk, (zaufalec, desperat) ; Vind. svupavez , saferlenik , klubetnik , navu-pavez, nohtifh ; Ross.caMOBO.ibiiHK:b (cf. samowolny), 030pniiKTj, 03ops , 6e3qiiHHHKü, HaraeHfb '( cf. naglić ), HaxaJL , copßaHeit'B , yTtaaemi ; Eccl. npo4ep3aieJL> rpy-ÖHTeJb. Nadto odważni często zuchwalcowie. Nar. Dz. 1, 51. Na zuchwalca nie tylko świat, ale śnadź i zwierzęta starają się o zginienie jego. Rej. Post. y y Z. Tego sposobu bóg używa na zufalce i zatwardziałe ludzie. W. Post. W. 2, 291. Zufalcy, gwałtownicy i wykręta-rze prędko giną. Sekl. 18. Józef dał pojmać odpornych i zasłał ich do Tyarny, a drugie zufalce, którzy pomagali Wespazyanowi , mieczem potracił. Jer. Zbr. 48. (bu-rzycielów , buntowników). Milcz zufalcze , przerwała z uniesieniem xiezna. Nieme. Król. 1 , 154. Zuchwała , zuchwalca. Dudz. 75. — §. 2) Zuchwała, y, i., ob. Zuchwałość. Dudz. 75. ZUCHWALIĆ cz. niedoli., Zuchwa-lać contin., zzuchwalić, ozuchwalić , uzuchwalić dok., zuchwałym uczynić, zuchwałości dodać, do zuchwalstwa przywieść; fecf ntadjen, brenft machen, erbreuften. Opuszczenie należytego zbrodniom ukarania, do tym śmielszego ich popełnienia znarowdone zuchwali umysły. Mon. 67, 845. Nieprzyjaciele pomyślnym zzuchwaleni początkiem, całą juz Europę nadzieją ozionęli. Ossol. Mow. 3. Już Katylinę , zzuchwalonego szaleńca, pożegnaliśmy. Nag. Cyc. 31. Łaska pańska wyzwoleńca do tego kresu zzuehwahła, że się publicznie przechodził między dwoma konsulami. Ossot. Sen. 30. Zuchwalić się zaimk.; ZUCHWALEC nijak., stać się zuchwałym , nabrać zuchwałości ; fecf rucrben, ftefy erfeefett, fid) erbreuften, fecf »erfalj* ren; Vind. prevsetuvati, sameruvati , prefhernuvati ; Ross. *caMOBO.ibHnnaTb, CBoeBOibiinuaTb , CBoeBOJbCTBOBaTb, 6e3-

Maez. Zębne ziele, wilgotności które z żołądka pochodzą, trawi, żuchając go przez niemały czas. Syr. 160. Ma-stykując abo żuchając korzonki zajęczego maczku, flegmę z głowy wyciąga. Urzęd. 27. Zębom korzeń ten jest ratunkiem, długo żuchany i mastykowany. Syr. 159. Dzięgiel głowę wyczyszcza, gryząc go albo żuchając. Urzed.

26. Indyjski ostrzyż żuchany puszcza z siebie farbę jako szafran. Syr. 28. Gdy się zstarzejesz, mało będzie słychać żuchających zębów. Radź. Eccl. 12, 4. (zachwieją się, i ustaną melący. Bibl. Gd). Zuchać, o niektórych zwierzętach * przeżuwać, roteberfaueit. Buminatio, żwanie, żuchanie. Mącz., Ross. JKBana, JKuanua. W starym zakonie bydlę, które nie żuchało, bywało nieczyste. Baz. Hst.

391. Byk w miękkim kwieciu leżąc spożyte zioła żuchli pod jedliną w chłodzie. Nag. Wiry. 508 ; (ruminât). ZU-CHEL , chła , m., ŻUCHELEK , łka, m , zdrbn , żuchel czego. Dudz. 75. etn Eiffel, eût èijLben, ein ©tücfcjjen. Daj mi żuchel chleba. Tr. (Sorab. 1. z*ak, żwacżk 1) nieco przeżutego, co się niemowlętom w gębę kładzie,    2.

szczypta pokarmu, co bydlę żuje; Boh. żwanec man-sum\yRoss. jKBaua, jKBauKa przeżuty pokarm). ZUCHLĘ , ob. Zuchać.

ZUCHOYv^ATY, a , e—o adv., na zucha zakrawający, nieco zuchowaty; etn rcentg fecf, »ermegen, breuft. Subst. ZUCHOWATOŚĆ,, ści, i., zakrawanie na zucha, eine $Irt $ecf()ett,

SSenuegenbeit. ‘ZÜCHTER., m., zuch, zuchwalec, człowiek zuchwały; etn Reefer, SSertuegner. Oj był to zuchter taki, Ma też dość szwów po gębie, i po nosie znaki.

Zabi. Zab. 45. Kniaź. Poez. 2, 115, cf junak, rębacz.

'ZUCHTERSTWO, a, »., zuchowatość, ^ecfjieit, éerrcegen-beit, (ob. Zuchwalstwo).

ŻUCHWA, ‘ZUCHA, ‘ZUCHAWICA, y, z., superior maxilla.

Cn. Th. 9; szczęka wyższa w gębie. Włod.\ czeluść, szczęka niższa; saepissime sine discrimine usurp atu r, praesertim in plurali Żuchwy* szczęki, -ber ^tnnbacfen, befonberê ber obere fttnnbacfen, bte Sbinnlabe; Boh. sanë, fcf. sanie); S/ot», sśńa , ćelisf; Sorab. 1. tżelizna , dżafno,

(cf. dziąsła); Vind. liże (cf. lice), zhelusti, bradifhe (cf. broda), skranjifhe , (cf. skronie); Croat, lalöka

(cf. łałok), srèlo (cf. żrzeć) , (svàla * munsztuk , uzda);    qiîHCrBOBaTb,    Haxa.iHTbcn,    noHaxaJHTbCH, HaaHHTbca,    iio-

Dal. svalo ; Bosn. sgvataliçe, cegljusti, kositi od usta;    HaaHHTbca.    Zuchwaliłem    się na co, zachciało mi    się

Rag. xvallo maxilla, proprio delle bestie, (2. xvallo Jre-    czego, postanowiłem co    uczynić, chęć mię wzięła    nie-

Włod Zuchwalić się na kogo. Cn. Th. 1453. Przeciw Jehowie nie zuchwalcie się. Budn. Num. 14, 9. (panu nie bądźcie odpornymi. Bibl. Gd.). Zuchwalili się iść na wierzch góry. Budn. Num. 14, 44. (kusili się. Bibl. Gd. ; fie unterftiigen ftd)). Wszystek lud niech to słyszy, aby się bali, a napotym się niezuehwalali. Budn. Deut. 17, 13. ( aby więcej hardzie sobie nie poczynał. Bibl. Gd. ). Świat zuchwalał , i lud przeciw sługom bożym powstał. Glicz. Wych. 0 6 b. ZUCH WAŁKA , i , i., kobieta zuchwała, kobieta zuch , ein fetfeä ttertwgeiteS ÎBeib; Ross. naxajiKa, 03opnHua, 6e3HHHHHua , caMOBO^bHHua. — §. Zuehwałka, zuchwała, zuchwalstwo, czyn zuchwały; eine    ftreebbeit, 3Sermegen^eit, etn feefeś ©tücfcben,

feefeä Unterfangen. Takich afrontów nam tu i zuch wałek

num) ; (Slav, xvale frenuni) ; Ross. neatoerb. Wodny smok ' pozbyła do    czego ; o niegodziwych rzeczach mówiąc,

wierzchnią tylko żuchwę podnosi, nad zwyczaj innych zwierząt. Sienn. 519. Ziele to lekarstwem jest szkorbutowi, namazując nim szczęki albo żuchawice. Syr. 156.

Usty «żucha łacznemi ząb o ząb trybuje , 1 głodne gardło jadłem znikomym szoruje. Zebr. Oiv. 215. Snem zmorzonego obiema rękami ‘Obłapi , sobą natnie, zuchy i z piersiami Usta napuszy. Zebr. Ouj. 214.

1. ZUCHWAŁ, u, m., ‘ZUFAŁ, zuchwalstwo; ftrecbÇett, Seif&eit.

Król jedzic; stój! okrzykną; komu więc król z drogi?

Co za słowo szalone? co za zuchwal srogi ? Zab. 4, 515.

Koss. — Na zuchwał* zbyt, zbytecznie, srogo nad miarę; entfettet), febt ftarf. Z niezmiernych śniegów Dniepr wylał na zufał z zwyczajnych swych brzegów. Tward.

Wt. 36. 2. ZUCHWAŁ, a, w., ob. Zuchwały, ob. Zuchwa-

chwa! albo uporny. Budn. Deut. 21, 18. (jeśliby kto miał syna swawolnego i krnąbrnego, któryby nie słuchał głosu ojca swego i głosu matki swojej , a będąc strofowany, nie usłuchałby ich. Bibl. Gd.). Nędzą ślepoty swojej wymawiał się z występku zadanego, że z oczami razem same nawet zufałe utracił pomyślenia. Sir. Qu. 8 6. Z tą wolnością poczęli być Donatyści zuchwali na katolików. Sk. Oz. 260. Nie chodź w drogę z człowiekiem zaufałym , by się snadź na cię nie oburzył. Radź. Syr. 8, 18. (z śmiałym nie chodź w drogę, by-ć nie był ciężki ; ‘abowiem on po swej woli czynić będzie, a sza-1 leństwem jego pospołubyś zginął. Bibl. Gd. ). Jagieło zjechawszy się z mistrzem Pruskim, dla pychy i hardo-ści zaufałych Krzyżaków nic gruntownego nie zamknął. Stryjk. 488. Zufale postępować. Papr. Gn. 1082. Są między nami mężowie zaufali i źli , którzy wzięli przymierze z nieprzyjaciółmi, i wpuścili w miasto jednego pana z nich. Jer. Zbr. 48. Zuchwalna bezpieczność , predkie zepsowanie żywota. Glicz. Wych. H 5 b. Strach’ okropny przeraził najzuchwalsze serca. Pam. 85, 526. Ubogie owieczki upotulają się pysznym, ukarzają zufałym. Sekl. 18. Ton zuchwały, niby wyroki jakie wydający. Mon. 70, 546. Patrz , by-ć jakiej nie narobił biedy zuchwały język. Teat. 42 d, B.

stal sie autorem. Jabl Ez. D. ZUCHWALNY , ob. Zuchwały. ZUCHWAŁOŚĆ, ści, i., ZUCHWALSTWO, a, myśl lub uczynek zuchwały, postęp zuchwały, sprawowanie się zbyt śmiałe , zarozumiałe, zamniemane z przesadną śmiałością; bie Sîecf&elt, Sßeraegenfyeit, fôüljttjjiett, îrojjtgfeit, greyed, grenelljaftigfett ; Boh. drzost (cf. dziar-skość) , weytrżnost, weytrżek , opowazliwost, (zaufalost, zaufalstwj, zaulfalstwj , zauffauliwost rozpacz; cf. zaufanie; Slov. zaufanj , zaufalstwj desperatio ) ; Sorab. 1. pźezwaźnofcź ; Garn. oblędnost, presbirnost , ferbęshnost;

Vind. prevsetnost, prefbernost, prevsętje ( cf. przejąć, cf. przedsięwziąć), samernost (cf. zamiar), prevupazhnost, prevupnost, (mieunost, ferzhnost, samera , kofhatinost, kofhatitje, klubet, preprostnost, spufhnost, presavupli-vost, verbefhnost, nerefloshnost ; Croat, zamera ; Bosn. obist, be/.ocjanstvo ; Boss y4ajf> , y^aJibCTBO (cf. udać),

Haxa.ibCTBO , narjiooTb , Ha30i1;iHB0CTb, npe4npinM'»iB0CTL,

4ep3ocTb, npo4ep3ocTb, 4ep3H0BeHie, iiaaMiiBOOTb, O3op-HwuecTBO ; E'-d. npo4ep3aHie ,' npo4ep3Hyne. Owoz to wszystko, co odwadze służy, jeśli rychło ukrócone i przytłumione nie będzie , przewróci się na porywczość i i zuchwalstwo. Pilch. Sen. gn. 212. Gdy się nienawiść wzmoże , w wściekłość się zamienia ; pomierna bowiem bojaźń zawśeiąga animusz ; ustawiczna zaś cierpka i do żywego dojmująca, upadłych ,w zuchwałość    podnosi, i    ŻUCIE, ob.    Żuć.

na wszystko ośmiela. Pilch. Sen. łask. 44. Z    przezorno-    *ZUC!EKAĆ    med.    dok,    pouciekać ,    nad) etnanber fortlctltfen.

ści bojaźń , z śmiałości zuchwałość pospolicie rodzić się    'Szczurcy tak sobie gadali, Aby dzwonek na kota głośny

zwykły. Pilch. Sali. 129. mi w dom ją sprowadzić, i jeszcze zamknąć się z nią w swoim pokoju. Teat. 54, 51. 1 zuchwałość czasem nie zawadzi. Żab. 15, 575. Druzb \ [audaces fortuna juvat.) Jest bóg , wyniosłych co zuchwałość karze , Jest bóg, co wspiera w sobie zaufanych. Kras. Woj. Ch. 115.— Transi. Zuchwalstwo choroby, upór, petulantia morbi. Gn. Th. 1454. bte ^artnacfigfdt einer Słranfbeit. ZUCHWAŁY, ‘ZUFAŁY, ‘ZUCHWAŁ, 'ZUCHWALNY, a, e,

Co za zuchwałość? na złość    udziałali , Potym gdy pójdzie do nas, po brzęku pozna

my, A przed jego chytrością zawsze uciekamy. Papr. Koł. P b. Przystęp oswobodził, gdy był las nie mały, A lwy srogie bestye zaraz zuciekały. Kraj. Chym. B 2. We-źmiem korzyść nie z wszystkich, zuciekają drudzy. Papr. Gn. 98. Zwolennicy jego opuściwszy go, wszyscy zuciekali. W. Post. W. 271. Zuciekali w onej dobie. Groch. W. 504. Gdy uczniowie Jezusa wszyscy zucie-le kali, matka z ś. Janem do końca trwały. W. Post Mn. adv., (Eiyrn. Ufać qu.    v.),    z zarozumiałości, z zamnie-    194. Z kościoła powszechnego na rozliczne sekty zu-

mania , z zaufania w    sobie    zbyt śmiały, względów i sto-    ciekali. W. Post. W. 233. rozstrzelali się, rozbiegli się.

sunków zapominający; fecf, »erroegen, fübtt , breuft, fred) ;    *ZUCZEK ,    czka,    m„    n. p.    Potaż    w- czystym korycie tłu-

Boh. opoważliwy, drży (cf. darski), (zaufdy,    zaufanliwy, kąc uważać¹, jeśli w nim    niema ‘pecyny z smelcugi, al-

łożyć, wyćwiczyć; «uölefyren, gewönnen, einübert. Mahomet był gołębicę zuczył, kiedy kazał ludziom , przyleciała , padła mu na ramieniu, i zobała z ucha. Biel. Sw. 72. Ochmistrzowanie dworzaninowe ma się ztąd począć, iżby pana takich obyczajów 'zwyczaił, któreby go same, gdzieby się on obaczył, cnotliwie żyć zuczyły. Gorn. Dw. 369. — §. Zuczyć się, nauczyć się, wyuczyć się; tfoHfüttt» tuen erlernen , curôlernett. Umyślił chodzić do szkoły zuczyć się. Wys. Ign. 31.— Zuczyć się, nawyknąć, wprawić się, wćwiczyć się, przyzwyczaić się, fid) geroöfynett. ‘Zwyczaimy się temu naprzód, łajać czeladzi, potym żonie , dzieciom , przyjaciołom ; a tak się język zuczy źle mówić , że potym wszystkim śmiele złorzeczemy. Eraz.

ZUCHWALNY - ZUCHWAŁY.

ŻUCIE - ZUCZYĆ.

1165

zauffanliwÿ desperacki); Slov. zaufały desperatus (cf. za- bo żuczków, t. j. nie dolutrowąnego potażu. Torz. Śkł. ufany), wśetećny, (cf. wszeteczny) ; Sorab. 1. pżezważne 265. ntd)t (Utêgeléiuterte @fllpelerft!tcfd)en.— [§. Żuczek dem., (cf. przeważny, przewaga), wohlniwé ; Sorab. 2, fważue ; Subst. żuk, nazwa czarnych wołów 2] ; cf. ‘żurek, cf. ‘żuk. Garn. oblędn , preusętn (cf. zawzięty), presaupliv , pre- ZUCZYĆ cz. dok., Zuczać niedole., wyuczyć, przyuczyć, na-korędn , preshirn , ferbęshn ; Vind. preusetpn , prefhe-ren , prefhern , sameren ,* samern , samerliu , prevupen, prevupan , prevupazhen , svupan , presavupliu, prepro-sten , spufben , nespodoben, fmieun , fmeun, ferzhen , ohrabnu prevseten , obautnu fvupan , preverbefhen, ver-befhen , nereflozhen ; Bosn. obistan , bezoejan ( cf. .bez oczu, cf. bezczelny), vrrilli, sgestoki ;-Slav, opàk (cf. opak), usudljiv, zlochudno ; Ross. HaxajibHhiH, Haraufi,

Harao (cf. nagły), 4ep3H0BeHHHH , 4ep3Kiö , 4ep30dnbiH,

>npo4ep3KiH , npo4ep30CTHHS , npo4ep3JiHBLw , 03opHbifi , npe4npinMiiHBbtîi, HaaHjnBbiü , Haóon^HBbiM, Ha30H.tHBbm ;

Eccl. 4ep30Cep4HUH, np04ep3HBblH, 4ep3HOBeHHblH, npo4ep3biii, HanpacMBUH. Gdy będzie u kogo syn żu

Jez. R 8. Bydło dla napojenia zganiać trzeba do wody, I żywią Gdańsk, 'Lbiąg, siebie kaczorami wszyscy. Bie-na to własne miejsce, gdzie się już zuczyło. Haur. łato. Myśl. E j j j. Przyszły posiłki z świeżych w Pru-

Sk. 53.

ZUFAN , a, m., łyżka żelazna z dziurkami. Dudz. 75. Zu-fan, t. j. łyżka żelazna lub miedziana, dziurkowana, której w kuchni używają do wybierania potraw i pi rogów i t. d., chcąc z wody lub tłustości osaczyć. XViel. Kuch. 435. ber Śd^aumliiffel, $urc§fd)laglöffel, (SuppeHlöffel) in ber $nd)e; Boh. općnowaćka ; "Slav, pinjacsa, (cf. piana); Ross. qyMwqE, nyManna. ZUFKA, i, £., zdrbn., i) mniejsza takowa łyżka. — 2 ) Zufka , zuwka, zufeezka , zupka , ob. Zupa.

ZUGORZYC cz. dok., ob. ugorzyć pole , cf. ugorować , beit Mer brachen. Po owsie zugorzywszy, ozimie sieją żyto. Haur. Sk. 32.

siech werbunków, z Olendrów i Zuławian. Tward. W. D. 2, 186. W rodź. ieńsk. fZLTŁA WIANKA , i, Me SJîarfcjj* länbertmt. ŻUŁAWSKI, ZÓŁAWSKI, a, ie, od żuławy, z żuławy; 2Karfd}lanb *,.SBert-er *, 9(ieberung3 *. Opatrzył fortecom żuławskim obronę. Tward. W. D. 2, 208. Pan znaczniejszy, gdy państwem wzgardzę, niżbym wszystkie żóławskie urodzaje, i Gdańskie pożytki, w jednym spichlerzu zamknął. J. Kchan. Dz. 256. Hor. 2, 113. J. Kchan. ; not.: poeta Polak położył swoje żuławy żyzne za rolą Apulską , położoną od Horacyusza. Świnie Niemieckie z Polskiemi pomieszane , najlepsze do chowania ; a Niemieckie rozumieć trzeba żuławskie , acz i Bawarskie rosłe. Haur. Ek. 80. Zaw. Gosp.

ZUJA, ś, i, żuje do zatykania szczelin w promach, bywają ‘ZUMIAB, na *zumiar, nad miarę, nad to, prócz tego, kręcone z sierci bydlęcej. Magier.    Mskr. gebrcjjteó 3>ieh'    insuper.    Mąc.z., über bte SDłajkn, überbteß.    Go wadzi na

Jtaatr-Jinn ©alfatevn. Zuja robi się z    targanu, który krę-    zumiar    i w bożym mieć domu Bysztunku    dla odsieczy,

cą , i na szycie dychtują. ib.    strzelby dla odgromu. Mlask. Ryt. 2, 172.

ŻUJĘ, ob. Żuć. ‘ŻUJĘ , Zżuję, ob. Zuć, zzuć.    ‘ZUMIEĆ , ‘ZUMIEĆ się, *ZUMIEWAĆ , ob. Zdumieć.

*ZUJM0WAĆ cz. dok., poujmować, ująć; naci; etttauber ab» ZUMOWE gwoździe, służą do ściągania szycia. Magier. nehmen, tuegne^mett/ Óermtnbertt. Szatan zujmował dary Mskr., ob. Cuma, cumować.

boże , i pokwasił tak , że nie były    pokarmem , ale za-    *ZUMYSŁOWY, a, e, umyślny, naumyślny, z    umysłu uczy-

razą ludzkiego zbawienia. Gil. Post.    69. Musiało się sił    niony ;    öorfdjjlich, abfîchtlhjjj. Uciekał dla    mężobójstwa

Greckich niemało zujmować. Otw. Ow. 502. (ubyć). — niezumysłowego. 1. Leop. Deul. 19.

Niecierpliwe karki pługiem zujmowali. Zebr. Ow. 167 ; pre- ZUNDT , ZUNT, SUND, u, m, przesmyk między Schonern

i wyspą Zelandyą ; jest kluczem morza Bałtyckiego. Dyke. Geogr. 3,86. ber ©nnb, bte Meerenge. Przez Zunt, wielki i mały Bełt, morze Bałtyckie łączy się z oceanem północnym. Wyrw. Geogr. 25. ib. 544 . — Transi. W które morze? w Poncki Zund radzisz mi się schować? Bardz. Trag. 93. not. morze ciasne, cieśnina morska. ZUNDSKI, a, ie, od Zundu, ©tutb *. Cło morskie Zundskie jest najdroższym klejnotem króla Duńskiego. Wyrw. Geogr. 571.

, mere, ujmowali, ujęli, zjęli, skrępowali ; efrtengen, jtudngen.

ZUK , ą, m. ; Ross. acyies, żuk źle za krówka. Dudz. 31,

(ob. Zucek). Żuk, scarabaeus stcrcorarius, chrząszcz znajdujący się w gnoju, z którego robiąc kulki, jaja w nie składa. Zool. 164. ber SDîtftfâfer. — [§. Zuk , nazwa czarnych wołów, ob. Źucek 2],

‘ŻUKA, i, z., ob. Hażuka , hażucka , ażusta ; (Boh. hazu-ka habit), n. p. Koniusze, żuki i czuhaje , • wschodowe ubiory. Tward. Wl 201. eût ntergenlänbtt'djeä fôletb.

ŻUŁAWA, y, z., [z litewsk. salawa, 2Berber, 3nfel ; cf. ZUPA, SUPA , y, z., ‘Zufka , Zupka, ‘^ufeczka, ‘Zuwka , fot. salla 3'tjel,    ; czudz. sallo lucus, selja-ma gó- Supka, i, dem., z Nietn, bte ©itppe ; (Gall. soupe). Zufka,

rzysty kraj 2 ] . Żuława legendum esse pulo Suława,    polewka sama przez się osobno robiona. Cn. Th. 1454.

quasi alluvio maris, iż ją morze albo (laga morska usu-    ct 764, (Sorab. 1. pohliwka , zópa ; Sorab. 2. fuppa,

(2). sok z winogron); Garn. siiûpa , zhôrba ; Vind. po-liuka , shupa , vlaga (cf. wili), mozbilu (cf. moczydło), juha (cf. jucha, juszka), lopaliza, zhorba , fok (ob. Sok), shupiza , viagiza ; Croat, juha, ( szùpa , szupànze , kruh û vino namochen » chlebna polewka)); Bosn. suppa, kruh umocen ń vino ; Dal. juha ; Slav, esorba , juha ; Ross. cynü; Svec. soppa ; Angl, sop, sup). Ojfa, polewka, zupa Niemiecka. Macz. Supka była przydymiona , sztuka mięsa twarda , jarzyna niedogotowana . kapłun czarny , pieczyste spalone. Mon. 69, 83. Supa była zbyt gorąca. Jak. Baj. 185. Uczynić zufkę z wina z żółtkiem jaja świeżego. Sienn. 482. Nasienie to jest lekarstwem , sypiąc go do zufek , abo i w piwo cieple. Syr. 242. Nie pieść też nazbyt przyrodzenia jego , nie zu-feczkami, nie temi wymyślonemi pieścidlki. Rej. Zw. 6 b. Pierwejś pijał gorzałkę, dziś zuwkę gotują. Rej. Wiz. 60 b. Tak te zbytki żołądek psują, że mu już czasem i zuwka zawadzi. Rej. Zw. 14 b.

H66

Z U F A N - ŻUŁAWCZYK.

ŻUŁA WIANKA -ZUPA.

la. Klon. Fl. G 1. 9)îarfd)lanb, 9îteberung, SÖBerbev. Sulava vel Zulava vulgo Cormero ; regio Prussiae duobus alveis Xistulae s'upfa Marieburgum divisae, inclusa. Cn. Th.

1454. Żuława znaczy nizinę z błot i bagnisk uczynioną do uprawy sposobną ; grunta jej są żyzne i najwięcej przynoszące pożytku. Dykc. Geogr. 3, 216. Żuławy Gdańskie, nie mogłyż być kiedy morzem? Kluk. Kop. 1,

30. Żuława Gdańska , oblana jest od Wisły i Motławy ber Sander ^Berber; Malborska, jest wielka i mała, między Wisłą, Nogatem i Drauzen jeziorem, ber Sparten* burgtfdje 28erber ; mała Malborska zwana była wprzód żuławą Fiszawską; Elblągska żuława, ber (Slbritgtfc^e 20erber, rachuje się do małej Malborskiej. Dykc. Geogr. 5, 216.

— Nie dbam o żyznej żuławy urodzaje. Petr. Hor. E 4,

( ob. żuławskie urodzaje ). Tesalskie żuławy. Hor. 1 ,

40. Min., (Thessala Tempe). ŻUŁAWCZYK, ŻUŁAWIA-NIN , a, m., mieszkaniec żuławy , ent 2öerberben)ol;ner ,

SWarj^lältbler. Jak zmędrzeli na kaczki mili żuławczycy,

ŻUPA , y, z. ; [‘okręg ziemski, em ©tfłrift. Suppanarii....    XAaßivieov ëa^rpia apud Constantinum de admins tratione

qui cum praenominatis castellaneis aliquas habent suppas    imperii ; zupanus Sdavinum vestimentum. Cn. Th. 1454,

vel officia. Czach. Pr. 1, 255 — 2]. Po co my biedne    ( cf. vestis Japonka    quae ut vult Zimmermann in    itine-

kawki zupami latamy, Po co w kupach wrzeszczemy , i    rario, norma fuit    omnium ońentalium vestium.    Joan.

w kupach siadamy ? Mnie w kupie strzelec zabił, wszys- Linde. Mskr.) — Phras. Zgoła nic teraz nie ma jak żu-tkie uleciały ,    Bez wodza i bez sprawy największy    gmin    pan i kurtkę.    Teat. 54. c, d    j j. er bat ntd)t§ weiter alS

mały. Simon.    Siel. 125    [po zupach, okręgach 2];    może    Wte er ge|jt ltnb    fłeljt. Takby    i;n przystało, jako gdyby

omyłka druku: ‘żupami zamiast: kupami? itr Raufen,    kto do jedwabnego    żupana, kożucha starego łatę    przy-

Daufettwetfe. — §■ *Supa, szopa, Germ, ber ©cfyoppett.    szył> P*m- Kam-    — *§■ żupan, suknia honorowa,

Słowo dawne Słowiańskie supa czyli szopa, komora,    urzędnik takową suknią ozdobiony; ein (Sprenfletb, 21mt&

w której urzędnicy skarbowi wybierali grosze do udzia-    fletb , ein bamit gegierter Beamter. Rozważmy zkąd ten

na-

łu ich straży należące. Nur. Est. 7, 86. bte 3°N&ube,    zwyczaj dawania sukien wszedł, dlaczego żupanów

ßtttne^nterBube, {ob. Żupnik). Wieliczka urosła w miasto    zwisko tym honorowym sukniom dano , nim stały się

z nikczemnej    chałupy,    * supa czyli szopa w starym ję-    pospolitemi Dawanie sukni    honorowej było zwyczajem

zyku Polskim    nazwanej.    Nar. Est. 4 , 282. — §.    Żupa,    na wschodzie ,    na południu ,    w Polszczę i na północy,

skład wydobytej soli kamiennej, lub, kruszców ; bte ©tein*    Cznck. Er. i , 255. Konstantyn Porfirogenit de admin.

fûlpteberlage, éergroerfSnteberlage. Zupa, salis effossi re-    imp er io c, 29, p. 87. mówi o Serwijczykaeh i o Chro-

vero

hae gentes non habent praeter Zuppanos senes, quemad-modum etinm reliqui Sclaborum populi. Anna Comnena

positorium, oella. Cn. Th. 1454; emporium, forum sa-    batach, mieszkających w Krakowskiem : Principes

linarium. ib. bte^Saljfactorei). Żupa, Żupy plur., salis fo-dina. ib. etn ©tetnfaljbergrcerf, a ogólniej kopalnia, ein §8ergtt)erf , cf. szyba, góra; Carn. rudina, (ob. Ruda). Są mówi p 265: Quo Boloanus cognito, praecipuos m.agnei-w Polszczę trzy żupy znamienite ; pierwsza w Olkuszu , tum et magistraluum gentis, quos certo insigni honorariae gdzie srebra i ołowiu moc wielką wykopywają ; druga    vestis discretos a caeteris Zupanos vocare soient. Adam

w Bochni, sól kopią; trzecia w Wieliczce, gdzie też    de Brema p. 58, nazywa źupanami królików Letowskich.

sól. Gwagn. 495.    W Czechach to nazwisko "supanów oznaczało urzędników,

*ZUPADAC med. dok., poupadaó, nad) etnanber (Unfällen, um*    jak in Ckronicone montis Sereni r. 1109 i w Dobnera

fallen. Przez Chrystusa piekła zupadały. Groch. W. 74,    przypiskach na Hajka widzieć można. W przywileju Wła-

cf. z-, praep. inseparab.    dysława Łokietka 1299 r. czytamy; Salvo tarnen jure

ŻUPAN, a, m. ; (Boh. żupan nocna suknia, szlafrok, u    suppanariorum nostrorum, qui cum praenominatis caslel-

Hanaków i Słowaków krótki surdut z rękawami fafdzisty ;    lands aliquas habent suppas , vel officia. Tak więc po

Boh. żupice , kytle , tunica interior, ob. Źupica , cf. ju-    ustanowieniu,    że    zupani przezwani supanami, mają napa ; obsol. zupan sędzia, wójt, starszy gminny; Carn.    zwisko od sukni,    i że ci urzędnicy byli u nas, nie mo-

sbupân, shepân comarchus , (cf. Germ. ©d)ößpe ; Lat. med.    żna wątpić o przyczynie nazwiska żupana, który ró-

scabinus ; Specul Sax. scepene ; Carn. shepân, 2) assu-    wnie posłom ziemskim, jak zagranicznym był dawany.

tura calcei, supanke « gatunek gruszek); Vind. shuppan,    Czach. Pr. 1,254 — 5.—$. Obsol. ‘Supanami Czesi, Po-

shuppann , richtar, fodnik, fodez * sędzia, wójt, sol-    lacy, i inne rodu Słowiańskiego narody, panów krajo-

tys ; sliupan * włodarz, shupania , shupanstvu * włodar-    wych zwali. Nar. Est. 4, 175. Twierdzą niektórzy, że

stwo , shupan , shupanz assutura calcei ; k’ span socius    szlachta w Połscze, w Prusiech , Litwie, owszem u Sło-

(cf. jespan), f. k’ spaninja ; cf. Germ, ©efpanit, ©efpann*    wiańskich narodów, zwali się *supani bardzo dawnych

fdjaft; Croat, span 1) villico , 2j commes comitułus, f.    czasów; u Czechów i Węgrów ispan , rządca prowincyi;

spanicza , spanùjem villicor, praesideo , guberno (ob.    ztąd Polacy się honorują: jes pan brat. Chmiel 1, 569. —

Panować, pan), rustice supa territorium, districtus, finisz    Oppos. Zupan    jest    pewnie derywaeyą z Tureckiego diiibe\

zobun, zobunecz, podhalicza , nuternya dolarnicza, halya    bo nie można    od    słowa supan ją wywodzić, gdy żadnej

prez rukavov * spodnia suknia bez' rękawów    ; Hang. zub-    zachwycić nie można między znaczeniem tych    dwóch

bon, alsó dolmânyka    inducula,    span; Dal    xuppan vil-    słów. analogii, supan będąc urzędem,    a żupan    częścią

Heus-, Bosn. sgjupa,    sgjupama    * pagi sub    uno curatore,    stroju⁻. Czart. Mskr. [dziube jest szuba,    który wyraz nie

sgiupanin, koi ima    pomgnu    od sgjupa    villae cura-    ma nic spólnego z żupanem w znaczeniu    godności    i stro-

tor ; Bag. xûpa, darxava , kotâr territorium, xupania    ju 2]

co jest zupełnym , skończonym, gdzie nic nie braknie, nic nie naruszono; błe »öttfgfett, '»oflöeft, sftfle, Mfłdnbtgfett cf. całość, bte ©anjbed, ©änjlicljfett; ( Vind. popounost, popouni-most, popounemost , depounost, pounostaunost , do-verhnost). Pańska jest ziemia , i zupełność jej , okrąg ziemi , i ci którzy mieszkają na niej. Żarn. Post. 2, 553 b. ( cała jej masa , Universum). Słońce po wszystkim świecie jest skutkiem i zupełnością swoją przytomne.

-•zn

villicatio , xupan vilücus, xupanovatti villicare ; Slav. ZUPEŁNOŚĆ, ści, z., przymiot tego, xupnik,x parok » paroch, proboszcz; Ecc.l. :i.oyiunr., km^uka, rocnoAHin; pan; Ross. 3HnyHb, SHnymmKi siermięga , kitel); podziś dzień żupan u nas oznacza Polską spodnią suknią, oppos. kontusz , ba3 ^olnlfdte Uuterfletb ;

(cf. Gall. jupon; Ital. giubbone, gabbano ; Hisp. jupone, cf. szuba; Germ, ©cfyaube ; Turc, dziibe). Żupan tunica talaris; Graec. ronina Pachymer., vestis longior caeteris, cut quaequnque tandem ; Çoinavoç Nicetae; o Çovnuvoç

Zygr. Gon. 261. Do zupełności i doskonałości ciała człowieczego należą kości i żyły. Karnk. Kat. 179. Przywiódł Bolesław państwo przez odzyskanie Krakowa do dawnej zupełności. Nar. Hst. 2 , 80. Przywrócenie do zupełności , kiedy kto może zasiąść pierwszego stanu , w którym był obrażony. Chełm. Pr. 53, Po kamieniu znosząc, murujemy, i budujemy wielkie machiny, i zupełność przywodzimy. Smotr. Ex. pr. dokonywamy, ukoń-ezamy ; jur Mftänbigfeit, sur SMenbung bringen. Zupełność dramatu na tym zawisła , żeby się już nic więcej nie zostawało do wykładu i dołożenia. Gol. Wym. 432. Małoletni dostępuje zupełności z zaczęciem roku dwudziestego piątego. Gal. Cyw. 1 , 105. pełnoletności tSofljdljlrigfeit. Opieka się kończy, gdy sierota do zupełności lait swych dojdzie. Gal. Cyw. 1 , 104. W zupełności, w całym swoim obrębie, im ganjcn Umfange. Reguły zakonne w zupełności zachował, iż nigdy nie pomniał, aby miał by najmniejszą przestąpić. Sk. Żyw. 1, 418 b. ZUPEŁNOWŁADNY, a, e, — ie adv., nieogra-niczenie władający, ooUfommen, unbefchränft herifchenb. Nigdy tak mało ukontentowania nie doznałem , Jako kiedy zupełnowładnym panem Rzymu zostawałem. Zab. 2 , 283. Alb. ZUPEŁNY , ‘UPEŁNY, a, e, adv., we wszystkich swoich częściach cały , wszystek, gdzie nie brakuje ani zbywa, nienaruszony, dokończony ; ooUig, oottfommen, gaits / ooUftänbig, mo nichts fehlt, nichts abgeht, nic^tê »erlebt ift, nichts s» »iel ifi, gehörig ; Boh. auplnÿ, zupina, zauplna , praehem; Garn, povsê , ( ze

peine i inne ofiary. 1 Leop. Exod. 18, 12. (palone. 3 Leop. ; całopalenie. Bibl. Gd. 23ranbopfei ). Niezupełny, ale wydrożony i czczy między tablicami ołtarz uczynisz. 3 Leop. Exod. 27, 8. (nielity. 1 Leop. nicfyt gcbiegen, nicht au$ bern ©anjen , fonbein ^o|l). Postawa ta najsłuszniejsza bywa , gdy koń ma ciało zupełne a mocne. Cresc. 525. pełne, jędrne, duże, tęgie; oolt, feift, fcft. Zupełne piersi, krasa ślicznej szyi , szczęsnemu sercu wyścielają łoże. Morszt. 22. okrągłe, pełne, eitt OoHer rim* bel' SBufett. — Wzrost swój bierze tak długo, aż przyjdzie w męża zupełnego. Żarn. Post. 5, 527. ukończonego, wyrosłego, uźrzałego ; oottig auêgemacbfen, reif. Kiedy już kto do dwudziestego i pierwszego roku przyjdzie, tedy już zupełne lata ma. Szczerb. Sax. 197. pełnoletni jest, üofljählig, großjährig. Leszek pod opiekuny był, aż do lat zupełnych. Gwagn. 28. ' — §. Transi. Zupełny, dokładny, doskonały, ooUcnbet in feiner Slit, ooUfommen, öOÜftänbig. Nie masz zupełnej w życiu szczęśliwości, Los wdzięczne chwile zaprawia goryczą. Kras.' Woj. Ch. 33. Wszystko to dotąd w najzupełniejszej znajduje się spo-kojności. Gaz. Nar. 1, 201 b. Słudzy wróciwszy się, wszystko zupełnie i porządnie królowi powiedzieli. Sk. ie et - o Żyw. 1 , 31 b. dokładnie, ze wszystkiemi szczegółami, Mttftanblict). Luboć domyślam się czego chcesz, jednak zupełniej słuchać pragnę. Burdz. Boet. 115. (dokładniej, wyraźniej). — Eliasz w żadnej zupełnej sukni nie chodził; Jan też chrzciciel żadnej barwy nie miał. Glicz. Wych. H 2. (tylko w płaszczu chodził, nie w zwyczaj-« wszém) ; Vind. ziel, popoun , popounast, dopoun , pou-    nej właściwej sukni). — Arithm. Zupełna liczba nazywa się

nostavn , zielostaun, doverhen , zielu, zhistu (cf. *czy-    w odejmowaniu ta, od której inszą mniejszą odejmujem ;

ob. Zupan , cf. jupa). Zupica, kitlik , saga. Mącz. baS Utt* terfleib , bei Unterstehrocü. żupica bez rękawów albo ple— szek, colobium. Marz. Klóryćby wziął suknią , i żupicy nie zabraniaj. Sekl. Luc. 6. Ktoby ci chciał żupice twoję wziąć, puść mu i płaszcz. Radź. Math. 5, 40. (ktoby chciał suknią twoję wziąć, puść mu i płaszcz. Bibl. Gd). U ludzi mężnych oszczep jest miasto żupicy, a pawęża miasto sukni. Gorn. Dw. 261, Już tak *wierę w żupicy musisz nieboraku Przechodzić się do czasu.... Rej.

ście), popounema, pozielen , popounem , popounu , po- zowie się jeszcze większa, górna, wyższa. Solsk Geom 3, pounastu , dokonzhnu, fe vfern, vun, na vun , do ver- ; 81. tolum, integer numerus ; bie üoHe 3^1 > baê ©fltlje. ha ( cf. do wierzchu), do konza nu kraja ; Croat. zev- ZŁJP1CA, y, z.; (Boh. żupjce, kytle, kytlice tunica interior, szema ; Slav, podpun , sasvim ; Boss. kohcmhmh (cf. konieczny, końcowy), BceittjujH , cobc1>Mj&, Bnojnrfe ; Eccl.

Bce^acTHHH, go,vlłu , coBepmeHH-fc, othiojt», Co przed-tym albo z przyczynkiem, albo z ucinkiem sakramenta ś. podrzucali ludowi, to teraz całe i zupełne bywają rozdawane wierzącym. Zygr. Ep 19. Starać się mamy , abyśmy prawdę chrześciańską bez ujmy i zupełnie mieli.

Sk. Zyw. 1, 13. (bez uszczerbku). Zelim zupełne cesarstwo Tureckie , zbywszy ojca i brata, opanował.

m., salinator, salińarum praefectus, seu vec~ tigal ex annona salaria exigens. Cn. Th. 1454. bei ©al$< beigmerfêbeamte, ©aljrichtei, ©aljgraf, ber ©aljfactoi. Żu-

Stryjk. 710. (całkowite). Pomnieć masz , abyś w kró- ? Wiz. 92 b. tkości słów upełną a mocną wiarę pokładał w modli- ŻUPNIK, a twach swoich. Bej. Post. / 2. By pan jeno poznał wierną nasze a upełną nadzieję o tym świętym miłosierdziu swoim. Rej. Post. R r 2. Będziesz zupełnym miłował    pnik, to słowo wzięte jest od słowa dawmego Słowiań-

komora, w któ —

4168 ZUPEŁNOWŁADNY-ZUPEŁNY.

ZUPICA-ZUR.

sercem i duszą pana boga twego, I k temu myśl swą    skiego supa (ob. Żupa) czyli szopa,

i siły stosował, Jakbyś nic nie umiał nadeń kochańsze-    rej urzędnicy skarbowi wybierali grosze do udziału ich

go. Odym. Św. P p. 2. Najdalej za pięć minut uwolnię    straży należące. Nar. Hsl. 7, 86; (distng. Croat, supnik ;

cię; spuść się na mnie zupełnie. Teat. 56, 101. (ze    Rag. xûpnik; Slav, xùpnik * parochus , cf. żupan). ZU-

wszystkiem). Zupełnego kto rozumu * przy sobie. Cn. Th.    PNY, a , e, od żupy, ©alsmerf*, ©aljbergmei! *. Źupny

4 454. bety ööUtgern SSerftanbe. Przy sobie jest, abo przy    pisarz. Tr. — *§. Zupna maść. Pot Arg. 252. Na żu-

rozumie , zupełnego rozumu. Cn. Th. 867. (oppos. brak    pnej maści lepione flejtuchy. Pot. Jow. 20Ó. (lekarstwo

klepki). Jedni z senatorów zupełną sprawę Pruską na    na francę).

sejm odłożyć chcieli. Krom. 595 ; integram, całą, nic jej ŻUR, u, m., żur, farina aqua et fermenlo subacta Cn.Th. się nie tykając; gänjlich, unberührt. Ofiarował Jetro zu- 4 454. ein faurer 3Jîel)lbre9 ; Sorab. 1. zur; cf. [Lith. su-

ŻUŻELOKWUSZ - ŻUZELASTY. 1169

Ż U R N 1 C A - ŹUŻELIGA.

cos.

rus salsus 2]; Germ, fewer, cf, ©dre, ©tir; cf. Hebr. 1iD sur, fastidiosus fuit; Cliald. Tii^D fermentatio; Sorab. 2. żur, żurne kwaśno; Slov. żuriwy austerus, żuriwost austeritas, zaurliwÿ infensus, cf. surowy). Z otrąb *rży czynią polewki, zlawszy z nich wodę zakwaszoną, a to żurem zowią. Gresc. 161. Zgłodniałych oblężeńeów pod nieprzyjacielem Naszym żurem , a Ruskim obżywił kisielem. Pot. Pocz. 465. Żebrak pod murena, chłop w chacie żurem Woli żyć. niż śmiercią kończyć nędzę. Zab. 11, 238. Zabi. Wychował się na boćwinie, wychował się na żurze, za piecem » domator. Ossol. Wyr. , (cf. barszcz). Lekarstwo to z mleka gotuj , przysypując mąki, aż jak żur zgęstnieje. Perz. Gyr. 2, 2t3. Aby młode piwo dobrze wykisiało, żeby się z niego potym żur nie uczynił, tak jak bywa na post₅ owsiany. Haur. Sk. 162. gęsty kwas, kwaśny gąszcz. ŻURNICA, y, i., trzebula cudzoziemska albo Włoska, Bueień, Woszczyca, gingi-dium, baê ftratjkmfraut. Syr. 1198, cf. ib. 1195. ŻU-ROW1NA , y , i., gatunek borówki , vaccinium oxycoc-Kluk. Dykt\ 5 , 145. tue $îoi>3pretfelbeei:e. "ŻURZYĆ sic zaimk. niedok., kwasić się, piarkotnym być, gniewać się, gryźć się, jątrzyć się, jadowtć się; grdmtfcij fetjtt, fauern $umor3, twbrießltcf?, ärgerlich fepn, fit^ ärgern, fid) erbittern. Skróć trud niezmierzony, Ani na wierną ziemię żurz się tak okrutnie. Zebr. Ow. 210; (neve irascare). Nie żurz się szalony. Zebr. Ow. 183; (siste tuas querelas). Centaur końskie swe kopyto zerwał sobie, żurzac się sowito, Rzecze umierając.... Bardz. Trag. 461. Ze im nie w czas płacono, o to najbardziej żurzą się i kra-czą. Chrośc. Fars. 147. O kościoł się żydowie na Chrystus» żurzą. Pot. Zac. 94. Nie tracą jadu w sercu, owszem raczej Bardziej się żurzą, im dłużej szukają. Leszcz. H. T. 43. W pole wychodzą królowie z okrętów, Ale się znaczniej Amazyasz źurzy. Pot. Syl. 211. Jeszcze krwią pola, dymem miasta kurzą, Na wszeteczeństwa niewiasty paskudnej , Wielkie się wzajem monarchie żurzą. Pot. Syl. 31. Niech się Sydon z swa konchą, niech się Tyr nie żurzy, ; Żadna tak wełny nie purpurzy, jak.... Pot. Pocz 126. niech się tak nie chełpi, nie pawi , nie kokoszy, nić indyczy , nie buńczuczy.

ZUWACZ, ob. Zzuwacz. ZUWÀDLNIA, ZUWALNIA, ob. Zzuwalnia.

ŻUTY. ob. Żuć. ZUWKA, ZUFKA , ob. Zupa.

ZUZANNA, y, z., ZUZANKA , i, i. , zdrbn., Zuzia, Zuzka, i, zdrbn., imię kobiece, ©tlfflltne, ©îrêdjett ; Slov. Zuska. Po szalonemu idzie , spostrzegłszy Zuzankę. Teat. 20. b, 123. Wolę Zuzię; to moja najmilsza piosenka. Teat. 20. b, 123. ZUZANISTA, y, z., kobiecarz, umizguś , osobliwie stary, etrt alter SBetberferl, (od owych starców, do ś. Zuzanny się umizgującycb. Bibl. Gd. Daniel. 13). Kazałem żonie umizgać się do sędziów ; zaraz w sprawie mojej starsi mi służyli zuzanistowie, a zaś młodsi szli za nimi. Opal. Sat. 93.    0 niewstydliwy, i w złościach za

starzały zuzanisto ! } Pim. Kam. 44.

ZUZEL, ZUZEL, ZUZEL, eli, zli , z. et zla, żla, ela, m., żużel rozmaita,₅ odchodzące części od kruszców wyczyszczonych; ŻUŹEL1CA, y, z., ©djladen, 5D?etaEfcl)Iatfen,

Słownik Lindego wgd. 2. Tom VI.

ein ©tutf ©djlatfen ; Boh. truska, okuge, (cf. okuć); Sorab. 1. żorizna, (wuszmork , woteżisk reerementum) ; Garn. shlindra ; Vind, fhlintra, Ihlinter, isvarek, (cf. wywar) ; Croat, izvarèk ; Rag. izvarak , kovacina ; Ross. acy-ateiŁ, acyæe^Hita; Eccl. atyacejinua 1) piana kruszcowa, (2) carabus), Bbirapb, BbirapKH, orapKH (cf. wygorzeć, ogorzeć, ogarek), OKaaima (cf. kał), uimks (ob. Szlak), uiKBapa, uiKBapifHa , niKBapna, (cf. skwara, skwarka; Gall. scories; Lat. scoria). Zuzel kruszcowa, to co odchodzi od kruszców. Włod. Zuzel, materya od żelaza odmienna, którą'z pieca wyjmują i odtrącają, że w żużlu wiele cząstek żelaznych znajduje się , zaczym tłuką go w tłuczkach, płóezą, i żelazo odbierają Os. Zet. 88, Ross. 5KeM3iiHa, ©tfenfcińacfen. Żelazo w ogniu paląc za czasem trawi się i obraca się w brunatny zuzel. Kluk. Kop. 2, 209. — Tr. fig. mora!. Strzały te były jako żużel rozpalone. Tward. Pasg. 97. Złoto nie może być bez żużeiicy, ziarno bez plewy. Petr. Pol. 447. (róża bez cierni , żyto bez kąkolu , nic bez ale). Pan wypali do czysta żużel twoje, wszystkie plugactwa twoje. W. Post. W. 87, (cf. wytrzebić). On najszlachetniejszy warsztat, gdzieby też co na nim *kwoli niewinnej duszy być miało robiono, bardzo zardzewiał, a pełen plugawej żużeiicy. Rej. Zw. 70 b. Odejm' zużelicę od srebra , a okaże się złotnikowi klejnot, Radź. Prov. 25 , 4. (odejm' żuże-licę od srebra, a 'wynijdzie naczynie czyste. W. Prov. 25, 4. Bibl. Gd.). Ogień okazuje, co żużelicą jest, a co złotem. Petr. Ek. 84, (cf. kamień probierski). Głos poczciwego człowieka jest jako on piękny brant u złotnika, od którego już nie potrzebną zużelicę cdsadzi. Rej. Zw. 92. Srebro twoje obróciło się w żużelicę. 1 Leop. Jez.

1,    22. (w żużel. 3 Leop. Bibl. Gd.). Jako żużel nikczemną wniwecz obraca harde skarbom dufające, złoto poleruje pan i ku chwale zachowawa. Wiśn. 161. Uderzy piorun w trzos monety pełen, trzosa nie ruszy, ale pieniądze w niwecz , w żużel idą. Birk. Kaz. Ob. K 3,6. (stopią się).— Aliter: Pospólstwu panowie zużelą płacą. Star. Ref. 169. złą monetą, brakiem, klepakami, mit fcf)led)ten ©elbe. — §. Żużel, lawa, wyrzut stopiony góry ognistej, wulkanu, bte Satm etneö feticrfpctetiben ŚBergeS. Cała prawie góra Etna złożona jest z żużelów, które się przez długi przeciąg tylu wieków w bujne przemieniły grunta. Zab. 13, 110. — Żużel kamienna, pumex. Urs. Gr. 183. Sienn: 357.v ber Stntfłetit, fünftem.— §. Dymna żużel w kominach butnych pieców jest trojaka , pierwsza się wiesza, jako grona winne, a to jest gronista dymna żużel, pompholyx botntis, ©raumdjt; druga skorupiasta przy ścianach kominowych, Crustacea, ïufta ; trzecia mszysta vellerea , 2Betj5ntcf)t ; wszakże wszystkie urew’cem niektórzy zowią. Sienn. Wyki 9?td)t, #Ûttemucf)t. Sienn. 267. (Vind. shushou faje, fainiza, ob. Sadze). Żużelicą, którą zowią wiśnia,tgdy ją tłuką a posypią, rany leczy. Spicz. 163. — §. Żużel , żużelicą u palącej się świecy, koniec palącego się knota w gwiazdkę niby się kształcący, bic 3îofe am bremienben Steifte. Tr. ŻUŻELOKRUSZ, u, m., ©djlacfenfobolb, kruszec koboltowy., Kluk. Kop.

2,    248. ŻUŻELASTY, ŻUŻYL1STY, ŻUŻELO WATY, a,

147

4170

ŻUŻLOWY - ZWAĆ.

ŹWAĆ - Z WĄCHAĆ.

aby przyzwał Micheasza.... Bibl. Gd.). — Nie było przedniejszego gościa, dla którego był innych zwał.... Eraz. Jez. Cc 7. zezwał, sprosił, zaprosił, JU ftd) einltt* bert.— Proszę, abyście godnie chodzili wezwaniu, któ— remeście zwani. Budn. Eph. 4, 1. (abyście chodzili tak jak przystoi na powołanie, którem jesteście powołani. Bibl. Gd.\ ber Seruf, ju bem i^r berufen feęb). — §. Zowię kogo, nazywam, imię nadaję {ob. dziać komu), mianuję; einen nennen, benamen, {jeißen; {Croat, zvati, zvalszem, zovem, zvanye, zvân). Nazywam kogo jako , zowię czym, przezywam. Cn. Th. 487. Marya porodziła syna, a będziesz zwał imię jego Jezus. Sekl. Math. 1. (któremu ty wezwiesz imię Jezus. ib. ; nazowiesz imię jego Jezus. Bibl. Gd). Mieszkał w mieście, które #zową (zowią) Nazaret. W. Math. 2 , 23. (które zowią Nazaret. Bibl. Gd.). Królowa Artemizya nazwała bylicę swein imieniem , które ziele przedtym Parthenis zwano.

“ZWAB, u, m., zwabienie, i to co zwabia, powab; b(t§    łysza nie jest dyshonor, że go łajdakiem zowią. Teat.

Sllilocfen, 3ufamtwnl0(fen, bte Sodung, ber ÜîetJ. Miłość ma    2. b, 97. Zowią go '■'’żadnie, abo przezwano go nicpie-

wielkie zwaby. Zab. 14, 151. ZWABIĆ cz. dok., Zwa-    knie. Cn. Th. 1450. — Zaimk. Zowie się, zowią go,

biać niedok., ob Wabić, powabić, przywabić; jufammctt    ^dzieją mu, imię ma takie a takie, nazywa się, nazy-

lüiîen, gerbet) locfen, an ftd) loden; {\ind. fvabiti convo-    wają go; Vind. jimenuvatife (cf. mianować się), pravi-

care, zwołać, ob. Wabić). Kurczątka zwabić się nie da-    life, (cf. prawić); Croat, zovemsze ; Eccl. 3Banica , 30-

ły, gdy je kokosz wabiła , gdy skrzydła swoje rozcią-    Bycb, Reißen, genannt werben, einen kanten tyabeit. Zowią

gnęła , więc też kurczątka niewdzięczne opuściła. Żarn.    mię chytrym, Boss. Mena naabiBaiOTt xuTpHM’B, noun-

Post. 3, 530. .Orfeusz zwierzęta pięknym swym śpiewa-    Taiorb MeHS xUTpbiM'B. Niech się tak zowie, a-bo niech

niem do siebie zwabiał. Papr. Koi. 3. Pan Oront swemi    go tak zowią. Cn» Th. 487. Zowię się od miasta, ib.

obietnicami zwabi Wac Pana znowu do tychże sideł,    Dawniej hultaj zwał się hultajem, a złodziej złodziejem,

w które cię teraz chciał wplątać. Boh. Kom. 2, 215. —    Teat. 43. c, 49. Wyb. (bez ogródki). Zowią mię chy-

Dziś my one miłe towarzystwa a schadzki zaniszczyli ;    trym. Cn. Th. 1450. (słynę, mają mię za chytrego, okrzy-

bo już dziś musi tydzień myśiić, niżli do siebie przy-    czony jestem jako chytry),

jacioły zwabi, ‘abowiem nie każdy się śmie pokusić na    nic. Teat 33. d, 59. prawdziwie, w samej istocie, i sto —

owe półmiski. Rej. Zw. 190. wezwać, sprosić, zaprosić,    tnie, cf. całą gębą, ‘czyście, cf. ‘szczernie.

einląben.    .    Pochodź, dozwać, nazwać, nazywać, nazwisko, ozwać,

ZWAĆ, zwał, zwie, zowie, zowię, ‘zowę, zwę cz. dok.—    odezwać, odezwa', {Boh. Ozwéna Odgłos, Echo, Nimfa);

*§. wołać, wzywać, przyzywać; rufen, aufrufen, anfforbertt    poziaać, pozywać, pozew, przezwać, przezywać, przezwi-

JU ,jtd) JU fomnten, JU ftd) rufen; (Boh_ zwśti, zwal, zuwi    sko , przyzwać, przyzywać, przyzwisko, wezwać, wzywać,

inuitare, zwać invitator-, Slov. zwaf, zowern vocare; So-    wyzwać, luyzywać, zazwać, zezwać, zzywać; — swat,

rab. 2. sze zowasch marzyć się, śnić się; Croat, soveti, > swatać, poswatać ; — §. sowa, sówka. sóvem 1) medilari, tentare, 2) sonare; Cam. sove ; ŻWAĆ . oh. Żuć.

Gen. sovçta * wieszczek, f. soveshka » wieszczka, (sova * ‘ZWĄCHAĆ, ZWAHAĆ co cz. dok., uczynić że się co *wa-sowa) ; Vind. soveti * wołać, (soviza vablenka » wabiący cha, wacfelrt madjett, nianfert Utadjen. Bndtk., cf. zruchać. ptak r wabić); Croat, zvati, zval, zayem vocare, zvanye * ZWĄCHAĆ czego , Zwąchać co med. dok., Zwąchnąć, Zwę-wołanie ; Dal. zvati ; Rag. zvatti, zovnati, (zovitegl vocans) ;

Bosn. zvattr, zovem, dozvatti, zivnuti (cf. ziewnąć), vocare, accersere, zuatti, javiti se, datti glas« odzywać się; Ross. 3BaTb,

30By, soßt nazwanie, zaproszenie, H63BftHHbiu niezaproszony,

(3BaTeabHbiH Vocations casus, 3BaTait zaprosicie), (cf. swat);

Eccl.'dßajejib vocalor). Szedł Samuel do Heliego i rzekł: oto ja, wszakoś mię zwał. Budn. 1 Sam. 3 , 6. (*owom ja, gdyżeś mię wołał. Bibl. Gd). Zwano Dyogena do Alexandra; nie chciał iść. Budn. Apopth. 50. (wzywano).

‘Uczyciel przyszedł, i zowie cię. Buda Joan 1 I , 28.

(jest tu nauczyciel, i woła cię. Bibl. Cd.). Rzekł do trzebieńca: zów' rychło Michnjasza ; a on posłaniec, który go zwać chodził.... Budn 1 Reg 22, 8. (przywiedź tu rychło Micheasza; tedy poseł, który chodził,

o adv., na kształt żużlów, pełen żużlów ; Vind.

e —

fhlentran, fhlintrast, (fhufhen , fhufhaun , zhern kaker vogel « czarny jak węgiel); fcfylacfenartig, fd)la(fid)t, fdjlacftg, PoU ©djlacfen. Źużelowaty, niewyezyszczony kruszec. Cn. Th. 1454. mod. ŻUŻLOWY, a, e, od żużlów, ©dtfatfen*. Wysypy w blizkości hut zowią się wysypami źuźlowemi, w blizkości płóczek, płóczkowemi. Mier. Mskr.

ZUZMANT , u, m , pewny gatunek sukni kobiecej , eine SIrt Samenfleib. Tak były godne śmiechu żużmanty i sza-merluki, jak teraźniejsze robronty i szusty. Mon. 72, 511. On gotów nam powiedzieć, dla jakiej przyczyny xiezna N. N. wymyśliła żużmanty. Mon. 72, 21. Żużmanty, kabaty i t. ,d s Kras. Pod. 1 , 148. Oblało wino źużmant partyrowy, Żużmant, ozdobę Dubieńskich kontraktów, Zysk nieśmiertelny zfałszowanych aktów. Kras. Mon. 73.

Z w.

Cn. Th. 487. Dla ho-

Nic ! nic! co się zowie

c-hnąć jedntl., węchem dojść, zmiarkować, ob. Zwęszyć, ‘spąchać pr. et fig. tr. ; burd) bcu ©eritd) erfpuren , auâœit* tern, auäfpurcu, cuSfdjrtuppmt, erfd)ituppern , crnńtterit, be* rnerfen, merfeu, toaljrue^meu. Pies zwąchał zająca. Jak. Baj. 213. Jest nosa dobrego i zwąchał, że mam skarb w domu. Tent. 11, 59. Chłopcy dyabelnie się teraz kierować umieją, nie uderzy żaden tam, gdzie mały posag zwącha. Teat. 36, 68. Zwąchał szatan, że Joba dzieci u brata jego bawią się. Ch'os'c.job. 9. (wyśledził, wytropił) Zwąchał on, do czego się ta przymówka ścią-

Aliler :

gała. Zab. 15, 86. (domyślił się, uczuł).

Widzę, żeś Wac Pan zwąchał świeżo cudze kraje. Mon. 70, 102. powierzchownie poznał, na prędee zwiedził i cf. liznąć co; ein lucttig ropniu riedjen, etnmâ oberjlatfyltdj,

ZWACHLOWAĆ-ZWADA.

ZWADCA - ZWADZIĆ.

117f

fernten lernen. — §. Zwąchać się z kim, powąchać się, 'popąchać się, porozumieć się, zmówić się, fid) ttttt et* nem oerftetyen. Zwąehała się z organistą; i wszystko dla niego z domu wynosi. Teat. 16. c, 66.

ZWACHLOWAĆ, ob. Wachlować.

ZWACZ, a , m. , który żuje, przeżuwa, ob. Zwać, żuć; Rag. xvâtalaz, ? ber Waiter, ffiieberfatier ; (Slav. xvale * munsztuk, ob. Żuchwa). — Fig. tr. Zwacz , który o ludziach żwie, t. j. źle gada * ożuwca, ‘obwajca, obwadco, potwarca, obmawiacz; ber Slfterreber, SSerldumbcr, geiummb* inaner ; Rok. ;żwaę garrulus. Zwacz albo omowca. Kosz. Lor. 49 b. Żwacze, którzy się plotkami pętają, tajemnice odkrywają i roznoszą, ib. 100. Obmowcy, albo je właśnie ‘zową żwacze, o to się przyczyniają, aby inni wiedzieli od nich występy, które osławić chcą, tylko by ten sam nie w iedział, czyja rzecz jest. Eraz. Jez. Y 8 b. U panów z jednej strony żwacze wszeteczni, z drugiej błaznowie. Kosz. Lor. 24 b. Dudn. Apopth. lii. — §. Zwacz, ZWADŁO, a, n., TrU zwierzaj odżuwających pierwszy żołądek zowie się zwacz, rumen. Zool. 26. Kluk. Ziu. 1, 4 1, (cf. czep), ob. Żołądek, ber Saufen, ^atijcn, erfłe 5D?agcit ber roteberMuetiben îljteve. ZWADA, 'SWADA, y, z., ZWADKA , 'SWADKA , i, i.. zdrbn., kłótnia, swar, spór, waśń; 3‘tnf, §aber, (Streit, ©ejdllfe ; Roh. wóda, wadka (ob. Wada , wadzić), swada, zwada, swór, śarwótka, (cl’, szarwarki); Slov. zwada, swóda; Sorab. 1. zwada, hadriya (cf. !>hadrunk) żtret, wurćlżwano ; Surab. 2. fwad ; (Cam. svâila t zły zwyczaj, nałóg, narów, nadużycie); Croat, szvarla, szva-denye, inâda , pregovarjanje ; Dal. kara, (cf. kara); Bosa. svaghja , (vada , rók statuta dies)-. Hag. kór, knr-gna , karanje , (svatlba, svaghja inimicitia ; Slav, osva-djenje « oskarżenie, ob. Obwadzić); Ross. CB-ua, ccopa, cxnaiKa, (cßa^a lis, jurgium, obsoletum. Durici. 2, 517). Wino w'eseli człowieka; 'zasię gdy go niemiernie używamy, z dobrej rzeczy obraca się we złą ; ztąd swady , bitwy, 'zaścia a nieprzyjaźni. Eraz. Jez. E 7. Niektórzy swadę czynią z picia, t. j. będąc opili, 'zasię zajdzie tych , u których przy piciu zjedna się przyjaźń, ib. E 8 b. Dla zwady zamykają drzwi przed pijanemi Pol. Jow. 68, (cf. pijana sprawaj. Gdy Polacy siana brać niedopu-szczają , ztąd zaraz poswarki , z poswarków zwada, a ze zwady bitwa między Węgrami a nimi urosła. K’om. 580. Wszczęły się zwadki między pasterzami Abrama i Lota. Zai. tl. T. 22. (sprzeczki). Ztąd jawne się już i zwadki i swary Na przyszłym sejmie mogły obiecować. Chrośc. Fars.Hl. Któż to jest taki. kto swe wtrąca gadki Przez nierozumne dyskursy i zwadki? Chrośc. Job. 146. Podobno Wac Pan załawiasz na zwadę. Gorn. Dw. 256, (cf. kość rzucić). Każdy wie, że to koty, psy i myszy wieczną żyją zwadką Jabi. Ez. 128. Pokój przekłada nad zwycięstwo, bo milsza zgoda niźli zwada. Jabl.Tel. 151. Gdy się we-szcznie zwada, ginie wszelka rada. Cn. Ad. 254. Rozbiwszy namioty, próżno a nikczemnie i bez rady i bez zwady czas trawili. Stryjk. 629. Słowa do rady, ręce do Zwady. Cn. Th. 1052. Jaropełk wymowny, chytry, w zwadzie i poradzie dzielny. Sttyjk. 493. Pokaż co *wzdy

umiesz, czyś do rady, czy zwady, boju czy pokoju? Opal. Sat. 108. Byś nie zaniechał powołania swego , gdyż cię bóg powołać raczył i do rady i do zwady. Rej. Zw. 55 b. Ani do rady, ani do zwady. Zegl. Ad. 4. (ani żak , ani dworak ; ani do tańca, ani do różańca ; do niczego ; neque ad chorum. , neque ad forum). Gdy starsi bracia już byli w 'leciech zaszli, i więcej do rady domowej, niż do zwady wojennej sposobni , obr.sno najmłodszego wielkim xieciem Stryjk. 512, cf. walka, bitwa. ZWADCA, ZWADZCA, ‘ZWAJCA, y, m., ZWADNIK, ZWADZICIEL, a , m., człowiek zwa-dliwy, zwadę wszczynający, kfótnik ; eilt    B^H?*

fustiger, ^dnbelmadin:; D>h. wadi!; Sorab. {. zwadnik, hadruwawcz ; Croat, szvadlyi'vecz ; Rag. svadglivaz ; Ross. ceopmiiKtfr, cyrnra, (naBa4HHKTj ożuwca. żwacz, óbmow-ca, f. naBa4Hima) Zwadca , który wadzi ludzi, sator litis. AJ acz. Dyabeł od początku był mężobójeą i zwadca, tak miedzy anioły, jak' między ludźmi z panem bogiem. XV. Post. Mn. 176. Stawisz się zwadca, pijanicą ; takiego zwierciadło wyraża. Rais. Niedz. 1, 89. Wino czyni po-śmiewcę, a napój mocny zwajcę. Ribl. Gd. Prov. 20, 1. (zaburzliwa rzecz pijaństwo. 5 Leop.). Jeśli pan zwajca, 'uźrzysz każdego z 'arkabuzem koło niego. Rej. Post. T t. Gdy sam stateczny żywot poprowadzisz, już do ciebie nie pojedzie pijanira ani zwajca. Star Ref. 77. Zwajca * ten wadzi się z ludźmi w drodze, wadzi- i za stołem. Pot. Poez. 500. Rej. Zw. 5 b Pot. Zac. 18 Zwajca podobny psu. Rardz. Roet. 122. — W rodź. ieńsk. ZWA-I) NI CZKA, ZWADZ1CIELKA, i, bte Bmtfednn ; (Bob. wa-

dilka; Croat, szvadlyivieza, szvadlyivka). Zwadzicielka, ‘hadrowniczka, liligatrix. Marz. ZWADLIWOS0 , ści, £., skłonność do zwady, kłótliwość ; bte B^-ń^fett, Bat1^ fud)thjfett; Ross. cćopMBOCTb. Z WADU WY, ZWADNY, a, e — ie adv. , do zwady skłonny, kłótliwy, swarliwy, waśniwy, niespokojny; janffildjlig , jditfi)^; Sorab. 1. zwadowne ; Slav, inadljiv ; Rag. kargliv ; Ross. ccopJH-BblH . C40p,lHBbIU , B340p.lHBblil , CJTn5K4HBblłI ; Eccl. KOTO p.lilii bU1 , CBap.mlibjfi. Zwadliwy, który nierad ustąpi, pbylonicus. Mąez. Zwadliwi ludzie wszędzie niezgody wszczynają. XV. Post XV 410. Zwadliwy najdzie i w pustkach zwadę. Cn. Tb. 1574. Był to kmiotek gniewliwy i zwadliwy z natury. Boh. Dyab. 2, 50. Kłótnie między 'zwadnemi ugasza sąsiady. Zab. 15, 512. Rz,ew. Nie wrzaskliwe te dzieci, ani zwadliwe , ani swarliwe. Dirk. Dom. 148. Aby był nie 'winopilca, nie coby bijał kogo, ale żeby był skromny, nie zwadliwy, coby miał syny w posłuszeństwie. 1 Leop. 1 Thim. 3, 3. (nie swarliwy. Bibl. Gd.). Barabas był w więzieniu z zwadliwymi, który był w zwadzie uczynił mężobójstwo. 1 Leop. Marc. 15. 7. (z tymi, co rozruch czynią. Ribl. Gd.). — Fig. tr. Kto nad potrzebę więcej nie pragnąc na 'male Przestaje, zwadne morza nie rażą go faie. Zab. 11, 514. burzliwe, niespokojne , fłurmtfd). ZWADZIĆ cz. dok., Zwadzać nie-dok., ob. wadzić kogo, powadzić, waśnić, powaśnić, pokłócić: ^ärtbel ftifteit, jufamntenbe^en ; (Rag. svâditi disjungere , abalienare). Zwadzić drugich, kość rzucić miedzy drugich. Cn. 7h 1220. Zwadzić się z kim, po-

wadzić sie; Boh. swaditi se , wadjm se ; Sorab. 1. ha-druju szo, cźeru zwadu; Croat, inadimsze , pregova-rjamsze, mit einem in 3<wf geraden, $ftnbel anfangen, ob. Pokłócić się , ^kłócić się.

ZWADŁO , ob. Zwacz, cf. żuć.

ZWAKOWAĆ, ob. Wakować, zawakować.

♦ZWALAĆ, ZEZWALAĆ, ob. ‘Zwolid, zezwolić.

ZWALAĆ cz. dok., tocząc utworzyć , jufammen malfen, mdl* jenb formtren, geftalten. Ciastu dać wykisnać, potym go w bochenki jako pięść wielka zwalać, i w piecu upiec. Syr. 437, (cf. zwalić). — §. Zwalać, powalać, zbrukać, pobrudzić ; Croat, zavaiyâvam , zavalyati volvo in luto, befd)lampern, befdjmtu$en , befdjmteren. Wybierzesz do tej roboty chłopca, któryby się nauczył, ze się gliną rąk zwalać nie boi. Torz. Śkł. 104. Jeśli zwalasz

Zwalić kogo, zbić

ZWALISKO, a, n.,

4172

ŹWADŁO - ZWALIĆ.

ZWALISKO - ZWALISTY.

ręce , to

umyjesz je potym. Teat. 35. c, 26, — ZWALCZYĆ cz. dokr; *Zwalczywać czestl. et contin. , walcząc zbić , porazić, zwyciężyć; im Kampfe übermälttgen, bedingen, be* ftegen. Debello , zwalczywam , zwyciężam. Mącz. Zenobia króla Perskiego Sapora zwalczyła. Budn. Apopth. 159. Jozue zwalczył i wygnał Chananejczyki. Biai. Post. 145, ( cf. zwojować ). Zeprzyj Jehowo przepierającycli mię, zwalcz walczących mię. Budn. Ps. 35, 1. (walcz przeciwko tym, którzy walczą przeciwko mnie. Bibl. Gd.). Zwalczyliśmy Rzymiany, a Horacy nas zwyciężył. Warg. Wal. 74. Nie mogła żadna postronna moc nigdy zwalczyć Polskiej korony; zwalczy ją pewnie ten wnętrzny rozlerk. Orzech. Qu. 105. Szatana Chrystus zwalczył , piekło zburzył, śmierć zwyciężył, i wszystko zwojował. Dambr. 527. Twoja bojaźń zaręcza , że cię najmniejszy zwalczy, mimo twe nagaby. Przyb. Mill. 131. Przetoż gdzie siebie nie zwalczysz samego, Będziesz wzgardzony u świata wszystkiego. Groch. W. 253. — Niezwalczony, nie do zwalczenia , niezwyciężny ; unbefteglfd), ilttbeftegbar. Weź mię w swą obronę , niezwalczony panie. J Ki han. Ps. 41. Ci to niezwalezone męże , Co się przez bitne wsławili oręże. Zab. 16, 139. — ZWALCZYC1EL, a, m., który kogo zwalczył, ber Seftcger, (cf. zwycięzca, pora-zicielj. Jezus skaziciel śmierci, zwalczyciel grzechu. W. Post. W. 317. — ZWALIĆ cz. dok., Zwalać niediok., (ob. wyżej Zwalać), ciężkiego co obaliwszy zrzucić, herunter rcdljen, abtpdljen., berunterftürjen; Boh. swaliti, swaleti, swalowati ; Sorab. 1. zwahlu ; Vind. dolfvaliti, (fvaliti * wysiedzieć kurczęta); Croat, zavaliti, zavalyujem (cf. zawalić), porushiti, (poruszyć); Rag. svâliti ; Bosn. sva-gljati , SValiti ; RtlSS. CBaJIHTb, CBaMBaTb , B3BaMTb, B3Ba~ JHBaTŁ , CKaTHTb , CKaUHBaTb , CUMÓHTb , CIUHÓaTb , (cf. szybować) ; Eccl. HH3BeprHyTii, HH3BeprarH, HcnpoKjrB-rti&TH. Tyfon nie raz się nacisk ziemski zawodzi odwalić, A miasta i wysokie mury z siebie zwalić. Zebr. Ow. 116; (evolvere). Zwalił z siebie ten ciężar. Tr. — Zwalić się z góry na dół, runąć; Ross. yBaMTbca, perabfłurjett, fallen, einftürjeu. Zwalił się dom, most. Ld. Rzadka wiara, kiedy lepsze z szali Szczęście się zwali. Bardz. Trag. 465. (zleci, spadnie, runie na dół). — Zwalić, obalić, wywrócić; umfiürjen, ummerfen. Kto chce zwalić drugiego, sam częstokroć pada. Dmoch. 11. 2, 175. Lękaj się za-

bójców, których postrzały lada moment zwalić cię mogą, Teat. 50. b , 92. zabić , tobten, tobt btneinfłrecfett. Gdy kamień czas kruszy, i Jpług kuty z stali Czas zetrze, samych rymów cios śmierci nie zwali. Hul. Otu. 96. (nie zgładzi, nie zniszczy).— Zwalić kogo z nóg * obalić go na ziemię, einen ummerfeit, auf bte (£rbe ntebermerfen, tyinftrecfen. Ilekroć był z nóg zwalony, tylekroć żwawszy na nogi powstał. Pilch. Sen. list. 88. Odebrał taki cios szablą, iż się zaraz z nóg zwalił. Pam. 85, 1, 542. Trudno to jest do wierzenia, com wytrzymał, gdym był z nóg i sił zwalony. Pilch. Sen. list. 408. Ciężko zranieni, ani uciekać, ani się ratować nie mogą; już się na nogi wspierają , już z nóg się zwalają. Pilch. Sali. 297, Opilcom najlepiej smakuje ostatnie wychylenie ono, które ich z nóg zwala , i opilstwa zpełna dokonywa. Pilch. Sen. list. 81. Dw'a kielichy zwaliły go z nóg, spi teraz smaczno. Teat. 26. c, 29. fte fiaben tfm lim bte giiße gebradjt, ließe« tfm ltidjt mefr auf beu ftüßen ftefen. Co mi to za chwała , wiele brać w się wina ? gdy przepijania twego z nóg zwaleni , senni i rzygający wzbraniać się będą, gdy się jeden z całej biesiady ostoisz? Pilch. Sen. list. 2, 370. Gdy na lisa głód przychodzi, tedy się zdechłym uczyni, i zwaliwszy się leży, gębę otworzywszy. Sienn. 287. padłszy, położywszy się, rozciągnąwszy się, er mtrft ftuj f»tn.

mocno, uderzyć tęgo, zadać mu tęgi raz, einem eine« tüdjttgert $teb öerfefjen. Konsul zwaliwszy kijem Turczyna za zniewagę domu swego, wypycha go na łeb. Pam. 84, 573. Czyż nie dosyć Wac Panu na tym, żeś mię kijem zwalił ? 7eat. 30. c , 32. Anielka , zamiast żeby mię miała pożywić, zwaliła mię kością z pieczeni ogryzioną w łeb, aż mi guz nabiegł. Teat. 22. b, 55. — Zwalić co do kupy, narzucić w kupę; auf einen £>atifett fńnmerfen, gufantmen werfen. Nie inaczej wspłonął, Jako gdyby kto ognia pod słomę nagrzonął, Lubby zażegł w stóg zwalone zioła. Zebr. Ow. 151. Wiele robot na jedne osobę zwalił. Tr. Wszystkie nieszczęścia razem na mnie się zwaliły, boję się, żeby mnie nie zagniotły. Teat. 3. b, 65. — Aliter: Zwalić winę na drugie, ob. zgarnąć winę na drugiego , złożyć ; Yind. krivizo na koga nakladati ; Croat, nalàgam , zméchem na drugoga , bte ©djulb auf einen fcjjteben. Zwalam co na kogo, averto culpam in aliguem. Cn. Th. 1454

Zwaliska plur., rozwalmy, gmachy walące się, urwiska zwalone, rozwalone, ruiny; btnfłttrjenbe ©ebćtube, Sîuincn, ffcriim* mer pr. et fig. tr. Widziałem zwaliska zamku tego sławnego. Tr. Rzym na kilkanaście podzielony mocarstw, z obszer-nemi zwaliskami część starożytnej odkażał sławy. Zab. 4, 118. Nar. U Rzymian na zwalisku obyczajów, nauki tron cesarzom wystawiły. Zab. 7, 20 ZWALISTY, a, e, — o adv. snadny do zwalenia , potoczysty, gdzie łacno co ciężkiego zwalić, stoczyć; bftabmaljitcl), f>erab* ftürjbar, mo matt etroaś leicftt herunter rnaljen fann. Bałwan to zwalisty, bo okrągły Tr. — Grubo na dół wiszący, grob berabfängenb. Niedźwiedź ma kudły zwaliste. Tr. Niedźwiedź zwalisty. Pot. Arg. 209. nieszyko-wnie toczący się, plump etnfier matfelnb. Subst. ZWALI-

ZWALISTOŚĆ - Z WARZYĆ.

ZWAŚNIĆ - ZWĄTLEĆ.

1173

STOŚĆ, ści, i., bte Iperabrodljltdjfeit, baê ^erabftangett. ZWAŁKOWAĆ, ob. Wałkować, powałkować.

ZWALNIAĆ, ZWALN1EĆ , ob. Zwolnić, zwolnieć. ‘ZWA-NIAĆ , ob. ‘Zwonić , ob. Dzwonić.

ZWANIE , ob. Zwać. ZWANIE , ob. Żuć.

ZWAPNIĆ, ZWALNIAĆ, ob. Wapnić, ZWAPNIEĆ, ob. Wa-pnieć. — Addas : Gdy się ciała bez przykładania pracy mechanicznej obracają w proch , mówimy, ze się zwa-pniają, i sarnę czynność nazywamy zwapnieniem , calci-natio. Krumi. Chym. 417. ftdj nerfalfett, bte fBerfalfung.

*ZWARA, y, i, [ZWARKA, i, źM dem., warzenie, baê i^odjett 2]; n. p. Za pierwszą zaraz zwarą Pełne gorących sadz ma czeluści. Pot. Syl. 398. [war 2].

ZWARCIE, ob. Zewrzeć.

ZWARCHAĆ , ZWARCHOLIĆ , ob. Warcholić. ZWARCZYĆ, Z WARKNĄĆ , ob. Warczyć. 1. ZWAROY^AĆ, ob. Warować, zawarować, obwarować. 2. *ZWAROWAĆ, *ZWO-ROWAĆ, ob. Sworować. ZWARTAĆ, ob. Wartać. ZWAR-TOGŁOWIEĆ, ob. Wartogłowieć.

’‘‘ZWARTOKAT , a, m., ostry kąt, eilt fptfyiger SBtttfel. Tr., oppos. rozwartokąt.

ZWARTOWAĆ, ob. Wartować. — Addas: Kto często bankietuje, nie wiele xiąg zwariuje. Cn. Ad. 576. burdjblttb tent, burdjlefen.— Fig. tr. Zwartuj wszystek łeb twój, nic tej konsekwencyi nie uczynisz. Orzech. Qu. 192. (prze-trząśnij). Dla wyśledzenia miasta, i aby je wyśpiego-wać a zwartować mógł, posłał sługi swe do ciebie. Budn. 2 Sam. 10, 3. (aby przepatrzyć miasto. Bibl. Gd., burdjfptontren, burdjtuftttren).

ZWARYCZ, a, m., robiących około soli warzonej zowią zwarycze. Nar. Hst. 4, 289. ber ©aljfteber, ©aljfödjer, pallor, ob. Warzyć.

ZWARYOWAĆ med. dok., \. 1 ) ob. Waryować. — §. 2 ) Verb, acliv., n. p. Gdyby kto kwartę gwałtem pobrał, albo szafunek jej prawem przepisany impedyował abo

W Knidos zimno kwiatów nie zwarza i wiatr się nie sroży, Zefir wonnym rozwija tchnieniem pączek róży. Szym. S. W. 5. Drzewa straciwszy liść zwarzony śniegiem , Zieloną barwę znów biorą stradaną. Zab. 3, 154. Wiatr północny mroźny a zwarzający chłodem swym ' ściska i spaja nasienie, aby nie‘zbuczniało w ziemi albo nie zwietrzało. Cresc. 110. Mróz, który się trafił w nocy przed wniebowstąpieniem , zwarzył młodą koniczynę, tak iź wszystka zczerniała. Pam. 85, 1, 149. Srogi smutek piękność twojej twarzy Tak właśnie niszczył , jak mróz , kiedy kwiaty zwarzy. Teat. 44. d. 14. — Poszedł ztąd, jak zwarzony. Ld. jak powarzony, spuścił z kwinty ; mißmütßtg, nerftimmt, er ließ bte ftlügel bangen. — Tak się wnętrznie skwarzy, Tucząc miłość nadzieją, co go pewnie zwarzy. Zebr. Ow. 17 ; sterilem nutrit amo-rem , zwiedzie go , zawiedzie , zasmuci ; fte ttńrb tljn tflU* fdjett, tl)m feljl fcfylagen, mißlingen. — §.2) Zwarzyć żelazo, jerrum fractum vel ferramenta duo plurave igne co-adunare. Cn. Th. 1455; żelaza kawałki rozpalone spoić razem. Wiod. zlutować, polutować żelazo ; jufammen loilten, jufammen fdjmetßen , anfdjmetßen ; Cam. svarim, (vareniza * lutowanie) ; Vind. navariti, privariti, savariti, savarjati, lotati, votati, pervariti, pervarjati, savotiti, sazvirati; Croat, va-rlm , varrim, variti, privarüjem, (varnicza ferrumen , gluten) ; Rag. zavâriti; Slav, privâriti; Ross. CBapuTB, CBa-

pHBaTB , npHBapHTB , npiIBapHBaTB , CK0B3TB , CKyK) , CKO-BBiBaTB, (cf. skuć, kuć). Jak poznać, że stal tyle rozgrzała się , że ją z żelazem zwarzyć, czyli do żelaza zna przyiutow?ać. Os. Rud. 571. Żelazo to ku zwarze-niu się godzi. Radź. Jez. 41 , 7. ( kujący na kowadle mówił : do lutowania to dobre. Bibl. Gd.). Zwarzenie żelaza Ross. npiiBapua, CBapna. Zwarzony, Ross. CBap-HBiH, (HaBapHHH 1 ) tłustością pokryły, 2) przykuty, przekuty ). — Anatom. Kości się zwarzyły, zwarły, spoiły się , zrosły ; bie ^ttodjen fabelt fid) öerbuuben, finb pfam« zwaryował.... Vol. Leg. 3, 68. powaryował, odmieniły men gemadjfen, finb tttieber gattj gemorbett. Stochmal złamki zmienił; öeranbern, abaiibern.    kości zwarza. Syr. 993. Stochmal kość w nodze abo

ZWARZYĆ cz. dok., Zwarzać niedoli., § 1) zgotować na żebro na dwoje przełomione zwarza. ib. 994. zraszcza, ogniu, pfammenfodjen , jitfammenftebcn ; Slov. zw’ariti,    ob. Z rościć, jufammen madjfen madjen.

zwarugi ; Sorab. 1. fwarież; Vind. fvariti , (variti, fva- ZWAŚNIĆ cz. dok., waśnić, powaśnić , pokłócić, zwadzić ; rjati, reszvirati* roztopić); Rag. sväriti; Bosn. svrucchiti,    pfammeu feßett, gegen einanbertutfbringen, mecbfelfeitig geinb*

zgriati , (cf. zgrzać) ; Ross. B3BapHTB , B3B3 piiBaTB. Zwa-    fdjaft erregen. Zwaśnić się na kogo » powziąć waśń,

rzyć śmietanę, dać jej się zwarzyć; bte ©afute pfammcn    gniew, nienawiść; einen ©roß gegen jemanben faffen, auf

rinnen laffen /jufammen fahren Men. Śmietanka się zwa-    tijn erbittert merbeit, fid; erbittern, erboßen. Widząc bra-

rzvła , ift pfamnten gelaufen, geronnen; Ross. CBepTnyTBCH,    cia, iż ociec więcej Józefa miłował, zwaśnili się nań,

CBeprfeTBCH , CBopTBiBaTBCfl. Od samego ranka Kłócę się;    a nie mogli z nim

zwarzyła    się dwa razy śmietanka. Nieme. P. R. 1. — §.    (nienawidzili go. Bibl. d).    Zwaśnili    się na

Zwarzyć    liście, zioła, kwiaty, powarzyć , upałem lub    dzie zazdrościwi. J. Kchan. Ps. 78. Niewinnego na    krzyż

ścisnąć, świeżości pozbawić, pomarszczyć ; Saub,    przybić dali, uporczywie się    na niego    zwaśniwszy.    Odym.

Minuten,    fflanjen gletdjfam oerbrenncn, melf madjen. Gło-    Św. 2, M m 2 b. Kupnym    gniewem    zwaśniony.    Bald.

skłon    iona jak róża zbytnim słońcem zwarzona. Kchow.    Sen. 21, udający gniew.

Roz. 111. Róża upałem słońca zwarzona, daje jeszcze Z WAT LI Ć cz. dok., wątlić , po wątli ć , nadwątlić, wątłym poznać, jakiej rano była piękności. Wsg. Marm. 1,194.    uczynić, osłabić, wysilić, naruszyć, nadwerężyć; \)'m*

Kraje zwarzone słońcem. Teat. 50, 50.* Kłosów szczu-    fällig madten, fdymacß madjen, fdjroadjen pr. et fig. tr. Ta

płyeh i zwarzeniem zarażonych. W. Genes. 41, 6. (wia-    woda może pomódz,, gdy kto zwątloną pamięć ma , iż

trem warzącym zarażonych ib. 41, 27; wysuszonych od    prędko zapamiętywa. Syxt. Szkl. 225. Zwątlić się, ZWA-

wiatru wschodniego. Bibl. Gd.-, wyschłych od wiatru, ib.)    TLEĆ nijak, dok., stać się wątłym, słabnąć, osłabieć;

zimnem

mo-

Ci ?

łaskawie. Radź. Genes.

lu-

1174

ZWĄTPIĆ - ŻWAWY.

ZWAŻYĆ.

hinfällig, fraftloê, fdjirath werben. Zwątlał i obalił    się    rulus ; Slov. żwawy rfiea#, ( ołi. Żwać o ludziach, pod

świat, zwątlili się wszyscy ludzie ziemscy. Budn. Jez.    24,    Żuć, cf. ozuwca) ; frtfcb mit bent Seattle, gletd) fertig mit

4. (upadnie ziemia, zwątleje i obali się okrąg ziemski,    ber Antwort, t)0tt lofent SDîaule. Żaden czas, żadne miej-

zemdleją wysokie narody ziemskie. Bibl. Gd.).    see nie ma pokoju przed żwawym człowiekiem, tak że

też, choć je, że przez swą żwawość to sobie uczyni, że się niegdy zaehłyśnie , że się ledwo nie udawi. Eraz. Jez. E 3. Miasto Pawiowych i Piotrowych listów, Akwi-nasza i Skota mnich i żwawliwe ludzie czytali. Baz. Hst. 1 b. Pan ten tylko o nieczystości myśli, o biesiadach, o błaznach, o ludziach wszetecznych a z prosta żwawych. Kosz. Lor.iQö, (ob. Plugawomowny). — §. Dziś ogólniej: Żwawy« żywy, chyży, prędki we wszystkiem , zwunny, obrotny;

ZWĄTPIĆ med. dok., Zwątpiewać contin., nadzieję utracić, cf. rozpaczyć ; rerjtretfeln, bte Hoffnung oerlteren, aUe ^poff* mtng aufgeben ; Boh. zaufali, (cf. zaufać, cf. zuchwahć);

Sorab. 1. zaczwubluyu ; Cam. zâgam ; Vind. sdvojili (cf. na dwoje), sdvoyti, odvupati (cf. ufać), szagati , zaga-ti, sazagati, szviblati; Croat, zdvojiti, zdvâjam ; Ross. ymjTb , yHUBUTb , omaaibca, omanBaibCH ; Eccl. onia-4C)K4HTHca. Zazdrościwym jest cudzej sławie ten, który wszystkiemi niewstydy zmazanym będąc, zwątpił, aby    frtfcb , munter, lebhaft; Boh. ć:ły, (cf. czuły); Croat, fri-

jego imię w potomne czasy miało kiedy być sławne.    sliko , (ob. Frys z ) ; Vind. shivezhliu , shivolliu, shivez-

Zygr. Pap. 319.    Ciężka z    tym    bitwa, który o swym    ben, poun shiulenja, bersen , bersben, frutik).    W wie-

żywocie zwątpił.    Gorn. Dz.    96.    (który życie swoje ma    ku dojźrzałyrn i wystałym gniew żwawy i silny    przewo

żą stracone). Mistrz zwątpiwszy w sobie, do Kazimie- dzi. Pilch. Sen. gn. 218. (prędki, ognisty). Ej muszę rza przyjechał. Biel. Kr. 424. (serce, otuchę straciwszy ;    żwawą pokazywać    minę, a    wreszcie łgać będę.. Teat. 30.

er »erlor baö £)erj, ben SDîut^ ). Zwątpienie, stracenie    b, 119. (dobrą,    wesołą,    zuchwałą nnnę ). Żwaweńka

czyli strata nadziei, serca, otuchy * rozpacz, ba3 Ser«    jejmość, muszę ja    być potulqym. Teat. 25, öO, (ob. Zuch),

jtrcifeln, bte SSerjmetffung, ba3 2lttfgtben ber Hoffnung, bte    Żwaweńki jest. ib. 1 , 49.    Ta bestyjka żwaweńka jest,

^offnimgMofigfett ; Boli. zaufalost, zaufalslwj, (cf. żuchwa-    muszę    z nią trochę potańcować. ib. 53. b, 56. Żwawo!

łość) ; Vind. sdvojeznost, sdvinost, szaglivost, greifhe-    żywo!    chyżo! nuż! ruszaj! fr iff!) ! yonuarhü ! rit(?r bid) !,

nost, sgreifbnost ; Sorab. 1. zaczwubluwano ; Croat. Slov. friśko, horę, (cf. góra).

zdvojehje ; Ross. omannie, cmiaaHHOCTb, Heuamiie, ytibi- ZWAŻYĆ cz. dok.., Zważać niedole , odważyć wagą, ważąc aocTb, yiibinie.    Zwątpiony,    o którym nadzieję stracono;    ciężkości dojść ; nbiufigett, flttf ber SSage ; (Boh',    zważiti ;

Ross. ynbi.tLH,    aufgegebeu ,    rfme    Hoffnung, ido man alle    Vind. svagati, povagati). Cokolwiek wydasz,    zlicz a

Hoffnung mrloreu bat. Z domu wypędzonego, z wŁa-    zważ,    a datek każdy i wżiątek "napisz. 1 Leop. Syr. 42,

snyoli ■ dóbr wyrzuconego, pogróżek i broni zabójców    7. (wydawaj pod liczbą/i pod wagą. Bibl. Gd.). Przę-

unikającego, do domu przyjęła; gościa swojego zgubio-    dziwo    *p oczosać , potym zważyć wszystko na kamień,

ona to ma na wàgi podzielić kmioto-wnora. Havr. Ek. 77. Próżno cnota łzy leje, daremno się żali, Widzi bóg , i ną równej wszystko zważa szali. Zab. 6, 179. Min. — §. Źważyć co, równą wagę z kim trzymać, równoważyć, jednej wagi być; ctroaś ttufmiegeit, gleiche» ©etiud)! galten. Przyrodzenie we wszystkich swych sprawach stara się o pomiarkowanic między rzeczami, i żeby jedna z diugą jakby zważyła i sztychowała. Boler. 2, Boh. sważili, sważowali deprimere. — Zważyć co, balancować , ekwilibrować ; etmaê lialaitjtrcn , abtuâ» gett , tudgcit. Zważył jesion ogromny, na Hektora cisnął. Dmoch. U. 2, 269. — §. Zważyć co , przeważyć , ubernue* gen; zważyć się, przeważyć się, przechylić się dla ciężaru, ttbermiegen, uberftppcit, uberfdjlageu. Charteczka skoczywszy na stół, zważyła się z stolikiem, i nogę złamała. Tent. 48. b, 14.- — §. Zważać, uważać, rozważać, baczyć; ertrügen , ernte ffert, erachten. Ale zważ tylko, na co to mr.ie narażasz! Tent. 24. c, 80. I nad tym się nam zastanowić zdaje , Choć rada dobra , zważyć kto ją daje. Zab. 12, 507.

61. (nie uważaj, nie dbaj, nie stój o co, adjte e§ ntd)t). Nie zważając, nie zważywszy, mimo, pomimo; Vind. dali, niepovanzhanu, nepofhazanu, noporaitanu, onge« ßd)tet, obneracbtet. Jeśli modniś to kupi zwierciadło, a w nim się zważać zechce z pilnością, będzie tam mógł swoje widzieć głupstwo. Teat. 49. d, 10. (uważnie się przeglądać, sobie się przypatrywać). Przebóg, czy się

nogo już i zwątpionego ratowała. Siem. Cyc. 52. Miał oddać dworce; w domu swym pacholę schorzałe I paraliżem ciężko udręczone, A od lekarzów już prawie zwąlpione. Odym.

Cn. Th.

Św. X 2. Boję się byś żyw został, byś nie był śmiertelny , zwątpiony, o puer ut sis vilalis nieluo.

540. Niezwątpionego zdrowia, nieśmiertelny jeszcze. Cn.

Th. 546. W bardzo złym i zwątpionym razie, goli się głowa i na głowę przykłada się wezykatoryurn. Krup. 5, 424,

(Bob. zaufały, zaufanliwy desperalus , cf. zuchwały).

ZWĄTP1C1EL , a, rn., który zwątpił, nadzieję utracił; ber üÜerjtuctfter , $rffniiîtgMofe ; Vind. sdvoinik, szagavez ;

Croat, zdvoilel, f. zdvoitelicza.

ZWAW1EC, wca, m., człowiek żwawy, zwinnÿ, żywy, obrotny ; ein frtfc&cr, rafter, munterer Ster!. Wielkim był zwawcem , kiedy wlazł miedzy kobiety. Teat. 36. b, 55.

,Hor. 2, 257. Kniaź. Czas , dziki żwawiec. Zab. 13, 257.

Nagi (pożeracz). *ŹWAWIĘDŁO , Tr., ob Żwacz, żołądek. ŻWAWOŚĆ, ści, z, żwawość, słowo niższego stylu, wyraża żywą i popędliwą czynność. Pam. Warsz.

Nic tego nie zważaj. Teat. 56. c,

1,54. Lipińsk. Sfîafdif'ett, .Sebtjaftigfeit, SKuntcrfeit ; (Boh. cilost ; Vind. shivezhnost , shivezhlivost, shivotlivost , bersnost). — Żwawość; Boh. żwawmst garrulitas ; oh. przykład niżej pod Żwawy, z Eraz. Jez. — ŻWAWY,

‘ŹWAWL1WY, a, e, — ie et - o adv., Źwawiuteńki,

Zwawiutki, Żwaweńki intensiv. ; •— *$. Żwawy, zębaty, canina facundia ,exercitus, loquaciter litiyiosus, dicaxy linguatus , audax ore. Cn. Th. 1455, Boh. żwawy gar-

osłyszałem, czy dobrze zważałem? Teat. 44.6.57. (uwa- ZWIAĆ, ZWIEWAĆ, ob. Zwionąć.

żąłem, widziałem, postrzegłem). — Nie zważony im- 'ZWIADKI, 'ZWIADY, ob. Wzwiady, wywiady, wywiadki — posib., nie do zważenia, nie do zgruntowania , nie do    Addas : W zwiady jechać, na zwiady, w śpiegi jechać. Wlod.

zgłębienia; mtergrunbltd), unermefflid). Sądy boskie    nie-    Otlf 5tunbf(^aft. Bierze z sobą Mentora , jak na nowe zwiad-

zbrodzone i nięzważone. Sk. Dz. 854.    ki. Jabl. Tel. 83. (żeby się czego nowego dowiedzieć).

ZWAZYĆ, ZWĄZEĆ,₅ ob. Zwężyć, zwężeć. ZWĘ, ZO-    Przez niepotrzebne na coż trudzisz zwiady Umysł, co

WIE, ob. Zwać. ZWĘ, ŻUJĘ, ob. Źuć, zwać. ZWĘ-    mniejszy jest od wiecznej rady? Hor. 1, 241. szperanie,

CHNĄĆ, ob. Zwąchnąć. ZWECOWAĆ, ob. Wecować,    ©rubcle^n. "ZWIADOWAĆ cz. dok., dojść wiadomości,

odwecować, powecować.    zgłębić, dowiedzieć się; ergrüitben, erforfchett, erfahren.

ZWĘDZIĆ cz dok., Zwędzać niedoli., ob. Wędzić, powędzić ;    Rzeczy mu dał przyszłe zwiadować. Zebr. Ow. 65 ; scire

zwiędłym uczynić; berâlU&ent, tilt SRattd)C unb -§i^e m*    futura dedit.

berben, tuelf madje, auêborreit jor. et fig. tr. Kapusta ma ‘ZW1ASKA, 'ZWIASKOWY, ob. Związka , związek, zwią-być pod wieczór sadzona, ile dnia gorącego; bo opa- zkowy.

rzelisty czas mdli ją i zwędzą. Syr. 1115. Jednych za- ZWIASTOWAĆ, "W1ASTOWAĆ, WZWIASTOWAĆ (cf. wie-bije, drugich głodem zwędzi. Wad. Dan., 204, ob.    ścić, zwieścić, wzwiady) cz. dok. ; Zwiastowywać czejtl. ;

Morzyć, zmorzyć.    *§. oznajmić,    opowiedzieć ;    atljetgen, berichten; (Boh. zwésto-

ZWEŁNIEĆ nijak. dok. , w wełnę się obrócić , stać się    wati ; Vind.    napovedeti,    nasnaniti , sasnamti, osnaniti,

wełniastym, wollig merbett. Z zwełniałej skóry łuska    osnanuvati,    sapoviedati,    napoviedati ; Sorab. i. pżiżye-

ts-

oblazła do znaku, Same ości zostały przy linowym la- wam ; Croat, nazvescham ; Rag. navjêstiti). Poczekaj ku. Pot. Pocz. 711.    ₍    mnie tu maluczko, jedno że te rzeczy zwiastuję oj-

, u, m

[ob. Żwir 2] ; ZWEROWATY, a, e', [od zwi-    cu swemu. 1 Leop. Tob. 5,9. (powiem. 3 Leop. Bibt. Gd)

ru, »Ott groben ©anb 2], n. p. Ił powinien się w wodzie    Zwiastowałem mu, co mi się zdało być prawdziwego,

rozpuszczać; gdzie części żwerowate osiadają na dno,    1 Leop. Joz. 14, 7. (powiedziałem mu. 5 Leop.; odnio-

a potym prawdziwy ił opada na żwer w postaci rnułu^ słem mu tę rzecz, jako było w sercu mojem, -Bibl. Gd.) białego. Brzost. Duch. 117. [ob. Żwirowaty 2j.    Wróciwszy się do króla,    wyprawił a zwiastował mu onę

ZWERBOWAĆ, ob. Werbować, zawerbować, powerbować.    wielmożność    Symonową,    i wszystko co jedno widział.

ZWERYNO, a, m., miasto, po Niemiecku ©chmertn. Klecz.    1 Leop. 1 Mach. 15, 56. (powiedział. 3 Leop.\ odniosł

Zdań. 27. Szweryn , w xiestwie Meklemburgskim,    nad    mu one słowa i zacność Symonową. Bibl. Gd.) Ty słysząc

jeziorem Szweryńskim. Dykc. Geo$r. 3, 51.    z ust mych, co mówię, zwiastujesz im ode mnie. Smotr.

'ZWĘSZYĆ cz. dok., ‘spąchać co, poczuć jako pies węchem.    Lam. 13. Mamyż zwiastować te wszystkie słowa, czy

Cn. Th. 1039; zwąchnąć, zwąchać. Wlod. auśmtttern,    nie? 1 Leop. Jer. 56, 16. (mamyż królowi opowiedzieć

CuSfpfiren, cm^fcfnutppern pr. et fig. Pies zwęszył zająca.    te wszystkie słowa. 3 Leop. ; zaiste oznajmierny króio-

Tr. Hołysz zwęszył u babki złoto. Tr.    wi te wszystkie słowa. Bibl. Gd.) Ogień hoży zstąpił

ZWĘŻYĆ, "ZWAŻYĆ cz. dok., Zwężać niedok., węższym    z nieba i popalił wszystkie owce i pastuchy, jedno żem

uczynić, enger machen, verengen, fchmäler machen, fdmtal    się ja *wzdy wymknął „ abym ci to zwiastował. 1 Leop.

machen, ücrfchmâlern. Zwężyć się, ZWĘZEC nijak, stać się węższym, fcbmaler werben. Zwężam czego, wycieńczam. Cn. Th. 1 455. Zwężenie , wycieńczenie, atténua-tio. Cn. Th. 1299. Rury te były szersze na początku, a ku końcowi coraz bardziej ścieśnione i zwężone na kształt trąby wywróconej. Boh. Dyab. 2, 126. Łódź na przodku wazka, w pośrzodku szeroka, na ostatku także zważona bywa. Żarn. Post. 72. Ziemia zwężona u obu wierzchołków. Zib. 2, 28. Alb. (wjklęśniona). Wyspa ta idzie naprzód szeroko, a potym się zwęża, aż się kończy potym jakby klinem. Boler. 119. Im bardziej zbliżamy się ku wierzchołkowi pasma gór, tym więcej zwężają się doliny. Stas. Buff. 195. Zwęziło się łoże, tak że drugi spadnie, a kołdra też tak wazka, że obudwu zakryć nie może. 1 Leop. Jez. 29, 20. Wujek. id. (krótsze będzie łoże , niżby się kto mógł rozciągnąć. Bibl. Gd.) — Fig. tr. Zwężyć, ścisnąć, uszczuplić, zwątlić; fornalem, jufammett pichen, fchnmchen. Kłodę baranią oraz z potężnemi soki w kocioł wiedrna wwaliła ; te członków zważają. Ź.br. Ow. 170; (minuuntur). Pan czartowskiej mocy zwężył. A «ne. Gd. 100. Pan czartowi sił zweżył. ib. 153. umniejszył, skrócił, osłabił.

ZWAZYĆ - ZWĘŻĘ Ć.

ZWIAĆ - ZWIASTOWAĆ.

1175

Job. 1, 16. (powiedział. 3 Leop. ; abym ci oznajmił. Bibl. Gd.). Wiastuję tedy tobie, iż ci ma pan zbudować dom. 1 Leop. 1 Parał. 17, 10. (opowiadam. 3 Leop.', oznajmiłem ci, żeć pan dom zbuduje. Bibl. Gd.). — g. Zwiastować publicznie, obwieścić , ogłosić , rozgłosić ; be* fflnnt machen, öcrfünbtgett. Ja zwiastuję sprawiedliwość twoję. 1 Leop. Jez. 57, 12. (objawię. 3 Leop. ; opowiem. Bibl. Gd ). W tym zaiste zwiastowana będzie sprawiedliwość i dobroć twoja panie. 1 Leop. 4 Ezdr. 8 , 56. (będzie opowiadana. Bibl. Gd). O jakoż piękne ^ą nogi na górach * zwiastowającego i każącego pokój', który zwiastywa dobro. 1 Leop. Jez. 52, 7. (który opowiada. 3 Leop.) co pocieszne rzeczy zwiastuje, i opowiada,pokój ; tego, co zwiastuje dobre, i opowiada zbawienie. Bibl. Gd). — Theolog. Zwiastować komu co od boga, (tm 9?«mett ©otte$) nerfunbigen, anfunbtgen. Anioł zwiastował i objawił narodzenie pańskie. Dambr. 35. Wspomnij sobie na ono, co anioł pasterzom zwiastował , to jest, iż się nam narodził zbawiciel. Żarn. Post. 596. Zwiastowanie panny Maryi , święto zwiastowania panny Maryi; btc Słerfiinbiguttg SJîartô, ÉJîartâ SBerfünbfgung, ba3 harten 33erfünbigung3 $eft ; Boh. zwéstowanj ; Slov. zwe-

1176

ZWIASTUN - ZWIĄZAĆ.

ZWIĄZEK.

sve-

mocno

mocnerm,

Stowâni b. p. M. ; Carn. obéhtènza ; Vind. obehtenza (cf. obietnica), obehtniza, osnanenje divize Marie , venah-thiza; Croat, nazveschenye Marie; Rag. navjesctenje go-spîno , navisctenie blâxene gôspee ; Slav, blagovist; Ross, et Eccl. niuroKT.i|i6tiHf€, adj. óflarOBimeHCKiil. — Zwiastować przyszłość, wieścić, wróżyć, przepowiedzieć, prorokować; üoheröerfünbtgen , mahrfagen, prophezeit. Królu , ty z daru Feba zwiastujesz przyszłe Grekom rzeczy. Dmoch. II. 6. Rzekł król do Kalchasa : zawsze ty widzę jesteś nieszczęścia prorokiem , I nic nie umiesz dla mnie zwiastować przyjemnie. Dmoch. U. 7. ZWIASTUN, a, m, zwiastujący co; Croat, nazveszitel ; Rag. nayjeestnik, na-vistitegl, ber Śerfuitbtger. W rodź. ieńsk. ZWIASTUN-KA , i ; Croat, nazvesztitelicza , bie Serfünbtgeritttt. Zwia-stunka ta najszybsza z twych posłów skrzydlatych. Przyb. Milt. 81. posłanka, Tęcza, Iris.

'ZWIĄZ, ob. Związek, związka. — ZWIĄZAĆ, ‘ZWIE-ZAĆ, f. zwiąże cz. dok.. *Zwięzywać, Związywać czestl., zwięzuje pr. contin. ; Boh. swózati, sważi ; Slov. swazugi ; Sorab, 1. zweżuyu, zweżu ; Vind. svesali, vesati , ukup svesati, sveshuvati, pervesati , zvesûjcm ; Bosn. suezati ; Rag. svêzati, svexîvati; Slav, svêzati ; Ross. CBft3HBaio, CIMOTHTB, CnaOUHBaTŁ (cf. spleść), ( CBHCTH 5 CBa3aTfa, CBHJKy, Banty, (dziać pończochy, wiązać, dzierzgać) ; Eccl. CLKJIÇSTH, CB33yt0, CBfl5Ky,VCT»KïUOYHTIl, CLKIUOYATH J zwią-zać części w całość , lub dwie i więcej rzeczy w kupę wiążąc złączyć, połączyć , spoić; jufatttnteit btnbeit, »er» binbeit, binbenb »ereilten, uerfetten, »erklingen pr. et fig. tr. Co złamanego zwięzać a opatrzyć. Rej. Post. E e e 1. Wstążka, którą sobie na noc zwięzuję włosy. Teat. 20. b, 23. zawięzuję, bte $aare aufbinbeit, jufamnten bin» ben. Związać głowę chustką. Tr. zawiązać, obwiązać , ben ßopf »erbiltben. Wapno samo nie zwiąże cegły z cegłą, bez przymieszania piasku, Kluk. Kop. 1, 508. ber $alf aUeilt binbet nicht bie Biegel. Na twardej drzewa korze, ostrym raz krzemieniem Związałem własne imię z Temiry imieniem; Codzień tam przybiegałem, aż jednego rana Cyfra była związana. Szym. S. W. 65. w jednej cyfry ciągu powiązałem, ich Çatte bie beibeit bauten tlt eine ©luff^ »erfchlungen. Związanie dwu natur do jednej osoby , unio hipostatica. Birk. Kaz. Ob. B 2, ( cf. zlanie). W tym sztuka umieć związać treść całego wątku , Zęby wszystko z jednego płynęło początku. Dmoch. Szt. R. 66. (pozwiązywać). Dwanaście znaków niebie-sich zowią związania gwiazd. Solsk. Gsom. 3, 31. kon-stelacye, 0tembtlber. — jjj. Związać, wiążąc zawrzeć, zawiązać, zamknąć, skrępować; jttbtitbeit, jumatheit, JU» fließen. Zwiąż teraz worek , żeby się co nie wysypało. Ld. — Fig. tr. varie: Ninaj dziecię drogie moje, Niech zwiąże sen oczki twoje. Groch. W. SGI. tumad)en, jufdhlfeßeit, »erfchlteßen, fchließett. We śnie zmysły zewnętrzne są zamknięte , i niby związane ; na jawie zmysły zewnętrzne są otwarte i wolne. Boh. Pr. dod. 52. Wszystkie me zmysły są niejako związane, I w niespodzianych pociechach zdumane. Past Fid. 310. *Azaz nie pomnisz, że jest związana moc twoja? Rej. Post. S 51. ( skrępo-powana , określona, ograniczona). Patrząc na potom-

stwo z innej zony, a sama się niepłodną i związaną bacząc , płakała. Sk. Zyw. 2, 32. ( żywota zamkniętego ). Tobiem związał język, tobie go rozpuszczam. Sk. Dz. 323. zamknął mowę, bie Bunge feffeltt.    Po porodzeniu

Jana chrzciciela ojcu się nieme ^usta i związany język na chwałę boską otwarza. Sk. Zyw. 423. bte gelähmte, gefehlte Bunge. Możecie rozwiązać ono troskliwe a grzechem onym związane sumnienie. Rej. Post. E e e 4. obładowane, uciśnione, obciążone;- belaftet, fchtDCr be» laben. — Związać komu grzechy, nie odpuścić ; einem bte ©üttbe bemalten, fte nicht erlaffen. Pan Chrystus ś. Piotrowi rzekł: cokolwiek zwiążesz, będzie związano. Szczerb. Sax. 43. Tobie dam klucze królestwa niebieskiego , iż cokolwiek du zwiążesz na ziemi, będzie związano i w niebie. Rej. Post. E e e 1. — Związać dowodząc, dowodami przekonać, przeświadczyć, ‘skonwinkować ; mit ©run» ben überzeugen, comnnctren. Przymuszasz mię, abym cię twemi słowy związał, boś mówiła, że.... Baz. Hst. 72. Ja ztąd na ostateczne wiązanie rozumów waszych taki układam dowód. Bals. Niedz. 2, 220. — §. Związać kogo, obowiązać, zobligować; einen »erbtnbett, yerpftidjteu, ob» Itgireu. Idź a pogrzeb ojca swego, jako cię związano przysięgą? .1 Leop. Genes. 50. Nie tajnoć , jakim mię związał obowiązkiem. Teat. 42. d, 2. Oświadczeniem swym zwiezujesz mię wielce. Teat. 29. c, 13. Miłością «-został związany. Past. Fid. 21.,( zniewolony, zjęty ). — §. Przy wielkiej 'experyencyi nie mniejsza ku panu wierność się w nim związała. Nies. 1 , 20. zawiązała, ugruntowała ; fttf; fejifefceit, jtd) begrünben. — §. Kon pod nim dwa razy związał się, i nogę złamał. Mon. 71,834. zwinął się, i nogi splątał, poplątał, bte gltge OCrtOtcfeln. — $. Sokoł zająca związał. 7V. uchwycił, ułapił; nttt ben flauen faffett, feft halten. — §. Związali się z sobą nieprzyjaciele. Tr. natarli na siebie, zwarli się z sobą, zetknęli się ; fte gerieten hurt au etnanber, mürben hańb* gemein. — ZWIĄZEK, zku, m„ ZWIĄZKA, i, i., ‘ZWIĄZ, u, m., #ZWIĄZ4, y, y, i.; Boh. swazek, zwazcek ; Slov. swazek, fwazek ; Sorab. 1. zwazk ', zwozeno (zwazanofcż religatio) ; Sorab. 2, Iwestk , wiask ; Garn. svçsa ; Vind. vesa , savesa , ves , vesilu, veslei, vesiza, perves, punt ; Croat, zvezilo, zavèsay ; Dal. veez . zaveza ; Bosn. za , svezaccja, zavesgaj ; Ross. CBH3b, 3BU3Ka, CBa30UKa, cpepTOKfc, CBepTOueKt^-Z wiązek, związka , to czym zwię-zują Cn. Th. 1453. czym do kupy zwięzują , połączają, spajają; ba3 $aitb, Stebcbanb, bte Stabe, alleö nmmtt man binbet, jnfammenbtnbeh Krzywą *zwiąską włosy się pachniące zdobiły. Olw. Ow. 181. Związki sobie i córce swej z głowy zrzuciwszy, I roztarchane ołtarz obłapiwszy.... Otw. Ow. 385. W stawach kości łączą się z związkami ligamenla , t. j. włóknami białemi, ślnącemi się. Zool. 66. wiązadła, gtgamente, Sattber, $ttochen»erbtnbuttgeit. — Fig. tr. Związek , związka, krwi, przyjaźni, miłości, spólnictwa i t. d. ; baS Sanb ber $lutfrennbfd)aft, ber greunbfc&aft, ber Siebe ; Ross. co-BOKynHOCTb, cooómede, cOKm, coy3Ł, (ob. Sojusz) ; Eecl. C04B0eHie, CLKiuoYemiie , CT.irr.isoyinicmiK:, csiijnsashCTBO. Ślub nierozdzielną ‘zwiąską męża i żonę wiąże. Kam. Kat.

ZWIĄZKOWY.

Z W I Ą Z Ł Y - Z W 1 Ć.

1177

276. Zwiąska małżeńska nigdy rozwiązana być nie ma. ib. 286. Jestże to prawda , że jesteś blizkim pójść w związki z Florysą? Teat. 11, 81. (pobrać sie z nią, pożenić się). Scipio i Leliusz miłości i cnot zwiąskiem spojeni. Warg. Wal.    278. 'Sprzyjaźna skłonność naj-    ZWlC, zwił, f. zwije cz. dok.,    Zwinąć, f. zwinie,    zwinę

przedniejsza jest towarzystwa zwiąska. Baz. Modrz. 8.    jedntl., Zwijać n\edok.\ Boh.    swjti, swigi, swigeti

Ustają związki krwi,    gdzie związki ojczyzny obowięzują.    nauti, swinowati; Sorab. 1.    zwihyam rómadu, zwihyu    ;

Gaz. Nar. 1 , 395 b.    Bóg prawdziwy, żywot wieczny, są    Garn. svyam ; Vind. dölfviti ;    Croat, zviti, zvi'jam,    izviti,

spięte społem przez zwiąskę jedne. Farnow. 89. spój, łańcuch; ftette, Bufammenfyang. — Związek myśli między sobą, gdzie się jedna z drugiej wywięzuje, .(cf. zwięzły).

Tu nie masz związku; Ross. HecBH3Hita, HecMa^Hita,

(cf. nieskładnie); — Związek , związka , bycie z sobą wziązanym, spojonym, połączonym, spiętym pr. et fig. ; bie Serbtnbung , Bufatnmenperbinbung , ^Bereinigung , Werfet* tung , ber herein. Drugi kształt spojenia kości, w człowieku bez ruszania się, nazywamy związkiem, connexio.

Perz. Cyr. 24. Związki, związy , stawy w ciele , bte ©lie* bergelertfe, bte ©elenfe im ©örper. Olej ten żyłom suchym, związkom, i tym wszystkim częściom, które krwi w sobie nie mają, służy. Syr. 457. Goździec od głowy na dół do związów spadając między błonami guzy robi.

Petr. Wod. 22. — Kto z trupów i z wilgotnej masy,

W majowe, w letnie i jesienne czasy, Tysiąc odmiennych much, gadzin , wywodzi, Zkąd ‘związ cudowna ich taka pochodzi? Suszyć. Pieśń. 3 L 4 b. (łańcuch, pasmo , szereg ich). Wiecznie już trw?a ona związka. W.

Post. Mn. 71 , (cf. przymierze, spółka, społeczność, zjednoczenie). — § Związek « części, lub rzeczy związane z sobą, to co z sobą zwdązano ; baś Serbmtbene, mit etttanber Sufmitmengebimbene, ba£ Sünbel, ein Snub.

Związek , fasciculus, zawiera w sobie tyle , wiele jedną ręką do piersi krzywo przyciśnioną objąć można. Krup.

5, 255, (cf. snop, cf. garść, przygarść, cf. szczypta).

Nic po wymowie, jeśli w każdern związku słów, co Ła-cinnicy sentencyami zowią, nie "będzie znać bystrego rozumu. Gorn. Dw. 52. — §. 2) Związek krępujący, zniewalający, związki « więzy, §cffel, Scmbeit, betten, przeszkody , $inbetuiffe. Syn Krezusa przemówił, widząc ojca swego W blizkim niebezpieczeństwie , niemy z przyrodzenia,' Jako się człek zatrzyma mowny od mówienia,

Czytamy, że on zaraz przerwał zwiąskę swego Języka.

Groch W A 2 [tai ®anb feiner Bunge roarb lt>8. 8nt$.).

Sen nic innego me jest, jedno zmysłów wszystkich związek , rzecz średnia między śmiercią a żywotem. Biał.

Post. 121. zamknieme, zawarcie , ba§ 3Serfd^ltcPen. Chrystus dla tego za nas ucierpiał, żebyśmy od związek piekielnych byli wolni. Sk. Dz. 614. Zwiąskami grzechów swych człowiek jest związany. Zygr. Gon. 527 ; (funibus). Grzechy ludzkie są jakoby zwiąski, któremi się dusze wiążą.

Karnk. Kat. 214. — *§. Związek, zawiązek, zaród, zarodek , ber (erjłe) Sîeim. Kwiat ma w sobie związek owo-Zabł. Roz. 116. ZWIĄZKOWY, a, e, od związku, do związku należący, związany, w związku zostający;

33anb*, Snnb«, '8unbe8», perbunben, »erbünbet, allitrf.

0 marszałku związkowym. Vol. Leg. 6, 61. konfedera-cyjnym, ©onfoberationSmarfdjaH. Związkowi, sprzymierzeni,

Słownik Lindego wyd. 2. Tom VI.

sprzymierzeńcy, bte SSerbnnbeten. Niech na mój głos Trojanie i związkowi baczą, Wyraźnie wam opowiem dziś co myślę. Dmoch. II. 187. "Z WIĄZŁ Y, ob. Zwięzły "ZWIĄZUJĘ , ob. Związać.

, SWI—

cu.

izviam , izmotavam (zmotać, zviati . zginać), zavinuti, zavinulszem, zavîam , (cf. zawinąć); Rag. svitti (arcuare); Bosn. svitti, izviti, smotatti , izmotati; Ross. cmiTb,

BaTb , CBepHyTb , CBeprfeTb , CBepTbteaTb, cuaraTb , THBaTb, CKaiaHHUH ; Eccl. i!3bhb3K) ; zwijać, wić w kupę; jufammen nńuben, jufammcn wtdeln. Kupersztychy te były zwimone. Wej. Marm. 5, 11. Napisał wszystkie te słowa na xiegach zwinionych. 3 Leop. Jer. 56, 4. (w wiązanych xiegach. 1 Leop , jujammengeroflt). Cokolwiek około siebie znalazł, zmiął to i zwinął, i zarzucił, mówiąc, iż tak rozumiem się być nikczemnym prochem , jako ten proch albo *wiechtek, który zarzucam od siebie; Biel. Św. 237 b. Zwijam powróz, sznurek, nici; complico, convolve. Cn. Th. 1457. Węzły w ciele stają się gólnego i osobliwszego zwicia. fibr nerwowych, Krup. 5 , 242 , (cf. związek , związka). Zwiniony jak powróz, convolutus, vel qui convolvi potest. Cn. Th. 1457. Zwi-nienie czego w kręgi. Cn. Th. 1457. Kręgi powrozów, zwijania, koła, zatoki. Cn. Th. 316. Zwijam nici, wiję, glomero. ib. 1457. jufantmemtMcfeltt, ciiiftuicfeln. Zwijać w trąbkę, w kłąb; in ein îutcfyen, in einen Knäuel nudeln, ininben, fdjlagen, ehtfd)lagen, berunt fdjlagen, berum nnnben, berunt tnideln. Na to słowo mój język w trąbkę się zwinął. Teat. 29, 33. Zwinienie czego w trąbkę, tabulatio. Cn. Th. 1457. Zwija się kto w kłąb, in semet convolvi tur, conspiratur. Cn Th. 1451. fiel) jufammen fnaueln. Zwija się wąż, in spiram se colligit. Cn. Th. 1457. Wedle zwyczaju wąż spokojnie się w kręgi zwinął. Warg. Wal. 24. Slizki a zwity wąż w rozmaite się kręgi zwija i rozwija, splata się w niewysnowane'węzły, kręci się w ogniwa i prządziona rozmaite. Weresz. Reg. 115. (zwity wąż , wijący się, wikłający się; fid) rofnbenb, frei« fenb, bre^enb, jufammen fdjlrlngelnb). Sm..k w kłąb niezmierzony zatokiem się zwija Zebr. Ow 56; (immemum spirts facientibus orbem cingitur). Zadumiecie się, gdy was zwija w kłęby. Chrośc. Job. 75. gdy was zbije , obróci ;. ju paaren treiben, urô ©ebrânge bringen. Zwinie się jak wąż w ręku. Teat. 43 c, 50 Wyb. kręci się jak piskorz, er brefit utib minbet ftc^, mte eine ©erlange. Skakali i pląsali około posągu , w różne się przeguby zwijając i wykręcając. Pilch Sen. list. 4, 6 składając, fid) in »erfc&tebene éügungen febmiegen, fcbldngelu, breben.-— Zwinąć chorągwie, proporce, zwijać żagle propr. et fig. zpuścić z tonu; bie ^bnen jufammen miifeln, bie @ce* gel eiitjieben, gelinbere ©aiten auffpannen. Jako uie zwinie proporców swych tak szerokich, wojna domowa pewna ztąd ‘uroście. Birk, o Exorb. 1. — Aliter: Zwinąć regiment, wojsko , chorągiew' * rozpuścić , abszytow-ać ; au$ cinanber gefien lajfen, auff/eben, abbanfen, oeraOfc^te^eu. —

CBH—

cKa-

z szcze-

wmwecz

148

Z W I C.

1178

Z WICHŁAG - ZWIEDZIĆ.

*ZWICHŁAĆ > zwikfać.

(cf. na swoje kola ciągnąć). ZWICHNĄĆ, ob. Zwinąć, pod Zwić.

g. Zwijać, zginać, uginać ; ttmbeugeu, umbtnben. W śrzodek tarczy utrafia, lecz jej nie przebija, Znalazłszy odpór, dzida kończata się zwija. Dmoch. II. 80. — Fig. Zwada ZWICHRZYĆ, ob. Wichrzyć, powichrzyć. cię nie utuczy, mądry jedno minie, drugie zwinie. Pot. ‘ZWICZARY. Birk. Zyg. 13, ob. Szwajcary.

lub upodobało się, eg (lût eitd) QUt gef(|tenen, ob. Widzieć się, widzi mi się.

*ZWIEDĘ, zwiodę, zwiedzie, ob. Zwieść. ZWIEDLtWOŚĆ, ści, i., zwiedzenie , zwyczaj zwodzenia drugich , bte SScr» fubrkrfctt. Z WIEDLI WY, a

öerfü&rerifd). Świata tego zwiedliwe niecnoty. Leszcz. H, T. 588.

e — ie adv., zwodzący,

Jow. 27. na bok uchyli, befeitigett. Charakter Francuski ZWIDZIAŁO się wam co. Kom. 400. przywidziało się, umie się zwinąć i rozwinąć, nadstawić i ustąpić według okoliczności. Wyrw. Geogr. 324. ulegnąć , ftd) be* ąuentett, ful) breben uitb nńnben, nadjgeben. — Zwinęły się konie, zwinęły się koniom nogi, związały się, splątały się, ben ^ferben Iiabcu ft# bte gitjk per»tcfelt. Wpadliśmy w bagno wielkie, konie poczęły się zwijać,

Strzelczyk nogę złamał. Teat, 19. b, 72. Pod nim smukły Arabczyk dla bodźca ostrogi Zwinąwszy się , obali    . ,

kilku w rynsztok z drogi. Zab. 12, 168. Zabi. Wspiął ZWIĘDŁOŚĆ , ści, z., zwiędnienie, uwiędnienie, stan tego w prawdzie nogi jeden i drugi niedźwiedź, tancmistrza    co z"iędło; bte 33er»clftbett, b(l$ fberroelftfeęn, bfló 33et>

niedźwiedzia naśladując, ale zwinął się tez pod nie. Zab.    reifen , Boh. uwadlosf; Slov. uswadlosf ; Scrub. . zwad-

12, 93. Nagi. (obalił się, upadł).— g. Zwinąć, zwinąć    wofcż; Croat. povenyenozt ; Hung, elfonnyadâs ; Boss.

się, wyśliznąć się, pośliznąć się, (iu3gietten. Broń boże,    bhjoctł , ójtCMOCTb. Wyspa ta brzegi ma zaćmione gę-

gdyby krok ten miał nam zwinąć płazem, Los mię    stemi lasy ; we śrzodku jej widać niejaka zwiędłość, która

smutkiem zabije, lub ręka żelazem. Zabi. Zab. 67. Trzy-    za częstemi ogniami pochodzi. Boler. 36,^ (ct. golizna).

maj się tedy reki, a stąpaj ostrożnie, By-ć się ślizki    (Vind. vedlivost, vedlust * gnuśność). ZWIĘDNĄ^ nijak.

nie zwinął krok, stąpiwszy zdrożnie. Min. Byt. 1, 282.    jedntl. , ob. Więdnąć, uwiędnąć , powiędnąć, utracić

— g. Zwinąć, Zwichnąć staw, członek, rękę nogę * wy-    świeżość, krzepkość; omtulfcit, »cif »erben pr. et fig. tr.;

winąć, wywichnąć, ein ©lieb perrenfen. Stawu zwinienie:    uwadnauti, uwadlÿ ; Slov. swadły ; Sorub. 1. wja-

naeiągnij nogę zwinioną, żeby aż w staw znowu wpa-    dnu, zwadwć; Bossójckhj Tb, noó.reKHjTb (cf. bladła. Hipp. 126. Narzędzia do naciągania nóg lub rąk zwi-    knąć) , bmlm. Ta róża, co się z pacza dobywszy czer-

chnionych. Czerw. Narz. 37. — Fig. tr. Zwichnione buntami    w’en'; I wkrótce zwiędła skwarem w suchy liść się

państwa się wahają, aż teź i runą. Zab. 6, 241. wzru-    zmieni ....Zab 9, 2 J. Zali Cześć , bogactwo i sława,

szone, wstrzęsione, erfcf)itttert.— 8. Zwinąć czego, zbyć    To zwiądnie jako trawa. Aanc. Gd. -9o. Zwiędnienie,

czego, uwolnić sie od czego; ft# »ppott lo$ina#en . €tlt>aâ    uwi?dnienie, amis sio vigons. Cn. Th. 14ou, Niezwiędły,

lośttterben, ft# loâtinttbett.    Âni    pierwej zwinął strachu, niż    n.ezwiçdliwy nie podlegający zw.ędmemu; ltnt)er»dflt#,

przyrodzenia. Źebr. Ow.    245; (non pavor ante reliquit,    «nöcrtvelfDar. Korona zawzdy świeża a kwitnąca, a nigdy

quam natura prior). — g. Zwinąć, zwinąć sie, umknąć,    ,n,e zwi?dfa- ReP Poü- E e er ó• Weźrmecie niezw.ędl.wą

wymknąć się, wyśliznąć sie, ujść, uciec; entgegen, cut*    koronę chwały. 1 Leop. 1 Petr. 5, 4. (odniesiecie nie-

fommen , bflPOU loSfommett. Drugi cżvni i za stryczkiem    zwiędłą koronę chwały. Bjbl. Gd.). Śmiertelne te są dzieła,

śluby, By sie jak zwinąć od haniebnej zguby. Zab. 15,    Ja niezwiędły chwały bekając, pragnę by mnie świat

363. Wpet z‘dwóch okrętów jeden w ucieczkę sie zwija.    uw,elb,ał c^v- ljuL 0w■ 9o- ~ Fl3- Nikt z nas me jest

Przyb. Luz. 55. Jako Dart gruby, gdy z p'oboju* zwija,    ł/m w zwiędłej starości, czym był w kwiecie młodości.

1 tył zwycięzcy podawa zelżywy. Tward. Daf. 64. Wy-    l lich. Sen. list. 2, 20. w mułej , wątłej, bezsilnej sta-

rokowd boskiemu żaden zwinąć i uskoczyć nie może.    rości, tut »elfen Siller. Transi. Drzewo dobize zwiędłe,

Krom. 186. — §. Zwija    mi    sie‘, cknie abo ckni mi sie.    czyh terminem butnym mówiąc, szyty. Torz Skl. 17.

Cn. Tb. 1457. kreci mi    sie    na łwapiu ; Rag. podvjatise    <suche • 'vysch?e, wysuszone). — Ahler: Kiedy choroby

tkomu ; Slav, podvîa rni se bljuvati, mir »trb fd)limut,    ^nętrzne części piers, zajmują, płuca albo^serce za-

mtr »trb Übel,.mir tft jum S3red)en. Trętwieje i coraz bar-    chwytują, nazywają je zwiędmeniem    Wolszt. Dydl.

dziej zwija mu sie na żołądku. Pot. Syl. 301. Ach dla    ^$erjgefpatin, ente Svrattf^ett. ZW.kDMG cz. dole.,

boga, jakże mi sie na żołądku zwija. Mon. 71, 402.    uczynić zwiędłym prepr. et fig , »elfen ntadjen penttelfett

Zwijanie sie na wnętrzu, nausea. Cn. Th. 1457, (Vind.    Zwiędło, czynię, mar cere facio. 6« T/i 1455 N.espa-

savijenje trebuba , grisha , grisenje * rznięcie wnętrzne),    nia ’ zSryzoty> kwiat .młodości zwiędniły, Teat. 4ó. b, 8,

baö Uebel»erbett, @d)ltmm»erbett , Itebelfe^u. Oset biały ZWIEDZIĆ, ’ZWIEDZIEĆ cz. dok., Zwiedzać niedok., ^brzydkość i zwijanie na ^wnątrzu oddala, wracaniu po-    zwiedzieć * ‘wzwiedzieć, dowiedzieć się, doświadczyć,

maga. Sgr. 667. Go na żołądku zwijanie uśmierza,    przyjść do wiadomości, do doświadczenia; erfahren, inne

Niech nam wino twa ręka Cekubskie odmierza. Mon. 70,    »erben; [Boh. zwédéti, zwjm dowiedzieć się, zwjdati do-

555. — g. Zwijać co na co, »orattf nb»tnben, aitftutit*    siadywać się; Surah. 1. zwém comperio ; Carn. svedèti,

ben, fll)»icfeln , ailfmttfeltt, ab(|aêpeln, aufMpeln. Zwijam    svęm , svędam ,' svçdujem intelligere, svçdn sagax;

na wrzeciono. Cn. Th. 1457 Kiedy na swój kłąb każdy    Vind. fvedati, sastopiti » postrzedz, doświadczyć, dowie-

zwijać będzie, Nie przestrzegając pasma społecznego,    <^z|eć się, sveduvati * śpiegować ; Croat, zvédam , zeznâ-

Tak na postawę nie dostanie" przędze. Wad. Dan. 62,    vam rescio, experior , exploro (cf. zeznać), zezvédati

explora, percontor, pozvédam inquiro ; Ross. CBijaTŁ ZWIĘKSZYĆ cz. dok., Zwiększać niedok. , ob. Większyć, dowiedzieć się, świadomym się stać). Ukażę ja im tym    powiększyć, pomnożyć; öergröjkw, »ernteten. Jego naj-

razem rękę moję, a zwiedzą, że mi imię jest pan. 1    mniejszy dobry niby uczynek przez zwiększające śkiełko,

Leop. Jer. 16, 21. (sprawię, aby poznali rękę moję, i    zdrożności zaś wielkie przeciwnie uważane i tłumaczone

dowiedzieli się, że imię mnie jest pan. Bibl. Gd). Bę-    bywają, Mon. 71, 760. Nie pragnę majątku zwiększyć,

dziesz ssać mleko pogańskie, a zwiesz, żęciem ja pan,    bom nie jest ubogi. Dmoch. U. 129. ZWIĘKSZEG nijak.

który cię zbawiam. 1 Leop. Jez. 60, 16. (poznasz, iżem    dok., ob. Większeć.

ja pan. Bibl. Gd.). Siedm czasów odmieni się nad tobą, ZWIELBIĆ, oft. Wielbić, uwielbić. ZW1ELM0ŻYĆ, ZWIEL-aż zwiesz, iż panuje najwyższy w królestwie Judzkim. 1    MOZNIĆ , oft. Wielmożnić, wielmożyć. —» Addas: Zwiel-

Leop. Dan. 4, 29. Czytają podróży, by Vzwiedzieli    możnił się Salamon nad wszystkie króle ziemskie bo-

wszystek świat, gdzie sami nie byli. Rej. Zw.* 5 ft. (po-    gactwy i mądrością. 1 Leop. 5 Req. 10, 23. (uwielmo-

znali , znali, fettltOt lernen). — \. Zwiedzić, zjeździć,    żony jest nad wszystkie. Bibl. Gd) ; ftd) öerfjerrltcljett,

'pokresić świat, kraje, peragrare. Cn. Th. 1455, cf. scho-    tttrtdyttg |)erüortl)un , cf. panoszyć się.

Zwieńczać niedok. , ob. Wieńczyć , uwieńczyć, befranjen, umfrrinjen. Wesele mam z żoną swoją sobie, Codzn ń konwaliowym zwieńczając ją wieńcem. Tiuard. Pasq. 53. Zwieńcza mirtem jej z Zefiry igrające włosy. Chód. Gesn. 3. — Fig Bóg jego czyny zwieńczył, szcześliwiąc go synem Zdatnym wyrównać ojcu i męstwem i czynem. Pnyb. Luz. 76. ukoronował, pobłogosławił, zdarzył, ©otifrönte feine SŁ^atcn.— Transi. Zwieńczyć którą z kim, *zwinszować, ('zwieńezować), zrę-kować, zaślubić, (oft. wieńczać sobie żonę, wieńczona żona,' wirńczyny); jemanben mit einer jufammen trauen, fie ijjnt eyelid) antranen. Nakłonić się nie dał, aby go z pomieniona xiężniczką ociec zwieńczał Sieb. 19. ner* mdl)len, t)ercbeltd)en. Xię.żnę Zofią Witołdówną metropolii Cypryan z wielkim kniaziem Wasilem w Moskwie 'zwin-czał. Slrgjk. 459. Witold pojął drugą żonę, pierwszej żony ciotkę; a gdy im nie chciał ślubu dać biskup Wileński , Kujawski biskup nieprzystojnie i niebacznie ich

dzić, zejść, zw-ędrować, zbiedz; bereifen, befugen, auf ZWIEŃCZYĆ cz. dok ber Sieife befehlen, fennen lernen, tie gretnbe (eben, (cf. odwiedzić, nawiedzić;; Vind. potuvati (cf. *|>ątnik°wać , cf. *putny), zestuvati (cf. *ście, ścieżka), popotuvati , raishati; Croat, putuvati ; Ross. nyremecTBOBaTb, CTpàH-CTBOBOTb, (cf. strona, stronić, “innostromec ). Chce i wzdłuż i wszersz Egipt cały zwiedzić i A skryte źrzódła Nilowe nawiedzić. P. Kchan. Jer. 120. Wiele zwiedzał

ziem cudzych i świata, frot. Jol. a 2. Zwiedził świata rozmaite brzegi. Paszk. Dz. 55,    ( cf. Afrykę dzisiejsi

żeglarze lepiej 'przewidzieli. Biel. Sw. C). Kto obcych krajów co zwiedzi, domaki w rozum uprzedzi. Cn. Ad.

591. Nigdzie, byś zwiedził wszystek świat, nie najdziesz.

Cn. Ad. 758. Howards po wszystkich Europy krajach zwiedzał więzienia. Gaz. Nar. 1, 177. odwiedzając exa-minoyrał, er Oefudjte unb untcrfudjte alle ©efängntffe. — Zwiedzić, obejrzeć. Cn. Th. 1455. Niezwiedzany kraj, nietknięty od wędrownika; unbefudjt,- unbemft. Narody nieznane, Państwa Lao i Awa, nigdy niezwiedżane. Przyb. *zwinszował. Stnjjk. 516.

Luz. 521, Germania non nota, percognita est, zjeżdżona, ZWIERAĆ, oh. Zewrzeć. ZWIEBCAĆ, ob. Zwieryieć. zwiedzona, non reddas poznana. Cn. Th. 1455. Zwie- ZWIERCIADŁO ,    * W1ERCIADŁO ,    " ZWIERŚGIADŁO ,

dzenie krajów, odwiedzenie, wojaźowan:e, wojaż, po-    *ZWIERZCIADŁO (Dudz. 29), a, n., ZWIERClADEŁKO,

dróż, zjeżdżenie; ba$ Sćfudjert , èeretfett, 3fîetfen ; Ross.    ZWIERCIADŁKO, zdrbn. ; Boh. zrcadlo , zrcâdko; Sorab.

nyieuiecTBie. CTpaHCTBOBaHie, dpaHCTBO. Rozslropnie czy-    1. żpihel, żpihelk ; Sorab. 2. glëdadlo , glèdalko, (cf.

nisz, że dalekie przedsiębierzesz podróże; nic bowiem    glądać, oglądać;; Carn. serzâlu , resgled, ogglédàlu ,

lepiej jak zwiedzenie cudzych krajów młodego kawalera    shpęgl, spegèl ; Vind. serzalu, ogledalu. ogledaunik,

wykrzesać potrafi. Tent. 7. c, 69. — Gónuet. Zwiedzić    podubakasmk , spigou ; Croat, zerczàlo ; Btsn. zarçalo ,

kopalnią, ©ritben bffaljreit, etnfaljren, spuszczać się do    zrriçalo, ogiedalo, progledalo , progledallo ; Bag. zârzalo,

kopalni za pomocą drabinek, wschodów lub szelek do    zarzaoze, ogledallo, ogled; Slav, ugledalo (cf. wglądać),

liny przyczepionych. Mier. Mdr. ZWIEDZICIEL, a , m.,    (sćrcsó, staklo « śkło; ; Ross. 3epna.io, 3epKS,ibuo , (co-

ZWIEDŻCA, ZWIEDCA, y. m., dochodziciel, wybadacz ;    3epuarb przejźrzeć , przezierać); Ecd ^epipiio, (Etym.

ber ftorfdjer, ©rforfeber, ©rfabrer, Prüfer; (Boh. zwjdeć;    *źrzeć, *zierać) ; ber ©ptegel, baê ©pfegeldteu Zwierciadła

Vind. sveduvauz « śpieg; Dal. zvidar indagator ; Croat.    są śkła podkładane, w których się wyobrażenia rzeczy

zvedàvecz, zezvedévecz perscrutator). Tacyt, ten głębo-    pokazują. Kluk. Kop. 2, 342. Zwierciadło, tafla podlana,

kości serc ludzkich zwiedziciel. Zab. 9, 251, (cf. śle-    Magier. Mskr. Zwierciadła metaliczne robią się z mie-

dziciel, cf znawca). — §. Zwiedziciel krajów, ber 3îet*    szaniny metalicznej, która się tak daje polerować, że

fenbe, Seretfenbe, Sefudjer, gćtnberbereifer. Tak mniemali    się w niej przejrzeć można. Kluk. Kop. 2, 542. Zwier-

mektórzy zwiedziciele krajów. Stas. Buff 29, (oft. Wo-    ciadło odbija, wydaje kształty, figury rzeczy przeciw so-

jażer). Zwiedziciele Ameryki zgadzają się na to, że....    bie stawionych. Cn. Th. 575. Obraz człowieczy, aby się

ib. 258. Zwiedca. ib. 266    — W rodź. ieńsk. ZWIE-    tak 'przyrównawał na *wzraz onego, na czyje podobień-

DZICIELKA, i: Croat, zzezvédavka.    stwo uczynion, jako zwierciadła ukazują oblicze albo

ZWIEDZENIE, ZWIEDZIE, ZWIEDZIONY, ob. Zwieść,    *podobę każdego. Eraz. Jez. o. *Wicrciadło. P. Kchan.

zwiedzie, zwiodę. ZWIEJĘ, ob. Zwionąć , zwiać, zwie-    Jer. 402. Mąez. Zwierciadło, choć w złoto oprawne,

wać. *ZWIEKOWAĆ, ob. Wiekować.    nic nie warte, jeżeli żywej twarzy we śkle nie ukazuje.

1180 ZWIERCIADLANY - ZWIE RC IADL.

ZWIERCIEDLNICZKA - ZWIERZ.

Petr. Ek. 79. Zli według swej złości dobrych mierzają;    y, ZWIERCIEDLNICZKA, i, dem., kobieta robieniem lub

złe zwierciadło złą postać wyraża. Fredr. Ad. 23. Biega    przedawaniem zwierciadeł sie trudniąca, bte ©ptegelma»

ona po kramikach kupując zwierciadłka, bryżyczki, bar-    djertmt, bte ©ptegelmacJ)erfrau. Tr. — §. Minerał Zwier-

wiczki, i inne rzeczy świata tego. Rej. Zw.    F f f 2.    ciadlnica, (Stfenfptegel, kruszec mający przynajmniej jeden

Teraz piastuj zwierściadełka, Pilnuj farbiczek, mydełka.    bok gładki i lśniący się jak zwierciadło; bogaty w ie-

Jag. Wyb. C 2. Nie zwierciadło winno, ze przeglądający    lazo. Kluk. Kop. 2, 215. ZWIERCIADLNICZY, a, e,

się szpetny; ale szpetność, ze się źle wydaje. Mon. 72,    od zwierciadlnika, ©ptegelntad)er * . Zwierciadlnieze rze-

342. Po lat pięćdziesiąt każda białogłowa Niechaj zwier-    miosło . ZWIERCIADLNICTWO, ZW1ERCIEDLN1CTWO,

ściadło stłucze, albo schowa. Zab. 13, 351.    Druib.    a, n., bte ©ptegelntacl)erfnnfł, ©ptegelmadierep, ba# Spiegel*

U starej baby, co już po zwierściedle, Złość, smutek, ntadjien. Tr. ZWIERCIADŁO WY, ZW1ERCIADLNY, ZW1ER-zazdrość, zostały za meble. Zab. 13, 353. Druib. Szpe- CIEDLNY, a

tny niech nie patrzy w zwierciadło. Bies. roz. a    4. (nie    ny ; Vind. ogledalni; Ross. 3epKaJbHMH. Zwierciadłowy

dowiaduj się chłystku , co o tobie mówią ; bo    się do-    kamień , hephaestites , lapis qui speculi vice reddit ima-

wiesz, żeś nic nie wart). Ślepemu nic po zwierciedle.    gines. Cn. Th. 1456. ber ©piegelfłein.— Fig. Uszły zwier-

Zebr. Zw. 181. Takiemu pomaga imię Chrystusowe, jako    ciedlne potoki Wstecznym nurtem do opoki. Zab. 11,

łysemu grzebień, ślepemu zwierściadło, głuchemu pi-    63, ob. Zwierciadlany.

szczek. Birk. Exorb. E 4 b.— Fig. tr. moral. Gdy wej- ZW1ERCIEĆ , f. zwierci, zwiercę cz. dok., Zwiercać mierzysz w ludzkie sprawy, jako we zwierciadło, Poznasz gdzie-ć się rumieni, a gdzie-ć też nabladło. Rej. Zw.

29 b. Oko, umysłu zwierciadło. Cn. Ad. 780. (oko wydaje złe lub dobre obyczaje). — Jak w zwierciadle jakiem widzieć się daje, że państwo Pruskie powstaje pod panującym monarchą. Zab. 15, 283. jasno, wido-mie, oczywiście, cf. jak na dłoni; fomtenflcir, (Utgen* fdjetttltd). Dlatego speculum Saxonum, t. j. zwierciadłem Saskim prawo to zowią , iż służy ludziom , aby prawo swe jako we zwierciedle widzieli. Szczerb. Sax. 417.

‘Wierciadła godne ciebie same nieba. P. Kchan. Jer. 403.

Niewiasta ta , zwierciadło znakomitej cierpliwości. Birk.

Dom. 71. (wzór, wizerunek, przykład). Przykłady w piśmie ś., jako zwierciadła są tobie przed oczy twoje postawione. Rej. Post. y y 2. Wizerunkiem i zwierciadłem wszystkim polityczniejszym narodom , jest Wenecya. Siar.

Ryc. 42. Ci co się przypatrują gwałtownym odmianom *ZWIEREK , ob. Zwiorek.

u Porty w godnościach i bogactwach, mają przed sobą *ZWIERN1A, i, z. , schowanie, tajnik, skarbiec. X. Kam. prawdziwe zwierciadło niestateezności praw ludzkich. eine geheime Sßertüafirung, cf. świernia.

Kłok. Turk. 94. prawdziwy obraz, (ob. *Konterfet). — ZWIERZ, ‘ZW1RZ, a, m, , wielkie, a mianowicie dzikie Phras. Jak po zwierciedle, jak po stole, jak po izbie, zwierzę; eitt große#, befonber# tutlbe# ; (Boh. zwèr, równo, gładko; fpiegelglatt, fptegelgletd), eben, ntcfyt    (howado, cf owad); Slov. zwér; Cum. svęr, svjer;

Vind. svier ; Croat, zvèr ; Dal. zvir ; Bosa zvjer, sgivi-na divja ; Rag. zvjer, xivinina ; Ross. 3Bhpb , 3Btpmue ; Eccl. ^KT,f)b ; cf. Lat. fera ; cf Graec. , ^r/glov ; cf. Germ. filter,). *Zwierzowie głodni obkarmili się członkami twemi. P. Kchan. Jer. 321. Senat go ze spólnikami zwierzom na pożarcie wskazuje. Teat 46. rf, 59. Pasować się ze zwierzami Eccl. 3Btpo6opcTBOBaTHCH. Zwierz srogi, wielki, bellua\ zwierz sprosny, bestia. Cn. Th. 1456. — Ogólniej: Zwierze * zwierzęta, Spiere, (ob. Zwierzę). 0 w jak ró-Talla zwierciadlana. Bndtk. żnej figurze świat zwierza obchodzą, Są bowiem, które

prosto w piasku piersi brodzą, I długostajne czołgiem a, m. , który brózdy wyorują, Są które szybkiem skrzydłem przez wiatr się szybują i t. d. Bardz. Boet. 172. Zwierz czworonogi, dwupłciowy, jajorodny, żyworodny, ssący i t. d. Bndtk. — Zwierzęta ssące, ob. Zwierzę. Zwierz drapieżny Ross. XHIUHUH 3Btpb , zwierz wodny jkhbothoö B04aH0e. ■— §. Iść na zwierz ; wyrzutnia. Kpcz. Gr. 2, p. 125. iść polować na zwierzęta, na zwierzynę, auf blc

rtg. Wszystko morze stanęło, równie jak zwierciadło, Żagle próżne od wiatrów, jako prześcieradło Zawieszone, okrętu "popychać nie mogą. Jabi. Tel. 330, t cf jak ścia-jak mur).— $. Transi. Który chłop na łąkach plastry abo zwierciadła wyrzyna, jak złodziej bywa karan. Haur. Sk. 230. ib. 43. golizny, fable ©teilen, faille ftlecfe. ZWIERCIADLANY, a, e, na kształt zwierciadła; Vind. ogledahten, ogl&dalen , tnie ©piegel, fptegeltg, ©ptegel*. Serwis ‘zwierściadlany Masz Wac Pan, i figurki piękne z porcelany? Kras. Sat. 77. od zwierciadła, eine ©ptegelłafel. ZWIERCIADLN1K, ZWIERCIEDLNIK, Z WIERCI A DLA RZ , zwierciadła robi, przedaje; ber ©picgelmadjer, ©ptegel* bänbler ; Boh. zrcadlnjk ; Vind. ogledalnar, ogledal-ski delauz , fhpiegounifhar ; Rag. zarzalśr ; Slav, vgle-dalar; Ross/ sepKaabHHKi. Podlać taflę sposobem zwierciadlnika cyna i merkuryuszem. Magier. Mskr. — W rodź. ieńsk. ZWIERCIADLN1CA, ZWIERCIEDLNICA ,

na ,

e , od zwierciadła, ©ptegel ,* Rag. zârzal-

dok., ob. Wiercieć, zwiereieć świdrem, gwoździem, po-wiercieć, przewiercieć; jufammenbol)rcn, burd?bobren; (Croat. zvertâvam). Mulliforis, pełny dziur, zdziurawiony, zwier-ciony. Mącz. Zwiercieli nogi moje i ręce moje. W Post. W. 2, 18. (prześwidrowali, przebili, przedziurawili). — Zwiereieć tramy, dyle, configere clavis ligneis, Cn. Th. 1456. spoić, zewrzeć, zczopować; jufantmen sapfen, ein» japfen, jufantmen fugen, w donicy. Cn. Th. 1456, cf. wiercimak , zetrzeć, fleht reiben fig. tr. Uderzy piorun w miecz, który w pochwach ; pochwom da pokój, a żelazo w proch zwierci. Birk. Kaz. Ob. K 4. (rozetrze, pokruszy). On by piorun wszystkie kąty zwiereieć i zbieżeć chce, naostatek we drwa. Podw. Wróż. 14, ob. kąty pocierać, natrętnie wszędzie uderzyć, ob. Wszędybył. ZW1ERCIP1ĘTKOWAC, ob. WiercipiętkowaĆ.

§. Aliter : Zwiereieć ^co

na za-

2413. cf.

SBilbjagb gefyen. Wyjechali na zwierz na wyspy morskie. Papr. Kol. 109. Król Kazimierz był myśliwiec na *zwirz wielki i mały. Biel. św. 252. (na niedźwiedzie i jące). Zwierza albo zwierzów pełny, belluosus. Cn. Th. 1456, Slov. zwërnatÿ, co mnoho zwerj mó* Ross. SBi-pBCTHH. — (ZWIERZAĆ, ob. Zwierzyć). — ZWIERZĄTKO , a , n., zdrbn. rzeczown. zwierzę, ein ïljiercben, Sterlet», îletneô juitgeê ülijter; Slov. zwératko , zwjrôtko; Boh. howadko ; Vind. shivalze; Sorab 2. fwèretko ; Ross. SBipoifL, SB-fepomiKi (cf. ‘zwiorek, *zwiere1c) , CKOTiiHKa, (cf. skot) ; Eccl. BB’fepOK'B, 3BtpeKX Zwierzęta zwierzątka rodzą. Petr. Pol. 29. Małe zwierzątko nie da sobie krzywdy czynić, lecz swojej wolności broni. Fur. Uw. G b. (i biedna mucha się broni). Dziecię, póki do lat rozumnych nie ‘przydzie, Właśnie za przyrodzeniem jak zwierzątko idzie. Prot. Cont. B 2 b. Urżnął mu nos i uszy, w klatce go jakby nowe i niezwyczajne zwierzątko długo żywił. Pilch. Sen. gn. 323. Czemu się o cudzy świat tak srodze wadzicie ? Wiele naszych poddanych zwierzątek tracicie? Biel. S. M. a iii j b. (chłopków, niebożąt). Kobieta , jest to zwierzątko trudne do poznania. Teat. 55. b, 60, (cf. stworzenie).

Dalszy ciąg pochodź. zwierzeL, zwierzecieć, zwierzęcy, zwierzecośd, *zwierzy , zwierz eto kr zew, zwierzetopis, zwie-rzetopistwo, zwier zetopismo , zwierzyna, zwierzynka, zwierzyniec, zwierzyńcowy, zwierzymy,— "świerzopa , świe-rzopka.— Od zwierzyny nomen Sverin, Suerinr.en, Zue-rin ; Frenzei in Weslphalen. Monument. 2 Germ. 2Öilb[tabt, SBübenau.

* ZWIERZCH, *ZW1ERZK, ob. Wierzch, wierzchołek; Slov. swrśek, śpic ; (Rug. na svarhu , napokon * na koniec, tandem). ZWIERZCHNI, ia, ie, ZWIERZCHNY, a, e, — ie adv., *ZW1ERZCH0WNY, a, — ie adv., Boh. swrchnj , wrchni ; Sorab. 1. zwèrschné, zwérschniwé ; Vind. sverhen , sgorn , nasgorn , ( r.f. górny ) ;    ( Croat.

zvèrssen per/ectus\ Rag. zvarstan * doskonały; Bosn. iz-vrristan praestans ); Ross. BepxOBHUH , npe^epwamw, zwierzchni, od wierzchu, od góry, górny; ober», oort oben. Drożdże zwierzchnie, młodzie , robota. X. Kam. Oberhofen. Zwierzchnia suknia ; zwjerzchnie i spodnie zęby ; zwierzchnie pomieszkanie Tr Miasto to leży w zwierzchniej Galilei. 1 Leop. Tob. 1,1. — W xiedze Deuteronomium Mojżesz powtarza , co napisał w zw-ierz-nich xiçgach. 1 Leap, w poprzedniczych , wyżej poprzedzających ; weiter oben, tu ben »or&erge&enbm , erftern Sü* c(jern. — Zwierzchni, wyższy, przedniejszy. mocniejszy, celniejszy, górny;    ftdrfer, überlegen. Nad wysokie

go jest wyższy drugi, i nad te jeszcze są drudzy zwier-chniejsi. W. Eccl. ,5, 7. (najwyżsi, Superlat. ; wyższy wysokiego upatruje, a jeszcze wyżsi są nad niemi. Bibl. Gd.). Którzy mię prześladują, upadną, nie będą zwierz-chniejsi, a bardzo będą pohańbieni. Radź. Jer. 20, 11. (nie przemogą. Bibl. Gd. ; nie otrzymają góry, fte toer* ben nidjt bie Oberbunb beFotnmen). Bóg zakłada w Syonie kamień *on zwierzchni węgłowy. W. Post. W. 46. główny, pryncypalny. fundamentalny, ^ttuptgrunbftein. Piotra apostoła między apostołami nie według władzy jego wię

kszej , ale według porządku ‘werchownym i *perwopre-stolnym nazywają Fund. 24. (pierwszym, celnym; ber crfte, oornebmfte, angefebenfte, princeps apostolorum. Ruska cerkiew' celebruje uroczystość. *werchownych apostołów Piotra i Pawła. ib. 24. Głupi czynią się nad drugie ludzie zwierzchniejszymi abo zacniejszymi świetną szatą , mnóstwem sług i t. d. Baz. Modrz. 72. — Zwierzchni, zwierzchniczy, przełożony, nadwładny ; »orge* fe$t, ober *, ober|terrlid), obrigfeitltd). Było wielkie zaburzenie za Fokasa około kościołów Konstantynopolitańskiego i Rzymskiego, który ma być zwierzchniejszy nad wszystkiemi? Rej. Ap. 78. (który ma mieć zwierzchność, zwierzchnictwo , pierwszeństwo) Nie godzi się , żeby go zwierzchnym panem albo królem zwano, który krzywdy czyni swoim ludziom. Baz. Modrz. 82, (ob Zwierzchnik). Zwierzchni panowie, xiążęta , królowie. Gorn. Dw. 564. Opuścił pana zwierzchniego swego. Rej Post. x x 1,

( cf. nadolny pan). Trudności te papieżowi, i innym zwierzchnim duchownym prace zadały. Sk. Dz. 815. (wyższym, przełożonym * dygnitarzom, dostojnikom, prałatom , naczelnikom ). Poddany się swojej krzywdy zwierzchniejszemu skarżyć może. W. Post. W. 2, 317. (najbliższemu przełożonemu, starszemu). — §. Zwierzchni, zwierzchowny, powierzchowny , zewnętrzny , nie wewnętrzny ; tum außen, üon oben, Sußerltcfy, »on btaujftn. Ludność zwierzchnia znak jest a piątno wnętrznej dobroci, jak piękny kwiat na drzewie znakiem jest dobrego owocu. Gum. Dw. 409. Białogłowy w piękności zwierzchniej szczęście pokładają. Kolak. Wiek. B 2. Uwielbiamy ślicz-ność i okrasę twoje nie tak dalece zwierzchowną, jako wewnętrzną duchowną. Bzów. Roi. 55. Zwierzchowną postawa , abo kształt , z myślą wnętrzną zgadzać się ma. Baz- Modrz 258. Dobra zwierzchne i cielesne. Petr. Pol. 8. Trojakie dobra od boga mamy: duszne, cielesne i zwierzchowne. W. Post. W. 157. Przez dobra zwierzchnie rozumiem maj tność. Petr. Ek 116. Zwierzchowne oehędostwo niewiast, w spleceniu włosów i t. d. Radź. 1 Petr. 3, 3. (oehędostwo ich niech będzie nie ono zwierzchne , w spleceniu włosów i obłożeniu się złotem, abo w ubieraniu się w szaty; ale on skryty serdeczny człowiek , zależący w nieskażeniu cichego ducha. Bill. Gd)\ zmysłowy, pod zmysły podpadający; ftnnltcb , jtdjtbar. Te własności sędziego , sprawiedliwość i wszech rzeczy wiadomość, nie zwierzchowną tylko, coby kto uźrzeć abo usłyszeć mógł, albo wnętrzną, doskonałą, pismo ś. bogu przywłaszcza. Wiśn. 362. Zwierzchowme okazanie. Baz. Modrz. 73. (powierzchowne). Jako ten związek zwierzchowny 1 podział szczęścia nierówny, Tak słabą nicią związany, Może trwałym być zwany? Dar. Lot. 5. na oko , pozorny ; bloß fcfyetnbar. Niektórzy sakrament święty przyjmują tylko zwierzchnią sprawą , to jest usty. Karuk. Kat. 190. Pan nie tylko na trędowatego wejrzał, ale się go też dotknął, *zwirzcho-wnie przez to dawając znać, iż się żadnym nie brzydzi. Żarn. Post. 65. b. (oczywiście , wyraźnie ). Niedosyć zwierzohnemi uczynkami chwalić boga. W. Post. Mn. 301. Niedosyć przykazania zwierzchnie chować, nie za-

4132 ZWIERZCHNICA-ZWIERZCHNOŚĆ.

ZWIERZCIADŁO - ZWIERZĘ.

bijać i t. d., ale trzeba wolnym być od każdej złej pożądliwości. IV. Post. Mn. 501. (pozornie, literalnie). Mało pomogą zwierzchowne nauki, jeżeli duch ś. serca nie dotknie. W. Post. W. 22, cf. ‘bhktry, f#ctnb«re, (jldttjen* be ftetliitntffe. Kto zwierzchnie sądzi, pewnie się oszuka.

Kras. Monoch. 58. z powierzchowności , z pozoru, nie z gruntu ; na# bcm äußern , oberffćicbli#. ZW1ERZCHNI-CA, y, i., część wierzchnia, powierzchnia ; bie Oberfef* le, ber Oberteil, bte Slußenfeite, ber Slußentljetl. Zwierzchni-ce , pod któremi ukrywa się ruda najlepsza. Os. Zel.

52, {Boh. swrchnice pierzyna zwierzchnia). — §. 'Zwierz-chnica, * Zw ierzchniczka, i, ź.\ przełożona, starsza;

•    bte SSorgefeßte, bte Sleltefle. ZWIERZCHNICTWO, a, n., urząd zwierzchnika, zwierzchność, przełożeństwo , pierwszeństwo, naczelnictw o; bte Oberljerrfdjaft, Ober^errlt#= fett, 8c£ti3f»errli#fett, baö Oberamt. ZW1ERZCHN1CZY, a, e, od zwierzchnika , od zwierzchnictwa , od zwierzchności ; obcrberrfcfcafrltd), obrigfeitltd), 33orgefcßtett » ; Boh. wrchno-stenskÿ; Vind. oblasten , ohlastilhen , oblastniski ; Eccl. npeoGjia/tatomin , npe4ep5Ka1u.nl , BepxoBnyto B,iacTb imb-jomiti ZWIERZCHNIK, a, m., zwierzchni przełożony, starszy, zwierzchność mający: ber Sorgefcßte, Obcrauffebcr,

Oberbeamte, Oberljerr, Obcrleljirôfyerr; (Boh. sw-rehnjk wy-żnik ; Vmd. priedpostaulenik , nadstaulenik, predstoinik, vishnik , premoshnik). Biada , kiedy ich groźny zwierzchnik drzyrniących zaskoczy N. Pum. i2, 571. Należało do Polaków xiçstwo Halickie, jako zwierzchników.

Nar. Ust. 4, 185. ib. 4, 127. (ob. lenny pan , cf. leman).

Swych zwycięzców za swe zwierzchniki uznaje. Przyb.

Luz. 503. Płacić będą zwycięzcom dań tych krain ziom-

*    ki, I za zwierzchników, Luza uznaja potomki. ib. 50.

ZWIERZCHNOŚĆ , ści, z.

snóst praestantia ; Croat, zversenoszt; Bag svarsnos per- ZWIERZĘ, ęcia , n, zwierzę wszelakie, animal. ; zwierz, fectio, apex)\ zwierzchnia strona, powierzchnia strona lub część; baé Obere, bte Oberfette, bie Slußenfede. Superficies może być rzeczona zwierzchność, t. j. szerokość bez miąższości. Grzspsk. Geom. C. powierzchnia, bte Oberflddie ; Sorab. 1. zwerschnofeż , werchownofcż, wer-schnofcż. Zdrój wychodził z ziemi , odwilżając całą zwierzchność jej. 1 Leop. Genes. 2, 0. {odwilżał 'wszystek wierzch ziemi. Bibl. Gd.). — § Zwierzchność, powierz-chność, pozor, pozorność, zewnętrzna strona; bte Slitßett» feite, Cberfhtdje, ber ©djeirt. Trzeba sięgać do serca, zwierzchność mię nie zwodzi. Dmach. Szt. B. 77. —

§. Zwierzchność, pierwszeństwo, celność, góra nad kim; bie Oberflflttb, Obeimadjt. Tego dnia nieprzyjaciele ‘nadziewali się mieć zwierzchność nad żydami; przyszła rzecz przeciwna, iż żydowie mieli zwierzchność nad nieprzyjaciółmi swemi. Radź. Esther. 9, 1. ( spodziewali się nieprzyjaciele żydowscy panować nad niemi, a panowali żydowie nad tymi, którzy ich mieli w nienawiści. Bibl.

Gd.). Biskup ten , człowiek poważny, i między kardynały zwierchności wielkiej. Krom. 262 ; magnae toritatis, znaczenia wielkiego, wagi wielkiej; »Ott großem ©eroidjte, großem 3litfef>ett, großer Sebeutung. Wzięliśmy sobie mężczyźni jaką zwierzchność na białemi głowami, i chcemy, aby jedneź grzechy nam były powszednie i

czasem ku chlubie, a im za śmiertelne. Gorn. Dw. 266. prerogatywę, preferencyę, przewagę, pierwszeństwo; SSorjltg , Uebergemt#t. — Zwierzchność nad kim, zwierzchnictwo, rząd, państwo , przełożeństwo , starszeństwo; bte £>berberrf#aft, <perrf#aft, £)bertyerrli#feit, ba$ Oberamt, bte £)berdmtlt#fett, ba3 2lmt etneö 33orgefej$ten. Zwierzchność, rząd daje komu nad czym. Cn. Th. 1456. Zwierzchność mam nad czym, przełożony jestem, ib. Zwierzchności zażyć, dobyć, potestatem magistratus exserere. Cn. Th. 1456. Jako chce, tak może nad nim używać ’’’zwirzchno-ści swej. Rej. Post. k k k 2. Każdy człowiek musi być w podległości czyjej, i mieć w swojej zwierzchności kogoś. Zabi. Roz. 56. (mieć kogo nad sobą, i mieć kogo pod sobą; dependować i mieć od siebie dependującego). — Syn człowieczy ma tę zwierzchność , odpuszczać grzechy na ziemi. Radź. Marc. 2, 10. (ma moc na ziemi grzechy odpuszczać. Bibl. Gd ) ; ma tę władzę , er fyat bte SJïadjt, bte ©cmalt. — Zwierzchność rządowa, rząd ustanowiony, bie Obrigfett; Boh. wrchnost; Carn. go-sposhena, gosposna , (cf. ‘gospod cf. ‘hospodar); Vind. gospofhina, oblastnia , oblastvu , poglavarstvu, fmo-shnost, (cf możność); Sorab. 1. huszoknofeż, (cf. wysokość). Od zwierzchności Wac Pana tu aresztuję. Teat. 45. t, 91. imieniem zwierzchności, na rozkaz, lub za rozkazem zwierzchności , öott ObrtgfettÖ megen. Za pozwoleniem zwierzchności, mit ßrlattbniß ober Scmtlltgiing ber Oltrtgfetl. Oświadczył aktor, iż z rozkazu zwierzchności , inna sztuka miejsce zapowiedzianej zastąpi. Gaz. Nar. 1, 275. — § Zwierzchność collect., zwierzchniki , bte Obrigfeitéiperfotteit, obrigfettlidjen ^erfottett. Rzymianie odmieniali często zwierzchność w prowincyach. Kiok. Turk. 92. (Bosn. izvrrisnôst, izver- ‘ZWIERZCIADŁO, ob. Zwierciadło.

zwierz dziki, fera. Cn. Th. 1456. ein ïfuer, baê ÏOier; Boh. et Slov. zwjre ; Sorab. 1. zwefo , fwierio; Sorab. 2. fwćrć ; Rag. zvjèree , zvjerza ; Croat, sivinche (ob. *Zy-wocina), govedo; Slav, xivena ; Vind. shivalu, shival, shivenina ; Boss ckotl (oh. Skot) , 3Btpie. Zwierzęta są ciała organiczne, które żyją , czują, i samowolnie się Powszechność żyjących stworzeń

Zool. 1.

au-

poruszają.

nazywa się królestwem zwierząt, baê îljterret# ; pod imieniem zaś zwierzęcia zamykają się wszystkie od człowieka aż do najoslatniejszego zwierzęcia. Kluk. Zw. 1, 23. Zołw' jest zwierzę z liczby ziemiowodnych , Ross. nepe-naxa ecTb H3Ü miojia JKHBOTHbixT» 3eMHOB04HUx,B. Zwierzęta ssące, Boss MjeKonmaeMbia jkhbothUs; czworonogie, «jeTBepenownis. Człowiek jest zwierzę rozumne, Ross. «leJOBticB ecib jKHBOTHoe pH3yMH0e.—§. Zwierzę, dzikie zwierzę, eilt ttnlbeä T#ter, (cf. bestya). Nie masz gorszego zwierzęcia na świecie nad człowieka. Boh. Kom. 2, 14, ( cf. człowiek człowiekowi wilkiem). W mocy człowieka jest, abo naśladując zmysłów, zostać zwierzęciem , abo naśladując rozumu , zostać aniołem. Gorn. Dw. 406, (ob. Zwierzecieć, bestwieć). Wszakoż i w zwierzętach ten srogi gniew jeszcze *wzdy umiarkowańszy jest, niżli w tym szlachetnym zwierzęciu , co go człowiekiem zowią. Weresz. Reg. 125. Mysz słusznie zwie-

rzeciem zowią, bo acz z człowiekiem w domu *bydli,    *ZWIERZOJEDZ, i, ź., ‘ZWIERZOJEDZTWO, a, ja-

wszakże, iż się ludzi chroni, tedy dzikość zwierzęcą    danie zwierza, ba8 îfyierejfen. — *£. Passive: Zwierzojedz-

okazuje. Sienn. 278. Kot abo kolka, zwierzę i 'bydlę    two; Eccl. SBtpoa^iHa, ckothho , koio 3Btpb noBpe4HjTL,

roztropne ; albowiem są leśne i domowe; domowe słu-    zajedzenie, zagryzienie od zwierza, adj. SBbpoflAHHHUił,

m. ,

sznie bydlę nazwane, leśne zwierzęciem; oboje myszy    zajedzony od zwierza. ^ZWIERZOKARMICIEL, a,

nie cierpią. Sienn.    278. ‘ZWIERZĘCIEĆ nijak, niedok.,    karmiący, chowający zwierzęta; Eccl. SBiponmaTejb, be*

zzwierzęcieć dok.,    stać się zwierzęcym, dzikim* bydlę-    tfjiernn&rer, überfüttern:. ‘ W rodź. ieńsk. ZWIERZO-

cieć, bestwieć , leśnieć; Eccl. 3BtpF0ca, 3B-fepcTByio,    KARM1CIELKA, i. ZWIERZOKRESOWY, ob. Zwierzyńcowy,

junt »tlbett îjftere »erben, ote^tfc^ »erben, oer»tlbern. Pil-    zodyaczny. ZWIERZOŁOWNY, a, e, łowiący zwierzę;

ność, ćwiczenie, zwyciężyły w nich wrodzoną złość,    Ross. 3Btp0J0BHUH ; Eccl. 3BhpoxH»Hbiß ‘zwierzochwy-

bez którejby snadż    ludzie zdziczeli a zzwierzęcieli. Stryjk.    tny, tbterfangenb , tfuerjagenb. Ubrawszy się jak zwierzo-

Gon. C o, ( Eccl.    Verb, acliv. 3Bipio , SBipesn» TBopio ;    łowna Dyana , gotowała się na drugie wyjść łowy. Tr.

Graec. &riQióco *zwierzęcić kogo, bestwić go). ZWIE-    Tel. 122. ZWIERZOUOWŚTWO, a, n., łowienie zwie-

RZĘCOSĆ, ści , z., dzikość zwierzęca, bestyalstwo , zbe-    rza, polowanie na zwierzę: tie î^terjagb , ber berfang i

stwiałość, nieludzkość ; îfucrÇeit,    Ute^fi^e 3Bilb* Ross. 3B-kpoj!OBCTO. 'ZWIERZY, a, e, od zwierza, cf.

$ett ; Boh. howadnost, howadstwj ; Cam. shivinstvu ,    zwierzęcy; ber *, pon bereit, befpnterê großen »ilben

sverijazhenost ; Bosn. zvjerstvo , sgivinstvo ; Boss, cbii-    beren, «ud) int allgemeinen, ïl;ier *, tfńerifdj, animalifd).

ptnocTb, CBuptncTBO , CBHptme, CKOTCTBO ; Eccl. ^Ktph-    W te wody, gdyby jady zwierze i wężowe, 1 blade z skał

CTKO, ciiepiniocTh, CBHpkuocTb , CBeptneTBO , 4H'iHHa,    Dyktejskich Cesarz kuczmerkowe, Rzucił jawnie trucizny,

pacrime jrfecHoe. ZWIERZĘCY, a, e, od zwierząt (ob.    z cheeiaby je pili. Bardz. Luk. 60.

co, cz. dok., Zwierzać niedok., powierzyć mu co, einem et»aö anpertrauen; Boh. swéri-ti ; Slov. swërugi ; Vind. navupati, dosavupati (cf. zaufać), perporozhiti (cf. poruczyé), sarozhiti , (cf. zaręczyć); Croat, zaufati ; (Ross. CBtpsTb, CBtpiiïb sprawdzić , znieść, zweryfikować; CBfcpeme, CBipKa weryfikacya ; CBipuTLCff, CBtpaTŁca zapewnić się, przeświadczyć się). Z łakomstwa kupiec swego zdrowia zwierzył wiatrom i wodzie. Klon. Fl C 1 b. Zwierzona rzecz jest, gdy co komu do schowania dadzą albo zwierzą, czego on używać nie ma, a płacić jej też nie powinien, jeśli zginie, wyjąwszy by jakokolwiek onej szkody winien był. Szczerb.

‘Zwierzy, a, ej; b«*, 2>ieK tÇierifcf); Boh. zwjfecy, ZWIERŻGNAĆ, ZW1ERZGAĆ , ob. Wierzgnąć, howadnj, howadskÿ; Sorab. 1. zwèraezé ; Cam. sveri- ZWIERZYĆ komu czego, jashke , shivinske; Vind. shivalski , shivalni, shivinski, sverinski , sverski, sverni, sverjafhki, diuji ; Croat, zve-rinszki, sivinszki ; Bag. zvierski , zvjerni; Ross. SBhpH-Hbiii, CKOTCKiit; Eccl. CKoriii , ckotmi'l, (ob. Skotny ).

Ziemia zw ierzęca, humus animalis, staje się z gnijących tylko zwierząt. Kluk. Kop. 1 , 247. — W chemii: Kwas zwierzęcy, Ross. unaiOTa muBoniaa; berfdlire,— Zwierzęce koło na niebie , zodyak. Otw. Ow. 50, (ob. zwierzyniec niebieski). Zwierzęca abo wieczorna gwiazda. Syr. 336. zw'ierzynka ; Roh. zwjfednice, zwjfetnice, Hesperus, ’"wie-czernica ; ber 9lbenbftcrn.— AJ orni. intell. Zwierzęcy, dziki jak zwierzęta, bydlęcy, bestyalski, zbestwiały, zdziczały, cf. Sax. 323. Po dziś wiele na to ludzi żałuje , iż wielkim leśny ; tfyterifrf), tHefnicf), »tlb , pcrmilbert ; Ross. SBipoBii-    przyjaciołom swoim tajemnic zwierzali. Eraz. Jez. K b.

4Hbiu , CBiiptnoBaThin. Zwierzęcy człowiek nie pojmie    Sekret zwierzony zamykaj pieczęcią. Zab. 15,345. Druzb.

tego, co jest z ducha. Mon. 76, 308, (Rag. zvieraz tir beliuini moris, cf. zmysłowy, zmyślny). Musi to koniecznie wprzód być na myśli, co wychodzi przez usta; bo inacîej toby się mówiło nie po ludzku, ale po zwierzęco. Mon. 74, 142, Ross. cBtiptno. ob. Zwierzyniec. ZWIERZĘTA, ob. Zwierzę.

‘ZWIERZEM EG, ZWIE-

— Najwięcej zaimków o : Zwierzyć się komu czego, powierzyć mu spuszczając się na jego wiarę czyli wierność ; n. p. Zmiłuj się panie nad owcami, któreś nam poruczył a zwierzyłeś się ich nam, nie inaczej jako własnej duszy. Baz. Hst. 294. Gdy się pan zwierzy szafarzowi pieniędzy swych.... Petr. Pol. 179. Wolał się RZETOKRZEW ,    u, m.,    ein    Zwierzętokrzewy,    swego zdrowia zwierzyć    dobremu człowiekowi , niż obron-

zoophyta , robaki    mające    w sobie coś    wspólnego zwie-    nemu miejscu, Budn.    Apopht. 95. Zwierzę ci się je-

rzętom i krzewom. Zool. 86.18. Adj. ZWIERZĘTO-    dnej rzeczy, ale musisz mi przyrzec, że przed nikim

KRZEWOWY, 3opp&9ten *. ZWlĘRZĘTOlMS, a, m., zoo-    tego nie powiesz. Teat. 37, 167. Oczy pierwsze po-

log, trudniąey sm hisloryą naturalną zwierząt, ber 3^0'    selstwa cicho sprawowały, A serdecznych tajemnic so-

log. ZWIERZĘTOPISMO ,    a, n. , cześć    historyi natural-    bie się zwierzały. Papr. Kol 24. (z Jana Kchan.). —

nej , zawierająca    naukę o    zwierzętach,    zowie się zwie-    §. Zwierzyć sie komu,    polegać na jego wierności, oddać

mu się całkiem ; ftd) einem anuertrauen, pertrauungSpofl (itn* geben. Nie zwierzyć się komu, jest-ci nie Mufać mu, nie znać go za przyjaciela, społeczności z nim nie mieć, nie znać go za swego, i za takiego , któryby mu uprzej-

rzetopismem. Zool. 1. zoologia, b;e 3°ólt⁾¹)te, bcrbefcfyret* bung. Adject. ZWJERZĘTOPISK1, ZWIERZĘTOPISARSKI, a, ie, ZWIERZĘTOPISNY, a, e, zoologiczny, joplpgtfd).

cudzymi; blizkim naszym w wielu się rzeczach zwierzać powinniśmy. Siem. Cyc 150. Chcąc do Koryntu po-

* ZWIERZORÓJCA, y, w.; Eccl. 3Btpoy6iHua; zabijaez zwierza, ber îfitertPbter. ZWIERZOGROMIEC, mca, m. ; Eccl. mie też 'dufał. Wiśn. 502. Skryci być możemy przed 3BtpocBfl3HHKi (cf. związać), ber bcrbänbtqer. Zwjprzo-gromiec Amykus A. heban. 2» 6 ‘ZWIERZOJADACZ, a, m. ; Eccl. SBtpoaAeifŁ , jadacz zwierza, ber bereffer. wrócić, wybrał sobie okręt i żeglarze z Koryntu, zwie-

4184 ZWIERZYNA - ZWIERZYNIE a

ZWIERZYŃCOWY - ZWIEŚĆ.

Cyw. 1 , 401. Kazimierz W. pod Krakowem ogród nad Wisłą założył, rzeczony zwierzyniec, Biel. św. 220 b. — Zwierzyniec niebieski, pas niebieski, koło zwierzęce, zodyak. Otw. Otw. 50. Wyrw. Geogr. 42 , (Slov. okrślek nébeski ; Vind. funzhni pot, obrozh ali pafs dvanaist ne-bnech snaminj ; Eccl. SHaKOHOcei^ ’’’znakonosz). Zwierzyniec, pas na niebie dwadzieścia stopni szeroki. Śniad. Jeog. 99. Ten pospolicie jest obyczaj bogów, Mieścić wysłużonych na ZWIERZYŃCOWY,

Zwierzyńcowy dozorca ; Boh. obornjk ; Vind. sverinjar , sverinski vertnik, ber ^tergfltner ; Boss. SBtpoBiUHKi. — g. Zwierzyńcowy, od zwierzyńca niebieskiego, zodyaczny, 'ZWIERZUKREŚOWY, îijierfretë *. Światło zwierzyńcowe, będące między gwiazdami zodyaka. Sniad. Jeog. 552. Światło zwierzokresowe, zodiacale. Hub. Mech. 521. ZWIERZYNKA , ob. zwierzęca gwiazda. ZWIERZYNNY, a, e, od zwierzyny; Cam. sverinske ,    ( cf. zwierzęcy);

Croat, zverinszki, SBtlbpret -, Sßitb*. W ‘łowiech zwie-rzynnych się kochają. Pasęk. Dz. 123. (na zwierzynę). Wołyńska kraina lasy zwierzynnemi, jeziorami rybnemi napełniona. Gwagn. 328. obfitująeemi zwierzyną, reid) an SSilPpret. Zwierzynny złodziej, ber 2Btlbbteb, fRaubfchüj) ; Boh. pytlâf, pytlâk , f. pytlârka , pytlacka ( cf. pytel ), (pytjariti, pytlaćiti zwierzynę cudzą strzelać ; cf. pytlować).

rzając się im , jako ziomkom swoim. Ezop. 50. Dobra jest zwierzać się nie wielu , a lepsza nie zwierzać się nikomu. Teat. 29. c, 18, ( cf. fide, sed cui vide). Nie zwierzaj się nikomu , gdy o pożytek idzie. Rys. Ad. 50.

ZWIERZYNA , y, i., właściwie mięso zwierzęce , lecz osobliwie dzikich leśnych zwierząt ; eigentlich ütflierfleifcö ' befonbera aber uon roilben SBalDthieren, SBilbpret, ( 2Bilb* fleifch) ; Boh zwerina, diwocma, (ob. *dziwe mięso) ; Slov. zwerina; Sorab. 1. zwerina; Sorab. 2. fwerina; Carn. dovjina ; Vind. sverinsku mefu , sverina, sverenina , di-ujazhina , divjina ; Croat, zverina , divjachina , divjak ;

Slav, lovina (cf. łow) , djvjacsina ; Rag. divjacinna , di-vjäca ; Ross Maco 4HHaro 3Bbpa. Zwierzyna, caro ferina.

Cn. Th. 1456. Zwierzyna, lubo nie tak posilna, jak mięso domowych zwierząt, przecież strawniejsza jest. Kluk. Zw.

1,419. Wszelka zwierzyna, na misę chce korzenia, po obiedzie wina. Pot. Pocz. 421. Lepiej się mają na piątkowych rybach, niż na niedzielnej zwierzynie. Sekl. 13.

(lepiej jedzą z postem , niż z mięsem ). Bydlę , które Tatarom zdechnie, to sobie za osobliwszą zwierzynę mają, powiadając, że to sam bóg zabił. Biel. 575. za smaczną pieczenia, specyał ; SBilbpret, ßecferbijfen. Łakomy, skąpy, i Świnia , jest to po śmierci zwierzyna. Cn.

Ad. 421. (dobry kąsek). — Zwierzyna (żyjąca), zwierz w lasach dziki, na którego dia mięsa polują, nawet i ptastwo dzikie, Boh. diwocina ; Carn. svérina, sverija- ZWIEŚĆ , (distng. zwieźć), zwiódł, zwiodły, zwiedli; f. zhèna ; Vind. pretnina , pretnu divje , pretna d»vtjna, vildbrat, divija shivina , svier, sverina, sverze , sverini-za, sverjazhina, SSilb, 2BtlPprct in ben SMlbern, nnlbe effbare îfltere. Wsiadłszy na koń, jedzie na myślistwo, aby mógł tego dnia jakąkolwiek zwierzynę ułowić , i swoją ręką zabić , lubo też inną bestyę jaką drapieżną.

Star. Dw. 55. Które ptastwa są smaczną zwierzyną?

Chmiel. 1 , 620 —' Mięso świszczów bardzo zwierzyną cuehnie. Zab. 12, 196. cuch ma jak zwierzyna, riecht nach ©tlb.--Zwierzyna, rzadka rzecz, wielka 'ra

rytas; etn>a3 fe^r @eltne3, eine grojk ©’Itenheit. Dom znaleźć , wielka w całej Grecyi zwierzyna , G Izieby męża lub brata, lub nie zabił syna. Morszt. 285. Młynarz nieu-mączony, zwierzyna, nys. Ad. 41. Stok jakiś, zwierzyna to w Afryce. Pot. Arg 689. Bardzo u nas grosz

Lecz powiedz , nie oni

zwierzyńcu w niebie. Zab. 14 , 171. e , od zwierzyńca , ShW'prtWt.

a,

Rej. Zw 23 4 b.

zwierzyna

wszyscy źli ; niech będzie dziesięć dobrych , — ach ! wielka zwierzyna! Pot. Avg 101. *ZWIERZYNIARZ, a, m.. przedajai’V zwierzynę, ber JöilbpretbÜnPler. W rodź. ieńsk.*ZWIERZYNIARKA, i; Boh. zwćrmafka ZWIERZYNIEC , ‘ZWIERZENIEC ( Hub. W*t. ) , ńca , m , zwierzynę, ber îhiergarten; Boh. zwérinec ; Vnid. sverinski vert, sverimfhe , sverinjak , svernjak, sviernjak, obora; Carn. obôra , ( cf. obora); Croat zvernyâk ; R tg. zâtvor od xivînaa ; Ross. 3ptpHHeiVb. Zwierzyniec, ogród, gdzie zwierzęta rozmaite chowają Mącz , leporarium, lob. Zajęczmkj. Miejsce, do którego ułowione zwierzęta żywo się puszczają i chowają , jest zwierzyńcem. Kluk. Zw. 1, 408. Zwierzyniec zowią , gdzie jelenie, łanie, sarny i t. d. Cresc. 571. Jag. Wyb. a 3. I lasy za zwierzyńce poczytują się, gdy tak chce pan lasu. Ostr. Pr.

gaj na

zwiedzie, *zwiedę, zwiodę cz. dok., Zwodzić niedok. ; Boh. swesti, swedl , swędu, (zwćst se, zdarit se zdarzyć się, zwdenÿ dobrze wychowany, zwedenost dobre wychowanie) ; Slov. swèsti , (swodjm lenocinor) ; Sor'ab. 1. zweclu conduco; Vind. svesti zatracić; Rag. svèsti , svoditti advehere ; Bosn svesti , svoditi congregare\ Ross. CBGCTb, CBeaib CBGHCy , CB04HTb ; Eccl. CB04HTH , CB0*4y ; ( Ross. CBe4CHHHKH przyrodni bracia , CB04CHHHUbi przy-rodne siostry » ;—zwodzić, zwieść do kupy, do gromady; jttfammen fuhren, bet) ber $anb, betont 2lrme, fufjrenb ju* jammert bringen. Zwodzę wespół drugich, congero , con-traho e. gr. ad colloquium aliquos. Cn, Th. 1457. zgromadzam. berbet)jiebett, jufammen rufen, öerfammeln. Spiewak, niźli pieśń rozczvna, cichym głosem drużynę zwiedzioną do harmonii gotuje. P. Kchan. Jer. 409. (zebraną , sprowadzoną). Potajemnie zwiódłszy za pieniądze żołnierza , wojsko wwiodły i nad spodziewanie prędzej do granic nieprzyjacielskich doszli. Zygr. Pap. 265. (zaciągnąwszy. zebrawszy, zgromadziwszy). Szlachty naszej za grosz nie mai zwiedzie tysiąc. Jag. Gr. a 4 b. Zwiódłszy trochę ludzi, poraził Tatarów. Biel. 468.— Zwodzę bitwę, staczam, potykam się z nieprzyjacielem. Cn. Th. 799. eine Schlacht, ein ïrejfeit liefern. Kodrus, król Ateń-czyków z Doreńczykami bitwę miał zwieść albo stoczyć; Falib. Q 2. Kiedy zwodzić, i jak pożyć. Turn. Ust. 248. Nigdy bitwy z nieprzyjacielem nie zwiedli. Star. Ryc 49. Często z nimi bitwy zwodził, a zawsze wygrawał. Sk. Dz. 1191. Pułki jedne harc zwodzą, stoją w sprawie drugie. Paszk. Dz. 55. Pan bóg z nimi wojnę wiódł. Sk. Dz. 1046. Ärieg führen. Róża z tulipany spór o swoję piękność

ma

hetman bitwę z nieprzyjacielem

ZWIEŚĆ.

ZW1EŚCIĆ- ZWIESIĆ.

1 185

zwodzi. Teal. 54, 3. einen ©freit führen, einen ©freit    swemi. i Leop. Jer. 23, 32. Duch prawdy usta mu za-

&en. — Similiter: Po śmierci Bolesława wszystka Polska    tamował, aby dusz niewinnych swem opacznem rzeczy

cały rok w żałobie trawiła ; tak ze ani wesela żadnego,    zbawiennych udawaniem nie zwodził, i o zatracenie nie

ani tańców zwodziła. Krom. 80. wyprawiała, feinen Xanj    przywodził. Smolr. Ex. 57. Wiele nastanie, co was

ÖUjfÜfirett. — §. Zwodzić na dół; Rag. svesti, svodim,    zwodzić będą według wymysłów swoich. Rej. Post Eee 4.

svoditti ducere deorsum\ Ross. HH3BecTH, HH3B04HTb, l/et*    Szymon czarnoxieznik za Klaudyusza zwodził Rzymiany,

unter führen , Ijerabfütyren , fyerabgeleiten. Zwodzę kogo na    czyniąc się bogiem i synem bożym, a wiele dziwów za po-

dół, sprowadzam. Cn. Th. 1457. — Zwodzić most, ob.    mocą szatana. Sk. Dz. 28, cf. zbałamucić, omamić, odurzyć,

wzwodzić most, spuszczać wzwód , bie §atlbrücfe herunter* ZWIEŚĆIĆ cz. dok , Zwieszczać niedok., ob. Wieścić, ob-laffen. Zwodzony most * most do zwiedzenia , oh. Wzwód, wzwodzony, wzwodny, bie §aübrü(fe. Zwodzić kogo , zluzować kogo, przemieniać się z nim co do miejsca, einanber oblöfen. Posłowie ci u Porty rok cały mieszkają , póki ich w następującym drudzy nie zwiodą.

Turk. 82. Zwodzą się familie, rodzaje mijają, Lecz pamiątki pobożnych nigdy nie ustają. Zmor. Siei. 139. (lu-zują się, zmieniają się, lub też schodzą). — §. Zwodzić kogo od -czego , odprowadzać, odciągać ; einen tüOöOtt flbfübren, ableiten, rcegfübren, begleiten phys. et moral.

Zwieść się zkąd, wywieść się, wynieść się, öOtt tt)0 ab* jieben. Zwodzą się ptacy , wywodzą się. Cn. Th. 1457. bie jungen SSögel fliegen au$ bent fJîefte, oerlaffen baè Sfrft.

— Simniter: Śliczny paniczu , upieszczone dziecię, Także się w rannym zwiodłeś od nas lecie! Zimor. Rox.

198. (wyniosłeś się na tamten świat, przeniosłeś się).

Na to zaostrzyli języki swe, aby ludzi serca niewinnego zwiedli od pana swego Rej. Post. X x 5. (odprowadzili, odwiedli, odciągnęli, odwabili). Dyabeł jako jeszcze w raju począł człowieka zwodzić od boga do siebie, tak toż wykonywa przez fałszywe proroki jawną prawdę wywracając, przez tyrany od niej odgromiając. Gil. Post.

203. Szatan, który bogu jeszcze w niebie zawiścił chwały, a człowiekowi bożej łaski, nigdy nie zaspał, aby nie miał ludzi zwodzić od znajomości boskiej. Gil. Kat.

Aa 3. Na ostatek bojaźń i tysiąc innych rzeczy, które pod czas i jedne ‘święcicę ze stateczności zwiodą. Gorn.

Dw. 413. — Zwodzić do złego , zwabić , od dobrej drogi odprowadzić, na złą naprowadzić; einen oerfü^ren , perletten, junt Söfen oerleiten; Vind. savoditi (cf. zawieść), napelati, napeluvati , opelati, sapelati , s’motiti, galfati, savositi ; Sorab. 1. znawèdu; Croat, premamlyiijem ; Rag. zamâmiti; Ross. coßpaTHTb, coßpaman, (cf. zwrócić, obrócić, odwrócić), noAMaHHTb, noAwaHUBaTb , Jibcimb, noüb-CTiiTb, jbmy, npejbCTHTb, npejibiuaib, oóojcthte., oóo,ib-maio; Eccl. paęKprrmH, pasBpaiuaTH. Ci panowie chłopce chowają od misternego a Umyślnego zwodzenia białych głów. * Glicz. Wych. J 2. Nie przystawaj na zwodzenie niewiasty. 1 Leop. Prov. 5, 3. (nie słuchaj chy-trości niewieściej. 3 Leop.). Nie daj się zwodzić temu ciału a krwi świata tego. Rej. Post. Eee 3. — Zwodzić, oszukiwać. Cn. Th. 1457. tćtufeben, btntergeben, be* rüden, betrügen. Zwodzić, jest udawać jest. Boh.Dyab. 49. Zwodziłam cię, ja nie jestem twoją matką. Staś. Num. 2 , 75. Pan rzekł, zkąd idziesz szatanie? Zwodziłem świat, panie. Twórz. Wiecz. 52. Prorocy ci marzą nieprawdę, powiadają to, co się im marzyło , a zwodzili lud mój matactwem swojem i dziwy

Słownik Lindego wyd. 9 Tom VI.

rzecz

Klak.

inaczej, niż

wieścić, oznajmić , cf. zwiastować; anjeigen, befamtt ma* eben. Zwieśeił to Klimenie. Zebr. Ow. 57 ; (dixit). Słysząc pozdrowienie, Na nowe zwieszczenie Prędkoś się zdumiała. Pieśń. Kat. 4. Dawnym dawno ono: Na dwóch lub trzech prawdę polegać, zwieszezono. Chodk. Kost. 69.

ZWIESIĆ , f. zwiesi, zwieszę cz. dok., Zwieszać niedok. ; Boh. swésyti; Ross. CßbenTb, cßtuiHBan» ; czynić że co z góry na dół wisi, dać zwisnąć ; herunter bangen, berat» bangen, ber* unter bangen laffen, berabbängen laffen. Zwieszam co, spuszczam co z góry. Cn-Th. 1456. Gdy mury miasta tłukli Rzymianie baranem, Józef widząc, iż się mury trzęsą, nabrał wańtuchów wielkich i kazał je natkać plewami, a z muru zwieszać, aby rogi baranie nie mogły dochodzić do kamienia murowego; bo miękkie rzeczy ustępują twardym , i raz im psują. Jer. Zbr. 70. Za co z taką wytwornością trefisz włosy? czyli one obyczajem Partów zwiesisz

czyli kształtem Niemców w w’ęzły spleciesz, gęstsza na karku końskim miga się grzywa. Pilch. Sen. list. 4, 236. Ta łowieckim zwyczajem z ramienia zwiesiła Łuk kształtny, a wiatrami włosy roztoczyła A Kchan. 12. Zwiesza r-abo zwiesił pies ogon. Cn. Ta. 1456. stulił pod siebie , ben ©cbtuetf bangen lajfen. Zwieszać głowę, ben ßopf bangen laffen, ben Stopf ftnfcit lajfen. Coraz bardziej bukiecik więdnieje, Smutn-e kwiatki na okcło swe główki zwieszają, 1 pomarszczone listki zwolna opuszczają. Chód. Gesti. 217. Oczy mu na sen się stulają, Szyja z głową zwieszone ku ziemi się mają. Bardz. Trag. 54. (schylone, skłonione). Komedyanci chcąc udać wstyd powierzchownemi znakami, zwieszają głowę, spuszczają oczy i wlepiają je w ziemię. Pilch. Sen. list. 76. Siedzi zwiesiwszy głowę, by na wiosnę gąska, gdy ją podskubą. Rej.    Wiz. 70 b. Cn. Ad. 1575.

Zwiesić skrzydła, zwiesić nos, spuścić z kwinty, spuścić z tonu, smutnym, zniechęconym być, stracić fan-tazyą ; bie Ringel bangen laffen, bie 9?afe bangen lajfen, bie 3?afe bangen; (Boh. chljpiti, ochljpiti, oćpuliti, oćpu-lowati, klepjm uśi , (ob. Kłapouszyj; Vind. vufhete po-klopati, dolspustiti). Mędrek, który miedzy nieukami wiele rozprawiał do podziwienia, gdy natrafia na ludzi gruntownie uczonych , zwiesza skrzydła, i nie umie gęby otworzyć. Pilch. Sen. list. 525. Pysznemu, skoro odejmiesz bogactwa, jakoby niejaką ''‘podmiatę jego pychy, wnet nieborak zmieni koncepty i nos zwiesi. We-resz. Reg. 84. Kto przegrał, niech nos zwiesi, kto zgrał, niech wykrzyka. Zabi. Fire. 44. Wszyscy zwiesili, widząc niebezpieczeństwo. Pot. Arg. 274. Nos zwiesiwszy siedział,' i na mnie zyzem poglądał, mając kłócić się ze mną. Mon. 69, 88. — §. Zwieszać się ,

nos

149

1186 ZWIESIENIEC- ZWIETRZEĆ.

Z WIETSZEC - ZWIĘZŁOŚĆ.

chać co; etnwê auêroittern, auäfpüren, erbittern, auSfchup« pern. Zwietrzyć co, ‘spąchać co. Cn. Th. 1456. poczuć jako pies węchem, ^zwęszyć, ib. 1039. Niewypowiedzianie też Wac Pani trąciła boginią, że ją można było zwietrzyć. Teat. 3, 19. Czegóż miłość nie zwietrzy? Olw. Ow. 141. — Zwietrzać się, zarażać się. Cn. Th. 1456. wiatrem, powietrzem być poruszonym; ft# bur# ben Suftjug anfteden, erfüllen.

wisieć na dół ; Ijerab fangen, ^runter fangen , magis passive: Z jęczmienia, który w swym kłosie nie ma mieszków, w którychby się ziarno mogło zamknąć , wnet się wytrzęsie i *wypierszy, jak skoro kłos się ku ziemi pocznie zwieszać. Cresc. 162. Już czas zbierania jagód, gdy grona poczną więdnąć a zwieszać się. ib. 335. Gałązki się z jabłkami zwieszały. Kolak. Wiek. a 3. —

zwiania, bwMInßÜßr, hunter.. JU blafen. Kwiat słabo dzierżący. się i zwiewny, zrażają przez zbytnią lekkość wiatry. Zebr. Ow. 267 ; cadueus.

Magis active: Ptacy bujają po wietrze dzień cały, W wieczór po gibkich gałęziach się zwieszają. Tward. Daf. 83. ZWIETSZEC, ZWIETSZYC, ob. Zwiotszeć. kołyszą się, fte Rängen fi# ait, f#aufeln ft#. Zefir po ga- ZWIEWAĆ , ob. Zwionąć. ZWIEWNY, a, e — ie adv., do łęziach ptaszętom zwieszonym Słodsze nad kanar moderuje głosy. Tiuard. Daf. 2 ZWIESIENIEC, ieńca, m, ziele,' na skalach i na starych murach rośnie obwisło,

zie, zwiozę ez. dok., Zwozić niedok.\ Boh. zw₇ezti, zwęzi, zwezu, zwózeti ; Sorab. 1. wozu rómadu; Croat, zvasati, zvâsam ; Boss. CBe3Tt, cbo3HTŁ, CBoacy, CBaacHBaTfc ; zwozić, do kupy zwieźć, wożąc na kupę nagromadzić; JU* fammett fü^iren git SBagen, jufammen fahren, fabrenb auf« häufen, jufammen bringen. W milczeniu zwożą trupy, stos wielki wyrasta, Który gdy ogniem spłonął, wrócili do miasta. Dmoch. U. 189.-— Osobliwie: Zwozić z pola zboże ba3 ©etreibe »om gelbe entführen (in bte 6#eitne). Cokolwiek się na tym polu najdzie, to kosą podetną, zbiorą, i do stodoły zwiozą. Podw. Wróż. 24. Sialiście wiele, a zwieźliście mało. W. Agg. 1 , 6. (mało zbieracie. Bibl. Gd. ; mało pożęliście , małoście sprzątnęli). Zwożenie, zwiezienie, zwóz ; Ross. CBe3eHie , cbo3Ł , CBoana 3ufammenführen, ba$ ©tnführen tn bte ©chenue. Zwożenie, convectio. Cn. Th. 1458. Po zwiezieniu zboża świeżo do

wiele rozpuszczając roszezek długich i cienkich, jako sznury ZWIEZC (distng. zwieść), zwiózł, zwieźli, zwiozły, /. zwie-na dół. Syr. 1405 ; ziele skalne, Cymbalaria. Cn. Th. 1456.'

$elfenfrant, 9?a#enfraut. ZWIESINOSEK, ska, m., hormi-num , ©#arla#fraut, jest ogrodowy i dziki. Kluk. Rośl.

2, 269. Granatek ziele, Szarłat, Lepiennik. Cn. Th. 207.

Szałwia czarna. Sleszk. Ped. 425. Herminium vulgare,

‘zwiesionosek. Comp. Med. 24. Zwiesinosek wielki pachnący, szałwia ś. Jana , herba s. Joahnis. Syr. Cn. Th.

1456; sclarea, ©artenf#arla#. ZWIES1STY, a, e— o adv. , zawiesisty, zawisły; superimpendens. Cn. Th. 1399. herab hängenb, herunter hängenb, überhängenb. Pod zwie-sisterni cieńmi. Przyb. MUt. 109, fcf. sklepisty). Zwie-, sistym powiązaniem winna się czołgała latorośl. Banial.

L 4.— Zwiesisty, przykro z góry na doł schodzący, przepaścisty; ftetl, fdjroff. W przekopach, gdzie ziemia gliniasta, brzegi nie mają być zwiesiste, ale położyste. Cresc.

stodoł z pola, użyć go zaraz na chleb nie można. Haur.

Sk. 17. — Zwozić co na dół, herunter fahren, herunter führen gu 2öagen. Zwieź te kamienie z góry ; już kule i prochy z wałów zwieziono. Tr. — §. Zwieźć co na kogo , zwalić na kogo ; auf etnen anbern hinüber mälzen, ihm w licz. mnog, Zwietrzałki ; rzecz    anfmäljen, atlfbürben. Czego królowie nabroją , to się na

jaka zwietrzała, resztka lub resztki zwietrzałe, wywie-    ludzi zwiezie. Baz. Modrz* 427 ; quicquid délirant reges,

trzałe; 5lu3gcnnttertc3, ^ernntterteä, f#aal geworbene Ueber*    plectuntur Achivi. Hor. — ‘Zwiozły w co,    zwalony,

refie. ZWIETRZAŁOŚĆ, ści., i., wywietrzałość, wywie-    zmieniony gwałtownie, strącony, gewaltfam    »eränbcrt.

trzonie; bte SSernntterung, ba§ ^Serwittertfepn, ba3 Permit*    W, płacz zwiozłe wesele. Brud Ost. D 6. — §. Zwiozło

tern. ZWIETHZEĆ nijak dok., wywietrzeć, stać się wy-    mu się, spełzło mu, przepiekło mu się. Cn. Th. 851;

trzałym ; auënüttent, oerwittern, f#aal werben pr. et fig tr.    poszło mu to bez    kary.    Dudz. 75. e3 ging ibm    für    ge* .

\\0. Jeśli sól zwietrzeje, czym solono będzie. W. Math.    Kto świętych błaznuje, rzadko mu się zwozi bez pomsty.

5, 13. Bibl. Gd. Wszystkie nauki te zwietrzały, i pod    Rot. Arg. 663. Jeślić się to onym ludziom jeszcze nie

nogami zostały. Sk. Dz. 135. (niepamięci oddane). —    tak winnym nie zwoziło, a coż owszem tym, co mają

Racz mię w niezwietrzałej chować miłości. Kchow. 58.    pewną wiadomość o nieomylnych pomstach swoich ! Rej.

(w nigdy nie stygnącej, zawsze żywej, gorącej, świe-    Zw. Al. id. Weresz. Reg. 66.

żej). ZW1ETRZNIK, a , m. , otwór dla przewietrzenia, ZWIĘZŁOŚĆ, ^ZWIĘZNOŚĆ , ZW1ĘŹLIWOŚĆ, ści, i., dla. zwietrzenia * luft, etn Suftlo#, SllQÜ’#- Miejsce,    przymiot tego co jest zwięzłym , związanym, w    częściach

w którem przędziwo składa się, zwietrzmkami lub okna-    swoich ścisłym; bte SÜnbtgfett, ©ebunbcnhett,    ©ebrängt*

mi po stronach opatrzone być ma. Rrzedz. 47. ZWIE-    tyli, ba§ ©ebmngene; Vind. vesnost; Ross. cbb3hoctł.

TRZYć cz. dok. , Zwietrzać niedok., ob. Przewietrzyć,    Grzeszy przeciw regułom zwięzłości , niepotrzebnemi sło-

wywietrzyć , auêlüften ; uczynić wywietrzałym , »entuttent    wy rozpychając, że tak rzekę, mówienia naszego pery-

Jaffen , »ernnttert nnb f#al machen. — Zwietrzyć co, zwą-    ody. Mon. 68, 664. Zwięźliwość słów. Kosz. Cyc. 86 ;

143. — Zwiesisty, obwisły. Cn. Th. 1456. f#laff ober f#lapp Ijerab hängenb, überhängenb. Zwiedstych uszu, ob.

Kłapouchy. — Substant. ZWIESISTOŚĆ , ści , i. , zwi-śnienie, obwisłość; ba3 UeOer^äitgeit, $erabhättgen. ‘ZWIE-SIST0C1AG, ‘stawnoprostownica. Tr. *prostostawnica,

"prostostaw. ZWIESZAĆ, ob. Zwiesić.

ZW1ETRZAŁKA, i, z.,

(oppos. wielosłowność, wielomowność, świegotliwość).    berinn, 2lufha3plertnn u. f. w. ZWIJADŁO, a , n. , ZWI-

Zbytnią zwięznością, abo raczej jakoby historyi sumą,    JADŁKO, *ZWIJADKO, a, »., zdrbn,\ Boh. zwigadlo, mo-

przykłady zaćmione. Warg. Wal. pr. ; (cf. brevis esse    tadlo ; narzędzie do zwijania, cf. motowidło, kołowrotek;

studeo , obscurus fio). Zbyteczna zwięzłość opowiadającego    eine 3n>mtn>fftbe, ©arnwinbe, (paSpel. Zwijadko u smuklerza

czyniła powieść niesmaczną i nudną. Kras. Pod. 2, 107.    służy do zwijania nici, jedwabiu it. d., jest o dwóch

— Aliter: W ludziach żadnej zwięzliwości nie masz,    kółkach. Magier. Mskr. ZWIJAM, ZWIJANIE, ob. Zwić,

gdy gardzą cnotami, które w sobie mają. Kosz. Cyc. 127.    zwinąć. ZWIKŁAĆ . ob. Wikłać. — Addas: Konie prze-

związku społeczności, łańcucha towarzystwa, gefjeHtgeS    raził nie mało, Skoczyły, lejc się zwikłał, jarzmo za-

Sflnb. ZWIĘZŁY, ‘ZWIĘZNY, ZWIĘŹLIWY, 'ZWIĘZŁO-    trzeszczało. Dmoch. II. 2, 113. zawikłał się, zaplątał

WATY, (ob. Węzłowaty), a, e, Zwięźle, Zwięźliwie,    się, zamotał się, ftd) oerwtcfeltt. Patrz, co za rozum

"Z więzło wato adv. , ściśle w sobie i częściach swoich    w tym sobie obrali, Prawie jako kot zgrzebi, tak prawa

związany, zbity w jedno; büttbtg, gebrängt, genau jufam*    *zwykłali ( zwikłali ). Rej. Wiz. 124. Każdemu prawdę

Uten Ijängenb ; Vind. vesen, vesozhen ; Ross. 3BH3HMH,    *niezwykłaną powiadam. Biel. Hst. 198.)

z morza

CBH3HO. Zwięzły w sobie z przyrodzenia fizycznie, krępy, ZW1LGNAĆ , ob. Wilgnąć. — Addas: Żeglarz w się zebrany; Uttterfejjt, jtämmtg, furj unb ftarf. Potęga    zbiera zwilgłe żagle. Otw. Wirg. 590. wilgotne, feuć^t

Austryi jest w się zebrana, Moskwy zaś rozciągniona ;    werben. ZWILGOCIG , ob. Wilgoeić.

dlatego tamta będzie miała zawsze awantaż , który mie-    *ZWIŁOŚĆ, ści, z., n. p. Orfeusz powtarza    płaczu    zwiło-

roz-

wa człowiek krępy i zwiężły nad bardzo rosłym i ocię-    ści, Wzrusza piekielne skrytości. Bardz. Boot. 107.

żałym, Pam. 85, 1, 1056. Twarz ma miłą, oczy żywe,    pacze , wściekłości; SSerjwetffttng, Sönjd).

kibić zwięzłą, pleczystą, proporcyonalną. Mon. 68, 1028. *ZWIŁOWAĆ , ob. *Wiłować, cf. wiła.

—- Nieszczęście się jedno drugiego bez końca zwięźliwie ZWILŻYĆ cz. dok., Zwilżać niedok., ob. Wilżyć, wilgotnić, trzyma. Kosz. Lor. 143. ściśle, pasmerp, nitką, ciągiem;    wilgoeić, wilgotnym czyli ‘wilgim uczynić; burcfyfendjten,

jufamnten fjangenb, ununterbrochen, in einer fRet^e; {Rag.    befeuerten, anfeudjten. Strumień z miłym płynąc mrukiem

svezio ligubile , quod potest ligari). Nigdy z nim walczyć    zwilża ogród cały. Chód. Gesn. 159.

nie będzie; ale się będzie z nim tym zwięzliwszą przy-    ZWINĄĆ, ob. Zwić. 'ZWINNY, ob.    Zwinny.    ZWINDO-

jaźnią łączył. Kosz. Lor. 89. tym ściślejszą, uprzejmiej-    WAĆ , ob. Windować. ZWINIATKO , a, n. , zawiniątko,

sza, serdeczniejszą, mit um fo innigerer greunbfdjaft. Złą-    paczka zwinięta, ein jufammen gewunbeneê ^acłdjen; Croat.

czenie więk°ze , zwięźliwsze wymyślone być nie może.    zavialo; (Ross. CBepTOKï, CBepioneKt, cf. trąbka). ZWI-

Gom. Dz. 156. eine innigere ^erbtubung. — Zwięzły, co    NIĆ kogo, ob. Winić, obwinić; fcbulbig erflaren, fdjulbtg

do mowy, co do słów, co do myśli * krótki, zbity, tre-    tttadjen, befchttlbtgen. Wszystko pewienem uczyni, I mnie

ściwy ; bihtbtg, gebräugt, furj ; (oppos. wielosłowny, wie-    nie zwim. Kanc. Gd. 197. niezostawu winnym. ZWl-

lomowny , 'siejosłowny ). Lacedemończycy wszystkich    NIĘG1E , ZWIN1ENIE, ZWINIĘTY, ZWIN10NY, ob. Zwić,

w zwięzłej mowie celowali, i w tym się ćwiczyli żeby kró-    zwinąć. ZWINNOŚĆ, ści, z., uwinność, zręczne uwi-

tkiemi słowy wiele zawrzeć mogli. Budn. Apopth. 122.    janie się, szykowna szybkość, obrotność, sprawność;

Chcę być zwięzłym w wymowie, zawiłym się staję, Chcę być    bte îlehenbtgfett, ftltnffiett, ©etMttbf)ett, ftef) fcf)nell tummelnbe

gładkim, wytwornym, moc w treści ustaje. Kor. Hor. A    ©efdjäfttgfett; Croat, ukretlyivost (cf. skrzętność, cf. krę-

P 4; (brevis esse lab or o, obscurus fio). Styl Tacyta nad    cić się), umetèlnoszt ; Ross. M0404eneCTB0 (cf. młodo-

wszystkie inne historyczne najzwięźlejszy. Lub. Roz. 70.    cianość), npOBopcTBO, npoBopt, jiobkoctł, pacTOporwocTL,

Ten memoryał tak jest zwięzły, że i jednego słowa z niego    (cf. roztropność). ZWINNY, a, e — ie adv., uwinny ,

wyrzucić nie można. Boh. Kom. Szerokie jest ono roz-    szybko zręczny,, prędko i zgrabnie sprawny; be^enb,

kazanie i bardzo zwięźliwe, nvłować boga ze wszys-    fünf; Cam. rozbn, rozhnu, (cf. ręczny); Vind. opravi-

tkiego serca, ze wszystkiej myśli, i ze'wszystkiej duszy.    len, savjet, opravilosten : Croat, ukrellyiv , umetèlen ;

Bial Post. 10. treściwe, pełne treści, wielkiego zna-    Ross. MOJio^euKiM . MO-io^enecKifi (cf młody, młodociany),

czenia; tn^alt^oH, m^altöfitüer, gebaltöOÜ. Krótkie a    npoBOpHbiH, BepTMHufl (cf. wartki), jobküi (cf. łowczy),

zwięźliwe powieści wielu ludzi zacnych. Kosz. Cyc. 64;    40cy*in (cf. dosiągnąć), pacToponHhifi, (cf. roztropny).

(adagia , senteneye, wyroki, sensa , przypowieści, przy-    Raźny za kąty, i zwinny. Teat. 31, 4. Zwinne pachołki,

słowia). Rzecz niezwięzła , nie klejąca się, nie wiążąca    Hor. i, 270. Zwinny'człowiek Ross. M0J04eu,B, npoBOpt.

Ross. HecBH3Hua, HecK4a4ima. ZWIĘZUJĘ , ob. Związać.    To wyrównanym skrzydłem pomuśnie przepaści, To znów

’ZW1ĘZYWAGZ, a, w., który co związuje, złącza; ber    nagle wybuja przez zwinne podskoki. Przyb. Milt. 56.—

3ufammenbtnber, ber ^erbinber; Eccl. cocBH3HHKt. W rodź.    Strzeż się dworności, co w słoweczku zwinnym Sro-

źeńsk ZWIĘZYWAGZKA, i. — (ZWIJAĆ, ob. Zwić, zwinąć).    giemi godzi na serce zapędy. Zab. 15, 407. Zabi

ZWIJACZ, a , m. , który co w kupę zwija, lub z czego ‘ZWINSZOWAć, ob. Zwieńczyć. $. Zwinszować, ob Winszować, na co od wija; ber Bufamtnemtńnber, 5Utfnńnber, 2lufljaêpler, ZWIODĘ, zwodzę, ob. Zwieść, (distng. zwieźć, zwozić). Slbnnttber, 2lbl)a3pler. — Hist. nat. Niektóre gąsieniece, ZWIONAĆ , f. zwionie , zwionę cz.jedntl., Zwiać, f. zwie-mając się stać poczwarką, robią sobie zasklep z liścia,    je dok., Zwiewać niedok. , wiejąc zdmuchnąć z czego,

zwijając je w rurkę; te się nazywają zwijacze; tortrices.    zdjąć, lub też wiejąc do kupy zrzucić, spędzić; herunter

Zool. 144. — W rodź. ieńsk. ZWIJACZKA, i, bte 5luftt)tn*    wehen, h^abwehen, abwehen, abblafen, wegblafen, jufammen*

1188

Z WIÓREK - ZWISNĄĆ.

ZWISZOWAĆ - ZWŁASZCZA.

na barkach spięty. Zab. 14, 393. Nakrzywiona głowa, zwisłe ku ziemi ręce, bez mocy, bez ruchu, prawie bez życia został. Stas. Kum. 1, 146. Pan wyrzekł ostatnie słowa, Zwisła mu z ramienia głowa. Pieśń. Kat. 53. Ciągnie na one siepaczów wycieczki, Zkąd niejednemu zbójcy głowa zwiśnie. Chrośc. Fars. 177. (spadnie, zleci głowa). Zwisły, ‘zwisny, wiszący na dół, |er* ab|angenb; Hoss. cbhcjuh ; (Boh. swislosf cacumeń). Lampa podarowana od ciebie ’zwisną ku ozdobie aktu tak świętego. Chodk. Kost. 88. (zawieszona jest, wisi). Z plennych szczepów zrywajcie gęsto zwisłe grona. Hul. Ow. 71. Gałęzie zwisłe, reßexi ; gdy prawie równoległe do pnia w dół są zwisłe. Jundz. 2 , 12.

może: zwierzątko, ‘ZWISZOWAĆ, n. p. Dla pychy one spokojne towarzy-

i schadzki zaniszczyli ; bo już dziś musi tydzień myślić, kramy i apteki źwiszować, trzykroć się żydowi spowiadać , niźli do siebie przyjacioły ‘zwabić. Bej. Zw. 190. może: zwizytować, zwiedzić.

goby ten chytry zwierek czyhał? Obr. 43. ZWITEK, ‘SW1TEK, tku, to. , 'świt, (distng. świt), zwity ZWIOTSZEĆ, ‘ZW1ETSZEĆ nijak, dokob. Wiotszeć, stać czyli zwinięty, zwiniony kłębek, skrętek, trąbka, rzecz się wiotchym, mürbe rcerbett oor    9Ilter, oeraltern, »ermo*    zwinięta; ein ÎBtcfel, etmcrê jufamnten ©eroitfelteS ;    (Boh.

bent pr. et fig tr. Ubiór twój nie    zwiotszał na tobie przez    swjtek jajecznica); Sorab. 2. szwitk ; Cam. svilk ,    svytk ;

40 lat. Buda. Deut. 8, 4. (szata twoja nie wiotszała na Vmd. fvipapierni fvitek, savit papir « trąbka z papieru, tobie. Bibl. Gd.). Nieba poginą , a bóg trwa, i wszys-    fvitek lukna, fuknena bała * postaw sukna; Croat, szvi-

tkie jako suknia zwiotszeją. Sk. Kaz. 447. Wszystko ja-    tek casticillus, szviticze perizoma, szvitnyak ligula pe-

ko odzienie ‘zwiątszeje, a ty Jehowa trwać będziesz.    rizomatum; Hoss. cbhtoke, CBHTOueKŁ rola papieru,

Farnow. 85. Niebiosa zwietszeją,    jako szata. 1 Leup.Hebr.    trąbka, xięgi na wałkach, cbhtkb kitel, kitlik. Z paję-

1, 12. (zwiotszeją. B bl. Gd.\ fte    werben »ereilten, wie ein    czyny switek uczyń, połóż na brodawce i zapal.    Sienn.

©ewemb. 8ut&-). Przyjdzie zwiotszeć wszystkiemu, Jako    380. Omocz w winie switek bawełny, a każ do macicy

odzieniu' staremu. Hyb. Ps. 200. Siodło zwiotszałe. Alb.    włożyć. Spicz. 180. Lazurowany półsetek płótna mocno

na Woj. 8. (sehełtane). Zwiotszały Eccl. oótTiuąHTi, BeT-    rozpiąć , aby jak najrówniej wysechł ; bo gdyby się na

xin. ZW10TSZYĆ, ob. Wiotszyć. — Addas: Nowe przy-    nim pozostały garby, w czasie maglowania zwitki czyli

mierze zwiotszyio pierwsze; zać co wiotche i stare,    zakładki porobićby się musiały. Przędz. 91. zmarszczki,

blizkie zniknienia jest. Buda. Hebt. 8, 13. (nowe przy-    fałdy; iRunjeln, galten, 93rüd)e. — *§. #Owo przyszedłem;

mierze pierwsze czyni wiotchym; a to co wiotszeje,    w zwitku xiąg napisano o mnie. Budn. Ps. 40, 70.

blizkie jest zniszczenia. Bibl. Gd.).    not. onego czasu xięgi około kija okręcano, jako jeszcze

ZWIOZĘ, ob. Zwieźć, zwozić, (distng. zwieść, zwiodę). u żydów Thora; cf. Lat. volumen, ettt geteilte^ Slid), ein ŻWIR , u , w., dziarstwo , "‘drząstwo , piasek gruby; $te$,    Sîoüenbud). Niektóry artykuły chcieli bojarowie, żeby het-

©rtCÖ, grober ©anb, ^ieSfanb. Czasem warsta żwiru, czyli    man przysięgą warowały, był wielki zwitek, bo oni xiçgi

piasku grubego. nad warstą ziemi czarnej się najduje.    tak w trąbkę zwijaja. Żoik. Mskr.

Hub. Wst. 11. ŻWIROWATY, a, e —o ado., (distng. wi- ZWŁACZAĆ , ob. Zwlec, korowaty), dziarstwisty, °drząstwisty ; ftejtg, g obforntg »om ZWŁADAĆ cz. dok., Owładnąć jedntl. , przemódz, opano-©aitbe. Dzięcielina sieje się na gruncie suchym i zwiro- wać, zwojować, übermültigen. Nie wie drogi; a choćby watym. Kluk. Bośl. 3 , 207.    i wiedział skutecznie Rozbiegłych koni zwładać nie może

‘ZWISKO, a, n , przezwisko, przyzwisko , nazwisko, imię,    koniecznie. Olw. Ow. 61. rady im dać , nakierować, po-

ber 9?aine, 3lIîtamc, Sepname, ©fditame, ©pi&*    wodować. — Verb. med. Zwładać komu, wydołać mu,

zdołać , wyrównać, wystarczyć siłą , mieć *z to siły ; geroadjfen feęn, giętej fommett, oermogett, auMjalten, |tnret* dien. Siły nie mam, abym mu zwładał, ażeby dla mnie trzoda boża nie upadła. Sk. Dz. 1164. Telemak temu wszystkiemu bez pochyby zwładnie. Chrośc. Roz. 10. Broni się ; ale starzec mu nie zwłada. Pot. Syl. 225. Niech nie myśli, że ‘znikam pojedynku , że się bić nie z władam. Pot. Arg. 746.

roe&ett, jufamtnenblafen. Wiatr północny podróżnemu opończę usilnośeią swą odwiewa i odkrywa; ale nietylko, żeby ją z niego zwiać miał, owszem podróżny ją do siebie tym więcej przyciska i przypasuje. Żarn. Post. 53. O jako lekka plewa , cześć , mienie , Toć je od prawdy lada wiatr zwienie. Mia*k, Ryt 66. — Verb. med. Zwionąć zkąd , zdmuchnąć , prysnąć , uciec , umknąć , zemknąć ; tperftteben, »erfliegen;, entofftyeit, entfliegen, ftd) ctlrô betu ©taube ntadien. Suknie cudze wziąwszy, zwionął. Dwór. K. 1 sługi i służebnice , Widząc nieszczęście , pierzchnęli, I przyjaciele zwionęli. Groch. W. 590. Ab-sumptus morbo , zwionął precz od wrzodu, umarł. Mącz. wyniósł się , przeniósł się na tamten świat.

rka ,

z pogardą; Ross. 3BtpoKX, BBtponHK-B; ein $&terlein, £fuerd)cn »eräcbtlid). Nie struś pożarł Wiersz Smirneński, Ale ów zwiorek błazeński, Mała myszka to sprawiła. Lib. Sen. 20. Zwiorek ten choć podły. Pot. Pocz. 499. (o jeżu). Lecz na

♦ZWIOREK , ‘ZW1EREK,

TO ,

stwa

miano ;

name. Kajus wziął w obozie zwisko Kaliguli. Min. Auz.

47. W tym grobowem zamknieniu, w tej tu zimnej wieży, Mistrz według zwi&ka swego doktor Morzyk leży.

Gaw. 404.

ZWISNĄĆ nijak, jedntl., ‘Zwisać niedok. ; Vind. dolvifiti ;

Ross. CBHCfiyTb; wisząc na dół się spuścić, obwisnąć, schylić się, (cf. zwiesić adiv)\ herunter (mngen, l;era&

Rängen, |erab ftnfen. Do posługi stołowej Rzymianie używali wysmukłych i wymuskanych gładyszów z długiem! ZWŁASZCZA Adv., ile, osobliwie; jumal, tnfonber|eit, U* i zwisłemi włosami, ubranych na kształt niewiast. Pilch.    fonberö, P0me|mltc| ; Slov. zwlóśt, zwlóśte, obzwalaśte ,

Sen., list. 4, 149. (mit fltegenben paaren). Zwiśnie mu łuk    obwzlâstné, obzlâstne, zwlâstné, ( cf. właśnie); Boh.

ZWLEC.

ŻWŁOCZNY - ZWŁOK.

H89

oblekli go

ie adv.

zwlaśt, zwlâsté, zwlâstné seorsum, separatim, praecipue, praesertim ; adj. zwlâstnj separatus , praecipuus, (cf. właściwy). Maxime, najwięcej, a zwłaszcza. Mącz. Maximo-perć, a zwłaszcza, ib. Ziemia, gdy bez sprawy leży, zwłaszcza bujna, sarna z siebie skłonna jest do mnożenia pokrzyw. Gil. Post. 75. — *§. Zwłaszcza , osobno, oddzielnie , pojedynczo ; etnjeln, befonberê, abgefonbert. O naukach chrześciańskich trzeba mieć mocną wiarę, bądź o każdej zwłaszcza, bądź w obec o wszystkich. Kuczb. Kat. 12. (o każdej w szególności. edit, recent).

ZWLEC, ZEWLEC, zwlókł, zewlokł, zwlokły, zwlekli, f. zwlecze , zewlecze , zwlokę , zewlokę cz. dok., Zwlekać niedok., Zwłóczyć contin., Zwłaczać itérât, et contin. ; Boh. zwlaceti , zwlécy, zwlekł, zwléku , swlćkati, swlikati, swliknauti, swljknu , sleknu, smeknauti ( ob. Zemknąć), wyswljkam; Sorab. 1. flocżicż, wuszlekam ; Sorab. 2. feblâz , feblâkasch ; Carn. slâzhiti, slazhem , slęzhem ; Vind. flezhi, flaziti,'odflezhi, vundezhi, vunflazhiti, dol-fvlezhi ; Croat, szlachiti, szlachim, izszlachiti , izszlachirn; Rag. svûchi, svlâciti, svlaacim; Bosn. svucchi ; Slav. svùchi ; Ross. pa30ÓjaqiiTb , pa30Ó;iauaTL, pa3o6o,io*n>, pa30Ó0J0KaTb; Eccl. cbiuiT.i|iii, coBieKam, coBjiauHTH, pa3o6^a«mTb , pa34feTb , H3ï>o6.!iauaK), nn3BJtemn , HH3BJie-wni; zwlec, zewlec, zwlekając ściągnąć; Remitter Jte^en, abjiefyen, fyerabjtefyen. Zwlec szatę, suknią, zdjąć z siebie, lub z kogo ; Croat, razpravlyati (cf. rozprawić), zodeti, zodévam , (cf. odież , odziać, odziewać), (cf. rozodziać) ; auêstefyen ein SHetb, absiefyen. Zewlókł szaty swoje. W. Post. W. 238. Turcy zwlókłszy zzmarłego zapowietrzonego suknie, za nic mają , w jego się suknie zaraz ubrać. Kłok. Turk. 144. Kazał mu natychmiast zwlec z siebie szaty, i grzbiet nadstawić , mając go własną ręką przechłcstać. Pilch. Sen. gn. 308. Nie zwłóczyliśmy z siebie odzienia naszego , jeno tylko co się ‘jeden ‘każdy zwłóczyl do omycia. 1 Leop. 2 Ezdr. 4, 23. (nie zwłóczyliśmy szat naszych , każdy tylko zwłó-czył się do omycia. W. 2 Ezdr. 4, 23 ; nie zewlecze-my szat naszych. Bibl. Gd.). Chcąc ulać krwią krwi pragnienie Katowską ręką zwłóczy odzienie Ternu , co niebo powlókł obłokiem. * Mlask. Ryt. 63. Magistrat Rzymski, gdy miał kogo z obywatelstwa potępić, zwlekał z siebie szatę, i onę na wywrót wdziewał, na znak żalu. Pilch. Sen" gn. 155. Zwlekaniem czyli przemienianiem szat, dawali znać żałość swoje. ib. Dawniejsze twe szaty zwlecz z siebie ; zamiast tego płaszcza , niech purpura twe barki pokryje. Boh. Kom. 2, 478. — §. Zwlec kogo z szaty, z odzienia i t. d. ; einen entfleiben, nuSfleb ben, łfym bte »ung abjtefyen, augjtefyen. Gdy się z niego #nagrawali, zewlekli go z ‘powłoki, i w odzienie jego. 1 Leop. Marc. 15, 20. (zewlekli go z szarłatu , i oblekli go w szaty jego własne. Bibl. Gd.). Henryka czwartego, zwleczonego z królewskiego odzienia , bosemi nogami przez trzy dni przed bramą stojącego , nie przypuścił papież do siebie. Zygr. Pap. 320. Zwlókł się Dawid sam z szat swoich. 1 Leop. 1 Reg. 19, 24, [Slov. svùchise, razpravitise; Eccl. H3friauHTHCH rozebrać się). — Fig. tr. allegor. Zwlekli z siebie stare odzienie niedowiarstwa swego. Rej. Post. LII 5. Wielka

to jest, umrzeć grzechom, a żyć cnotom, tam ‘zewli-kamy ^Adama , a tu ‘oblikamy Chrystusa. Hrbsl. Lek. G 4 b. Żebyśmy królestwo pana uczciwośćią przyszlachciali, trzeba zwłóczyć starego ‘Jadama odzienie. Biał. Post. 14. ‘Aza to jest podobna , nagle z siebie to zewlec, czemu się kto przez długi czas *zwyczai,'co się w niego wrodziło, i w nim zatwardziało? Hrbst. Lek. C 5 b. Gdy z tego ciała zewleczeni będziemy, przyjmą nas lam do przybytków swoich. Żarn. Post. 2, 356 b. (wyzuci, uwolnieni). — Zwłóczę co, abo kogo, na dół ściągam. Cn. Th. 1457. einen roornm fyerabjtefyett, herunter jtefyen , herunter fcfyleppen, megfcfyleppen ; Ross. cbojkwhti., cBOJianH-BaTb , CTantHTb, CTacKHBaTb. Zwłóczenie na dół, detrac-tio. ib. Zwłóczący kogo na dół Eccl. 40JtyBaeKymii, KOTopuh Bb Him THHeib. — Zwłóczyć kogo po ziemi, ciągnąć , wlec po ziemi; auf ber (Erbe fyerurn fcfyleppen, fye* rum jieheu , fcfyletfen. Widziałem Sejana z łaski wypchnio-nego Tyberuszowej , oddanego katom i szalonemu pospólstwu, potarganego, zwłóczonego, w plugastwm wrzuconego. Birk. Kaz. Ob. L 2 b. Zabił brata, gdy sami byli na łowię , a pomówił, iżby go koń zwłóczył. Biel. Św. 161 b — Zwłóczyć co do kupy, na gromadę, ju* fammen fcfyleppen ; Ross. cBOJouHTb , cBo.iaKHBaib. — Zwłóczyć ziemie * zbronować, zabronować ; bte (Erbe jueggen , oereggen. Miejsce ■•‘‘zdrapane przeoraniem, zwłóczyć L zrównać. Cresc. 481.— Zwłaczam kogo, trzymam kogo na słowie. Cn. Th. 1457. einen fyinfyalten, ifyn mit leeren Sorten auffyalten. Zwłóczam czas. ib. odwłaczam , odwlekam, odkładam; bte 3ett öerfditeben, auffcfyieben, in biß Sänge Jtefyen. Zwleczony dzień, na jutro odłożony, ib. Niech przyjdzie tu, niech jednego nie zwleka w pilności momentu. Teat. 46. d, 20. Zwłaczam co, odkładam, przedłużam. Cn. Th. 1457. auf bte lauge $anf fcfyieben, uerfcfyteben, auffcfyieben, oerjtefyen, oerfcfyleppen. Rzym zbawił, rzecz czyniąc oporem , Kiedy Fabiusz bitwę z Ani-balem zwłóćzył, Tym samem jego zniszczył, i z nim wojnę toczył. Zab. 16, 222. Wyrok albo zdanie twoje zwlec do drugiego albo do trzeciego dnia. Chełm. Pr. 44. Zwłacza , nie ma woli dać, uczynić. Cn. Ad. 1376. er jögert, er säubert. Przez ręce, ociągając się, nie rychło, zwłaczając, mitrężnie, ob. Ręka, przez ręce ; faum* feltg saubernb, jögernb. ZWŁOCZŃY. a , e, do zewleezenia , zwleczony, zaciągniony , zdięty ; attöjiefy» bar, abjiefybar , auêgejogen, entfleibet. On to da pogrzeb, on przy hojnej stypie I wonią-ć zmaści i kwieciem osypie, On ci roztworzył wonie łzy rzewnemi, Kładąc w poblizkiej kości zwłoczne ziemi. Zab. 15, 596. — Zwło-czny, odwłoczny, odwleczony, odłożony, odwlekający, odkładający, ociągający się, do odłożenia, do odwleczenia ; SluffcfyuW’, auffcfyiebltcfy, jögernb, jaubernb. Sroga miłość sługi swoje pieści w nadziei zwłocznej. Past Eid. 66, ob. Zwłokliwy. ZWŁÓCZYC1EL, a, m. ; Croat, svlacitegl spoliator; który zwleka, zciąga, wyzuwa, zzuwa ; ber 31uêjtefyer Slbjtefyer, cf. zdzieracz.— §. Zwłóczyciel, odwłóczyciel. C/i Th. 1457. ber Sluffcfyteber, 93erjögerer, Bögerer, Sauberer. W rodź. zeńsk. ZWŁÓCZYCIELKA, i ; Rag. svlacitegliza ‘ZWŁOK, ‘ZEWŁOK, u, m., ZWŁOKA, ‘ŻEWŁOKA, i

4190

ZWŁOKLIWY - ZWÓD.

ZWODZGA - ZWODNICTWO.

i. ; Zwłoki, zewłoki plur. co z czego lub z kogo ze-wleczono ; SlbgejogeneS, ^eruntergejogeneS, SlDgeftreifteS, uom Selbe ©eriffeneê ; ( Rag. s,vuceno spolium). Zewłoka lwia na grzbiecie jego. Zebr. Ow. 56 ; (tegimen direpta leo-nis pellis erat, skóra zdarta, złupiona). Luna płaszcza zewłokiem światło im daruje. Chodk. Kost .69. (zdięciem, złożeniem, odkryciem płaszcza). Z nieprzyjaciół nabyte zewłoki, W słup tryumfalny układa wysoki. Suszyć. Pieśń. 3 G 2. łupież, korzyść, zdobycz, a&genomntene Sente.— Zwłoki, zewłoki umarłego « ciało , trup, kości; bte [terb* lidje £üUe, ber entfeelte geignant, bte jłer&lidjett Dftefte. Tu grób swój, tu ma śmiertelne zewłoki , Tu krew' swą rozlał, ztąd zniknął w obłoki. Groch. W. 246. W grobie ten ze włok położę człowieczy. P. Kchan. Jer. 171. Ziemi zleciwszy śmiertelne zewłoki, Ogniu rówien prędkiemu , przeniknę obłoki. J. Kchan. Dz. 28. Kędy skaliste wstają nad Wisłą opoki, Tu złożył śmiertelności swe Krakus zewłoki. Gaw. Siei. 403. Miał ‘wnijść w jaskinią , nawiedzić święte kości i zewłoki. P. Kchan. Orl. 1, 58. Puginałem sięgnę aż do kości ; tą ofiarą ukoję zewłok męża godny. Teat. 45. d, 98. Wyb. Gała się ojczyzna rozkwili nad zmarłego zewłokiem. Leszcz. Class. 49. — §. Zwłoka, odwłoka. Cn. Th. 1457. odkładanie, ociąganie się; ber 5Inf[cl)n& , 3Serjug, ba3 3ögent, Serjth gmt, bte Serjögerung , baś Serfdjleppen einer @adje. Lepsza zwłoka bez szkody, niż pospiech ze stratą. Pot. Arg. 168. Zakończmy ten maryaż bez żadnej zwłoki. Boh. Kom. 4, 167. Wkrótce stanie się zadosyć woli W. Pana , i ukontentowaniu jego żadnej nie będzie zwłoki. Boh. Kom. 3, 421. Dylacye abo zwłoki pozwanemu tylko mają być pozwolone , nie aktorowi. Szczerb. Sax. 10. Zwłok równych godziny, jak jedne tak drugie. Zebr. Ow. 28 ; positae spatiis aequalibus horae. ZWŁOKLIWY, a, e, — ie adv., zwlekający, odwlekający, okładający, ociągający się ; jetubernb, jögerttb, »erfctyleppenb, fattmjeltg. Zygmunt III był bardzo zwłokliwej natury. Nar. Chodk. 81* cf. dojutrek. — Subst. ZWŁÓKLIWOŚĆ , ści , i. , odkładajaca powolność, bie ©auntfeltgfeit.

ZWŁÓKNIEĆ, ob. Włoknieć.

ZWŁOSZEG nijak. dok. stać się Włochem, ftćb oerttaliantfdjett, jUttt 3toltatter werben. Nieznośna , gdy Mazur zwłoszeje. Min. Ryt. 4, 217. Dobrze było u nas , pokąd się tu zwłoszałych, zhiszpanizowanych nie namnożyło Lachów. Opal. Sat. 132. ZWŁOSZYG cz. dok., Włochem uczynić , ttaltćtntjtren. — §. Zwłoszyć, ob. Wałaszyć.

ZWÓD, u, m., zwodzenie, zwiedzenie kogo, omamienie, zmamienie, oszukanie; bte ïaufdjnng, Seritcfnng, SSerfübrung ; Boh. swod, (zwód wprowadzenie, podwod podstęp); Slov. swod illccebra\ (Ross. CB04£ 1) konfrontacya świadków, 2) sklepienie, sklep; h3B04£ zguba , wyniszczenie, zgładzenie. [Hoc vocabulo , consuetudine Russorum enuntiato , significatur seductio , qua quispiam alieno servo persuadet fugam ; et ut editor legum Jaroslavi in indice glossematum : h3B04”B , no4roBopx , bmbo4,b noro ot-KyXb Durich. 1 , 319). Wieszcze przez swe kłamstwa i zwody ‘Nażonęli nas w sieci, w niewody. Chrośc. Job. 193. Strzeż się przepaści fałszu i rozmaitych zwodów

świata tego. Rej. Ap. 92. Wróżki nie zawisły na żadnej nauce uczciwej, tylko na gołych omylnych ‘zwo* dziech szatańskich, które gruntu żadnego dobrego nie mają. Podw. Wroi. 8. Wiele złego staje się za powodem i zwodem 'praktykarzów. Zebr. Zw. 154. Dadzą się uwodzić tym ‘falesznym zwodom. Rej. Post. Post. J i 4. W tych omylnych pokusach a w tych obłudnych ‘zwodziech świata tego. Rej. Post. J i 3. O chytrościach dyabelskich , i o ich dziwnych *zwodziech. Rej. Wiz. 258. Jego słowa pełne zwodów na zły uczynek, w sercu Ewy snadny wstęp znalazły. Przyb. Milt. 284, (ob. Podstęp, cf. zawódj. — g. Zwód, Zwodek , dka, m., wzwod , zwiedziony czyli wzwiedziony most ; bte Bugbrü» cfe, ftaKbrucfe, pampre. Poczęli się drzeć do zamku, aż zwöd ledwie przed nimi podniesiono , i bramy zawarto. Biel. 278. Od drugiego piętra wieży szturmowej były zawiesiste zwody, które gdy spuszczano, ulegały po murze, że żołnierz po nich wbiegał do miasta. Wag. Cez. pr. f 4. — Ponieważ na tej rzece za zwod-kami i wylewkami ludziom przejeżdżającym dzieje się wielka szkoda.... Vol. Leg. 5, 370. może za śluzami, tamami , jazami. — §. Zwód prawny, wywód niewinności swojej z wiedzeniem na prawdziwego występnika ; ®ar* tljuung ber flnfdjwlb burd; (Erweté beë nurfUdjett inters. Zwód kradzeźy, przez wskazanie przedawcy rzeczy, o której kradzież tego obwiniono , który tę rzecz kupił, Slbleljmtng beś ©tebfial&tf burd) étfttrung bc$ 33erlctufer$. Bndtk. z ùtat. Lit. 15. ZWODZGA, ob. Zwodnik. — ("ZWO-DNIĆ, ob. Wodnić). — Z WODNICA, y, z., ZWODNI-CZKA , i, z, ZWODNICIELKA , i, i., kobieta zwodnicza , zwodząca kogo, lub co kogo zwiadła ; bte $erfulj» rertnn , SSerleiterimt, Serncfeumt ; Boh. et Slov. swodnice ; Vmd. sapelauka , sapelauzinja ; Croat, premamitelicza , (cf. mamicielka); Ross. CB04HHU,a (kuplerka), npe.tecTHH-ua, pa3BpaiHHua, óia3HHTejibHHua, (cf. bliźniąca). Wszys-, tkie zwodnice lub zwodnicy dla utrzymania sprosności, cierpianemi być nie mają. Czack. Pr. 2, 236. Mówią o takich rzeczach sprośnych , szkaradnych, plugawych, którychby się sprosna a swawolna nierządnica i zwodnik albo zwodnica sama zawstydziła. Kosz. Lor. 71. Wojna jest źrzódłem wszelakich złości, niecnot, bluźnierzów , nierządnych niewiast, zwodnic, *złoczyniec. Kosz. Lor. 442 b. Klął i złorzeczył kochanka onego , Wygnał wespół z zwodnicą z miejsca rozkosznego. Papr. Koi. k 2, Zebr. Ow. 257. Zła sługa , jak zła pani, amorów' zwodnica. JabŁ Tel. 105. Jeszcze ja sama wdałam go w te fochy, I prawiem była dla niego zwodnicą. Morszt. 72, (cf. rajfurzanka, kuplerka). Nie dba o żonę , pieszcząc się z zwodnicą. Chrośc. Fars. 472, ob. Fryjerka, gamra-tka , cf. przylepka. ZWODNICTWO , a, n., zwodzenie , nałóg i sztuka zwodzenia drugich, ułudzenia, omamienia, obłudność ; bte $erfübrung3fudjt, ^Serfübrungôfunfl ^ 3$entcfmtg, ©ferneres;; [3oh. et Slov. swodnictwj lenoci-nium). Jął się wszelkich zwodnictwa sposobów , aby się w niewolniczej nie wystawiał przed narodem postaci. Ust. Konst. 2, 227. Gnuśnością czy zwodnictwem przyspieszyć zgubę ojczyźnie. Ust. Konst. 2, 93. ZWODNI-

ZWODNICZY-ZWODNIK.

ZWODZĘ - ZWOLENIEC.

1191

CZY, ZWODNY, ZWODU WY, a, e, ZWODZIC1ELSKI, a, ie, ZWODNI, ia, ie, zwodzący, pełen zwodnictwa, mamiący, łudzący , obłudny ; mffi&rerifd) , Derucfenb , t«U* fcbeilb, betrügltd); Boh. swodnÿ, (podwodny podstępny);

Slov. swodliwÿ illecebrosus, zwoditelni seductions , zwo-ditedélni seducibilis ; Sorab. 1. zawedżitć seductilis , (cf. zawodny) ; Cam. sapeliv ; Yind. sapelazhen ; Croat, pre-mamlyiv; Boss. .ïecTHuMi, npe,iecTHbiH, pa3BpaTHTe;tbHbM,

(CBOAHtm złożony, sklepiony, składany , cboahmłih składny ). Oczy miłe, acz zwodliwe. Teat. 41. c, 308.

Przyszła nierządnica odzieniem zwodzicielskiem przybrana. Sk. Zyw. 173. Rozum, kształtność, przezorność, żywość , i odwaga, Lecz to wszystko , jak cenne , tak też jest zwodnicze. Teat. 52. b, 82. Zewnętrzna postać, bardzo jest zwodnicza. Teat. 28. b, 87. (zawodna, cf. nie wszystko złoto , co się świeci z góry). Dobra doczesne nie przynoszą prawdziwego ukontentowania, zwodne są i nietrwałe. Pilch. Sen. list. 111. — Passive: Zwodny, do zwiedzenia, mogący być zwiedzionym; ju tćtufcben, JU »erführen, täufdybar, »erfüllbar. Wśrzód niezliczonych fałszów , sam nieporuszony, Niezachwiany, niezwodny, i ZWOJOWAĆ cz. nieustraszony. Przyb. Milt. 172. (nie da się zwieść). —

§. Zwodny, zwodni , wzwodny, wzwiedziony, n. p. most;

3U0 *, Slufjltg * ,    ‘ . Jak za trzecią bramę

wypadł zwodnia.... Pot. Arg. 424. — (ZWODNIEĆ, ob.

Wodnieć). — Ż WODNIK, a, to, ZWODZICIEL , a, to.,

ZWODZCA, ZWODCA, *ZWOJCA, y, to, który kogo zwodzi, zmamia, ułudza, cf. zgorzyciel, oszust, odrwisz, szalbierz; ber Verführer, fßerleiter, 23eriufer; Boh. swo-dnik, swudce, prelud , (podwodnjk podstępny) ; Slov.    , czej niżeli szablą zwojowani, Rzymianom bramy otwo-

swodnjk ; Sorab. 1. zawodnik; Yind. sapelauz , sapelazh;    rzyli. Warg. Wal. 205. (zniewoleni). ,Czego wojska nie

Croat, premamitel ; Bag. zamamitegl ; Boss. CBOAHHKb ,    przemogły, chytrość niewieścia zwojowała. Sk. Zyw. 2,

Cboamhkï. (kupier, rajfura) , nOAMaubiumcb , paaBpaTHHKTj -,    2 b. — §. Transi. Zwojować, zbroić, nawarzyć piwa;

npejbdnTeAb , npeaecTHHtcL, ója3HHTejib (cf. błaznujący),    Unheil anfttften, boje ©treibe machen. ZWOJÖWNY, a, e,

oóo.ibCTureJb ;    ( Eccl. CBOAHTeib, nocpeACTBeHHincb Bb    do zwojowania, do zwyciężenia, zwyciężny ; beftegbar, un*

ToproBAt jedoacz kupca, litkupnik) Zwodnik , zwodzi-    terjodjbar, beptngbar. Zydowie mają boga obrońcą, a

ciel, zwodea , deceptor. Cn. Th. 1 458. Seductor, zwodz-    przetoż mienią się być niedobyte i niezwojowne. 1 Leop.

ca, zwodziciel. Mac.z. Zwodea, zwodzicie!. Sk. Dz. 58.    2 Mach. 8, 36. (że zranieni być nie mogą. Bibl, Gd.).

Evocator, odwodziciel, ‘zwojdea , który nad przykazanie, ZWOŁAĆ cz. dok., zwołuję pr. contin., Zwmływać czestl., osobne sobie sejmy a schadzki czyni , zwodząc ludzie.

Mącz. Byłże który zwodnik , z większą sposobnością nad Katyimę, do bałamucenia młodych ludzi? Nag. Cyc.

37. Dyabeł był pierwszy zwojca , który' obróciwszy się w węża Ewę zdradził, a zwiódł kłamem swym. Eraz.

Jez. B 2 b. 1 ten , który się najbardziej zaklina / przy-największy jest oszust, zwodziciel, odrwisz, i co na reszcie. Teat. 15, 63. Tacy zwójce, którzy się ukazują być jako apostoły Chrystusowymi , są zdradliwi a przewrotni zwójce dusz ludzkich. Eraz. Jez.

Q 2 b. Zdrajca i zwodzca du«z ludzkich. W. Post.. VV.

556. Fałszywi zwojcy dusz. W Post. VF 2,242. Świat ZWOLĘ , ZWOLENIE, ob. Zwolić. ^'ZWOLENIEC, ńca , ten omylny ‘zawzdy będzie miał takie omylacze a takie    to., ZWOLENIK, ZWOLENNIK, a, to, ZWOLENNICZEK,

zwodniki swoje. Bej. Post. J i 3. Nie daj się tym zwodni-    czka , to., zdrbn. Zwolennik , priscum vocabulum * naśla-

kom uwodzić. W. Post. W. A Pogardzisz temi łotry i zwodz-    dowca , uczeń. Cn. Th. 4458. mianowicie w biblii i teo-

cami dusz ludzkich. Birk Sk. C b. On nieszlachetny zwój-    logii o uczniach Chrystusowych; ber Jünger, ber Jünger

ca onego nędznego v człowieka. Bej. Post B 5. Wolą sie    (grifft; Yind. joger , navuzheunik , vuzhiunik; Boss. eAU-

tych swoich zwodzicielów i zawodzicielów nauki trzy-    HOMbiiii.ieHHHKt, (cf. jednomyślny), CMyApcTBeHHHK^, CMy-

mać, niż kościoła świętego. Sak. Persp. E 3. zdrajca i zwodnik. Birk. Krz. Kaw. 28. Boler. 201. Jezusa jako zwodnika i zdrajcę ludu krzyżowali. W. Post. W. 4. To co teraz ochłoni jeden zwodnik dworski , To i kilku hetmanów przedtym nasyciło. Opal. Sat. 59. Dała się odwieść od powinności swych przez zwodzcę , którego głos przymusił ją do opuszczenia rodziców ich. Teat. 48. d, 91. Po wszystkiem mieście nieuczciwych zwodników , którzy sprosne niewiasty chowają, starostami poczynić chciał. Kosz. Lor. 107. Tak Achilu, zwyciężco wielu , zwyciężony Jesteś , od lękliwego zwodz-cy cudzej żony! Zebr. Ow. 313; (a raptore). Boże daj pomstę nad tym , co zdradził szkaradnie, Niech zwodnik Parys trupem z mojej ręki padnie ! Dmoch. II. 80. Bodajby był ten zwodnik przeklęty Zalał się okręty. Chrośc. Ow. 2. ZWODZĘ, ZWODZIĆ, ob. Zwieść, ( dislng. zwieźć , zwiozę ). ZWODZIDZ1EWKA , i, zwodziciel dziewek, panienek, ein HJldbÿenverfÜÿm. W młodości twojej byłeś wielki oszust, szuler, zwodzidziewka. Teat. 52. b, 38.

Mahomet

swo-

z swemi

to, ,

dok., wojując zdobyć, podbić, przemódz ; frtegeirb beptngen, beftegen, erobern, unterjochen, jtdj un* tenoerfen ; Eccl. ii36oparo, noótJKAaro pr. et fig. tr. Turcy, zwojowawszy Albanią, wzięli Dyrachią Wenetom. Biel. 452. ( zawojowawszy ). Nędza przyszła i za tem głód ich tam zwojuje. Tward. YVł. 70. (przymusi do poddania się). Pan gdy w niebo wstępował, zaszły mu drogę *ufce niezliczone duchów z otchłani, swą zwojował. Odym. Św. 2, O o b. Dobrodziejst

które mocą

wem ra-

sięga , nie wiem ,

wołaniem zgromadzić , zezwaniem zebrać w gromadę ; pfamnten rufen, jufatnmen -berufen ; Boh. swolati, swolawa-ti ; Slnv. zwolaf, swolawóm ; Sorab. 1. zwówam ; Vind. sklizati; Croat, zezvati, zezavam ; Boss. CMHKaTb, ckjih-KaK), C03BaTb, co3MBarb, ( cf. sprosić). W tym kraju, gdy się zagore, tedy nie dzwonią, ale się sąsiedzi zwo-ływają ku ratowaniu. Baz. Hst. 58. Zwoływani kogo , convoco ad societatem , concieo. Cn. Th. 1458. Zwołanie , convocalio, e. gr. populi Bomani. ib., Ross. CMiMKa, cosMBb ; Eccl. co3Banie. — Zwołać psy na lesie. Tr. ztrąbić, bte Jag^unbe jufammenblafen.

i i 92

ZWOLENNICA - ZWOLIĆ.;

ZWOLNA-ZWONO.

^genommener ; Boh. za syna zwolit syna zwolić , zwole-nec przysposobiony ; (Zwoleń miasto, 2Utfol)l w Węgrzech). — §. Zwolić się na co, zgodzić się na co; einmütig bestimmen, ft# eintra#tig woju oerbinbcn. Przestąpiono ustany, na które wszyscy ludzie, a narody, które pana Chrystusa naśladują, zwoliłyby się, Eraz. Jez. S 2. ZWOLNA, z wolna, ob. Wolno. ZWOLNIĆ cz. dok. Zwalniać niedok., wolniejszym, ïagodniejszym , miękczej-szym uczynić * zmiękczyć, złagodzić; na#laffen, gelillber ma#en, Itnbcrn, erwei#en, befanftigen phys. et moral. Zwolnij trochę struny. Tr., (cf. popuścić, pofolgować , zfolgować). Zwolnić chustkę na szyi, zwolnić sznurówkę. Bndtk. W nawie , przez którą się sączy , jednej albo drugiej szczelinie zabieżeć nie trudno ; lecz gdy na wielu miejscach zwalniać i rozsadzać pocznie, niepodobna juz obsiadającą ratować. Pilch. Sen. list. 243. (puszczać, ziajać). — Zwolnić wodę przy ogniu. Bndtk., ob. Zlecić, perf#lagen laffen, lauwarm ma#en. Słońce mróz zwolniło. ib. Zwolnić żołądek , stolec, (ob. Rozwolnić). — Będę mówił , co może ojca twego zwolnić. Teat. 46, 28, (ob. Udobruchać). Sarn winowajca gniewu nie zwolni boskiego. Leszcz. //. T. 428. — W tym obrazie raczej zwolniliśmy, niż zwiększyliśmy krzywdy nasze. Gaz. Nar. 2, 40. złagodziliśmy, umniejszyliśmy. — *g. Zwalniać kogo z czego, uwalniać; befreien, loêfpre#en. Zwalniam cię z tej wierności, i nic nie chcę wiedzieć. Teat. 43. d, 93. Wyb. Z WOLNI EG nijak. dok., stać się wolniejszym , mniej prędkim, mniej ścisłym, mniej twardym, tęgim, surowym, mniej gorącym; na#laffen, gelinber werben. Porywczość z szacunku rzeczy zajmuje się , i ztąd wedle stopnia jej wartości, zwolniałym lub skwapliwym krokiem ku niej dążymy. Pilch. Sen. Ust. 3, 59. (powolniejszym lub szybczejszym krokiem). Mróz zwol-niał, trzeba było się obawiać, aby do gruntu nie puściło. Pam. 85, t , 212. zelżał, złagodniał, ber $roft fiat nacbgelajfett ; (oppos. mróz bierze). Piwowa esencya , jak zwolnieje , że nie zbyt gorąca , i nie zbyt zimna , zadawać jej tedy drożdże; bo gdyby na gorące zadał, byłoby piwo obrzazgowate , gdyby zaś na przeziębłe , uczyniłoby szkody całemu waru Haur. Ek. 106. jak zletnie-je, przestygme; lau werben, oerf#lagen, ft# etroaâ abfü&len.

4pcHHHKT> ( cf. zmędrzeć ), yueHMCL. Zwolennicy abo uczniowie pańscy. VV. Post. Mn. 427. Przystąpili ku Jezusowi zwolennicy jego. 1 l.eop. Moth. 5, 1. (przystąpili do niego uczniowie jego. Bibl. Gd.). Chrystus pan od ojca swojego do zwolenników, to zaś od zwolenników do ojca biega. Bzów. Boi. 64. — §. Ogólniej: Dawna bardzo przypowieść jest na świecie wszędzie, Niechaj nigdy zwolennik nad mistrza nie będzie. Rej. Wiz. 184,

(cf. jaje mędrsze od kokoszy). Transi. Wysyłani z stolicy zwolennicy najokropniejsze potwarze na króla rozsiewali. Gaz. Nar. 2, 51 (emisaryusze). W rodź. zemk.

., uczeni-

ZWOLENNICA, y, ZWOLENNICZKA, i, zdrbn ca, bie 3’tïtgcrtnn, bie 6#tilerinn. Discipula, zwolenniczka,

Mecz. W Jopie była niejaka zwolenniczka imierfiem Ta-bita. Budn. Act. 9, 56. 1 Leop (uczcnniczka. Bibl. Cd.).

ZWOLENICTWO , ZWOLENN1CTWO, a, n., bycie zwolennikiem czyim, stan zwolennika czyli ucznia bie Jütt* gerf#aft.— Collect. Zwolennicy, bie 3üttger. ‘ZWOLENNY, a, e, [uwolniony , befreit, frei. Wnet z nich łańcuchy opadły, i zwoleni są. Chwalcz. 1, 17. — Aliter 2]. Zwo-lenna Talia. Bor. 2, 238. Kniaź. ( może: wyzwolona, wolna, wolnomyślna) T 'ZWOLEŃSTWO , a, n., ‘pozwo-leństwo , pozwolenie, wolność, zezwolenie; bie dśrlaub* nip, bie ©eftattung, ©ewćtyruttg, gre^ett. Dać zwoleń-stwo każdemu, pustynie osiadać. Biel. S. N. 17' Niech okrutniku dotknąć nie mam-li zwoleństwa, Napatrzam się *wżdy ciebie. Zebr. Ow. 69 ; (liceat, quod tangere non est, adspicere). Dali mu zwoleństwo, i wypisali je na tablicach miedzianych. 1 Leop. 1 Mach 14, 26. (dali mu wolność. Bibl. Gd. (raczej: przywilej, dyploma).—[§. Obiór, elekcya, bie 2Bal)l 2j. W Rakuskiej ziemi chłopi wpływają do wyboru xiazçcia , a to zwoleństwo temu chłopstwu dał Karol Wielki , iż się pierwej pochrzcili , niż szlachta. Gwagn. 655. O dostojne zwoleństwo nad wszystkie świętości, Toć ty jedno domieszczasz bezpiecznych radości ! ~ Rej. Wiz. 54. ( może : zwolennictwo , powołanie). — W wielkim pokoju trudno ma być zwoleństwo. Ezop. 25 (?). ZWOLIĆ cz. dok., Zwalać niedok.,

(distng. zwalać, zwalić); (\ind. svoliti, isvoliti eligere)\

[/(oss. COH3BOJlHTb 3]; zezwolić, przyzwolić, pozwolić, przystać; genehmigen, bewilligen, feine (Einwilligung geben, bestimmen, jufiimmen. Ci co źle czynią i którzy na złe ZWOLONY, ob. Zwolić.

zwalają, jednaką winą mają być karani. Herb. Stzt 97. ZWOŁOWACIEĆ nijak, dok., stać się wołowatym , ciężkim, Zwalając na prośby rad naszych , poruszeni ich prośbą,    niezgrabnym jak wół ; o#fig werben, tüie ein £)#$ plump

wszystkie przywileje potwierdzamy, ib. 18. Na to pre-    werben. Koń taki z młodu skokotliwym będzie , ale ku

zydentowie zwolili. Baz. Hsl. 12. Sekretnie stanął nasz    latom zwołowacieje i zmkczemnieje. Bipp. 8.

ślub, ale za zezwoleniem ciotki mojej. Teal. 3. d, 19. ZWOŁYWAĆ, ob Zwołać. ZWOŁYWACZ , a, m., który O przewładna naturo, o ty matko świata, Zwoi, niech    kogo lub zgromadzenie zwołuje, ber 3nfantmenrufer, 3w*

mój rym twych tajnie zadziergi rozplata. Zab. 9, 113.    fammenberufer ; Eccl. noBtcTHHK*, KpHKymB, ÓHpnm, koä

Zabi.—[g. Zwolić, obrać; czesk. zwoliti, tlH#lett. Boga-    cosuBaen JU04efi icb neity.

rodzica, dziewica synem zwolona. Biel. Kr.'S z Bogor. 2] ZWOMITOWAĆ, ob. Womitować.

Jezus wyszedł na górę, i wziął k sobie których chciał, *ZW0N, ob. Dzwon. ‘Z WONIC, ‘ZWANIAĆ, 06. Dzwonić.— Ad-a oni poszli do niego, i zzwolił dwanaście aby z nim    das: Na burzę w ‘zwony zwaniają. Hrbst.Nauk R 3 b. Na *cym-

byli. Sekl. Marc. 5. — Zwolony, persuasus e. gr. audito-    balech miedzianych zwoniąc. i Leop. i Parał. 15,19. (na spiffs animus. Cn. Th. 1458. przekonany, przeświadczony,    żanych zwoniąc. 3Leop., na *cymbalech miedzianych głośno

(cf. zniewolony). — Zwolony syn * przysposobiony. Cn.    grali. Bibl. Gd ). *ZWONO, [a, n , kawał z koła dzwoniaste-

Th. 1458. adoptowany, ein âboptirter, an SîtnbeS (Statt    go, ein 6twf pon einem ftelgerabe, eine ftelge 2], ob. Dzwo-

ZWOR A-ZWOŹNY.

ZWRÓCIĆ.

1193

Koła te były jakie

ie bywają u wozu, i    zboże ma być dobrze zwoźna i uprawna rola. Haur. Sk.

osi,    i    spice,    i zwona    i    pi sty,    wszystko lane. 1 Leop,    81. Groch na zwoźnej i uprawnej roli pięknem zasiać

3 Reg. 7, 33.    (dzwona    i    |>iastv,    ich odlewane. Bibl. (jd.).    nasieniem. Haur. Ek. 53. Inaczej na zwoźnej orać po -

—    Części    na które    większe    ryby i w ogólności czół-    trzeba , inaczej zaś na płonnej roli. Haur. Sk. 23.

gacze dzielą; Hoss. 3BeHbfl. Zwano ryby wtóre i trze- ZWRÓCIĆ cz. dok, Zwracać niedok. ; Boh. zwratiti

cowati; Vind. fvrazhati, savrazhati, saverniti, vertiti ; Rag. svrâtiti ; Bosn. suernuti, suarniti , surrinuti ; Boss. „coßpaTHTb, coBpamaTL; na powrot obrócić, nazad wracać; mieber umfebren, roteber umlenfen. Zmogłe woły z pługiem do folwarku Zwrócony lemiesz na mdłym wloką karku. Mon. 70, 804. Szmer nieprzyjaciół za sobą poczuł , więc zwróciwszy konia , ujrzy ‘ano k niemu uciekają, właśnie jakby swoi byli. /’ich. Sali. 219. Witołd Niemieckie wojsko uprzedzając , żywność zapasną, któ-

na swoje zwracanie 423. na zwrot, na po

no.

O- «

zwra-

cie z grzbietu najlepsze. Siena. 223.

ZWORA, y, z., spona, conßbula. Cn. Th. 1458 Zwora, wszystko czym się jaka rzecz wiąże, spaja, jako ankra do murów , szpąga do drzewa. Wl-d co jedne rzecz z drugą zwiera , ob. Zewrzeć , mobltrd) jmei) ©a#ett mit etnanber oerbunben, an etnanber augcfddoffen, augeflammert, angefettet, angebaft werben, bie Stlaminer, bie guge, bie 3mtngc, ba3 Sanb. Wszystkie te deski jedna zwora będzie trzymała. 1 Leop Lxod. 26, 24. ( jedna fuga. 3 Leop. ; spojone będą do jednego kolca Bibl. Gd.). Odziany był przepyszną swoją skórą , u której się złote zwo-ry w krzyż na piersiach składały. Staś. Num. 1 , 119. pętlice, sponki , spinki, haftki; ©#letfen, ipäftel. — Zwora dla psów. Dudz. 75. zwyczajniej Swora , sfora , qn. v. ZWORNIK, a, m., (cf. *sworznik), klucz w sklepieniu , zwornik zamykający sam śrzodek sklepienia. Jak. Art. 5, 296. Zwornik w sklepieniu , kamień albo cegła kliniaśta wykierowana do śrzodka sklepienia , z których ostatni wierzchny, zamykający całe sklepienie nazywa się kluczem. Jak. Art. 5, 526. ber ©#lttjjjłetn tut ©eroölbe. *ZWORNY, ob. Sworny, sforny. ZWORO-WAĆ , oh. Sworować , sforować.

ZWOSKOWAĆ, ob. Workować, woszczyć.

ZWOSZGZYK, a, m , furman osobliwie w Rosyi, eilt (befoit* berS fRitfftft^er) -germanii ; Ross. h3boiuiiki> , pajBomunt ; Eccl. H3B03hhkï>, H3B0mHi'"B- Pod imieniem markietanów czyli kupców Moskiewskich , zwoszczyki, filiponi obcy podmawiali chłopów do buntów. Ust. Konst. 2, 50. Zwo-szczykiem być, furmanić, Ross. H3B<)3H/i'iaTb ; Eccl. H3-ŻWOZ, u, m, ZWÓZKA, y, s, ZWÓZKA,

BomHnato

i, i. ; Ross CB03Ł, CB03Ka, CBe3eHie, (imBoai, H3B03hh-qaHbe furmanka, furmaństwo, BB03Ka dowóz, BB03H0e furlon); zwożenie do gumna ; baö Bufammenfiibren ju SBagen, ba$ menfabren, baS ©tnfübren oom gelbe in Die ©#etter, ba$ ©ittfabren oom gelbe. Zwoź wszelkich zbóż na pilnym zawisł dozorze ; a koniecznie za sucha z tym zwozem pospieszyć trzeba. Haur. Sk. 16. do gumna być musi. Haur. Ek. 35 Kopa gdy stanie w polu, xiedzu dać wcześnie znać dla wytyczy i prędkiego do gumna zwozu. Haur. Ek. 3. Składy drzewa , zwózki zboża A Zamoj 108, cf. zsep, nasep, 2Iiiffd)Ut« fung beS (MreibeS. — Zwoź, gen beś 2lcfer$. Na kapustę, pietruszkę, kuczmerkę, cebulę, trzeba zwozu Haur. Ek. 40. ZWOZĘ, oh Zwieźć, zwiózł, zwiezie, zwiozę, (distng. zwieść, zwiódł, zwiodę, zwodzę). ZWOZIOIEL, a, m.. który co zwozi, ber Bufantmenfabrer, Bufaroiwnfübrer (;u ffiagem ; Hurab. ł.ro-madu wozecżer; Groat zvasâvcz W rudz. źeńsk. ZWO-Z1C1ËLKA , i. ZWOŹNY, a, e, do zwiezienia * mogący być uwiezionym; jufammenfabrbar, jufammenfübrbar, ein« fubr&ar. — Z woźny, nawozem zgnojony, gebünflt. Na to

zwiezienie, mianowicie do stodoły,

Zwoź *wzdy rychły

nawoź na

rą byli Krzyżacy zostawili, ubiegł i wrót; bte îRitcffebr, baö îtülffebren. Zwraca się dzik, pysk otwiera , kły ostre zapienia. Dmoch. II. 2, 217. cać Verb, med., Zwracać się zaimk. , powracać, mieber* feljren, mteberfommen, surncffommen, jurucffebren pr. et fig. tr. Słowo wyrzeczone, dziedzictwo stracone, i czas który minie , z wodą co upłynie, nigdy się nie zwracają. Bys. Ad. 65. — Zwracać komu co , oddawać coś od mego miał ; mieberjuftcHen, miebergeben. Skończywszy referat, zwracam powierzone mi pisma do aktów. Ld. — Zwracać z żołądka, zrzucać, womitować. Cn. Th. 1281 oddawać pokarm; Boss. pBeTt, pBaTb, BMpBarb, baâ@e* noffene mteber eon ft# geben, megfpeteu, megbre#en. Pies, gdy zwróci to, co mu raz w żołądku plagowało, *zasię do tego wraca. Kosz. Lor. 69. Zwracanie, zwrócenie, zrzucanie ; ba$ 23re#en, @rf>re#en, $Begbre#en ber ©peifen ; Boh. zwracenj ; to co zwrócono , zrzucono; ba3 2öeggebro* #ene, SBeggefptene; Boh. wÿwrat, wywrotek. Pies się zwraca do zwrócenia swego. W. Prov. 26, 11. Bibl. Gd. (ku zwróceniu swemu. 3 Leop. ; ku blwocinom swoim. 1 Leop.). Wszystkie stoły ich pełne zwracania i sprośnych smrodów. 1 Leop. Jez. 28, 8. (pełne zwracania i plugastwa. Bibl. Gd.). — §. Zwracać, obracać, kierować, rychtować: febren, lenfen, brefjen unb menben na# belieben unb ©rforbent. Przodkowie nasi młodzież rześko ćwiczyli, jak konia Marsko zwracać, bronią zręcznie szermować. Pilch. Sen. list. 3, 14. ba$ f)3ferb turn* mein, f#menfen. Ryby ogonem sterują, i lekkim onego ruszeniem na każdą stronę z równą łatwością bieg swój zwracają Pilch Sen. list. 3, 65. Nawami rzeki i przebywamy, napiąwszy dla pędu wiatru żagle, a z tyłu przydawszy ster , którymby to w tę , to w owę stronę szybując, nawy bieg zwracano. Pilch. Sen. list. 3, 65, fcf. sterować).— Zwrócić na co, obrócić na co ; febren, menben. Zaraz go obwód panów najpierwszych otoczy, Wszyscy w głuchem milczeniu zwrócili nań oczy. N. Pam. 22, 115. Gdy się rozeszła wiadomość w Europie o ustanowieniu konstytucyi Polskiej , zwrócili na nię uwagę wszyscy. Ust. Konst. 1, 203.—Zwrócić na się uwagę , oczy drugich * ściągnąć na się , auf ft# Jte* ben, auf fi# Ittnienfcn. — Zwrócić od czego, odwrócić; abfebren, ablenfen, abmenben, ableiten. Zwrócenie zarazy

w pustyniach pobrał. Śtryjk.

Zwra-

morza

Słownik Lindego wyd. 2. Tam VI,

150

bądź fizycznej bądź moralnej od granic swoich, dajeż prawo jednemu mocarstwu do przywłaszczania sobie dzierżaw drugiego ? Ust. Konst. 2 , 202. Najlepsza sprawa cierpieć, czego zwrócić i poprawić nie możesz. Pilch.

potym znowu żartko powstał. Pilch. Sen. list. 344. Co do zwrotności w żartowaniu gładko, to pewna że Cyceronowi lepiej się powodzi, niż drugim. Nag. Cyc. pr. 11. ZWROTNY, a, e — ie adv., zwrócenia, mogący być zwracanym, zwróconym, po-wróconym, odwetowanym, oddanym; ttHeberumfehrltch, umfehrkr, tmeberfehrkr, nneberfehrenb. Lecą niezwrotnym pędem godzmy. Zab. 14, 365. Czas niezwrolnie w wieczną przepaść bieży. Zab. 14, 80.    0 czasy, o uciechy,

o godziny lotne , Prędkoście mnie odbiegły, jako sny niezwrotne. Zimor. Siei. 259. Ucieka czas niezwrotny, czas nienarodzony. Min. Byt. 4, 66. Zwrotne narowy, vitia reditura. Nar. Tac. 3 , 81. — Zwrotny, zwracający się , powracający ; jurücffehvcnb, ttntff^renb. Ponieważ w szeregu z funkcyi ułomkowej powstającym, każdy współczynnik jest funkcyą kilku poprzedzających, szeregi takowe nazywają się zwrotnemi, series récurrentes, dlatego że chcąc oznaczyć którego z nich, wracać się musimy do poprzedzających go. Sniad. Alg. 1,170. Obieg słońca zwrotny, revolutio tropica. Hub. Mech. 518, (ob. Zwrotnik).— Zwrotny, do którego się zwraca, rekurs czyni, rekursowy;- fRegrc^ *, SRecurS *. Przyrzekający nagrodę dla ręczącego, jeżeli ten przez swą porękę przyjśćby miał do szkody, zowie się zwrotnym ręczycielem. Gal. Cyw. 5, 231. — Zwrotny, do zwrotu, zwracania, obracania służący » obracający; ttmfehr <, $ehr«, SBettbe*, ®reh * . Drugi pacierz karkowy nazywa się zw-rotnym abo skrętem, epistrophus seu axis. Perz. Cyr. 51. üffienbetwr» bel, ^ehrrctrbcl, ©rehnnrbeh — §. Zwrotny, obrotny, zwinny, uwinny ; geruanbt, fiel) letcfyt tuenbenb, tummeJnb, be* |ettb, fltnf phys. et intellect. Chyży, wysmukły i zwrotny zając. Kniaź. Poez. 5, 71. Part zwrotnym koniem żwawy. Hor. 1, 79. Min. ; (versis animosus equis). Przybrał sobie ludzi szlachetnych, zwrotnych. Pilch. Sali. 167. Zwrotny na wszystkie strony umysł Mieczysława, nie mając, pomocy od swoich , szukał jej u obcych, Nar. Hst. 4, 50, (cf przemyślny, przezorny). Wiek , który wojnie zdolny, i w miłości zwrotny. Hut. Ow. 62, (cf. przebiegły). Ma język; ale związany i niezwrotny. Pilch. Sen. gn. 118. (niegibki, niegiętki ; unlenffant, unbeugfam, unbeholfen). Do dyabła! co za język zwrotny! Teat. 25, 122, (ob. Kołowrot, kołowrotek). Zwrotny w złych rzeczach, ob. Przewrotny..

do zwrotu, do

Sen. list. 3, 379. ZWROT, u , m., zwracanie, zwrócenie , powracanie nazad , powrót, berô SBteberjurudfehren, btrô fKticffehren, btrô Sieberfehren ; (Hag. vzrata , zàvrata).

Zwrot posłanej córki rychły przyślubuje. Zebr. Ow. 451.

Uchwalono wygnanemu zwrót do domu wolny ; on nieodmiennym sercem i wygnanie , i zwrot zniósł. Warg.

Wal. 113. Nadzieję zwrotu do domu zagubiwszy, na wszystkie niebezpieczeństwa gotowi Warg. Cez. 6. btc ^Öffnung ber ^etmîeftr. — Zwrot czego drugiemu, oddanie nazad, ba$ 3urMgeben, Sßiebergeben, Sßteberabgeben.

Zwrot wziętych papierów do archiwum. Ld. Załączając to pismo, zamawiam sobie zwrot jego. ib. (oddanie, odesłanie). — Zwrot, obrot, kierunek; Me SBenbnng, fRt^tung. Postrzegła Wenus Adonisa , i z tym oka zwrotem Poczuła zaraz w sercu strzałę z zjadłym grotem.

Szym. S. W. 5. Zwrot, zakręt, obrot wsteczny, rozmaicie obracany; eine Sßenbmtg, Drehung, Krümmung. Ty, która włos w tysiączne składnie zwijasz zwroty, boginie same czesać godna. Hul. Ow. 134. Strumyk licznemi zwroty szukać czego zdaje się. Nar. Dz. 3, 5. — Zwrot, miejsce zwrotu, zakrętu, ( cf. uwróć ) ; bte Beugung,

Srkmntung, bte Umfehr, ber Ort ber SBenbung, bte 2Benbe.

Na zwrocie ulicy na końcu fontany umówiony zapewne zastąpił mi z szpadą gołą. Teat. 49. b, 107. — Zwrot, odwrot, odbitka, odskok , wsteczny kierunek; Slbfpruttg,

Umfprmtg, 2lblettung, Slbfehrung, gćtnjlicf) oercinbertc, entge« gengcfefcte jfiicbtnng. Złe to jak powódź się zlało Zwrotem na tych, od których swój początek miało. Przyb. Milt.

213. Czas wszystek upływa na zmianach i wspacznych coraz wzrotach. Pilch. Sen. list. 3, 379. Następca jego równy ojcu z cnoty, Nie był mu rówien z szczęścia; pomyślność ma zwroty. Przyb. Luz. 127, (cf. kolej, cf. to dzwono raz wysoko , drugi raz jest na dole). — Górnictw.

Zwrot żyły albo nagła odmiana żył kruszcowych. Mier.

Mskr. ber ©ang ftürjt fid). ZWROTNIK, a, m., Zwrotniki słońca, tropici. Hub. Wst. 47. Zwrotniki, koła, za które słońce dalej ku północy i południowi nie przechodzi.

Śniad. Geog. 104. Sffienbefretó , 28enbecir!el. Zwrotnik raka, zwrotek koziorożca. ZWROTNOŚĆ, ści, z., sposobność

zwrócenia, powrócenia; bte 3lirÜcfft’hrbarfett, üJîügllcbfett ZWRZASNAC, ob. Wrzasnąć, ber Mehr, bte Sßenbkrfett, toeubbarfeit. Rwij tamy, ZWRZEDZIEĆ, ZWRZODZ1EĆ, ZWRZODOWIEĆ, ZWRZO-twojej szkodzące zwrotności. Hardz. Trag. 14. (twemu    D0WAC1EĆ , ob. Wrzedzieć, fchrociren, junt ©efebroüre

powrotowi).— Zwrotność , obrotność, zwinność, bic ©e*    werben. — Addas: Jeśliby rak nie otworzył się, i nie

zwrze-

wanbhcit phys. et intell. Odtąd oddychałem łatwiej, czu-    zwrzodowiał. Haur. Sk. 442. Lewandowa wódka

łem więcej w członkach zwrotności. N. Pam. 12, 504.    dzenie goi *wnątrz. Sienn. 239, ob. Zjątrzeć , zropieć.

wsze-

tecznikiem , oddać się całkiem wszeteczeństwu ; unju^tlg werben, ftd) ber Unjueht ergeben. Zwszeteezniała Tamar, i oto brzemienna jest. Budn. Genes. 58, 24. (dopuściła

Jest to młodzian, znać po nim dobre obyczaje, Postać ZWRZESZCZEC , ob. Wrzeszczeć, w nim miła, oko żywe, zwrotność chyża. Zabi. Firc. 58. ZWSZETECZNIEĆ nijak dok., stać się wszetecznym ,

Moc, zwrotność, chybkość, udatność w wyborze Pokazały się w tak sławnej potrzebie. Kras. Woj. Ch. 112.

Rzeźwość i zwrotność pochodzą z ruchawości dobrowolnej i chętnej. Pilch. Sen. list. 4, 176. Go za bystrość się nierządu. Bibl. Gd.).

dowcipu, co za duch autora, nawet jaka zwrotność i    ZWYCIĘSKI, », ie , *ZWYCIĘZKI -— o adv., od zwycię-

pochopność, powiedziałbym, gdyby niekiedy spoezął, a    stwa, od zwycięzcy, ‘zwyciężny ; <slege$«, 6!eger* 6ieg*;

ZWYCIĘŻA Ć-ZWYCIĘŻN Y. 1195

ZWYCIĘSTWO.

Boh. wjtéznÿ, (ob. ‘Witeczny, zwyciężny) ; Sorab. {. dobetżerski, (cf. dobyć, zdobyć); [Croat, vyteske ; Vind. viteshki, viteski » rycerski, bohatyrski) ; Vind. prernaga-zhen , premaganjzhei (cf. przemódz). predobiten , obla-daun , (cf.-władny) ; (Croat, vitesski , viteski heroicus, equestris); Croat, obladavni; Hung, vitezi , vitezlo nuli-taris, equestris ; Bosn. vitescki strenvus; Bag. vitescki heroicus); Hoss. noó^HLiii, noó^meJibHhiH, noót40HO-CHUH , Eccl. 4o6ponoó,b4HHH. Wielkie wojsko "‘zwycięzcę (zwycięskie) głodem wymorzone. Warg. Cez.. 166. Zwycięski wiersz, piosnka. Cn. Th. 1458. Bogu zwycięską pieśń śpiewa Suszyć. Pieśń. J 3, 4 b. Zwycięski fest, wracanie się po zwycięstwie, tryumf. Cn. lu. 1158, Boss. no6i»4Hoe. Tryumf wielki, zwycięska pompa. Cn. Th. 1157. Zwycięskie łupy, herby na tryumfie, nosidła. Cn Th. 1458. et 551. Zwycięzki znak, pamiątka zwycięstwa, slup, trophaeum. Cn. Th. 1458, Zwycięski upominek. ib.

czu

Zwycięsko , zwyciężając, z zwycięstwem, zwyciężcą; fiegteit^, ftegenb, ais ©teger. Obronisz zwycięsko w słuszności ojczyznę , Czyniąc z przyćmionej Polski Polskę sławną. Zab. 11, 297. Kokles mimo gęsto nań rzucanych pocisków, szczęśliwie i zwycięsko na drugi brzeg do swoich przepłynął. Pilch. Sen. list. 4, 156. Zwycięsko bole znosisz serdeczne. Suszyć. Pieśń. 1 C 4. ZWYCIĘSTWO, ZWYCIĘZTWO, a , n., zwyciężenie, przezwyciężenie nieprzyjaciela, pobicie go, ber ©teg ; Boh. wjtezstwj ; Sorab. 1. dobétwa, (cf. dobycie, cf. dobicie) ; Carn. oblâda ; Vind. premaganje, premag, premoshenje (ob. Przemódz), ismaganje, premoistrenje, predoblenje , dobitva , dobitje, obladainje , (viteshma , viteshnishtvu, viteshtvu, viteshnost * ryeerslvo) ; Croat. obladànye , dobitje, preobladanye , (vitèstvo generositas ; Hung, vitessek bellum ; Rag. vitesetvo » rycerstwo) ; Slav, pridobîtje ; Bosn. pridobitje , dobivenje ; Boss, no-6t4a ; Eccl. no6t4HTejCTBO. Wódz skoro nie odnosi zwycięstwa , tym samym już jest zwyciężonym. Teat. 53. d, 49. Gdzie zwycięstwo tam niewinność. Stas. Hum. 1, 216, (cf. wilcze prawo). — Plac zwycięstwa, Eccl. no-(cf. pobojowisko). Zwycięstwo w gonitwie Boss. upepiicraHie. Gdzie zwycięstwo bez pracy, tam tryumf bez chwały. N. Pam. 6, 214. Ci, którzy umieją zwyciężać , nie zawsze umieją zażyć zwycięstwa. Ust: z. hruc. 3, 27. Dwa kroć zwycięża, kto się w zwycięstwie zwycięża. Min. Byt. 4, 127, Trudna rzecz jest zwyciężać drugie, ale większe j'est zwycięstwo, zwyciężyć serce swe , a popędiiwośei swe uskromić. Baz. Modrz. 59. ©el&ffbeftegung, ©elbfłbeljerrfcljmtg. Zwycięstwo to jest największe , kto siebie sam zwyciężyć urnie. Góra. Hz. 80. Wpadłem przy tym ztąd w niebezpieczeństwo Do dalszych grzechów, przez me w żądzach mezwycięstwo. Kulig. Her. 59. (niebamuwność, niewstrzemięźliwość , pu szczając cugle żądzom, ulegając im). Chciałabym z i>fa-mojego otrzymać zwycięstwo. Teat. 46 b, 72 Najuczciwsze szukanie zwycięstwa, dobrodziejstwy dobrodziejstwa chcieć zwyciężać. Gorn. Sen. 27    — Htslor.

eccl. Były starodawne pamiątki i zwycięstwa , (tak zwano Ie kościoły), ś. Piotra. Anakletus nad ciałem ś. Piotra zbudował był pamiątkę i zwycięstwo, to jest kośeioł. Sk.Dz.ll. (kapliczki nad grobami pobożnych chrześcian, mianowicie meczennników w pierwszym wieku po Chrystusie). ZWYCIĘŻAĆ , ob. Zwyciężyć. ZWYCIĘZCA , y, ot., który zwyciężył, zwycięstwo odniósł; ber ©teger, ber Sefteger ; Boh. wjtez, wjtézytel, (ob. 'Witez, cf. Lat. victor); Sarab. 1. dobecżer ( cf. dobywca ), pżewiner; Cam. obladavz , premaguvavz , ( vytés * rycerz ) ; Vind. premagar, premagavez, premaguvavz, premagavuz, la-davez, obladavez, premoshnik, predobiular, predobiunik, ismagavez, dobitnik , premuravez, prelilnik, (vîtes, vi-tesh , shlatni jesdjak eques) ; Croat, obladàvecz, ladavz , (ob. Wfadacz), dobitel, predobitel; (Croat et Dal. vitez heros; Hung, vitez); Dal. dobitnik, premoshnik, prido-bitnik ; Rag. dobijtnik, (vitéz zlatoruni » rycerz złotego runa); Bosn. dobitnik, pridobitnik , nadjacicegl, (vitez; Slav, vitèz lieras^); Boss. noótAHTejb, noô'MoHOceu’B, vulg. noóiiTeips, (bhthss bohatyr, rycerz) ; Eccl. OAOjimeAb, (cf. podołać), noóbAHHKŁ , (kiita^ , óoraTMps , xpa-ópept, pupapb rycerz); (cf. Germ, übertütnben; Scand. viking auctuarius, pirata). Zwyciężcą się wracający, tryumfujący. Cn. Th. 1158. Tryumfuję, abo wracam się zwyciężcą, ze zwycięstwem, ib. Nie raz zwyciężcą został zwyciężony. Kras. Oss. G 4, (cf. nie mów hop, aż przeskoczysz). Niedawno srogi mój nieprzyjacielu , Teraz panie mój i zwycieżycielu. Past. Fid. %48. W rodź. zeńsk. ZWYCIĘŻYCIELKA, i, ZWYCIĘŹCZYNA, y, która zwyciężyła, zwycięstwo odniosła; bte ©tegerimt, Seftegertnn; Sorab. 1. dobetżerka ; Vind. premegarza , premagauka , predobitniza , predobiularza , prefilniza ; Dal. dobitelni-cza , dobitniczà , pridobitnicza, (vitezicza , viteskinya ; Hung vitezné » bohatyrzyca) ; Croat, dobitelicza , pre-dobiteücza, obladavka; Bosn. pridobitniça, dobitniça , nadjacitegliza ; Bag. dobijtniza , (viteziza » bohatyrzyca); Boss. noót^HTeJHima. Vistrix, zwyciężycielka. Urs. Gr. 184. Męka pańska zwyciężycielka jest śmierci. Birk.Krz. Kaw. 17. Praca w najtrudniejszych terminach szczęśliwie zwyciężycielka bywa. Mon. 71, 594. Bierz laury, któreć Agamemnon zgina , Cna zwyciężczyna. Bardz. Trag. 256. Liczysz zabite zwyciężczyna dziatki. Bardz. Trag. 258. ZWYCIĘZCZYZNA, y, z., prawo zwycięzkie. Dudzi 75. zdobycz zwycięska, ©tege$red)t, ©iegeroberung. Teraźniejsza jest u Turków usilność , aby się przy dawnych zwy-ciężczyzn własności utrzymali. Zab. 16, 134. Cóż o was mówić, o króle mściciele, Wy w zwyeiężczyznach ziemi podbiciele Zab. 16, 573. ZWYC1ĘŻEN1EC, ńca , człowiek zwyciężony, eût SBejïegfcr. Uzna świat, że nie jestem zwyciężeńcom srogi. Bardz. Luk. 2, 43. Fortuna o ziemię rzuca królewskie korony, A podłych zwyciężeńców wysadza na trony. Bardz Boet. 29. ZWYCIĘŻNY, a , e ie adv., do zwy-dężenia łacny, vincibilis. Cn. Th. 1458. beftegbar. beftegltd); Sorab. 1. pżedobćcżne; Croat. obladlviv; Slav, pridubiven ; Bosn. dobitni (cf. dobyć, zdobycz), pndobitiv , koji se lasno mosge dobit, nad-jaciv ; Ross. oôoptfMbift, iioôImhmhh; Eccl. noóopriMuii. Niezwyciężny, Boss Henpeo4o.*HMbiH ; Eccl. ueoôopHMUH. Iż czuł sam u siebie przyjaciel swe urwanie a umniej-

4196 ZWYCIĘŻNOŚĆ -ZWYCIĘŻYĆ.

ZWjYCIĘŹYJAD - ZWYCIĘŻYSTY.

liti , odolivali; Bosn. svladati, dobitti, dobiti, pridobiti, pndobilli, primocchi, nadjacjati , nadvladati, nadsecchi, nadsigjati; Bag. dobitti; Slav, dobiti; Boss. OAOjfrrfc, 04OJiiiBaTb (cf. zdołać, podołać), noóiAHTb, noót*-4aTb, ypa3HTb, ypawaTb (cf urazić), óopoTb, oóopaTb, oóopaio; Eccl B3Óopaio , no6t»4aK), no6t40HOiuy, no-ôopaTH-, zwyciężyć, ‘wyciężyć; (Boh. wjtézyti, cf. *witez, *wileczny; cf. Lat. vincere, victus) ; zwyciężać, absolute, być zwycięzcą, fiegen. KonetaM tysiąc uczynił wypraw, i wszędzie zwięnężał. Nieme. Król. 1 , 195. ( był zwycięzcą, wyszedł zwycię/oą , odnosił zwycięstwo). — Zwyciężam przeciwnika « zw\c.ięstwo, plac otrzymawam. Cn. Th. 1458,. beftegen, ‘»b. Wygrawać, porazić, zwalczyć kogo, cf spożyć). Wojną trudno go pożyć, bronią trudno zwyciężyć. Bat. bk. 573. Zwyciężea zwyciężon, smuci się. ż luje Burdi. Trag. 472. Zwyciężony zostaję, vineor Bu Th 1458, (cf. pobitym zostaję, zwalczonym). — Fig. Ir. Zwyciężyć czarta, zwyciężyć świat, zwyciężyć ci..ło , zwycięż.NĆ strachy a rozliczne możności, zwy-

szenie, wyrozumiewając też, niezwyciężne być źydy, którzy się na moc boga wszechmocnego spuszczają....

1 Leop. 2 Mach. 11, 13. (zrozumiawszy, że żydzi byli niezwyciężonymi. Bibl. Gd). Niech się dziś dziwują ci poganie twej niezwyciężnej mocy. 1 Leop. 3„Mach. 6.

To była skuteczna sprawa niezwyciężnej mocy onego, który ratunku im z nieba dodawał. 1 Leop. 3 Mach. 4.

0 panie niezwyciężny narodu ludzkiego ! Kanc. Gd. 305.

Niezwyciężone twe ramię, nie jest niezwyciężnem ; (Ton bras est invaincu , mais non pas invincible. Corneille).

Porażki te ich więcej wam serca dodawać mają; nie o tym myślić trzeba, czym zwyciężeni są Zygmuntowie,

‘Ładysławowie , .Ludwikowie, ale to upatrywać, jakim sercem szli na nieprzyjaciela, jak mężnym , jak niezwy-ciężnym, i jak wspaniałym. Janusz. Oksz. F 2. Majestat niezwyciężnej cierpliwości. 1 Leop. Jac. pr. (nieprzeła-manej, niezłomnej, (niewzruszonej). Dziwnemi kłopoty ćwiczeni będąc, przy panu jednak niezwyciężnie trwając, wszystkie one trudności zwyciężają. Zim. Post. 3, 543.

41. (nie uledz, nie dać się ułudzie, skusić). Nie godzi się temu, kto świat zwycięży, aby się miał dać białym głowom zwyciężać. Bej. Zw. 24. Infra dolorem vel vo-luptatem sum, daję się zwyciężyć. Cn. Th. 1458. Choć Chrystus krwią odkupił człowieka , przecie go wycięży ten marny świat, swawolne ciało jego, czart zwodca. Bej. Ap. 2. Ten 'sprzeciwnik twój (szatan) miał się o cię ‘zawżdy ku^ić, a tern i słowy, a tym smacznym jadem ''zwyciążać nędzne człowieczeństwo twoje. flej. Post. U 2. Siebie zwyciężyć, więcej jak narody, hras. List. 2, 143. Zwyciężam się, przełamuję się, odejmuję się swywoli , hamuję się. Cn. Th. 1458. (wstrzymuję się). Wzgardzony dla pogardy, sam się więc wycięży. Chodk. Kost. 27. Niezwyciężony, a) którego nie zwyciężono, itnbefiegt. Zwyciężycie! męża niezwyciężonego. Olw. Ow. 521. — b) Nie do zwyciężenia, nie mogący być zwyciężonym, niezwyciężny ; iinbefieglid), unbejroinglicf), unbeftegbar. Alexander mając nazwisko niezwyciężony, przecię Dyo-genesa wstrzemięźliwości nio mógł zwyciężyć. Warg. Wal. 128. Ze zręczniej pałasza niż maczugi użył, Na niezwyciężonego nazwisko zasłużył. Przgb. Luz 233. Nadzieja w chwili zlej niezwyciężona , Mężowi swemu jest poczciwa żona. Nar. Dz. 1 , 45    — Transi. Zwyciężać

kogo w czym , przewyższać, przechodzić, celować; einett worin übertreffen, tl)it bnrin beftegen. Żeby Damalis dziewka nie przepiła Basa , i Trackim kuflem zwyciężyła. Lib. Hor. 38, (‘f prym odnieść, dank wziąć). Dobrodziejstwa ojcowskie zwyciężone dobrodziej'twy synowskiemi być nie mogą. Goni. Sen. Laty dziada zwycięży, a ojca mądrością Bardz. Trag. 215. —    On bedzie o zło

dziejstwo prawem zwyciężon. Tarn Ust. 158. prawem przekonań, prawem przeświadczon, ‘skonwinkowany ; ge* rtcfytitcl) ûberwiefen, überjeugt. ZWYC1EŻYJAD, u, m., ziele , od zwyciężenia jadu i zarazy morowego powietrza mianowane. Syr, 560; asclepias , vinretoximm , ®d)Wfll* benwurj, gemeine Slóclepie, cf. tojad. ‘ZWYCIĘŻYSTY, a, e — o adv., victoriosus , zwyciężysty, który wiele nad nie-

Lud ten ‘niezwyciężenie (niezwyciężnie) przywiązany do ciężyć dary, obietnice, bogactwa świata tego. Bej. Ap. monarchii. Gaz. Nar. 1, 318 b. — Skłonności naturalne, nałogi i namiętności, nie powodują ludzi niezwyciężnie do gwałcenia praw naturalnych. Mon 76, 27. koniecznie, nicodbicie, itnbejwingltd). — §. Zwyciężny, zwycięski, od zwycięstwa , z zwycięstwem, zwyciężający, *zwycię-żysty ; Siegel, ftegreief). Ofiarować będziecie zupełne ofiary i zwyciężne. 3 Leop Deul. 12, 6. (‘witeczne. 1 Leop.-, Boh. wjteznÿ, ob. *Witeczny; Vind. viteshen , vi-teshni * rycerski). Ktoby ofiarował ofiarę zwycięzką , niechaj ofiaruje mąki białej. 3 Leop. (‘witeczną 1 Leop).

Obchodź wesoły tryumf, pieśń zwyciężną śpiewaj. Olw.

Ow. 594. (ob. zwycięska piosnka, zwycięski wiersz.

Cn. Tli. 1458). Podnieście swe broni i oręża zwyciężne.

Leszcz. Class. 73. Wziąwszy cię, pod zwyciężną chorągiew' swoje sprowadził. Wgs. Aloj. 490. Jeńce za zwy-ciężnymi żołnierzmi postępowali. Faliss. FI. 44. Zwy-ciężna ręka boska. J. Kchan. Dz. 140. Przeciwniki narodu ludzkiego starłszy, zwyciężnie wstąpił pan w niebo.

Kanc.' Gd. 112. zwycięzcą, z zwycięstwem. ‘ZWYCIĘ-ZNOŚć, ZWYG1ĘZONOŚG, ści, i. , możność być zwyciężonym, bycie zwyciężnym ; bie ^3cfiegbarfeit, Sejroitig* barfeit. Pokonani przez Ambala Rzymianie, stracili w oczach sąsiedzkich opinią niezwyciężoności swojej.

Kras. Ust. 62. Turek , zasadzając swoje niezwyciężoność na baśniach, ode dnia do dnia nikczemnieje i ginie.

Przestrz, 186. ZWYCIĘŻYĆ, *WYCIĘŻYG cz. niedok., przezwyciężyć dok. , Zwyciężać contin. , Zwyciężywać (Olw. Wirg. 410) czestl., zwycięstwo odnieść, być zwy-ciężcą, ftegett, beftegen; Boh. wjtézyti; Slov. zwjtézyti, pfemocy ; Sorab. 1. pżewihnu (cf. przewinąć), pżewi-nucz, dobiisch (cf. dobyć, zdobyć), dobusch, dobii-dnusch , dobünusch, pzedobédu ; Cam. obladati, oblâ-dam , obladujem (cf. władać), premâgam , (cf. przemódz) ;

\ind. premozhi, premagati, prefiliti, (cf. przesilić), po-filiti (ob. Posilić), obladati, obladuvati, prediulati, isma-gati, predobiti, prediulati ; Croat, obladati, obladujem, premochi, dobivati, predobiti, predoblyujem ; Dal. odo-

Z W Y C Z A I Ć.

ZWYCZAJ.

1197

1. nawożam szo ;

gdy już twardnieje, tedy jej się moc umniejsza; się jej zwyczai jeść, temu szkodzi; bowiem czyni zaćmienie. Cresc. 252 W pustkach się zataił Za pała-gdzie się lud chodzić nie zwj czaił P. Ki han. Qrl. \    121.— Usta sprawiedliwego zwyczają się ‘mądrością.

Budn. Ps. 57, 21. (usta jego mówią mądrość. Bibl. Gd ; kierują się , powodują się mądrością, przyzwyczajone,

cem,

Zwyczaj, nabyta

przyjacielem zwycięstw otrzymał. Mącz. zwyciężny, fteg* reid) ; Boh. wjtezaslawnÿ, ‘zwyciężnosławny, fteg&eriltymt.

‘ZWYCZAlć cz. dok., Przyzwyczaić (qu. v.) dok‘Zwycza-jać niedok. , zwyczaić kogo do czego, przyzwyczajać, czynić że przywyka , wkładać kogo, nakładać do czego; einen tvoju geronnen, etngetvö(men ; Boh. ućiti zwykat, ućiti priwykat, nawykat nećemu ; Slov. zwykati, (ob. Zwyknąć) ; Sorab. 1. nawożam, nawożeno ; Cam. vadeti, vadèm , navadèti (cf. wada, wadzić), resvadeti; Vind. vaditi, navajenje ; Croat, obichaiti, obichajen , navaden; Hung, szoktatni ; Rag. uobicjaiti, obiknuti , (cf. uoby-czaić) ; Ross. H3Ba»HBaTb , H3ßa5KHB8Hie, noßa^HTb , no-BaatiiBaTb , npnBa4HTb, npHBa>KHBaTb , TopiiTb (cf. torować), TopeHie. Zwyczaje, wprawiam w co, wkładam w co , przyzwyczajam do czego , nakładam kogo czego. Cn. Th. 461, (cf. przyuczyć, zuczyć, wuczjć, wćwi-czyć). Zwyczaili język swój powiadać kłamstwo. Radź. Jer., 9, 5. (każdy z nich naucza języka swego mówić kłamstwo. Bibl. Gd.). ‘Zwyczaić kogo‘czego , n p. Och-mistrzowatfie dworzaninowe ma się ztąd począć, iżby pana takich obyczajów zwyrzaił, któreby go same cnotliwie żyć zuczyły. Gurn. Dw 569 (iżby go do takich obyczajów zwyczaił). — Zwyczajony , w zwyczaj wprowadzony; jur ©emofynljeit gemacht, jur ©croojmljett getvor* ben. Z kazania tego, pasterze, opuściwszy wiarę swoje, którą trzymali z ojców swoich zwyczajoną , uwierzyli słowu bożemu. Git. Kat C c b. Dawność zwyczajona. Gil. Kat. 5. W Hierozolimskim kościele była sukcesya biskupów jednego po drugim , był porządek , było dawne zwyczajenie. Gil. Kat. 4. (zwyczaj wciągniony, wprowadzony). — Zaimk. Zwyczaić się, ftd? getvöfmen; Sorab.

Vind. fe navaditi ; Ross-. eBUKHyTbca, CBUKaTbca (cf. zwyknąć), TopiTb , HaioptTb. Nakładam się czego , przywykam czemu , wkładam się w co , zwy-czaję się do do czego, ‘wyknę czego. Cn. Th. 461. Dawniej młodż pracowaniem w obozie zwyczaiła się do żołnierskiego życia. Papr. W. 1, 5. (zaprawiała się). Wiele dobrego z tego każdemu ‘roście, kto się pracować zwyczai. Gorn. Dw. 569. — Cum. Dativo : Zwy-czaić się czemu, ftd) morem getVÖljnen. Mają się o to starać żołnierze, aby się ’"igrom i rozmaitemu ćwiczeniu yczaili. Raz. Modrz. 470. Zwyczaimy się temu naprzód łajać czeladzi, potym ’'‘żerne, dzieciom, przyjacielotn, a tak się język zuczy źle mówić, że potym wszystkim śmiele złorzeczemy. Eraz. Jez. R 8. Aza to jest podobna , prędko to z siebie zewlec , czemu się kto przez długi czas zwyczai, co się w niego wrodziło, i w nim zatwardziało, Hrbst. Lek. C 5 b. — Zwyczaić się co czynić, mieć w zwyczaju czynić, ‘wyknąć, zwyknąć, zwykle czynić, tn ber @emofm(>ett (taben su tljiin unb f. tv. Sałata,

a kto oczom

przywykłe do mądrości). — Zwyczaiło się co , w zwyczaj poszło, eê iff sur ©emo$n(>ett geworben. Ludzie przy ś. męczenników *grobiech, *jęli też swoje ciała pocho-wywać, gdy się to tak zwyczaiło , tedy.... Gil. Post. B b. ZWYCZAJ, ju, m., nawykniecie, zwyknienie, i czego się nawykło , ‘obyczaj , tryb zwyczajny, używanie , zachowanie ; bte ©emoljnbeit, bie ©eroo^nung, ber ©ebraudj; ber 33raud), (bte ©itte); Boh. zwyk, zwyklost, obyćeg ; Slov. obióag ; Sorab. 1. nawożeno; Sorab. 2. brooch, Carn. svik, shêga , navâda ; Vind. navada, shega, ushanza (używanie), prauh, fhpoganje, nuzanje; Croat, obichaj, obizhaj, obiknenye, zakon (cf. zakon), sega, navàda, navajenye , navagyenye ; Dal. obicsay, uvadicza; Hung. szokas ; Rag. obicjaj , obicja, obiknutje , nauk, nauka, chiuud , uvadicza; Bosn. obicjaj, navada, nauk, (cf. nauka); Slav, obicsaj ; Ross. CBbinna, npuBunna, HaBUKE, HaBHUKa, iiOBtiMHa , oÓŁinafi , oôBiKHOBenie , npiiayKa, npMyqKa, H3Ba4Ka, Hpast (cf. narów), HopoBE, noBa4-Ka ; Eccl. cKT.mil, CBhiuKa, Hayns , npiiBunna , HaBUKS, H()AB'L , or.fni^T, (cf. obraz) , 110406a, (cf. podoba). Zwyczaj, zwyczajenie, ćwiczenie dla wprawy, dla biegłości; bflê ©etVÖlmett, bie ©ercofynung. Dworzanin zwyczajem naprzód ma włudzić w pana cnoty. Gorn. Dw. 570. Jak nieosiadana szkapa ku żadnej się potrzebie nie zejdzie przez płochość, przez niezwyczaj: tak człowiek nieu-czony ku żadnej się sprawie nie zda. Kosz. Lor. 18. Nie mogę w tej zbroi chodzić, bom tego w zwyczaju nie miał.    5 Leop. i Reg.    17, 59.    (bom się    tego nie

przyuczył.    1 Leop. ; bom    tego nie    przywykł.    Bibl. Gd.

lobe nttd) ntdjt baratt gewännt), zwyczajeniern,, ćwiczeniem wprawa, biegłość; bie ©e* tvoijti fielt,    burd) ©etvöfmett    erlangte    gertigfeit.    Młodemu

trzeba się dobrego uczyć, i w dobrem zwyczaj brać. Pelr. Et. 25. Zwyczaj ła+tfe rzeczy czyni. Rys. Ad. 80. Zwyczaj za naukę stoi. Hipp. 29. Zwyczaj wszystko przemaga. Cn. Ad. 554. — Zwyczaj, to czemu kto .przywykł, do czego się przyzwyczaił ; bie ©ctvobvfjett, baê tuvron man fid) gement (jat, n>a$ ntan jtd) angctvöfjnt fiat, bie 5ln* getVÖIjnung. Zwyczaj albo nałóg jest drugim przyrodzeniem. Mon. 69, 174. Zwyczaj drugie przyrodzenie. GHcz. Wych. D 8 b. Zwyczaj każdy stoi za drugie przyrodzenie. Rej. Zvj. 115. — Zwyczaj oswojenie z czym, pospoli-towanie, stanie sie zwyczajnym; baê ©etvofjlttfeçn , ©e* moljntmerbeit, ©etvßfmUd)tverben. Co w zwyczaj pójdzie u ludzi , to ujmuje podziwienia największym i najtrudniejszym dziełom. Rog. Doś. 5, 1, (cf. pospolita, oklepana rzecz ; oppos. niesłychana , niewidziana , niepraktykowa-na). “"Zwyczaj z kim, obcowanie, przestawanie zwyczajne, zażyłość, gctvöfjnltdjer Umgang. Owdzie część nieba Phias zastąpiła z siedmią córami także Atlantydy, Za to że Jowisz u jednej z nich ‘Maje Co najpiękniejszej, miewał swe zwyczaje. Tward. Daf. 68, (cf. praktyki). Konrada syn Kazimierz, zasmakowawszy sobie zwyczaj małżonki , długo przy niej we Wrocławiu, nie dbając na listy ojcowskie, bawił się. Krom. 259; (consuetudo, ob. mieszkać z żoną). — §. Zwyczaj, używanie , zachowanie , sposób czynienia przyjęty powszechniej ; ber ©e*

1198 ZWYCZAJNOŚĆ - ZWYCZAJNY.

ZWYCZAJOWY - ZWYDRZEĆ.

Brauch , ber Sraudj, bte ©ttte, ©eruo^n^ett, moda, bte SDÎO-    szokott, szoktatott; Bosn. obicjani ; Rag. obicjainj , obi-

be. Zwyczaj taki jest, tak się zachowuje. Cn. Th. 1459.    cnni, narèdni, (cf. narządzić); Slav, obiesajan , opchenj

Czytelniku w wszelkim kraju, Trzeba się trzymać zwy- , (cf. óbec , w obec), nâvlastito ,    ( cf. właściwy) ; Ross.

czaju. J. Kchan. Fr. H5. Mówi Ruś: *szto ‘horod , to    oôuimiiü , oôuk.iuS , oóhkhobghhhih , oómkhobchho, npa-

"norow; zwyczaj tam laki, i tu taki być mógł. Ptm. Kam.    Bummii, ii3Ba*eHHŁiH ; Eccl iifKAianr». — Zwyczajny, z

20. co kraj, to'obyczaj; każdy kraj ma swój zwyczaj;    czym s'.ę oswojono, nienowy, potoczny, nienadzwyczaj-

Slov. kolko kragow , tolko obicagi; Ross. mo ropoaB,    ny ; geroofjnltcf), nicht neu, Htd)t «uRcrox'bcntltc^. Przykrość

to nopOBŁ, mo /tepeBHH , to oÓŁinali. Dawny a staro-    zwyczajna lżejsza. Cn. Ad. 554. Zwyczajne rzeczy nie

żytny zwyczaj, bez prawdy, zastarzały błąd jest. Żarn.    czynią podziwienia. Cn. Ad. 1578. Niezwyczajny, Ross.

Post. 3, 103, Eccl. npe4«iHHie. Interes jest w modzie,    crpaHHoóbmHbul ; Eccl. HGOÔbiKHOBGHHuii., HCOÖLimiLiw.

a zyäk we zw’yczaju. TeaL 48. b, 28. Według zwycza-    Niezwyczajna rzecz jest, która rzadko przytrafia się.

ju, zwyczajnie, zwykle, za zwyczaj, jak to bywa; nad)    Boh. Dyab. 78. Niezwyczajne przypadki niezwyczajnych

6itte unb ©ebraudj , tüte geroöfjnltcl) ; Slov. podia obicage ;    wymagają względów. Teat. 8. 107, f ob. Nadzwyczajny).

Sorab. 1. waschna. Jejmość jak za zwyczaj była wymo-    Zwyczajnie, według zwyczaju. Cn. Th. 1459. getrö^nltc^ >

wniejsza, i na tym się dysputy małżeńskie kończyły.    rote geroöfjtiltd). Na niewielu zagonach zwyczajnie jak

Kras. Pod. 2, 46. Wesołego dziś jesteś humoru; !$•.    szlachcic Podlaski. Teat. 2. b, 59. (zwykle, jak to by-

Jak za zwyczaj, mój bracie! Teat. 47, 5t. — Zwyczaj,    wa). Prawdziwie Wac Pan masz niezwyciężony upór!

zachowanie w rzeczach prawnych ( ob. zwyczajowe pra-    1J. Zwyczajnie, żołnierz jestem. Teat, 36. c, 75. (nie

wo); ©erooftnljett, ©e&rctucf), Sraitd), ©erool)nl)eit3recf)t.    ma się ternu dziwować, nie dziw, fern SBunber).— Ellipt.

Zwyczaj dobry stoi za prawo. Sax. Art. 21, (cf. preju-    Zwyczajna, sc. rzecz, okoliczność; eine geroöljnlicbe 0(ld)e,

dykata). Aby zwyczaj mógł być prawem , ma być spra-    geroöl)nltcl)e ©rfcfjetnung. Zwyczajna to jest ludziom sędzi-

wiedliwy, od znacznej części narodu przyjęty, mający    wym, stare tylko obyczaje chwalić, Teat. 54. b, B i j.

przynajmniej po sobie dziesięć lat preskrypcyi, czyli da-    Zwyczajna panom swoję sławę lubić, Z swojej się rno-

wność albo używanie, i nie był prawu pisanemu wbrew'    oy i przymiotów chlubić.- Jabł. Ez. 34. Bogaty głupi,

przeciwny. A jako podług tych prawideł zwyczaj moc    to prawie zwyczajna, Uczon ubogi, i to też nie tajna,

prawa bierze; tak przeciwnym sposobem, nawet w spo-    Jabł. Ez. 71. — Zwyczajny komu, u niego w używa-

leczności wzięty, upada i moc swą traci. Osir. Pr. Cyw.    niu będący; bet) einem tm ©ebraudje, gebrćiudjltcl). Słowo

Ij, 14. Zwyczaj jest niejakie prawo, z obyczajów ludz-    rzemieślnikom zwyczajne. Tr. — Active: Zwyczajny, w

kich i z używania postanowione, które miewa władzę    zwyczaju co mający, nawykłyćwiczony, wprawny, bie—

, prawa pisanego, gdzieby takowego pisanego prawa nie    gły, doświadczony; tu ber ©eroofinljett, tut ©e&ratldje, fit

dostawało. Szczerb. Sax. 529. Zwyczaj za ustawę wzię-    ber Uefutng fiabettö, erfahren, beiuanbert, geübt. Zwyczaj-

ty, nic innego nie jest, jedno to postanowienie, które    ny żeglarz, doktor. Tr. Powiadają też ludzie około te-

się tylko za pochwaleniem ludzkim z dawnego zwyczaju    go zwyczajni, iż gdy wino przestanie się burzyć, a ustoi

wkorzeniło i ugruntowało. Baz. Modrz. 18. Zwyczaj Ma-    się, ma być przetaczane z lagru. Cresc. 544. (zwyczajnie

zowiecki. Ld., (cf. xiążę przyrzeka ludowi ’pospolitemu,    koło tego chodzący). Dziwujemy się , iż sługi mamy

prawa i wszystkie ‘zachowania trzymać. Biel. Św. D \ b).    niegdy w tych rzeczach, które im rozkazujemy niezwy-

— *§. Zwyczaj, tryb , sposób, gatunek, bie 5lrt itttb    czajne , ‘niepotomne, gdyż się od nas samych uczą tych

Seife. Trzeba często na młodego konia wsiadać i ‘zasię    rzeczy nieprzystojnych. Eraz. Jez C c 6 b , nieobyczajny,

zsiadać, aby takowym zwyczajem nałożył się spokojnie    nieokrzesany, nieulizany. ZWYCZAJOWY, a, e, od z wystać ku wsiadaniu. Cresc. 523. W najświętszej pannie ,    czaju , od zwyczajów , z wyczaju pochodzący, ©erooljn*

jako poczęcie ‘przedziło zwyczaj przyrodzenia, tak też    f)ett8 , # W prawa naszego niedostatkach statut r. 1454

przy rodzeniu wszystko się mocą boską działo. Kuczb. Kat.    rządzić nam się każe praejudicatis vel similibus decretis ;

84. Dziecię, gdy cudzego, a nie matki własnej po- 'są one w kraju naszym prawem zwyczajowem, którego karmu używa , społem też bierze w się zwyczaj żywota    powaga we wszystkich społecznościach cywilnych zawsze

a obyczajów. Glicz. Wych. D 3 b. ZWYCZAJNOŚĆ, ści,    była święta. Ostr. Pr. Cyw 1 , 14. *ZWCZAJOWIEC ,

i., zwykłość, bycie zwyczajnym , bycie w zwyczaju , mia-    wca , m., n. p Tu głos umilkł; pochmurzyła się twarz

nie w zwyczaju; bte @eroö()nltd)fett, ©ebrfliid)ltcl)fett. Zy-    wszystkich zwyczajowe,ów. Przeslr 54. trzymających za

wot ś. Jana za wielkie podziwienie był ludowi prostemu, ' dawnym zwyczajem , ©erool)nl)ett3öertf)Ctbtger. i dla niezwyczajności takiego życia wszyscy się garnęli ZWYDRZEĆ nijak. dok. ob. Wydrzeć narowić się ; rotlb do niego widzieć go. Biał. Post. 42, ( cf. nadzwyczaj-    roerbert, oerrotlbent, au^arten, — Addas: Skoro żrzebiec

ność). — Zwyczajność, zwyczajenie. Cn. Th. 1459. na-    do doszłości swojej przychodzi, póki nie nazbyt zwy-

wyknienie , bie ©eroö^nung. ZWYCZAJNY, a, e, — ie    drzeje, ze stada na stajnią go brać trzeba. Hipp. 29.

adv. w zwyczaju będący,    w zwyczaju mający ; geroÖ(inltcl),    Karność    potrzebna , aby sługa nie zwy drżał, i nie

geroofmt ; Boh. obyćegny,    ( cf. obyczajny); Slov. obiće-    zepsował    się. Petr. Ek. 11. Sługa nie ma być bez

gnÿ ; Sorab. 1. mâwschi    waschne, po waschnu ; Garn.    roboty,    bo zwwdrzeje prędko, ib. Ladzie którzy w

ponavâdi ; Vind. navaden,    poshegen , ushanzhüu , po na-    próżnowaniu zwydrzawszy , chciwośeiom własnym nie-

vadi, navadnu , poshegi ;    Croat, navadni, sôgav; Hung.    wcześnie    pobłażali, coraz nowej odmiany pragną. Krom.

280 ; qui in pace cupiditatibus suis minus satisfacie-    bydło , ma być starszy jeden pasterz, ‘namędrszy i *na-

bant.    zwyklejszy obieran, któremu wszyscy insi    przy trzodzie

‘ZWYKŁAĆ, ob. Zwikłać , wikłać.    posłuszni być mają. Cresc. 570.

ZWYKŁOŚĆ, ści, z., zwyczajność, bycie w zwyczaju, w “ZWYPUSZCZAĆ. Biel. Św. 266, ob. Wypuścić, powypu-używaniu, zwyczaj; btc @ett>£>ljnlt($fett, Me ©enwjwljett, ber    szczać. *ZWYRĘBOWTAĆ. Otw. Ow. 336,    ob. Wyrąbać,

©ebrawćO ^ Boh. zwyklost. Zwykłość sprawy. Groick. Obr.    powyrebować. 'ZWYSiEKAĆ. Biel. S. M.    Biijb , ob.

261 ; (quod esl in frequenti et continuo usu ). Zwykło-    Wysiec , powysiekać. ZWYTRACAĆ. Ryb.    Ps. 109, ob.

ścią potrzebną tak to między    ludźmi jest    sposobiono, iż    Wytrącić,    pow^ytrącać.    ‘"ZWYWRACAĆ. Otw.    Ow. 583.

od bożego narodzenia o sługi    nowotne sobie każdy czy-    et 16, ob.    Wywrócić,    powywracać, cf. z-,    Praepos.

ni staranie. Gil. Post. G c 5. Mieszam się prócz tego    inseparab.

dla samej miejsca niezwykłości. Siem. Cyc. 346. Do- 'ZWYSZ, ZWYŻ adv., w *zwysz, wzwyż, na wysokość, bra zwykłość to precz wyżenie , co zła nabrała. Bodn. trt ble £>öl)e. Słup na 18 łokci w zwysz. W. 3 Reg. 7, Apopht. 81 ; (habitudo, nawyknienie, cf nałóg). Ach 15. (ośmnaście łokci było z zwysz jednego słupa. Bibl. krzywdzą nas ,    wedle zwykłości swej. Obr.    2. ZWY-    Gd.). Nad zwyż , nad zwysz , ob. Nadwyż * nadto ,    wię-

KNĄĆ, zwykł,    f. zwyknie,    nijak. dok. Słowa Wyknąć    eej, zbyt, za wiele; tttefjr, JU tnel, jtt feljr. Jeśli    chce

qu. V.), 'Zwykać nie dok, nawyknąwszy mieć w zwyczaju,    dom odkupić, da piątą cześć    oszacowania nad zwysz.

w używaniu; att$ ^IngetDÖfymtng ju tbtrn pflegen, gerro^nt    w. Levit. 27, 15. ( przypada    piątą część pieniędzy nad

fep, pflegen; B,h. zwyknauti,    zwykł; Slov. zwyk mśm,    szacunek. Bibl. Gd.). Nie    będziesz miał wiele    zon,    ani

obyćeg mam ; Sorab. 1. mam    wasehno ; Vind. vaditi, fe . też nad zwyż wiele złota i    srebra. 1 Leop. Deut. 17,    17.

navaditi; Groat,    obiknujem ,    navagyujemsze ;    Bang, szo-    (srebra i złota nazbyt wiele nienabywaj. Bibl. Gd.).    Pokoi , szoktam ,    szokâsom ;    Rosn. nbicjaiti ;    Boss. bbłi-    borca nad zwysz daninę wybierał. Ezop. 132. *ZWY-

KHyTŁ, BBUKaTt , CBbiKnyTbCH, CBbiita rbca, HaBbtKHVTb,    SZYC, ZWYZSZYĆ cz. dok., przewyższyć, przezwycię-

HaBbiKaTb ; Eccl. oóbmecTBOBHTH Pełen będąc męstwa i    żyć. przeważyć; Überwegen,    übertreffen, beftegen. Nie

szczerości, żadnym me 'zwykluł narabiać podejrzeniem.    zwyższę. Alb. z Woj. 19. (do    równej się wysokości nie

Tr. Tel. 585. (me miewał w    zwyczaju).    Didtci ve>a di-    podniosę,    nie zdołam,    nie wydołam , nie wyrównam).

cere, pro: consuetus; et nos :    nauczyłem    się, pro: zwy-    —*Z wyszyć co, zyskać,    wygrać. Cn. Th. 1459.    getütttltett,

kłem. Cn. Th. 1459. Observes nostrum perfectum prae- erfd)tt)tttgcn , erhalten. Wziął pięcioro talentów od pana teritum respondere praesenti Latinorum, Germanorum etc.,    swego , robił niemi , i *zwysił    drugie pięcioro ; także i

zwykłem, soleo, tdj pflege, Italie tit ber ©eroofmbett, (labe    ten, który dwoje, zyskał leż    i on drugie dwoje. Sekl.

tnt ©ebrandje. Nie zwykłem, meum non est, in usu mi-    Math. 25. Wszystkiemi temi    wymówkami przeciw kre-

hi non est. — Zwykło się zaimk. bezosob. , mają zwy-    dytorowi nic nie *zwysi i    nie wygra. Chełm.    Pr. 110.

czaj, jest w zwyczaju, bywa    tak, titan pflegt. Trzyma    Nie równo więcej na tym    zwyższysz, gdy się    sam    za-

się nas ta przywara, że się na wzór innych układamy,    bijesz, a mźli gdy ku nieprzyjacielom wyjdziesz. Jer.

nie uważając, co należy czynić , lecz co się czynić zwy-    Zbr. 81. (Slov. zwisówatelka ; Garn. svishatnost hyperbola).

Z Y.

kło. Pilch. Sen, list. 5, 272. W tym wieku , w jakim on jest , zwykło się być ociężałym i trudnym do wyjazdu. Teat. 52, 7, (Ross jiymrrbca, jyqaTbca zdarzać się, przytrafiać się). ZWYKŁY, a, e, zwyczajny, mający we zwyczaju, będący w zwyczaju; getrofnit, gentopn» Z3BET, a, m„ ‘ZYBUCZEK, czka, m. , zwierzątko, od któ— Hep ; Zwykle adv ; Boh. zwykły; Slov. zwykły; Hung.    rego piżmo zybuczkowe, czyli moszkowe pochodzi. Sienn.

szokott; Viod shegen , poshegen, navaden ; Boss. 3ao-    Wyki. baê Bibetptpier, bte 3tbetbfape ; (Arab, zibet, ze-

óbUiHHH , BBbiKJibiH. Zwykli są ludzie-, pismem to opa-    bed). — § Zybet, u, m., piżmo zybetowe, ber 3tbetf>. Ła-

trować , czego wieczną pamięć mieć chcą Herb. Stat 5.    siea zybelu ma pod odchodkiem mieszek, w którym się

Zool. 318. ZYBETOWY, ‘ZYBU-

1199

Z W Y K Ł A Ć - ZWYKŁY.

ZWYPUSZCZAĆ - ŻYĆ.

et 659. Vol. Leg. 2, 591. (mają zwyczaj, mają w zwy-    zbiera cieczą mocnej ba/dzo woni, w podobieństwie do

czaju , w używaniu , w- zachowaniu » zwykli non addito    piżma , zybet zwana,

są). Peregrynacyą maję tikom opisał, jako mi droga    CZKOWY, a, e, od z\beta, lub zybetu ; %ibR\)ï\)m*, 3i*

tak trudna-dopuściła, me zwykłym historyków sposobem.    betltfajjen *, 3^tb ¹ . Potrawy smakiem zybetowym goto-

Warg. Radź. 533. Nie zwykłe brzemię Nachylało go aż    wane. Wiel. Kuch. 455. Chceszli maść wonną mieć,

prawie na ziemię. Odym. Św. 2, H h b. Nastawa zby-    przyłóż piżma trochę moszkowego abo zybuczkowego.

tek w strojach , i jakieś niezwykłe ciał *chędożenie. ₅ Sienn. 497.

Gorn. Sen. 29. Względy pewne, i czasu różnego od- *ŹYBURA, y, z., n. p. Chłopkowie niebożęta nie chcą się miany Rzecz niezwykłą nakażą pod czas bez nagany.    tą żyburą w karczmie zarażać. Star. Ref. 99. napój zły,

Morszt. 195. Zwykle, zwyczajnie, n. p. Sama go pro- , cf. lura.

wadziła tam, gdzie się zwykle przechadzała. Past. Fid. ŻYĆ, żył, żyje, “żywię (cf. żywić, żywi), żyję, ‘żywię

■    _ g. Zwykły, biegły, wprawny, doświadczony, *zwy-    med. contin, być żywym, być żyjącym, le&en ; Boh. żjti,

czajny; geübt, erfahren, Boh. ćwik quasi zwyk, t. j. zwy-    źil , żigi j Sorab. 1. fóm żiwć; Sorab. 2. zrwisch sze

kly ku wśemu , lob. Ćwik). Nad wszystkiemi pasącemi (cf. żywić się), lâbowasch, (cf. labować) ; Carn. shivęti,

1200

ŻYĆ.

Y C.

W.

me ser-

a ren darz

shivim ; Vind. shiveti, shivim, fhivim, shivotu bit ; Croat. siveti, sivem ; Rag. xivjeti , vulg. xivâriti ; Bosn. sgiviti , bitti sgiv ; Slav, xiviti ; Ross *HTb, îkhjtb , *HBy ; cf. Graec. Çâco, Çoof] , cf. Hebr rrn chaja ; cf. Graec. ßtog, (cf, Lat. vita , vivo ; cf. ś. Wit). Żyję , ‘żywot jakikolwiek mam, powszechnie, jako zwierzęta, zioła , drzewa i t. d., które ‘rostą, nie czują. Cn. Th. 1460. Żyję, stri-ctius, ut animantia, ‘żywot czuły mam. ib. — §. Bóg żyje, bóg jest, bóg rządzi , bóg na niebie; n. p. Panie, który ‘żywiesz i królujesz z ojcem i z duchem ś Sk. Kaz. 45 b. — Jurand, affirtnand. Rzekł pan: <,żywę ja, a będzie napełniona ziemia wasza chwały pańskiej. 1 Leop Num. 14, 21. (jako ja żyję. Bibl. Gd. ; fo roafyr id) lebe. 8ut(i). Ross. JKHßy a3$, 6o*ba luaTBa. Powiedz im , ’“‘żywę ja, mówi pan, to wam tak uczynię. Radź. Num. 14, 28. (żyję ja. Bibl. Gd.).— § Żyje pan bóg zastępów, że gdybym się nie wstydził Jozafata, o ciebiebym nie dbał. Sk. Zyw. 2 , 228. jak pan bóg w niebie , fo wnfir ©ott lebt, fo roafir ©ott ift. Żyję, '“‘żywot prowadzę , jako człowiek. Cn. Th. 1460, (Bosn. provoditi sgi -vot, sgivotovati ). Platon nauczał, że pan bóg dusze stworzył razem z światem tych wszystkich ludzi , którzy żyli, żyją i żyć będą. Bals. Św. 2, 65. Zwierzęta, i ptaszęta, i wszystko inne ‘żywiące (żyjące), jest w opiece twojej. Rej.,% Post. x x 1. Jak umierać nie zwykł, który nie żył, tak też nikt nie może żyć, aby umrzeć kiedy nie miał. Warg. Wal. 186. Umrzeć, jest przestać być tym, czym się przedtym żyło. Otw. Ow. 616. _ aufbören baS ju fespt, ais maö man oorbm gelebt Ijat. Wysechł, same kości i skóra, i ledwie co żyje.... Tent. 19. c, 8. ledwie co oddycha, tchnie, zieje; er lebt fautit, atljmet fautn, Ijat fatttn baS Itebe 8eben. Serce we mnie bije, Włosy na głowie powstały, już od strachu ledwo żyję. Teat. 53. b, 67. Panna nie wie czy żyje , tak to wzięła mocno do serca, ib. 21. c, 37. (cf. nie być przy sobie, aujkr ftd) fein).'Nie wiem, co gadam ; bo nie wiem, 'czy żyję? Jabł. Tel. 91. Kto pije, ten żyje. Teat 7. b, 45. (bo gdyby nie żył, toby nie pił). Żegnam cię, żyj zdrów! Hor. Sat. 233; [vale, bądź zdrów, bywaj zdrów; bletb gcfunb , geljab btd) mobil Vind. bug te shivi, bug te obvari , zdrau bodi). Niech żyje, vivat! ornat! er foil leben ! er lebe (md), u Turków wołanie hu ! znaczy : niech żyje! Klok. Turk. 181. Vivat król nasz Stanisław August, niech żyje w jak najdłuższe lata. Mon. 73, 371, Ross. MHorie Jibia , MHorojrferie. Pod dobrem hasłem : niech poczciwi żyją! Wielebne ojce jak piją, tak piją. Kras. Antym. 70. (zdrowie poczciwych spełniając). Niech żyje przyjaźń szczera w powszechności , a w szczególności w stanie małżeńskim. Mon. 76, 762. (błogo jej! niech się mnoży, niech się krzewi, niech płuży ). — §. Żyję, żyję tak abo owak, wiodę, prowadzę taki abo owaki żywot. Cn. Th. 1460. leben, nue leben, auf eine fohbe ober anbere 2lrt leben, ein foldjeS geben fuhren. Nie toć jest rzecz dobra żyć, ale żyć dobrze. Gorn. Sen. 207. Sędziowie nie pytają się na sądzie, jako kto ‘żywi? Gorn. Wi. C 3. (jakie życie prowadzi). Jak d'ugo żyjesz , tak długo trzeba ci się uczyć, jak żyć. Pilch. Sen.

list. 2, 239, Ross. BtiCE hchbh, b£kï yqwcb. Trzeźwo i sprawiedliwie i pobożnie *żeli. Hrbst. Lek. D. ‘Żywiąc w prostocie i niewinności swej , pychy nie znają.

Post. Mn. 41. Wielka liczba w piekle chrześcian ‘nie-zbożnie '“'żywszych i bez pokuty umarłych. Fund. 57. (którzy ‘niezbożme żyli ; particip. praeter). Długo żyć, do zgrzybiałości przychodzić; Ross. MiiorojtTCTBOBaTb, (cf. w mnogie lata). Nie ten u mnie żył długo, kto wiek. przeżył długi, Lecz kto życie wielkiemi ozdobił zasługi. Pilch. Sen list. 3, 127. Długo żyje, kto dobrze żyje. Cn. Ad. 160. Źle żyje , przez kogo drugi nie żyje. Sk. Zyw; 126. Ja widzę, że trzeba żyć dobremu człowiekowi Ni«tylko sobie, ale i przyszłemu wieku. Zimor. Siei. 128. Przed czasem z świata schodzimy niestety, Bo samym sobie żyjąc, nie żyjemy. Zab. 15, 42. Żyć na świecie , żyć człekiem, żyć wśrzód ludzi grona , Jakże to twardy ciężar na jedne ramiona. Karp. 7, 64-5. Kto żyjąc płacze, śmiejąc się umiera. Pot. Syl. 251. ( nędznemu śmierć pociecha). Czyńże ty tak , tedy będziesz żył żywotem wiecznym. Rej. Post. N n I. Będzie ona w bezecnej sławie wieki żyła. Past. Fid. 118. (będzie słynęła , będzie pamiętna). Często ci się te słowa w ustach przewijają: dosyć się długo żyło. Nag. Cyc. 130. dosyć się nażyło, cf. syt lat i życia, beS SebenS fait Uttb mube observ. conjunct, form cum Pronom, żyło się. Moja ty mucho kochana, Od dziś do jutra żyjecie. Nieme. P. P. 114. (bardzo krótko, chwilę, mgnienie). Zyć dzień za dzień, me jako człowiek, niedbale, na lada czym *ży-wot trawić, vivere in diem. Cn. Th. 1460. tn bert Stag (dnem leben. Dla ciebie jedynie żyję , Dla ciebie ce bije. Teal 53 e. 16. (tchnę, oddycham). Zawsze wierna, zawsze stała , i dla męża żyje cała. ib. 52. d, 28. (całkiem jemu oddana). Kochałem cię, żyłem cały w tobie, dźwigałem te słodkie więzy. ib. 29, 74. Ja i on jedną prawie żyjemy duszą. ib. 21. b, 11, (cf. jedna dusza w dwóch ciałach). Ojcowie nasi żyli bez pochy-by cnotliwszymi ludźmi na święcie. Zab. 2 , 29. Alb. Nie żył delikacko, jako domator jaki, ale żył jako żołnierz w trudach krwawych , aż do sędziwości włosa tego , w którym go śmierć zastała. Birk. Chodk. 32. Żyję dobrze, kosztownie, używam sobie. Cn. Th. 1461. Dogadzam sobie, rozkosznie żyję. ib. 1231. rozkoszuję, biesiaduję, lubuję, labuję, moblieben ; ( Eccl. iiW4HBaio, JH34HBaio życie pedze, trawie, wydaję, trwonię, m>K4H-Berrie koszt, nakład, h:k ihrhtimi. hmh kosztowny, h>K4H-Bemifc, H>K4ii8Hre.iHb idkjhbho kosztownie). Chwalono , ż- dobrze żyje , to jest , dobrze gębę karmi, alb >li dobrze je i pije. Dwór. D 1 , ref. lej rozlej, cf. labuj duszo piekło gore)    Jedni z    nich    rozpacz    śmiercią krócili , A inni życie    rozwiozłe    żyli.    Zab. 10, 407.

Zabi, (rozwiozłe życie prowadzili , rozwioźle żyli). ‘Owo o prostu niech kto chce plecie, Zgoła żyć trzeba, i za-yć na świecie. Past. Fid.    320, (cf    użyć    świata).    Znasz

teraźniejszy świat i gust.    do mody    stosować się    należy,

żeby uchodzić za ludzi umiejących żyć, i za ludzi, du bon ton Teat 19. b, 7. Mc ju leben rotffen, Me 8eben$art (laben. Jest to, jak nazywają, umieć żyć z ludźmi. Teat.

'SsJ

Y Ć.

ŻYC - ŻYCIE.

4201

oiywny, pożywić . pożywny, pożywność, przeżywić ; żywica , żywiczny, żywiczka , żywiczasty, żywiec, iywignat, chłopami nie żyjemy. Teat. 55. b, 28. żywokost, żywina, żywioł, żywiołowy , żywność, żywny,

żywocina, żywopłon , żyworodny, żywot, żywotni, żywo-

29, 86. — §. Zyć z kirn, przestawać, obcować, zażyłość mieć ; mit einem leben, umgeben. Czy wiesz kogo masz przed sobą? my

(Ross. cojKHTejib małżonek , f. cowmeJibHHua małżonka).

Zyć z kim dobrze, cf. mieszkać z kim dobrze; żyć z    tnik , żywotowy, żywotosprawny, zywozioł ; żyzny, żyznić,

kim w pokoju , w przyjaźni. Ld. Wadzą się, i nie żyją    zaźyznić , ożyznić, żyzność; — dożyć, nażyć sie, ożyć,

wcale dobrze z sobą. Jabł. Tel. 489. (Ross. yjKHTbca,    pożyć, pozywać, pożytek, pożyteczność, pożyteczny, prze-

yjKHBaTbca 4) dobrze z kim mieszkać, 2) długo u kogo    żyć, użyć, używać, użytek, użyteczność, użyteczny, za-

zostawać, cf. użyć). — g. Zyć gdzie, bawić gdzie, mie-    ł żyć, zażywać, zażyty, zażyłość.

szkać gdzie; mo leben    roofinen, fid) tt)0 aufhalten; Ross.    *ZYĆ, i, ż.,    n. p. Za    co    mi    tego    kura dacie,    co    to z go-

îKHTe.ibCTBOBüTb. W    ęknym tym miejscu miło się ży-    łą życia ?    Pot. Jow.    4 07. Rzyć.    qu. v.

je. Chód. Gesn. 7. — §. Zyć, utrzymywać życie swoje, ‘ZYCER, ZECER7 a, m., z Niern. ber ©ejjer , ©chrtftfejjer tn mieć potrzeby życia; leben, bfl8 Cebett erbalten, ben 8e«    ber ©nuferes). Zycer , drukarz, który pismo składa. Ma-

benśunterbalt haben. Kto ma tyle, że żyć może, dosyć    gier. Mskr., (składacz, układacz). Zecer rozbiera też pi-

jest bogaty. Teat 55, 28. (Ross. pa3tKnn>ca , pasaciiBaibca    srno do kaszty, kładąc każdą literę w swą krupkę. Ma-

zbogacić się, cf. rozkoszować; npnaciiTb , npiiauiBaTb    gier. Mskr. ZYCBRET, u, w., z Niem. baé ©efjbret.

przypłodzić, przyohować ). Tanio tu żyć. Tr. życie tu    Zycbret w drukarni, deska do przenoszenia formy. Ma

nie drogie, t. j. potrzeby życia, hier ift tPO^lfetl jn leben. gier. Mskr. "ZYCERSKI, a, ie, od zycera , ©e£er » .

— Żyję czym, żywię się. Cn. Th. 4460. żyć o czym, *ZYCHAĆ med. niedok. ; n. p. On na wszelakie okazye zy-żyć z czego, żyć ‘naczym; mODOtt leben, fein 8eben er»    chał, Żeby tak sprośnej nie stawiano zmazy, Na przy-

halten pr. et fig. tr. Żywioły, któremi na świecie ludzie    szłe czasy, między ich obrazy. Zab. 15, 277 ; czy nie    .

*żywią, społem jeden    drugiego Zmierzy, a ku dobremu    t czychał. ?

rzeczownik Sfowra czasowego żyć* bycie żyjącym, bycie żywym ; baS be^nt geben ©eçn, baê gebenbtgjep, baś 8eben ; Boh. żiwobytj ; Slov. żiwot, (ob. Żywot); Sorab. 4. żi-weno , żiwenio , źiweni, żiwene, (ob. Żywić); Sorab. 2. żiiwene ; Garn. shivlênje; Vind. shiulenje, shivetje, shi-yot, shitek ; Croat, sivlenye, sitek, (2. frumenlum , ob. Żyto); Dosu. sgivot , sgitok, sgivgljenie ratio vitae, (2. sgitok, hrana rictus) ; Rag. xivot; Slav, xivot; Ross. 5KH3Hb, Hcnrie, JKiiTbe , KpecT>, (cf. kres) Dusza daje nam życie. Teat. 23. b, 91. ( ożywia nas ). Adrast obalony prosi o życie , Telemak mu go daje. Jabł. Tel. 270, (cf. żywić nieprzyjaciela, nie odbierać życia). Bronią się życic ocala. Zab. 13, 300. My za ojczyznę, za wolność, za życia nasze (Plural.) walczymy. Zab. 4 5, 500, (cf. za gardła). Życie kłaść, żywot kłaść, życie dać, (ob. duszę kłaść). Z lat i z żytu zsiedli. Zebr. Ow. 211 ; (an-nis aevoque soluti). Umyśliłem już z rozpaczy życie sobie odebrać. Teat. 21. c, 23. fid) baś Seben nehmen. Niegodny ten życia, kto go przenosi nad chwałę. Teat. 46. c, 97. Kto życie swoje odważy, cudzego jest panem. Tr. Grać w kostki o życie. Tr., (ob. Kosika).— Życie, bieg żywota. Cn. Th. 1459 (pasmo dni; Vind. pretiek tęga shiulenja, ba8 8eben,, bte 8ebenêlânge, bte Ôebenêtage, Vind moje shive dni). Życie człowieka znachodzi prawdziwy swój wizerunek w roku ; pierwsze 20 lat jest wiosną życia, drugie 20 aż do 40 jest latem; 20 lat trzecie jest jesienią, od 60 rachując i dalej jest zimą starości. Mon. 68, 253. Przez całe życie moje. Tr., (ob. do śmierci, do zgonu, dozgonnie). Prawdziwie, na życie moje ! Teat. 30. c, 69. (jak żyję , jakem żyw , jak mi życie miłe; [o mal)r td) lebe, beg meinem Sebeit). — Życie , idem fere est ‘żywot, sed życie magis actum vitae sonat. Cn. Th. 4 459. — Życie, utrzymywanie życia , pędzenie życia gdzie; Unterhalt, Aufenthalt, 8eben an einem

wspomaga. Eraz. Jez.    S 4 b. Nie mogą się wysiedzieć    Ż\TC1E, ia, n., ‘ZYT,    u,    m.,    (ob. *Żydło),    właściwie

na pustyniach , nie mając tam co jeść , o czym żyć.

Kłok. Turk. 85. W lesie długi czas na samych tylko jabłkach i leśnych orzechach a wodzie żyli. Sk. Żyw. 2,

139 6. Czemu ubodzy zdrowi, bogacze słabiuchni ?

Więcej żyją z apteki, aniżeli z kuchni. Kchow. Fr. 142.

Zwierz_zwierzem , ryba rybą, człowiek człekiem żyje.

Pot. Arg. 625. Tam tacy ludzie byli , co jedno szablą żyli. Papr. Kol. 110. (szablą dorabiali się sposobu utrzymywania życia). Nie ma z czego żyć. Teat.*36. b, 58, er hat OOtt nichts $U leben, z czegóż my żyć będziemy? jam goły! Tent. 50. b, 85. Powstaje na mnie tysiąc biednych dyablat żyjących z kałamarza; wrzeszczą, że ja ich przywodzę o torbę Teal. 20. b, 494. Trzeba mu pochlebiać ; bo z niego żyjemy. Teat. 56 , 6. ( on nas utrzymuje). — §. Żyjący język , ob. ‘żywy język , nie umarły, nie martwy; Ross. miiByupB. eine lebenbe ©pra* d)e. Uznana jest dziś języków, jak zowią, nieżyjących, i historyi potrzeba. Mon. 65, 231. Wszystkie te pismka wychodzą w żyjących językach. Pom. 8, 4, 961. — *§.

Transi. Żyje ogień w popiele , w próchie , w knocie rusz-nicznym; translalio Polonis inusitala , sed bona et propria , exempta Graecorum et Latinorum , qui ea utuntur, et alioqui verbum aliui optius non reperies-, trwa, jest, universale est, ncc exprimit ; nie zgasł duae sunt voces ; chowa się generale est, nec exprimit. Adde quod gasnę opponunt Poloni verbo żyję translata sensu, cum de homi-ne dicunt zgasł, et de carbonibus żywe węgle. Cn. Th.

1461, (cf etiom żywić ogień; ba3 fteuer lebt, tft nod) nicht tobt, nicht ganj erlofd)en, glimmt, ob. Tlić się).

Pochodź życie , *żytek , *żyt, ‘życiopis , *życiopismo ;

*żydlo ; żyto, żytko , żylny ; życzyć , życzliwy, życzliwość ; pożyczyć, pożyczalnik , pożyczka ; żyła, żyłka, żylasty, iyleniec , żylisty, żyłkowaty, żyłowaty ; żyw , żywy. żywo, żywcem, żywić, żywicie/; dożywić, nażywić sie, ożywić,

154

Słownik Lindego wyd. 2. Tom VI.

brze , sprzyjanie, cf. przychylność; brtS SBo^lmoHen, bie ©emogenkit; Boh. prjzeń (cf. przyjaźń), prjżniwost; Slov. prjzeń; Sorab. 1. dobrowoblnofcź, (cf. dobrowolność, cf. dobra wola) ; Cam. pervoshlivost ; Vind. dobrovolnost, do-bronagnost , perjasnost, nagnenje , pomiluvanje (cf. po-miłować) , perpufhanje, vorfhanje ; Croat, dobrohotnoszt, (cf. ochota); Dal. dobrohtenszlvo , (cf. chcenie); Boss. 4o6po5«e^aTejibCTBO, CHiicxo4HiejibnocTł>, 6>iaropa3no.io-rneHie , óyiaronpiaTHOCTb , ń.iaroripiarcTBO ; Eccl. 6,iaro-xoTtnie. Sprzyjanie, życzliwość. Cn. Th. 1054. Życzliwość Uczy wspomagać nędznych dolegliwość. Stryjk. Gon. R 2. Stałej w przyjaźni życzności zażywać. Past. Fid. 262. Jeśli kiedy komu na świecie życzność i hojność swoję szczęście pokazało , to temu mężowi zaprawdę. Warg. Wal. 230. Bądź ci panie wieczna chwała , za twoją ku nam wielką życzność. Kanc. Gd. 109. Wspomnijże pa-w tej życzności , jaką masz ku ludowi

Orte; Boh. bydło, (cf. bycie, bywanie, cf.‘żydło, ‘bydło); ‘ZYCZKOWY, a, e , [z życzki » tasiemki 2], n. p. Pasa-Ross. HUireabCTBO. Łacne życie, prowadzenie żywota, ? monów żyezkowych półjedwabnych sztuka. Inst. cel. Lit. facilem vitae actum dédit natura hominihus. Cn. Th. 1459, ŻYCZLIWOŚĆ, ‘ŻYCZ50ŚĆ, ści , z., życzenie komu do-(ef. wyżywienie). — Życie , sposób którym kto żyje ; 8e*

Mmanbel, Sebenêart, Selten. Prywatne życie, Boh. do-mâcnost, (cf. domator) ; Vind. ofebnu shiulenje, (cf. osobność). Spólne życie; Ross. cotKmie, coobmaHie* małżeństwo, (cf. pożycie). Aliquid a communis vitae con-suetudine abhorrel, od pospolitego życia. Cn. Th. 1459.

me na mnie

(od trybu zwyczajnego, którym się żyje). Wżyciu trzeba miary strzedz. Sienn. 559. (w zażywaniu, w sposobie życia, w uciechach życia ; est modus in rebus). Nędzne prowadzić życie, Ross. BjamiTb jkh;khł , auiTb bł óI^hocth , bb He-cnacriH, Bb Ó0;Tfe3HHx:b, bł CTpa4aHiaxb. Dobre życie na miłości bożej i bliźniego sadzi się. Petr. Ek. 100. Jakie życie, taka śmierć.; Slov. gaki żiwot, takâ smrf; smrf żiwotu podobna. Zycie , życie, grunt wiary. Lach. Kaz. i, 221. Nie mam tego za życie, które zawisło od związku duszy z ciałem , to jest prawdziwe życie , które pamięć wszystkich wieków mieć będzie. Nag. Cyc. 132. — §.

mu. Bibl. Gd.) Radź. Deul. 53 , 23. (nasycony przyjaźni i błogosławieństwa pańskiego. Bibl. Gd). Pomnij na mnie panie w *onej dawnej chęci. J. Kchan. Ps. 138. Nieżyczliwość, niesprzyjanie, niechęć ku komu Ross. He40-6poH<ejaTe.îCTBO. — *§. Życzność, życzenie czego; baö SBmtfdjeit, ber Söunfcfy. Nie odmówiwszy mi, ani wstrętu uczyniwszy życzności mojej, tak to sprawili. WTarg. Wal. 185. On to wedle życzności i nadziei wyrozumiał. Warg. Wal. 86. Nie wadzi mu ta życzność moja; bo ‘zaraz życzę mu i niebezpieczeństwa i ratunku. Gorn. Sen. 452. Szczerą ku ojczyźnie miłość, przeglądywanie jej całości, pokoju i pożytków życzność, nie zkąd inąd miał, jedno że był świat wszystek by xiege jaka zwariował. Warg. Cez. pr. e. ŻYCZLIWY, ‘ŹYCZNY, a, e — ie adv., życzący komu dobrze, ‘sprzyjazny, dobrej dla niego chęci; rooljlroollenb, geneigt, gemogen, günfttg; BoJi. pfjzniwÿ, prjzniwec ; Sorab. I. dobrowohlne , (cf. dobrowolny, dobrej woli); Garn. dobruvolne, pervôshne , pervosblivz, per-voshnik, voshliv, vosbn ; Vind. dobrovolen, dobronagnjen , perjasen, nagnjen, voshliv, Subst. dobrovoshnik, do-broshelnik, dobrovolnik, dobrutnik, f. dobroshelniza, dobrutniza , dobrovoshniza ; Slav, dobrovoljan ; Ross. 64a-ronpiaiHbiiî , 6,iarnpa3nojo>KeHHbiii , {MaroBOMTeabHHH , CHHCX04HTe^bHLIH, 406pü5Ke,iaTeJ.MJM , Subst. 400pO)Ke-' aaTeab, f. 4o6po*ejaTeJbHima ; Eccl. cxo4mejbnMH, 64a-rocMOHiibih, öjaroxoitTe-ib, öjaroxoTHiiKb. Także to synu nieenotliwj Płacisz mi łaskę, i afekt życzliwy! Bardz. Trag. 549. Wasza królewska Mość ma pomocniki na tę wojnę życzliwe tobie, jako z ochoty, tak i z tego powinowactwami szwagierstwa. Janusz. Oksz. Q 4 b. Bóg nieżyczny. Zebr. Ow. 265; iniquus : Ross. ne4o6poHte-4aTe.ibHMH, He40ópoxoTHbiH. — *§. Życzliwy komu czego, życzący, munfdjenb. W. M. P. Mego Mościwego Pana i Dobrodzieja , wszego dobra życzliwy i najniższy sługa. Cwagn. ded. Zdrów bądź, a panuj szczęśliwy, Czegom ja tobie życzliwy. Groch. W. 172. Wszystkie swroje

4 202

Ź YCIODA W CA - ŻYCZĘ.

ŻYCZ K O W Y - ŻYCZLIWY.

Rlandiendo: Życie, dusza, rozkosz, droga rzecz, bez czego swemu. Radź. Ps. 106, 4. (dla miłości ku ludowi swe-żyć nie pragniemy, mein Selten, mein 2llle$. Spij moje złoto, śpiewała, Kołysząc matka swedziecię, Spij, moja nadziejo cała , Moje ty życie. Kniaź. Poez. I , 87. (cf. klejnot, źrzenica, serce, dusza mojej duszy; cf. rybka, złotko, cf. król, królowa). Neapol, to to życie moje, wkrótce powracam do niego. Teat. 53, 4. Dopierośprzysięgał, mówiłeś; życie moje, serce, kocham cię. Teat.

54. b, 65. ‘ZYCIODAWCA, y, m., dawca życia czyli żywota, ber Sebenägcltei:, Cebettöfd^cnfcr; Ross. *nB0T04a-Tejb , 5KH3H04ąBeiVB , HUI3H04aTe;lb ; Eccl. JKHBtMaBeU/L,

*H3H04aie;ib. ŻYCIODAJNY, a , e — îe adv. ; Ross. aui-B04aie,łubin ; dający życie, ożywiający, źywotodaj.ny, le« bengekltb. Adam wtedy nie myślał w swej złości ‘zaślepię , Co za cnotę mógł naleźć w życiodajnym szczepie.

Przyb. Milt. 208, (cf. drzewo żywota). ‘ŻYCIOLEWNY, n. p. palec malarza. Nar. Dz. 1 , 26. lejący niby życie w obrazy, leltenergiejknb ; cf. Ross. acuBOnuceut malarz.

*ZYC10LUBNIK, a, m., lubiący życie, ein SekttMtekr,

Sfe&jjaltcr be3 SebenS, ber baö Sieben liebt. Adj. ‘ŹYCIO-LUBNY, a, e, lebenliebettb ; Ross. jkhboto.ik)6hb:b. ’Ży-, ciolubienie, gb.. Żywota miłość; Ross. auiBOTOJnońie, bie Sebenéliebe. "ŻYCIOPIS, a, m. , biograf, pisarz życia czyli żywota czyjego ; ber 23iograpb, 8eben3befd)reiber ; Ross. jKH3łieonncaTe;ib. Adj. ‘ŻYC10P1SKI, a, e, życ.iopisarski, biograficzny. *ŻYCIOPISMO, *ZYW0T0P1SARSTW0 , a, n, biografia, opis życia czyli żywota; bie 23tograp()te, Se« bettśbef^reibmtg ; Ross. 5KH3HeoniicaHie. Najdoskonalsze wzory żywotopisarstwa czerpać można w żywotach Plu-tarcha. Czart. Myśl. 35. sztuki biograficznej. ‘■'ŻYCIO-WBOTNY, s, e — ie adv. , przywracający życie, mtebcr* belebenb,, ba^ Seben miebergebenb, inê geben jnrücfntfenb.

Przyjmie fenix z radością pożądany promień, Natychmiast życiowrotny otoczy go płomień. Zab. 15, 159.

Kniaź. Orfea życiowrotna ręka. Nar. Dz. i, 1. Muz ży-ciowrotne tony. Hor. 2, 254. Kniaź.

ŻYCZĘ, ob. Życzyć.

powolności ‘poświącam na usługi twoje, z życznem sło-    czlwą dawać radę, życzliwie    radzić, z dobrego serca;

wena: ten kto sam wiekami szafuje, Niech cię dobrem    einem ben tüoljlmeinenben    geben, tym ratyen. Mości

wszystkiem opatruje. Zebr. Oiu. 4. — *§. Passive: Zy-    panie, nie życzę, żebyś mi przymawiał. Boh. Kom. 1*

ezliwy, życzony, pożądany, podług życzenia ; ertminftyt, ge*    304, (cf. wara!). Ciszej! życzę ci wynieść się ztąd, nim

iüünftyt. Nie życzliwe jest panowanie jednego człowieka    cię wyprowadzą. Teat. 1, 124. Ta choroba, jak powie-

drugiemu. Żarn. Post. 3, 778. (przykre, nieprzyjemne).    trze szkodliwa; życzyłabym kwarantanę wysiedzieć, żebyś

ŻYCZYĆ medlniedok., absolute, życzyć komu, życzliwym    cudzych nie zarażał domów'.    Teat. 40, 44. Gdyby jej—

mu być, sprzyjać mu; einem gemogen feçtt, tym moblmob    mość zagadnęła Pana, życzę    mówić z nią szczerze, bez

len; Vind. dobrovoshiti, dobrosheliti, pomiluvati ( cf.    fałszu, otwarcie. Teat. 43. b,    85. Słabym nawom żeglo-

pomiłować), permiluvati; Ross. óaaronpiaTCTBOBaib, 6;ia-    wania w zimie nie życząc,    do portu wjechał. Warg.

roBOJitiTL , 40ÓpomejaTe.iŁCTBOBaTb. Helwetom życzy bar-    Cez. 89. Co radzisz drugiemu, życz sobie samemu. Cn.

dzo, Cezara nienawidzi. Warg. Cez. 42. Gadzi nań wszy-    Ad. 99.— §. Życzyć czego, pragnąć, *żądać, *winszo-

scy ludzie patrzą, i jemu samemu życzą. Corn. Dw. 32.    wać, etioaê wftnftyen ; Boli. obychowati, obychugi (cf.

Strofował Zbigniew Kazimierza z tego, iż Litwie więcej    oby), kyżjm ; Slov. winśowaf; Garn. voshiti , vôshem ;

niż Polakom życzył, i z niemi ustawicznie, w biesia-    Vind. voshiti, sheljeti, profili ( cf. prosić), sheluvati,

dach i w poradach obcował. Stryjk. 588. (rad był).    posheliti , posheluvati; Croat,    seléti, sèlem, seid szem ;

Ludwik podejrzany był u Polaków z tego, że więcej    Bosn. sgeliti, sgjuditi ; Slav,    xeliti; Sorab. i. winscho-

życzył cudzoziemcom niż swoim. Biel. 214. Więcej ży-    wasch, wincżżuyu; Ross. bojihtł , bojuo (cf. wolić), męczył zdradliwemu, niż udręczonym poddanym. Kosz. Lor.    jaTb, B035KeaaTb, noxorfeTb, BOCXOTiib; Koci Kompaum,

56 b. Kto dobrym życzy, i sam ‘szezęśliw będzie. Ryb.    B03*eii4>TH, BOJbCTBOBaTH, iio,vott>tii , iiomeMTH, jsotuth,

Pt. 66.

Jeden drugiemu władnie tak życzyć ma, jako    sk^sith. Gdy komu życzę wszystkiego dobra, pewna

sam sobie. Rej. Post. Ccc. (kochaj bliźniego, jako siebie    rzecz, iż go miłuję. Petr. Ek. 90. Ternu życzymy usty

samego). Wielce grzeszą i ludziom nie życzą, którzy się    a tamtemu sprzyjamy sercem Pilch. Sen. gn. 242. Czego

bez mądrości na rządy wspinają. Sk. liaz. 54 7. Nie ży-    sobie kto życzy, tego się spodziewa. Teat. 32, 56. Życzyć komu , niechętnym mu być Boss ne40ÓpoxoTb-    czyć komu zdrowia na wiele lat; Ecd. MHOroatTCTBOBaTH

CTBOBHTb. Pochlebcy poty życzą, póki się pożytku swego    noro, JKe.taTb 34paßia na MHoran akia Życzenie, ba£

spodziewają. Sk. liaz. 339. Panowie więcej Polszczę    2Bunftyett, ber 2Bnnfty; Cam. -voshilu ;    Vind. voshenie,

niż sobie życzyć powinni. Przestr. 82, (cf. galić), An-    shelenje , poshelifje, shela, shelnost, proshnia, poshe-

zna tego, jak mu dobrze życzy. Teat. 21, 63,— §. Zy- lenje , shelje, tirjanje, profhnja ; Croat, sèlenye, selya ; czyć    komu czego * nie pozazdroszczać, niezazdrościć ;    Ross. Boac^ejrfeHie, >Ke,iame ; Ecd. nianie (cf. żądanie),

Vind    dosheliti, perpustiti, dovoshiti, dopustiti, einem    »ejame, nonce^aiiie.— W gramatyce: Tryb życzący, opta-

etmaö    gönnen, öergöttnen, nityt neibeit. Gryzie się sam    tivus, Slav, winśowatelm; 'Croat, sèlechi; Ross aceaa-

w sobie zażdrosciwy człowiek, gdy darów bożych, albo    TeabHoe naKiOHenie. — Życzony, żądany, pożądany Ross.

których sarn niema, albo równe być swoim widzi, albo    aceaaHUbin. *ŹYCZYC!EL, a, m., który komu dobtze życzy,

mniejsze ma, bliźniemu swemu nie życzy. IJrbst. Nauk.    sprzyja, który dobrego życzy, pragnie;    ber 2B(tylrcotler,

i 8 b. mißgönnen. Życz też i ty bliźniemu twemu tego,    ©önner, ber SBnnftyer ; Ross. ateaaTe-ib;    Eccl. waAaie.ib.

co mu

bóg życzy. Dambr. Kaz. 20, Sorab. 2. Komuż    W rodź. ieńsk. ŹYCZYC1ELKA , i; Ross. meiare-ibHUita

bohg    źiizi, tomu pschiżo spizi, komuż bohg ne żiizi,    Fautrix, obronicielka, życzycielka albo spomożycielka.

tomu pada s żuze, (z łyżki). Najdziesz i takich nauczy- Mącz. cieli, którzy nie życzą tego Uczniom swym, aby się ZYD, a, m., ŹYDEK , dka, w., zdrbn., (ob. Źyś, żysiek) ; czego    dobrego nauczyli, jedno żeby od nich kwartały    Boh. zid ; Morav. zidâk ; Slov. żid ; Sorab. l.żid; Sorab.

dobre    a ‘spełne brali. Glicz. Wych. L 8 b. — *§. Ży-    2. żiid ; Carn. jud; Vind. jud, jid ; Croat, sidov, gyif-

czyć komu, pozwolić; nergömten, geit)Ćtyrctt. Tylko    pro-    fut, gyiffutin ; Hung, sido, zsidó, ’zidó; Rag. xudio ,

szę, jeśliż jest jakiej zwyciężony Łaski godzien,    życz    xid ; Bosn. sgidovin, sgjudia, jahudia, sgidov;    Slav.

bym był w ziemi pogrzebiony. A. Kchan. 501 ; (concede). xudia, osifut ; Ross. *041, Htruotcb , Iy^eft ; Hebr. ‘»'Tjrp •Życzyć    czego komu,    pozwalać mu do używania,    cf.    jehudi, (ob.    Juda, Judskij; starozakonny, wyznania Moj-

pożyczyć , oddawać;    einem erlauben, «ergönnen, anner«    żeszowego,    obrzezaniec, (cf. Izraelita) ; ber 3nbe, ba$

trannen, übergeben. A mój mądry ministrze, czemuż się    ^nbdjen. Od Judy patryarchy syna Jakubowego ziemia

kryjesz z xiążkami twemi, nie chciałeś też tu ich nam ' Mudowska zwana; lecz Polacy, napsowawszy słowa, mó-życzyć? Twór. Wlecz. 82, (cf. pożyczyć, użyczyć).    Dała    wią Żydowska, i lud tej ziemi zowią Żydami, co    mieli

mi ktemu psa darem, którego jej Cyntya życzyła,    A iż    zwać Judami, jako insze języki zowią. Sell. 5. Jezus    roz-

wszystkich ‘uciec miał, w tym ją upewniła. Zebr. Ow.    mawiał w szkole z 'iydmi. Budn. Jud. 17, 17. (z żyda-

185; (tradidit).— *§. Verb, activ. Rozkazał mu, aby do    mi). Pierwsza wzmianka o żydach z Czech do Polski

których    miast mógł’    dojść, Rzymskiemu państwu    ich    zbiegłych za    Władysława Hermana. Nar. tist. 6, 13.

*życzvł,    i upominał    żeby się poddali. Warg. Cez.    85.    Pierwsze u nas żydów siedlisko było w Wielkiej Pol-

życzliwymi uczynił, do Rz. państwa nakłonił, geneigt ma«    szcze ; panowanie Kazimierza Wielkiego    nader było ży-

__ § Życzyć komu, by czynił, lub nie czynił « ży-    dom przychylne. Skrzct. Pr. Pol. 2, 74.    W Krakowie,

tam gdzie lectoriurn Socratis , żydowie pierwej mieszkali.

Już ciało twoje szlachetne ‘ostydło. Zimor. Box. 155. — §. Żydło, żywność. Dudz. 25. Tr. (cf. żyto), pokarm, £e* benênatyrung, 8ebenêmittel, 3?atyrung. Ciała pieszczonego odsądziwszy żydła (przestając na samym obiedzie bez wieczerzy), Przybieramy tej szkapie swawolnej wędzidła. Pot. Arg. 772. Tatarów lud jest pracowity i małego la-dajakiego żydła, jedzą mięso końskie, nie gotując go. Kłok. Turk. 74.

Już chwała bogu Rusin żydogłowy, Ciężkiemi brząka na nogach, okowy. Kchow. 220. ŻYDOWCZYZNA, y, ż., ob. Żydowstwo, wszystko co jest żydowskiem , co trąci żydem ; 3ubai$mu3, 3ubentyum, 3übele^; Slov. ż.dowćiżna, żidowcina hebraismus, hebrajczyzna. ŻYDOWIE, ięcia , »., żydzię, żydziątko , niemowlę lub dziecię żydowskie , dit 3ubenftnbc|en. Kłamały w Egipcie niewiasty dla zachowania żydowiat. Hrbst. Nauk. t 4. ŻYDÓWKA, i, ż., ŻYDÓWECZKA, i, ż. , zdrbn., ("“ŻYDOWICA , y, ż„ contemn.), kobieta rodu żydowskiego , bte 3Übtltn ; Boh. żidówka ; Sorab. 2. żiidowka ; Vind. judinja, judiza; Bag. xudioka; Groat, sidovkinya ; Ross. 2KH40BK3. Pokorną Żydóweczkę narodu ludu onego uciśnionego , podał mu za małżonkę Rej. Post. y 1. Nie patrzył ani bogactwa, ani zacności domów; ale obrał sobie ubogą Żydóweczkę. Rej. Post. H 4. Na synodzie postanowiono , aby żydówka u chrze-ścianki, ani chrześcianka u żydówki dzieci przy rodzeniu nie brała. Sak. Sob. A 4. — §. Medic. Czarna krosta czyli żydówka , farunculus, jest to zrazu twarda , bardzo boląca i ogniąca się nabrzmiałość , swe siedlisko, i pochodzenie z podskórnej tłuslości wywodząca. Perz. Cyr. 125. eine fĄunerjbafte enfcunbete fptjje ©cfynwre. — §. Często się odradzają lilie w żydówki, Tak zowią kwiat, co formą kęs podobien do niej , Ale rudy, nie biały, ni glancu^ńi woni. Pot. Pocz. 584. eine auégeartete roetße 8ilte. ŻYDOWIN, a, m., honoric., żyd poważny, sławny z nauki i t. d,, ein (angefebncr, gelebter) 3ube; Bosn. sgi-dovin ; Eccl. JKH/tOBum. Nie masz rozdziału żydowdna albo Greczyna, bo tenże bóg jest wszystkich, którzy jego wzywają. Gil. Post. 78 b. Eleazar żydowin w wojsku Rzymskim przy bytności Wespezyana, opętane uzdrawiał. Dambr. 163. Autor Izaak , który z żydowina został chrześcianinem. Op. Jer. 100. Józef żydowin , Filo żydowin. (Boh. żidowinyt< żilowiny; Slov. żidowinr, slu-chi temp or a , skronie). ŻYDOWSKI, a, ie , od żyda, od żydów; 3ube *, 3ltben«, jübtfd) ; Boh. żidowsky, judskÿ ; Slov. żidowskl ; Cam. judovske ; Vind. judouski, judo-veil, judou ; Croat, sidovszki ; Hung, sidóbćli; Bosn. sgi-dovski, jahudinski ; Rag. xidovski, xudiovski ; Slav, xu-diński, csifutski ; Ross. 5KH40BCKitt , iy4eöcKiH. Ziemię Żydowską, właśnie zwać trzeba Judowską , od Judy pa-tryarchy syna Jakubowego, lecz Polacy napsowawszy słowa, mówią Żydowski, mjasto Judowski. Sekl. 5, (Rag. xudia , xidovska zemglja). Żydowski cmentarz, ob. Oko-pisko. Gzack. Pr. 1, 110. Żydowski dom Boh. żidowna. Jako żydowskiej gęsi , natkać się aż do szyi. Rej. Zw. 20. Żydowską piosnkę komu śpiewa ; żydowskim orężem nań idzie, t. j. podarkami robi. Cn. Ad. 791, (cf. gło-

Diel. 433. W. Post. W. 47. (żydzi). Żydzi płacą po-glówne. Skrzet. Pr. Pol. 2, 79. — [§. Źydy, smoła, gawiedź, tłuszcza, ein 2Kenfd;eitfe(irid)t. Nie może znieść z imienia polskiego ohydy , Dokąd się w polu z tymi nie spróbuje żydy. Pol. Woj. choc. 232 — 2]. — Żyd , jako wzgardzony wyrodek społeczeństwa , (cf. parya). Ludzie takowi tak spryskowani są , jako Wałasze nozdrza , i tak znaczni są, jako w żółtych czapkach żydowie. Glicz.Wych. "ŻYDOGŁOWY, a, e, głowy na kształt żyda, jMbenföpfig. B 2. Tańcują by oni żydzi około cielca. Falib. M 2. Tytuł szlachecki ten ziemski mieć może i najgorszy, nawet- i żyd. Birk. Syn. Kor. B b. Kiedy szczęście posłuży, na grzeczności zbywa, Jakże bieda przyciśnie, i żyd bratem bywa. Teat. 16. e, 103. Już przeszło 1700 lat, jak pielgrzymuję po świecie , jestem znany pod imieniem żyda obłąkanego. Teat. 17. b, 33. ber einige    ber

roaitbewbe 3ube. Próżnorn ^się jak żyd włóczył przez tyle krajów. Trsb. S. M. 78. Żyd chrzczony, wilk chowany i t. d. Dwór. B 2, Dal. sid kerschanin, _vuk pitom « niepoprawny, (ob. Przechrzta, wychrzta). Zyd, szacher, handlarz, kramarz; eilt ©cfjadjever, eilt 3wbe. Kupczym sądami, jako żydzi pieprzem. Falib. F 3. Dziś sprawi , a jutro z tym do żyda. ib. P 2. (do tandeciarza , na tandetę ). Zydek jarmarkowy, tu się pisze, tu się maże.

Teat. 24. b, 21. (łatanina, gmatwa w długach). — §. Żyd, lichwiarz, chciwiec, skąpiec, skneraf kutwa, liczykrupa,

Jiczygroch, zdzierca; ein $tl$<■ Söttdjerer, Sßlldjerjube. To przyjaciel, co na słowo pożycza pieniędzy ; i u żyda na zastaw dostanie. Dwór. K 3. Miłują się, jako bracia; a patrzą swego, jako żydzi. Cn. Ad. 503. (interes interesem , a przyjaźń przyjaźnią). Co to za żyd , co za kutwa, wszakże to więcej niż po 20 od sta. Teat. 7,36. Ojciec jego bogacz prawda, ale żyd nieużyty, nic mu nie daje. ib. 30. c, 7. Idź na złamanie szyi, dziadu przeklęty, żydzie ! jakiego na świecie twardszego nie masz. Teat. 29,

107. — g. Nie darmo, coś tu jest ; żyda tam jakiegoś grzebią; lub żyda tam jakiegoś zagrzebiono. Cn. Ad.

568. (rzecz nieczysta , coś tajnego , skrytego) ; bte ©adje Ijat einen $afen, ba ftecft mag haunter, (cf. Germ, ba liegt ber ipitnb »ergraben).— O statucie co mówisz, iż się tym sądzim ; oj i tamciby podobno żyda znalazł. Falib. F 3. coś do przyganienia, wytknięcia; aitcf) ba tjfó W0l)l ntd)t gaitj richtig.—• §. Żyd w pisaniu, plama, nakapany atrament, eilt 8fetf$; {Boh. kawćjm żydy robie pisząc, cf. kawka). Nieczvtelnie pisano, a do tego jeszcze i żyd.

Teat. 20. b, 141.

Pochodź, iydóioka, Żydowica, Żydóweczka, żydowin, żydowski, żydowstwo , żydowczyzna , żydowie^, iydziak , żydzie, żydzieja, żydzialko , żydziątka , żydzisko , żydzied, żyd, żysiek.

♦ZYDEL, ob. Zédel.

*ZYDŁ0, a, »., życie, sposób życia, "‘żywot, "'żyt; baö geben, bie 8eben$art. Nie chcę ja żyć po tobie zgubionym, Tak długo jednak przewlokę to źydło, Póki....

Chrośc. Puk. 167. Tu już fortuno, urwij gorzkiego nitkę żydła, Dosyć, ach dosyć tego motowidła. Pot. Syl. 216. et 363. Jużeś w młodości skończył dojźrzałe twe źydło,

ZYDOWSTWO - ZYGMUTOWSKI.

ZYGNICZEK - ŻYŁA.

i 205

wa cukru; cf. przedarować kogo, przekupić). Po żydowsku « za wieku Zygmuntowskiego pisane. N. Fam. 15, 380. trybem żydowskim , jak żydzi zwykli. — Aliter : Po Źy- za Zygmuntów, w złotym wieku literatury Polskiej! dowsku, Żydowskim jeżykiem, po Hebrajsku. — Niko- ‘ZYGNICZEK, czka, m., kamień, od wyspy tak rzeczon, dem był Jezusowym uczniem, lecz sekretnym , dla Zy- gdzie go najdują, a Słowacy pieczęci swoje od niego dowskiej bojaźni. Pot. Zac. 203. bojąc się żydów, prze-    signitami (?) nazwali; bo z niego pieczęć najlepsza dla

Radowania f żydowskiego , au3 gurcfyt m ben 3ubeit. —    twardości. Sienn. 340. Zygniczek, »ignites, ©tegdftettt,

§, Medic. Żydowska niemoc , cieczenie krwawnic. Sienn. kamień barwy śklanej. ib. 340.

401. bte fïiejJenbe golbene Slber.— §. Fist. nat. Żydowska ZYGZAG, ZIGZAG, n. p. Takie brózdy nie idą prosto, smoła, żydowski, klej, ziemny klej. Sienn. Wyki. Syr. lecz w zygzag. Os. Rud. 108. Pod górę idzie* wolniej ! 541,, 3ilbenpedj. Żydowski kamień. Dykę. Med. 2, 743.    i z niejaką trudnością, gdyż musi iść w zygzag. N. Fam.

— Żydowskie jagody, ob. Balsamka. ZYDOWSTWO, ZY- , 13, 41. Śtcfjag,, kierunek w ostre kąty przełamujący sie. DOSTWO, a, 7i. ; Boh. żidstwo , judstwo; Slov. żidow- ŻYJĘ, ob. Żyć. — ŻYŁA, *ŻEŁA, y, ź., ŻYŁKA, ŻYŁECZKA, stwo; Mind, judovstvu , judov’stvu ; Rag. xidovstvo, xu-    i, ż,, zdrbn.-, Roh. żila, żilka, (żilowiny, żidowiny skronie);

diostvo; Bosn. jahudiino; Ross. jkhaobctbo ; Eccl. ij4Cii-    Slov. żila, żilka ; Sorab. i. żila, żiwa, żiwka ; Sorab. 2. żiilla;

CTBO ; kraj żydowski, zakon żydowski, collect. * żydzi,    Carn. shila, (2) postronek, cf. Germ. @eil); Vind. shila!

jfibîfôeâ SfUtb, jubtfcfye    3ubent^unt, Subcmtolf, 3uben. _ shiliza fibra ; Croat, siła, silicza, (siczą * struna muzyczna);

Uczył po wszystkim    żydostwie,    począwszy    od Galilei aż    Dal. xilla ; Bosn. sgilla , sgillięa,    (sgięa , sgilla,    sgtcięa '

dotąd. 1 Leop. Luc.    23, 5. (po    wszystkiej    Judzkiej zie-    struna, sgilla, sgillięa .korzeń):    Rag. xilla, xilliz^a , (2)

mi. Bibl. Gd.). Królik, gdy usłyszał, że Jezus idzie z ży-    radix, xizze, xicize fibrae) ; Slav, xilla, (xûlj, zilje . kórze-

dowstwa do Galilei, szedł do niego, i prosił go, aby    nie w ziemi); Ross. mua , (2) kłócący się przy grze), jkiu-

wstąpił do niego. 4 Leop. Joan. 4, 47. (z Judzkiej zie-    kü, JKMOUKa, (JKHMTbca silić się) • Eccl. muKa, auomia,

mi. Bibl. Gd.). Herod cudzoziemiec Idumejczyk w ży-    bjkhjihth    , ycHMTb posilić, B3JKH.ihio , 6e3JKH;ina TBopro,

dostwie królował. Dial. Post. 263. Dali mi przewód, aż-    enervo,    wysilam, 6e3JKHÆOBarn, 6e3JKH.no, bb 6e3Cioie,

bym przyszedł do    żydowstwa.    1 Leop. 2    Ezdr. 2, 7.    npHBO^HTb Koro , o6e3CHiHBaTH    , 6e3*MHbiH    ; Graec.

(do ziemi Judzkiej.    Bibl. Gd.).    Kośeioł w żydowstwie    ävsvQog bezsilny, bezkost) ; — g. 1)    bte ?Jber. Rurki    krwiono-

jeden był, bożnic zaś było dosyć. Sekl. 13. Gdy do- śne w ciele zwierzęęem czyli żyły, bte 21bet'lt, dzielą się mowę wojny uspokoiły się w żydostwie, nastąpiła na    na żyły    bijące czyli pulsowe, arteriae, @d)lagabew, ^ulź*

Dawida nowa zagraniczna wojna. Zol B. T. 176. Nie    aber«, i    nie bijące venea, 331ttłabertt. Zool. 7. Kluk. Zw.

tylko na ów czas w żydowstwie , ale i u nas w chrze-    1 , 32.    Żyła pulsowa , oddechowa , żyła ‘duchowna Si-

ściaństwie, wiele się znakom'dziwnym sprzeciwiało. Bial    renio , potius duchowa dixisset. Cn. Th.    1461, (Bosn.

Post. 150. (nietyiko między    żydami, lecz i między chrze-    dihatięa). Żyła ‘“krewna , krew' mająca.    Cn. Th. 1461,

ścianami). Jak wiele tego    biednego, a samem prawie    (Bosn.    sgilla od krriwi). Różnica między    żyłą pulsow’ą

szacherstwem bawiącego się    w Polszczę żydostwa. Fam.    i żyłą    krwawą ta , iż pulsowa ma w sobie    bicie pulsowe,

85, 1, 414. ŻYDZ1AK, a, m., ŻYDZ1ACZEK, czka,    iż błonki jej mocniejszetni i spręźystszemi niżeli tamtych

m., zdrbn., chłopiec żydowski, bachur, ein 3ubenjunge,    bywają; żyły pulsowe    wynikają    dwoma głównemi pniami

contemn. Żydziak parszywy. Perz. Lek. 23. Mirocznik, ży-    z samego serca. Perz.    Cgr. 44.    Krwawe żyły swemi naj-

dziak od arendarza , której gorzałkę odmierza. Perz. Lek. drobniejszerni kończykami, z podobnych drobnych koń-259. ZYDZIĘ, ięcia, n., ZYDZ1ATKO , a, n. , dziecię    czyn żył pulsowych , po ciele rozpierzchnionych , krew'

żydowskie, ein Stlbenfinb. Żydzięta abo dzieci żydowskie.    odbierając, wracają onęż nazad do serca. Perz. Cyr. 48.

Syr. 1558. Miód żydowski, czem smaczny? bo go żyd    Żyły dzielą się na żyły bijące lub pulsowe, i żyły pro-

zaprawi, Gdy z żydówką, z żydzięty w niego naplugawi.    ste, in artenas et venus, żyły proste krew' odwodzą

Comp. Med. 394. ZYDZ1EG nijak, medok. , zżydzieć, po-    nazad. Kirch. Anat. 11. et 16. Pulsy, to są skokne albo

żydzieć dok., stać się żydem, zakrawać żyda, żydostwa,    tępne żyły. Sienn. 540. tepne albo skokne żyły. ib. 538.

ein 3nbe trerben pr. et fig. tr. ; Boh. żidowdti ; Vind. fe    [Trzęsienie *lrzęsawice    pochodzi    z zemdlenia żył piętych,

pojudim; Rag. xidovkovatti, xidovscitti judaizare ; Ross.    które Łacinnicy nervös    rzekają;    *ty żyły nie mają ‘krwie

iy4eHCTB0BaTB (‘żydostwować) Eccl. iy^eHCTByio , jkh-    żadnej w sobie , tylko lipką 'wilkość klejowatą. Sienn. Lek.

40BCTByK>, Graec. lOvdalÇœ. ZYDZISKO, a, n., prze-    doś. 142—2]. Serdeczna żyła, bie ÓCfJćber; Boh. srdec-

mierzły żyd, ein (ibfdjeitlicljer 3ube. Ten pan Łokciewicz,    nice. Żyła bazylika-czyli królewska wypuszcza różne odnogi,

to żydzisko wierutne, wszystkich dyabłów poruszy, żeby    Krup. 3, 72. Język ma swoje żyły krwawe, które się zo-

odebrał swoje pieniądze. Teat. 30. e , 34.    wią żabie , końce tychże żył pokazują się jakoby pod-

‘ŻYGADŁO, ob. Źegadło. ‘ZYGAR , ZYGAREK ,    ob.    Zegar,    niesione maluczkie pagórki albo góreczki, venae ranime.

Zegarek. ‘ZYGIELGARN, ob. Zegielgarn.    Kirch. Anat. 96. Żyły żabkowe. Perz. Cyr. 2, 116. Żaba

ZYGMAREK, rku, m., Malva Alcea , gatunek    ślazu.    Kluk.    pod językiem, ranula linguae, nabrzmienie języka spo-

Dykc. 2, 108. ©iegmarSnmrsel.    dem, około krwawych żyłek żabiemi zwanych. Perz. Cyr.

ZYGMUNT, a, w., imię własne, Sigismundus, ©tegmunb;    2, 195. Żyły otworzenie dobrowolne, anastomosis. Cn.

Sorab. 2. Mundo, Simmo. Zygmunt pierwszy, ociec Zy-    Th. 1462. Żyły otworzenie gwałtowne, albo zerwanie,

gmunta Augusta. ZYGMUNT0WSK1, a, ie, n. p. Dzieła    ruptio venae, ib., Eccl. 5KMOTep3aHie. Nie raz krew' pu-

4206

cs-

Y Ł A.

Z Y L A N Y.

wna, <pmtpt* swo-

ściłeś, dla wycieńczenia ciała ciąć kazałeś w żyły. Pilch. Sen. list. 2, 152, Croat, silu puztiti ; Slav, pustititi kêrv, otvoriti xillu, $ttr 5lber Inf en, Slut laffen; Eccl. jKHaoe-b-MeHie puszczania krwi, ttULiocbmiBO, TonopoKTł szneper). Snem zmorzonego Medea obiema rękami obłapi, sobą natchnie, zuchy i z piersiami usta napuszy, żęły czcze zamarłe sprawi. Źebr. Ow. 214. Otiu. Ow. 26; (in vacuis spargit jejunia venis). Żyła szyjna wielka, lisae. Cn. Th.. 1461. Żyła urynna , ureter. Cn.'Th. 1461. Żyły krwotoczne, żyły złote. ib. (bte golbene Slber; Slav, zlâtua xilla). Żyła podbrzuchowa dzieli się na odnogi wyższe i niższe, po części ku otworowi kotnicy idące , które zowiemy żyłami złutomi, czyli hemoroidalnemi zewnętrznemi. Krup. 3, 78. Złotemi żyłami nazywamy żyły w końcu prostej kiszki czyli w samym dziurniku ; gdy znacznie nabiegną, sprawują bole , które gdy się nie otwierają i krwią nie płyną, nazywa się to ślepemi złotemi żyłami. Perz. Cyr. 2, 274. Złote żyłki nabrzmiałe nie ciekące , ślepemi zowią, żp są zawarte. Syr. 687. (bte bltitbe goh bette siber). — żyła ociekła nadęta, ociekająca, nabrzmiewająca, najwięcej w goleniach, varix. Cn. Th. 1461. ^rampfaber, 2lberfvopf. — Żyła klejowata, mu-szkułów koniec żylasty-, klejowaty, ścięgacz. Cn. Th. 1461. bte ftlecfyfc. Żyła sucha, biała bezkrewna , *nerwa. Syr. Cn. Th. 1461. nerw, bet 5îetue ; Boh. żilna ; Sorab. 1, zpinata żiwa , napinata żiwka , (cf. spinać, napinać); Vind. bielą shila , nategnova shila , stegnoshila , kita (cf. kita), krepna shila; Hag. xilla, xilliza ; Bosn. sgilla bjela ; Hoss. CTaiiOBaa aui-ia. Nervi, żyły suche, które przyprowadzają duchy żywiące do części ciała , kończą się w częściach ciała z niezhczonemi maluczkiemi żyłę— czkami. Kireh. Anat. 78. Żyły piętę zowią się nerwy. Sienn. 92. Ziele to żyłom piętym albo suchym obrażonym użyteczne. Syr. 59. Ziele to dla korzenności swej żyły suche, które zowią nerwy, potwierdza. Spici. 49. Żyły suche w człowieku zowią struny. UrzeJ. 217. Ziele to pomocne przeciw boleściom żył suchych abo strun , które zowią nerwy. CrzeLd. 244. Żyły nadęcie , ztwar-dnienie , ganglium, nervi nodosa contractio śine dolore. Cn. Th. 1462. Zabicie żyły koniom, rzecz szkodliwa, bo nietylko chromota z tego pochodzi, ale też i noga schnie. Lek. Końsk. 57. (zabicie za żywe , zagwożdże-nie ). Bez żeł nie mogą się ruchać członki ciała naszego , ani kończyć ruchania. Boter. 3, 106. Przyrodzenie mrówki opisz, jeżeli oddychaniem żyje, jeśli kości ma, jakie w niej żyły suche i pełne, gdzie ma wątrobę i t. d. Sk. Dz 245. Nie czujemy żadnej rzeczy, która pod zmysły nie podpada, t. j., która żył suchych, zmysły składających, nie porusza. Boh. Dyab. 39. W której części oka wzrok się formuje, czy w żyłkach optycznych albo wzrokowych, czy w wilgoci kryształowej, czy też w siatkowej błonce? Mon. 76, 319. — § ’Żyła; Rag. xilla* członek męzki, ba§ mrtmtltdje ©lieb. — § Żyła sucha wołowa, bykowiec, korzeń byczy, bykowy bicz, surowiec; Eccl. BOjyiii MW, bet Oc^fęngicmer. Suchend żyłami wołowemi bić go kazał. ; Sk. Źyw. 101 b. Kijmi go i żyłami bili. ib. 38. — §. 2) Źvła w liściu ziół, drzew,

fibra, vena, nervus. Cn. Th. 1461. bte gafer, Slbet tn et* tient siatte. Żyłki , nitki, (cf. włókno). Żyła drzewna , słojowatość. Cn. Th. 1461. słój, fladr, fladrowanie ; Vind. shile, shilouje, baê ©eäber im £>olje, bte glaber. Żyła kamienna, vena marmoris. Cn. Th. 1461. brt§ @ed* ber im ©deine, tnt 50?armor. — §. Żyła kruszcowa, bte 5D?e* Maber, ber SJîetallgang, (Erlang, bte ©rjaber. W górnictwie nazywamy żyłą, kiedy ziemia niby jest rozszczepami , i inną materyą od pospolitej w okolnym miejscu napełniona; takowa żyła zawsze jest od innej ziemi wyraźną opaską oddzielona. Kluk. Kop, 2, 274. Żyła kruszcowa ; ©ang, imię nadane rozpadlinom gorzystości , napełnionym gatunkami ziem , kamieni lub skał, różne-mi jednak od masy gorzyslość tę składającej. Nazwiska tych żył pochodzą od gatunku metalów w kruszcach zawartych , n. p. żyły kruszcowe srebra , złota , miedzi , cyny, ołowiu i t. d. Mi er. Mskr. ©Übergänge, ©olbgän* ge, fôupfergange n f. w. Żyła celna lub głó gang, żyła kruszcowa przewyższająca znakomitością ją , wydatnością i trwałym kierunkiem, wszystkie inne oznaczone lub nieoznaczone w kopalni żyły. ib. Żyła wydatna -, möglicher ©ang, albo obfitująca w kruszec, ib. Żyła rzadka, offner ©ang, mtlber ©ang, ma w sobie wiele rozpadlin , napełnionych krystalizacyami, i łatwo przepuszczająca wodę. ib. Żyła płonna, fauler ©ang, zmiana żyły kruszcowej w jej wydatności, lub zniknienie kruszcu w żyle wyrębującej się. ib. Żyła powierzchna, SSaafettlaitfer , żyła kruszcowa, napadnięta pod zwierzchną ziemi warstwą, i nie zapuszczająca się w wielką gorzystości głębokość, ib. — Żyła wodna. Cn. Tli. 1461, Eccl. no4poBeHHHHa, eine Slafferaber, önetlaber, ein 3ßaf* fergaitg. Ulęknie się tego zburzenia ziemia, i żyły studzienne staną. 1 Leop. 4 Ezdr. 6, 24. (źrzódła się zastanowią, i nie popłyną trzy godziny Bibl. Gd., cf. zdrój). W studniach, nie są to prawdziwe zdroje, ale tylko żyły, abo jak niektórzy dobrze wyrażają , zaskórnia woda. Świtk. Bud. 378, — §. Fig. tr Druga znaczna żyła Holenderskiego handlu jest żegluga na Benie. Pam. 83, -128. (źrzódło , pomoc, posiłek, zasiłek). Slov. Zlato ge zda wogni; złoto jest żyłą wojny, nervus rerum, podsyca wojnę. Pokój Turecki ciągnie dusze ludzkie do gusł swoich , chcąc pobożności wszelakiej najmniejsze żyłeczki zgoła podciąć i podrzezać. Janusz. Lig. B 3. cząsteczki,, resztki * do szczętu , do krzyny, z kretesem , wcale, zgoła; bte fctufłeu 51eberd)en, bie fleinfłen $&eilci)en. Żadnej żyłki cnoty nie ma. Pot. Arg. 163. ani krzty cnoty nie ma. Teat. 8, 17. an tljm i ft and) nicf)t ein gu* m £aar. *ZYLANY, ŻYLASTY, ŻYL1STY, a, e, od żył, żylny, dożył podobny, cf. żyłowaty, nerwowy; ©efynen *, 5îeroen *, 2lber*; (Boh. żilnaty; Sorab. 1 ziwkoyité ; Vind. shialasten, shilen ; Croat, silaszt). Gdyby mię, mówd Samson , siedmią powrozów żylastych związano , tak nie będę 'duż, jako insi ludzie. 1 Leop. Jud. 16, 7. (siedmią wici surowych, które jeszcze nie uschły. Bibl. Gd. ; siedmią powrozy żylanemi. Biel. Hst. 52 ; związano go siedmią powrozów żylistych , jeszcze nie uschłych i jeszcze wilgotnych. W. Jud. 16, 7). Żylasty, żyle podo-

ZYLISTOŚĆ - ŻYŁOWATY.

ŹYŁOWATOŚĆ - ZYSK.

i-207

gich ; abrigiternig, ftarf, nerMg ; Boh. zilowaty ; Slov. żi-lowati, zilowaty; Croat, silav; Eccl. jKłOOBaTMH. Żyłowaty Dyomed. Mon. 74, 557. — § Na kształt żyły czyli nerwu , gbfi^t, wie eine 21ber, mte etn 9łert>, mte eine ©e(me. Źyliniec ziele korzeń ma żyłowaty, gibki , długi, jak nerw. Syr. 571. —Żyłowate drzewo. Cn. Th. 1462. słojowate, tladrowane ; geäbert, gefïabert. — Żyłowate mięso, łykowate, łykowe; fkdjftd), abrtg ; Boh. tahawy (cf. ciągnąć), wlaćny (cf. wlec, wlokę, vyłókno), wlaćko-witÿ ; Vind. nategnoshilasten — Subst. ŹYŁOWATOŚĆ, ści, i., przymiot tego, co jest żyłowatym, bte Slbrtgfeit, 9łerMgfeit. Zyłowatość, nervositas, tegość. Cn. 7h. 1462, (Croat, silavoszt ;. Żyłowatość mięsa, łykawość. Boh. wlaćnost, wlaćkowitost, tahavost.

bny, venae vel nervo similis. Cn. Th. 1462. Żylisty, z żył ex nervis, e. g. nervinus funis, ib. vicinum żyłowaty, ib.

Żylasty, pełen żył, 00U Slbern ober 9?en)en. Miewają konie na nogach gruczoły, na żyłach albo na żylastym miejscu. Cresc. 527. Nie prostym był sposobem w ten czas pdstrzelony, Bo ranion , gdzie się goleń poczyna , i 'łysty Miąsiste ł podkolanek zwykł wiązać ‘żelisty. Otw.

Ow. 226. — §. Żylasty , żylisly, mocnych żył czyli nerwów ; nerMg , ftarfnerMg ; Boh. sważowy, ( cf. zwięzły ) ;

Sorab. 1. żiwate ; Rag. xillast , xillav ; Bosn. sgillavi;

Ross. 5KMHCTLM. Miał bardzo długie ramiona , ale wielce żyliste. Uslrz. Kruc. 2, 318. Źyiiste ręce Cyklopa.

Pot. Arg. 590. Żylaste ciało. Past. Fid. 112, Był Alexander śrzedniej urody, twarzy obdłusz, kos'cisty i żylasty , ku mocy udatny. Biel. Św. 262 b. Każdy tuszył, 'ZYMAĆ , ob. Zjąć , ob. Zdjąć, że Hypiasz , daleko starszym będąc, Telemaka przemo- ZYMBRAT, "ZIMBBAT , ob. Zembraty. cu je , którego w młodym wieku nie tak bardzo żyliste ŻYNAC, ob. Żąć. ZYNARSKI, a, ie, żniwiarski, ©cbnttier*, wspierały członki. Tr. Tel. 309. — Subst. ZYLISTOŚĆ,    (Ewbter*. W żynarskim ubierze przynąszał jej po kości, z., moc żył czyli nerwów, bte 9?crMgfeit ; Sorab. 1.    szu ‘kłosia. Olw. Ow. 590. ZANARZ, ’ZNARZ , a , m.,

żiwatofcż ; Rag. xillavost , xillavstvo nervositas ■, Bosn. żniwiarz , żeńca ; ber ©ritbier ,    Żynarz. Kmit.

sgillavstvo , sgillavôst. ŻYŁECZKA, Żyłka, ob. Żyła. ŻY-    Spit.-A 3 b. Prosił    głupi chłop boga, aby mu się zbo-

LENIEC, ńca, w., ŻYL1N1EC (Syr.) poterium, rodzaj ro-    że bez ości rodziło,    aby się żnarze nie zapychali w rę-

śliny, należy do niego sowia strzała. Kluk. Dykc. 2, 228, , ee. Ezop. 99.    ,

Slfter&ültfraut, 33ed)erblume ; krzak ten tak zwany od żył, ‘ŻYNCZYCA, ‘ZYNCICA, ^ŻYNTYCA. ob. Żętyca, żencica. że korzeń żyłowaty ma , jak nerw ; k temu że suchym ZANDRA , ob. Zędra. ZANDROWA, oo. Żędrowy. ZAN-żyłom przeciętym jest lekarstwem gojącym. Syr. 571.    GOWAĆ, ob. Zingować.

Żyleniec ziele , żyłowatego korzenia . żyłom pomocne. ZYNEK, ZANK, nku , to., zynek , u złotników szpiantcr, Cn. Th. 1462. ŻYŁKA , ob. Żyła. ŻYŁKOSKRZYDŁO- albo kontryfał, jests półmetal; zynku konwisarze miesza-WY, a, e, n. p. Rzęd żyłkoskrzydłowy, muroptera, za-    ją do cyny, przez co    się ma stać doskonalsza. Kluk. Kop.

myka owad , u którego cztery skrzydła są niby w sia-    2, 28b. Żynk, metal    koloru białonłekitnego , listkowaty,

tkę żyłkami przeplatane. Kluk. Zwś 4, 112. aberflügeïtg.    miernej ciągłości, łatwo    topi się, ze wszystkich metami! geaberten glttgelit. ŻYŁKOWATY, a, e, — o adv., pe-    lów najprędzej zapala się    płomieniem bladoiółlym. Mier.

łen żyłek, tmU 2leberd;cn. Żyłkowaty, łyczkowaty, fibris    Mskr. ber 3tnf, ber ©planter. ZYNKOKRUSZ, u, w., 3mferj.

similis, vel ex fibris constans. Cn. Th. 1462. flodjftd). Kluk. Kop. 2, 28b. ZANKOWY, a, e, od zynku, 3ittf * • ŻYLNIK, a, to, Me ©angart, wyraz ogólny, oznaczający ZYNKOWAĆ cz. dok., odnóżki czyli ablegry w ziemię kłaść, bez żadnego wyjątku jakiekolwiek gatunki kamieni lub    z Niem. fcnfen; ©enter, genfer, »ger in Me (Erbe le*

skał, żyły kruszcowe składających. Mier. Mskï., (cf. pta-    gen. Jedne macice winne    winiarz dla zynkowania w pół

wnica, cf. wypławek). ZYLNY* a, e, od żył, od ner-    tylko zakopuje, a drugie    całkiem układa w ziemię. Zi-

ob. Żerny.

-S3

wów, nerwowy; ibern *, 2lber*, Genien*; Sorab. 1. żi- ^ mor. 218.    ?

wane; Vind. shilen ; Eccl. HüObHbiiî. Krwawnice są bro- ‘ŹYNTYGA, ob. Żętyca. YR, ob. Ker. dawki żylne w wychodzie. Sienn. Rej. Zylna choroba, ZAP.A, y., to., imię staropolskie, Subislaus. JabŁ neu, eilt morbus nervorum ; Cn. Th. 1462, Eccl. atMOBpe^ie , 6o- , flltpolmfdjer fîatne.    '

jitsHb bï mn.iaiŁ. Źylną chorobę cierpiący, nervicus. ib. ŻARONDEL, ŻARONDOL, u, to., z Krane., gatuner, liclita-ŻYŁOKRUCH, u, to , ©albanb, odstęp różnej wielkości    rzów od parady,, ein ©tronbel, farabelembter. ^ Wszelkie

miedzy żyła kruszcową i przypierająca do niej skałą, , gatunki luster i zyrondolów. ? Sejm. Gród. 2, lob. napełniony pospolicie gatunkami iłu , margin , lub jakiej- ZYROWAĆ, ZYROWNY, ob. Zerować żerowny. kolwiek glinki. Mier. Mskr. ŻYŁOPOR , u, to., 9łterener$, ŻYS, ia, to., ZYSIEK , śka, m., zydek pieszczenie ; eut rozpadliny różnej wielkości po żyłach kruszcowych zda- Sttbel, 3ttbd)ctt. Mój ⁷'ysiu-    ^l0i    ?'e,

rżane; te napełnia pospolicie kruszec lity. Mier. Mskr.    ju ! pieniędzy mi trzeba. Teat. 27, 5. Xiapcz. 47. a

Po-

ŻYŁOSPÓJ, oju, to., więzospój, Sympneusis. Perz Cyr.    chytry, że i żysia oszuka. Klon. W or. pr. 1 rzyjdzie na-

183. bte 3lber»erMnbung, baâ Dîerioenknb. ‘ŻYŁOWAĆ cz.    koniec dłużnikowi zjechać, zysiek do Jeruzalem,

niedok., żylastym uczynić, bertbertt, abrtg ma^CH. Żyło-    lak na Niż. Klon. Wor. 14. (każdy szuka zysku po

wane rogi. Past. Fid. 247. — Żyłowanie łuku, crena.    swojemu).-

1208

Z Y S K À C.

ZYSKOWNIK - ZYSKOWNY.

stećek , weydëlek, ( cf. wydział, wydzielić, udział) ; Sorab. 1. dóbetk, dobetzik , dobusche , (cf. dobyć, dobytek , zdobycz) ; Cam. dobizhk, nuz ; Vind. dobitek , dobizhek, dohod ( cf. dochód), obrist, obriest, obried, gvin , perdoba , perdoblenje; Croat, dobicbek , haszen ; Bosn. dobit, pribitak , (cf. przybytek); Boss, xa6apx, 6apuiir&, rn)Jb3a, HaacHBa , Bhiiirpumx (cf. wygrać), no-KopMKa, (cf. pokarm), nyrx (cf. 'put), BbiroAa (cf. wygoda), yro4be , Moropeux, Morophitx, npiiôbiTOKX, npn-6tmua, (cuckx, cbicKnaa pozew); Eccl. npn6buaa, npiio* , noith^A, 11A04T» (cf. płód), Kopxicxx, TflJKaiiie (cf. ciągnienie), npiiKynx, ôapuuix, npuöbuix otx Ky-hah, otx Topry. Quacsliculus , mały zyszczek , pożyte-, czek. Mącz. Gdzie sie zyszczek błyśnie , łacno o pro-roki. Pot. Arg. 596. Bez zysku lub nadziei żaden się na występek nie odważa. Siem. Cyc. 94. Go ztąd za zysk? ib. 94; ( cui bono ?) Mniemali, żeby żywot nasz sposobiony był tylko ku zyskowi , ażeby mieli zkąd ztąd, też więc i ze złego nabywać. 1 Leop. Sap. 15, 12. (za to mieli , że obcowanie żywota zysk przynoszące ; bo mówią, że muszą zewsząd, chociaż i ze złego zysku szukać. Bibl. Cd.). Zysku szukam , zabiegam , zysk sobie z czego czynię. Cn. Th. 1462. Chciwy zysku, Vind. dobizhkoshelen; Ross. M340aio6enx , getiumifüd)tig. — Fig. Na zysk bogu daje , Który ubogim ludziom dobra swe rozdaje. Prot. Jat. 11. (zarabia na tym , zyskuje , niby na procent daje). Obietnice jakieś bezskuteczne ma w zysku i w zapłacie. Mon. 70, 650. w nagrodzie , za nagrodę ; junt Sowite, jur Seloljnung. Bardzo potrzebna rzecz, mieć w zysku mniemanie dobre u wszystkich w obec ludzi. Corn. Duj. 21. zyskiwać, zjednywać sobie; junt 8o(m baoon tragen, ftd) erwerben. Cnota sama sobie zyskiem. Zegl. Ad. 56. sama sobie nagrodą , sobą się nagradza , płaci, belofint ftd) felbft. — Juridic. Za czwartym pozywaniem aktor nie stawiącego się ma ’“wzdąć w zysku, i mocą tego zysku otrzymać dekret sądowy. Vol. Leg. 5, 80 wygrana , ©eroittn bed ^roceffed, ( cf. przezysk). — Fig. Ci co zawikłali rozumy sprawami, Nie ‘“zwiedzą , gdy z frasunków poszaleją sami. Bardzo ci mędroszkowie z brzegów wylewają, A nas prostą chudzinę szpetnie w zysku zdają. Rej. Ztu. 259 b. zawodzą, oszukują; bettortfjeilen, überoorttjeilen. — §. Zysk, zysko-wanie, stan albo sposób szukania zysku, ul szynk, guae-stus. Cn. Tli. 1462. bad ©enterbe. — Zysk , szukanie zysku, chciwość zysku, prywata; Vind. dobizhkoshelnost, bie ©ennnnfnd)t, ber (Sigennuj). Zysk serca opanował; a cnota przedajna. Kras. Sat. 14. Tych złość zaślepia, Tych zysk zasklepia , Tych sława łudzi, Tych zazdrość budzi. Kras. W. 76. ZYSKAĆ, zyskał, zyskam med. niedole., uzyskać dok., Zyskać v Zyszczeć, f. zyszcze , ‘ziszczę (cf. ziścić) dok., zyskuję pr. contin. Zyskiwać czesll., — zyskuję. zysk biorę, zysk mam z czego. Cn. Th. 1462, cf. korzystać, pożytkować, zarobić; gewinnen, profttiren, erwerben, ©ewtmt baben ; Boh. zyskali, wytćżi-ti; Sorab. 2. dobusch, dobewam ; Vind dobit, perdobi-ti, dobizhkuvati . perdobizhkati, dobiulati , perdobiulati, obriediti, perkupzhovat ; Croat, dobili, (zizkavati, zisz-

kati , ziszkâvam inquirere , perquirere , perscrutari, ob. 'Iskać); Bosn. teechi, stecchi (cf. ciec, ściec), dobitti; (Rag. iskatti, iziskivati * szukać) ; Ross. CHHCKaTb, ćmimy, CHHCKHBBTX, Vulg. CMCKaTb , CMIIty , CMCKHBaib , HćDKHTb , HBtKtiBaTb , HatKHTbca, najKHBaTbca, (cf. nażyć się), nojb-30BaTbca, npnóuTonecTBOBaTb; Eccl. Kopuciyioca. Łakomy, gdy nie zyskuje, szkoduje. Budn. Apopht. 1. On co wziął pięć grzywien, robił niemi tak, iż zyskał niemi drugą pięć; “takież i ten, co był wziął dwie, urobił drugie dwie. 1 Leop. Math. 25, 16. (który wziął pięć talentów , robił niemi , i zyskał drugą pięć , także i on, który wziął dwa, zyskał i ten drugie dwa. Bibl. Gd., przystąpił ten, który wziął pięć talentów, i przyniósł drugą pięć talentów , mówiąc : panie , oddałeś mi pięć talentów, otom drugą pięć talentów zyskał niemi. BiU. Gd. Math. 25, 20). Zyskuję lichwiąc, Eccl. Miue.ito , Kopucryioca dJib. On zyszcze na tym niemało. Gród. Dis. G Ostendom lucri fieri modios centum , że się zyskuje. Cn. Th. 1162. (Slov. Gako ziskal , tak stra-til, jak zyskał, tak stracił; źle nabyte , źle odbyte). Miły bracie, dzierż ze mną, zyszczem tu wnet. Clicz. Wych. J 1. (wskóramy, dokażemy swego, dopniemy). Zyskiwanie Ross. npn6biTonecTBOBanie, npnÓHTonecTBO. O jako siła 'ziszczę , choćbym znalazł tylko jednego i drugiego , któregoby tknęła Ta moja praca w serce. Opal. Sat. (nic mało dokażę). Hrabia Henryk od teścia uzyskał oprawę Z piękną żoną , i nowe włości wziął w dzierżawę. Przyb. Luz. 76. (dostał od niego, wziął od niego). Z obranego przyjaciela nieszkończone zyskuj ukontentowanie. Teat. 4. b, 167. miejże w zysku, zażywaj; ge« mtffe, trage aid ©etoinit baoon, trage 311m Sowite baoon. O ty pomocna ręko, uzyszczcsz zaletę, Schronisz Portugalskiego na twój brzeg poetę. Przyb. Luz. 521. zjednasz sobie zaletę, bu geroiiift ober ernnrbft bir bert SRufrm. — §. Konstanty Ostrogski wielkie bitwy nad Tatary zyskiwał i wygrawał. Stryjk. 659. zwycięstwa odnosił, zwyciężał; (Sdjladjten gewinnen, Stege battott tragen. ZYSKOWNIK, a, m., zysku bardzo pilny. Cn. Ad. 1462. eilt ©ettńnitfnd)« tiger; Vind. dobizhnik, dobiular; (Rag. iziskalaz inquisitor . — §. Zysk z czego mający, zyskujący na czem ; ber ©ewinner, ^roftttrer, Słnfcettjte^er. ZYSK0WN0ŚC, ści ,    z., przynoszenie zysku, pożyteczność, użyte

czność; Vind. sdajezhnost (cf. zdać się na co), dobizhli-vost, nuznost, pridnost, bie 9îiijjlid)feit, bad fôujjen* ober SSe'rtijeil&ringen, bte $ort&eill)afttgfeit. Osi od armat polo-wych Francuzi dają żelazne , a buxy spiżowe ; widzieliśmy już ich zyskowość. Jak. Art. 1, 505.— Zyskowność, chciwość zysku , bte ©ewinnfudjt. ZYSKOWNY, a, e, — ie adv., zysk przynoszący, wynagradzający koszt , pracę, staranie, korzystny, pożyteczny, użyteczny; ©cioinn brin* genb, 9îujjen bringenb, nftfclid) , oortbeilljaft ; Boh. zysknÿ ; Slov. zysknÿ , na ćemż mnoho zysku gest; Sorab. 1. do-bëtkowné , dobéwaczné, dobewaté ; Vind. dobizhliu , do-bizhen, dobitliu, dobiulezhen, priden, nuzen, flushliu (cf. służyć do czego) , noternofezhen , zdajezh , done-lliu; (Rag. iziskivgliv inquisibilis) ; Ross. ôapuutHUft , xa-ôapHhiif, BMHrpbiuiHbin, iiaźKUTonmiS , HaatHBHuS, »awn-

ZYSZCZĘ - ŻYTNY.

ZYTO - ŻYW.

1209

Tomto , HHJKHBHO, xjtÔHHH (cf. chlebny), npnóimHHH , npHÓbiTomiuB , npnôhiToqecTBeHHUH, npHÓMTObHO, npH-öuroqeTTBeHiio, cnopo, (cf. sporo, spory); Eccl. npii-óbiToniihiM. Bodaj to jakikolwiek sposób, byle zyskowny, w tym wieku zawsze ujdzie za dobry. Teat. 34. c, 108. Za co tobie zyskowna rozkosz, mnie szkodliwa? Hul. Ow. 69. Odpuść im boże grzech ich , aby moja krew', którą rozlewają , zyskowna ich zbawieniu została! Sk. Żyw. 2, 246 b. (użyteczna, pomocna do ich zbawienia). — Pięknej tej cudzoziemki zyskowny zrobił obraz. Nieme. Król. 3, 36. na jej awantaż, na jej większą zaletę; ein sortfyetlijafteê, empfefylenbeê 23tlb. — Active mugis: Zyskowny, zysku szukający, zysku chciwy, ob. Zysko-wnik; geiMmtfttcfyenb, getDtnnfucfdtg. 1 najmędrsi królowie często oszukiwanymi bywają , chytrzy i zyskowni ludzie przy ich stoją boku. Tr. Tel. 25. interesowni , interesowani , interefjtrt. Zyskowny kupiec obce zwiedza kraje. Nar. Dz. % , 75. ZYSZCZĘ , ob. Zyskać. ZYSZCZEK, ob. Zysk.

ZYSZKA, ZYZKA, ZYZEK , ob. Zezek, zezowaty, zez.

•ŻYT, ob. Życie, cf. •żydło. ŻYTAWA , y, z. \ Boh. Żita-wyższej Luzacyi ; bie 0tabt 3'PûU- Dykc. i. ŻYTKO, ob. Żyto. ŹYTN1CA, y, i. ,

to o

wa, mia Geogr. 5,

skład czyli spichlerz na żyto , na^ zboże ; ber fornfpeictycr, ©etreibefpeidjer ; Slov. żitnjk (ob. Zytnik), sypowné {ob. Sep), obilnice ; Boh. seypka, obilnice ; Sorab. 1. żitni-^eza, żitna wuba , brożna, brożnicza , (cf. brog) ; Carn. shitnèza (skrzynia zbożowa, podatek zbożowy); Vind. shitniza, sbitni pod; Croat, sitnicza, s-itnik, hambar ; Bósn. sgitnięa , hambar, ruppa ; Bag. xitniza, barb, bam-bâr; Ross. JKHTHima, ænTOxpaHHJiifiue. Zboże zbierać do żytnjcy, abo jak dziś zowią do spichlerza. Budn. Math. 3, 12. (zgromadzić do gumna. Bibl. Gd ). ZYTN1K , a, m.-, tinea graneila, motylek nocny, maleńki, ciśnie się do miejsc, gdzie zboża są przechowywane, i składa tam jaja Kluk. Zw. 4, 575. ber fornrountt ; Slov. sisâk, ob il na muska; Croat, sisek ; Dal. xixak, gagricza ; Hung. sisik , xixik ; Slav, xixak; Rag. xixak, xixiza ; (Ross.. »HTiniKT. mus agrarius 1 ) polna mysz, 2) jęczmienny chleb; Eccl. skhthhkł frunienti largitor). ZYTNISKO, a,

: Boh. zitnisté, pole żytne, na którym żyto, ba8 fornfdb , üîogenfelb. ,Na żytnisku rżysko zaraz radlić można. Hour. Sk. 9. ŻYTNY, a, e , od żyta, w dawnym znaczeniu * zbożowy, (ob. Żyto), ©etreibe ; w dzisiejszym* rżany, loggen * font * ; Boh. żitny secalitius\ Sorab. 1. żitrió zbożowy; Carn. shitne, ershnęn ; ( Vind. sbiten*

* zbożowy ; Croat. sBni frumentarius ; Boss. jkhthuh , jęczmienny, zbożowy). Żytny chleb pospolitym jest u ludu pożywieniem Kluk. Rośl. 5, 153, Vind. er>he-njak , ershen kruh. {ab. rządny chleb) Żytna mąka; Boss. obs. rnipa , (aft. .Pirog). Żytna słoma Vind. ersheniza, orshena liama. Żytny albo raczej zbożowy kupiec; Carn. shitar ; Vind. shitnjak, sbitni kupez; Croat, silkopreku-pecz , sitkotersecz; Ross. JKHTonpo48Beu'B ; Eccl. jkhto-HtHTonpo^aBeut, >Knronp04aTe4b , (wHTOxpaHH-

żytny Lek. Końsk. yt). — Botan. Zy •

swe

n.

IMS

KyneifB.

TeJib magazynowy do

32, (oft. Ochwat, ob.

CS'

a

, cf.

tna trawa, elymus. rodzajf trawy. Kluk. Dyke. 1 , 198. $aargra$, ©anbgraS. — §. Zytny, w żyto lub zboże obfitujący, żyzny; fontreid), getreiberetćfj; {Rag. xitni, xitto -rodan , xittorodni * *zytorodny). Ochromeny żytne. Olw. Ow. 255, not. zowiemy te okolicę Żytna dla urodzajów. ib. — Żytny, pożywny; na^aft, nStyrenb. Trunek zżyta bywa wdzięczniejszy, żytniejszy aniżeli woda, bo w’ię-cej ciału pokarmu daje. Syr. 919. ŻYTO, a, n., ŻYTKO, a» n., zdrbn. , pierwiastkowo w najogólriiejszem znaczeniu: płód ziemi do utrzymywania życia służący, Ce&enèfrucbt, 9îafyrung3fnicJ)t; (ef. 'żydło , ‘żyt «życie), w dawnych polskich pismach , jak w wielu dyalektach Słowiańskich , żyto * zboże w ogólności, ©etreibe überhaupt ; dziś żyto « reż, SRogflClI, font; ( Bole żito secale, reż, żicjm se sycić się, żywić się); Sorab. i. żito, roż ; Sorab. 2. żiitto , rejsch , rejschta ; Carn. sbitu « zboże , ersh, sorshezą » żyto, reż ; Vind. shitu frmnentum a verbo frui, fruor , fructus , ersh , hersh , gersh « reż ; cf. Germ. ©erfte , ^>trfe ; Croat, sitek 1) vita, 2) frumentum , sito drobno , proszo * proso, sito szuneheno millium salis , ers, bers* reż; Dal. arx, raax; Hung, ros; ßosv. sgitak , sgivgljenie ratio vitae, 2) sgitak, hrana victus, sgitto seyec, frumentum , râsg, snit siligo, reż; Hag. xittje, xitto * zboże , raax * reż, żyto ; Slav xitto * owoc., płód pożywny ziemny, zboże , ràx, rós, bràx * reż ; Ross. îkh-to, 1) jęczmień, 2) zboże, po»b reż, żyto; Ecel. iiupo, aîHTO olera , farrago, adoreum, siligo, frumentum hor-deum ; cf. Graec. ahog frumentum., aiziov cibus , ri citiez victus, cirśco nutrio, sycę; Lat. satio ; Germ, fait, fäiti* gett ; Lot. med. sitariura ; cf. Hcbr. ntîH chittah triticum. — *§. Zyto, zboże, ©etretbe. Pszenica jest żyto każdemu znajome , której ziarno między inszem żytem albo zbożem naturze człowieczej jest najwięcej przyzwoite. Cresc. 153. Reż jest też żyto każdemu znajome którego rżany chleb zowią. ib< 160. Owies jest też żyto znajome, jeden jest swojski, drugi polny albo płonny. ib. 166.— § Zyto « reż , siligo , SRoggen, font. Pszenica na wilgotnym miejscu wyradza się i wysila, tak że za trzeeiern sianiem obraca się w reż abo żyto. Syr. 928. Dokończmy żąć żytka , cośmy wczoraj nie zdużali. Teat. 52, 53. Żytko w polu, jako trzcina , a w stodole jeszcze kop z dziesiątek', będzie do nowego. Teat. 52, 14. Żyto jest u nas zboże na chleb najpotrzebniejsze , najpospolitsze. Kluk. Rośl. 5, 151, {ob. żytny chleb pospolitym jest ludu pożywieniem). Kto ma żytko, ma *wszy-

Tu chłopek wesół, bo żvtko. Klon. Fl. A 4 b.

od

tko. Cn. Ad. 381. Rys. Ad. pewnie ma ’'wszytko, Kiedy Póki żyta, poty *byta. Rej. Ziv. 100. Bytu, jako słynie przywieść poty, póki ‘żytu. Paszk. Dz. 106; (sine Baccho et Cerere friget Venus ).    — Kokosz wleciawszy na żyto

rozgrzeba ; a w śmieciach jednego ziarnka szuka. Rys. Ad. 29. (w szczęściu przebieramy, ł w biedzie okruszyną żywimy się).— *ZYW, ob. Zvwy. •ŻYWCA. Nar. Dz. 1, 161. ob. Żywiciel. ŻYWCEM adv., przy życiu, żyjąco za życia; lebertbtg, Dętym Sehen. ( Dęty leDenbtgen Set* De). Żywcem pojmać, vivum capere. Cn. Th. 1463.t Jednorożca żywcem nikt nie pojmą. Birk. Chmiel. C. Żywcem

Słownik Lindego wyd. 2. Tom VI.

152

«210

Ż Y W E - ŻYWIĆ.

ŻYWICA - ŻYWICZKA.

pojmany, vivus captus. Cn. Th. 1463. — Ta niecnota zy-    jańską i Eneasza, wiele się żywił z Homera. Klecz. Zdań,

wcem chce mnie wpędzić do grobu. Teat. 35. 52. —    120. zasilał, pomoc miał; ftd) nâ^rcn, fid) ftärfen. —

Aliter: Mie wzdrygam się, żywcem brać słowo potrze-    Żywię się przy kim , alienis opibus meos casus sustenta.

bne i wybitne z cudzego języka. Tcot. 24, 43. Czart.    Cn. Tli. 1460, cf. wieszać się przy kim; (of. Germ mig.

tak jak jest, bez zmiany, *całkie ; cf. Germ.₅ mit £(Uit unb    ftd} bet} dnem burchfreffen), ftd} bet) dnem nähren.— Żywię

£aar, mie ,er leibt    unb lebt.    ŻYWE n. p. Żywe srebro,    się czym, robotą i t. p. Cn. Th. 1463.    ftd}    rooöon ernäh«

ob. Żywy “ŻYWE ,    *ŻYW1Ę    ,    ‘żywiesz, ’"żywisz, ob. Żyć    ren, tüOöOtt feinen Unterhalt    Koło    wód    niejeden się

żyję, żyjesz. ŻYWIĆ cz. niedok., § 1) żywność dawać, kar-    żywi wożeniem    abo przewożeniem ludzi.    Boler. 5, 94.

mić; nähren , Unterhalt geben, ernähren ; Boh. żiwiti ; Slov.    Turcy boją    się,    żeby drukarnie nie odjęły    sposobu życia

żiwjm ; Sorab. 1. żiwu, kublacz; Sorab. 2. kublasch ;    niezliczonej    liczbie ludzi, którzy się tylko    piórem żywią.

Cam. shivem, shiveti (zachowywać, posilać, shivçti 1)    Ktok. Turk.    42,    (cf. zarabiać nachleb, mieć utrzymanie),

żyć, 2) żywić); Croat, rédirn, kojim (cf. koić), frôntam ;    ŻYWICA, y, 2.; (Boh. żiwice, pryskyrice, klowatost,

Vind. shiveti, sbiviti, poshiveti, rediti, redit, kojiti, sre-    (ob. Klęjowatość) ; Slov. żiwica, pryskyrice, smółka (cf.

diti, preshiveti, koga Ihpendati, ofbpifbati, gostiti ;    smoła), stromowy klij; Sorab. l.żiwicza, (2) «Jburnum) ;

Croat, hraniti (cf. chronić), koyti , odhraniti ; Dal. hra-    Carn. zèdika , (cf. cedzić); Vind. fmola, pilpoh ; (Croat.

niti ; Bosn. hraniti, (sgiviti, bitti sgiv, provoditi sgivot,    sivicza , saepes vivae, żywy płot, ob. Żywiec): Bosn. smoła

sgivotovati, 2) sgivim , hranimse sustentor , victilo); Bag. od duba, (sgiviça , zglob od vrata, cardo) ; Bag. scrôksa, xivukati ; Slav, hraniti, (xivili » żyćj ; Ross, jkhbhtl , jkh-    smola ; Ross, cfcpa (cf. siarka), jKHBHna biała smoła

bah) ożywiać). Bocian gdy się zstarzeje , zaraz dziecię    sosnowa); ba3 $arj. Klejkość soku roślinnego, kiedy ma

jego Wziąwszy ojca do gniazda, żywi, jak onego On    zapach, i wodą rozczynić się nie    może, tylko samym

żywił w młodych ‘leciech , zagrzewa piersiami i t. d.    spirytusem, tedy się żywicą zowie.    Rot nar. 24; (résina).

Papr. Kot. Ii b. Rodzice niechaj albo sami dzieci ży-    Żywica, jest jakoby pot wypływ ający    z sosnowego drzewa,

wią, albo im mamki rządne, stateczne, niegłupie cho-    Sienn. 225. Żywicą napuszczam, smolę. Cn. Th. 1463,

wają. Glitz. Wych. D 5 b. piersiami karmić, odchowy-    (Rag. smollitli, osmolitti) Żywicą napuszczany, resinatus,

wać , (cf. ‘doić). Ubogich^ żywienie Eccl. HiimeKOpiw-    e. gr. vinum. Cn. Th. 1463. Żywica pachnąca Boss.

CTBO , HiimenHTaTeibCTBO. Żywienie kogo, (Vind. reditje,    ctbktii. Gatunek wonnej żywicy Bess. puTiina. — Na-

rejenje , shiulenje ,    shivetje    ,    shivot,,sbitek; Carn. shi-    bierzcie żywicy do rany jego, ‘owa się    uleczy. Bvdn. Jfir.

vlênje; Sorab. 1.    żiwene,    żiweni, żiwenie , żiweno ,    51, 8. (nabierzcie olejku balsamowego    dla    boleści jego.

Sorab. 2. żiiwene ; Croat, sivlenye » życie , żywot). —    Bibl. Cd.). Tzaż nie ma ‘żywice w    Galaad, abo tam ża-

Fig, et tr. Ogień na ołtarzu zawsze będzie gorzał, któ—    dnego lekarza nie masz? czemuż    tedy córka moja nie

ry będzie żywił kapłan, pokładając drew na każdy dzień może przyjść do zdrowia? Badz. Jer. 8, 22. (balsamu z zaranku. 1 Leop. Revit. 6, 12. (będzie zapalał kapłan    abo dryjaktri. Wujek..-,    ‘izali nie masz balsamu w Galaad ?

na nim drwa na każdy poranek. Bibl. Cd.\ będzie ten    Bibl. Gd.) ŻYWICIEL, a, m. , żywiący kogo, żywność

ogień karmił, utrzymywał, ob. żywy ogień, żywy po-    dający, cf. karmiciel;    ber 9iäl)rer, (Ernährer; Boh. z i w i—

pioł). Hardą myśl uporem żywi. Past. Fid. 33. (podsyca,    tel; Slov. schowanec,    (cf chować); Sorab. 1. kabuwar;

podpiera). — §. 2) Żywić kogo, przy życiu zostawiać,    Carn. rejmk , rednik; Vind. shivelnik, rednik ; Dal. karnie odejmować mu życia, cf. żywot mu oddawać; einem    mitely ; Boss. KopMmeJib , JKitBHTeJtb; Eccl. WHBOnimiTejib.

baś Sehen laffett, thnt Karbon geben, ihn bet)m Sehen laffett,    Żywiciel ubogich. Mon. 74,189. Żywiciel zwierząt Corn.

ihn leiten laffen. Żywię kogo, przy żywocie zachowuję,    eshbin. ŻYWICIELKA, i, z., która kogo żywi, żywność

nie zabijam. Cn. Th. 1463. Nieprzyjaciele gwałtownie    daje, karmicielka ; Sorab. i. kubuwarka; Carn. red n i za ;

wytchnąć im nie dali, Lecz spoinie: bij, zabij, a nie    flłabrerinn, (Ertlâfirerinit. Ziemia jest wszystkich nas żywi-

żyw', wołali. Stryjk 200. Konny, kogo z nieprzyjaciół    cielką. Uaur. Sk. 106. Litwa jest.okrom Polski, żywi-

dogonił, nie żywił. Warg. Cez. 67. (życiem nie daro-    cielką ‘wielkości ludzi. Stryjk. 51. ZYW1CIELSK1 . a, ie,

wał). Pompejus miasto Marnertyńskie tak srodze był    od żywiciela, êrnahtCï^ • - ŻYWICOWATY, ZYWICZA-

lewa się. Perz. Lek. 16. — §. Zywiczasty, ŻYWICZNY, a, e, pełen żywicy, hdrjtg , ooU $ar$. Cn. Th. 1463. — Aliter: Żywiczny, od żywicy, żywicę wydający, $ar$ * ; Boh. klowatÿ (ob. Klejowaty), pryskificnÿ; Slov. smołowaty, (cf. smołowaty), pryskyrićny; Sorab. 1. żwiczoy-itć ; Vind. fmolen, fmolast, fmolou ; Bag smolast ; Boss. KjeHCTHft , CMOJeBaTUH. Guma ży wiczna , ususzony sok mleczny, uformowany w- roślinach. Śniad. Chem. 1, 552.

obległ, iż mu się już żadnym ‘"obyczajem obronić nie    STY, a, e—o adv., na kształt żywicy, do żywicy pomogło , i obiecował to mocno tam żadnego nie żywić.    dobity, harjarttg. Szparami temi żywicowata ciękłość wy-

Bej. Zw. 134 b. Wszystkich na miecz puszczono, I jednego na wyspie nawet nie żywiono. P. Kchan. Orl. 1,'

323. — §. Zaimk. Żywić się , Sorab. 2. sze żiiwisch ;

Sorab. 1. ziwu szo ; Bosn. sgiviti. hranitse ; Ross. *h-BHTbCfl , ftd) nähren, fid) ernähren. Żywię się czym, strawą jaką. Cn. Th. 1463, (of. żywy być czym, oh. Żywy, utrzymywać życie swoje, karmić się, ‘gnarować się). Każde ciało organiczne żyw i się, ? obce ciała w swoje istotę

zamieniając. Bot. nar. 20. Żywienie się zwierząt na tym    et 553. Sadze sosnowe z ‘żywiczego dymu bywają. Sienn.

zależy, aby sok pożywny przerabiał się w cząstki ciał    581. Żywiczne drzewa, ob. spilkow'e, spilkowale ; Boss.

ich. Zool, 33. — Fig. Wirgiliusz, opisując wojnę Tro-    KpacHofó jrkcL, czerwone drzewa , 0ïabcl^ôljer. ŹYW1CZKA,

ŻYWIĘ - ŻYWIOŁ.

ŻYWIOLNY - ŻYWNIE.

1211

§. Żywce, żywy płot, etn lebenbiger 3mk>

(Croat, sivicza sepes vivae). Oddzieram to twoje drzewko skrzywione, Żywce < i progi wzajemnie złączone Wni-wecz obracam , byście nie szkodziły. Past Fid. 247. —

*§. Krówka z zemsty poleciała do tego gniazda orlego, a nie zastawszy żywca, jaje orie zrzuca na dół. Jak.

Baj. 57. żywego, ożywionego płodu, wvsiedzialych ₅pi-skląt, lebenbige 23rut? ŻYWIGNAT, ob. Źywokost. ŻY-WliNA, y, z , *żywię, istota żyjąca, źywocina. Bndtk. z Tar,. 3, 113. eine lebendige (Ereatnr, etn lebenbtgeó ober lebeitbeö ffiefen; (Sorab. 2. żiwina; Slav, xivina animal,

✓zwierzę; Vind. shivina ; Cam. shivâl, uhivina , shiveni-na, (shivinske » zwierzęcy, shiv-in'stvu « zwierzęcość, dzikość; Vind. shivinski,¹ shivalni , shivalski » zwierzęcy);    wyrosłych ogień żywiolny panuje. Spić,z. pr. Ogień */.y-

Croat, sivinebe » zwierzę, sivinszki « zwierzęcy; Rag.    wiolny ; Boh. zez, (ob. Żedz, żegać) ; Bag. vattra ; Bosn.

xi j vo animal, ,xivinina animal max imam ; Dal.    vatra, prosvit; Dal. et Slav vatra, (cf. wiatr). Ziemia ży-

xivina ; Bosn. sgivina, sgivotina animal, sgivinstvo fe-    wiolna; Vind. perst, (cf. prószyć, proch). Ziele sierpik

ritas).’ ŻYWIOŁ, u, in , *ŹYWIOŁA, y, z , pierwia-    złożenia jest ż)wiolnego gorącego i suchego w wtórym

stek jestestw, element; ber Urffoff, etn (Element; Boh.    stopniu. Sienn. 79 *ZYWJZNA, y, i.. zapas w żywność,

żiwel; Slov. .żiwel, żiweł; Sorab. i. helement ; Cam.    SSorratb an Sebenéimttteln, ÇrDDtant. O wielką na wojnie

stvaréza ; Vind. element; Croat, nadsziàga ; Slav, isto-    żywiznę nie stoi. Emit. Spit. A 2 b. ŻYWNIE, 'ŻY-

csollo; Ross, cnixifl. Elementum, żywioł, t. j początek,    WNO ado., zgoła, ze wszystkiem, bez wyjątku; über»

a jakoby źrzódło każdej rzeczy. Mac z. Ziemia rozśmieje ÿaupt, Opite Slufitapme, flfinjliÄ , OÖUig. Tak go dc swej sie do Feba z serca ochotnego. Budząc każdą żywiole,' woli skręci, jak żywnie zechce. Teat. 43. c, 24. (jak która z nią obumiera. Kolak Wiek. a 4. Wszystkie pło-    tylko, jak jeno). Tym obyczajem, ku czemu żywnie

dne żywioły Brud. Ost. a 5. Wszystkie żywioły albo    chcemy, przyjdziemy. Budn. Cyc. 96, (cf, ku czemukol-

clementa W Post. W 14 — Cztery żywioły albo ele-    wiek, jakkolwiek). Są drudzy, którzy co żywnie chcesz

menta, powietrze, ziemia, ogień , woda. Haur. Sk. 83.    wycierpią, aby jeno przyszli ktemu, za co się wolą swą

Cztery żywioły zowia ciały rodzajnemi, dlatego, że się    wzięli. Kosz. Cyc. 68. cokolwiek, co bądź to bądź, byle

z nich wszystkie rzeczy widzialne rodzą, a są corpora    co; m$ nnr immer, mi audj immer. Niewolnik ma tę

simnliria Otw Ow 613, (sei cf. gas,‘ gaa). Dwa są    w sobie wrodzoną opinią», iż panu jego wolno z mm

iyjjoly ćieżkie, ziemia i woda; dwa ‘letkie: powietrze    czynić, co pan ‘jedno żywnie chce. Orzech. Qu. 137.

15, 413.

>, *., a) zdrbn. rzeczowa. Żywica, qu. v., — b) Botan. Żywiczka ziele, iwinka mniejsza, Chamaepitys prima. Cn. Tl). 1463 3« länger je lieber. Żywiczka ‘więtsza, od zapachu żywicznego rzeczone ziele, Ckamaedrys altera. Syr. 574. bte ^elDcppreffe. Żywiczka abo żywiec polny, sideritis quarto. Cn. Tli. 1463, Ross. TpiiMCTHaa A^ópoBKa, ko-AOJia nanjyHb. ŻYWIĘ, a) ob. Żywić, — b) 'Żywię, *źywę, *żywiesz, ob. Żyć. ‘ŻYWIĘ, ięcia, »., ob,"Z ywina , “ży-wocina . żyjąca istota , ein IcbenbcÖ Gefeit. Dopadłem jednej zielonej równiny-, Patrzę, ’'"aliści dwoje żywiąt siedzi. Zab. 13, 284 Trąb. (not. żywięta, to stare ma w sobie wiecej energii, niż zwierzęta, ib.). — *§. Żywię ; n. p. Mieli między bogami Polacy ’“‘Żywię , co wyłożyć możesz żywotem abo żyjącym. Krom. 55, cf. Dziewanna. Zia-wonia . Zizylia. Liczyli Polacy między bogami 'Żywię, jakoby duch ożywiający, t. j. Wenerę, albo miłość, matkę wszelkiego tworu. Nar. Hst. 2, 33. Sebenêgeift, SebenŚgott, SebenSgotttnn; Boh. Żiwena; Cara. Sejvina Ceres, cf. marzanka. ŻYWIEC , wca, w., Żywiec. Den-taria , rodzaj rośliny, do niego należą babie zęby. Kluk. Dyke. 1, 185. 3af)itfrßUt. Skalny żywiec, symphytum pe-traeum, ©teittflUnfel, rośnie na^ opokach. Sienn. 170, ob. Źywokost. Żywiec polny, ob. Żywiczka. — $ Żywiec, neta, ponęta; tie 8ocf[petfc, Me 21 £, 2lj$ung. Na żelazko u wędy kładzie się? żywiec, dla znęcenia szczupaka. Skrbk. Mskr.

xivma,

i nad nim pod niebem osadzony ogień. Otw. Ow. 610. Ziemia , niebo , powietrze , i wszystkie żywioły , wystąpiły z swych stawów. Pieśń. Kat. 65. Opatrzność chciała, aby kula ziemnowodna pełną była żywiołów. Torz. Śkł, 140. Ogień na końcu świata Wszystkie z żywiołów zmazy wypali, I wszelką od nich szkaradność oddali. Odym. Sw. 2 T. Nad wszystkie ognie i wszystkie *ży-wioła , Miłości, ogniu szlachetniejszy ; zgoła. Zab. 16, 333, ‘Zywioła. Petr. Pol. 30. — *§. Żywioł, co żywi , karmi, podsyca; 9łaftrung, SîaÿntngSmittel, 6tarfung. Łupieżcy są, którzy gdy źle zrodzi, zboża, takie inne żywioły kryją, aby drożej przedali. Karnk. Kat. 554, (ob. Żywność). Do wyrzuconego między skały dziecięcia , pasterz gdy przyszedł , znalazł tam psicę, a ona daje mu swój żywioł, jako własnemu szczenięciu. Falib. J. Żywioły, któremi na świecie ludzie 'żywią, społem jeden drugiego śmierzy , a ku dobremu wspomaga. Eraz Jez. S 4 b. Żyj mój synu, żyj z swoją Juliana społem, Nieeh wam ziemia pomyślnym dogadza żywiołem. Zab.

Słabnie tam cnota, gdzie jej powinnego nagród nie dają żywiołu. Swad. 1, 229. (zachęty, ożywienia). — Żywioł, miejsce życia , gdzie kto żyje', w czym kto żyje ; ber 8eben3aufentl;alt, mo matt lebt. Natura sama jakoś nam wlepiła Wrodzoną miłość, i tak przysłodziła. Te, w których się kto urodził, żywioły. Past. Eid. 256a — *§. Theolog. Sakrament składa się z dwóch rzeczy jedna jest^materya , a zowią ją żywiołem, druga jest formą abo kształt. Karnk. hat% 106. bie Materie, bie ma» terteHe @ubfłait$. Woda żywioł chrztu , kryzmo bierzmo -wania , olej pomrrzania. ib. Sakramentu ciała bożego dwa są żywioły, ehleb i wino. ib. 266. — *§. Żywioł , *ży-wina. Bndtk z X. Jaht. 2 , 26r ob ‘Źywocina , etn leben* beg SBefen. ‘ŻYWIOLNY, a, e, ŻYWIOŁOWY, od żywiołu, do żywiołów należący; Boh. żiwelnj ; Ross. cth-x i ii iii)(u, iîr», Hrftoffâ», (Element», (Elementen», (Elementar». Ziół mocy zjawiają się przez uczynki swe; powód swój biorące z ognia żywiołowego, mają moc zażywiającą , wyparzającą. tSpicz. pr. Przy niektórych rzeczach z ziemi

Bóg gdy żywnie

Interject. Żywo !

O 'S

Teat. 43. c, 166.

7 4. Żywo , żywo , gaj. Pilch. Sen. list. 256. (machaj!). — §. Co żywo, jak najżywiej, jak najżwawiej, jak najszybcej, ze wszystkich sił żywotnych; au$ allen Sebenfräften, auf8 fdjnellfte, fć^leimtgflc, (roa$ 3eug tyrtlt). Jeśli łoskot jaki od ściany o uszy wasze obije sie, co żywo z domu uciekacie*

ib. 36. b.

PN ■

Ten człek zda się że czyni, co jeno chce żywnie. Jabł. Tel. 32. 'Miasto żon wolno jest im 'okrom wszego karania, jako ch<ą, i które żywno chcą, psoty płodzić. Sekl. 111. Ządliwość jakoby poimanego gdzie żywnie chce wiedzie człowieka. Kosz. Lor. 35. Póki jekzcze całe ‘doma rzeczy, zatrzyj w imię pańskie , gdzie jeno żywnie chcesz z Turkiem , byle me 'doma w Polszczę. Janusz. Oksz. Ft 4 b. Sienn. 537,

każe krzemieniowi , Ten wód wielkością 'linie , równie strumieniowi. Kunc. Gd. 117. skoro jeno , fobalb al3 nur. — Wszakże bogini jedna tam panuje Okrutna , co nikogo żywnie nie przyjmuje. Jabł. Tel. 102. jako żywo, nigdy a nigdy, bety 9Menfd)Cn ©ebenfen. — Żywnie, arcy, wielce, dziwnie, mocno, rzewnie, uprzejmie; red)t fefyr, red)t fjerjlid), ganj ooriugltd), auénefimenb, ungemein, n. p. Żywnie, dziwnie, bardzo. Dudz. 75. Żywnie mi się ta xiążka spodobała. Tr. — ŻYWNOŚĆ , ści, z., ŻYWNO-STKA, i, z., zdrbn., co człowieka żywi, do utrzymania życia mu służy, karmia, strawa; 3?al)rung, SebeilS« na^rung, CebenSmittcl, Unterhalt; Boh. żiwnost, żiwnustka, (2) pruedium, rus), bydło, (cf. bydło, cf. byt); Slov. żiwnost; Sorab. 1. żiwnofcż, żiwenitofcż ; Carn. shi-vesh, shivilk koj (cf. koić), reja, frônta ; Vind. shiulenje, shiulenska pomuzh , shivetje , jestvina , reditje, rejenje, redifhtvu; Dal. brana; Bosn. sgitak, Jirana, braseno; Rag. xîtak, hrâna, braseno, picchja (ob. Pica), barb. zahîra ; Ross, ópaimio, (miiBHOCTb ptastwo domowe); Eccl. noavHMeHie , jKHBonHTanie. Przyżcńeie dobytek wasz, a dam wam zań żywności. 3 Leop. Genes. 47, 16. (dam wam zboża. 1 Leop. ; dam wam żywności za bydła wasze; i przygnali bydła swe, i dał im chleba , i przechował je chlebem. Ribl.Gd). Bez oręża ginie, kto się nie opatruje w żywność. Papr. W. 1, 178. ftd) mit fiebenömtt» tein nerforgen. Przełożony nad Żywnością, (Rag. nadbra-senik, nadljetmk ; fioss. xapnCBHtî strawowy). Opatrzyć miasto żywnością, Ross. CHaó/ttrb ropo^ cvKcthumh npimacaMH. Żywność domowa jest to, co na cały rok i.agotowano , także poicie, słoniny, szołdry. Szczerb. Sax. 125. #airôpnmant. Po żywność słać, jako to zowią w 'picowanie. Tarn. Ust. 278. po furaż, fouragtren fdjtcfen, auf Courage fdpefen. Gdy niemocen leży nędznik , ledwie jaka babka zmiłuje się nad nim, iż żebrze nań, albo mu ‘wżdy donosi onej żywnostki jego. Rej. Post. S s 5. (cokolwiek jeść, jadła). — Żywność, pożywienie, jedzenie, jadło; bte 9ïa&rung, bać) ©ffen, bie £petfe. Lud który był. na elekcyą w Kruświcy wielki, nie mógł nic naleźć ku żywności kupić. Gwagn. 27. Rybitw wędę zarzucił w rzeczne głębokości, Aby sobie dostał ryb nędznik ku żywności. Papr. Koł. J 2. — §. Żywność , żywienie , wyżywienie, utrzymywanie życia , (cf. ‘gnarowanie) ; 8ebenć)un* terrait, Unterhalt, 9îal)nmg. Siedział żebrak ślepy przy drodze, żebrząc i nabywając żywności swojej. Rej. Post. M 2. Robota *onych pustelników by'a wory włosiane robić, nie na żywność swoje^, ale na żywność ubogim. Sk. Zyw. 508 b. — Żywność, sposób do utrzymania się, majątek ; bat) nötige 3luêf0ttt» men, baä Vermögen, bte $abe, (^abfeligfeitj. Mając ży-

wnostkę jaką taką, a czym nagość okryć, na tym przestawajmy. W. Post. W. 3, 112. Ubożuchna wdówka dwa pieniążki, wszystką żywnostkę swoję, wrzuciła do skarbu kościelnego. W. Post. W. 2, 98. Kąck Pas. 51. ŹYrWNY, a, e, pożywny, żywiący, karmiący, posilający; mtl/renb, 3Zn^rnttg gebenb ; Sorab. 1. kubwaczé. W ten czas, kiedy żywna kropi ziemię rosa, Spoglądam na okryte gwiazdami niebiosa. Chód. Gesn. 55. (Roli. żi-wnÿ vitalis, żywotny, żywotowy). — °§ Żywny, ożywiony, żyjący, życie mający; belebt, lebenb, lebcitbtg. Nie-żywne kraje podziemne. Groch. W. 293. (gdzie żyjących nie masz). Czy twoję sprawiedliwość i twe sprawy dziwne, Wspominać mogą kraje nicżywne? J. Kchan. Ps. 130. ŻYWO adv. Adj. żywy; Boh. żiwć ; '$ 1) żywcem, żyjąc, przy żyeiu ; lebenb, lebenbig, bet) lebeitbtgcm 8cibe. Ledwie iż go żywo zostawił. Rej. Post. 7 t 5. (że go przy życiu zostawił, cf. żywić jeńca). Sześć miesięcy wysiedziawszy w więzieniu , żywo był spalon na rynku wielkim. Raz. Ust. 51. Ty chyżo zmykaj, pókić jeszcze żywo Daje noc chmurna 'z Wenerą życzliwą. Hor. 2, 100 Nar., (cf. pókiś żyw, pókiś cały). — *%. Jako żywo, jak żywo, jak żyję! affirm., na duszę moje; fo tvabr td) lebe, bety meinem 8eben. Wszakżeś sama żądała tego! §». Ja? jako żywo! Wac Pan to wykonałeś najpierwej. Teat. 29, 80. Jako żywo, przeciwnie wszystko! Boh. Kom. 1, 395. Jako żywo, to tylko pretext, ja lepiej wiem! ib. 4, 115. Tyś go zepsuł, obwiesiu, jako żywo ! Teat. 29, 88. Jak się miesza, truchleje, ach jako żywo musi mię kochać! ib. 54, 90 (prawdziwie, dali -pan !).    1 stąpić uczciwie nie możesz, jak żywo , Lecz

koślawisz kulasy, i nosisz się krzywo! Mon. 70, 172. Jako żywo, jak pamiętam, pamięcią zasięgam, jak pamiętają ; fo lange td} lebe, fo lange td) benfe, fo lange 5D?enfd)en leben, bety 3Heufd)en ©ebenfen. Jako żywo, jako się na świat narodziła , 'Wietszym żalem serca nie trapiła. P. Kchan. Orl. 1, 274. Turcy nie bardzo chwalą nabożeństwo przy muzyce, twierdząc, że ich fundator jako żywo nie zażywał muzyki. Kłuk. Turk. 171. W Polszczę jako żywo takiego utrapienia , i takiej drogości jeszcze nie było. Falib. L 3. Jako żywo * zawsze tak było. Ca. Th. 234. — ß. Aliter: Każdy ma nadzieję co usłyszeć nowego; jako żywo nic! Zab. 5, 257. (zgoła nic. ob. Żywnie ; and) nicht bat) ©eriugfte, and) nidjt tm SDłinbeften, bynajmniej). — §. 2) Żywo, żwawo, rześko; lebhaft, frtfd), munter, rafd). Kobietki lubią, żeby się do nich żywo brać. Teat. 21. b, 11. (z ogniem, żarliwie). Widziałem tych co żebrzą, żywo tańcujących, i do zbytku pijących. Teat. 21. c, 64.

excitand., żwawo, frysz ! (Slov. friśko ; Carn. rêdle ; Vind. dobre vole ; Croat, sivo ). Ej żyw , wyścigiem.

żywo , dżgaj śmi się , jeśli możesz tchem ubie-

, 5 , (cf. co tchu ,

« ta

ZYWOCINA - ŻYWORODNY.

ŻYWOŚĆ - ŻYWOT.

1213

Pilch. Sen. list. 3, 79. (na złamaną szyję; Ross. crpeM-raaBt, CTpeMHTe;iLHo). Już wisi nad karkiem zguba, Co żywo do roboty, komu dusza luba. Nar. Dz. 5, 207. O północy podjeżdża kareta pod jej okno, wsiadamy razem i umykamy co żywo. Teat.

tchem). Biegę co żywo. Teat. 22.    , 69. Leciał co ży

wo , swoje oświadczyć radość. Zab. 14, 344.— §. Aliter: Co żywo, co jeno żywego, kto ma duszę, w kim dusza; toad lebt, mer fid) nur nifyren famt, Over Setne (jat). Biegło co żywo, chłopi, chłopięta, niewiasty i baby, i nogami po nim deptali, brodę i włosy wyrywali Birk. 6'i Kunc. 24. Ze wsi, z miasteczek, z przedmieścia co żywo uchodzi , Jędza straszna około murów Rzymskich chodzi. Rardz. Lak. 15.^ ‘ZYW0C1NA, y, i., żywina, fin lebenbtged ©efcböpf. Żywocina , żywa rzecz, żywe. Cn. Th. 1464, Doh. żiwoćich, żiwocijeh ; Siov. iiwoeich, żi-wotćich; Sorab. 2. żiwina ; Carn. shivâl, shivina, shi-venina ; Vind. shivina , fhivina , shivinze , (shivinski * zwierzęcy) ; Croat, sivinehe ; Dal. xivina ; Bosn. sgivina, sgivotina, sgiviniça/, Slav, xivina; Ross. atiiBOTima, >kh-BOTHHKa , atnBOTHoe, adj, îkhbothhhlih. Wynaleźli starzy mędrcy na żywociny , tak powietrzne , wodne, jako i na ziemi żyjące, ‘obyczaje ku chwytaniu. Cresc. 611. Mowa tu o zwierzętach dwójnogich, i o inszych żywocinach latających, ib. 575. Toż samo daje się widzieć i w żywocinach zwierzęcego przyrodzenia. Brzost. Duch. 87. Tak złe Parki osnowę życia przecinają Znagła, i żywo-cinom ducha wydzierają. Toł. Saut. 5. id. Zab. 10, 190. Stopniami rozum dziecinny tworzy sobie wyobrażenia żywociny , ciała, jestności. Cyank. Log. 92. ‘ZYW0JA-DACZ , a, m. ; Eccl acnBOHAem, Graec. Çmoyûyoç, ani-rnalia edens, vivorum edax ; ein Tbicrcffer. ZU WOKOST, m., Syrnpkitum , 2ÖaUmur$ ; pospolicie rośnie na łąkach wilgotnych Kluk. Roił. 2, 270. Kosztywał, Zywi-gnat. Cn. Th. 1464. Sienn. 47, Boh. kostiwal, swalnjk , calnjk; Carn. gabćsh ; Croat, güvez ; Bosn gavez , kunsuo; Ross. jiomaKOBO yxo , ce^HOti KopeHt, hmibokoctł ostróżka polna. Zywokost modry, ^głowienki modre albo czarne, consolida minor, prunelle. Zywokost czerwony, głowienki czerwone, solidago, consolida media, bugula, ©olben * güiifel. Zywokost skalny, żywiec skalny, sgmphytum pe-traeum , ©tetngünfel. Cn. Tn. 1464. Tr. Bntdk. ZYWO-L1ST, u, m. , Dionaea, rodzaj rośliny, do niego należy Muchołówka. Kluk. Dyke. 1, 191. 2)ionćia, 33ettu$fltegen* falle. ŹYWOMYŚLNY, a, e — ie adv., myśli żywej, leb* jjaft benfenb , lebenbtgen. 3)enfen3. Jakoż to żywomyślne polubią dzieweczki ,' Gdy im się wyrażają łechliwe żar-teczki. Zab. 14, 50. Nagi (Eęcl. jKHBonpieMHbiił , Graec. £<aodó%oę, vivorum receptor). ŻYWOPŁON , ŻYW0Z1ÓŁ, u, m., żywa płonka, chróścina albo zielsko, Aeschyno-mene. Cn. Th. 1164. rodzaj ziela lub krzewiny, która czuć się zdaje dotknięta. Wlod. ©tnnfraut ; (Ross. 5KH-BOTnopacTeHie ziołozwierz, czułoziół ). ŻYWORODNY) ŻYWOBODZĄCY⁷, a, e, żywy płód rodzący ; Carn. shi— vorôdn , lebenbtge 3unge gebäbrenb. Żyworodny, co płód swój żywy wydaje , jako zwierzęta czworonogie. Wlod. Zwierzęta są abo żyworodne , vivipara , albo jajorodne,

ovipara. Zool. 75. Zwierzęta żyworodzące, jako psy, świnie, koty i t. d. Krup. 2 , 189. — §. Zioła żyworodne, nie z ziarna, ale z oczka odpadłego rozmnażają się. Bot. nar. 87. plantae viviparae. — Lew znacznie spuszcza z sierdzistości, gdy go umordują, że cierpliwie musi się dać przyozdobić , inaczej niekształ-cony i żyworodną buchający ^ srogośeią. Pilch. Sen. list. 515. wrodzoną, angeboren. ŻYWOŚĆ, ści, i.; Boh. żi-wosf, ćilosf, (cf. czułość); Sorab. 1. tżiwofcż , cziwofc, żiwofcżiwofcż; Carn. shivust; Vind shivotlivost, shive-zhlivost. shivezhnost; Croat, sivotnoszt; Ross, żkhboctł ; władza żywotna. Tr., cf. żywotność, ₅bte Sebcnêfraft, bte Sebenbtgfeit. Żywość serca. Tr. — g Żywość, źwawość, rzeskość; bte Sebenfflftigfeit, gcbenbtgfett, SDîuntcrfett. Żywość, czerstwość, rzeskość. Cn. Tli. 1464. Krew' zepsuta i zgesła , do wszelkiej niesposobnym czyni żywości. Mon, 65, 44. ‘ŹYWOSREBRZYĆ cz. niedok. , zży-wosrebrzyć dok., w żywe srebro przemieniać, nerguecf' ftlbent. Zżywosrebrzenie sie, mercurificatio. Kruml. 504. ŻYWOT, u, m., ŻYWOTEK, tku et tka, m., zdrbn.

Boh. żiwot 1) vita, 2) alvus, venter, dem. żiwotek, żi-wücek , ćlowjćek ,    2) żiwotek, żiwutek sznurówka,

kształcik, ob. Żywotnik; Slov. żiwot vita ; Carn. shivôt corpus, shivlênje vita; Vind. shivot, telu « ciało, corpus, shivot, shivotje * owad, shiulenje , shivetje , shi-tek, shivot vita ; Sorab. 1. żiwot vivum corpus, czieio ciało, trup, dem. żiwotżik, żiweno, żiwenio, żiwerie , żiweni vita ; Sorab. 2. żiiwot corpus, żiiwene vita; Croat. sivot corpus, corporatura, sîvot, sitek vita, si'vlenye vitae ratio, sivad * ptastwo ; Rag. xivot vita; Bosn. sgiuot vita; Slav, xivot vita; Eccl. hchbote życie, vulg. brzuch, HtitBOTbi majątek, mienie, lob. Żywność) ; —    1) żywot*

brzuch, dolna część brzucha; ber S>aud), ber Unterbau^, ber Unterleib. Przyłóż plastr na żywotek dziecinny. Sienn. 467. Prosiła panna ś męczennika , żeby jej on brzuch zle-czył ; a on kładąc ręce na żywot jej , zleczył ją. Sk. -Żyw. 1, 18, (Ross. noAHUiBOTHHK’B uderzenie w brzuch). Gdy sie koń ściąga, żywotem robi, bez żadnego nadęcia. Cresc. 555, (cf. bokami robić, bić). — Żywot, wewnętrzny brzuch, wnętrze, żołądek, trzewa; ber '33aud) tmn innen, ber innere ÎBaud?, ber innere Seif», baS Sttnere, ber üDîagert, baö (Etngemetbe. Niezwarzose piwo ludziom żywot odmie. Haur. Ek. 104, (Sorab. {. żiwot poloź-scham caco). Uskarżał się raz , iż dziewięć dni chlab, który tylko jadł, w żywocie nosił. Sk. Żyw. 2, 258 b.

(iż go nie strawił). Kiejstut szczęśliwie uszedłszy z więzienia Krzyżackiego, posiliwszy u księżnej Mazowieckiej piciem i potrawami przyprawnemi żywot zemdlony , od-prowadzon był do Litwy uczciwie. Stryjk. 403. Jonasz w żywocie ryby był trzy dni, i modlił się z żywota ‘onej ryby. Radź. Jon. 2, 1-2. (we wnętrznościach ryby był trzy dni. Bibl. Gd.). — §. Żywot niewieści, miejsce płodu, macica. Cn. Th. 1464. ber SKutterletb, ber ©ebitr* mittler, bte SDîntter, ber 9J?utterfd)oß; Sorab. 1. macżerne żiwot; Croat, utroba , vutreba, (cf. wątroba); Bosn. utroba , mjesto do zacetja; Ross. ynrpoóa, aowecHa (cf. loże, łożysko), Mama, (cf. matka). Macica czyli żywot.

1214

Y W 0 T.

ŻYWOTNIK - ŻYWOTNY.

leży między odchodową kiszką i ‘macharzyną urynową w miednicy; wewnątrz małą ma jamkę, gruszce spłaszczonej podobne jest. Krup. 2, 164. Do wewnętrznych części rodnych należy macica czyli żywot , uterus, ib. 2, 163. Jeśli niewiasta zastąpiwszy, nie ma wielkiego obciążenia w sobie, znak jest, iż syna w żywocie nosi. Sienn. 441. Kiedy tę p»annę w żywocie nosiła Jej rodzicielka , tak często mówiła.... Auszp. 11. Brzemię żywota jej widząc, domyślać się mógł,czego złego. Sk. Zyw.%, 113. (ciężarność, brzemienność, bycie w ciąży). Błogosławiony owoc żywota twego, (cf. bogarodzica).— g. 2) Żywot , ‘żywioł, co ożywia jakie jestestwo, iyciem darzy, ob. Zywotodajny ; geben, lebeitbe3 ^rittCtp, Sebent prtncip. Od tego , że dusza ożywia ciało , zowie się żywotem. Sak. Dusz. 67. — $. Żywot, życie, pobyt na świecie, ‘zdrowie. Cn. Th. 1464. baś geben, bte geben#« bauer, ba# Safeptt im geben. żywot, życie, idem fere est, sed życie magis actum vitae sonat. Cn. Th. 1459. Już idź do ziemi Izraelskiej, ‘abowiem już ci pomarli wszyscy , którzy się starali o żywot dziecięcia tego. Żarn. Post. 3, 546. (o pozbawienie jego życia, o zgładzenie go, o gardło jego, o^zdrowie jego, bte tym nad) bem Cebett ftanben. Sut b-), żywota miłość Graec. cpiloÇmîct. Cn. Tli. 1464, (Eccl. et Hoss. JKHBorojnoóie, adj. jkhbo-atoÓMBbid, JnoóoĄyuiecTBOBanHHH żywotolubny, *życiolubny, ‘życiolubnik). — §. Bieg żywota ; życie, e. gr. cursus vitae brevis. Cn. Th. 1459. geben#bauer, geben#lânge, geben#lauf. Żywot nikczemny, krótki, omylny. Rej. Post. Ooo 5. Życie ludzkie nie jest żywotem , ale pojazdem do śmierci. Psalmod. 49. Żywot jest żyć dobrze, choć krótko. Cfi. Ad. 1582. ba# maître Sebeit. Ustały w smętku ‘żywoty (Plural ) moje, a lata moje w kłopotaniu. Budn. Ps. 31, 10. (wywiędła od żałości twarz moja , także i dusza moja , i żywot mój ; 'abowiem zwątlało od boleści zdrowie moje, zemdlała siła moja, a kości moje wyschły. Bibl. Gd) ; Sebenêfrdfte, geben#fraft, cf. żywotność, żywotne siły).— §. Za żywota, za życia, bet) Sehweiten. Vivus vidensgue ptreo, za żywota. Cn. Th. 1355, cf. żywcem, bep lebenbtgeitt Setbe. ^ Dobrym za Żywota gardzimy, a po śmierci pragniemy. Zegl. Ad. 63. (póki żyje , póki żyw, póki przy życiu) — §. Do żywota »dożywotnie, (cf. do śmierci . do zgonu, dozgonnie) ; leben#ldnglt$, auf geben#Iang. Miał trzysta czerwonych złotych dorocznych na sumie Neapolitańskicj wskazanych do żywota. Warg. Wal.' 228. ‘Olbracht, Płock wziąwszy,-o inne dzierżawy tak się zgodził z Konradem, aby je do żywota dzierżą?. Biel. 434. Żywot po śmierci, żywot wieczny; ba# emtge geben, ba# geben nad) bem $obe. Tak w tym, jako w przyszłym *żywiecie Baz. Modrz. 351. (w przyszłym żywocie). Rid umrę, rad odmienię żywot ten doczesny za wieczny. Gom. Dz 88. Odszedł na lepszy żywot z tego świata, świętej pamięci xiążę Krzysztof Zbaraski. Birk Zbar.aQ. Pismo święte nam wiele dobrego, na koniec i żywot wieczny przynosi. 1 Leop. pr. Żywot wieczny nie tylko się znaczy żywota wiekuistość, którą też i złośliwi mieć będą, ale i ono wieczne błogosławieństwo. Kuczb. Kat. 2, 242. Dobry, życzą mu wszyscy żywota wiecznego. Cn.

Ad. 189; ironice in eum cujus mortem expetunt, ftc twin* fdjen tym alle bag emtge geben, ba# er nur tum ber 2Belt tnegfomtne, (cf. krzyżyk na drogę , z oczu, cf. won).—

§ Żywot, sposób życia, gatunek życia , jak kto żyje, jakie życie prowadzi, jak mu się wiedzie, powodzi; bte 21rt $U leben, bte gebenéart. Życie nędzne, żywot nędzny, victus tenuis. Cn. Th. 1460. Ni ektóre zwierzęta tak się rodzą, żeby nie w kupie, *poró żnie żywot swój wiodły. Gom. Sen. 269. (żeby pojedynczo żyły, samopas chodziły) — Żywot, stan życia; ber Śtanb, bte geben#art, ber 33entf, (cf. powołanie), Żywot zakonny, wiejski, żołnierski. Cn. Th. 1464, (cf. rzemiesło). Żywot, sprawy ludzkie. Cn. Th. 1464. sprawowanie się w życiu, zachowywanie; bte ge» benâmcife, geben#art, ba# (fittlidje) geben, ber geben#manbel. Slov. Gaki żiwot, takâ smrf, smrf żiwotu podobnâ; jaki żywot, taka śmierć.— §. Żywot, opisany żywot czyj, opis życia, ‘życiopismo ; bte gebenöbefcbretbung, ba# (betriebene) geben jemanbeê. Żywoty świętych starego i nowego zakonu , przez x. Piotra Skargę zebrane. — §. 3) Żywot, życie, miła rzecz, droga rzecz, dusza, zdrowie, uszczęśliwienie, żywioł, rozkosz, cf. złoto, źrzenica , oko, klejnot; geben, ©lucffeltgfett, (Element, greube, innige# Vergnügen. Tota vita, pro re cara, et Poloni: żywot to jego, trzy żywoty. Cn. Th. 414. Trzy żywoty jego, złość wyrządzić. Cn. Ad. 686, (cf bretmal 1)0$ lebeit). ŻYWOTNIK, a, m., krótki kożuch, etn furjer 3tppelpelj. Tr. Boh. ziwotek, żiwutek sznurówka, cf. załóżka. ŻYWOTNOŚĆ, ści, z., potentia, cujus actus est życie. Cn. Th. 1464, (cf. ^żywność, żywość), władza żywotna, ożywiająca, bte gebeitfraft, beleb cube $raft; Boh. żiwotnost, żiwobytnosf; Sorab. 1. ziwenjtofcż ; Rag. xivotnos ; {Croat. sivotnoszt vivacitas). ŻYWOTNY, a, e, ŻYWOTNI⁴ a, ie, ZYWOTOWY , a, e; (Boh. żiwotnj, źiwny vitalis, żi-wotnj bratr frater germanus; Sorab. 1. żiwotnć corpu-lentus , żiwenski vitalis; Garn, sbivôtne corporeus ; Vind. shivotek , telcfen, telefnast » cielesny; Croat, sivoten corpulentus ; Bosn. sgivotni, sgivi animatus ; Bag. xivo-tni vitalis; Ross. îkiibothuh żywy, żyjący, 5KH3HeHHLift vitalis); żywotowy, żywotny, od żywota, brzucha, wnętrza, od macicy, maciczny; Unterband^«, Unterleib# », --Bîagen», (Eingemetbe », Gebärmutter ». Żywotny ból. Żywotne nadęcie. —    §. Żywotni, żywotny, od życia, ży

cie dający, ożywiający, ‘życiodajny; geben», geben#», $8ttal », Belebung# », bclebeub. Władza żywo tnia , od której ustawiczny puls przychodzi, ma ^stolec swój (siedlisko swoje, stolicę swoje) w sercu. Peti\ Et. 81. Naród żydowski jędze'k temu pobudzały, Żeby, jeśli co jeszcze w panu siły Żywotnej było, i cale nie skonał, Nad nim ostatek tyraństwa wykonał. Odym. Sw. 2, K k. Dokąd żywotne ciepło ożywiało Jego cne ciało. Groch. W. 116. Duchy żywotnie. Petr. Et. 81. (geben#getfier). Duchy żywotne mając zatamowany bieg przyrodzony , moc owę , którą działają i czułymi nas czynią , utraciły. Pilch. Sen. list 2, 278. Mięli między bogami Polacy ‘Żywię, co wyłożyć możesz żywotnym abo żyjącym. Krom. 55. Ziemia żywotniemi słońca groty przenikniona , Dobywa dziwnych skarbów z upornego łona. Nar. Dz. 1, 8. Z pie-

ŻYWO T ODA T NY - ŻYWY.

Z Y W Y.

1215

ciu    krain, ta co wre gorącem zbytecznym w pośrzód,    płacze umarłego (króla), bojąc    sie żywego (tyrana),

toz    po stronach żywotnie dwa usadził kraje. Zab. <5,    Burdz. Trag. 557. Żywi plur.    > ‘żyjący, żyjący lu-

31. Kniaź, (żywiące, gdzie, żyć można, mieszkalne). dzie; bie Sebenben, bte Sebenbtgen, (bic SKenfcben auf ber Niechaj kołace do nieba , Żywotnego prosząc chleba.    SSelt). Umarłym zaśpiewawszy przy ich zimnym grobie,

Groch. W. 46. (do żywności potrzebnego, pożywnego).    Zaśpiewam i wam żywym, zaśpiewam i sobie; Groch. W.

Tan nam żywotny cbleb dawał, W' którym sam siebie 402. Pytał go sędzia, jeśliby chciał jeszcze między ży-rozdawał. Groch. W. 87. (cbleb żywota wiecznego).    wymi mieć    na ziemi miejsce ? Groch. W. 257. Przyszła

O jakoż tedy to żywotne a prawdziwe pismo święte jest,    wieść, że    Antyoch pożegnał się z żywymi,    i Leop. 2

które nam z sobą    tak wiele dobrego, nakoniec i żywot    Mach. 3 s 5. (jakoby miał umrzeć. BtbL Gd. ; pożegnać

wieczny przynosi.    1 Leop. pr. (uszczęśliwiające). Tam    świat). Żywych ludzi sprawy, a świeżej pamięci rzeczy,

przykazał Jehowa    błogosławieństwa żywotne na wieki.    nie bardzo bezpiecznie bywają na światło wydawane.

Budn. Ps. 153, 14. (tam dawa pan    błogosławieństwo i    Stryjk.    781. — Ledwie żywy, 'źle żywy, na póf umarły,

żywot aż na wieki. Bibl. Gd. Ps. 153,    3) — §. ‘Żywotny,    tyalb tobt. Na nas patrząc, ledwie byli żywi. Wad.    Pan.

żyjący, żywy; lebcnb,    lebenbtg. Wymaz je z xiąg żywo-    270. (prawie Umarli). Podarunkami', obietnicami,    hetman

tnych. J. Kchan. Ps.    99. (z liczby tych, co    żyją). —    nieco ducha zatrzymał w źle żywych. Tward. W.    Ù. 35,

§. Grammat. Wyrazy    żywotne i nieżywotne,    n. p. lew,    (cf źle zdrów). —*g. Żyw idem est quod żyje, nie    umarł,

kamień. Kpcz. Gr.    3, p. 2. lebenbe, ober belebte SSefeit be*    addilur aliquando verbum żyw jest, żywy diversum. est.

jei^nenbe Söörter;    Slov. żiwobitne, żiwoduśnó, żiwośu-    Cn. Th. 1403. er lebt, tft am geben, tft beęnt geben. Póki

cne    meno animatum nomen. Imiona nieżywotne są te,    kto żywy, nie jest szczęśliwy. Cn.    Ad. 561. (póki żyje,

które znaczą rzeczy nieżyjące, ani w naturze samej, ani    póki życia, za życia; nemo ante    mortem beatus). Bez

w- imaginacyi naszej.    Kpcz. Gr. 2, p. 38. —    *§. Aliter:    Hanely nie jestem szczęśliwy, Bez niej rzecz żadna nie

Ten, którego król    uczcić chce* ma być    obleczony    ma podniety, Z nią szczęście pewne, dopókim    żywy.

w szaty królewskie, i na konia jego żywotnego wsa-    Zub. 14, 565. Nie wiele ten wygra, co kilkem lat dłu-

dzony. Sk. Źyw. 598. na którern król sam zwykle jeździ,    -żej żyw na świecie. Pilch. Sen. list. 291. Żyw po wieści o

baê ftmtglicbe Scibroß, getbpferb. Konia mam, *pry, żywo-    śmierci swej. Cn. Th. 1463. Jam jest Józef,    żyw-że je-

tnego, ten mię wyniesie z ciasnego kąta, gdy na mię    szcze mój    ociec? 1 Leop.' Genes. 45, 3.    (czy żyje?),

nieprzyjaciel nastąpi. , Birk. Pcdz. 13.    *ZYWOTODATNY,    Ludzie    wieku onego żywi bywali po kilku set lat.    Otw.

*ŻYWOTODAJNY, *ZYVYOTWORNYr,    *ŹYWOTWORZĄ-    Ow. 9,    (cf. mnogoletni). Narzekamy, iż dłużej kruk    albo

CY, *ŻYWOTOSPRAWNY , a, e, życie dający, ożywia- jeleń będzie żyw, niźli człowiek Rej. Zw. 157 b. Rający; Icbeitgebenb, belebenb, lebenbtg mad)cnb ; Eccl. jkhbo-    dlubek    puścił biskupstwo a wstąpił do klasztora , i tam

ÆaTe.îbHbiii; Boss. HtiiBOTBopHbili. Zywotodatne zboże. Otw.    żywota    dokonał; i żyw był pięć lat, a na biskupstwie

Oiu. 2ü3 Cerkiew' żywolworzącego grobu pańskiego.    był dziesięć. Biel. \ 17. Opuścił    ojczyznę, rodzice, które

Smotr. Apol. 6. (Croat, sivochmitel vivificator, f. sivo-    jeszcze żywe miał, przyjaciele ,    dostatki. Sk. Źyw. 228.

chinitelicza). —    *§. Zywotospravna gwiazda, gwiazda    jeszcze żyjące, jeszcze przy życiu, noch am Sebeit. Mając

narodzenia; sidus natalilium. sidus, quo quis natiis eśt.    żonę żywą, drugą pojął. Chełm. Pr. 184. O dniu rado-

Cn. Th. 219. sprawująca niby, t. j. rządząca żywotem    śny, o dniu szczęśliwy, Niech będzie długo cciec nasz

czyli życiem człowieka, jak mniemano. *ZYWOTOPI->    żywy! NaT. Dz. 1,116. niech żyje w jak najdłuższe lata,

SARSTWÜ , ob. Zyciopis. ZYWOTOWY, ob, Żywotny.    (cf. wiwat!). Zywem sobie, zywem ci sobie. Cn. Th.

ŻYWOZIÓŁ, ob. Żywopłon. ŻYWY, absolute ŻYW, a, e,    1463.    id) bin nod) bet) mir, lebe nod), bin bej) gefimben

(Żywo adv., qu. v), Żywiuchny, Zywiuteńki i t. d. in-    ©innen    pr. et tr. ; Sorob. 1. fom ziwé. Źywem ci sobie;

tensiv. ; Boh. et Slov. żiwy, żiw; Sorab. 1. ziwé, żiwo-    mam rozum *doma, nie pożyczam u sąsiada. Cn. Ad.

fcziwy, ziwmfcziwy , tziwé; Sorab. 2. iüwi ; Corn, shiv;    1381. Wolał za inne umrzeć, a niżeli sobie żyw być;

Yind. shiu , shivezh , shivoten , shivotliu , (ob. Żywotny);    i Chrystus dlatego za wszystkie    umarł, abyśmy też i my

Croat, siv , si'vuchi ; (Flung, sziv --serce); Bosn. sgivi;    nie sobie żyć się uczyli. Sk. Źyw.    2, 405 b. (jedynie o so-

saiv, sgivotni ; Rag. xiv, xivuuchi, xivotni ; Slav, xiv;    bie, o swojej dogodności myślić). Niech co chce będzie,

Ross. jKHBbin, jKHBOTHbiil; żywy, żyjący, życie mający,    żyw pan ludu swemu, I zna kto szczerym sercem służy

przy życiu będący; lebenbtg, lebenb; oppos. umarły. Ćn.    jemu. J. Kchan. Ps. 105. (bóg żywy opiekuje się swym

Th. 1465. Łacno* lwu nieżywemu włosy skubać z brody.    ludem,    ©ott lebt für fein $olf, ber lebenbige ©ott forgffür

Pot. Arg. 420. Pies żywy lepszy jest, niż lew zdechły.    f. $.).    ‘Prze żywy bóg! per Deum immortalem! Cn. Th.

Radź. Eccl. 9,4 Za rączkę umarłego wziąwszy, żywiu-    851. ‘Prze żywy bóg, co to za śmiałość. W. Post. W.

chnego syna pobożnej^ matce oddał. Birk. Dom. 102.    2, 52. bet) ©ott! (fo mal;r ©ott lebt!) urn (beê lebenbigen)

(zdrowiutkiego , ob. niżej Żywy « czerstwy). O dwa dni ©DtteŚ SBillen! Poczujcie się tedy '“prze bóg żywy, jako-proszę, a ja dnia trzeciego Przedawcę swej wsi (Pio-    ście daleko od cnoty przodków    ustąpili. Stor. !}ob. B b.

trowina) stawię wam żywego. Groch. W. 255. wskrze-    Ale ‘prze bóg żywy, dajże mi    pokój. Teat. 24. c, 17.

szonego, inS geben ern)CCft/‘Obieszono złodzieja, kat nie    Obaczcie się, na żywy bóg was proszę, obaczcie się.

umiejętny, źle go zadziergnął, że żyw został.. Dwór. H 3. ' Srnotr. Nap. 21. Chora jednej nocy prosi na żywy bóg, - (przy życiu). — §. Żywy, żyjący Subst., ber Sebenbe. Nikt nie żeby spowiednika przywołano. Boh. Dyab. 5, 99. —

1216

ES-

Y W Y.

ŻYWY.

lebe.

wiek żywy Nie wie

128.

•SC

kłamstwo i t. d.

§. Jako żyw, jako żywa, jako żywi, jako żywo, (qu. v.) póki życia aż dotąd, póki kto pamięta; fo langeai man lebt, gebenft, fid) erinnert. Będąc bardzo wesoły, pił tak wiele wina , iż jak żyw, więcej go nigdy nie pił. Sk. Zyw. 2, 337. Dziwowali się tym rzeczom, bo ich jako żywi nie ‘widali. Biel. Św. 110. (nigdy dotąd w całem życiu swo-jem). O piękna Nimfo, zatym rzekł Hilas, jak żywy Jestem, nie byłem nigdy tak szczęśliwy, Zab. 16, 85. Wę</. Jak żywa na świecie Nigdy na tak rozkosznym nie była bankiecie. Hor. Sat. 244. Polacy żadnego trybutu nie dawali cesarzom , jako żywi. Biel. 47. (nigdy a nigdy).— Affirm. Jakom żyw', nie wiem, co Wac Panu poradzić. Teat. 56. b, 98. przy duszy mojej, fo mal)r ich Aliter : Pisał despot Wołoski do Łaskiego, obiecując pod przysięgą, jeśli go bóg wyzwoli, aby coby jedno żyw Jego Mość chciał, to jemu dać. Givayn. 113. coby jeno ‘żywnie chciał, maö er nur immer auf ber 2Belt »erlangen mürbe, (ob. ‘Żywnie). Bractwo różańca nie gardzi żadną osobą, niechaj będzie jakiego ‘nieżyw stanu i kondycyi. Bzów. Boi. 14. (jakiegokolwiek bądź na świecić).— §. *Zyw czym, żyjący czym, żywiący się czym, strawą jaką; mooon lcbeitb , fid) mOöOtt ttdljrenb. Japończycy mięsa nie jedzą, i tylko rybami i jarzynami żywi. Sk. Zyw. 2, 585 b. Islandczyey tylko rybami żywi, a zboże gdzie indzie odsyłają. Gwagn. 435. Naród ten północny bydłem a rybami żyw. ib. 435. Hunni bez chicha suro-wem mięsem , pod siodłem zagrzanem żywi. Sk. Dz. 422. Minolaurus był bestyalskiego przyrodzenia , przetoż j mięsem czfowieczem był żyw. Otw. Ow. 507. — §. ‘Żywa rzecz, istota żyjąca, *żywocina, 'żywina; eilt lebenbe# Sßefen, ein lebenbigeé ©cfd)öpf. Inni filozofowie zgoła od wszelkiego żywych rzeczy rodzaju ‘zatrzymują się ; inni między żywemi rzeczami ryby tylko jedzą. Zygr.- Gon. 346.— \ Żaden żywy człowiek, żaden żywy duch, żadna żywa dusza * nikt a nikt, fein jDïenfd), feine lebenbtge ©eele, feine ©cele * gar niemanb. Żywy człowiek tam nie był, t. j. żaden. Cn. Th. 547. Na świecie żaden czło-ie tej drogi , okrom mnie samego. P. Kchan. Jer, 260. Miej sekret, abyś to nie powiedziała żywemu człeku. Jabł. Ez. 60 Nie była z nią na ten czas żadna dusza żywa. P. Kchan. Jer. 157. Biizko miejsca bitwy, we wsi żywej duszy nie znalazł. Perz. Cyr. 3, 82. Staraj się, aby w sali żywego ducha niebyło. Teat. 55. b, 53. Na krok jeden z domu wyjść mi nie pozwoli, i żywego ducha w dom mój nie wpuści. Tent. 52. rf, 7.

I żywy duch o niczem nie wie. Teat 50. 6,9. — Żywe Subst. neutr., część ciała czuła, czująca, nerw; Boss. jKtiBoe, ber fiihlcnbe, entpfhtbenbe îhetl etncê lebenben SBefenê, ber 9łero. Za żywe, zabijam za żywe. Cn. Th. 1555. Zabijam koniowi za żywe. ib. 1358. mtt bent $ttf* ttagel htö auf baê $leifch, auf ben Renten fommen, ein fpferb »emageln. O zagwoidżeniu albo zakłóciu do żywego. Comp. Med. oom Vernageln ber spferbe. Zabicie za żywe, zagwoźdżenie, zakłócie, pochodzi z niebacznego abo z kwapliwego kowania. Hipp. 127. O zagwnżdżeniu abo zakłóciu do żywego , gdy się koń zagwoździ, wybierać trzeba po ‘ufnalu róg prawie dobrze, i otworzyć

aż do żywego mięsa. Lek. Końsk. 59. Zabiciu hufnalem za żywe, żyto jest pomocne. Syr. 91, 8. — §. Fig. Zabijam komu za żywe. Cn. Th. 1358. (dojmuję mu, doskwieram, dokuczam; einem btö auf bte £>aut fommen, tfun empftnblicbft jufcfcen, ba3 rechte glctfcbcn treffen; Slov. do ziwého sâhaf do żywego sięgać). Nie masz komu powierzyć tajemnic zakrytych , Ani pokazać razów za żywe zabitych. Zimor. Box. 130. (uraz najboleśniejszych). Do żywegom dojęta. Teat. 6. c, 49. (rzewnie, serdecznie, tkliwie, dotkliwie). Pomierna bojaźń zawściąga animusz; ustawiczna zaś, cierpka, i do żywego dojmująca, upadłych w zuchwałość podnosi i na wszystko ośmiela. Pilch. Sen. łask. 44.    Nie doszło do żywego, nie czuje

on tego. Cn. Ad. 578. (twardej skóry). — §. Lig. et tr. varie: Żywy głos, vox viva\ oppos. na piśmie; n. p. Czego apostołowie uczyli żywym głosem , a czego nie ma w piśmie świętym, przez podanie się zachowuje. W. Post. Mn. 236. ustnie, (mit lebenbcr ©ttntnte), ntun» bltd). Mężów tych, wyłączywszy od gminu ‘prze dowcip, w powieści uczciwej, Chowacie u ludzi w sławie wiecznie żywej. Star. Vot. a 3. głośnej, immer lebenber fftufnn. Zefir po chorągwiach, po żaglach szepce, okręt rusza jak żywy, lekko go kołysze. Jabł. Teł. 54. (jak gdyby miał życie, jakby żywotny, ożywiony, życiem obdarzony, jak gdyby żył, i sam o swojej mocy biegał).— § Żywy, jak gdyby żył, do żyjącego podobny, trafny, dobrze trafiony do mówienia; Ecd. 5KHBOTOOÓpa3HUii, nad) bent Scben, leibhaftig, fo mie ettnaê leibt ltnb lebt, juin Sprechen, tau* fdjettb. Zwierciadło choć w złoto oprawne, mc nie warte, jeżeli żywej twarzy we śkle nie ukazuje. Pelr. Ek. 79. (prawdziwej, jaka jest żyjąca). Żywy obraz, żywemu podobny, vivum exemplum. Cn. Th. 14G3. Tę na zbroi Wulkan sztucznie wyrysował llistoryą, jak żywej każdy się dziwował. Jabł. Tel. 229. ‘Zacny obraz boga rodzicy panny, który sam «Łukasz ś. do żywego namalował. Birk. Dom. 46. Ta okazka dziecinnej brawury, do żywa maluje charakter jego. Teat. 11. b, 27. (żywemi farbami, trafnie , dobitnie , dosadnie . wyraźnie). On was prawie wypisał, i waszemi farbami do żywmgo wymalował. Twór. Wiecz. 83. (jakoby na oko wymalował. Bej. Post. L 6). Żywą farbą malował okazałość dworu. Tent. 45, 28. Żywy kolor , żywa farba , jasna , nie ciemna , eine lebhafte §arbe ; Boss. apnin, ftpoKt, cf. jarzący ; (ob. niżej: Żywy, » czerstwy, żwawy, rzeskij. — §. W żywej pamięci co mieć * w świeżej, dobrze, dokładnie pamiętać; im frt* fd;en 2Inbeitfeit h^n, fid) lebhaft erinnern. To, własną szkodą ostrzeżeni, w żywej pamięci mieć powinniście. Stern Cyc. 207.— §. W żywe oczy, w same oczy, w twarz, w brew' ; grabe in bie Singen, grabe ju inê ©cficht. W żywe oczy będę z niego szydził » na oczy mówił Dudz. 66. W żywe oczy zapiera się tego , eoć mówił. Teat. 22, Coż jeszcze zadajesz mi kłamstwo w żywe oczy, Poczkajno języku smoczy! Zab. 14, 273. T>eh. W żywe oczy kłamie * oczywiście. Dudz. 66. W żywe oczy skłama , oszuka , ukradnie. Cn. Ad. 1291. W żywe oczy ukradnie, ib. 361. przed nosem, er ftiebltö einem unter ben 3Iiigen, oor ber 9îafe meg. —

Y W Y.

ZYZ - ZZA B K OWA Ć.

1217

berko * niestateczny, zbyt ruchawy ; ob. następujące znaczenie: Żywy, żwawy, rześki, czerstwy; lebhaft, ftifdj, munter, noil geben, t>oH Sebenbigfeit ; ( Boh. cilÿ ; Vind. shivezhliu , shivotliu , shivezhen, poun shiulenja). Żywy człowiek jest gniewliwym , i nie uważnym , lecz na krótki czas. Zab. 4, 150. Dzieci najżywsze stają się potym najrozumniejsze. Kras. Pod. 141. Najpilniejsze sprawunki, najżywszego wymagające pospiechu, zwolna u nich idą. Teat. 9. b, 4. Jest to zginąć do razu, w prawni-ctwie być żywym ; trzeba flegmy. Teat. 46. c, 30. Przywara powszechna, iż początki ‘zawżdy żywe i dzielne; im zaś dłuższa trwałość, tym większe osłabienie. Kras. Pod. 2, 155. — §. Oczy żywe. Teat. 23. b, 67, cf. ogniste , nie śpiące, lebhafte Singen. — *§. żywy język » żyjący język , eine lebenbe Sprache. Żywe języki ‘ są , które po dziś dzień gdziekolwiek są krajowe; nieżywe języki są albo tylko nieżywe, niemające już własnego kraju, przecież z pism uczone , jak Łaciński , albo wcale umarłe , jak Gocki. Kluk. Zw. 1, 59. — , (ZYZ, ZYZA, ZY-ZEK , ob. Zez , zeza , zezek ). — ŻYZNOŚĆ , ści, i., ożywiona płodność, urodzajność, (lebenbige) grucbt&arfeit; Boh. aurodnost, auroda, (cf. uroda); Vind. ladovitnost, fadlivost, rodovitnost ; Eccl. 6.iaroro63HTejŁHOCTL. Doj-źrzałości swej nie^dochodzi zbytkująca żyzność. Pilch. Sen. list. 299. "ZYZNORODNY, a, e, — ie adv., obficie rodzący , ^nader płodny ; febr fruchtbar bcrmbrtngenb, otel seugenb. Źyznorodne pole. Dmoch. Szt. R. 83. Przybyli do krain żyznorodnych Troi. Dmoch. II. 2 , 165. Tak się wydają źyznorodne niwy, Kiedy na nie gwałtownie natrze wiatr burzliwy. Dmoch. U. 34. ŻYZNY, a, e, — ie et - o adv., płodnością ożywiony, urodzajny, wielce płodny, wielorodny, cf. bujny; ńufJerft fruchtbar, »tel erseugenb ; Boh. auroduÿ (cf. urodny), (żiżniwy * pragnący , żizniti pragnąć, źjzeń pragnienie); Slov. obżiwu-gjcy, (żiżniwy siticulosus) ; Ross. xatôiibiH, xaböopo/tutiii (cf. chleb), 5KH3HeHHHił, (żywotny) ; Eccl. 6iaroro63HBMH. Ziemia ta dosyć w chleb żyzna, żyzniejsza w jagody. Hul. Ow. 161. obfitująca, Eccl. 6aaroro63yio ; Graec. Evcpogêm. Okolica żyzna Ross. npuBOJbe. Trzoda ztam-tąd ucieka , bo ją już odtąd żyzniejsza w trawę łąka nęci. Hul. Ow. 211. Nie pozwalać zgromadzać zboża, jak w latach bardzo żyznych. Mon. 74, 189 , ( cf. urodzaj, oppos. nieurodzaj).— *§. Żyzny,'żywny, pożywny, sy-tny ; näfjrenb, nahrhaft, fattćgenb. Papka z ryżu, albo chleb wypieczony dobrze, wkruszony w mięsny rosół , daleko źyzniejszym za inne dla dziatek jest posiłkiem. Mon. 70, 58. — *§. Adverb. Żyzno czego, obficie czego, reichlich üorhauben. Acz kapłanów bardzo żyzno, nie wiele 'wżdam między nimi znajdziesz takowych, którzyby się *chutliwie obierali około służby bożej. Glicz. Wych. O 5. Nie trzeba się tak bardzo o nich starać , bo jest ich bardzo żyzno, kiedy ci pomrą. ib. 0 7.

widoczne, oczywiste, domacalne, całą gębą, ^czyste; eine augenfcbeinliche, jtcbibare, ft^tbarltcöe, bwbgreifïicbe, berbeßuge.

A już też żywe kłamstwo. Boh. Kom. 4, 248, (cf. na głowę skłamał). Milczysz (Jezusie) na żywe kłamstwa i jawne potwarze, A ja o żywą prawdę do zebu się swarzę. Pot.

Zac. 90. Kuglarstwa Mam rzec raczej żywe łgarstwa. Paszk.

Dz. 76. Merae nugae, *wirudna (wierutna) *łeż, żywa ma-tanina. Mącz. Przez żywą potwarz to powiedział. Gwagn.

520. Za żywą prawdę takie fałsze powiadali. Paszk. Dz.

152. Żywać to prawda jest, coście tu mówili. Orzech.

Qu. 52. Rej. Post. C c c 2. (dokumentalna, dowiedziona, wątpliwości nie podległa, nie podpadająca, szczera,

'szczerna). To wszystko za żywą prawdę przez tak wiele wieków poczytano. Zygr.Pap. 148. — Wszelkim żywym sposobem (cf. żywnie), wszelkim możnym sposobem, jaki może być na świecie wynaleziony; auf äße mtr er* ftnnltcOe, alle nur mögliche Slrt. Wszystkiemi żywemi sposobami kierują ją na ^zbawienną drogę. Ossol. Str. 3. (wszelkimi a wszelkimi). Żadną żywą miarą nie zdało mu się, żeby tam stać miał. ßoh. Ossol. 1, 414. (żadnym a żadnym sposobem).— §. Żywy płot, Croat, sivicza, szechà; Ross. nie-TeiTE, jkhboiI saóops * zarośli, ein lebenbiger 3aun , ein §ecfeitjaun. Płoty żywe czyli rosnące. Mon. 74, 756. —

§. Żywa woda, żywe źrzódło , żywy zdrój * nie stojąca, lecz w ruchu niby żywym będąca, nieustannie eie-kąca ; lebenbeê, fftejknbeS SBaffer, lebenbiger Quell. Wody żywe, wody płynące, które się widomie z miejsca na miejsce przesuwają. Kluk. Kop. i , 86. Woda stojąca jest jakoby bez duszy, gdy się bowiem rusza ustawicznie i z miejsca na miejsce płynie, w'tenczas jest żywa woda.

Syxt. Szkl. 59. Zdrój żywej wody w porach znaczonych wytryskał. Przyb. Mi U. 109. Wśrzód podwórza wytryski-wała czystej i żywej wody fontana. Żab. 6, 212. Posyła sługi swoje do krynic ‘osobnych , By żywych wód dla ofiar nabrali sposobnych. Otw. Ow. 102. — Theolog.

Pójdź pragnący, oto źrzódło wód żywych, wyskakujących do żywota wiecznego. Dambr. 611, (ob. Żywotny).

— g. Similit. Żywe węgle , żywy ogień (ob. żyje ogień w popiele, ob. żywić ogień) ; lebenbigc Noblen ; Rag. xivi vôgl , xerava * żarzewie ; (Slov. żiwi oheń , sirka* siarka).

Głowień tam nie ma żadnych , tylko żywe węgle żarzące się. Torz. Śkl. 115. Tak jakobyśmy wołów tysiąc kładli w ogień żywy, podobaj sobie z serc naszych ofiary. Wad. Dan. 81. — Artill. Sposób znalezienia 'żywa, i zagaszenia każdego rodzaju działa; weź połowicę dya-metru, i tak wysoko ma być słoma albo drewno przylepione, i tak już znajdziesz żywo, i będziesz miał linią widomą równą z duszą sztuki ; takowa sprawa zowie się zagasić żywe. Aqua Mskr. ? — §. Żywy kamień, żywa opoka , taka jaka jest z natury ; ein ^elftem, ein natürli*

Z z.

©tein. Miasto to jest osobliwie pobudowane, bo domy ma z żywej opoki? Boter. 110. Tam miał jaskinią wielki kamień żywy , którą wykował król jeden bogaty.

P. Kchan. Jer. 259. Stał, wryty, jak żvwy kamień. Sk.

Dz. 265. (jak słup). — §. Żywe srebro, ‘trtęć. Urzei. 398,

Slov. żiwe sribro ; Croat, sivo szrebro ; Slav, xivo sre- ZZA* z za, n. p. Zza pieca, ob. Z, ob. Za. bro, öuecfjtl&er ; ob. Srebro.— Fig. Żywe srebro, żywe sre- ZZĄBKOWAĆ , ob. Ząbkować.

153

Słownik Lindego wgd. 2. Tom VI.

go mocarstwa , zżymały się ich serca. Ust. Konst. 1, 22. wezdrgnęły ; Yind. samekniti , sanesti, sazukniti, res-zukniti, fte fd)flubertcn , bebten. Strasznym łoskotem morze się zżyma. Kras. Woj. Ch. 21. wstrzęsło się, fcû$ ajîeer erbebt, erjittert. — §. Zżymać się na kogo , z niechęci obruszyć się, wzruszyć się, wezdrgnąć; Ross. no-waTLca, ftd) gegen jentanben entrnjten, unnnUtg werben, aufgebracht werben. Od chwili ustanowienia rady nieustającej , zżyma się na nią co dwa lata naród. Koli. List. 2, 31. Dolegało szlachtę częstokrotne myślistwo Bolesława, i dla tej przyczyny wiele się nań ludzi zdżymało. Krom. 280; (plures ei infensi erant). Król Czeski na szczęśliwe nadanie Polaków zdżymał się. Krom. 675 ; (successibus Polonorum angebatur, troskał się tym , był tym stroskany). — Zżymam ramiona , zżymam się, con-traho humeros. Cn. Th. 1465 , Ross. noataTt, nontUMaib ; bie @d)ultern jnfamnten ąte^en, bte 21d)feln jnden. Przystąpić do mnie, prosto się trzymać, nóg tak nie krzywić, ramion nie zżymać. Teat. 56. b, 30. Tedy zeżmie ramiona... . Pot. Arg. 423, (cf. Za tak wzdzięcznemi słowami, Ścisnął biskup ramionami, Bo się tak wielce zdzi-wował. Pieśń. Kat. 145). — ’§. Zżąć co, ująć, uchwycić, zachwycić, ułapić, załapić ; ergreifen, faffen, fejt fjal« ten. Gdy jego pogardzasz prośbami , Gwałt sporządzą , twą szyję zżąwszy ramionami. Zebr. Ow. 275 ; (innectens ambobus colla lacertis). Gołębie, krucy, sroki, "kawy, i insi ptacy, którzy "paznoktami nie zżymają, skoro na pôle wylecą, stają się każdemu wolne ; ale inaczej rozumieć masz o tych ptakach, które ‘paznokty zżymają, abo w nogi chwytają. Szczerb. Saæ. 341. Ptacy, którzy "pa-znokty zżymują , jako sokoł, jastrząb', krogulec, są dzicy, póki ich nie ułapią, i nie wyćwiczą odlatować i przylatować, albo wabić. ib. Ptacy śpiewający , i "pało, zżyma się. Teat. 25, 13. (trwale milczy ze wstrętem). znokty zżymający, sobie równemi ptaki mają być nagra-W nudnym niepokoju muszę czoło zżymać. Teat. 46. c,    dzani. ib. Krzywemi palcy kark mi zżął plugawie.    Zebr.

4. ZŻĄĆ, zżął, zżęli, f. zeżnie cz. jedntl., Zżynać niedok.% ząc ścinać, cf. skosić; ^runter ntäljen, abntäfien (mit ber éicftel), abftdjeln, herunter jtdjeln , äufammenfitbeln, abernten; Boh. seżjti, seżal, seznu ; Ross. «Kan., conmy, cntHHaio, co*HHaio. Gdziekolwiek spojrzysz , stoją proste niwy, Co ni pług orze , ni sierp zżyna krzywy. Zab. 15, 347. Zżęcie Boss. cjkhhł , OKHHame. Po zżęciu ‘kłosia, lekką ścierń pałają. Otw. Ow. 29. — Transi. Noż ma mieć ostry, nie takowy, któryby więcej zżął, niźli krajał. Eraz. Ob. Eii j. Skórę z chleba zżynać. ib., ( ob. Zerżnąć, ' zrzynać).— Fig. Śmierć nieubłagana zżęła niezwrotną kosą drogie życie pana. Przyb. Luz. 77. (ścięła , przecięła). Między ludźmi śmierć we krwi niewidomej brodzi , Siła starych wycięła, siła zżęła młodzi. Emit. Tr. 3 b. skosiła, sprzątnęła.

2. ZŻĄĆ, f. zeżmie cz. jedntl. , Zżymać, *Zdżymać nie-dok ., zgnieść, zmiąć , ściągnąć ; jufattttttenbrttden, JU* fcmtmenttnnbett, jujamntenjte^en ; Boh. żdjmati, wyżdjmati, (wyżąć wodę z chust); Ross. cataTb , cojKMy, CîKHMaTL, C05KHMaTL ; Eccl. 35KBiMaK) , cojKMwaio constringo. Jabłka twarde, które przykwasek mają, żołądek potwierdzają swym żdżymaniem. Cresc. 584. Czujne smutki nędzne wyniszczyły ciało , 1 zchudzenie z "marskami skórę po-zżymało. Otw. Ow. 120. (pościągało , porysowało). Napełnione są biodra moje boleścią, zdżymanie a ścisk mię zdjął, jako zdżymanie tej co rodzi. 1 Leop. Jez. 21, 3. (ucisk mię zdjął, jako zżymanie rodzącej. Z Leop.] ucisk ogarnął mię. Bibl. Gd.). Zżymać się , zatrzymać wiatry żołądkowe. Eraz. Ob. 13. zciągać się , ftd) jufantttten Jte* I;cn , ftd) nńnben, ftd) Jtüängett. Zżymał się, i zęby Ściskał , nie chąc otworzyć zasromanej gęby. P. Kchan. Orl. 1, 11. zamknął się w sobie, er jog ftd) gan$ tn ftd) \)V nein, blieb gaitj t>erfd)loffen. Ponury filozof posępia czo-

68. marszczyć, bte ©time äufanttttctt Jtefyen. Niech wynio-    Ow. 219; digitorum vincula injicit.

słość ludzi nie rozjusza, nienawiść nie zżyma. Teat. 45. ZZACNIĆ cz. dok., Zzacniać niedok. ; uzacnić, zacnym uczÿ-d, 56. niech wstrętu, wzdrygania im nie czyni, niech    nić, uszlachetnić; uerdbeln , Uttt ft) Werner ntad)en.    Chcć

ich nie wzruszy, nie wzburzy ; 9Mb foU fte lltd)t aufbrttt’    wiek mój sucha wędzi zgrzybiałość , Bardziej się    zza-

gcn, rnftrcn , nmotfltg tünchen. Jutro idą, bezczynność za-    cniam na prac mych zgonie. Zab. 15, 333. Nagi.

Starał się o to , żeby nas i królestwa i ducha zzbawił. W. Esther. 16, 13. (aby nas królestwa i zdrowia naszego

czyna ich zżymać. Dmoch. U. 2, 336. przejmować wstrę- *ZZBAWIĆ cz. dok., ob. Pozbawić, berauben, Womtn bringen, tern , wzdryganiem , niesmakiem ; mit SBiebenoillen, mit (Stel erfüllen. — § Zżymać się , wstrząsać się , wzdymać

gati, sèshgêm ; Yind. seshgati, sanietiti, seshagati , po-shagati ; Croat, zesgati, zesisem , zesgalszem ; Dal. iza-sgati ; Ross. content, cæenb , conturaTt, cacHraTb pr. et fig. Mizerny to człowiek jest u nas , którego na czas kat męczy, zże , pali. Hrbst. Nauk. H 8. Na każdy dzień zażegać będzie na ołtarzu drwa, i zżedz będzie na nim łój. Budn. Levit. 6, 12. (palić będzie na nim tłustość ofiar. Bibl. Gd). Kazał ofiarownikowi : zżyj całopalenie zaranne. Budn. 2 Reg. 16, 15. (będziesz zapalał całopalenie zaranne. Bibl. Gd).— Zżedz się,’sparzyć się Ross. H35KenbCH.

się, wzruszać się; nuffcDnubern, ftd) aufjirćtubeu, in 23e* pozbawił. Bibl. Gd.). tnegung geraden, auftittem, aufbeben. Młodzieniaszek ten, ZZEDZ, zżegł, zże niedok. et dok., fi zżegę , zżogę cz. dok febrę każdodzienną cierpiąc, za przyczyną ś. Stanisława Zżegać niedok., ob. Źedz * spalić, nerbrennett; Carn. sèsh zdrowie otrzymał ; Bo się już więcej od febry me zżymał. Chodk. Kost. 86. (ograżki nie miał). Nasz śmiałek kręci się, drży, z strachu się zżyma. Jak. Baj. 202,

(trzęsie się jak osika). Gdym go chciała czasem w zapale zatrzymać, Nie przestało się mężne jego serce zżymać. Dmoch. II. 142. Trzykroć do boju walecznire się zżymał, Trzykroć go Konał poważny zatrzymał. Kras.

Zżony, zżegany, spalony Ross. H30JK*eHHbifi.

Oss. F 2. (porywał się drżąc z niecierpliwości). Ni powaga Filonta nie mogła utrzymać Serca dzikiego, Co się nie przestaje zżymać. Jabl Tel. 222. wzburzać, aufbrau* fen. Na każde wspomnienie , iż są pod jarzmem obce-

ZŹEGACZ - ZZUĆ.

Z ŻUĆ - ZZYWAGZKA.

1219

— Transi. Wódkę tę dawaj pić człowiekowi, który ma paayßaio ; Ecct. naay th , H33yBan>, Hsyßaio Spoliarium, wnątrz zźeme. Sienn. 234. (palenie). Grzech żyły    duszne    miejsce na którym wdziewali    i    zzuwali    swe szaty    szer'-

zże. Hrbst. Lek. H b. piecze. ZZEGACZ, a, w.,    wypa-    mierze. Pilch. Sen. list. 3,130.    Ledwie    ziół uczuli

lacz, spaliciel, ber ^Serbrettner ; Vind. seshagavez,    posha-    nych,    Wiotchej starości skórę smocy zzuli.    Źebr.    Ow.

₅gar: Ross. coatnraieab. ^    167;    (pełłem posuere). Zzuwam kogo,    excalceo    pedes    ali-

ZZENIĆ , zźeniać, pożenić, pożeniać, n. p. Ba i mnisi się    cui.    Cn. Th. 1465. Zzuwam sie, abo trzewiki    ubra-

zżeniali, nietylko xięża. Hrbst. Nauk. x 7. fie itflljnten    nie    i t. d., exuo ocreas, foeminalia. Cn. Th. 1465. Zżuj

,20et6er, ^eirat^eten, brali sobie żony.    ^    boty twoje z nóg twoich; albowiem miejsce, na którem

ZŻENIE, zżeną, ob. Zżonąć, *ZŻENIE , palenie, ob. Zżedz. stoisz, święte jest. 1 Leop. Joz. 5, 15. (zzuj obuwie twoje ZŻERAĆ, ob. Zeżreć. ZŻĘTY, zżęcie, ob. Zżąć,, zżynać.    z nóg twoich. Bibl. Gd.). Zżuwać, i w boty obuwać.

ZZIAJAĆ , ob. Ziajać.    Ryb. Ps. 113. Nie godzieneś mu i trzewików zzuć.

*ZZIABIĆ , ZZIĘBIĆ cz. dok., wskroś przeziębić, mit Mlte    Cn.    Ad. 596, ( cf. ś. Jan nie sądził się godnym,    panu

bttrdjbrtngen, erfüllen laffen. Trzeba opatrzyć rannych, i    i rzemyka u trzewika rozwiązać/ Biat/ Post. 56).'    Mięk

nie zziąbić. Jabt. Buk. P 3. Nie depcz żmije, toć ra- kości nie zażywał, i zzuwać się sługom nie dopuścił, dzę , węża zziąbionego , Bo żądło nie    uziębło , i niecno-    Sk. Dz. 738. Niech się gniewa , sam    się zzuje. Cn.    Ad.

ta jego. Papr. Kot. E 3. strętwiałego    od zimna,    zmro-    1029.    (nie będzie miał

żonegrf, öOtt Mite erftarrt. ZZIĘBNĄĆ nijak, jedntl. ,    ₅ będzie szkodował, opuścimy go),.

Zziębnięć dok., ob. Ziębnąć, przejętym być zimnem, zu- ZZUĆ, ZŻUWAĆ, ob. Zeżwać, ZŻUCHOLIĆ , ZŻWIEKAĆ pełnie ziębnąć; gdnjlid) erfalten, erftarren »or Mite. Jeśli    cz. dok., zupełnie pożuć, ganj jerfauen, auffauen, jufam*

do rzeczy letniej więcej zimnego przyleję, pewnie zzię-    men fatten , Remitter fatten ; Boh. seżweykati ; Eccl. co-

bnieje. Pilch. Sen. list. 5, 112. Zziębłe ciało biega-    acßaTH. Sześć jąderek z każdej skórki zżucholiła. Źebr.

niem rozgrzewają. Bardz. Luc. ,46. skrzepłe , od    zimna.    Ow. 122; (presserat ore suo).    Zźwiekane pokarmy

ZZOBAĆ, ob. Zobać, pozobać. ZZÓŁKNAĆ, ZŻÓŁKNIEĆ,    nowo przejada., Hul. Ow. 210.

/ZŻÓŁTNIĘĆ , ob. Żółknąć.    ‘    ‘ZŻUŁKNAĆ, ob. Żżółknąć, żółknąć. *ZZUMIAŁOŚĆ, ob. Zdu-

ZŻONAĆ, [właściwie ZEGNAĆ qu. v. 2], f. zżenie, zżonę miałość , zdumieć. ZZUTY, ob. Zzuć. ZŻUTY, ob. Zżuć. cz. jedntl., zegnać, zpędzić zkąd ; roegtretbeit , forttreiben, ZZUWAĆ, ob. Zzuć. (ZZUWAĆ, ob. Zeżwać, zżuć). — ZZU-

a, m., który kogo zzuwa, wyzuwa; ber einen

z nas

WOH-

pomocy, sam na tym

na

megiagen pr. et fig. Ledwie tak *wznijdzie jutrzenka na WACZ, niebie, że pochmurzony Oryon ją zżenie. Tward. Daf.    anêjtefjt, ber 21u3jtel)er. Zzuwacz , capsarius, qui in bal-

48. Światło się pokazuje, nocne ćmi płomienie, Stare    neis vesiimenta suscipit. Mącz. rozbieracz, ber Sluêfletber,

baby pobladły, i Wóz z nieba zżenie toż światło. Bardz.    Cśntfletber. Pomordowani padli, i od zżuwaczów wojska

Luk. 34. Cożkolwiek bądź, wyjeżdżaj, nim noc dzień    przeciwnego sprośnie obrani, obłupieni z trzosów, z ka-

ten zżenie. Min. Ryt. 1, 189. — §. Do kupy zżonąć,    batów. Birk. Exorb. H 2. (od łupieżców, zdzieraczów ,

zegnać do kupy, spędzić, jufammen treiben. Nie może-    ^Ithtberer, 8euteau8$iefier ; Croate svlacitegl). *ZZUWA-

my poić trzody nasze, póki się nie zżenie wszystek do-    ÜLN1À, ZZUWALNIA , i, z., Zzuwadlnia , miejsce albo

bytek. 1 Leop. Genes. 29, 8. (póki się nie zejdą wszys-    gmach, w którym się w łaźni rozbierają. Mącz. Zzuwal-

tkie. Bibl. Gd. ; ażby się zebrały wszystkie stada. Bibl.    ma, miejsce przed łaźnią do rozbierania się. Wtod. Cn.

Gd.). Raczej krowy zegżone do stada Todźmy zżeńmy ;    Th. 1465. ba§ Sïuâfletbeftübdjen bepm Sabę, bie Sluśjfebftu*

wilk z lasu rad się tu więc skrada. Gaw. Siei. 367.    be. Ern. 88; (Boh. zuwadlna ; Sorab. 1. flekancza , (cf.

‘ZZOWIĆ, *zzow , zzowcie, ob. Zeżwać, zzywać.    zewlec) ; Croat, svlacioniza , slachnieza). U Rzymian,

ZZUĆ, zzuł, f. zzuje cz. dok., Zzuwać niedok., wyzuć, ze- . szermierska zzuwalnia , miejsce przylegle szermierskim wlec- auśSjtebett, abjiefjen, herunter jiefjett , ubiór, szaty,    szrankom, na którym wdziewali i zzuwali swe szaty

suknie, skórę, a mianowicie obuwie, bie Kleiber, bie    szermierze. Pilch. Sen. list. 3, 150. 'ZZUWADŁO, a, n.r

§aut, iefonber« ń&er ba8 @ef#fye, 6d)u^, Strümpfe, Site» ,Boh. zauvyadlo, zauwók,^ chłopiec, do bótów. ^ fein auêjiefien ; Boh. zauti, zu§*> zzauti f zzugi, szugi, ZŻWAĆ, ZŻWIEKAĆ , ob. Zzuć. ZŻYMAĆ, ob. Zżąć, zzy-zauwati ; Slov. wyzauti ; Sorab. 1. fucz, luju, |fujem , mać. ZŻYNAG, ob, Zżąć, zznie.

fuham , zuwam ;ś Sąrab. 2. febusch; Carn. issuti , sesu- ZZYWAĆ, ob. Zeżwać. *ZZYWACZ , m ; Ross. c03Hßa-ti, sesûjem, sesûvam ; Vind. sesuti , issuti, vunesuti, Teab; zwoływacz , sprosiciel ; ber Bufammettforberer , 3u* Croat, zezuti, zezûvam, izzuti, izzuvam ; Rag.    fammeitrufer, Bufammenbttter. W rodź. ieńsk. ZZYWA-

Slov. izuti ; Ross. pa3yTb,    CZKA , i ; Ross. co3biBaieatHHaa.

sasut ;

izutti, zuuvam; Bosn. izutti;

Koniec łomu szóstego i ostatniego.

C/j

ft ft

ft

ft

ft ft

ft

UZUPEŁNIENIA I SPROSTOWANIA.

22 przędz. 4 wiersz 8 z

DO TOMU ligo.

po słowie Gap, dodaj: [z tur. ghabi * insipiens. Men. I, 827 — 2J.

z tur. ghar * caver na. Men. I, 163—2]. z tur. ghaezaeb, ghaeis » ira. Men. 1, 869 — 2]. » [z franc, gateau * krążek , główka 2j.

Gara,    •

2. Gas, »

Gat,

Giczel, »    fz czesk. kycel 2].

Gierlia , »    [sukno wyrobu gierlickiego ( zgorzelickiego ) na Szlą-

sku. Marcink. Lud. ukraińsk. II. 210, ©orlt^er £lld) 2].

53 przędz. 2 wiersz 1 z góry, po słowie Glicza, dodaj : [cf. rusk, hłyca; Elym. igła 2].

Glom, » [Oberd. ©lumm, Adelg. 2J.

Gluba, » [now. łac. globus ignitus missilis, geiterfltgel, 33otlt&e 2], »    5    »    §. Grań zam. z rusk, żar połoź: [Grań obsol. żar, palenie; bfl3 trennen, bie

. hrań, Etym. grzać. Ma pani pić z winem, gdy je grań miesięcznych ‘pław minie. Sienn.

22

- SI

23 z dołu, » 18 z góry, ■    5 z dołu,

27

56

66

117

©luty ;

Lek.

przędz.

- 2].

3 z dołu,

dodaj: [Gwiżdż , a, m., myszy, ber 5Mer 2],

» [z niem. ©efeitf 2].

z tur. haemul, haemmul * portator. Men. I, 1320 2[. z Hany, krainy morawskiej 2]. z rusk., porówn. cerk. rpmuno 2].

»    Hor^lica, y, z., Horyłka, i, z., dodaj : [z rusk, horiłyea, horiłka 2J.

»    Hoży, dodaj: [z tur. chosz , haesen » elegans. Men. I, 456— 2J.

» £>utman... SergroerFe dodaj: [welker auf bie ©eratyfdjaften ber

zam. Hutmąn... osady, poloi Hutmąn zam. Ataman, Wataman, to jest wójt

wiersz 16 z dołu, po słowie Gwiżdż,

Gżynek,

Hamal ,

2. Hański, » Horno ,    »

.    1 z góry,

i 21 z dołu,

17

1    »    25 z góry,

» » 2 » 21 »

193 przędz. 1    »    22 z dołu,

Bergleute 2ldjt gte&t 2].

» przędz. 1 wiersz 17    »

w gminie.

przędz. 2    »    10    »

o 00 O

OOOCOO?^

to to

po słowie łba, dodaj: [z greckołac. ibis 2],

» Kabanina... X. Kam., dodaj: [porówn. łac. caballinus 2). » Kajdany .. . plur.,

z tur. kaejd * compes hominis. Men.

I. 219 — 2]. przędz. »    »

481

50 50 SO 20 50 20 JO

CO CO

11

3 z góry,

16 z dołu, 5 z góry,

B

5 z dołu,

Karbuz, Keblać, Kilof,

25

12

dodaj : [z tur. karpuz * melo. Men. I, 1028 — 2]. »    [porówn. rusk, kubło ; gniazdo 2].

»    [porówm. Sorab. 2. kilob * drąg żelazny 2].

Knesać, dodaj: [sŻW. knesat’ sa » kołysać się 2].

Knieja... g. 2) dodaj: [Knieja, ros. KHea nowg. sznur 2]. Koftyr, Kofter,    > [porówn. hue. kiptar * bunda 2).

Kołstka ,

Korman ,

» [cf. rusk, kołtok 2].

» [porówn. tur. kurdman « tunica. Men. I, 1702]. 8 z góry, po słowie Krajnik, dodoj: [wójt graniczny, eilt ©reiljricl/ter. Wszystko prawo i powinności krajnika oznaczyć jeszcze nie możemy; to tylko pewnem , iż w exekucyi wyroków sądowych przeciw kniaziom swej krainy udział miał i nad granicami czuwał. A. Stadn. O wsiach takzw. wołosk. 10 — 2]. przędz. 1 wiersz 16 z dołu, po słowie Krzynów, dodaj: [z czesk. krinow, porówn. cerk. KpiiNHija * olla 2]. »    »    18 z góry, » Kubak,    » [porówn. łac. cupa 2].

Kumuł, *    [porówn« rusk, kumla » rodzaj sieci 2].

Kurciański, »    [od kurciana, dworskiego żołnierza u Wołoszy 2],

Kutel, dodaj: [intryga; czesk. kutii, cf. kutiti ; ros. KyryTŁ 2]. Łachanek, dodaj : [z łac. lagena , Segel 2],

Ladon ,

17

I)

16

»    20 z dołu,

3 z góry,

u Długosza, bóg wojny, znany też na Rusi, porówn. Ad. Ross. H411 kx jiRAy * idź do licha. Łado, bogini opiekunka dzieci na Litwie, nieznana Słowianom, zato w starorusk. jia^i « małżonek, a lud podgórski potąd zowie weselne pieśni ładkaniami. Linde pomieszał dwa wyrazy. 2]. przędz. 1 wiersz 4 z dołu, po słowie Łęt,

»    2    »    1 z góry, » Linkur ,

dodaj: [porówn. łątka » lalka 2].

» [z greckołac. lincurium 2].

Str. 649 przędz. 2 wiersz 20 z góry, po słowie Litwa, dodaj: [lit. Letuwie * nizowie, od leija » dolina i suffix, tu-wie. Pott. Comment. II, 12 — 2].

» 650 przędz. 1 wiersz 12 z góry, » Liwonia, » [od Liwów lub Libów ludu czudzkiego 2].

» 654    »    2    »    10 t    ■ Łogosz, » [z weg. koń na biczowniku, ein Setpferb; porówn.

weg. loigu * dyszel 2].

DO TOMU IUgo.

C/p

-i

45 przędz. 2 wiersz 5 z dołu, »    »    »    2 z góry,

negiare. Du Cange IV, 408 -43 przędz. 2 wiersz 21 z góry, 23 z dołu,

40

53

57

18

68

27

112

138

13 z góry, 20 z dołu,

Jungm. 2],

20 CO

r- co

20

))

[Seberegel 2]. 168 przędz. 2 ter 2]. przędz. »

13 z góry, 13 z dołu,

CM to

0-1 CJ5 05

000*^00

25 z góry, 9 z dołu, 7 z góry, 24 z dołu, 5 z góry,

posłowie Machram , dodaj : [z tur. mahrama * sudarium. Men. I, 1622 — 2].

Manizować, » [z średn. tac. manezare * contrectare ; włosk. ma-

» [mardacz, @$nmfn)ebler 2].

» [rzemieślnik z ojca 2].

» matacki teolog 2].

» ob. Mezelan 2j.

» małopolsk. prysiuda , figura w tańcu 2].

» [łakotka; czesk. mis, mlsota * 9?afd)eu, 9?afdjltt>erf.

» [błąd, powinno być Smorza 2].

Cresc. 508. » [gnilec, bte $aulbwt 2] — §. Choroba owiec,

Możeniec ,    • - [utrapieniec, potępieniec; eilt ©eplßßter, SSerbomnu

Muchra,    » [ros. Moxpa * frenzel 2].

Nadkowek, » [przyczynek do kucia 2].

Namentaniec, dodaj : [porówn. iac. demens, mente captus 2].

§. b) dodaj : [Namiotek, rąbek , płótno cienkie ; 6cfdeterlettttt)ßUb 2[. Niesokor, » [Sokor qu. v., czarna topola, populus niger, ©(fyroatje

2],

Mardosz , Masłek , Mateolog, Mędzelan , Mikuś, Młost,

Morza,

tO "«S' 20 20 20

» Gm

27

16

12 z dołu, 5 z góry,

7    .

cf. pilać; chorąt. pelati 2].

Nikołaj. » [Adde. S. Nikołaj pustynny. Fund. 25, ob. Pustynny 2]. Odegnać, f. dodaj: [odżenie cz. dok., Odgonić 2],

Odżenić,

Opaśnica Opiłać ,

» [mylnie urobiony infinit, zam. Odegnać qu. v. 2]. » [przepaska , semicincla , ©djürje 2J.

» [wygładzić, zadośćuczynić; ouêgleidien, genügten;

O CO CO o

t' OO 03 l" 20

« w CD

a-

S3

—s

S3

en

it® ta os oo

BSJ N O» a    Cu

2*    °

S3

DO TOMU IVgo.

Peć, dodaj: [tylko negative Niepeć u Podhalan * niełatwo 2]. Protopop... pop, dodaj: [dziekan, cttt ©ec[)flnt 2]. Protomęczennik ... protomartyr, dodaj: [epitet ś. Stefana 2]. Przepój... zbytnie, dodaj: [przepijanie, 3lttrittfen 21.

DO TOMU Vgo.

oe

■fl

20    20 05

CO tj ł

Rodał, dodaj: [z niem. SRobel, 3Rotl)eI; średn. iac. rodale. Łask. Stat. CLV b. Rotuli Judaeorum, libri legis Mosaicae, et Talmudium, seu explicationes ejusdem legis juxta traditiones Hebraeorum. Du Cange V, 1517 — 2],

przędz. 1 wiersz 22 z dołu, Roxolanka... zam. elegii jednej popraw: pieśni na wesele Bartł. Zimorowicza napisanych przez Szym.

przędz. 2 wiersz 9 z dołu, po słowie Rozdół,

»    26 z góry,

26

dodaj: [wądół ; z rusk, rozdił 2],

Rozrada.... §. » [Rozrada właściwie rozrad; ros. poapn^B, Etym.

20 20

lO —r—

CM lO

to

CO

paA^srząd, tribus, a wyraz ten tu nie należy 2]. przędz. 2 wiersz 21 z dołu, po słowie Sęcina, dodaj: [myłka druku zam. Secina qu. v. 2].

„    1    »    24    »    « ‘Slera, ‘Szlera, 'Szlira.... dodaj: [gruczoły, ©rufen 2] wiersz 20 po

liczb. 885. dodaj: [§. Transi. W hucie śklannej, jakoby krople dżdżowe w tygle na materyą częstokroć spadają; te krople hutnicy zowią szlirami abo wrzodami. Torz. Skl 74. Olafen, ©Chören, ob. Wrzód. 2]. przędz. 1 wiersz 10 z dołu, po słowie Spiańczyć się .... dodaj: [udawać pijanego, ben SetWttfenen Mfy flatten 2].

Śpila, Szpila.... §. Fig. tr. dodaj: [’"Szpila, z niem. ©piel; staro-czesk. śpila; szyderstwo, urąganie; (Spott,    Uczynieni jesmy przekorą sąsiadom naszym, szpilą i po

śmiewiskiem tym, *iże w okolicy naszej są. Psatt. Małg. 78, str. 46 — 2].

> 493 przędz. 2 wiersz 28 z góry, po słowie Stygar, Stygier, Sygor, dodaj: [w górn. nadzorca nad robotnikami i budowlami; ber (Steiger, ein Bet ettter beftnbltcfyer öerpjüdjteter Śebtente, rceldjer bie nacfyfte Suffidjt über bie Arbeiter ttnb bie Verggebaube \)<xi 2].

» 732 przędz. 1 wiersz 1 z góry, po słowie Trzust .... dodaj: [ porówn. rusk, tristie « bagno, błoto; ©untpf,

Str. 381 przędz. 2 wiersz 12 z góry,

m* «i-

DO TOMU Ylgo.

» 125 przędz. 1 wiersz 19 z dołu, po słowie Ułannik , dodaj: [Złannik, Złajnik qu. v. 2].

Więcierz .... dodaj: [Linde miesza więcierz z wierszą, lecz to jest

Wieża .... wiec; dodaj: [starorask. Beata * namiot 2]; cf. Etym.

Wismar .... Krom. 33. dodaj: [niebyło żadnego polskiego xieciaWi-

» 284

25

Sifdjreufe a tamto ©tromforb 2]. » 518 przędz. 1 wiersz 30 z góry, [wiązać 2].

» 340 przędz. »    »    19    »

. zimierza 2].

» 342 przędz. 2    »

16 z dołu,

Witpacher ...    dodaj: [ Sltebebaclj, wieś pod miastem Weisenfels

w pruskiej Saxonii, słynie z uprawy wina. Zedier. Gr. vollst. Universallex. LV, 1859 — 2].

» 417 przędz. 1 wiersz 22 z dołu, po słowie Wskonać dodaj: [cz. dok., zwyciężyć, przemódz ; iiberttńnben , ftcgert, ob. Konać 2].

»    przędz. 1    »    11

00 CO

bać; wysmektać , auêfdjlürfen 2]. » 625 przędz. 2 wiersz 14    »

ant ©taatégute 2].

przędz. 1

Wybrzuszyć.. .. dodaj: [dobyć, stringi; porówn. ros. 6pocHTB*cisnąć 2]. Wysierbnąć .... jedntl., dodaj: [Wysierbać niedok., ob. Sierbnąć, sierra [złodziej mienia publicznego , ein Veruntreuer

» Wyszokrajca . .. .

Zachcyk , dodaj: ob. Zéchcyk 2].

Zacisz .... (zaczaiwszy się cicho). —    §. dodaj: [Zacisze; rusk, za-

tyszie, woda cicho stojąca, głębia; eine Stafferuntiefe, ftitlfte^enbel Staffer 2].

»    738 przędz. 1 wiersz 17 z dołu, po słowie Zaderwisty, dodaj: [a, e, ztwardziały, trwały; abgehärtet, feft; porówn.

rusk, zaderwity * skrzepnąć 2],

» 765 przędz. 2 wiersz 26    »

,    qu. v. 2].

» 890 przędz. 1    »    21 z góry,

CTT.iih * cień 2].

» 957 przędz, 2 wiersz 17 z dołu, baê Vrennenbe 2].

».

CO 00

^ 00 05

ntüfce betrcffenb, ob. Duchna 2]. » 1011 przędz. 1 wiersz 1    »

Giez 2].

» 1 24 przędz. 2    »    14 z góry,

» 1 26    »    »    »    23 z dołu,

2 z góry,

Zaić się . .. . Rej. Post. Liii. dodaj: [myłka druku zam. Kaić się Zaścienie.... Bibl. Gd. dodaj: [ad radices montis. Vulg. ; Eccl. cum», Źaz, dodaj: [u, m., żeg, żog; bcrô Vrennen , ber Vranb; serb. jKeaca, Zbigniew, a„ m., dodaj: [Zbygniew 2].

Zdręby dodaj : [plur. ob. Zrąb ; — §. 2). Kleć , ein VfllfengefteE 2], Zduchny, »    [a, e, od zduchny, duchny, nocnej czapki, bie

Zegzić.... zapalić, dodaj: [przez cięcie gzu bydło rozkomosić , ob.

Zerebie . ... dodaj: [Źerebie , ob. Zrebie 2],

Żeściana blacha.... Dudz. 31. dodaj: [ross. JKeCTB * blacha 2]. Zliszajeć dodaj: [Verb, med., liszajów dostawać, flcdjtig tnerben. Ciało jego zliszajało. Tarn. Ust. 19. Linde pomieszał je z Liszeć qu. v. 2].

»1137 przędz. 2 wiersz 23 z góry, po słowie Żołstka , dodaj: [ob. Tołstka 2].

Źornica.... krost, dodaj: [wietrzna ospa, SSinbblflttern 2],

Zorza , Zarza....

» 1142 » 1142

15

» [Eccl. ?ći{M, fulgor, ęopsi splendor 2|.

Zaczęto drukować dnia 41. października 1859.\ Ukończono dnia 15. sierpnia 1864.

Pod zarządem Wojciecha Manieckiego uprzyw. dzierżawcy drukarni, składali : Wawrzyniec Pałuski,

Alexander Miranowicz.

Odciskał na prasi« pospiesznej: Teodor Krzyżanowski.

DOMÓWIENIE.

W niniejszym, szóstym i ostatnim tomie słownika dostrzeże uważny czytelnik bardzo liczne różnice od wydania pierwszego. Dokładaliśmy bowiem starań w przepatrywaniu Lindego rękopismu, który co do tych głosek jest zupełniejszy, i wszystkie zmiany jego i dodatki włąęzyliśmy do textu. Są one pod następującemi słowami:

Wybić, wybiedz, wybiegłość, wybielić, wybierać, wybieralny, wybór, wyborność, wyborowy, wybrać, wybraniec, wybryzgnąć , wyć, wychlepać, wychłodzić, wychód, wychodny, wychorzeć, wychwycić, wyciągnąć, wyciec, wyciekać, wycierpieć, wycisnąć, wyczerpnąć, wyczyścić, wydać, wydrapać, wydziergnąć, wydźwignąć, wygadać, wygładzić, wyłudziciel, wygnać, wygoda, wygrabać się, wygrabki, wygrać, wygryźć, wyjadać, wyjechać, wyiścić , wyka, wykąsać, wykaz, wykład, wykłóć, wykop, wykopcić, wykraść, wykrążyć, wykręcić, wykrzyczeć, wykupić, wykupieiel, wylać, wylądz, wylecieć, wyleczyć, wyleźć, wylot, wyłowić, wyłożyć, wyłożony, wyłuszczyć, wymaglować, wymarznąć, wymazać, wymiąć, wymieniacz, wymierzyć, wymieść, wymiot, wymknąć, wymodlić, wymokrzyć, wymordować, wymorzyć, wymóweezka, wymówka, wymyć, wymyty, wymyślnica, wymyślność, wymyślny, wynieść, wynosić, wynudzić, wynurzyć, wypadać, 1) wypaść, 2) wypaść, wypełnić, wypis, wypłacić, wypłakać, wypłatny, wypłatność, wypleć, wypieszczać, wypłynąć, wypływ, wypolerować, wyprawny, wy-prótek, wyprowadzić, wyprządz, wyprzeć, wypukać, wypuścić, wyrąbać, wyraz, wyrazić, wyraźny, wyrób, wyrobek, wyrobić, wyrodzić, wyroić, wyrównać, wyrozumialność, wyrządzić, wyrżnąć, wy-rzygnąć, wysad, wyście, wysiedzieć, wyskoczny, wyskoczność, wyskoczyć, wyskok, wyskrobać, wyskrobek, wyskronąć, wysławić, wysłuchać, wysłyszeć, wysługa, wysmuknąć, wysmukły, wysoki, wysokość, 1) wystać, 2) wystać, wystąpić, wystawa, wystawniczek, wystawny, występny, wystroić, wystrój, wystrugać, wystrzał, wystrzelać, wysunąć, wysuszyć, wyswobodzić, wyszczypnąć, wyszczyp, wyszyć, wyszydzić, wytargać, wytępić, wytępiciel, wytknąć, wytoczyć, wytorować, wytrawiciel, wytrząść, wytrzeć, wytrzepać, wytrzeszczak, wytyczny, wytyczne, wyuczyć, wywartować, wywić, wywichnąć, wywiedzieć, wywieść, wywód, wywodny, wywrócić, 1) wyżąć, 2) wyżąć, wyzdrowić, wyżedz, wyznać, wyznaczyć, wyżrec, wyźrzec, wyzwać, wyżyć, wyżygot, wyżywić, wzbronić, wzbudzić, wydać, wżdy, wzgarda, wzgardliwy, wzmiotać, wzmocnić, wzmódz, wznieść, wzrost, wzwysz, x, z, za, ząb, żaba, zabawa, zabawny, żabi, zabić, żabie, zabiedz, zabielić, zabój, zaboleć, ząbr, zabrać, zabrnąć, zabro-nować, zabytek, żęć, zachcieć, zachęcić, żachliwy, zachłodzić, zachód, zachopić, zachować, zachowały, zachudzić, zachwaścić, zachwostać, zachwycić, zachwalić, zaciąg, zaciągnąć, zacichnąć, zaciec, za-

ciekłość, zaciemnić, zacienić, zacisnąć, zacisze, zaćmić, zacząć, zaczątek, zaczepić, zaczepek, zaczepnik, zaczernić, zaczernieć, zaczerpnąć, zaczerstwieć, zaczuć, zaczynić, zaczytać, {zadać, żądać, rzadatek, żądło, zadmuchnąć, żądność, zadra, zadrzeć, zadum, zadusić, żądza, zadziać, zadziełać, zadzierżawić, zadzwonić, zagadać, zagaić, zagaisko, zagaj, zagasić, zagednąć, zagęścić, żagiel, żagiew, zagłada, zagłuchnąć, zagłuszyć, zagnać, zagon, zagorzeć, zagościć, zagrabić, zagrodnik, zagrodzić, zagrodzicie!, zagrześć, zaigrać, zaimkowy, zając, zająć, zajadły, zajady, zajechać, zajęczy, zajeść, zainteresować, zakał, zakamienieć, zakąt, zakaz, zakazać, zakis, zakląć, zakład, zakładacz, zakładka, zakłóć, zakluć, zakonny, zakręt, zakrętny, zakroić, zakropić, zakryć, zakrytość, zakrzyczeć, zakuć, zakup, zakupiciel, za-kupny, zakurzyć, zakusić, zakwas, zakwasić, żal, zalać, załączyć, załamać, zalążek, zalecieć, zaledz, zalenić, zalepić, zaletować, zalewka, zalinijować, żałoba, żałobliwy, żałobny, załóżki, żałosny, zalot, żałować, założnica, założnictwo, założniczy, założnik, założyć, załupać, zamach, zamącić, zamądrzeć, zamarszczyć, zamarznąć, zamaszysty, zamazać, zamęczyć, zamek, zamęt, zamiatalny, zamienić, zamieść, zamierzać, 1) zamieszka, 2) zamieszka, zamieszkać, zamilczeć, zamknąć, zamoczyć, zamorzyć, zamotać, zamowa, zamówić, zamrozić, zamrzeć, zamścik, zamurzć, zamydlić, zamysł, zamyślić, zanieść, zanokcica, zaobłoczyć, zaoczny, zaokrąglić, zaostrzyć, zapał, zapalczywy, zapalić, zapalnik, zapamiętały, zapamiętalec, zaparzyć, zapas, zapaść, zapchnąć, zapełznąć, zaperzyć, zapić, zapiec, zapie-cnik, zapieczętować, zapis, zapisać, zapłacić, zapłakać, zapłata, zapleść, zapleśnieć, zapłomienić, zapłociny, zaplunąć, zapłynąć, zapoić, zapomnieć, zapomin, zapomniały, zapomożyciel, zaporka, zapowiedź, zapowiedzieć, zapozew, zaprawa, zaprawić, zaprosić, zaprosiciel, zaprosiny, zaprószyć, zaprząź, zaprząśó, zaprzątnąć, zaprzeć, zaprzeczyć, zaprzedać, zapstrzyć, zapusty, zapuścić, zapu-stek, zapylić, zapytać, żar, zarąb, zarębić, zaraz, zarazić, zardzewieć, zaręba, zaręczać, zaręko-wać, żarliwiec, Żarki, zarobek, zarobić, zarobnik, zarobkowy, zarodny, zaronić, zaroście, zarosnąć, za-równać, żartki, zarumienić, zarwać, zarwan, zarzec, zarznąć, żarzyć, zasad, zasadca, zasadliwy, zasadzić, zasadzka, zasapać, zaschnąć, zaścianki, zasiać, zasiadacz, zasiadłość, zasiąść, zasiedzieć, zasinić, zasinieć, zaskoczyć, zaskomlić, zaskrzeczeć, zaskrzypieć, 1) zasłać, 2) zasłać, zaślepić, zaśle-pnąć, zaślepiciel, zaślinić, zasłodzić, zasłonić, zasługa, zasłużyć, zasłyszeć, zasłynąć, zasmarować, zaśmiać, zasmolić, zasnąć, zasolić, zaspać, zaśpiewać, zastać, zastanowić, zastąpić, zastawa, zastękać, zastęp, zastępik, zastraszyć, zastronnik, zastronny, zastrugać, zastrzał, zastrzelić, zastuknąć , zasuć, zasunąć, zasuszyć, zaświadczyć, zaświecić, zaświsnąć , zaszczawić, zaszczeknąć, zaszczerbić, zaszczycić, zaszczyt, zaszumieć, zaszybić, zaszyć, zataić, zatępić, zatęsknić, zatężyć, zatkać, zatlić, zatłuc, zatłu-mić, zatoczyć, zatonąć, zatop, zatopić, zatorować, zatora, zatrąbić, zatracić, zatrudnić, zatrzepać, zatrzeszczeć, zatulić, zatwardzieć, zatwierdzić, 1) zatworzyć, 2) zatworzyć, zatyczyć, zatyczka , zatym, zatyczański, zaułek, zawada, zawadzić, zawał, zawiać, zawiadać, zawiadomić, zawiązać, zawiązek, za-wić, zawiędnąć, zawiesić, zawiesisty, zawieszczyć, zawietrzyć, zawiew, zawiezie, zawisny, zawładnąć, zawód, zawodny, zawora, zawornik, zawoszczyć, zawoźnik, zawoźny, zawrócić, zawrót, zawro-togłowny, zawrzeć, zawsze, zawyć, zajrzeć, zajść, 1) zażąć, 2) zażąć, zażalić, zażałować, za-żedz, zażeg^cz, zazimować, zaznać, zażółcić, zazwać, zażywacz, zażywić, zażywny, zbrodnia, zbrodzień, zbVoić, zbroja, zbrojownia, zbrojownik, zbrojny, zdrapać, zdrów, zdrowie, zdrowie, zdrzasnąć, że, zębaty, zedrą, żegać, zeznać, żelazny, żelazo, żelazko, żelazożer, żelezce, żeleźnik,

żełw, zemknąć, zemsta, zeprzeć, żerowny, żerowy, żerstwo, żerwisko, zerwać, zeszyt, zezek, zgadnąć, zgładzić, zgłodniałość, zglodzić, zgorzeć, zgorzałość, zgorzelisko, zgotować, zgrać, zgrzebacz, zgrzebie, ziarnisty, ziarno, ziarnować, ziębić, ziębnąć, ziele, zieleniec, zielony, zielsko, ziemia, ziemny, ziemski, ziew, ziewacz, ziewaczka, zima, zimno, zimny, zionąć, źle, żłób, żłobkowaty, złocić, złoczyńca, złoczynnica, złodziej, złomówca, złorzecznik, złość, złościć, złośliwy, złośliwość, złośnica, złotarz, złotko, złotnik, złoto, złotocisawy, złoty, złowiarek, złowierny, żmija, żmij, zmora, zmorzyć, zmrużyć, żmu-dzin, zrnuleć, żmurek, znać, znaczny, znaczyć, znagła, znajomość, znieść, żniwo, znoić, znośny, zób, zobać, zoła, żołądek, żołądkowy, żołądź, żółć, żołnierski, żołnierstwo, żonaty, żonokupca, żoraw, zrąb, zrąbać, zręczność, zręczny, zroczysty, zrok, zrządzić, zrzałość, zrzebię, 4) zrzec, 2) zrzec, zrzęda, zrzenica, zrzetelny, zrzódło, zradzić, zupełność, zupełny, zużelica, zwać, zwara, żwawość, zwiędłość, zwierciadło, zwierz, zwierzątko, zwierzę, zwierzęcy, zwietrzeć, zwycięztwo, zwycięży-ciel, -zwyciężyć, zwyczaić, zwyczajowy, zwycznjowiec, zwyczajność, żyć, życie, życzliwość, życzyć, żyd, żydówka, żydowski, żyję, żyła, żyłować, żyntyca, żyś, żyto, żywić, żywiciel, -żywi czka, żywię, żywnie, żywność, żywo, żywot, żywotność, żywotny, żyw, żywy, żyźnorodny, żyzny, zżonąć, zzywacz.

Zwracaliśmy też sami baczność na usterki lub niedokładności autora, i to co się nam w tej mierze stosownem wydawało dokładaliśmy w nawiasach. Tego rodzaju dodatki znajdują się przy następujących słowach:

Ubiedz, ubogi, uciec, ujście, ukla, 2. ukrócić, 2. ul, ułam, ułapka, ułoga, ulowaty, urn, uroczysko, urzec, uszak, w, wądół, wąpie, wapowiec, wapno, wardęga, warkocz, wartki, wartny, wrzyniec, wbrzeże, wchodowy, wegnać, węgorz, 1. wełna, werteb, westyarnia, wezele, wezrzeć, wiarko, wiatek, wibracya, wid, widowe, wiedma, większyć, wielbłąd, wielki, 1. wielkook, wielostronny, wieluczki, wienek, wieś, wilkołek, 2. winnik, wiochna, wiosna, wiroząb, wirydarz, wisła, witeź, Władysław, włóczebny, wlus, włusianin , Wojciech, wojennik, wojłok, wołga, wołoski, wołosza,

wpaniły, 2. wrzeć, wrzeciennica, wrze-

wa-

wołynianka, woroszyć, wożę, woźnica, 4, wrona, 2. wrona pić, wsparnąć, wstrzemięźliwy, wszy, wtryskać, wybić, wygnać, wyiścić, wyjście, wymaglować, wy-pior, wypłyć, wyrobniczy, wyroić, wyrżnąć, wyrzynki, wyście, wyskać, wysonować, wywartować, 4. wyżąć, 2. wyżąć, wyżygot, wżdy, wzegnać , x, z, ząb, żabi. ząbr, zachałem, żachliwy, zachopić, za-chwostać, zaduma, żagiel, zagnać, zając, zajady, zakaszubić, zakluczyć, zakrulić, zaleszczycki, załupek, zamatorzały, zaplądz, zapole, zapolnica, zapołucz, zapozew, zarąbie, zarzątek, zarzęzać, zasapać, za-szczawić, zaszczerbió, zatyszański, zawięzać, zawiew, zbarać, zbór, zbroja

zdrów, zdrzasnąć, zdżyć, żebro, zedrą, żegadło , zegnać, żeńczyzna , żenich, żerzec, żerebie, zez, ze-

zjarać, zjazd, zjeść, zlegować, żłod, zmowiny,

zdobradziwów, zdrój,

żula, Zgorzelec, zgotować, zgrzytnąć, ziemia, zima zmulić, zoła, żoraw, żonąć, zrok, zrzasnąć, żrzebie, źrzenica, źrzódło, żubr, zucek, żuczek, żuk, żu-

zwono, życzkowy,

żwer, żwerowaty, zwToleny, zwolenstwm , zwolić

ława, żupa, żupan, żur, zwara

żyd, żyła, zżonąć. W uzupełnieniu zaś na str. 4222 dodano: ułannik, więcierz, wieża witpacher, wskonać, wybrzuszyć, wysierbnąć , wyszokrajca, zachcyk, zacisz, zaderewisty, zaió się, za-

wismar >

Słownik Lindego wyd. 2. Tom VI.

154

ścienie, żal, zbigniew, zdręby, zduchny, zcgzić, żerebie, żeściana blacha, zliszajeć, żołstka, żorni-ca , zorza, zarza.

Tym sposobem wywiązaliśmy się z zadania któreśmy sobie w przedsiębierstwie niniej-szem założyli. » Publiczność otrzymuje dzieło Lindego w całości i organizmie takim, jaki mu autor sam nadał, w szczegółach zaś z licznemi sprawdzeniami powołanych przykładów, z poprawkami mnogiemi i dodatkami. Pisownia w niem zmieniona została na tę, jaką Deputacya Towarzystwa Przyjaciół Nauk za najstosowniejszą uznała i według niej uporządkowano wszystkie wyrazy. Otrzymuje publiczność to dzieło sześć set kilkanaście arkuszy druku obejmujące, odbite w dwóch tysiącach exemplarzy na papierze dobrym i trwałym, drukiem bez porównania dogodniejszym niż ten jaki był w pierwszem wydaniu, a mimoto cena dzieła jest tak niska, że arkusz jeden mało co nad 5 krajcary przypada , podczas gdy wydania pierwszego, ostatniemi czasy, arkusz jeden po 20 krajcarów płacono. Ułatwiona przeto zostaje każdemu sposobność obeznania się z bogactwami mowy ojczystej dla dalszego jej i coraz gruntowniejszego uprawiania. Jakakolwiek jest w tern zasługa, nie wątpimy, że ją wdzięcznie uzna sam naród, bo pochodzi ona w ostatniej swojej przyczynie od tego, który jak niegdyś Lindemu pierwszą myśl, zapasy xiąg swoich i środki materyalne do wydania dzieła poddawał, tak też postawił Zakład w możności zajęcia się, między innemi, poprawniejszem i zupełniejszem tegoż dzieła wydaniem.

Jakoż pierwsza zaraz wiadomość o tern przedsięwzięciu przejęła naród radością, i z najodleglejszych stron naszej ojczyzny wyczytywaliśmy tak w pismach publicznych jak i w listach wprost do nas nadsyłanych przychylne oświadczenia. Wszakże jak to bywa gdzieindziej, tak też zdarzyło się i u nas, że się znaleźli tacy, którzy bądź z osobistych uprzedzeń, bądź z wrodzonej lekkomyślności i chętki popisywania się z lada wiadomostkami, wrażenie przychylne zatrzeć lub przynajmniej zmniejszyć usiłowali, puszczając w obieg mylne wieści. Głoszono tedy po Gazetach, to że o należytem wydaniu Lindego słownika nikt tu szczerze nie myśli, to że nie uzupełniać lecz skracać go zamierzamy. Nimeśmy druk rozpoczęli, winiono nas, że nierozpoezynamy *), a gdyśmy druk kończyli winiono nas żeśmy go rozpoczęli ²). Nie byłoby w tern nic tak bardzo dziwnego, jeśliby jeden lub drugi z rodaków odleglejszych, nie dość obeznany z miejscowemi naszemi okolicznościami poddawał w dobrej wierze myśl Zakładowi, lub nawet winił go o to, że nie zawiązał dotąd u siebie Towarzystwa uczonych, nie otworzył publicznych odczytów w swych salach, nie zajął się edukacyą narodową, wykładem popularnym dziejów ojczystych itd. itd. ; ale

’) Gazeta warszawska z roku 1853. numer 204. Korespondencya ze Lwowa. ²) Gazeta warszawska z roku 1861. numer 81. Korespondencya ze Lwowa.

gdy który z tych, co wlasnemi oczyma patrzał na stan oblężenia, pod którem niniejsze wydawnictwo rozpoczynano; co zna dokładnie i koleje, jakie dotąd przechodzi! Zakład, i jego dotychczasową prowizoryczność, gdy który z tych mówimy, po dziennikach warszawskich lub innych podaje górolotne projekta, a tern co się robi w Zakładzie ze wzgardą potrąca, niepodobna jest, nie widzieć w artykułach takich jeśli nie co gorszego, tedy niesłychanie wygórowaną chętkę, przed nieświadomymi właściwego stanu rzeczy czytelnikami, uchodzenia za wielkiego człowieka.

nam

Nie wdając się w szermierkę z takimi ichmościami pospieszaliśmy z Lindego wydawnictwem ile tylko drukarnia zakładowa nadążyć mogła, i mimo ubytku osób które pomagały, doprowadziliśmy je bez przerw żadnych do końca. Niech je sądzi dziś jak kto • chce, czyn sam mówi za sobą; a ci, którzy i teraz jeszcze z tegoż rodzaju zarzutami ustnie się popisują, znaleźliby dostateczną dla siebie odpowiedź w przedmowach naszych do tomu pierwszego i drugiego, gdyby je uważnie odczytali.

W pierwszej z tych przedmów zamiar właściwy naszego wydawnictwa wykładając nadmieniliśmy takoż między innemi o tomie dodatkowym do Lindego słownika, który stanowić będzie * dzieło dla siebie , i nic nie ma spólnego z zaciągnionemi dotąd przez nas obowiązkami. Dziełem takiem zajął się p. Jan Wagilewicz i dotąd zebrał już z przeszło czterdziestu autorów , po większej części dawnych , słowa nieznachodzące się u Lindego. Przystąpi on wnet do późniejszych wzorowych pisarzy, opracowując rzecz całą ze stanowiska na jakiem dziś słownikarstwo stanęło. Praca ta potrzebuje czasu i sprzyjających okoliczności ; a gdy szczęśliwie ukończoną zostanie, Zakład nie odmówi funduszu do jej ogłoszenia , o którem to przedsięwzięciu i warunkach nabycia dzieła owego publiczność w swoim czasie zostanie zawiadomioną przez pisma peryodyczne.

W zdaniu sprawy z całego ciągu pracy, które Linde na początku niniejszego tomu

umieścił, załączone zostały recenzye jego słownika z Gazety literackiej halskiej i innych dzienników zagranicznych, jak się takowe kolejno pojawiały. Recenzya tomu VI ukazała

i w zdaniu sprawy samegoż Linde-Uzupełniając tedy szereg sądów przez uczonych cudzo-, a znajdujących się w tomie niniejszym na stronicy 24

się w pomienionej gazecie dopiero wT roku 1815 go umieszczoną być nie mogła, ziemców o dziele tern wydawanych i dalszych , dajemy tu pomienioną recenzye Gazety halskiej *) w wiernym przekładzie.

numerze

»Oto leży przed nami ukończone już dzieło wyborne którego tom pierwszy ukazał się w roku 1807 a oceniony był przez nas w Powszechnej Literackiej Gazecie z roku 1808 353 i następnych ; dalszych tomów wyjście oznajmiliśmy w dodatkach tejże ga-

* ) Allgemeine Literaturzeitung vom nius 1815. Ausländische Sprachkunde.

Jahre 1815 Halle und Leipzig. 4 Band. Ergänzungsblatt No 71. Ju-

zety (Ergänzungs-Blatt) mianowicie w numerze 138 z roku 1810 i w numerze 126 z roku 1811, a oznajmili z zupełnem uznaniem wysokiej zasługi która p. Linde położył tak układem stosownym tego bardzo ważnego i pożytecznego dzieła, jako też i jego wykonaniem wybornem. Tom ostatni jest właśnie dzieła tego koroną.

Dośćby było podać tylko wiadomość o ukończeniu dzieła tego , aby wszystkich przyjaciół nauki, a mianowicie językoznawstwa , wszystkich przyjaciół narodu polskiego pobudzić do jednogłośnego złożenia autorowi radośnych powinszować i dzięków najczulszych. Jakoż donoszą właśnie pisma publiczne że w Warszawie ukończenie tego dzieła szczególną uroczystością uczczono. 1 słusznie, albowiem uroczystość to prawdziwie narodowa, widzieć w zupełności wzniesiony taki narodowy pomnik, który chociażby naród zaginął, już sam zdołałby mu zapewnić miedzy ludami miejsce zaszczytne. Duch narodu żyje w jego mowie ; duch narodu z jego mowy promieni i z takiego słownika narodowego przelewa życio-dawcze ciepło w naród, którego język żyje, i do tem dzielniejszego życia zostaje pobudzony. Słownik taki jest pomnikiem który trwać będzie w pamięci ludzi tak długo, jak długo ci zajmować się będą płodami nauki i umnictwa. Jak w starożytnych Tebach egipskich z pośrodka gruzów brzmiał harmonijnie posąg Memnona, skoro go promienie’wschodzącego słońca dotknęły, tak z pośród zwalisk swojej ojczyzny w czasie burz politycznych, które i państwom i samejże oświacie zagładą groziły, wzniósł się na najmocniejszej podstawie z niezatartemi nigdy głoskami ten oto pomnik, aby nietylko wieczyście trwał ale i wpływał zbawiennie na dalszą ojczystego języka uprawę. Właśnie też wschodzi słońce dla niego : zapewnione bowiem zostało polskiemu narodowi przez szlachetnych władców niczem nie ścieśnione używanie mowy ojczystej. Uprawa jej dalsza i posuwanie do Najpiękniejszej harmonii na podstawie stałych i dobrze rozważonych prawideł zależy odtąd od wzorów w tem narodowem dziele uwiecznionych i od usiłowań królewskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk warszawskiego.

Dzieło to wyborne niepotrzebuje zachwalania, albowiem głos powszechny ozwał się za niem. (Autor w przedmowie swojej do ostatniego tomu wydrukował wszystkie recenzye swego dzieła w pismach publicznych ogłoszone, chcąc przeto dać niejako historye jego, i przegląd wszystkich szczegółów, które przez recenzentów zatwierdzone zostały lub podpadły zaprzeczeniu). Mnóstwo uczonych akademij obrało p. Lindego swoim członkiem w nagrodę piękną tego wielkiego dzieła, które wszakże mimo to jeszcze bardzo znacznego wsparcia potrzebuje.

Dla tejto przyczyny wypada nam przy zawiadomieniu o ukończeniu dzieła tego wyłożyć jak najtreściwiej zalety jego dla wszystkich tych , którzy z układem jego bliżej obzna-jomieni nie byli, lub którym takowy wypadł z pamięci.

o tem przekonywają nas leżące przed nami tomy jego dzieła od pierwszego do ostatniego z coraz większą widocznością. Wzorowa dokładność w zebraniu wyrazów uderza na pierwszy rzut oka, skoro najlepsze dotychczasowe słowniki ze słownikiem jego porównamy; żaden bowiem z nich ze słownikiem p. Lindego zgoła się mierzyć nie może. Jasność dzieła tego okazuje się najbardziej w określeniu znaczenia wyrazu i w uporządkowaniu wszystkich znaczeń jego. Nie łatwe to jest zadanie wszystkie odcienia znaczeń wyrazu zestawić obok siebie tak, iżby się wzajem pojaśniały; podać szeregi pojęć w następ

Dokładność, gruntownosc i jasność są kresem, do którego usiłowania każdego znakomitszego słownikarza zdążać powinny. Jak dalece i w jak szczęśliwy sposób p. Linde cel ten osiągnął

stwie takiem jak się najbardziej z sobą stykają, schwytać zwyczaj powszechny mówienia w jego najistotniejszej różnicy i związku. Ile w tej mierze zdziałał p. Linde wykazano to

już dowodnie częścią w naszych wyżej wymienionych, częścią w obcych recenzyach. Każdy baczniejszy rzut oka na to dokonane dzieło wykrywa ogrom trudów, które p. Linde dla swojej ojczystej mowy podjął, składając w nich niejako ofiarę: ofiarę głębokiej nauki, nadzwyczajnej bystrości sądu i pilności niezmordowanej. Praca jakiej każdy dobry słownik wymaga jest ofiarą , taki zaś słownik jak p. Lindego jest największą ze wszystkich ofiar.

Pewność i dowodność tego co w słowniku zawarto, jakże może być osiągniona inaczej , jeśli nie przez porównanie wszystkiego -co naprowadza na znaczenie pierwotne, a zarazem przez staranne porównanie udowodnionego zwyczaju mówienia? P. Linde wskazał już w tym względzie drogę ku takowym badaniom we wstępie swoim do tomu pierwszego , wyłożywszy trafnie i dokładnie zasady etymologii ; z zasad tych zrobił on stosowny w swojem dziele użytek, nietylko uważając wyrazy polskie w ich związku, i według możności układając rodowód ich znaczeń, jak takowe prawdopodobnie z jednego głównego się rozradzały, lecz osobliwie porównywając wszystkie z językiem polskim spokrewnione dyalekta i mowy. Pomijamy genialne p. Lindego porównywania języków tych które niegdyś z językami słowiańskiemi w⁷ styczności zostawały, a zauważamy tylko, że przez to staranne porównanie wszystkich dyalektów słowiańskich założono podstawę do słownika dla

wszystkich Słowian

dnemu tylko szczepowi słowiańskiemu i jego głównie skarby obejmować. Wprawdzie rzecz to naturalna, że niepodobna jest, iżby jeden człowiek wszystkie języki słowiańskie zarówno

o ile takowa założoną być mogła w dziele, które ma przynależyć je-

doskonale posiadał (mówimy to mimo wszelkiej należnej czci w tej mierze dla Dobrowskie-go), równie jest rzecz jasna że przy ogromnem nagromadzeniu materyałów z jednego dyale-ktu, niemożliwą prawie jest rzeczą według takichże samych rozmiarów wszystkim dyale-

ktom zadość uczynić.

tem co się w słownikach ich znajdowało. Jakkolwiek dopatrzy tu niekiedy coś podobnego

P. Linde jak widzim, przy dyalektach niektórych poprzestał tylko na

i Rosyanin; jakkolwiek obok najstaranniejszego odróżnienia w języku polskim stów niedokonanych, natrafia się tu owdzie zestawienie ich ze słowem dokonanem dyalektu innego np. i w tym oto VI tomie z polskiem winować zestawiono rosyjskie bhhhtb; jakkolwiek nakoniec mógłby sobie kto życzyć przy jednym lub drugim wyrazie innego wywodu jego pojęć ze znaczenia pierwotnego , innej etymologii, wszelakoż wyznać trzeba , ze niepodobieństwem jest, iżby blisko na sześciu set arkuszach ścisłego druku we wszystkich szczegółach i zdaniach trafić do przekonania wszystkich ; a i w tym ostatnim razie nie byłby to jeszcze dowód czystej, nieomylnej prawdy ; niepodobieństwem jest nawet, iżby obok stu trafnych i genialnych pojaśnień znaczenia i pierwiastku wyrazów , jedna lub druga myłka istotna się nie znalazła. Do ujęcia wszystkich spokrewnionych języków słowiańskich pod jeden wzgląd naukowy zrobiono rzeczywiście nadzwyczaj wiele tern dziełem. Zasługuje ono na wielka uwagę wszystkich, co od Adryatyku aż do Białego morza, a od Wołgi aż do Elby i średniego Dunaju językiem słowiańskim mówią. Dowodność nakoniec polega na wykazaniu istotnego zwyczaju mówienia przy każdem wyrazie.

Musimy wyznać, że dla żadnego z żyjących języków w świecie nie zrobiono jeszcze w tym względzie tyle , ile zrobiono dla języka polskiego tern dziełem. Z więcej niźli siedmiuset dzieł i pisemek wszystkich wieków, wszystkich rodzajów stylu, zebrano tu przykłady znaczeń. ą Wiele z tych xiąg i xiążeczek mogą kiedyś zaginąć i zapewne zaginą, a treść ich i przykłady z nich zaczerpnięte przechowają się dla najdalszej potomności w tern oto dziele, jak w Myriobiblon Focyusa. Bogactwo przykładów wszelkiego rodzaju z narodowych sposobów mówienia jest tu niesłychanie ogromne. Ktokolwiek obeznany jest z robotami tego rodzaju, dziwić się będzie że p. Linde pod takim ogromem materyałów niejako nie udusił się, że mu do uporządkowania i wyświecenia tego ogromu, odwagi, sił, oględności i bystrości w równymże stopniu starczyło. Krótko mówiąc, nie wiemy, czy uczoność, czy roztropność, czy gorliwość lub też wytrwałość, z którą dzieło to dokonane zostało, na większą pochwałę i poklask zasługują! A nietylko była tu potrzebna wytrwałość co do głębokich badań i wykładu, ale wytrwałość w czerpaniu coraz większego męztwa i sił, aby skończyć dzieło , które przy wsparciu spaniałomyślnych monarchów Rosyi i Prus tudzież niektórych panów polskich rozpoczęte, rozrastało się w ogrom, jaki z razu nie mógł być przewidziany, i przez ośm lat najrozmaitszemi nieszczęściami ciężarnych — śród których sama nawet drukarnia dzieła zmienioną być musiała — wbrew wszystkim tym trudnościom ofiarami wszelkiego rodzaju do tak znakomitego kresu doprowadzone zostało. Przyjmijcie blizcy i dalsi spółcześni z otwartemi rękami to wyborne dzieło , którem słusznie wiek nasz pysznić się może , przyjmijcie z wdzięcznością taką na jaką zasługuje ! » —

AUGUST B1ELOWSKI.

te

POCZET PISM POLSKICH PRZYTACZANYCH W SPROSTOWANIACH.

Biel. Marcina Bielskiego Sprawa rycerska, Kraków 1569, 4lo.

Tegoż wiersz Istulae Convivium. Krak. 1574, 4to. Chwal. Stanisława Ch Walczewskiego Kronika polska, 11, t. Warsz. 1829, 8vo.

Fatim. Stefana Fali mirza O ziołach y moczy gich, Krak. 1534, 4to.

Gołęh. Łukasza G o łe b i o w s k i e g o Domy i dwory, Warsz. 1830, 8vo.

Goszcz. Seweryna Goszczyńskiego Zamek Kaniowski. Warsz. 1828, 8vo.

Krów, Marcina Kro wic kie go Apologia więtsza , Wiln. 1584, 4to.

Krasick. Alexandra Krasickiego Rodowód Jana Kochanowskiego w dodatku do Gazety lwowskiej. Maciej. Wacława Alexandra Maciejowskiego Piśmiennictwo polskie , III, t. Warsz. 1852, 8vo.

Mick. Pisma Adama Mickiewicza, Paryż. 1844, 12.

Myśl. pt. M y ś 1 i w s t w o ptaszę s. I. et a.

Obodz. Alexandra Obodzińskiego Pandora, Kraków⁷, 1641, 4to.

Zb. Pam. Zbiór Pamiętników o dawnej Polsce, VIty t., Lwów 1834, 8vo.

Poklat. Franciszka Poklateckiego Kwestye polityczne, s. I, 1743, 4to.

W. Pot. Wacława Potockiego Wojna chocimska, Lwów, 1850, 8vo.

Powod. Hieronima Powodo wskiego Wędzidło na sprośne błędy i biuźnierstwa Aryanów, Pozn. 1582, 4to.

Ps. Mały. Psałterz Małgorzaty, Wied. 1854, 4ło.

Rospr. i ivnios. Rosprawÿ i wnioski o ortografii polskiej przez Deputacyą od król. Towarzystwa w⁷arsz. Przyjaciół Nauk wyznaczonat, Warsz. 1830, 8vo.

Rutk. Teofila Rutki Goliat swoim mieczem porażony t j, J. Galatowski, Lubi. 1689, 4to.

Stadu. Alexandra Stadnickiego 0 wsiach takzwanyeh wołoskich, Lwów 1848, 4to.

Sienn. Marcina Siennika Lekarstwa doświadczone, Krak. 1565, 4to.

Wociesz. Świętosława z Wocieszyna Statut wiślicki w Lewek Pomn., Wiln. 1824, 4to.

Zaw. Teodora Zawackiego Memoriole oeconomicum, abo pamięć robot i wszelakiego dozoru gospodarskiego , Krak. 1616, 4to.

/,y

,V ■

DOKOŃCZENIE

spisu osób które nabyły ten słownik

Liczb. ex.

Liczb. eot.

W kancelaryi Zakładu:

Beyer Karol z Warszawy.......

Delinowski Antoni.........

Dmytrykiewicz'Józef, Dr. w Złoczowie Dyrekcya gimnazyum w Tarnowie .    .    .    .

X. Hausman...........

U Stanisława Przyłęckiego,

3 Sekretarza Towarzystwa gospodarskiego lwowskiego , nabyli *

Borkowski Alexander hr., z Krzywczyc ....

Malczewski Stanisław, z Cześnik......

Niezabitowska Ludwika z hr. Borkowskich

U Józefa Jerzmanowskiego,

Sekretarza gospodarskiego w Krakowie, nabyli:

Biblioteka gimnazyum Nowo-Sądeckiego .

^ Jordan Ignacy ...    .......

Kremer Józef ..........

^ Kulczycką Teodor.........

Leszczyński Wojciech........

Łepkowski Józef    ^    .

Muchowicz Ignacy.........

Bychlicki Hipolit..........

Stadnicki Władysław hr. .......

Szkoła główna wzorowa w Krakowie .    .    .

Wencel Jan .    ..........

Wildt Juliusz xiçgarz w Krakowie ....

Wywiałkowski Zegota........

Zebrawski Teofil..........

OK I-»»

Himmelblau Izaak z Krakowa Igieł Salomon ....

Igieł Zelman.....

Iwanowski bibliotekarz c. k, publ. bibl. w Petersburgu II

Kamiński xiçgarz z Poznania .......

Kasyno lwowskie...........

X. Zabłocki Felix ........

Zarański Stanisław........

ta

. . 28

Liczb. ex*.

to*

(Sójł

I —jJ|

l

*

>

-

* *

'

» V

4

.

V

■

t

-

m

«

i

#

#

> TT

//

xK STEGARN I Ax

n n f 11 i"n n njiLfirLTmimJi^

antykwariat

nnu

KSIAiKl

LHJl’I

XXXXXXXX^XXXXXXXXXXXXXX

W- i

POLITECHNIKA KRAKOWSKA BIBLIOTEKA GŁÓWNA

4/

, > * ' 0?

jndb

^ ïrafcï*

fSSff

•■ *'v

,* F ^

f ? ; ï |ÿr:' , «

*r .

<*

#rî

tr

■r*

i

Pr

! Ê 40693

Kdn. Zam. 480/55 20.000

.

V.

%■/

mik,

m;

:f

■£

tMaiiil

*%>* '-,

12

K'’

‘A

ff,

i.

Ul ag§**- *

SUw*

» ■* > +&** * m - jml^ v A ■ "‘ •** A

ymj?    **    •

5:''* -    &**;<*■

mm

AJ" jsL* A-

WŁŚ

V»’ >**•/.

■W

a.

. -J

r~

¹ i/

- ?v

‘ a'/*t

»r

A,

uü

•wł ►< ,

♦••■A;

ft

4'

‘A

■r *

•• A/ -ffB

■ ' 'i

■'

jQy

ff«

i

■m%

Sr*

? ■:»

*k

liii

w., ( »"

Jr

3'W

te

>* >

i-l A ' „•.* rź

M <

H*

PSJ

>-

Unt

V*?

■J' . 9

^    ^ F i '

.

AA. f

'•A

'*

. viA- '-A i .

m ;.

*1

mh JA*

> -;

m&. jKfpwk :

■ Vi jiss

/**

•nr

4¹. V

III

jp -

.‘"i :. .'

.

v- •

/*>

&J

£%

<T’

y. * * V lk:¹A

*•'

Biblioteka Politechniki Krakowskiej

Ej